Uchwała nr 113 Rady Ministrów z dnia 24 maja 2022 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022-2030

§ 1. Przyjmuje się dokument pod nazwą „Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030”,

zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.

§ 2. Program określa krajowe cele i priorytety działań na rzecz równego traktowania.

Załącznik

Zadanie

Zadanie 1: Monitoring i analiza ustawodawstwa oraz

orzecznictwa krajowego

i międzynarodowego

w zakresie przepisów prawnych dotyczących właściwości

poszczególnych

ministerstw w kontekście zasady równego traktowania

Zadanie 2: Coroczne raporty analizujące opublikowane

Działanie

B. Analiza i monitoring przepisów będących w zakresie właściwości poszczególnych ministrów pod

kątem respektowania

zasady równego traktowania

Wskaźnik 1

Raporty zawierające

analizę orzecznictwa w

2

Ustalenie liczby zapadających orzeczeń końcowych w

mające zastosowanie

w przedmiotowych

postępowaniach

sądowych

Przygotowanie pakietu zmian legislacyjnych i systemowych, prowadzących

do modyfikacji ustawy z dnia 3 grudnia

2010 r. o wdrożeniu

niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie

równego traktowania

Przygotowanie pakietu koniecznych

zmian legislacyjnych

i systemowych, prowadzących

do wyeliminowania

przepisów naruszających zasadę równego traktowania

Cel stosowania

dane z sądów

powszechnych

dane własne instytucji współpracujących

raport

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

Wartość

bazowa

10

5

2

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 1

Raport analityczny istniejącego prawodawstwa w danym obszarze merytorycznym i

ewentualne zaproponowanie zmian legislacyjnych w zakresie

wdrożenia przepisów

antydyskryminacyjnych

Wskaźnik 2: Przygotowanie raportu zawierającego ustalenia i

rekomendacje wypracowane w wyniku analizy orzecznictwa

Wskaźnik

Działanie

Przygotowanie pakietu zmian legislacyjnych i systemowych, prowadzących

do modyfikacji ustawy z dnia 3 grudnia

2010 r. o wdrożeniu

zakresie problematyki równego traktowania przez utworzenie systemu gromadzenia i monitorowania danych

równościowych z

podziałem na płeć,

identyfikującego

przepisy antydyskryminacyjne

mające zastosowanie

w przedmiotowych

postępowaniach

sądowych

Przygotowanie pakietu koniecznych

zmian legislacyjnych

i systemowych, prowadzących

do wyeliminowania

przepisów naruszających zasadę równego traktowania

Cel stosowania

raport

raport

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

1

5

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 3

Analiza wyroków

sądów dotyczących

pieczy rodzicielskiej

pod kątem równego

traktowania matek i

ojców oraz ewentu-

zakresie problematyki

równego traktowania

orzeczenia dotyczące problematyki

równego traktowania

Wskaźnik 2

Pakiety legislacyjne

oparte na ww. analizie

orzecznictwa, przygotowane w celu wyeliminowania przepisów

naruszających zasadę

równego traktowania,

zapewniające lepszą

ochronę prawną

Wskaźnik 1: Przygotowanie raportu zawierającego ustalenia i

rekomendacje wynikające z analizy orzecznictwa dotyczącego

pieczy rodzicielskiej

Wskaźnik

Zadanie

C. Stworzenie systemu gromadzenia danych równościowych

analiza stanu obecnego i opracowanie

założeń systemu

Działanie

4

raporty sporządzane przez pełnomocników wojewodów do

spraw równego

traktowania

dane własne Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania

raport

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

Wartość

bazowa

16

1

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 2

Powołanie wojewódzkich zespołów do spraw

badań i analiz skoncentrowanych wokół zagadnień związanych z

równym traktowaniem

Koordynacja prac w

zakresie gromadzenia danych wrażliwych oraz pozyskanie wiarygodnych

danych służących

poprawie sytuacji

osób zagrożonych

nierównym traktowaniem lub dyskryminacją

Monitoring działań

podejmowanych w

celu polepszenia

sytuacji osób zagrożonych dyskryminacją

niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie

równego traktowania

Wskaźnik 2: Przygotowanie raportu zawierającego ustalenia i

rekomendacje wypracowane w wyniku konsultacji społecznych z

organizacjami działającymi w zakresie alienacji rodzicielskiej

Wskaźnik 1

Powołanie zespołu mającego na celu zbieranie danych z zakresu

równego traktowania

alne wypracowanie

pakietu legislacyjnego

Zadanie 1: Powołanie przy Pełnomocniku Rządu do

spraw Równego

Traktowania zespołu

eksperckodoradczego z udziałem przedstawicieli

Głównego Urzędu

Statystycznego,

wszystkich ministerstw i przedstawicieli instytutów badawczych

Cel stosowania

Wskaźnik

Zadanie

Działanie

Wskaźnik 1

Badania i raporty sporządzone na podstawie

5

Opracowanie ewentualnych zmian legislacyjnych i syste-

Utworzenie systemu

gromadzenia i monitorowania danych

równościowych

z podziałem na płeć

Wskaźnik 2: Stworzenie raportu zawierającego ustalenia i rekomendacje z pilotażu i

przeglądu funkcjonowania systemu gromadzenia i monitorowania

danych równościowych

w 2026 r.

Wskaźnik 3: Wdrożenie systemu gromadzenia i monitorowania

danych równościowych

z podziałem na płeć

dane z badań

statystycznych

dane własne instytucji odpowiedzialnych

dane z raportu

dane własne instytucji

współpracujących

Źródło danych

liczba

%

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

0

Wartość

bazowa

2500

100 – wdrożenie wszystkich

modyfikacji

wynikających z

raportów

1

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 3: Prowadzenie badań według przekrojów,

Przygotowanie pakietu rekomendacji

prowadzących do

utworzenia systemu

gromadzenia i monitorowania danych

równościowych z

podziałem na płeć

Wskaźnik 1: Stworzenie raportu zawierającego rekomendacje

dotyczące utworzenia

i funkcjonowania systemu gromadzenia i

monitorowania danych

równościowych

Zadanie 2: Wypracowanie założeń

systemu gromadzenia i monitorowania

danych odnoszących się do równego

traktowania kobiet i

mężczyzn, a także

innych grup społecznych

Cel stosowania

Wskaźnik

Zadanie

D. Usprawnienie mechanizmu współpracy

na rzecz polityki równego traktowania w

ramach administracji

rządowej na szczeblu

centralnym i wojewódzkim

Działanie

6

dane własne Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania,

ministerstw oraz

urzędów wojewódzkich

dane własne Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania,

ministerstw oraz

urzędów wojewódzkich

dane własne instytucji odpowiedzialnych

Źródło danych

0

0

średnia

0

ocena zadowolenia

przyznana

przez interesantów

(maks. 7 pkt)

liczba

liczba

Jednostka

Wartość

bazowa

5,0

20

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 2

Wzrost kompetencji

przeszkolonych pracowników, na podstawie badań jakości ocenianej przez interesantów

Wzrost wiedzy i

świadomości pracowników ministerstw oraz pełnomocników i koordynatorów na temat

równego traktowania

Zbadanie zjawiska

dyskryminacji przez

algorytmy

Wskaźnik 1: Stworzenie raportu zawierającego rekomendacje

dotyczące neutralności

algorytmów

Wskaźnik 1

Liczba szkoleń dla pracowników ministerstw

oraz pełnomocników i

koordynatorów

mowych na podstawie zebranych danych

gromadzonych danych

takich jak płeć, wiek

czy miejsce zamieszkania, pozwalających na wspieranie opracowania i

wdrażania polityk

i programów mających na celu promocję równości płci

Zadanie 4: Sporządzenie raportu dotyczącego dyskryminacji dokonywanej

przez algorytmy

Zadanie 1: Organizacja cyklicznych

szkoleń z zakresu

równego traktowania

dla pracowników

ministerstw oraz

pełnomocników i

koordynatorów do

spraw równego traktowania

Cel stosowania

Wskaźnik

Zadanie

działań na rzecz

równego traktowania przez administrację rządową w

Zadanie 1: Opracowanie strategii działania w obszarze

równego traktowania

oraz poszanowania

godności wszystkich

7

dane z raportu

Kantar Public

utworzonego na

potrzeby Biura

Rzecznika Praw

Obywatelskich w

2016 r.

Większa świadomość obywateli na

temat równego traktowania, roli Pełnomocnika Rządu do

spraw Równego

Traktowania oraz

praw obywateli wynikających z jego

działalności

Zwiększenie aktywności i efektywności

działań pełnomocników wojewodów, a

w konsekwencji poprawa sytuacji w

Wskaźnik 2

Ewaluacja przeprowadzonych szkoleń

Wskaźnik 1: Zwiększenie świadomości

społecznej Polaków

związanej z działalnością Pełnomocnika

Rządu do spraw Równego Traktowania oraz

praw przysługujących

obywatelom wynikających z jego działalności

Wskaźnik 1

Lokalne strategie działania na rzecz równego

traktowania

dane własne Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania

dane z ewaluacji

Dotarcie z wiedzą na

temat równego traktowania do jak największej liczby

urzędników

Wskaźnik 1

Ustalenie programu

szkoleń

pełnomocnicy

wojewodów do

spraw równego

traktowania

strona internetowa Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania

Opracowanie ewentualnych zmian legislacyjnych i systemowych na podstawie zebranych danych

Wskaźnik 1

Narzędzie do monitorowania polityki równościowej

Źródło danych

Zadanie 2

Przegląd i monitoring aktywności ministerstw oraz jednostek podległych i

nadzorowanych w

zakresie realizowanej polityki równościowej

Zadanie 3: Opracowanie treści szkoleń

w ramach służby

przygotowawczej w

administracji rządowej pod kątem równego traktowania

Zadanie 4: Wzmocnienie pozycji Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego

Traktowania dzięki

rozpowszechnianiu

informacji o urzędzie

Cel stosowania

Wskaźnik

Zadanie

liczba

%

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

25

0

0

0

Wartość

bazowa

16

75

1

1

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

E. Uwidocznienie

Działanie

terenie

Działanie

Wskaźnik 1: Stworzenie i pilotaż modelu

współpracy międzysektorowej

Wskaźnik 2: Wdrożenie modelu współpracy

międzysektorowej we

wszystkich urzędach

wojewódzkich

Wskaźnik 1

Liczba szkoleń dla

przedstawicieli administracji lokalnej dotyczących problematyki równego traktowania

Wskaźnik 2

Wzrost kompetencji

przeszkolonych pracowników wskazywany

na podstawie badań

jakości ocenianej przez

interesantów

Wskaźnik

8

Zapewnienie współpracy międzysektorowej w dziedzinie

równego traktowania

Wzrost wiedzy

przedstawicieli administracji na temat

przedmiotowego

zjawiska

zakresie równego

traktowania

w ramach poszczególnych województw

Cel stosowania

średnia

ocena zadowolenia

przyznana

przez interesantów

(maks.

7 pkt)

liczba

%

dane własne Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania,

ministerstw oraz

urzędów wojewódzkich

dane własne

dane z raportu

liczba

Jednostka

pełnomocnicy

wojewodów do

spraw równego

traktowania

Źródło danych

0

0

0

0

Wartość

bazowa

100 – wdrożenie wszystkich

modyfikacji

wynikających z

raportów

1

4,0

1600

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 3: Wypracowanie i wdrożenie

modelu współpracy

międzysektorowej

osób na poziomie

lokalnym lub włączanie tej tematyki

do innych dokumentów tworzonych na

szczeblu wojewódzkim

Zadanie 2: Monitorowanie i promowanie dobrych praktyk

oraz rozwiązań prowadzących

do przeciwdziałania

dyskryminacji w

urzędach wojewódzkich

Zadanie

Zadanie

A. Wspieranie wyrównywania szans

kobiet i mężczyzn na

rynku pracy

Wskaźnik 1

Liczba raportów, analizujących istniejące

prawodawstwo i rekomendujących zmiany

legislacyjne w zakresie

wynagradzania i przyznawania emerytur

Wskaźnik 2

Liczba spotkań dla

przedstawicieli administracji / partnerów społecznych / organizacji

pozarządowych w różnych regionach Polski,

dotyczących problematyki nierówności w wynagrodzeniach kobiet i

mężczyzn (luki płacowej), w tym funkcjonalności i użytkowania

zaktualizowanego narzędzia do mierzenia

luki płacowej (min. 25

osób)

Wskaźnik 1

Liczba pakietów legislacyjnych wdrażających zasadę transpa-

Wskaźnik

9

pakiet legislacyjny

listy obecności z

organizowanych

spotkań

Wzrost wiedzy

przedstawicieli administracji / partnerów społecznych /

organizacji pozarządowych na temat

występowania i monitorowania zjawiska

luki płacowej

Zniwelowanie luki

płacowej przez zapewnienie pracownikom dostępu do in-

raport z analizy

Źródło danych

Przygotowanie pakietu zmian legislacyjnych i systemowych, prowadzących

do zmniejszenia luki

płacowej i emerytalnej

Cel stosowania

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

Wartość

bazowa

1

16

3

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 2: Wypracowanie pakietu

legislacyjnego, który

wdroży zasadę

Zadanie 1: Monitorowanie i promowanie rozwiązań prowadzących

do niwelowania luki

płacowej wynikającej

z nierówności wynagrodzeń kobiet i

mężczyzn oraz luki

emerytalnej między

środkami finansowymi otrzymywanymi zarówno przez

kobiety, jak i przez

mężczyzn

II. Priorytet: praca i zabezpieczenie społeczne

Działanie

Działanie

Obniżenie wartości

luki płacowej pomiędzy kobietami i mężczyznami

Udostępnienie pracodawcom uaktualnionego i dostosowanego do ich potrzeb narzędzia do

monitorowania występowania zjawiska

luki płacowej w

przedsiębiorstwie

Upowszechnienie

narzędzia

Wskaźnik 1

Wartość luki płacowej

opublikowana przez

Eurostat

Wskaźnik 1: Uaktualniona wersja narzędzia

do monitorowania luki

płacowej

Wskaźnik 2

Wzrost liczby pracodawców stosujących

narzędzie

Wskaźnik 1

Udział osób pracujących, mających obowiązki opiekuńcze, w

Zadanie 5: Zwiększenie na rynku pracy udziału osób mających obowiązki

10

BAEL

dane własne

strona internetowa Ministerstwa

Rodziny i Polityki

Społecznej

publikacja Eurostatu

Źródło danych

%

%

liczba

%

Jednostka

Wartość

docelowa

26,6% (wg

danych GUS

z 2018 r.)

9 tys.

1

45% (w 2030 r.)

Wzrost o

500%

1 uaktualniona

wersja narzędzia

8,8 (w 2018 r.) 5,0 (w 2030 r.)

Wartość

bazowa

Monitor Polski

Pomoc w powrocie

na rynek pracy osób

z grup zagrożonych

wykluczeniem

formacji

rentności wynagrodzeń

transparentności

płac jako środek

walki z luką płacową

Zadanie 3: Obniżenie wartości luki płacowej między kobietami i mężczyznami

według metodologii

Eurostatu (różnicy

średniej stawki godzinowej brutto w

całej gospodarce) w

wyniku pakietu legislacyjnego wypracowanego w zadaniu 2

Zadanie 4: Aktualizacja i upowszechnianie aplikacji

„Równość płac”

Cel stosowania

Wskaźnik

Zadanie

Działanie

Upowszechnienie w

służbie cywilnej roz-

Wskaźnik 1

Odsetek urzędów, które

11

Ocena poziomu dostępności do opieki

sprawozdania

dyrektorów gene-

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

bieżąca sprawozdawczość

Monitorowanie intensywności upowszechniania tematyki godzenia ról

Zwiększenie wskaźnika zatrudnienia

kobiet w wieku

20–64 lat

liczba wejść na

stronę

www.rodzinaipraca

.gov.pl

Źródło danych

Monitorowanie zainteresowania tematem mechanizmów

godzenia ról

Cel stosowania

Wskaźnik 1

Odsetek dzieci do lat 3

objętych różnymi formami opieki

Wskaźnik 1

Liczba odbiorców uaktualnionej wersji platformy internetowej,

ułatwiającej pracodawcom i pracownikom

wdrażanie mechanizmów godzenia ról

Wskaźnik 2

Liczba działań upowszechniających w

zakresie budowania

klimatu przyjaznego

rodzinie i pracującym

rodzicom

Wskaźnik 1

Odsetek zatrudnionych

kobiet w wieku

20–64 lat

elastycznych formach

pracy

Wskaźnik

%

%

%

liczba

UU (unikalny użytkownik)

Jednostka

39,57

22,6 (wg danych za

2019 r. dla

dzieci w wieku 1–2)

65,7% (w

2020 r.)

0

81 tys. UU

Wartość

bazowa

50

33 (w 2030 r.)

75% (w 2030 r.)

90

500 tys. UU

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 7

Zwiększenie wskaźnika zatrudnienia

kobiet w wieku

20–64 lata

Zadanie 8: Zwiększenie liczby ośrodków wczesnej edukacji i opieki nad

dziećmi oraz innych

form opieki

Zadanie 9: Promowanie w służbie cy-

opiekuńcze dzięki

rozpowszechnianiu

elastycznych form

wykonywania pracy

Zadanie 6: Promowanie mechanizmów

pozwalających na

godzenie życia zawodowego i rodzinnego kobiet i mężczyzn

Zadanie

Działanie

Rzeczywiste realizowanie obowiązku

pracodawców do

udzielania przerw na

karmienie piersią

liczba

dane własne ministerstw

dane własne ministerstw oraz

jednostek podległych Rządowi

RP, raporty organizacji i stowarzyszeń promujących wartości

rodzinne oraz

aktywność zawodową kobiet

%

0

0

0

0

Wartość

bazowa

90

10 tys.

90

20

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 11: Promowanie rozwiązań

ułatwiających funkcjonowanie w pracy

kobiet będących w

okresie karmienia

piersią

liczba

bieżąca sprawozdawczość

Zwiększanie liczby

przedsiębiorstw

przyjaznym rodzinom

liczba

dane własne ministerstw

Stworzenie miejsca

pracy przyjaznego

rodzinie

Wskaźnik 1: Utworzenie w ministerstwach

pokoju dla rodzica z

dzieckiem

Wskaźnik 2

Liczba działań promujących tworzenie w

miejscach pracy pokoju

dla rodzica z dzieckiem

Wskaźnik 3

Liczba miejsc pracy z

pokojem dla rodzica z

dzieckiem

Wskaźnik 1

Odsetek kobiet karmiących piersią korzystających z rozwiązań prawnych umożliwiających

karmienie piersią

ralnych i kierowników urzędów

wiązań związanych

z godzeniem życia

zawodowego z życiem prywatnym

Jednostka

stosują co najmniej

5 pozakodeksowych/

nieobowiązkowych narzędzi wskazanych w

dyrektywie WLB

Źródło danych

wilnej oraz w jednostkach samorządu

terytorialnego rozwiązań związanych

z godzeniem życia

zawodowego z życiem prywatnym

Zadanie 10: Tworzenie i promocja

pokoju dla rodzica z

dzieckiem

Cel stosowania

Wskaźnik

Zadanie

Działanie

Zwiększanie zaangażowania ojców

Monitorowanie aktywności ojców

Wzrost świadomości

społecznej

Cel stosowania

lista obecności

zarejestrowanych

uczestników wydarzeń organizowanych dla rodziców/ojców przez

Ministerstwo Rodziny i Polityki

Społecznej, Biuro

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania

bieżąca sprawozdawczość

raport

Źródło danych

liczba

liczba osób

liczba

Jednostka

0

0

0

Wartość

bazowa

90

250 tys.

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 2

Liczba działań upowszechniających aktywność opiekuńczą

ojców

Wskaźnik 2

Raport z działań podejmowanych w celu

podnoszenia świadomości w odniesieniu do

pracy, w tym również

nieodpłatnej, wykonywanej przez opiekunów, najczęściej kobiety, w celu docenienia i

podniesienia jej wartości

Wskaźnik 1

Liczba osób objętych

działaniami aktywizującymi ojców do działań

opiekuńczych

Zadanie 12: Podnoszenie świadomości

w odniesieniu do

pracy, w tym również nieodpłatnej,

wykonywanej przez

opiekunów, najczęściej kobiety, w celu

docenienia i podniesienia jej wartości

Zadanie 13: Zwiększenie zaangażowania ojców w odgrywanie ról opiekuńczych

Wskaźnik

Zadanie

Wskaźnik 1

Dokonanie analizy istniejącego prawodawstwa i zaproponowanie

zmian legislacyjnych w

zakresie uznania pracy

domowej kobiet sprawowanej nad członkiem

rodziny jako pełnowartościowej ścieżki rozwoju zawodowego

Zadanie 14

Analiza ustawodawstwa i przygotowanie

pakietu legislacyjnego w celu uznania

pracy domowej kobiet sprawowanej w

celu opieki

nad członkiem rodziny (dzieckiem,

dorosłym)

Zadanie 1

Promowanie udziału

kobiet w procesach

podejmowania decyzji: upowszechnianie wśród przedsiębiorstw, instytucji,

uczelni i organizacji

pozarządowych korzyści wynikających

z udziału kobiet w

gremiach decyzyjnych, budowanie

sieci kontaktów

B. Promowanie kobiet

na stanowiskach kierowniczych

14

Udostępnienie pracodawcom uaktualnionych i dostosowanych do ich potrzeb narzędzi ułatwiających wdrażanie

działań równościowych w przedsiębiorstwie

Docieranie do jak

największej liczby

podmiotów z wiedzą

na temat rozwiązań

z zakresu działań

równościowych w

miejscu pracy

Przygotowanie pakietu zmian systemowych

Cel stosowania

strona internetowa Ministerstwa

Rodziny i Polityki

Społecznej

Strona internetowa Ministerstwa

Rodziny i Polityki

Społecznej

raport z analizy

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

Wartość

bazowa

40

1

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 2

Liczba dobrych praktyk

/ publikacji z takimi

praktykami, dotyczących wdrażania rozwiązań równościowych w

miejscu pracy, udostępnionych na stronie

internetowej Ministerstwa Rodziny i Polityki

Społecznej

Wskaźnik 1

Uaktualniona wersja

narzędzia dla przedsiębiorców ułatwiającego

wdrażanie działań równościowych w miejscu

pracy

Wskaźnik

Zadanie

Działanie

Zadanie 1

Przegląd i dostosowanie procedur w

zakresie zatrudniania w administracji

publicznej osób ze

szczególnymi po-

Zadanie 2

Program szkoleń dla

kobiet w zakresie

przygotowania do

egzaminu na członków organów nadzorczych

Zadanie 3

Publikacja poradników i wytyczne dla

przedsiębiorstw w

zakresie zrównoważonego udziału kobiet i mężczyzn w

gremiach decyzyjnych

Zadanie

Wskaźnik 1

Liczba poradników i

wytycznych dedykowanych poszczególnym

kategoriom przedsiębiorstw (spółki skarbu

państwa, spółki notowane itp.)

Wskaźnik 2

Wzrost liczby kobiet

zasiadających w zarządach i/lub radach nadzorczych

Wskaźnik 1

Liczba pracowników

administracji publicznej

objętych wsparciem

szkoleniowym z zakresu stosowania rozwiązań ułatwiających za-

Wzrost liczby kobiet

w gremiach decyzyjnych

Wskaźnik 3

Wzrost liczby przedsiębiorstw stosujących

dobre praktyki w zakresie awansów kobiet

Wskaźnik 1

Liczba szkoleń (min.

15 uczestniczek)

Wskaźnik 2

Wzrost liczby kobiet

zdających egzamin

15

Poprawa dostępu do

zatrudnienia osób z

niepełnosprawnościami

Wzrost liczby kobiet

przystępujących do

egzaminu na członków organów nadzorczych i zdających

ten egzamin

Wzrost liczby kobiet

przystępujących do

egzaminu na członków organów nadzorczych i zdających

ten egzamin

Cel stosowania

Wskaźnik

liczba osób

%

dane własne ministerstwa

dokumentacja

projektowa

liczba

%

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

liczba

%

Jednostka

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

Źródło danych

0

0

0

0

0

0

Wartość

bazowa

900

40%

15

40%

300

40%

Wartość

docelowa

Monitor Polski

C. Wspieranie grup

narażonych na dyskryminację na rynku

pracy ze względu na

wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość, pochodzenie

Działanie

trzebami oraz przeszkolenie pracowników urzędów ze

stosowania tych

procedur

Zadanie 2: Uelastycznienie i uproszczenie naboru do

służby cywilnej i

wprowadzenie

e-rekrutacji

Zadanie 3: Wsparcie osoby z niepełnosprawnościami u

zatrudniającego ją

pracodawcy

etniczne, religię, wyznanie i orientację

seksualną oraz status

rodzinny

Wskaźnik 1: Raport

przedstawiający analizę

i rekomendacje dotyczące luki płacowej

osób z niepełnosprawnościami

Wskaźnik 1: Wdrożenie i uruchomienie

unowocześnionej bazy

ogłoszeń o wolnych

stanowiskach pracy w

służbie cywilnej

Wskaźnik 1

Liczba wdrożonych

instrumentów wsparcia

dla pracodawców, liczba pracodawców korzystających ze wsparcia

Wskaźnik 1: Współczynnik aktywności

zawodowej osób z

niepełnosprawnościami w wieku produkcyjnym

trudnianie osób z niepełnosprawnościami

Wskaźnik

16

Wypracowanie rozwiązań, w tym legislacyjnych i systemowych, mających

na celu przeciwdziałanie luce płacowej

dane własne

instytucji odpowiedzialnych

badanie aktywności ekonomicznej ludności przeprowadzone przez

GUS

dane własne instytucji odpowiedzialnych

Włączenie społeczne i zawodowe osób

z niepełnosprawnościami

Włączenie społeczne i zawodowe osób

z niepełnosprawnościami

strona internetowa, na której zostanie uruchomiona baza

Źródło danych

Poprawa dostępu do

zatrudnienia dla

osób ze szczególnymi potrzebami

Cel stosowania

liczba

%

liczba

liczba

Jednostka

0

28,3% (2018)

0

0

Wartość

bazowa

1

36%

90

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 4

Uwzględnienie

potrzeb osoby z

niepełnosprawnościami, w tym wyrównywanie szans

na rynku pracy

Zadanie 5

Analiza zjawiska

luki płacowej pracowników z niepełnosprawnościami, także z

podziałem na płeć

Zadanie

Działanie

D. Promowanie zarządzania różnorodnością w miejscu

pracy

Działanie

Wskaźnik 1

Podnoszenie kompetencji szkoleniowych

pracowników z wieloletnim stażem i doświadczeniem zawodowym

17

Eliminacja barier w

dostępie osób z niepełnosprawnościami

do stabilnego zatrudnienia w ramach

programu „Stabilne

zatrudnienie”, stanowiącego integralną cześć rządowego

programu Dostępność Plus

2018–2025

Budowanie współpracy międzypokoleniowej

Wskaźnik 1

Realizacja staży dla

osób z niepełnosprawnościami w ramach

programu „Stabilne

zatrudnienie – osoby

niepełnosprawne w

administracji i służbie

publicznej”

dane własne ministerstw

dane własne ministerstw

dane własne ministerstw

dane własne

instytucji odpowiedzialnych

dane własne

instytucji odpowiedzialnych

Źródło danych

liczba

%

0

0

1

0

%

liczba

0

liczba

Jednostka

Wartość

bazowa

2000

100

100 – wdrożenie wszystkich

modyfikacji

wynikających z

raportów

20

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 3

Intermentoring –

wymiana wiedzy

między pokoleniami

Zapewnienie różnorodności zespołu do

spraw równego traktowania

Zapewnienie wsparcia osobom z doświadczeniem migranckim w integracji rynku pracy

Cel stosowania

Wskaźnik 1

Liczba zespołów do

spraw równego traktowania w ministerstwach

Wskaźnik 1: Stworzenie i pilotaż modelu

wsparcia

Wskaźnik 2: Wdrożenie modelu wsparcia na szczeblu powiatu

Zadanie 6: Wypracowanie modelu

wsparcia osób z

doświadczeniem

migranckim w integrowaniu rynku pracy

Zadanie 1

Zapewnienie funkcjonowania zespołów do spraw równego traktowania

Zadanie 2

Organizacja staży

dla osób z niepełnosprawnościami

Wskaźnik

Zadanie

Działanie

Zadanie 4: Przeprowadzenie ankiety

dotyczącej opinii

pracowników na

temat aktualnie proponowanych udogodnień, pozwalających na łączenie

życia zawodowego z

prywatnym wraz z

późniejszym wdrożeniem modyfikacji

oferty udogodnień

poszanowania różnorodności w miejscu pracy, równego

traktowania, mobbingu, przeciwdziałania dyskryminacji i

mobbingowi przez

pracodawcę

Zadanie 5: Analiza

wynagrodzeń pracowników uwzględniająca szereg kryteriów, w tym podział

na płeć

Zadanie

18

Budowanie siatki

wynagrodzeń

uwzględniającej zasadę równego traktowania

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstw na podstawie ankiet

dane własne ministerstw

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

Wartość

bazowa

20

20

4000

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 1

Siatka wynagrodzeń

Budowanie współpracy międzypokoleniowej

Wskaźnik 2

Liczba pracowników

przeszkolonych przez

osoby z wieloletnim

stażem i doświadczeniem zawodowym

Wskaźnik 1: Przeprowadzenie ankiety do

2022 r., opracowanej w

KPRM w ramach Standardów Zarządzania

Zasobami Ludzkimi

2020

Zebranie informacji

za pomocą ankiety

Cel stosowania

Wskaźnik

Zadanie 8

Podniesienie świadomości i poziomu

wiedzy pracowników

w zakresie równego

traktowania

Zadanie 1: Promowanie klauzul społecznych w zamówieniach publicznych

Zadanie 6

Publikowanie na

stronach wewnętrznych oraz zewnętrznych (np. BIP) urzędu informacji na temat różnorodności

zatrudnienia w ministerstwach, w tym

statystyk zatrudnienia w odniesieniu

np. do płci, wieku,

niepełnosprawności

Zadanie 7

Upowszechnianie

dobrych praktyk firm

w zakresie zarządzania różnorodnością w miejscu pracy

Zadanie

Wskaźnik 1

Udział liczby zamówień,

w których uwzględniono

klauzule społeczne w

ogólnej liczbie zamó-

Docieranie z wiedzą

na temat zarządzania różnorodnością

do jak największej

liczby podmiotów

Wskaźnik 1

Liczba dobrych praktyk

/ publikacji z takimi

praktykami, udostępnionych na stronie Ministerstwa Rodziny i

Polityki Społecznej

Wskaźnik 1

Liczba zrealizowanych

szkoleń/warsztatów/spotkań

19

Analiza stopnia stosowania klauzul społecznych w postępowaniach prowadzonych przez pol-

Dotarcie do jak największej liczby pracowników

Wzrost wiedzy na

temat różnorodności

zatrudnienia w miejscu pracy

Cel stosowania

Wskaźnik 1

Podniesienie świadomości pracowników i

osób zewnętrznych

Wskaźnik

roczne sprawozdania z udzielonych zamówień

publicznych

zgodnie z art. 82

dane własne ministerstw

strona internetowa ministerstwa

wejścia na stronę/zakładkę

Źródło danych

%

liczba

liczba

liczba

Jednostka

200

30

100 tys. UU

Wartość

docelowa

20% w 2019 r. 25% w 2030 r.

0

0

0

Wartość

bazowa

Monitor Polski

E. Promowanie klauzul społecznych w

zamówieniach publicznych

Działanie

A. Wsparcie włączającego systemu edukacji m.in. w kontekście treści programowych, procedur i dostępności placówek

edukacyjnych

III. Priorytet: edukacja

Działanie

Zadanie 1

Opracowanie programów doskonalenia, odnoszących się

do równego traktowania dzieci i młodzieży ze zróżnicowanymi potrzebami

edukacyjnymi, dla

pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych,

placówek doskonalenia nauczycieli,

nauczycieli szkół w

szczególności prowadzących kształcenie zawodowe

kuratoriów oświaty

wykonujących zada-

Zadanie

dane własne ministerstwa

ustawy – Prawo

zamówień publicznych

dane własne

Urzędu Zamówień Publicznych

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

30

2000

Wartość

docelowa

Monitor Polski

20

Badania ankietowe

na temat zrealizowanych form doskonalenia

Analiza liczby osób

przeszkolonych w

zakresie stosowania

klauzul społecznych

w zamówieniach

publicznych

Wskaźnik 2

Liczba uczestników

szkoleń i konferencji z

zakresu społecznych

zamówień publicznych

Wskaźnik 1

Liczba form doskonalenia dla przedstawicieli

poradni psychologiczno-pedagogicznych,

placówek doskonalenia

nauczycieli, kuratoriów

oświaty, jednostek samorządu terytorialnego

skich zamawiających

Cel stosowania

wień udzielonych w

danym roku

Wskaźnik

Działanie

Wskaźnik 1

Liczba uczniów, którzy

podnieśli zaawansowane kompetencje cyfrowe

Wskaźnik 2

Liczba studentów, którzy podnieśli zaawansowane kompetencje

cyfrowe

Wskaźnik 3

Liczba nauczycieli/wykładowców, którzy

podnieśli zaawansowane kompetencje metodyczne i merytoryczne

Wskaźnik 1

Liczba upowszechnio-

Wskaźnik 1

Liczba szkół, które mogą podłączyć się do

Ogólnopolskiej Sieci

Edukacyjnej (OSE)

Wskaźnik

sprawozdania z

realizacji zadań

Zwiększenie kompetencji cyfrowych

wśród nauczycieli i

wykładowców

21

dane własne ministerstwa

sprawozdania z

realizacji zadań

Zwiększenie kompetencji cyfrowych

wśród studentów

Zwiększenie wiedzy

nauczycieli na temat

sprawozdania z

realizacji zadań

operator OSE –

Naukowa i Akademicka Sieć

Komputerowa –

Państwowy Instytut Badawczy

Źródło danych

Zwiększenie kompetencji cyfrowych

wśród uczniów

Zwiększenie liczby

szkół, które mogą

podłączyć się do

Ogólnopolskiej Sieci

Edukacyjnej

Cel stosowania

liczba

liczba

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

0

0

Wartość

bazowa

5

5000

5000

~22 500 (w

zależności od

liczby szkół

funkcjonujących w systemie oświaty w

danym roku

szkolnym)

5000

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 4: Opracowanie, pakietów

Zadanie 3

Wdrożenie Programu Rozwoju Talentów Informatycznych

nia z zakresu edukacji włączającej, a

także promowanie

tej problematyki w

programach form

doskonalenia

Zadanie 2

Upowszechnienie

Ogólnopolskiej Sieci

Edukacyjnej

Zadanie

Działanie

edukacyjnych i dydaktycznych, różnych form doskonalenia: konferencji,

szkoleń, seminariów,

narzędzi diagnostycznych programów multimedialnych na temat

wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej kobiet i

dziewcząt

Zadanie 5

Opracowanie, pakietów edukacyjnych i

dydaktycznych, różnych form doskonalenia: konferencji,

szkoleń, seminariów,

narzędzi diagnostycznych programów multimedialnych na temat

wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej mężczyzn

oraz chłopców

Zadanie

Zwiększenie wiedzy

nauczycieli na temat

treści dotyczących

wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej chłopców i

młodych mężczyzn

w zakresie, w jakim

są oni niedoreprezentowani bądź

przejawiają znacząco większe problemy

niż dziewczęta

Wskaźnik 1

Liczba upowszechnionych opracowań

dane własne ministerstwa

Źródło danych

liczba

Jednostka

0

Wartość

bazowa

5

Wartość

docelowa

Monitor Polski

22

treści dotyczących

wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej kobiet i

dziewcząt w zakresie, w jakim są one

niedoreprezentowane bądź przejawiają

znacząco większe

problemy niż chłopcy

Cel stosowania

nych opracowań

Wskaźnik

B. Rozwijanie pozytywnych relacji w

środowisku szkolnym

i lokalnym, kształtowanie postaw prospołecznych, altruistycznych, poszanowania godności

wszystkich osób i ich

różnorodności

Działanie

Zadanie 6

Monitorowanie wyników w edukacji

dzieci i młodzieży

obojga płci, ze

szczególnym

uwzględnieniem

takich danych, jak

wyniki z kluczowych

egzaminów (egzamin klas ósmych,

matura) i odsetek

osób kontynuujących

naukę po osiągnięciu

dorosłości

Zadanie 1: Opracowanie programów

doskonalenia dla

pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych i

placówek doskonalenia nauczycieli

oraz organizowanie

form doskonalenia z

zakresu rozwijania

pozytywnych relacji

w środowisku szkolnym i lokalnym oraz

kształtowania postaw prospołecznych, altruistycz-

Zadanie

Wskaźnik 1

Liczba form doskonalenia dla przedstawicieli

poradni psychologiczno-pedagogicznych i

placówek doskonalenia

nauczycieli

Wskaźnik1

Liczba raportów

Wskaźnik

dane SIO

dane własne ministerstwa

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

20

2

Wartość

docelowa

Monitor Polski

23

Przygotowanie

przedstawicieli poradni psychologiczno-pedagogicznych i

placówek doskonalenia nauczycieli w

zakresie rozwijania

pozytywnych relacji

w środowisku szkolnym i lokalnym oraz

kształtowania postaw poszanowania

różnorodności, odnoszących się do

równego traktowania

dzieci i młodzieży ze

zróżnicowanymi po-

Domniemanie istnienia różnić w podejmowaniu decyzji i

wysiłków edukacyjnych w zależności

od płci, potwierdzenia lub obalenie tego

domniemania, wyciagnięcie wniosków

Cel stosowania

Działanie

nych, poszanowania

godności i różnorodności, odnoszących

się do równego traktowania dzieci i młodzieży ze zróżnicowanymi potrzebami

edukacyjnymi, a

także promowanie

tej problematyki w

programach doskonalenia nauczycieli

Zadanie 2: Upowszechnianie treści

dotyczących poszanowania godności

wszystkich osób,

zapobiegania postawom nietolerancji

i przestępstwom z

nienawiści, szczególnie wśród osób

młodych

Zadanie

24

Zwiększenie wiedzy

nauczycieli i samorządów w zakresie

upowszechniania

treści dotyczących

zapobiegania postawom nietolerancji

i przestępstwom z

nienawiści, szczególnie wśród osób

młodych

Opracowywanie

standardów poszanowania godności

wszystkich osób i

zapobiegania nietolerancji oraz wdrażanie ich w ramach

zajęć edukacyjnych i

pozalekcyjnych

trzebami edukacyjnymi

Wykorzystanie opracowanych materiałów edukacyjnych i

publikacji w pracy

dydaktyczno-wychowawczej nauczycieli i specjalistów ze szkół

Cel stosowania

dane własne ministerstwa

analiza materiałów zamieszczonych na stronach

internetowych

jednostek podległych Ministerstwu

Edukacji Narodowej, analiza

sprawozdań, raportów

dane własne ministerstwa

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

Wartość

bazowa

3

160

20

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 2

Rodzaj produktów edukacyjnych (np. pakiety

edukacyjne, programy

szkoleń, narzędzia diagnostyczne)

Wskaźnik 1

Liczba przeprowadzonych szkoleń

Wskaźnik 2

Liczba opracowanych

materiałów edukacyjnych, publikacji

Wskaźnik

Działanie

Zadanie 5

Promocja wśród

kobiet kierunków

studiów oraz zawo-

Wskaźnik 1

Prowadzenie działań

informacyjno-edukacyjnych

25

Rozwój bardziej inkluzyjnej edukacji, w

której uczniowie będą wybierać dalszy

kierunek kształcenia

na podstawie własnych chęci i predyspozycji, a nie na

podstawie stereotypu

Rozwój bardziej inkluzyjnej edukacji, w

której uczniowie będą wybierać dalszy

Zwiększenie wiedzy

nauczycieli i samorządów w zakresie

upowszechnianiu

treści dotyczących

kształtowania poszanowania różnorodności oraz rozwijania pozytywnych

relacji w środowisku

rówieśniczym,

szkolnym i lokalnym

Opracowywanie

standardów rozpowszechnianych

treści

Cel stosowania

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

0

Wartość

bazowa

20

20

3

160

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 4

Promocja wśród

mężczyzn kierunków

studiów oraz zawodów uznawanych za

sfeminizowane

Wskaźnik 1

Liczba przeprowadzonych szkoleń

Zadanie 3: Upowszechnianie treści

dotyczących kształtowania postaw prospołecznych, altruistycznych, poszanowania godności

wszystkich osób i

różnorodności oraz

rozwijania pozytywnych relacji w środowisku rówieśniczym i szkolnym

Wskaźnik 2

Rodzaj produktów edukacyjnych (np. pakiety

edukacyjne, programy

szkoleń, narzędzia diagnostyczne)

Wskaźnik 1

Prowadzenie działań

informacyjno-edukacyjnych

Wskaźnik

Zadanie

C. Wsparcie szkół i

przygotowanie nauczycieli do pracy z

dziećmi o szczególnych potrzebach

edukacyjnych oraz

wsparcie i przygotowanie rodziców tych

dzieci

Działanie

Zadanie 1: Wsparcie szkół i przygotowanie nauczycieli

oraz specjalistów do

pracy w środowisku

uczniów o różnorodnym charakterze, w

tym z dziećmi i młodzieżą z doświadczeniem migracji,

przez rozwijanie

kompetencji nauczycieli dotyczących

dostosowania materiałów edukacyjnych

do potrzeb ucznia

władającego językiem polskim w

stopniu niewystarczającym, upowszechnianie treści

dotyczących pracy z

uczniem z doświadczeniem migracji, w

tym nauczania w

formie oddziałów

przygotowawczych

dów uznawanych za

zmaskulinizowane

Zadanie

Wskaźnik 2

Liczba przeszkolonych

osób

Wskaźnik 1

Liczba szkoleń

Wskaźnik

analiza materiałów zamieszczonych na stronach

internetowych

jednostek podległych Ministerstwu

Edukacji i Nauki,

analiza sprawozdań, raportów

dane własne ministerstwa

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

1500

32

Wartość

docelowa

Monitor Polski

26

kierunek kształcenia

na podstawie własnych chęci i predyspozycji, a nie na

podstawie stereotypu

Zwiększenie wiedzy

nauczycieli i specjalistów szkół

Zwiększenie wiedzy

i umiejętności nauczycieli i specjalistów

Cel stosowania

Działanie

Zadanie 2: Wsparcie szkół i przygotowanie nauczycieli

oraz specjalistów do

pracy z dziećmi i

młodzieżą z doświadczeniem migracji przez rozwijanie kompetencji nauczycieli dotyczących nauczania języka polskiego dzieci i młodzieży nieznających tego języka lub znających go

w stopniu niewystarczającym do uczestniczenia w zajęciach, w tym nauczania w formie

oddziałów przygotowawczych

Zadanie 3: Wsparcie szkół i przygotowanie nauczycieli

oraz specjalistów

do pracy z dziećmi i

młodzieżą ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi

przez upowszechnianie narzędzi dia-

Zadanie

Wskaźnik 3

Liczba przeszkolonych

osób

27

Zwiększenie wiedzy

nauczycieli i specjalistów szkół

Zwiększenie wiedzy

nauczycieli i specjalistów szkół

Zwiększenie wiedzy

i umiejętności nauczycieli i specjalistów

Zwiększenie wiedzy

nauczycieli i specjalistów szkół

Zwiększenie wiedzy

i umiejętności nauczycieli i specjalistów

Cel stosowania

liczba

liczba

dane własne ministerstwa

analiza materiałów zamieszczonych na stronach

internetowych

liczba

liczba

liczba

Jednostka

dane własne ministerstwa

analiza materiałów zamieszczonych na stronach

internetowych

jednostek podległych Ministerstwu

Edukacji i Nauki,

analiza sprawozdań, raportów

dane własne ministerstwa

Źródło danych

0

0

0

0

0

Wartość

bazowa

1500

32

20

150

32

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 1

Liczba upowszechnionych opracowań

Wskaźnik 2

Liczba szkoleń

Wskaźnik 2

Liczba przeszkolonych

osób

Wskaźnik 1

Liczba szkoleń

Wskaźnik

A. Poprawa dostępu

do usług zdrowotnych osób zagrożonych wykluczeniem

Zadanie 1

Koordynacja i monitorowanie realizacji

zadań z zakresu

zdrowia publicznego

w celu ograniczania

nierówności w zdrowiu wynikających z

uwarunkowań społeczno-ekonomicznych

gnostycznych i edukacyjnych wspierających rozpoznawanie tych potrzeb,

opracowywanie wytycznych z zakresu

dostosowywania

materiałów edukacyjnych, w tym elektronicznych, do rodzaju niepełnosprawności uczniów

oraz przekazywanie

informacji na temat

zasady uniwersalnego projektowania

w edukacji

Zadanie

Wskaźnik 1

Liczba realizowanych

zadań z zakresu zdrowia publicznego

Wskaźnik

28

Określenie liczby

podejmowanych lub

zrealizowanych zadań z zakresu zdrowia publicznego

Cel stosowania

sprawozdania

realizatorów,

przekazywane

przez dedykowany elektroniczny

system sprawozdawczy do Ministerstwa Zdrowia

jednostek podległych Ministerstwu

Edukacji i Nauki,

analiza sprawozdań, raportów

Źródło danych

liczba

Jednostka

30 000

Wartość

bazowa

30 000

Wartość

docelowa

Monitor Polski

IV. Priorytet: zdrowie

Działanie

Wskaźnik 1

Wypracowanie założeń

programu

Wskaźnik 2: Przeprowadzony pilotaż

Wskaźnik 1: Opracowanie ogólnych zasad

postępowania

Wskaźnik 2: Prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych

Zadanie 2

Wdrożenie programu pilotażowego w

centrach zdrowia

psychicznego

Zadanie 3: Zapewnienie osobom z

zaburzeniami psychicznymi kompleksowej, wielostronnej

i powszechnej dostępności do opieki

zdrowotnej

Zadanie 4: Realizacja projektu „Ograniczanie społecznych

nierówności w zdrowiu dzięki stosowaniu rozwiązań telemedycyny

i e-zdrowia”

Zadanie 1: Realiza- Wskaźnik 1

cja projektu Dostęp- Liczba podmiotów wyność Plus dla Zdrowia konujących podstawo-

Wskaźnik 1

Liczba modeli telemedycznych i e-zdrowia

przedłożonych Agencji

ds. Oceny Technologii

Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) w celu

weryfikacji finansowania

Wskaźnik 2

Liczba opracowanych

modeli telemedycznych

i e-zdrowia

Wskaźnik

Zadanie

29

raporty z audytów

końcowych placówek podsta-

dane beneficjenta

liczba

dane własne ministerstwa

Pomiar postępu w

realizacji projektu

służącego poprawie

sytuacji Polaków

i zapewnieniu im

lepszego dostępu do

opieki medycznej

Wypracowanie optymalnych rozwiązań

dostępności, sprzy-

liczba

liczba

liczba

liczba

liczba

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

dane beneficjenta

liczba

Jednostka

dane własne ministerstwa

Źródło danych

Pomiar postępu w

realizacji projektu

służącego poprawie

sytuacji Polaków

i zapewnieniu im

lepszego dostępu do

opieki medycznej

Koordynacja dostępnych form opieki

i pomocy

Destygmatyzacja i

wsparcie osób z

chorobami psychicznymi

Deinstytucjonalizacja psychiatrycznej

opieki zdrowotnej

Cel stosowania

0

0

0

0

0

0

0

Wartość

bazowa

250 placówek

podstawowej

opieki zdro-

7

3

60

1

1

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

B. Podniesienie kompetencji pracowników

służby zdrowia w za-

Działanie

kresie komunikacji z

pacjentami z niepełnosprawnością

Działanie

Zadanie

Cel stosowania

Zwiększenie poziomu kompetencji interpersonalnych

kadr medycznych

w zakresie obsługi

Wskaźnik 3

Liczba pracowników

placówek medycznych,

którzy podnieśli kompetencje w zakresie ob-

podpisane deklaracje kadr medycznych z placówek objętych

wsparciem gran-

wowej opieki

zdrowotnej, które

otrzymały wsparcie grantowe na

poprawę dostępności dla osób ze

szczególnymi

potrzebami,

sprawozdania

finansowo-rzeczowe z realizacji grantów

raporty z audytów

końcowych szpitali, które otrzymały wsparcie

grantowe na poprawę dostępności dla osób ze

szczególnymi

potrzebami,

sprawozdania

finansowo-rzeczowe z realizacji grantów

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

900 pracowników placówek

medycznych

50 szpitali

wotnej

Wartość

docelowa

Monitor Polski

30

Wypracowanie optymalnych rozwiązań

dostępności, sprzyjających równemu

traktowaniu pacjentów

Wskaźnik 2

Liczba podmiotów wykonujących szpitalną

działalność leczniczą,

które wdrożyły działania

projakościowe w ramach programu

wą opiekę zdrowotną,

jających równemu

które wdrożyły działania traktowaniu pacjentów

projakościowe w ramach programu

Wskaźnik

Zadanie

Zadanie 1: Opracowanie programu

działań skierowanych do osób starszych chorych na

choroby otępienne,

służącego zapewnieniu kompleksowego wsparcia osobom cierpiącym na

choroby otępienne,

w tym chorobę Alzheimera

Zadanie 2: Organizacja konferencji/spotkań skierowanych do wybranych grup w populacji generalnej na

Działanie

C. Upowszechnianie

profilaktyki zdrowotnej i promowanie aktywnego stylu życia

zwiększenie świadomości zdrowotnej

mieszkańców województwa na temat

wybranych zagadnień zdrowotnych

Wskaźnik 1

Liczba konferencji/spotkań z mieszkańcami województwa

dane własne

urzędów wojewódzkich

towym, dotyczące

uczestnictwa w

szkoleniu centralnym z zakresu

obsługi pacjenta

ze szczególnymi

potrzebami, organizowanym

przez Ministerstwo Zdrowia w

ramach projektu

Dostępność Plus

dla Zdrowia

informacje sprawozdawcze z

realizacji projektów/działań

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

480

10 tys.

Wartość

docelowa

Monitor Polski

31

Ocena skali objęcia

wsparciem osób

chorych na demencję

pacjenta ze szczególnymi potrzebami

sługi pacjenta z niepełnosprawnościami

Wskaźnik 1

Liczba osób chorych na

demencję, które otrzymały wsparcie w ramach realizacji zadania

do 2030 r.

Cel stosowania

Wskaźnik

temat wybranych

zagadnień zdrowotnych (np. profilaktyka chorób cywilizacyjnych, promowanie przesiewowych

programów wykrywania chorób)

Zadanie

A. Poprawa dostępności usług publicznych

Zadanie 1: Stworzenie projektu „Zapewnienie dostępu

do wymiaru sprawiedliwości dla osób

z niepełnosprawnościami”

V. Priorytet: dostęp do dóbr i usług

Działanie

32

Poprawa dostępności do wymiaru

sprawiedliwości dla

osób z niepełnosprawnościami dzięki przeprowadzeniu

prac architektonicznych oraz instalacji

urządzeń umożliwiających samodzielne

korzystanie z budynków sądów przez

osoby z niepełnosprawnościami

Poprawa dostępności do wymiaru

sprawiedliwości dla

osób z niepełnosprawnościami

przez podniesienie

kompetencji pra-

Cel stosowania

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

Źródło danych

liczba osób

liczba sądów

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

3150

35

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 2

Liczba osób przeszkolonych w ramach projektu

Wskaźnik 1

Liczba sądów, w których zostanie zakupiony sprzęt oraz będą

dokonane modernizacje

architektoniczne zwiększające dostępność dla

osób z niepełnosprawnościami i osób starszych

Wskaźnik

Działanie

Wskaźnik

Wskaźnik 1

Liczba budynków bez

barier zewnętrznych i

wewnętrznych

Wskaźnik 2

Liczba zainstalowanych

urządzeń wspierających komunikowanie

się z osobami z niepełnosprawnościami, w

tym słabosłyszącymi/niesłyszącymi, niemymi, głuchoniemymi

Wskaźnik 3

Liczba zainstalowanych

urządzeń lub zastosowanych środków technicznych wizualnych,

dotykowych i głosowych ułatwiających

poruszanie się po budynkach osobom z niepełnosprawnościami, w

tym pętle indukcyjne,

mapy rozkładu pomieszczeń, plany tyflograficzne budynków

Zadanie

Zadanie 2: Likwidacja barier poziomych

i pionowych w przestrzeniach komunikacyjnych budynków

administracji publicznej oraz instalacja urządzeń i innych środków technicznych ułatwiających obsługę osób z

niepełnosprawnościami

33

liczba

liczba

dane własne

urzędów wojewódzkich

dane własne

urzędów wojewódzkich

liczba

Jednostka

dane własne

urzędów wojewódzkich

Źródło danych

0

0

0

Wartość

bazowa

16

16

16

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Określenie możliwości samodzielnego poruszania się po

budynkach urzędu

osób z niepełnosprawnościami

cowników wymiaru

sprawiedliwości w

zakresie wiedzy

związanej z potrzebami osób z niepełnosprawnościami

Poprawa dostępności budynków dla

osób z niepełnosprawnościami

Określenie możliwości obsługi osób

z ograniczoną percepcją słuchową

i wzrokową

Cel stosowania

Działanie

Wskaźnik 2: Opracowanie procedur wewnętrznych obsługi

klienta zewnętrznego

ze szczególnymi potrzebami

Wskaźnik 1

Liczba osób z niepełnosprawnościami, któ-

Wskaźnik 1

Dostęp do usługi języka

migowego dla osób z

niepełnosprawnością

słuchową

34

Analiza danych statystycznych pod kątem liczby osób

Właściwa obsługa

osób starszych oraz

osób z niepełnosprawnościami w

ministerstwach

Wspieranie osób ze

szczególnymi potrzebami – zapewnienie funkcjonalności, zrozumiałości,

kompatybilności

treści

Umożliwienie osobom z niepełnosprawnościami dostępu do informacji

publicznej

Dostęp do informacji

dla osób z niepełnosprawnością słuchową

Cel stosowania

system teleinformatyczny do obsługi nieodpłatnej

regulacje wewnętrzne ministerstw

coroczny monitoring dostępności

cyfrowej prowadzony przez

KPRM

aplikacja do języka migowego

portal RO (gov.pl)

Źródło danych

liczba osób

niepełnosprawnych

% obsłużonych osób z

niepełnosprawnością słuchową, które

kontaktowały się

z danym

ministerstwem

liczba zarządzeń

liczba

liczba instytucji

Jednostka

Liczba szacunkowa

5212 w ciągu

0

0

60

33

Wartość

bazowa

Średnia liczba

szacunkowa

26 100

1

50

90

88

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 5: Zwiększenie dostępności

do usług nieodpłat-

Zadanie 4: Przystosowanie urzędów i

instytucji do właściwej obsługi osób

starszych oraz osób

z niepełnosprawnościami przez wprowadzenie rozwiązań

uwzględniających

potrzeby tych grup

Wskaźnik 1: Stosowanie wytycznych WCAG

Zadanie 3: Zapewnienie dostępności

cyfrowej serwisu

Gov.pl przez stosowanie wytycznych

WCAG

Wskaźnik 2

Procent stron WWW

podmiotów publicznych

dostępnych cyfrowo

Wskaźnik

Zadanie

rym udzielono nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz które korzystają z edukacji

prawnej

Wskaźnik 1

Liczba wprowadzonych

udogodnień oraz

e-usług dla osób z niepełnosprawnościami

nej pomocy prawnej

oraz nieodpłatnego

poradnictwa obywatelskiego dla osób z

niepełnosprawnościami

Zadanie 6: Budowanie e-usług oraz

rozwiązań dotyczących prezentacji

informacji na stronie

WWW, w BIP i mePrzystosowanie

usług dla klientów z

niepełnosprawnościami

starszych oraz z

niepełnosprawnościami korzystających

z nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz korzystających z edukacji

prawnej

Cel stosowania

pomocy prawnej,

nieodpłatnego

poradnictwa obywatelskiego (informacje dotyczące formy

udzielonej pomocy i wieku osób z

niej korzystających), kwartalna

sprawozdawczość wojewodów

z wykonywania

zadania przez

powiaty

dane własne

urzędów wojewódzkich

Źródło danych

liczba

korzystających z pomocy i poradnictwa

Jednostka

0

roku1

Wartość

bazowa

5

Wartość

docelowa

35

Z uwagi na nowelizację przepisów ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 294), które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2019 r.,

nastąpiła zmiana w sposobie dokumentowania, czy dana osoba jest osobą uprawnioną. W myśl zmienionego art. 4 ust. 1 ustawy osoba uprawniona, przed uzyskaniem nieodpłatnej pomocy prawnej

lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, składa pisemne oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Wobec powyższego od dnia 1 stycznia 2019 r. nie

pobiera się od osoby uprawnionej orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Niemniej każdy przypadek udzielenia nieodpłatnej pomocy prawnej lub świadczenia nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego dokumentuje się w karcie nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Karta pomocy jest dokumentowana w systemie teleinformatycznym. Precyzyjne prognozowanie wartości bazowej nie jest możliwe, gdyż podejmowane jest w warunkach niepełnej, niepewnej i nieprecyzyjnej informacji – karta pomocy zawiera m.in. dane

osobowe osoby uprawnionej z wyłączeniem danych, czy osoba korzystająca z pomocy jest osobą z niepełnosprawnością. Jednak należy wskazać na wymóg dostosowania sposobu świadczenia

pomocy (poza punktem albo za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość) do potrzeb osób ze znaczną niepełnosprawnością ruchową, które nie mogą stawić się w punkcie osobiście, oraz osób doświadczających trudności w komunikowaniu się. Należy zatem uznać, że nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie zostanie udzielone każdej osobie z

niepełnosprawnością, o ile nie jest ona w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawne osobiście. Powyższy fakt jest każdorazowo odzwierciedlany w karcie pomocy w zakresie wskazania

innych miejsc świadczenia pomocy lub szczególnej formy udzielania NPP lub NPO przeznaczonej tylko i wyłącznie dla osób ze znaczną niepełnosprawnością ruchową oraz osób doświadczających

trudności w komunikowaniu się. W czasie epidemii i zagrożenia epidemią nieopłatna pomoc jest udzielana na zmienionych zasadach. Niedostępne są porady w punkcie i poza punktem, jednocześnie forma porady przez telefon i porady zdalnej są dostępne dla wszystkich beneficjentów tej pomocy. Z tych względów w czasie epidemii i w czasie zagrożenia epidemią nie ma możliwości rzetelnego określenia wartości powyższego miernika.

Wskaźnik

Zadanie

Monitor Polski

1

Działanie

Działanie

diach społecznościowych urzędów

wojewódzkich

Zadanie 7: Przeprowadzenie szkoleń członków korpusu służby cywilnej

redaktorów merytorycznych przygotowujących materiały

zamieszczane na

stronach internetowych urzędów oraz

redaktorów technicznych odpowiedzialnych za rozwiązania techniczne

w serwisach internetowych

Zadanie 8: Przeprowadzenie szkoleń dla koordynatorów do spraw dostępności w urzędach

Zadanie 9

Wdrożenie usprawnień dotyczących

obsługi klienta, rekrutacji oraz zatrudniania osób ze

szczególnymi po-

Zadanie

36

Poprawa kompetencji pracowników administracji publicznej

w zakresie zapewniania dostępności

przez urzędy

Zwiększenie zatrudnienia osób ze

szczególnymi potrzebami w administracji publicznej

Wskaźnik 1

Liczba koordynatorów

dostępności w urzędach objętych wsparciem szkoleniowym

dokumentacja

projektowa

dokumentacja

projektowa

dokumentacja

projektowa

Źródło danych

liczba osób

liczba osób

liczba osób

Jednostka

1

0

0

Wartość

bazowa

1000

1100

1000

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 1

Liczba pracowników

administracji publicznej

objętych wsparciem

szkoleniowym z zakresu stosowania rozwiązań ułatwiających za-

Poprawa kompetencji urzędników w

zakresie zapewniania dostępności cyfrowej oraz komunikacyjno-informacyjnej przez urzędy

Cel stosowania

Wskaźnik 1

Liczba pracowników

administracji publicznej

objętych wsparciem

szkoleniowym z zakresu zapewnienia dostępności przygotowywanych

i udostępnianych dokumentów urzędowych,

treści zamieszczanych

na stronach internetowych oraz innych materiałów/publikacji urzędowych

Wskaźnik

Działanie

trudnianie osób z niepełnosprawnościami

Wskaźnik 2

Liczba urzędów administracji publicznej, w

których przeprowadzono przegląd procedur

związanych z obsługą

klienta pod kątem zapewnienia dostępności

Wskaźnik 1

Realizacja rządowego

programu Dostępność

Plus 2018–2025: działanie 18 „Dostępne

treści multimedialne”

oraz działanie 25 „Kultura bez barier”

Wskaźnik 1: Dostępność dworców

trzebami w urzędach

administracji publicznej

Zadanie 11: Realizacja Programu Inwestycji Dworcowych

Zadanie 10: Realizacja rządowego

programu Dostępność Plus

2018–2025: działanie 18 „Dostępne

treści multimedialne”

oraz działanie 25

„Kultura bez barier”

Wskaźnik

Zadanie

37

informacje sprawozdawcze realizatora PKP S.A.

informacja o realizacji rocznych

planów wdrażania

programu Dostępność Plus

2018–2025

dokumentacja

projektowa

Źródło danych

zgodnie z

założeniami

programu

Dostępność

Plus; liczba

nowych

dostępnych

wydarzeń/

przestrzeni

kulturalnych

liczba

dworców

liczba urzędów

Jednostka

0

0

2

Wartość

bazowa

189

100

90

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zwiększenie liczby

dworców kolejowych

spełniających

współczesne wymagania pasażerów

korzystających z

usług transportu

kolejowego w ramach różnego rodzaju segmentu

przewozów pasażerskich, w tym do-

Wspieranie dostępności i niwelowania

barier w dostępie do

kultury i sztuki dla

osób z niepełnosprawnościami

Poprawa jakości

obsługi klienta ze

szczególnymi potrzebami w urzędach

administracji publicznej

Cel stosowania

Działanie

Wskaźnik

Wskaźnik 1

Liczba dworców przystosowanych do udzielania pomocy osobom z

niepełnosprawnościami

i osobom o ograniczonej sprawności ruchowej

Wskaźnik 1

Procedura asysty

Wskaźnik 1

Liczba zadań publicznych dofinasowanych w

ramach realizowanego

Zadanie

Zadanie 12: Poprawa dostępności publicznego transportu

zbiorowego przez

dostosowanie dworców do potrzeb osób

z niepełnosprawnościami i osób o ograniczonej sprawności

ruchowej

Zadanie 13: Przeprowadzenie aktualizacji procedury

asysty

Zadanie 14: Zapewnienie otoczenia

prawnego w celu

zwiększenia dostęp-

ewaluacja wniosków/ofert składanych przez

jednostki spoza

wykaz dworców

przystosowanych

do udzielania

pomocy osobom

z niepełnosprawnościami i osobom o ograniczonej sprawności

ruchowej prowadzony przez ministra właściwego

do spraw transportu

informacje sprawozdawcze realizatora zarządcy

infrastruktury

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

Jednostka

6

0

7

Wartość

bazowa

7 (średniorocznie)

59

500

Wartość

docelowa

Monitor Polski

38

Zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami

standaryzowanego

procesu pomocy

podczas poruszania

się po dworcu – od

momentu wejścia do

dworca do zajęcia

miejsca w pociągu i

od momentu opuszczania pociągu do

opuszczenia dworca

Ułatwienie oraz

zwiększenie dostępności turystyki dla

osób z niepełno-

stosowanie do TSI

PRM

Monitorowanie liczby

dworców przystosowanych do udzielania pomocy osobom

z niepełnosprawnościami i osobom o

ograniczonej sprawności ruchowej oraz

sporządzenie wykazu tych dworców

Cel stosowania

Działanie

Wskaźnik 1

Usługa transgraniczna

Zadanie 16: Utworzenie transgranicznej usługi „Wyślij

pismo ogólne”

Zadanie 17: Sporządzenie instrukcji

39

Zwiększenie dostępu do usług w urzę-

Nabycie kompetencji

i poszerzanie wiedzy

oraz rozwój umiejętności funkcjonariuszy i pracowników

Straży Granicznej w

zakresie społecznych kompetencji

komunikacyjnych,

niezbędnych do

prawidłowego realizowania zadań służbowych w stosunku

do cudzoziemców, z

poszanowaniem

różnic kulturowych

Zwiększenie dostępności usług cyfrowych

sprawnościami /

osób starszych

Cel stosowania

poszczególne

urzędy woje-

dane własne ministerstwa

Komenda Główna

Straży Granicznej

sektora

Źródło danych

liczba

liczba

liczba szkoleń

Jednostka

0

0

7

Wartość

bazowa

6

1

10

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 1

Liczba nowo opraco-

konkursu ofert na dofinasowanie realizacji

zadań z zakresu części

40 budżetu państwa –

turystyka (priorytet

Działania na rzecz

zwiększenia dostępności turystyki dla osób

z niepełnosprawnościami / osób starszych

Wskaźnik 1

Szkolenia

ności usług turystycznych oraz usług

hotelarskich dla

osób z niepełnosprawnościami

Zadanie 15: Przeprowadzenie szkolenia wśród pracowników i funkcjonariuszy Straży Granicznej

Wskaźnik

Zadanie

B. Wspieranie osób

ze szczególnymi potrzebami przez umożliwienie im wykorzystania nowych technologii przeciwdziałających

e-wykluczeniu

Działanie

%

liczba obszarów

miejskich

Urząd Komunikacji Elektronicznej

liczba

Jednostka

Urząd Komunikacji Elektronicznej

dane własne

wódzkie

Źródło danych

0 (rok bazowy 2018)

61,7 (rok

bazowy

2019)

0

Wartość

bazowa

69

100

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

40

Zapewnienie do

2025 r. dostępu do

Internetu o przepustowości dosyłowej

łącza wynoszącej co

najmniej 100 Mb/s, z

możliwością jej

zwiększenia do

przepustowości mierzonej w gigabitach,

dla 100% gospodarstw domowych

Wskaźnik 2: Liczba

Zapewnienie do

obszarów miejskich w

2025 r. dostępu do

Polsce posiadających w w pełni rozwiniętych

pełni rozwiniętą komer- usług w sieciach 5G

cyjną usługę łączności

w co najmniej głów5G

nych obszarach

miejskich

Utworzenie państwowego zasobu

kadrowego tłumaczy

języka migowego

Wskaźnik 1: Nowelizacja ustawy o języku

migowym

Wskaźnik 1

Odsetek gospodarstw

domowych w zasięgu

dostępu do Internetu o

przepustowości dosyłowej łącza wynoszącej

co najmniej 100 Mb/s, z

możliwością jej zwiększenia do przepustowości mierzonej w gigabitach

dach wojewódzkich

dla cudzoziemców

wanych i udostępnionych cudzoziemcom

materiałów informacyjnych w urzędach

wypełniania formularzy urzędowych w

językach obcych, a

także opublikowanie

na stronie internetowej urzędów szczegółowych informacji

w językach obcych

Zadanie 18: Utworzenie państwowego

zasobu kadrowego

tłumaczy języka migowego

Zadanie 1: Powszechny dostęp do

szybkiego Internetu

Cel stosowania

Wskaźnik

Zadanie

C. Promowanie

aspektów społecznych w zamówieniach

publicznych

Działanie

Wskaźnik 1

Odsetek osób w wieku

16–74 lata posiadających podstawowe lub

ponadpodstawowe

umiejętności cyfrowe

Wskaźnik 2

Odsetek osób w wieku

16–74 lata posiadających jakiekolwiek (niskie, podstawowe, ponadpodstawowe kompetencje cyfrowe)

Wskaźnik 1: Zastosowanie aspektów społecznych w zrealizowanych zamówieniach

Wskaźnik 1

Liczba uczestników

przedsięwzięć edukacyjnych (szkoleń, konferencji itp.), których

tematem była kwestia

dostępności dla osób z

niepełnosprawnościami

w zamówieniach publicznych

Zadanie 2: Wdrożenie Programu Rozwoju Kompetencji

Cyfrowych

Zadanie 2: Promowanie kwestii dostępności w zamówieniach publicznych

Zadanie 1: Stosowanie w zamówieniach publicznych

aspektów społecznych

Wskaźnik

Zadanie

41

liczba

%

%

%

Jednostka

0

0

79

44

Wartość

bazowa

2000

5

95

66

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Urząd Zamówień

Publicznych

dane własne ministerstwa

GUS

Wzrost poziomu

kompetencji cyfrowych w Polsce

Zwiększenie liczby

realizowanych zamówień, w których

zostaną zastosowane aspekty społeczne

Analiza liczby przeszkolonych osób z

zakresu dostępności

i projektowania dla

wszystkich użytkowników w zamówieniach publicznych

GUS

Źródło danych

Wzrost poziomu

kompetencji cyfrowych w Polsce

Cel stosowania

Zadanie

Wskaźnik 1

Liczba przeprowadzonych konferencji

Zadanie 2: Cykliczne konferencja z

udziałem przedstawicieli kościołów i

związków wyznaniowych mających

podpisane odrębne

umowy z Rządem

RP2

Upowszechnienie

wiedzy w zakresie

równego traktowania, by wzmocnić

świadomość społeczną w kontaktach

z osobami narażonymi na nierówne

traktowanie m.in. ze

względu na płeć,

rasę, pochodzenie

etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub

orientację seksualną

Zmniejszenie stereotypów i uprzedzeń

związanych

z zamieszkującymi

w Polsce przedstawicielami kościołów i

związków wyznaniowych działających w Polsce oraz

Cel stosowania

MSWiA, Biuro

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania

dane własne

urzędów wojewódzkich

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

5

10

Wartość

docelowa

42

W Polsce 17 kościołów i związków wyznaniowych działa na podstawie odrębnych umów z rządem RP Należą do nich: Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny (507.196 wyznawców; dane z

2018 r.), Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP – 61.217; 2018 r., Kościół Greckokatolicki – 55.000; 2017 r., Liga Muzułmańska w RP 35.000; 2018 r.; Kościół Zielonoświątkowy 25.152; 2018 r.;

Kościół Starokatolicki Mariawitów – 22.849; 2017 r., Kościół Polskokatolicki w RP – 18.259; 2018 r., Adwentystów Dnia Siódmego w RP 9.726; 2018 r.; Kościół Chrześcijan Baptystów w RP – 5.343;

Wskaźnik 1

Liczba przeprowadzonych szkoleń z udziałem pracowników / monitoring stopnia przeszkolenia pracowników

we wskazanej tematyce

Zadanie 1: Opracowanie i wdrożenie

planu szkoleń mających na celu budowanie świadomości

pracowników poszczególnych urzędów w obszarze

potrzeb osób potencjalnie narażonych

na dyskryminację

Wskaźnik

Monitor Polski

2

A. Zwiększenie wiedzy na temat stereotypów, uprzedzeń

i dyskryminacji oraz

możliwości przeciwdziałania tym zjawiskom (inne niż kampanie społeczne)

VI. Priorytet: budowanie świadomości

Działanie

Zadanie 4: Opracowanie i wdrożenie

certyfikatu dla jed-

Zadanie 3: Cykliczne konferencje z

udziałem przedstawicieli mniejszości

narodowych i etnicznych

Zadanie

Promocja postaw

równego traktowania

Zwrócenie uwagi na

kwestie związane z

nietolerancją

Wskaźnik 2

Materiały okołokonferencyjne

Wskaźnik 1: Opracowanie Programu certyfikującego

Zmniejszenie stereotypów i uprzedzeń

związanych

z zamieszkującymi

w Polsce mniejszościami narodowymi i

etnicznymi

Zwrócenie uwagi na

kwestie związane z

nietolerancją

wypracowanie działań, które pomogą

przeciwdziałać podobnym zjawiskom

Cel stosowania

Wskaźnik 1

Liczba przeprowadzonych konferencji

Wskaźnik 2

Materiały okołokonferencyjne

Wskaźnik

dane własne

MSWiA, Biuro

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania

MSWiA, Biuro

Pełnomocnika

Rządu do soraw

Równego Traktowania

MSWiA, Biuro

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania

Źródło danych

liczba artykułów i materiałów

zamieszczonych w

mediach

liczba

liczba artykułów i materiałów

zamieszczonych w

mediach

liczba konferencji

Jednostka

0

0

0

0

Wartość

bazowa

1

5

5

5

Wartość

docelowa

43

Monitor Polski

2018 r., Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP – 4.442; 2018 r., Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP – 3.335; 2018 r., Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP – 1.860; 2018 r.,

Kościół Katolicki Mariawitów w RP – 1.838; 2018 r., Wschodni Kościół Staroobrzędowy – 1.260; 2018 r., Kościół Ormiański – 670; 2017 r., Karaimski Związek Religijny w RP – 155; 2018 r. Kościół

Neounicki – 131; 2018 r. (dane np. GUS z 2019 r. - Wyznania religijne w Polsce w latach 2015-2018).

Działanie

B. Realizacja kampanii społecznych mających na celu przeciwdziałanie dyskryminacji i kształtowanie tolerancji

Działanie

Zadanie 6: Konferencja z organizacjami reprezentującymi prawa ojców

Zadanie 1: Prowadzenie działań informacyjnych, promocyjnych, edukacyjnych dotyczących

standardów dostępności Programu Dostępność Plus przez

media, media społecznościowe oraz

współpracę z NGO.

Do udziału w kampanii zaproszone

zostaną samorządy

polskich miast, organizacje pozarządowe, uczelnie,

Wskaźnik 1

Liczba wspartych inicjatyw w zakresie dostępności w 2022 r.

Wskaźnik 2

Liczba fanów na fanpage’u na profilu Dostępność Plus na Facebooku

Wskaźnik 2: Zorganizowanie Konferencji

naukowej

Wskaźnik 1

Zorganizowanie Konferencji

dane własne ministerstwa

Podniesienie świadomości nt. Programu Dostępność Plus

liczba

liczba

liczba

liczba

liczba

liczba

Jednostka

26 000

0

0

0

0

0

Wartość

bazowa

28 000

5

1

1

1

8

Wartość

docelowa

Monitor Polski

44

dane własne ministerstwa

dane własne

Podniesienie świadomości nt. programu Dostępność Plus

Zbadanie zjawiska

dyskryminacji ojców

dane własne

dane własne

Wskaźnik 1

Raport z badań społecznych

Zbadanie zjawiska

dyskryminacji mężczyzn

dane własne

Wskaźnik 2

Liczba edycji konkursu

Źródło danych

nostek, organów i

instytucji promujących równe traktowanie

Zadanie 5

Badania społeczne i

międzynarodowa

konferencja naukowa dotyczące praw

mężczyzn

Cel stosowania

Wskaźnik

Zadanie

Działanie

Wskaźnik

Wskaźnik 1

Kampanie informacyjne

Wskaźnik 1

Liczba przeprowadzonych kampanii/raporty z

przeprowadzonych

kampanii

Zadanie

szkoły, przedszkola,

Pełnomocnicy Wojewodów ds. Równego Traktowania

Zadanie 2: Kampania wspierająca weteranów poszkodowanych w działaniach wojennych

oraz kombatantów

Zadanie 3: Realizacja ogólnopolskich

kampanii społecznych uwrażliwiających na zjawisko

przemocy domowej

raport z przeprowadzonych kampanii społecznych

strony internetowe MON

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

5

10

Wartość

docelowa

Monitor Polski

45

Zachowanie w pamięci społecznej

zasług i potrzeby

wsparcia weteranów

i kombatantów, podniesienie szacunku

w społeczeństwie

dla weteranów i

kombatantów, przypomnienie ich poświęcenia, zapewnienie wsparcia w

społeczeństwie

Zwiększenie świadomości społecznej

na temat zjawiska

przemocy domowej,

wzrost świadomości

nt. korzyści płynących z życia bez

przemocy, upowszechnienie bezprzemocowych

wzorców zachowań,

uwrażliwienie społeczne oraz zwiększenie gotowości do

reagowania na akty

Cel stosowania

Działanie

Wskaźnik 1

Liczba kampanii

Wskaźniki 1

Liczba kampanii

Zadanie 5: Prowadzenie kampanii w

mediach tradycyjnych i społecznościowych oraz przez

stronę internetową

problemach związanych dyskryminacją i

uprzedzeniami

Wskaźnik

Zadanie 4: Realizacja kampanii edukacyjnych na stronach

internetowych i w

mediach społecznościowych na temat

starzenia się

Zadanie

dane własne ministerstwa i dostępne badania

dane własne ministerstwa i dostępne badania i

publikacje

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

10

10

Wartość

docelowa

Monitor Polski

46

przemocy, zwiększenie zrozumienia

potrzeb i problemów

osób doświadczających przemocy

Promowanie pozytywnego wizerunku

starości, obrazującego jakość życia

seniorów, ich podmiotowość, godność, wolność, samorealizację, budowanie kultury szacunku do seniorów

Zwiększenie świadomości społecznej

w zakresie równego

traktowania, w tym

na temat przyczyn i

skutków naruszenia

zasady równego

traktowania m.in. ze

względu na płeć,

rasę, pochodzenie

etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek

lub orientację seksualną

Cel stosowania

Zadanie

Zadanie 1: Warsztaty dotyczące przemocy rówieśniczej

dla nauczycieli i

młodzieży

Działanie

C. Przeciwdziałanie i

poprawa efektywnego

ścigania przestępstw

z nienawiści

dane własne

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania, MEiN,

MSWiA

dane własne ministerstwa

Źródło danych

liczba

średni zasięg

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

160

1 000 000

Wartość

docelowa

Monitor Polski

47

Zwiększenie świadomości społecznej

w zakresie równego

traktowania, w tym

na temat przyczyn i

skutków naruszenia

zasady równego

traktowania m.in. ze

względu na płeć,

rasę, pochodzenie

etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub

orientację seksualną

Podniesienie świadomości nauczycieli

na temat przemocy

rówieśniczej powodowanej stereotypami i uprzedzeniami, zwiększenie

wiedzy o zachowaniach zabronionych

w świetle prawa wobec osób ze względu na ich przynależność rasową, narodowościową, etniczną, stan zdrowia,

wiek itp.

Wskaźniki 2

Średni zasięg kampanii

Wskaźnik 1

Liczba zajęć i warsztatów przeprowadzonych

w poszczególnych województwach

Cel stosowania

Wskaźnik

Działanie

Zadanie

dane własne

MEiN

dane własne

MEiN, Pełnomocnika Rządu do

spraw Równego

Traktowania

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

20%

20%

Wartość

docelowa

Monitor Polski

48

Podniesienie świadomości nauczycieli

na temat przemocy

rówieśniczej powodowanej stereotypami i uprzedzeniami, zwiększenie

wiedzy o zachowaniach zabronionych

w świetle prawa wobec osób ze względu na ich przynależność rasową, narodowościową, etniczną, stan zdrowia,

wiek itp.

Podniesienie świadomości nauczycieli

na temat przemocy

rówieśniczej powodowanej stereotypami i uprzedzeniami, zwiększenie

wiedzy o zachowaniach zabronionych

w świetle prawa wobec osób ze względu na ich przynależność rasową, narodowościową, etniczną, stan zdrowia,

wiek itp.

Wskaźnik 2

Odsetek nauczycieli,

którzy wzięli udział w

szkoleniach na poziomie województwa

Wskaźnik 3

Odsetek młodzieży w

wieku szkolnym, która

wzięła udział w szkoleniach na poziomie województwa

Cel stosowania

Wskaźnik

Wykazanie liczby

opublikowanych materiałów

Wskaźnik 3

Materiały publikowane

na stronie WWW Pełnomocnika

Wskaźnik 1

Liczba szkoleń

Wskaźnik 2: Liczba

przeszkolonych osób

Wskaźnik 1

Liczba szkoleń

Wskaźniki 2

Średni zasięg kampanii

Zwiększenie wiedzy

funkcjonariuszy policji w zakresie przestępstw z nienawiści

Zwiększenie wiedzy

prokuratorów i sę-

Zwiększenie świadomości społecznej

w zakresie przestępstw z nienawiści

Analiza efektywności

programu

Wskaźnik 2: Opracowanie raportu po zakończeniu programu

pilotażowego

Wskaźniki 1

Liczba kampanii

Wykazanie liczby

zorganizowanych

spotkań

Cel stosowania

Wskaźnik 1

Spotkania

Wskaźnik

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa i dostępne badania

dane własne ministerstwa

MEiN, MSWiA,

Biuro Pełnomocnika Rządu do

spraw Równego

Traktowania

MEiN, MSWiA,

Biuro Pełnomocnika Rządu do

spraw Równego

Traktowania

MEiN, MSWiA,

Biuro Pełnomocnika Rządu do

spraw Równego

Traktowania

Źródło danych

0

0

0

liczba

liczba

0

0

0

0

0

liczba

średni zasięg

liczba

liczba

liczba

liczba

Jednostka

Wartość

bazowa

160

1500

160

400 000

Minimum 20

materiałów

przesyłanych

przez szkoły

oraz minimum

25 artykułów,

informacji itp.

5

1

Minimum 30 w

programie pilotażowym w

ciągu roku

Wartość

docelowa

49

Kwestię tę reguluje ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym z 6 stycznia 2005 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 823). Zgodnie z tą ustawą do mniejszości narodowych i

etnicznych zalicza się następujące mniejszości: białoruską, czeską, litewską, niemiecką, ormiańską, rosyjską, słowacką oraz żydowską, karaimską, łemkowską, romską, tatarską.

Zadanie 3: Kampania społeczna rozpowszechniająca

informacje o zjawisku przestępstw z

nienawiści

Zadanie 4: Poprawa

jakości obsługi osób

zgłaszających przestępstwa z nienawiści

Zadanie 5: Przeciwdziałanie bezkarnoś-

Zadanie 2: Pilotażowy program dla

uczniów ostatnich

klas szkół podstawowych i szkół

średnich z Warszawy z udziałem

mniejszości narodowych i etnicznych3

działających w Warszawie

Zadanie

Monitor Polski

3

Działanie

Działanie

Zwiększenie świadomości społecznej

na temat przestępstw motywowanych religią lub wyznaniem

Zwiększenie świadomości społecznej

Wskaźnik 1

Liczba pakietów informacyjnych

50

Przeciwdziałanie

przestępstwom motywowanym religią

lub wyznaniem

Wskaźnik 1

Liczba raportów

dane własne Pełnomocnika Rządu

MS, Policja, Biuro

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania

MS, Pełnomocnik

Rządu do spraw

Równego Traktowania,

dane własne Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania

dane własne ministerstwa

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

liczba analiz

liczba

Jednostka

0

0

0

0

0

Wartość

bazowa

Minimum 20

6

3

2

1000

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 2

Materiały publikowane

dziów w zakresie

przestępstw z nienawiści

Zwiększenie wiedzy

na temat zjawiska,

oraz praktyk zapobiegania

Wskaźnik 2

Liczba przeszkolonych

osób

Wskaźnik 1

Liczba analiz

ci za przemoc z nienawiści

Zadanie 6

Pozyskanie wiedzy

na temat działań i

doświadczeń innych

państw oraz wymiana dobrych praktyk

w obszarze przeciwdziałania zachowaniom dyskryminującym związanym z

rasizmem, antysemityzmem, ksenofobią

i homofobią wśród

kibiców podczas

wydarzeń sportowych

Zadanie 7

Monitorowanie zachowań przestępczych o charakterze

religijnym

Zadanie 8: Wypracowanie pakietów

informacyjnych dotyczących przeciwdziałaniu przestępstwom na tle religijnym

Cel stosowania

Wskaźnik

Zadanie

Zadanie 1: Szkolenia dla pracowników

oświaty, nauczycieli,

pedagogów

D. Realizacja działań

zmierzających do

kształtowania pozytywnego postrzegania starości i osób

starszych w społeczeństwie

Wskaźnik 2: Przygotowanie analizy z ewaluacji przeprowadzonych szkoleń

Wskaźnik 1

Liczba szkoleń i liczba

pracowników, którzy

wzięli udział

w szkoleniach

Wskaźnik 1

Liczba szkoleń

na stronie WWW Pełnomocnika

Wskaźnik

51

Niwelowanie stereotypowego postrzegania starszych pracowników przez pracodawców, tzw. ageizmu, dostarczenie

wiedzy dotyczącej

m.in. zarządzaniem

wiekiem w firmie/instytucji publicznej. Uwrażliwie-

na temat przestępstw motywowanych religią lub wyznaniem

Promowanie we

wszystkich grupach

wiekowych dzieci,

młodzieży, uczących

się i studiujących,

pozytywnego wizerunku osób starszych; podkreślanie

autorytetu i pozytywnego wizerunku

osób starszych w

różnych etapach

kształcenia

Ocena efektywności

szkoleń

Cel stosowania

dane własne ministerstwa i dostępne badania

dane własne ministerstwa

dane własne ministerstwa

ds. Równego

Traktowania

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

Wartość

bazowa

10

1

10

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 2: Szkolenia pracowników

instytucji publicznych

Zadanie

Działanie

Działanie

Zadanie 3

Debata z udziałem

przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych instytucji zrzeszających i zajmujących

się osobami starszymi oraz reprezentantów pracodawców zainteresowanych możliwościami współpracy z

osobami w starszym

wieku

Zadanie

52

Stworzenie zaleceń

dla pracodawców

chcących współpracować z seniorami

Źródło danych: Badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego, organizacje

zrzeszające osoby

starsze, firmy zainteresowane współpracą z seniorami,

MRiPS, Biuro Pełnomocnika Rządu

Wykazanie liczby

przeprowadzonych

debat

Ocena efektywności

szkoleń

nie na przejawy gorszego traktowania

wobec osób starszych oraz uświadomienie ich praw

Cel stosowania

badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego,

MRiPS, Biuro

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania

badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego, organizacje zrzeszające osoby

starsze, firmy

zainteresowane

współpracą z

seniorami,

MRiPS, Biuro

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania

dane własne ministerstwa

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

Wartość

bazowa

1

1

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Wskaźnik 2

Liczba zestawień z zaleceniami

Wskaźnik 2: Przeprowadzenie analizy z

ewaluacji przeprowadzonych szkoleń

Wskaźnik 1

Liczba przeprowadzonych debat

Wskaźnik

Zadanie 1: Wdrożenie polityki zarządzania wiekiem w

urzędach

E. Wspieranie osób

starszych w pełnieniu

roli liderów społecznych

Wskaźnik 1

Liczba osób starszych

biorących udział w wolontariacie

Wskaźnik 3

Opracowanie raportu

zawierającego wnioski

z debaty

Wskaźnik 1

Liczba wdrożonych

polityk w poszczególnych urzędach

53

Opracowanie i

wdrożenie polityki

wewnętrznej, która

będzie uwzględniała

całokształt zagadnień demograficznych, sytuację na

rynku pracy, indywidualne umiejętności,

potencjał i oczekiwania pracowników,

a także propozycję

działań integracyjnych i warsztatów

wielopokoleniowych

zatrzyma odpływ

doświadczonej kadry

z uwagi na konkurencyjność ofert na

rynku pracy

Zwiększenie udziału

seniorów w wolontariacie prowadzonym

w miejscu zamieszkania

do spraw Równego

Traktowania

Ocena efektywności

szkoleń

Cel stosowania

dane od organizacji pozarządowych zajmujących się wolontariatem

dane własne Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania

dane własne

urzędów wojewódzkich

Źródło danych

%

liczba

sztuka

Jednostka

0

0

0

Wartość

bazowa

10

10

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 2: Działania informacyjne

skierowane do osób

starszych na temat

możliwości ich

udziału w życiu ro-

Wskaźnik

Zadanie

Działanie

Działanie

Wskaźnik 1

Liczba zorganizowanych spotkań z liderami

lokalnym w urzędach

Wskaźnik 1

Liczba przeprowadzonych kursów / liczba

uczestników kursów

z danego województwa

Wskaźnik 1

Liczba ośrodków

wsparcia seniorów

utworzonych w poszczególnych województwach

Wskaźnik

54

Znajomość obsługi

narzędzi informatycznych i Internetu,

lepsze funkcjonowanie w społeczeństwie

Rozbudowa infrastruktury ośrodków

wsparcia w środowisku lokalnym zwiększy aktywne uczestnictwo osób starszych w życiu społecznym, a tym samym umożliwi pełnienie roli liderów

przez te osoby

Przeciwdziałanie

wykluczeniu ze

względu na wiek,

zmiana postrzegania

osób starszych i ich

roli w społeczeństwie

Cel stosowania

%

liczba

dane własne ministerstwa i dane

zawarte w programie Senior

Plus na lata

2015–2020

rejestr spotkań

%

Jednostka

dane pochodzące

od organizatora

szkoleń

Źródło danych

0

0

0

Wartość

bazowa

10

10

10

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 5: Współpraca z osobami,

które są lub mogą

być liderami w społecznościach lokalnych w celu budowania solidarności

międzypokoleniowej

przez ukazywanie

roli seniorów jako

przekazicieli wartości,

tradycji, doświadczenia życiowego

dzinnym, społecznym, w tym w wolontariacie

Zadanie 3: Organizacja kursów z nauki

obsługi komputera i

korzystania z Internetu

Zadanie 4: Rozbudowa infrastruktury

ośrodków wsparcia

seniorów w środowiskach lokalnych

Zadanie

Działanie

Wykazanie liczby

przeprowadzonych

debat

Stworzenie zaleceń

dla samorządów

wspierających seniorów w roli społecznych liderów

Wskazanie na liczbę

wywiadów promujących osoby starsze

Wskaźnik 1: Przeprowadzone debaty

Wskaźnik 2: Dokument

z zaleceniami

Wskaźnik 3

Wywiady

Zadanie 7

Program składający

się z dwóch części

1. Zorganizowanie

spotkania Pełnomocnika Rządu do

spraw Równego

Traktowania z Pełnomocnikami Wojewodów do spraw

Równego Traktowania w urzędach wojewódzkich, w celu

wypracowania zaleceń dla samorządów

w sprawie wspierania seniorów jako

liderów społeczności

lokalnych w różnych

dziedzinach życia,

także budujących

solidarność międzypokoleniową przez

ukazywanie roli seniorów jako przekazicieli wartości, tradane MRiPS oraz

Biura Pełnomocnika Rządu do

spraw Równego

Traktowania

organizacje zrzeszające osoby

starsze, Urzędy

Wojewódzkie,

samorządy,

MRiPS, Biuro

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania

badania CBOS i

GUS, organizacje

zrzeszające osoby starsze,

MRiPS, Biuro

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania

lista uczestników

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

0

Wartość

bazowa

10

1

10

100

Wartość

docelowa

Monitor Polski

55

Przeciwdziałanie

wykluczeniu ze

względu na wiek

Cel stosowania

Wskaźnik 1

Liczba zorganizowanych giełd pracy

Wskaźnik

Zadanie 6: Organizacja giełdy pracy

dla seniorów w siedzibach urzędów

wojewódzkich

Zadanie

F. Działania na rzecz

wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej kobiet i

dziewcząt

Działanie

Wskaźnik 1

Liczba działań promujących procentowy

wzrost aktywności kobiet na rynku pracy

Wskaźnik 1

Wsparcie asystentów

edukacji romskiej

Wskaźnik

56

Podkreślenie znaczenia kobiet w życiu społecznym i

zawodowym

Zwiększenie wiedzy

pracowników jednostek samorządu terytorialnego na temat mniejszości etnicznej romskiej

Cel stosowania

raporty MRiPS

raporty Pełnomocników Wojewodów do spraw

mniejszości narodowych i etnicznych

Źródło danych

liczba kobiet romskich zatrudnionych

jako asystenci edukacji romskiej

liczba konferencji

Jednostka

0

65

Wartość

bazowa

5

70

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 2: Konferencje dotyczące

niezależności ekonomicznej kobiet,

luki płacowej, przejrzystości płac, lobbingu ekonomicznego, kobiet w zarządach, kobiet wykonujących nieodpłatne prace domowe i

opiekuńcze

dycji i dzielących się

doświadczeniem

życiowym;

2. Przeprowadzenie

przez Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania wywiadów z

osobami starszymi

pełniącymi rolę liderów w danej dziedzinie życia

Zadanie 1: Realizacja Programu integracji społecznej i

obywatelskiej Romów w Polsce na

lata 2021–2030

Zadanie

Wskaźnik 1

Liczba materiałów edukacyjnych

Wskaźnik 1

Liczba kampanii informacyjnych przeprowadzonych w mediach lub

mediach społecznościowych

Wskaźnik 1

Aplikacja na urządzenia

mobilne zawierająca

bazę adresów instytucji

oferujących wsparcie

dla ofiar przemocy oraz

rady na temat działania

oraz szukania pomocy

dla ofiar przemocy

Wskaźnik 1: Odwiedziny portalu Niepełnosprawni.gov.pl

Zadanie 3: Upowszechnianie treści

dotyczących

wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej kobiet i

dziewcząt

Zadanie 4: Zwiększenie świadomości

społecznej na temat

zjawiska przemocy

wobec kobiet

Zadanie 5: Zwiększenie poziomu

świadomości wśród

ofiar przemocy w

zakresie narzędzi

wsparcia i pomocy w

trudnej sytuacji

Zadanie 1: Promowanie postanowień

Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami

Wskaźnik

Zadanie

57

Upowszechnienie

wśród osób z niepełnosprawnościami

wiedzy

w zakresie tematyki

Zwiększenie świadomości wśród społeczeństwa, jakie

zachowania stanowią akty przemocy

oraz zwiększenie

poziomu reagowania

na zjawiska przemocy

Zwiększenie dostępności do narzędzi pomocy oraz

przeciwdziałania

aktom przemocy

Zwiększenie wiedzy

nauczycieli w zakresie upowszechniania

treści dotyczących

wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej kobiet i

dziewcząt

Cel stosowania

dane MRiPS oraz

Biura Pełnomocnika Rządu ds.

Osób Niepełnosprawnych

informacje Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania

informacje Pełnomocnika Rządu

ds. Równego

Traktowania

informacje

Ośrodka Rozwoju

Edukacji

Źródło danych

liczba

liczba

liczba materiałów dydaktycznych (publikacje, materiały edukacyjne, filmy,

spoty reklamowe,

scenariusze

zajęć)

liczba

Jednostka

48 tys.

(2018)

0

0

0

Wartość

bazowa

82 tys. (2030)

1

5

10

Wartość

docelowa

Monitor Polski

G. Prowadzenie działań uświadamiających, skierowanych

do ogółu społeczeństwa, pokazujących

Działanie

Zadanie 2: Publikacje na stronie internetowej i na profilach w mediach społecznościowych z

aktualnymi informacjami na temat

wsparcia w zakresie

przemocy fizycznej,

psychicznej, ekonomicznej, w szczególności wobec kobiet, dzieci, osób

starszych i osób z

niepełnosprawnością

Zadanie 3

Ochrona małoletnich

przed szkodliwym

oddziaływaniem treści zawierających

przemoc zawartych

w audycjach i innych

przekazach

Zadanie 1: Realizacja cyklicznych szkoleń dla pracowników

ministerstwa i pol-

Zadanie

58

Budowanie świadomości pracowników

oraz środowiska

sportowego na te-

Wskaźnik 1

Przegląd obecnych

rozwiązań i wypracowanie nowych, bardziej

skutecznych

Wskaźnik 1

Liczba szkoleń zrealizowanych w latach

2022–2030

Ochrona dzieci i

młodzieży przed

treściami szkodliwymi

Wskaźnik 1

Publikacje na stronie

internetowej i informacje na profilach w mediach społecznościowych zawierające aktualne dane

Cel stosowania

związanej z wyrównywaniem szans we

wszystkich obszarach życia

Uświadomienie problemu przemocy i

wskazanie drogi

reakcji, pomocy,

uwrażliwienie na

konieczność reagowania i zgłaszania

przemocy, uwrażliwienie rodziców na

słuchanie i wspieranie dzieci

Wskaźnik

Jednostka

rejestr szkoleń

rejestr szkoleń

liczba

liczba

media społecznoś- liczba publiciowe, strona

kacji

WWW

Źródło danych

0

0

0

Wartość

bazowa

3

3

20

Wartość

docelowa

Monitor Polski

H. Promowanie równego traktowania w

sporcie i przez wydarzenia sportowe

godność osoby i

uwrażliwiających na

zjawisko przemocy

fizycznej, psychicznej, ekonomicznej, w

szczególności wobec

kobiet, dzieci, osób

starszych i osób z

niepełnosprawnością

Działanie

Działanie

Cel stosowania

mat nierówności płci

w sporcie (w strukturach zarządzania

sportem, w zakresie

reprezentacji kobiet

w kadrach narodowych, w zakresie

obecności w mediach itd.) oraz na

temat korzyści płynących ze zwiększenia obecności

kobiet w sporcie,

zarówno w odniesieniu do poziomu

aktywności fizycznej,

jak i w odniesieniu

do udziału w procesie decyzyjnym;

zwiększenie wiedzy

pracowników i środowiska może

sprzyjać przeciwdziałaniu negatywnym zachowaniom

Pozyskane informaWskaźnik 1

Liczba spotkań z partcje na temat donerami zagranicznymi,

świadczeń partnew ramach których oma- rów zagranicznych

wiano zagadnienia

oraz wypracowazwiązane z polityką

nych przez nich dorównościową w skali roku brych praktyk, umoż-

Wskaźnik

rejestr spotkań

Źródło danych

liczba

Jednostka

1

Wartość

bazowa

2

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 2: Pozyskanie wiedzy na

temat działań i doświadczeń innych

państw oraz wymiana dobrych praktyk

skiego środowiska

sportowego w zakresie równego traktowania kobiet i

mężczyzn w sporcie

Zadanie

Działanie

Wskaźniki 1

Raporty roczne

Wskaźnik 1: Liczba

wyjazdów na wydarzenia sportowe zorganizowanych dla osób z

niepełnosprawnościami

Zadanie 4: Współpraca ze środowiskiem kibiców z niepełnosprawnościami

Wskaźnik

Zadanie 3: Gromadzenie i analizowanie danych dotyczących sytuacji kobiet

w sporcie

Zadanie

dane własne ministerstwa i PZPN

dane własne ministerstwa i dostępne badania

Źródło danych

liczba wyjazdów

liczba

Jednostka

0 (2018 r.)

0

Wartość

bazowa

6

10

Wartość

docelowa

Monitor Polski

60

liwią sporządzenie

rekomendacji i wytyczenie kierunku dalszych działań, mających na celu poprawę sytuacji kobiet w

polskim sporcie

Wnioski płynące z

analiz danych statystycznych umożliwią

sporządzenie rekomendacji i wytyczenie kierunku dalszych działań, mających na celu poprawę sytuacji kobiet w

polskim sporcie

Umożliwienie

uczestniczenia osobom z niepełnosprawnościami w

meczach Polskiej

Reprezentacji,

zwiększenie zaangażowania społecznego osób z niepełnosprawnościami

przez zaangażowanie ich w kibicowanie meczom piłki

nożnej

Cel stosowania

Koordynacja monitoringu debaty publicznej w zakresie

stosowania „mowy

nienawiści”

dane własne

liczba

średni zasięg

liczba

liczba

liczba

Jednostka

0

0

0

0

0

Wartość

bazowa

1

400 000

5

2

20

Wartość

docelowa

61

W ciągu roku będą ukazywać się dwie broszury na stronie internetowej Pełnomocnika Rządu do spraw Równego Traktowania. Pierwsza broszura będzie publikowana w pierwszym kwartale każdego roku. Jej celem będzie diagnoza sytuacji w zakresie dyskryminującego języka mediów wraz z podaniem zaleceń oraz wskazaniem dobrych praktyk w danym obszarze. Druga broszura będzie

publikowana w ostatnim kwartale tego samego roku. Będzie podsumowaniem jak na przestrzeni roku zmienił się język mediów w zakresie wskazanym w pierwszej broszurze, oraz czy zalecenia i

dobre praktyki wskazane w pierwszej broszurze zostały zastosowane w mediach.

Wskaźnik 1

Powołanie zespołu

Wskaźniki 2

Średni zasięg kampanii

dane własne Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania i

dostępne badania

dane własne ministerstwa i dostępne badania

dane własne ministerstwa

Pozyskanie informacji na temat zjawiska

mowy nienawiści

Zwiększenie świadomości społecznej

w zakresie „mowy

nienawiści”

dane własne Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania

Źródło danych

Podnoszenie standardów debaty publicznej

Cel stosowania

Monitor Polski

Zadanie 4: Utworzenie Zespołu przy

Pełnomocniku Rządu do spraw Równego Traktowania,

który będzie monitorował język debaty

publicznej i w życiu

społecznym pod

kątem mowy nienawiści

Wskaźnik 1

Liczba broszur na temat języka mediów

opartego na szacunku

i faktach4

Wskaźnik 1

Raport z przeprowadzonych badań społecznych

Zadanie 1: Promowanie języka oraz

przekazu medialnego opartego na szacunku i faktach

Zadanie 2: Przeprowadzenie badań

społecznych dotyczących zjawiska

mowy nienawiści

Zadanie 3: Kampania społeczna mająca na celu zmniejszenie zjawiska

mowy nienawiści

I. Promowanie języka

opartego na szacunku i rzetelnych źródłach informacji w

celu ograniczenia

szerzenia się „mowy

nienawiści”

Wskaźniki 1

Liczba kampanii

Wskaźnik

Zadanie

Działanie

Zadanie 1

Kampania społeczna

uwrażliwiająca na

potrzebę ochrony

dzieci przed seksualizacją

J. Przeciwdziałanie

promowaniu wizerunku naruszającego

godność kobiet i

dzieci

Wskaźnik 1

Raport

Wskaźnik 2

Liczba działań informacyjnych

Wskaźnik 3

Liczba działań informacyjnych o charakterze

lokalnym

Wskaźnik 1

Liczba kampanii

Wskaźniki 2

Średni zasięg kampanii

Wskaźnik 1

Liczba kampanii

Wskaźnik

62

Przeciwdziałanie

kreowaniu szkodliwego wizerunku

dzieci

Przeciwdziałanie

wykorzystywaniu

seksualnemu kobiet

i dziewcząt oraz

kreowaniu wizerunku naruszającego

ich godność

Zwiększenie świadomości społecznej

na temat negatywnych skutków działań polegających na

kreowaniu wizerunku dzieci o charakterze seksualnym

Cel stosowania

MS, Pełnomocnik

Rządu do spraw

Równego Traktowania

MS, Pełnomocnik

Rządu do spraw

Równego Traktowania

Pełnomocnicy

Wojewodów do

spraw Równego

Traktowania

MS, Pełnomocnik

Rządu do spraw

Równego Traktowania

dane własne

ministerstw, Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania,

Pełnomocników

Wojewodów do

spraw Równego

Traktowania

dane własne: MS,

Pełnomocnika

Rządu do spraw

Równego Traktowania, Pełnomocników Wojewodów do spraw

Źródło danych

liczba

liczba

liczba

liczba

średni zasięg

liczba

Jednostka

0

0

0

0

0

0

Wartość

bazowa

2

32

4

16

250 000

4

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 3

Monitoring treści

naruszających godność nieletnich

Zadanie 2

Kampania społeczna

uwrażliwiająca na

potrzebę ochrony

kobiet i dziewcząt

przed wykorzystywaniem seksualnym

Zadanie

Działanie

Działanie

Wskaźnik 1

Liczba działań informacyjnych

Zadanie 4: Upowszechnianie informacji na temat sposobów przeciwdziałania naruszeniom

godności kobiet i

dzieci oraz eliminowania treści o charakterze seksualnym

Wskaźnik 2

Materiały publikowane

na stronie WWW Pełnomocnika

Wskaźnik

Zadanie

63

Zwiększenie świadomości społecznej

w zakresie ochrony

przed wykorzystywaniem wizerunku

kobiet i dzieci w celach seksualnych

Cel stosowania

Równego Traktowania, odstępne badania

dane własne ministerstw, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego

Traktowania, Pełnomocnicy Wojewodów do

spraw Równego

Traktowania

dane własne Pełnomocnika Rządu

do spraw Równego Traktowania

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

Minimum 15

Minimum 30

Wartość

docelowa

§ 3. Koordynowanie i monitorowanie realizacji Programu powierza się Pełnomocnikowi Rządu do spraw Równego

Traktowania.

§ 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 5 lipca 2022 r.

Poz. 640

UCHWAŁA NR 113

RADY MINISTRÓW

z dnia 24 maja 2022 r.

w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030

Na podstawie art. 22 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie

równego traktowania (Dz. U. z 2020 r. poz. 2156) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik

do uchwały nr 113 Poz. 640

Rady Ministrów

Załącznik do uchwały nr 113 Rady Ministrów

z dnia

maja24

2022

r. (poz.2022

640) r.

z 24

dnia

maja

(poz. )

Krajowy Program Działań

na rzecz Równego Traktowania

na lata 2022–2030

Spis treści

WPROWADZENIE ..................................................................................................... 5

A. Zasada równego traktowania i zasada zakazu dyskryminowania ...................... 6

B. Ewaluacja Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata

2013–2016 .............................................................................................................. 7

C. Opracowywanie i priorytety Krajowego Programu Działań na rzecz Równego

Traktowania na lata 2022–2030 i jego ewaluacja .................................................... 9

D. Źródła danych wykorzystanych w Krajowym Programie Działań na rzecz

Równego Traktowania na lata 2022–2030 ............................................................ 12

I. Priorytet: polityka antydyskryminacyjna ................................................................ 14

A. Analiza i monitoring przepisów ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu

niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania oraz ich

stosowania ............................................................................................................ 18

B. Analiza i monitoring przepisów będących w zakresie właściwości poszczególnych

ministrów pod kątem respektowania zasady równego traktowania ....................... 18

C. Stworzenie systemu gromadzenia danych równościowych: analiza stanu

obecnego i opracowanie założeń systemu ............................................................ 21

D. Usprawnienie mechanizmu współpracy na rzecz polityki równego traktowania

w ramach administracji rządowej na szczeblu centralnym i wojewódzkim ............ 23

E. Uwidocznienie działań na rzecz równego traktowania przez administrację

rządową w terenie ................................................................................................. 25

II. Priorytet: praca i zabezpieczenie społeczne ........................................................ 28

A. Wspieranie wyrównywania szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy ............... 35

B. Promowanie kobiet na stanowiskach kierowniczych ........................................ 50

C. Wspieranie grup narażonych na dyskryminację na rynku pracy ze względu

na wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość, pochodzenie etniczne, religię,

wyznanie i orientację seksualną oraz status rodzinny ........................................... 53

D. Promowanie zarządzania różnorodnością w miejscu pracy ............................. 56

E. Promowanie klauzul społecznych w zamówieniach publicznych...................... 59

III. Priorytet: edukacja ................................................................................................ 61

A. Wsparcie włączającego systemu edukacji m.in. w kontekście treści

programowych, procedur i dostępności placówek edukacyjnych .......................... 65

B. Rozwijanie pozytywnych relacji w środowisku szkolnym, kształtowanie postaw

prospołecznych, altruistycznych, poszanowania godności wszystkich osób i ich

różnorodności ........................................................................................................ 70

C. Wsparcie szkół i przygotowanie nauczycieli do pracy z dziećmi o szczególnych

potrzebach edukacyjnych oraz wsparcie i przygotowanie ich rodziców ................ 77

IV.

Priorytet: zdrowie ............................................................................................ 80

A. Poprawa dostępu do usług zdrowotnych osób zagrożonych wykluczeniem .... 80

B. Podniesienie kompetencji pracowników służby zdrowia w zakresie komunikacji

z pacjentami z niepełnosprawnością ..................................................................... 84

C. Upowszechnianie profilaktyki zdrowotnej i promowanie aktywnego stylu życia 85

V. Priorytet: dostęp do dóbr i usług ........................................................................... 90

A. Poprawa dostępności usług publicznych .......................................................... 91

B. Wspieranie osób ze szczególnymi potrzebami przez umożliwienie im

wykorzystania nowych technologii przeciwdziałających e-wykluczeniu............... 100

C. Promowanie aspektów społecznych w zamówieniach publicznych................ 103

VI.

Priorytet: budowanie świadomości ................................................................ 105

A. Zwiększenie wiedzy na temat stereotypów, uprzedzeń i dyskryminacji

oraz możliwości przeciwdziałania tym zjawiskom (inaczej niż dzięki kampaniom

społecznym) ........................................................................................................ 105

B. Realizacja kampanii społecznych mających na celu przeciwdziałanie

dyskryminacji i kształtowanie tolerancji ............................................................... 108

C. Przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści i poprawa ich efektywnego

ścigania ............................................................................................................... 110

D. Realizacja działań zmierzających do kształtowania pozytywnego postrzegania

starości i osób starszych w społeczeństwie ........................................................ 117

E. Wspieranie osób starszych w pełnieniu roli liderów społecznych ................... 121

F. Działania na rzecz wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej kobiet i

dziewcząt ............................................................................................................ 125

G. Prowadzenie

działań

uświadamiających,

skierowanych

do

ogółu

społeczeństwa, pokazujących godność osoby i uwrażliwiających na zjawisko

przemocy fizycznej, psychicznej, ekonomicznej, w szczególności wobec kobiet,

dzieci, osób starszych i osób z niepełnosprawnościami ...................................... 127

H. Promowanie równego traktowania w sporcie i przez wydarzenia sportowe ... 128

I. Promowanie języka opartego na szacunku i rzetelnych źródłach informacji

w celu ograniczenia szerzenia się mowy nienawiści ........................................... 130

J. Przeciwdziałanie promowaniu wizerunku naruszającego godność kobiet

i dzieci ................................................................................................................. 134

VII.

Priorytet: gromadzenie danych i badania ...................................................... 137

A. Raporty oraz badania analityczno-sondażowe na temat realizacji zasady

równego traktowania oraz niedyskryminacji w Polsce ......................................... 137

B. Prowadzenie monitoringu przestępstw motywowanych uprzedzeniami oraz

zjawiska mowy nienawiści ................................................................................... 139

VIII. Priorytet: koordynacja ................................................................................... 142

A. Uwzględnienie polityki równościowej w toku współpracy administracji rządowej

z organizacjami pozarządowymi, partnerami społecznymi i innymi interesariuszami

w zakresie kształtowania i monitoringu polityki równościowej ............................. 142

B. Koordynacja polityki równościowej na poziomie administracji centralnej i

rządowej w terenie .............................................................................................. 144

REALIZACJA I MONITOROWANIE ....................................................................... 145

A. Realizacja i sposób finansowania .................................................................. 145

B. Monitorowanie realizacji Krajowego Programu .............................................. 145

WPROWADZENIE

„Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w swej godności i w swych prawach.

Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych

w duchu braterstwa‖ (art. 1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka)

Głównym celem polityki równego traktowania jest wyeliminowanie w Polsce w jak

najwyższym stopniu zjawiska dyskryminacji z życia społecznego. Oznacza to

konieczność oddziaływania na tworzenie i stosowanie prawa, na ład instytucjonalny

oraz zachowania społeczne tak, aby nie była naruszana zasada równego traktowania

określona w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w obowiązujących aktach

prawa krajowego i międzynarodowego. Polityka równego traktowania ma charakter

horyzontalny i ze swojej natury dotyczy wielu obszarów sektorowych polityk

publicznych realizowanych w obszarach przypisanych poszczególnym działom

administracji rządowej.

Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030 (dalej

jako: „Krajowy Program‖) jest dokumentem, który zgodnie z ustawą z dnia 3 grudnia

2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego

traktowania (Dz. U. z 2020 r. poz. 2156; dalej jako: „ustawa równościowa‖)

opracowuje Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania. Krajowy Program

wyznacza cele i priorytety działań na rzecz równego traktowania. Zgodnie z ustawą

równościową zakres działań przewidzianych w Krajowym Programie obejmuje

w szczególności

1) podnoszenie świadomości społecznej w zakresie równego traktowania, w tym

na temat przyczyn i skutków naruszenia zasady równego traktowania;

2) przeciwdziałanie naruszeniom zasady równego traktowania;

3) współpracę z partnerami społecznymi, organizacjami pozarządowymi i innymi

podmiotami w zakresie równego traktowania.

Krajowy Program jest drugim programem okresowym opracowywanym przez

Pełnomocnika Rządu do spraw Równego Traktowania.

Integralnym elementem Krajowego Programu jest załącznik, w którym szczegółowo

zostały określone wskaźniki poszczególnych zadań oraz wartości docelowe, jakie

zostaną osiągnięte do 2030 r. Wyszczególnione obszary horyzontalne składające się

na dokument strategiczny, jakim jest Krajowy Program, wpisują się w cele i priorytety

działań na rzecz równego traktowania określone w ustawie równościowej.

A. Zasada równego traktowania i zasada zakazu dyskryminowania

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. poz. 483, z

późn. zm.; dalej jako: „Konstytucja RP‖) w art. 32 określa dwie zasady: równego

traktowania (art. 32 ust. 1) oraz niedyskryminacji (art. 32 ust. 2).

Zasada równego traktowania oznacza, że podmioty znajdujące się w podobnej

sytuacji traktowane są w podobny sposób, a podmioty znajdujące się w odmiennej

sytuacji – w odmienny sposób. Zasada ta dotyczy zatem równego traktowania

podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji prawnej1. Podobne podmioty lub

sytuacje wyróżnia się na podstawie danej cechy uznanej za prawnie istotną, co nie

jest tożsame z pojęciem identyczności. Równość w świetle Konstytucji RP nie ma

charakteru absolutnego. Oznacza to, że zasada ta nie wprowadza bezwzględnej

faktycznej równości, lecz potwierdza równą możliwość realizacji wolności i praw.

Zasada ta opiera się na nakazie równego traktowania przez władzę publiczną

w procesie stanowienia (równość w prawie) oraz stosowania prawa (równość

traktowania).

Szczególną postacią zasady równego traktowania jest zasada niedyskryminacji,

potwierdzona w art. 32 ust. 2 Konstytucji RP, który ustanawia zakaz

nieuzasadnionego różnicowania sytuacji podmiotów prawa w procesie stanowienia

oraz stosowania prawa. Nie każde różnicowanie podmiotów stanowi automatycznie

dyskryminację, jednak aby mówić o uzasadnionym odstępstwie od zasady równego

traktowania, należy spełnić określone kryteria2. „Zróżnicowanie jest uzasadnione,

jeśli pozostaje w związku bezpośrednim z celem przepisów, waga interesu, dla

którego zróżnicowanie jest wprowadzone, pozostaje w proporcji do interesów

naruszanych, zróżnicowanie nie uwłacza w sposób zasadniczy innym wartościom‖3.

Zasada równego traktowania oraz zasada niedyskryminacji są interpretowane

w świetle art. 30 Konstytucji RP, który potwierdza godność każdego człowieka

„Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw

człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest

obowiązkiem władz publicznych‖. Każda istota ludzka ma równą, przyrodzoną

i niezbywalną godność, co stanowi o równości wszystkich ludzi oraz o równości

wobec prawa.

Z tego też względu inne przepisy Konstytucji RP odnoszą się do zasady równego

dostępu do kultury, wykształcenia czy świadczeń opieki zdrowotnej. Należy jednak

wskazać, że konstytucyjne zasady równego traktowania i zakazu dyskryminacji

konkretyzują się w ustawodawstwie oraz w działaniach podejmowanych w ramach

polityki antydyskryminacyjnej.

1

Zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16 marca 2000 r., I KZP 56/99.

Zob. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 3 września 1996 r., K 10/96.

3

Zob. wyrok Sądu Najwyższego z 5 maja 2010 r., I PK 201/09.

Równość kobiet i mężczyzn została zapisana w traktatach Unii Europejskiej (dalej

jako: „UE‖) jako podstawowe prawo. Państwo polskie zapewnia równość kobiet

i mężczyzn w ramach krajowego systemu prawnego zgodnie z międzynarodowymi

traktatami praw człowieka oraz w ramach podstawowych wartości i zasad Unii

Europejskiej. Z tych powodów wyrażenia zawierające termin płeć będą w Krajowym

Programie Działań na rzecz Równego Traktowania interpretowane w świetle

równości kobiet i mężczyzn zgodnie z art. 8 Traktatu o funkcjonowaniu Unii

Europejskiej (Dz. Urz. UE 2016 C202) i będą obejmowały również kobiety i mężczyzn

oraz dziewczynki i chłopców. Konsekwentne posługiwanie się terminem płeć ma na

celu zapewnienie spójności dokumentu oraz wykluczenie ewentualnych wątpliwości

interpretacyjnych w przyszłości, gdyż zaproponowana terminologia jest zgodna

z językiem prawa pierwotnego Unii Europejskiej. Również w polskim porządku

prawnym stosuje się wyłącznie ten termin.

B. Ewaluacja Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania

na lata 2013–2016

Dnia 10 grudnia 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Krajowy Program Działań na rzecz

Równego Traktowania na lata 2013–2016 (dalej jako: „KPDRT 2013–2016‖).

Program ten był pierwszym dokumentem rządowym, który określał cele i priorytety

średniookresowe w zakresie równego traktowania w wyznaczonych obszarach

1) polityka antydyskryminacyjna;

2) równe traktowanie na rynku pracy i w systemie zabezpieczenia społecznego;

3) przeciwdziałanie przemocy w rodzinie i zwiększenie ochrony osób

doświadczających przemocy;

4) równe traktowanie w edukacji;

5) równe traktowanie w systemie ochrony zdrowia;

6) równe traktowanie w dostępie dóbr i usług.

W latach 2017–2018 KPDRT 2013–2016 został poddany podwójnej ewaluacji

zarówno przez specjalny Międzyresortowy Zespół Monitorujący Krajowy Program

Działań na rzecz Równego Traktowania (dalej jako: „Zespół Monitorujący‖), jak

i zewnętrznego wykonawcę w ramach projektu pn. „Opracowanie i wdrożenie

spójnego systemu monitorowania równości szans płci oraz modelu współpracy

międzysektorowej na rzecz równości szans płci‖, współfinansowanego przez Unię

Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu

Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014–2020 (dalej jako: „badanie

ewaluacyjne KPDRT 2013–2016‖).

Szczegółowe wyniki ewaluacji będą przedstawiane w ramach poszczególnych

priorytetów Krajowego Programu, należy jednak wskazać ogólne wnioski

i rekomendacje, które leżały u podstaw jego opracowywania.

Przeprowadzone ewaluacje wskazały m.in., że KPDRT 2013–2016 stanowił istotny

instrument w realizacji w Polsce polityki równego traktowania, stworzył okazję do

kompleksowej oceny bieżącego stanu przestrzegania zasady równego traktowania

oraz ewentualnego wskazania obszarów wymagających poprawy i powinien być

kontynuowany. Istotną przyczyną zadowalającego efektu realizacji KPDRT 2013–

2016 było odnoszenie się w nim samym do innych dokumentów sporządzonych

w ramach realizacji zadań państwa w zakresie równego traktowania. Niezależnie od

ogólnego zadowolenia z poziomu realizacji badanie ewaluacyjne KPDRT 2013–2016

wskazało, że przyjęta krótka perspektywa czasowa dokumentu nie pozwoliła

zrealizować wszystkich celów. Krótka – trzyletnia – perspektywa czasowa KPDRT

2013–2016 pozwoliła jedynie na analizę ówczesnego stanu przestrzegania zasady

równego traktowania, na wskazanie potencjalnie priorytetowych obszarów działania

oraz na wyodrębnienie działań, które powinny zyskać charakter ciągły.

KPDRT 2013–2016 miał też charakter strategiczny, zwłaszcza w kontekście

obecnych tendencji demograficznych, oraz wpisywał się w szerokie podejście do

tematyki antydyskryminacyjnej podejmowanej w prawodawstwie na szczeblu

krajowym oraz unijnym. Program angażował również różne podmioty i środowiska,

co zwiększało szanse na szerokie podejście i uwzględnianie działań z zakresu

równego traktowania w stosunku do różnych grup narażonych na dyskryminację

w Polsce. Dodatkowo w ewaluacji dokonanej przez Zespół Monitorujący podkreślane

było szerokie oddziaływanie wewnątrzadministracyjne dokumentu

przez

przyczynianie się do podniesienia świadomości pracowników administracji publicznej

w zakresie równego traktowania i przeciwdziałania dyskryminacji. W ramach Badania

ewaluacyjnego KPDRT 2013–2016 przedstawiono cztery wnioski i osiem

rekomendacji

— wniosek 1: do nierównego traktowania oraz dyskryminacji dochodzi wśród

różnych grup społecznych narażonych na dyskryminację (np. ze względu na

płeć, wiek, niepełnosprawność, orientację seksualną, przynależność do

mniejszości narodowej lub etnicznej) i na wielu polach (np. edukacja, zdrowie),

z tego względu należy podejmować działania o szerokim zakresie,

— wniosek 2 i rekomendacja 1: społeczeństwo cechuje się niską świadomością

społeczną w zakresie równego taktowania, z tego względu należy prowadzić

działania mające na celu budowanie świadomości społecznej, np. przez

realizację kampanii społecznych, działania uświadamiające i edukacyjne,

— wniosek 3: równe traktowanie wymaga solidnych podstaw prawnych, z tego

względu należy dokonać pogłębionej i kompleksowej analizy obowiązującego

prawa,

— wniosek 4: skuteczna realizacja KPDRT 2013–2016 wymaga monitoringu

i regularnej ewaluacji,

— rekomendacja 2: należy zapewnić finansowanie działań,

— rekomendacja 5: należy podjąć działania w celu aktywizacji osób starszych,

— rekomendacja 7: należy podjąć działania likwidujące bariery architektoniczne

dla osób z niepełnosprawnościami, gdyż KPDRT 2013–2016 nie obejmował

takich działań,

— rekomendacja 8: należy udostępnić podstawowe i najpopularniejsze

informacje oraz materiały w językach obcych, zrozumiałych dla największych

grup obcokrajowców w Polsce, nieujęte w poprzedniej wersji Programu.

Rekomendacje 3, 4 i 6 dotyczyły działań związanych z przeciwdziałaniem przemocy.

C. Opracowywanie i priorytety Krajowego Programu Działań na rzecz Równego

Traktowania na lata 2022–2030 i jego ewaluacja

Krajowy Program został opracowany na podstawie wyżej wymienionych ewaluacji i

wynikających z nich rekomendacji. Należy jednak wskazać, że przeciwdziałanie

przemocy nie jest ujęte w Krajowym Programie, gdyż zgodnie z ustawą z dnia

29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2021 r. poz. 1249)

działania przeciw przemocy są uregulowane w Krajowym Programie

Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie, który jest przyjmowany przez Radę

Ministrów. Ponadto działania i zadania w zakresie równego traktowania oparto na

diagnozach identyfikujących wyzwania w ramach poszczególnych priorytetów.

Opierając się na ewaluacji KPDRT 2013–2016, w Krajowym Programie przyjęto

wieloletnią – dziewięcioletnią – perspektywę i wyznaczono priorytetowe kierunki oraz

formy działania, aby zapewnić trwałe efekty pozytywnych zmian.

W związku z powyższym należy zauważyć, że Krajowy Program również przyjmuje

perspektywę obszarową działania i zawiera wszystkie cele KPDRT 2013–2016,

z wyjątkiem przeciwdziałania przemocy w rodzinie ze względu na odrębną regulację

w tym zakresie, a także poszerza zakres dokumentu przez wyodrębnienie nowych

priorytetów, tj.: budowanie świadomości, gromadzenie danych i badania oraz

koordynacja. Wyodrębnienie tych horyzontalnych obszarów ma na celu zapewnienie

efektu synergii w działaniu. Przyjęty podział odzwierciedla horyzontalny charakter

polityki równego traktowania, która ze swej natury dotyczy wielu obszarów

sektorowych polityk publicznych, realizowanych w obszarach przypisanych

poszczególnym działom administracji rządowej. Tym samym Krajowy Program

obejmuje następujące priorytety

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

Polityka antydyskryminacyjna

Praca i zabezpieczenia społeczne

Edukacja

Zdrowie

Dostęp do dóbr i usług

Budowanie świadomości

Gromadzenie danych i badania

Koordynacja

Priorytety, działania i zadania określone w Krajowym Programie są spójne, podobnie

jak w pierwszej edycji dokumentu, z priorytetami i kierunkami działań państwa

określonymi w innych dokumentach rządowych w zakresie równego traktowania, tj.

— Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą

do 2030 r.),

— Programie Dostępność Plus 2018–2025,

— Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030,

— Krajowym Programie Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu,

— Krajowym Programie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022,

— Polityce społecznej wobec osób starszych 2030. BEZPIECZEŃSTWO –

UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ,

— Programie integracji społecznej i obywatelskiej Romów w Polsce na lata

2022–2030.

Krajowy Program został przyjęty zgodnie z zasadami zawartymi w uchwale nr 190

Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów

(M.P. z 2022 r. poz. 348) i został poddany uzgodnieniom, opiniowaniu i konsultacjom

publicznym.

W procesie przygotowania Krajowego Programu organizacje pozarządowe, związki

wyznaniowe oraz inne organizacje reprezentujące prawa grup zagrożonych

dyskryminacją miały okazję wypowiedzenia się – zarówno w ramach inicjatywy

„Zgłoś pomysł‖, jak i w ramach konsultacji publicznych, organizowanych na

podstawie ww. Regulaminu pracy Rady Ministrów. Należy dodać, że liczba

organizacji i instytucji wyspecjalizowanych stricte w kwestiach równego traktowania i

zasady niedyskryminacji jest wciąż niewielka, a wyspecjalizowanych w tym obszarze

ze względu na konkretne przesłanki (np. płeć) – znikoma. Swobodny udział w

procesie konsultowania ma tę wartość, że zgłoszone uwagi są bardzo konstruktywne,

o czym świadczy liczba uwag uwzględnionych w Krajowym Programie. Ponadto

otwarty charakter konsultacji ma ten walor, że oprócz właściwych tematycznie

organizacji i podmiotów w obszarze równego traktowania i niedyskryminacji biorą w

niej udział również inne zainteresowane strony. Każdy głos w zakresie równego

traktowania i niedyskryminacji jest bardzo cenny i przybliża do lepszej ochrony osób

zagrożonych dyskryminacją i nierównym traktowaniem. Proces konsultacji

publicznych został przedłużony, tak aby zainteresowane podmioty mogły stać się

aktywnym uczestnikiem prac nad Krajowym Programem.

Konsultacje „Zgłoś pomysł‖ były prowadzone między 4 lipca a 19 listopada 2020 r. za

pośrednictwem formularza internetowego umieszczonego na stronie internetowej

Pełnomocnika Rządu do spraw Równego Traktowania. W ramach konsultacji

wpłynęło 1150 formularzy, z których aż 844 to powtórzenia, a 16 można uznać za

spam. Wśród korespondencji wyodrębniono 289 uwag merytorycznych bez

powtórzeń, które odnosiły się do edukacji antydyskryminacyjnej (89) i problematyki

związanej z pieczą i alienacją rodzicielską (83). Ponadto uwagi dotyczyły: zmian w

prawie antydyskryminacyjnym (38), mowy nienawiści (18) oraz kampanii medialnej

dotyczącej antydyskryminacji (7).

Projekt Krajowego Programu w wersji z dnia 6 listopada 2020 r. został poddany

konsultacjom publicznym między 24 listopada a 18 grudnia 2020 r. Należy

podkreślić, że konsultacje, początkowo mające trwać 14 dni, zostały przedłużone o

kolejne 12 dni.

W wyniku analizy spośród 183 wyodrębnionych uwag jedynie 24 uwagi nie zostały

uwzględnione. Tym samym Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania

częściowo lub w całości uwzględnił blisko 87% uwag. Konsultacje publiczne

wskazały na potrzebę ujęcia dodatkowych zadań w Krajowym Programie, a

mianowicie

1) przeprowadzenia analizy orzeczeń sądowych w zakresie pieczy rodzicielskiej

pod kątem równego traktowania matek i ojców w celu wypracowania

ewentualnego pakietu legislacyjnego;

2) przeprowadzenia konsultacji z organizacjami reprezentującymi prawa ojców;

3) przeprowadzenia badań społecznych w zakresie dyskryminacji mężczyzn oraz

zjawiska przemocy wobec mężczyzn;

4) zorganizowania międzynarodowej konferencji naukowej dotyczącej praw

mężczyzn;

5) zbadania zjawiska luki płacowej osób niepełnosprawnych;

6) promocji aplikacji do mierzenia luki płacowej w przedsiębiorstwach;

7) wypracowania modelu wsparcia osób z doświadczeniem migranckim w

integrowaniu rynku pracy;

8) organizowania cyklicznych spotkań z udziałem przedstawicieli mniejszości

narodowych i etnicznych;

9) utworzenia zespołu przy Pełnomocniku Rządu do spraw Równego

Traktowania, który będzie monitorował język debaty publicznej i w życiu

społecznym pod kątem mowy nienawiści;

10) zbadania skali i natury mowy nienawiści;

11) zorganizowania kampanii medialnej mającej na celu zmniejszenie zjawiska

mowy nienawiści;

12) publikacji opracowań dotyczących zjawiska mowy nienawiści dla pracowników

mediów;

13) wypracowania modelu współpracy międzysektorowej pełnomocników

wojewody oraz koordynatorów resortowych do spraw równego traktowania;

14) utworzenia państwowego zasobu kadrowego tłumaczy języka migowego;

15) utworzenia certyfikatu leaderów równego traktowania.

Wystąpiono również do Rady Dialogu Społecznego (dalej jako: „RDS‖), która stanowi

funkcjonujące na poziomie centralnym forum dialogu trójstronnego w Polsce i

współpracy strony pracowników, strony pracodawców oraz strony rządowej, z prośbą

o zaopiniowanie Krajowego Programu. RDS nie zajęła stanowiska.

Projekt Krajowego Programu w wersji z dnia 8 listopada 2021 r. został poddany

dodatkowym konsultacjom publicznym między 9 a 19 listopada 2021 r.

D. Źródła danych wykorzystanych w Krajowym Programie Działań na rzecz

Równego Traktowania na lata 2022–2030

Źródła danych wykorzystanych w Krajowym Programie stanowią m.in. badania i

publikacje wykonane przez instytucje krajowe i międzynarodowe lub na ich zlecenie.

Tymi instytucjami są: Główny Urząd Statystyczny, Ministerstwo Rodziny i Polityki

Społecznej, Rzecznik Praw Obywatelskich, Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i

Mężczyzn, Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Biuro Instytucji

Demokratycznych i Praw Człowieka Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w

Europie, Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) i Eurostat.

Pomimo opierania się na wyżej wskazanych źródłach podczas opracowywania

Krajowego Programu okazało się, że dużym wyzwaniem jest brak spójności oraz

fragmentacja danych. Obecne dane nie zawsze są spójne, nie zawsze też obejmują

wszystkie obszary potencjalnej dyskryminacji. Ze względu na świadomość, że

dysponowanie wiarygodnymi i aktualnymi danymi równościowymi jest niezbędnym

elementem prowadzenia skutecznej polityki antydyskryminacyjnej, w Krajowym

Programie wyodrębniono priorytet „Gromadzenie danych i badania‖ oraz

uwzględniono wiele analitycznych zadań w ramach priorytetu I. Polityka

antydyskryminacyjna.

Jednym z najważniejszych zadań jest opracowanie założeń systemu gromadzenia

danych. Powinno ono być poprzedzone przeprowadzeniem kompleksowej analizy

obecnie dostępnych źródeł danych, które umożliwią zbadanie skali zjawiska

nierównego traktowania kobiet i mężczyzn, a także innych grup społecznych ze

względu na rasę, narodowość, pochodzenie etniczne, religię, wyznanie,

światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. W celu

wypracowania modelu gromadzenia danych równościowych zasadne jest również

wypracowanie razem z Głównym Urzędem Statystycznym metodologii badań.

Ponadto istotne jest również rozszerzenie przez Główny Urząd Statystyczny badań

statystycznych z zakresu równego traktowania.

Realizacja Krajowego Programu wymaga zaangażowania wielu podmiotów, a jego

celem jest horyzontalna realizacja polityki równego traktowania. W dokumencie

założono, że współpraca zarówno z samorządami, jak i organizacjami

pozarządowymi i partnerami społecznymi może przebiegać w różnoraki sposób, w

zależności od sposobu obranego przez instytucję wiodącą. Dlatego sprecyzowanie

sposobu wykonania danego zadania i skonkretyzowanie formy współpracy

pozostawiono na dalsze etapy i poprzestano na przypisaniu danych działań

przewidzianych do realizacji do odpowiednich podmiotów jako odpowiedzialnych za

ich realizację, zgodnie z właściwymi dla tych podmiotów kompetencjami. Zadania

zostały opisane w sposób ogólny również po to, aby możliwe było ich ewentualne

modyfikowanie w dalszej perspektywie, aby odpowiadać na nowe potrzeby, które

mogą się pojawić. Uniwersalne podejście do zasady równego traktowania oznacza,

że nie są ustalone żadne prawnie wiążące cele. W Krajowym Programie podjęto

jednak próbę wyznaczenia takich celów – każdemu zadaniu przypisano wskaźnik

mierzący jego realizację. Opracowane wskaźniki to wskaźniki produktu i rezultatu.

Przyjęty model ma wymiar teoretyczny, co pozwoli na jego przetestowanie i

wprowadzenie ewentualnych zmian, także systemowych. Temu służyć ma też

monitorowanie i ewaluacja Krajowego Programu, mające dostarczać rzetelnych

informacji o skuteczności podejmowanych działań i stopniu realizacji celów. Podmioty

odpowiedzialne za realizację wyznaczonych zadań mogą ponadto formułować

wnioski i rekomendacje w zakresie dalszej realizacji Krajowego Programu oraz

wskazywać na aktualne potrzeby i prognozowane wyzwania, także wykraczające

poza obszary wskazane w dokumencie, co może wpłynąć na modyfikację zadań i

wskaźników i ich uszczegółowienie.

Aby umożliwić ewentualne modyfikacje zadań i wskaźników, przewidziano

monitorowanie i ewaluację Krajowego Programu, mające dostarczać rzetelnych

informacji o skuteczności podejmowanych działań i stopniu realizacji celów. Podmioty

odpowiedzialne za realizację wyznaczonych zadań mogą ponadto formułować

wnioski i rekomendacje w zakresie dalszego wdrażania przyjętych rozwiązań oraz

wskazywać na aktualne potrzeby i prognozowane wyzwania, także wykraczające

poza obszary wskazane w Krajowym Programie, co może wpłynąć na modyfikację

zadań i wskaźników i ich uszczegółowienie.

I.

Poz. 640

Priorytet: polityka antydyskryminacyjna

Konstytucyjne zasady równego traktowania i zakazu dyskryminowania stanowią

standardy prawne, które zapewniają równość obywateli wobec prawa. Z tego

względu tak istotne jest zaangażowanie państwa w sposób gwarantujący

skuteczność wykonania jego zadań w obszarze równego traktowania i

niedyskryminacji. Zadaniem państwa nie jest jednak jedynie stanie na straży prawa,

lecz także dążenie do wyrównywania szans obywateli. Dlatego głównym celem

polityki równego traktowania (polityki antydyskryminacyjnej, polityki równościowej)

jest wyeliminowanie dyskryminacji i wyrównywanie szans w życiu społecznym w

Polsce. Polityka równego traktowania ma charakter horyzontalny i ze swojej natury

dotyczy wielu obszarów przypisanych poszczególnym działom administracji

rządowej4.

Ponadto realizację polityki równościowej mogą wspierać narzędzia o charakterze

systemowym. Narzędzia systemowe pozwalają na prowadzenie szczegółowej analizy

bieżącej sytuacji, określają oczekiwane w przyszłości zmiany i działania niezbędne

do ich osiągnięcia. Przykładami tego typu rozwiązań są np. różnego rodzaju strategie

czy programy.

W związku z powyższym Krajowy Programu przewiduje realizację zadań, które będą

miały bezpośrednie przełożenie na wszystkie obszary funkcjonowania państwa.

Podstawowym celem, który należy osiągnąć w toku realizacji Krajowego Programu,

jest wzmocnienie instytucjonalizacji horyzontalnej polityki antydyskryminacyjnej jako

polityki skutecznej i akceptowanej społecznie. Oznacza to nie tylko konieczność

realizacji działań podnoszących świadomość społeczną dotyczącą kwestii równego

traktowania i zjawiska dyskryminacji, lecz także konieczność zapewnienia

prawidłowego działania systemu kompleksowego monitoringu i ewaluacji praktyki

stosowania przepisów antydyskryminacyjnych. Skuteczność działania takiego

systemu wymaga sprawnej i regularnej współpracy administracji rządowej szczebla

centralnego, regionalnego i lokalnego z organizacjami pozarządowymi i partnerami

społecznymi.

Realizowane działania monitoringowe i ewaluacyjne powinny być przeprowadzone

na podstawie możliwie szerokiego zakresu danych pochodzących ze zróżnicowanych

źródeł, takich jak m.in. sprawozdawczość Głównego Urzędu Statystycznego,

sprawozdawczość organów administracji rządowej, wyniki reprezentatywnych badań

ogólnopolskich realizowanych cyklicznie przez niezależne jednostki, jak również

wyniki badań sondażowych realizowanych na zlecenie Pełnomocnika Rządu do

spraw Równego Traktowania5. Gromadzenie danych powinno być przeprowadzane

m.in. w podziale na przesłanki dyskryminacyjne.

4

5

Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2013–2016, s. 4.

Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2013–2016, s. 39.

Podstawowym aktem prawnym wyznaczającym politykę antydyskryminacyjną na

gruncie krajowym jest Konstytucja RP. Podstawę zasady równego traktowania

i niedyskryminacji zawiera art. 30 Konstytucji RP. Potwierdza on godność człowieka

jako przyrodzoną, niezbywalną cechę każdego człowieka, źródło wszelkich innych

praw i wolności podmiotowych, a tym samym przyznaje jej status nienaruszalności

i zobowiązuje wszystkie władze publiczne do jej poszanowania i ochrony. Godność

człowieka oznacza nie tylko konieczność pozostawienia mu pewnej sfery autonomii

czy wolności, ale także zakaz stawiania go w sytuacjach, które mogą tę godność

naruszyć. Z zasady godności wywodzą się m.in. zakaz dyskryminacji, zakaz

prześladowań czy zakaz naruszania integralności cielesnej, prawo do życia od

momentu poczęcia aż do naturalnej śmierci.

Równość wobec prawa, ujęta w art. 32 Konstytucji RP, stanowi, że wszyscy są równi

wobec prawa i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

Zakazana jest dyskryminacja w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z

jakiejkolwiek przyczyny. Zasada równości wobec prawa jest jednym z fundamentów

demokratycznego porządku prawnego odnoszącego się do zarówno sfery

stanowienia, jak i stosowania prawa. Zasada równości oznacza nakaz równego

traktowania przez władze publiczne podobnych podmiotów w podobnych sytuacjach

oraz nakaz uwzględniania zasady równości przy kształtowaniu obowiązującego

prawa. W art. 33 Konstytucja RP wprowadza także zasadę równości płci, która

oznacza równość praw kobiet i mężczyzn w życiu rodzinnym, politycznym,

społecznym i gospodarczym. Zasada równości nie oznacza jednak takich samych

praw dla wszystkich – możliwe jest różnicowanie uprawnień, jeżeli sytuacja obywateli

jest różna.

Ponadto politykę antydyskryminacyjną kształtują przepisy prawa międzynarodowego.

Są to nie tylko dokumenty wiążące prawnie oraz o ogólnym charakterze (np.

europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z

1950 r.) czy też ogólne dokumenty, które w momencie przyjmowania nie były

wiążące prawnie (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 r.), lecz także

wiążące prawnie umowy międzynarodowe odnoszące się do równości płci oraz praw

kobiet (np. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet z

1979 r.).

Zasada niedyskryminacji (tj. równego traktowania) jest obecna zarówno w aktach

prawa pierwotnego Unii Europejskiej (m.in. Traktat o funkcjonowaniu Unii

Europejskiej), jak i w aktach prawa wtórnego UE (m.in. dyrektywa Rady 2000/43/WE

wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na

pochodzenie rasowe lub etniczne oraz dyrektywa 2006/54/WE Parlamentu

Europejskiego i Rady w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz

równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy).

Również szereg przepisów wynikających z polskiego ustawodawstwa krajowego

podkreśla równość kobiet i mężczyzn oraz zakazuje dyskryminacji ze względu na

płeć we wszystkich obszarach życia. Przepisy dotyczące zakazu dyskryminacji

znajdują się między innymi w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy

(Dz. U. z 2020 r. poz. 1320, z późn. zm.), ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r.

o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 690, z późn.

zm.), jak również w ustawie równościowej6.

Obowiązująca ustawa równościowa wprowadziła do polskiego porządku prawnego

szereg mechanizmów z zakresu równego traktowania. Wśród najważniejszych z nich

można wymienić: definicję dyskryminacji, mechanizm odwróconego ciężaru dowodu,

możliwość ubiegania się o odszkodowanie dla ofiar nierównego traktowania czy też

prawo do podejmowania działań wyrównawczych (afirmatywnych) wobec grup

dyskryminowanych. Ustawa definiuje polski model polityki antydyskryminacyjnej.

Organami odpowiedzialnymi za przestrzeganie zasady równego traktowania w

Polsce są Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania oraz Rzecznik Praw

Obywatelskich. Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży zasady równego

traktowania na warunkach i w trybie określonych w ustawie z dnia 15 lipca 1987 r. o

Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2020 r. poz. 627 oraz z 2021 r. poz. 696).

Należy jednak zauważyć, że ustawa równościowa jest jednym z wielu aktów

prawnych, które zawierają przepisy antydyskryminacyjne, np. ustawa z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 854) w art. 3 zakazuje

nierównego traktowania z powodu przynależności do związku zawodowego lub

pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej. Z tego względu

konieczna jest kontynuacja działań związanych z analizą i monitorowaniem

obowiązującego prawa pod kątem respektowania zasady równego traktowania.

Pomimo wieloletniego funkcjonowania organów odpowiedzialnych za przestrzeganie

zasady równego traktowania, działalności organizacji pozarządowych oraz

wprowadzenia do prawa polskiego szeregu przepisów o charakterze

antydyskryminacyjnym wciąż zauważalna jest w społeczeństwie niska świadomość

na temat zjawiska dyskryminacji, jak również niewystarczająca świadomość

otoczenia prawnego tego zjawiska. Badania wskazują, że w 2018 r. Polacy wykazali

się

mniejszą

niż

w

poprzednich

latach

wiedzą

dotyczącą

prawa

7

antydyskryminacyjnego w Polsce . Nie stwierdzono istotnej zmiany w zakresie

wiedzy na temat instytucji lub organizacji zajmujących się wspieraniem osób

doświadczających dyskryminacji, lecz warto odnotować, że co siódmy Polak uważa,

że nie istnieją żadne instytucje zajmujące się wspieraniem osób doświadczających

dyskryminacji8.

6

Zob. szerzej na ten temat działanie B. Analiza i monitorowanie przepisów będących w zakresie

właściwości poszczególnych ministrów pod kątem zasady równego traktowania.

7

„Świadomość prawna w kontekście równego traktowania 2018. Raport dla Biura Rzecznika Praw

Obywatelskich‖, Kantar Public, s. 11,

https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/Badania%20Kantar%20Public%20dla%20RPO%20o%20postr

zeganiu%20dyskryminacji%20przez%20Polakow%20w%202018%20r.pdf, dostęp 8 października

2021 r.

Tamże, s. 13.

Zatem prowadzenie skutecznej polityki antydyskryminacyjnej (w tym działań

monitoringowych i analitycznych), zauważalnej dla ogółu społeczeństwa, wymaga

podjęcia szeregu działań, w tym m.in. w celu wzmocnienia kompetencji pracowników

administracji publicznej, zwiększenia ich świadomości i wiedzy na jej temat oraz

przepisów prawnych dotyczących dyskryminacji. Problem ten dotyczy również

niewystarczającej świadomości społecznej i prawnej sędziów w odniesieniu do

zjawiska dyskryminacji9.

Doświadczenia z realizacji KPDRT 2013–2016 potwierdzają również konieczność

weryfikacji i wzmocnienia funkcjonowania sieci zarówno koordynatorów do spraw

równego traktowania powołanych w urzędach centralnych, jak i pełnomocników

wojewody, a także koordynatorów działań równościowych w wybranych instytucjach

publicznych i organach samorządowych. Wzmocnienie i poszerzenie dotychczas

pełnionej przez nich funkcji w instytucjach, np. przez przypisanie im ról tzw. punktów

kontaktowych do spraw równego traktowania i przeciwdziałania dyskryminacji,

zaangażowanie w proces legislacyjny we wskazanych instytucjach, jak również

nałożenie obowiązku składania sprawozdań z prowadzonej działalności powinno

mieć bezpośrednie przełożenie na usprawnienie mechanizmu współpracy na rzecz

polityki antydyskryminacyjnej w ramach administracji rządowej na szczeblu

centralnym i wojewódzkim.

Skuteczna realizacja polityki antydyskryminacyjnej wymaga również zaangażowania

możliwie najszerszego grona interesariuszy na poziomie lokalnym. W związku z tym

jednym z celów Krajowego Programu jest zachęcanie do tworzenia na poziomie

lokalnym programów i strategii na rzecz spójności społecznej, w tym wzmacniania

więzi rodzinnych, przeciwdziałania wykluczeniu i promowania równości oraz

niedyskryminacji, co oznacza animację środowisk zaangażowanych w tworzenie

dokumentów, jak również podniesienie w niezbędnym zakresie kompetencji

urzędników uczestniczących w ich opracowywaniu.

Niewątpliwie skuteczna i efektywna polityka antydyskryminacyjna jest wypadkową

działań administracji publicznej w sferze stanowienia i monitorowania prawa, jak

również wymaga podjęcia działań o charakterze edukacyjnym i świadomościowym,

realizowanych w formule przystępnej dla szerokiego grona odbiorców. Zatem sukces

polityki antydyskryminacyjnej zależy od zaangażowania w jej realizację szerokiego

grona podmiotów społecznych – zarówno podmiotów instytucjonalnych (administracji

wszystkich szczebli, sądownictwa, szkolnictwa, służby zdrowia, służb socjalnych,

mediów publicznych i prywatnych), jak i organizacji pozarządowych oraz partnerów

społecznych działających na rzecz wspierania konstytucyjnej zasady równego

traktowania.

9

„Wspólnie przeciw dyskryminacji. Sędziowie i organizacje obywatelskie na rzecz równego

traktowania‖, Stowarzyszenie Sędziów Themis, Warszawa 2016 r., s. 12, themis-inpris-wspolnieprzeciw-dyskryminacji.pdf (themis-sedziowie.eu), dostęp 15 stycznia 2020 r.

A. Analiza i monitoring przepisów ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu

niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania oraz

ich stosowania

Ustawa równościowa weszła w życie w 2011 r., funkcjonuje zatem w obrocie

prawnym ponad 10 lat. W związku z powyższym należy dokonać przeglądu

obowiązujących przepisów pod kątem praktyki ich stosowania oraz spójności z

pozostałymi przepisami z zakresu równego traktowania kobiet i mężczyzn, a także

innych grup społecznych ze względu na rasę, narodowość, pochodzenie etniczne,

religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.

Analiza powinna również obejmować wnioski z badań oraz raportów opracowanych

przez instytucje naukowe i badawcze. Konieczne jest monitorowanie spraw

prowadzonych na podstawie obowiązujących przepisów antydyskryminacyjnych w

celu

oceny

skuteczności

tych

przepisów,

jak

również

w

celu

określenia/zweryfikowania poziomu świadomości sędziów i obywateli faktu

obowiązywania tych przepisów.

Zadanie 1: Konsultacje eksperckie obecnego brzmienia ustawy z dnia

3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej

w zakresie równego traktowania.

Rozwiązywany problem: brak kompleksowej i pogłębionej analizy ustawy

z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w

zakresie równego traktowania.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa, instytucje naukowe i badawcze,

organizacje pozarządowe, partnerzy społeczni.

Planowany czas realizacji: 2022–2024.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Coroczny przegląd orzecznictwa dotyczącego przepisów

ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii

Europejskiej w zakresie równego traktowania.

Rozwiązywany problem: brak zagregowanych danych w zakresie stosowania

przepisów antydyskryminacyjnych.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Sprawiedliwości, sądy powszechne.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie cykliczne).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

B. Analiza i monitoring przepisów będących w zakresie właściwości

poszczególnych ministrów pod kątem respektowania zasady równego

traktowania

Szeroko pojęte przepisy antydyskryminacyjne dotyczące równego traktowania kobiet

i mężczyzn, a także innych grup społecznych ze względu na rasę, narodowość,

pochodzenie etniczne, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub

orientację seksualną są zawarte nie tylko w ustawie równościowej – są rozproszone

także w szeregu aktów prawnych, takich jak ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. –

Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, z późn. zm.) – zawierająca uregulowania

dotyczące ochrony dóbr osobistych, ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks

pracy, ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku

pracy, ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw

Pacjenta (Dz. U. z 2020 r. poz. 849, z późn. zm.) – w kontekście

niedyskryminacyjnego dostępu do świadczeń zdrowotnych oraz poszanowania

godności pacjentów, ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. – Prawo o zgromadzeniach

(Dz. U. z 2019 r. poz. 631, z późn. zm.), ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo

o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r. poz. 2261) – w aspekcie dotyczącym

rejestrowania i rozwiązywania organizacji promujących rasizm, ustawa z dnia

29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1129,

z późn. zm.) – w aspekcie stosowania polityki niedyskryminacji i niedopuszczania się

przestępstw o charakterze rasistowskim przez podmioty uzyskujące zamówienia

publiczne, ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1108, z późn. zm.) – w

aspekcie

udzielania

ochrony

międzynarodowej

osobom

zagrożonym

prześladowaniem ze względów rasistowskich i dyskryminacyjnych, ustawa z dnia

5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie

obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 945) – w kontekście

udzielania pomocy osobom dochodzącym ochrony przed dyskryminacją lub

przestępstwami z nienawiści, ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji

(Dz. U. z 2020 r. poz. 805, z późn. zm.), a także RODO i regulacje dotyczące

Internetu.

Zgodnie z art. 21 ustawy równościowej Pełnomocnik Rządu do spraw Równego

Traktowania opiniuje projekty aktów prawnych w zakresie zasady równego

traktowania, a także występuje do właściwych organów z wnioskami o wydanie lub

zmianę aktów prawnych w wyżej wymienionym zakresie. W związku z powyższym

Pełnomocnik Rządu do Spraw Równego Traktowania jest regularnie uwzględniany w

procesie uzgodnieniowym. Niemniej – mimo uwzględniania niektórych wskazanych

wystąpień w rocznym sprawozdaniu – brakuje kompleksowej analizy przepisów o

charakterze antydyskryminacyjnym oraz ich stosowaniu. Ponadto właściwe organy

powinny realizować stałe zadanie polegające co najmniej na monitorowaniu

stosowania zapisów o charakterze antydyskryminacyjnym w ustawach wynikających

z ich kompetencji. Zarówno obywatele, jak i Pełnomocnik Rządu do spraw Równego

Traktowania kierują do ministerstw merytorycznie właściwych zapytania dotyczące

interpretacji poszczególnych przepisów. Z tego też względu powołano koordynatorów

resortowych do spraw równego traktowania. W związku z tym poszczególne

ministerstwa powinny brać aktywny udział w identyfikowaniu ewentualnych luk w

ochronie

oraz

w

inicjowaniu

stosownych

działań

szkoleniowych

i

upowszechniających prawidłowe stosowanie tych ustaw przez urzędników,

ewentualnie w podejmowaniu niezbędnych zmian ustawowych celem

wyeliminowania nieprawidłowości i niedostatków w ochronie przed dyskryminacją.

Zaleca się zatem, aby w ramach realizacji Krajowego Programu dokonano

szczegółowej analizy w poszczególnych zakresach merytorycznych w celu ustalenia

potrzeby zmian systemowych i ustawodawczych.

Ponadto Pełnomocnik Rządu do Spraw Równego Traktowania, zgodnie ze swoimi

ustawowymi zadaniami, dokonuje analiz i ocen sytuacji prawnej i społecznej oraz

inicjuje działania zmierzające do zapewnienia równego traktowania, a także do

ochrony przed dyskryminacją. W ramach konsultacji publicznych nad projektem

Krajowego Programu Pełnomocnik Rządu do Spraw Równego Traktowania otrzymał

liczne skargi dotyczące dyskryminacji ojców przez sądy rodzinne w sprawach

dotyczących pieczy rodzicielskiej. Analiza orzecznictwa w tym zakresie była

uwzględniona w KPDRT 2013–2016 i została wykonana w 2014 r. Z tej analizy

wynika, że prawo polskie oraz praktyka orzecznicza nie zawierają sformułowań

świadczących o nierównym traktowaniu, a liczba orzeczeń, w których wykonanie

władzy rodzicielskiej powierzono ojcom, wzrosła10. Ze względu jednak na postulaty

obywateli Pełnomocnik Rządu do Spraw Równego Traktowania postanowił dokonać

ponownej analizy wyroków sądowych w tej materii. Na podstawie tej analizy zostanie

ewentualnie wypracowany pakiet legislacyjny. W jej ramach Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania przeprowadzi również konsultacje publiczne z

organizacjami społecznymi działającymi w zakresie alienacji rodzicielskiej i

broniącymi praw ojców (w ramach priorytetu VI. Budowanie świadomości).

Zadanie 1: Monitoring i analiza ustawodawstwa oraz orzecznictwa

krajowego i międzynarodowego w zakresie przepisów prawnych dotyczących

właściwości poszczególnych ministerstw w kontekście zasady równego

traktowania.

Rozwiązywany problem: brak zagregowanych danych w zakresie stosowania

przepisów antydyskryminacyjnych zawartych w różnych ustawach.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa, jednostki podległe, instytucje

badawcze i naukowe, organizacje pozarządowe, partnerzy społeczni.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (działanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Coroczne raporty analizujące opublikowane orzeczenia

dotyczące problematyki równego traktowania.

Rozwiązywany problem: konieczność monitorowania spraw prowadzonych na

podstawie obowiązujących przepisów antydyskryminacyjnych w celu oceny

skuteczności przepisów, jak również w celu określenia lub zweryfikowania poziomu

świadomości sędziów i obywateli faktu obowiązywania tych przepisów.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości.

Instytucje współpracujące: sądy powszechne.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie cykliczne).

Badanie ewaluacyjne KPDRT 2013–2016, s. 170.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Analiza wyroków sądów dotyczących pieczy rodzicielskiej

pod kątem równego traktowania matek i ojców oraz ewentualne wypracowanie

pakietu legislacyjnego.

Rozwiązywany problem: wskazywane w pismach od obywateli nierówne

traktowanie ojców przez sądy rodzinne.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Planowany czas zadania: 2022–2025.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

C. Stworzenie systemu gromadzenia danych równościowych: analiza stanu

obecnego i opracowanie założeń systemu

Dysponowanie wiarygodnymi i aktualnymi danymi równościowymi jest niezbędnym

elementem prowadzenia skutecznej polityki antydyskryminacyjnej. Dane obecnie

zagregowane przez administrację publiczną nie zawsze są spójne, jak również nie

zawsze obejmują wszystkie obszary potencjalnej dyskryminacji.

Zgromadzenie wiarygodnych i aktualnych danych jest niezbędne ze względu

zarówno na konieczność uporządkowania wiedzy we wskazanym zakresie, jak i na

konieczność

zweryfikowania

i

zaktualizowania

prowadzonej

polityki

11

antydyskryminacyjnej . Opracowanie założeń takiego systemu powinno być

poprzedzone przeprowadzeniem kompleksowej analizy stanu badań i statystyk w

celu identyfikacji dostępnych źródeł dotyczących zagadnień związanych z nierównym

traktowaniem kobiet i mężczyzn, a także innych grup społecznych ze względu na

rasę, narodowość, pochodzenie etniczne, religię, wyznanie, światopogląd,

niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną, dyskryminacją oraz wszelkich

działań, polityk lub przepisów prawa eliminujących te zjawiska12. W celu

wypracowania modelu gromadzenia danych równościowych zasadne jest również

wypracowanie razem z Głównym Urzędem Statystycznym metodologii badań.

Ponadto istotne jest również rozszerzenie przez Główny Urząd Statystyczny badań

statystycznych z zakresu równego traktowania. Statystyki byłyby publikowane raz w

roku. Następnie na podstawie zebranych danych Główny Urząd Statystyczny

tworzyłby badania i analizy dla potrzeb monitorowania sytuacji w różnych obszarach

życia społecznego i gospodarczego.

Należy zaznaczyć, że gromadzenie danych oraz opieranie się na nich w

podejmowaniu decyzji wymaga świadomości o dyskryminacji dokonywanej przez

algorytmy. Z raportu Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej jako

11

„Równość i różnorodność analitycznie. Raport z przeglądu badań i statystyk dotyczących tematów z

obszaru nierówności, dyskryminacji jej przeciwdziałania‖, Fundacja Równość.info, Warszawa 2014, s. 6.

Tamże, s. 5.

„FRA‖)13 wynika, że pozornie neutralne dane, jak płeć czy adres, mogą stanowić

element dyskryminacji, jeżeli zostaną nienależycie wykorzystane w budowaniu

algorytmów. Z tego względu FRA rekomenduje zapewnienie transparentności

algorytmów oraz sprawdzanie, jakie dane i w jakiej ilości są gromadzone w celu

budowania algorytmów. Zapewnienie transparentności będzie wymagało zmian

legislacyjnych, które jednak należy poprzedzić analizą obszarów, w których

dyskryminujące algorytmy mogą być stosowane.

Zadanie 1: Powołanie przy Pełnomocniku Rządu do spraw Równego

Traktowania zespołu ekspercko-doradczego z udziałem przedstawicieli

Głównego Urzędu Statystycznego, wszystkich ministerstw i przedstawicieli

instytutów badawczych.

Rozwiązywany problem: brak koordynacji gromadzenia danych.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa, Główny Urząd Statystyczny,

instytucje naukowe i badawcze, pełnomocnicy wojewodów do spraw równego

traktowania.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Wypracowanie założeń systemu gromadzenia i monitorowania

danych odnoszących się do równego traktowania kobiet i mężczyzn, a także

innych grup społecznych.

Rozwiązywany problem: brak spójnego systemu gromadzenia i monitorowania

danych równościowych, co utrudnia ocenę sytuacji w zakresie prowadzonej polityki

antydyskryminacyjnej.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania,

Główny Urząd Statystyczny.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa, instytucje naukowe i badawcze.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Prowadzenie badań według przekrojów, takich jak płeć, wiek

czy miejsce zamieszkania, pozwalających na wspieranie opracowania i

wdrażania polityk i programów mających na celu promocję równości płci.

Rozwiązywany problem: konieczność bieżącego agregowania aktualnych danych,

prowadzenia danych i monitorowania sytuacji równościowej.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania,

Główny Urząd Statystyczny.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa, instytucje badawcze i naukowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

13

„#BigData: Discrimination in data-supported decision making‖, Agencji Praw Podstawowych Unii

Europejskiej, 2018, https://fra.europa.eu/en/publication/2018/bigdata-discrimination-data-supporteddecision-making, dostęp 30 maja 2020 r.

Zadanie

4

Sporządzenie raportu dotyczącego

dyskryminacji

dokonywanej przez algorytmy.

Rozwiązywany problem: brak szczegółowych badań dotyczących dyskryminacji

dokonywanej przez algorytmy.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania,

Główny Urząd Statystyczny.

Instytucje współpracujące: instytucje badawcze i naukowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2026.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

D. Usprawnienie mechanizmu współpracy na rzecz polityki równego traktowania

w ramach administracji rządowej na szczeblu centralnym i wojewódzkim

W wyniku realizacji zadania zawartego w KPDRT 2013–2016 we wszystkich

ministerstwach, w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz w Głównym Urzędzie

Statystycznym powołano koordynatorów do spraw równego traktowania, a we

wszystkich urzędach wojewódzkich – pełnomocników wojewodów do spraw równego

traktowania.

Istotną barierą w pełnym monitorowaniu, a w konsekwencji – w realizacji polityki

równego traktowania, wydaje się prowadzona polityka kadrowa, polegająca na tym,

że dla stanowiska koordynatora do spraw równego traktowania nie tworzy się

odrębnych etatów (z wyjątkiem jednego ministerstwa), nie zapewnia się co najmniej

dodatku do wynagrodzenia ani nie zwalnia z innych obowiązków służbowych. Stąd

aktywność koordynatorów jest obiektywnie ograniczona, zwłaszcza w sytuacji,

gdy zadania w tym obszarze kolidują z ich innymi obowiązkami służbowymi.

Konieczne jest zatem podjęcie działań modyfikujących ze względu na brak określenia

precyzyjnych wytycznych odnośnie do sposobu wykonywania tych funkcji,

zróżnicowany zakres kompetencji, jak również różne umiejscowienie omawianych

stanowisk w strukturze poszczególnych urzędów.

Inne zauważalne bariery i utrudnienia to

— ograniczona możliwość kontaktów i w konsekwencji wymiany doświadczeń

oraz dobrych praktyk z osobami pełniącymi funkcje koordynatorów

lub pełnomocników w innych urzędach,

— brak regularności prowadzonych szkoleń z zakresu równego traktowania,

czego konsekwencją może być niska lub błędna wiedza i świadomość na

temat zagadnień związanych z równością płci lub innymi przesłankami

dyskryminacji,

— brak kompleksowej polityki antydyskryminacyjnej w ministerstwach,

wzorowanej na istniejącej polityce antymobbingowej,

— brak odwołań do zasady równego traktowania w wewnętrznych politykach.

Co do zasady głównym zadaniem koordynatorów do spraw równego traktowania i

pełnomocników wojewody do spraw równego traktowania w ramach podejmowanych

działań antydyskryminacyjnych jest realizacja przepisów antydyskryminacyjnych, w

tym dotyczących równego traktowania kobiet i mężczyzn, a także

— działanie na rzecz pełnego poszanowania godności, równości i wolności

człowieka,

— uwzględnienie zasady równego traktowania i niedyskryminacji w każdym

działaniu danego urzędu,

— dążenie do wzrostu kapitału społecznego na terenie danego województwa

dzięki aktywizacji wszystkich grup społecznych,

— pełne wykorzystanie potencjału tkwiącego w osobach dotąd wykluczanych

i dyskryminowanych,

— zwiększenie świadomości osób zatrudnionych w danym urzędzie w zakresie

zasady równości i poszanowania praw człowieka,

— wypełnienie ustawowych zobowiązań urzędu wojewódzkiego i urzędów

centralnych jako pracodawcy w odniesieniu do informowania pracowników o

przysługujących im prawach w razie doznania dyskryminacji oraz

wprowadzenie efektywnych mechanizmów przeciwdziałania dyskryminacji w

urzędzie jako miejscu pracy.

Zadanie 1: Organizacja cyklicznych szkoleń z zakresu równego

traktowania

dla pracowników

ministerstw

oraz

pełnomocników

i

koordynatorów do spraw równego traktowania.

Rozwiązywany problem: niski poziom wiedzy i świadomości pracowników

ministerstw, pełnomocników wojewodów do spraw równego traktowania oraz

koordynatorów do spraw równego traktowania w zakresie równego traktowania.

Instytucje odpowiedzialne: wszystkie ministerstwa oraz wszystkie urzędy

wojewódzkie przy współudziale Pełnomocnika Rządu do spraw Równego

Traktowania.

Instytucje współpracujące: jednostki podległe i nadzorowane.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie cykliczne).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Przegląd i monitoring aktywności ministerstw oraz jednostek

podległych i nadzorowanych w zakresie realizowanej polityki równościowej.

Rozwiązywany problem: brak świadomości pracodawców oraz brak monitorowania

kwestii polityki równościowej wśród ich pracowników.

Instytucje

odpowiedzialne

wszystkie

ministerstwa

przy

współudziale

Pełnomocnika Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: jednostki podległe i nadzorowane.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Opracowanie treści szkoleń w ramach służby

przygotowawczej w administracji rządowej pod kątem równego traktowania.

Rozwiązywany problem: niewystarczająca wiedza i wrażliwość pracowników

administracji

na

temat

regulacji

obowiązujących

w

zakresie

prawa

antydyskryminacyjnego, jak również niska świadomość odnośnie do podstaw i

zakresu stosowania zasady równego traktowania w realizowaniu polityki przez

poszczególne ministerstwa.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa.

Planowany czas zadania: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Wzmocnienie pozycji Pełnomocnika Rządu do spraw

Równego Traktowania dzięki rozpowszechnianiu informacji o urzędzie.

Rozwiązywany problem: niewystarczająca wiedza o istnieniu i pracy Pełnomocnika

Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa.

Planowany czas zadania: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

E. Uwidocznienie działań na rzecz równego traktowania przez administrację

rządową w terenie

Włączenie tematyki polityki antydyskryminacyjnej i zasady równego traktowania do

strategii i programów opracowywanych na potrzeby społeczności lokalnych wymaga

zainicjowania nowych działań. Opracowanie programów i strategii powinno być

zrealizowane przy współudziale osób reprezentujących instytucje oraz organizacje

zajmujące się problematyką równego traktowania i dyskryminacji. Doświadczenie

wskazuje, że wymiana informacji oraz doświadczeń między przedstawicielami

instytucji państwowych, samorządowych, wymiaru sprawiedliwości, prokuratury,

policji i organizacji obywatelskich pomaga zrozumieć zjawisko wykluczenia i

dyskryminacji, a także znaleźć rozwiązania m.in. przez tworzenie odpowiedniej

polityki publicznej14. Z tych względów konieczne jest opracowanie kompleksowej

okresowej strategii działania w obszarze równego traktowania na poziomie

województwa, w tym zawierającej zasady współpracy pełnomocników wojewody do

spraw równego traktowania z otoczeniem zewnętrznym.

Ponadto pełnomocnikom wojewodów do spraw równego traktowania należy zalecić

prowadzenie regularnego monitoringu sytuacji w województwie w obszarze równego

traktowania (na podstawie danych pozyskanych z Głównego Urzędu Statystycznego,

Ministerstwa Sprawiedliwości, komend wojewódzkich Policji i innych źródeł).

Należy przy tym przypomnieć, że programy i strategie powinny uwzględniać trzy

aspekty: działania na rzecz niedyskryminacji w relacjach horyzontalnych między

jednostkami, działania na rzecz niedyskryminacji przez władze przy stosowaniu

prawa, a także działania na rzecz niedyskryminacji pracowników w ramach organu

władzy.

„Wspólnie przeciw…‖, s. 16.

Zgodnie z wynikami „Raportu zbiorczego z badania otoczenia wewnętrznego i

zewnętrznego urzędów wojewódzkich z 2019 r.‖, opracowanego w ramach projektu

„Opracowanie i wdrożenie spójnego systemu monitorowania równości szans płci oraz

modelu współpracy międzysektorowej na rzecz równości szans płci‖, 37,1% spośród

ogółu pracowników urzędów wojewódzkich co najmniej raz było świadkiem sytuacji

niewłaściwego potraktowania w swoim miejscu pracy. Spośród ogółu pracowników

urzędów większość (62,0%) zadeklarowała, że ma wiedzę o tym, co można zrobić w

przypadku zetknięcia się z zachowaniem świadczącym o nierówności. Jedynie 26,5%

ogółu pracowników twierdzi, że w swoim obecnym miejscu pracy zostali

poinformowani o przepisach dotyczących równego traktowania, a 31,6% –

odpowiedziało, że nie. Z kolei aż 41,9% badanych przyznało, że nie pamięta takiej

sytuacji. Niespełna co drugi pracownik urzędów wojewódzkich (17,7%) uczestniczył

w swoim obecnym miejscu pracy w zajęciach edukacyjnych z zakresu równego

traktowania i/lub przeciwdziałania dyskryminacji (np. warsztat, szkolenie, konsultacja

w formie stacjonarnej lub online). Część badanych urzędników (43,0%) dostrzega

potrzebę podniesienia swoich kompetencji w dziedzinie równego traktowania kobiet i

mężczyzn, najchętniej w obszarze kluczowych kryteriów rozpoznawania zachowań

nierównościowych oraz przesłanek i cech rzutujących na stosowanie zachowań

nierównościowych.

Dlatego też należy prowadzić szkolenia z zakresu równego traktowania dla

wszystkich pracowników urzędu (nie tylko w ramach służby przygotowawczej, ale też

wśród osób już pracujących), w tym opierając się na wiedzy i doświadczeniach danej

osoby pełniącej funkcję pełnomocnika wojewody do spraw równego traktowania. W

zależności od sytuacji kadrowej i finansowej urzędu, a także od zakresu

przekazywanej wiedzy szkolenia mogłyby być prowadzone przez pełnomocnika lub

podmiot zewnętrzny. W sposób szczególny w trakcie szkoleń należy zwrócić uwagę

na przeciwdziałanie dyskryminacji w miejscu pracy, godzenie przez kobiety i

mężczyzn ról rodzinnych i zawodowych jako na element równości płci (omówienie

dostępnych środków i narzędzi, np. urlopy rodzicielskie, elastyczny czas pracy,

telepraca etc.), przeciwdziałanie dyskryminacji w kontaktach z interesariuszami

(przeciwdziałanie stereotypom i uprzedzeniom dotyczącym poszczególnych grup),

obsługę interesariuszy ze szczególnymi potrzebami (np. seniorzy, osoby z

niepełnosprawnościami).

Zadanie 1: Opracowanie strategii działania w obszarze równego

traktowania oraz poszanowania godności wszystkich osób na poziomie

lokalnym lub włączanie tej tematyki do innych dokumentów tworzonych na

szczeblu wojewódzkim.

Rozwiązywany problem: brak precyzyjnych wytycznych odnośnie do sposobu

wykonywania funkcji pełnomocników wojewodów do spraw równego traktowania, jak

również zróżnicowany zakres kompetencji, co utrudnia ocenę sytuacji w zakresie

prowadzonej polityki antydyskryminacyjnej.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: pełnomocnicy wojewodów do

traktowania.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Poz. 640

spraw

równego

Zadanie 2: Monitorowanie i promowanie dobrych praktyk oraz rozwiązań

prowadzących do przeciwdziałania dyskryminacji w urzędach wojewódzkich.

Rozwiązywany problem: brak świadomości oraz wiedzy pracowników urzędów o

przepisach dotyczących problematyki równego traktowania i dyskryminacji.

Instytucje odpowiedzialne: wszystkie urzędy wojewódzkie.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Wypracowanie i wdrożenie modelu współpracy

międzysektorowej.

Rozwiązywany problem: brak precyzyjnych wytycznych odnośnie do sposobu

wykonywania funkcji pełnomocników wojewodów do spraw równego traktowania.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: pełnomocnicy wojewodów do spraw równego

traktowania.

Planowany czas zadania: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków, Program Wiedza

Edukacja Rozwój 2014–2020.

II.

Poz. 640

Priorytet: praca i zabezpieczenie społeczne

Działania w obszarze rynku pracy są kluczowe dla zachowania zasad równego

traktowania, w szczególności ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne,

narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację

seksualną15, jak również przynależność do związku zawodowego lub brak takiej

przynależności16. Prawne aspekty ochrony przed dyskryminacją na rynku pracy

określono w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy oraz ustawie z dnia

20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Ważną kwestią, na którą zwraca uwagę Główny Inspektorat Pracy, jest

przestrzeganie zasad równego traktowania przy zatrudnianiu, polegających na

przestrzeganiu przez pracodawców obowiązków wynikających z kodeksowej zasady

niedyskryminacji w pracy, m.in. w dostępie do zatrudnienia oraz w kształtowaniu

warunków pracy zgodnie z zasadą równego traktowania.

Z kolejnych rocznych „Informacji o działaniach podjętych przez Państwową Inspekcję

Pracy dotyczących problematyki dyskryminacji i równego traktowania‖ wynika, że nie

mniej istotne są także „eliminacja i/lub ograniczenie występowania czynników ryzyka

przez tworzenie odpowiednich warunków pracy zapewniających wysoki poziom

bezpieczeństwa zatrudnionych, budowanie odpowiedniej kultury organizacyjnej,

dobry klimat organizacyjny oraz dostarczenie wiedzy na temat stresu zawodowego

(w tym przeciwdziałanie negatywnym skutkom stresu w sferze indywidualnej, takim

jak: depresja, wypalenie zawodowe, przemęczenie, a także w sferze organizacyjnej

np. absencja chorobowa, konflikty w pracy), mobbingu, dyskryminacji, nierównego

traktowania, molestowania, agresji i przemocy oraz identyfikacja tego rodzaju

zagrożeń.‖ Jak wskazuje Państwowa Inspekcja Pracy (dalej jako: „PIP‖) w „Informacji

o działaniach podjętych przez PIP w 2019 r. dotyczących problematyki dyskryminacji

i równego traktowania‖, pracownicy podczas szkoleń ze wspomnianej tematyki

zainteresowani są wyjaśnieniami prawnymi aspektów tych zjawisk, jak również

sposobami przeciwdziałania im, co ma związek z realnymi problemami dotyczącymi

złego traktowania, z jakimi spotkali się w pracy. PIP podkreśla także konieczność

wprowadzania w zakładach pracy polityki antymobbingowej, antydyskryminacyjnej

czy równościowej oraz kodeksów etycznych, co powinno zwiększyć możliwości

zapobiegania pojawianiu się patologii w środowisku pracy17.

15

Zob. ustawa dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie

równego traktowania.

16

Por. art. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych.

17

PIP dodatkowo zaleca przeprowadzanie badania „stresorów występujących w miejscu pracy przy

zastosowaniu Skali Ryzyka Psychospołecznego – narzędzia przygotowanego przez Instytut Medycyny

Pracy w Łodzi, pozwalającego ocenić stresogenność cech pracy‖ w badanej instytucji. „Wśród pytań

mających na celu określenie sfer, w których pojawia się największa ilość stresorów, występują także

pytania dotyczące bycia dyskryminowanym lub obserwowania przez osobę badaną przypadków

dyskryminacji w swoim zawodowym otoczeniu. Jeżeli taki stresor, jak dyskryminacja lub nierówne

traktowanie, zostanie wskazany przez więcej niż 50% uczestników anonimowego badania,

Pandemia COVID-19, dotykająca w ostatnim czasie Polskę i świat, wpływa m.in. na

procesy gospodarcze. Wymusiła ona powstawanie nowych rodzajów działalności

gospodarczej, a także zmiany w sposobie funkcjonowania firm, organizacji pracy i

systemów kształcenia oraz modeli biznesowych. Pandemia spowodowała m.in.

zmianę sposobu organizacji pracy w wielu firmach i instytucjach. Ograniczenia

wprowadzone w celu powstrzymania rozprzestrzeniania się koronawirusa

spowodowały konieczność przeniesienia wielu działań do Internetu, co wpłynęło na

wzrost popytu na rozwiązania związane z pracą zdalną i edukacją online,

streamingiem i handlem w Internecie (e-commerce). Pandemia przyspieszyła

procesy cyfryzacji; zmotywowała pracodawców do wprowadzenia nowych,

elastycznych rozwiązań m.in. w zakresie organizacji pracy. Praca zdalna przy użyciu

nowoczesnych technologii cyfrowych i informatycznych stała się wymogiem, który

powinien być uwzględniony przy rozpatrywaniu nowych warunków funkcjonowania

rynku pracy.

Z krajowych danych z ostatniego okresu przed pandemią koronawirusa (2019 r.)

wynika, że wskaźnik zatrudnienia według płci kształtował się następująco

współczynnik pracujących kobiet wynosił 63% wobec 78,2% w przypadku mężczyzn,

dla grupy wiekowej 20–64 lata. Było to poniżej średniej UE wynoszącej odpowiednio

68,8% dla kobiet oraz 79,5% dla mężczyzn18. Dla porównania wskaźnik dla Polski

według danych Eurostatu za 2018 r. wynosił 65% dla kobiet oraz 79,4% dla

mężczyzn19.

Zgodnie z przeprowadzonym przez GUS badaniem ankietowym BAEL20 w drugim

kwartale 2020 r. liczba osób pracujących zwykle w domu wzrosła ponad dwukrotnie

w stosunku do zeszłego roku. Obecnie to 2,1 mln osób – 13% pracujących. Warto

zaznaczyć, że dla ok. 1,5 mln osób praca zdalna jest następstwem pandemii.

Pokazuje to jednak bardzo duży potencjał na rynku pracy dla elastycznych form

świadczenia pracy, które pozwalają łączyć pracę zawodową z obowiązkami

rodzinnymi (np. opieka nad dziećmi, osobami starszymi czy osobami z

niepełnosprawnościami).

Jak pokazują badania GUS21, w wyniku pandemii COVID-19 znacznie zwiększyła się

grupa osób, które nie pracują i nie szukają nowej pracy, tzw. biernych zawodowo22.

pracodawca otrzymuje w specjalnie przygotowanym raporcie diagnozę sytuacji w swoim zakładzie

pracy oraz informacje o możliwych działaniach naprawczych, pozwalających dopasować

proponowane rozwiązanie do konkretnej sytuacji‖.

18

„Sytuacja kobiet i mężczyzn na rynku pracy w 2019 roku‖, Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki

Społecznej, 2019, s. 1, „Bezrobocie kobiet‖ (praca.gov.pl), dostęp 16 października 2020 r.

19

Dane statystyczne dotyczące zatrudnienia: Statistics Explained (europa.eu), dostęp 8 listopada

2021 r.

20

„Aktywność ekonomiczna ludności Polski – II kwartał 2020 r.‖, GUS, Warszawa 2020, s. 14 i n.,

https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/pracujacy-bezrobotni-bierni-zawodowo-wgbael/aktywnosc-ekonomiczna-ludnosci-polski-ii-kwartal-2020-roku,4,38.html, dostęp 6 października

2021 r.

21

Tamże, s. 14–18.

22

W badaniu BAEL za II kw. 2020 r. na pytanie o przyczyny nieposzukiwania pracy 247 tys. osób

wskazało na te związane bezpośrednio z pandemią COVID-19.

Wobec pierwszego kwartału 2020 r. w II kwartale br. odnotowano wzrost o 137 tys.

osób (w tym 131 tys. to mieszkańcy miast i tylko 6 tys. to mieszkańcy wsi), wobec

drugiego kwartału 2019 r. – o 217 tys. osób. Łącznie biernych zawodowo jest

obecnie 13 471 tys. osób.

W III kwartale 2020 r.23 można mówić o lekkiej stabilizacji sytuacji na rynku pracy

wywołanej pandemią COVID-19. Zaobserwowano co prawda znacznie większy niż w

poprzednim kwartale wzrost liczby bezrobotnych według BAEL, jednak przy

jednoczesnym zwiększeniu zbiorowości pracujących i spadku liczebności osób

biernych zawodowo. Niewątpliwie świadczy to o ożywieniu na rynku pracy, w tym o

aktywizacji osób nieposzukujących pracy lub niegotowych do jej podjęcia w

poprzednim

kwartale.

Jednocześnie

odnotowano

osłabienie

zjawisk

zaobserwowanych w II kwartale 2020 r. charakterystycznych dla populacji

pracujących, takich jak zwiększone absencje i częstsza praca z domu. Osoby

aktywne zawodowo stanowiły w III kwartale 2020 r. 56,9% ludności w wieku 15 lat i

więcej, a osoby pracujące stanowiły 55,0% ludności w wieku 15 lat i więcej.

W III kwartale 2020 r. populacja pracujących w wieku 15 lat i więcej liczyła 16 644 tys.

i zwiększyła się względem poprzedniego kwartału (o 370 tys., tj. o 2,3%).

Zaobserwowany wzrost liczby osób pracujących w większym stopniu dotyczył kobiet

niż mężczyzn. W porównaniu z poprzednim kwartałem obie zbiorowości zwiększyły

się odpowiednio o 229 tys., tj. o 3,2%, i o 142 tys., tj. o 1,6%. Niemniej podobnie jak

w poprzednich okresach wśród pracujących nieco większą zbiorowość stanowili

mężczyźni – w III kwartale 2020 r. ich udział w tej grupie wyniósł 55,2%.

Biorąc pod uwagę miejsce zamieszkania, zwiększenie populacji pracujących

dotyczyło w szerszym zakresie mieszkańców miast – w ujęciu kwartalnym wyniosło

ono 260 tys. Wśród mieszkańców wsi liczebność pracujących wzrosła o 110 tys.

osób.

W III kwartale 2020 r. 1622 tys. osób posiadało pracę, ale jej nie wykonywało w

badanym tygodniu, co stanowiło 9,7% ogółu pracujących. W ramach tej zbiorowości

tylko 96 tys. (tj. 5,9%) wskazało, że miało to bezpośredni związek z pandemią

COVID-19 (w poprzednim kwartale było to aż 1221 tys. osób, co stanowiło 62,2%

wszystkich osób niewykonujących pracy w badanym tygodniu).

W III kwartale 2020 r. zbiorowość bezrobotnych liczyła 580 tys. i zwiększyła się w

stosunku zarówno do poprzedniego kwartału, jak i do analogicznego okresu

w 2019 r. (odpowiednio o 53 tys. i 48 tys.). W porównaniu z poprzednim kwartałem

wzrost liczby bezrobotnych odnotowano wyłącznie wśród kobiet – o 27,0%, przy

jednoczesnym spadku liczebności bezrobotnych mężczyzn – o 2,7%.

23

„Aktywność ekonomiczna ludności Polski – III kwartał 2020 r.‖, GUS, Warszawa 2020, s. 3 i n.,

https://www.bing.com/newtabredir?url=https%3A%2F%2Fstat.gov.pl%2Fdownload%2Fgfx%2Fportalin

formacyjny%2Fpl%2Fdefaultaktualnosci%2F5475%2F4%2F43%2F1%2Faktywnosc_ekonomiczna_3_

kw_2021.pdf, dostęp 6 października 2021 r.

Należy zatem podkreślić, że spadek liczby osób aktywnych zawodowo i wzrost osób

zawodowo biernych w dobie pandemii COVID-19 jest wyzwaniem dla instytucji

działających w obszarze rynku pracy.

Także standardy związane z sytuacją epidemiczną (wzorce higieniczne, unikanie

bliskich kontaktów), oprócz swojej uciążliwości w codziennym funkcjonowaniu w

pracy, niosą za sobą konieczność zwrócenia baczniejszej uwagi na ogólne warunki

bezpieczeństwa i higieny w miejscu pracy – na odpowiednią przestrzeń przynależną

pracownikowi, ergonomię sprzętu niezbędnego dp wykonania zadań zawodowych,

na zaplecze socjalne czy profilaktykę zdrowotną w miejscu pracy (zakres badań

okresowych, warunki rekreacji i sportu etc.).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 dotycząca równowagi

między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów, zwana work-life

balance (dalej jako: „dyrektywa WLB‖), ma na celu ulepszenie i rozszerzenie

rozwiązań przydatnych pracującym rodzicom i opiekunom, które obowiązują w

prawie krajów członkowskich oraz w obecnych dyrektywach Unii Europejskiej.

Najwyższy wskaźnik bezrobocia kobiet w krajach UE odnotowuje Hiszpania – 16%.

Polska znalazła się na drugim biegunie z wynikiem 3,6% według danych

prezentowanych przez Eurostat.

Udział kobiet powracających na rynek pracy w Polsce po urodzeniu dziecka w

ogólnej liczbie zarejestrowanych bezrobotnych po wzroście w 2018 r. znowu

odnotował spadek w 2019 r. Jeszcze trzy lata temu udział ten wynosił 18,0%, a dwa

lata temu – 17,5%.

Od 2013 r. systematycznie spada liczba kobiet, które nie podjęły zatrudnienia po

urodzeniu dziecka (dane przeliczane na 10 tys. mieszkańców). Do wspomnianego

roku wskaźnik ten rósł, jednak od 2014 r. – spada. W 2019 r. odnotowano rekordowo

niski poziom.

Według Komisji Europejskiej odmienna sytuacja płci na rynku pracy jest najbardziej

widoczna w przypadku rodziców i osób, na których ciążą obowiązki związane z

opieką. Kobiety częściej niż mężczyźni przyjmują rolę nieformalnych opiekunów

starszych lub niesamodzielnych krewnych. Również przyjęcie roli rodzica, który w

większym stopniu zajmuje się dzieckiem, w przypadku kobiet ma większy wpływ na

ich sytuację na rynku pracy. Podkreślenia wymaga, że wypełnianie obowiązków

rodzinnych stanowi drugą po emeryturze przyczynę bierności zawodowej kobiet w

Polsce.

Powyższe sytuacje wymagają pilnego wdrożenia dyrektywy WLB do polskiego

porządku prawnego. Kraje członkowskie mają 3 lata na implementację przepisów do

swoich porządków prawnych, tj. do sierpnia 2022 r. Aktualnie trwają intensywne

prace nad przystosowaniem rynku pracy do realiów popandemicznych. Priorytetem

jest wdrożenie wspomnianej wyżej dyrektywy w sprawie równowagi między życiem

zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów.

Głównym założeniem dyrektywy WLB jest osiągnięcie równości kobiet i mężczyzn

pod względem szans na rynku pracy oraz traktowania w miejscu pracy przez

ułatwienie pracownikom będącym rodzicami lub opiekunami godzenia życia

zawodowego z rodzinnym. Dyrektywa WLB normuje zagadnienie dostępu

pracowników do elastycznych warunków pracy, a także wprowadza nowe lub

poszerza dotychczas obowiązujące regulacje w zakresie urlopu rodzicielskiego,

ojcowskiego i opiekuńczego. Z kolei projektowane przepisy w sprawie przejrzystości

wynagrodzeń przewidują informowanie o wynagrodzeniu już na etapie rekrutacji, a

także zwiększenie ochrony ofiar dyskryminacji płacowej.

W ostatnich latach zmieniła się również struktura demograficzna rodziny. W związku

z niską liczbą urodzeń oraz wydłużaniem się przeciętnego trwania życia ludzkiego

zwiększyły się zarówno liczba, jak i odsetek osób starszych. Zdaniem Komisji

Europejskiej wyzwania wynikające ze zmian demograficznych oraz idąca z nimi w

parze konieczność zwiększenia nakładów na zabezpieczenie społeczne uzasadniają

wzrost zapotrzebowania na opiekę nieformalną. Biorąc pod uwagę wskaźniki

demograficzne, wzrost ten należy określić jako stały.

W ciągu najbliższego roku zostaną wdrożone do polskich przepisów istotne zmiany

wynikające z dyrektywy WLB. Chodzi przede wszystkim o wydłużenie do dwóch

miesięcy, czyli aż o sześć tygodni, urlopu przysługującego ojcu po urodzeniu

dziecka. Wolne trzeba będzie wykorzystać do ukończenia przez malucha drugiego

roku życia, a jeśli ojciec tego nie zrobi, to płatne wolne przepadnie. Już teraz jednak

podobna zasada dotyczy krótszego dwutygodniowego urlopu ojcowskiego, a jest on

wykorzystywany tylko przez 60 tys. mężczyzn. Biorąc pod uwagę, że rocznie rodzi

się w Polsce około 360 tys. dzieci, można powiedzieć, że niewielu mężczyzn

korzysta z tego wolnego.

Dyrektywa WLB przewiduje także uelastycznienie czasu pracy, co ma pomóc

zatrudnionym rodzicom w sprawowaniu opieki nad dziećmi. Może to polegać np. na

zmniejszeniu wymiaru czasu pracy czy wykonywaniu jej zdalnie.

Polskie rozwiązania w zakresie równego traktowania kobiet i mężczyzn na rynku

pracy

— Standardy Unii Europejskiej dotyczące m.in. kwestii wyrównywania szans

kobiet i mężczyzn są stopniowo wprowadzane w naszym kraju, jednak

problemem w tym wypadku nie jest jedynie odpowiednie ustawodawstwo, lecz

także wdrożenie tych zasad w życie oraz wprowadzanie do polskich firm i

instytucji standardów organizacyjnych i etycznych respektujących w pełni

zasadę równości szans kobiet i mężczyzn.

— Obserwując procesy gospodarcze i społeczne, można stwierdzić, że ryzyko

dyskryminacji ze względu na płeć pojawia się nadal w wielu sferach życia.

Jednym z istotnych obszarów jest rynek pracy. Stereotypy płciowe wpływają

m.in. na utrudnienia, z jakimi spotykają się kobiety w realizacji kariery

zawodowej, w tym także na niższe zarobki w porównaniu z mężczyznami.

— Zasada równych praw z tytułu jednakowego wypełniania takich samych

obowiązków należy do podstawowych zasad prawa pracy. Kodeks pracy

zakazuje również wszelkiej dyskryminacji w zatrudnieniu.

— Nakaz równego traktowania pracowników, jak również zakaz jakiejkolwiek

dyskryminacji w zatrudnieniu należą do podstawowych zasad prawa pracy.

Przeciwdziałanie dyskryminacji w zatrudnieniu należy do podstawowych

obowiązków pracodawcy.

— Polski Kodeks pracy ustanawia otwarty katalog przesłanek dyskryminacji.

— Kodeks pracy gwarantuje równe traktowanie w przebiegu całego stosunku

pracy.

— Równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek

sposób, bezpośrednio lub pośrednio, z jakichkolwiek przyczyn. Przejawem

dyskryminowania jest także każde działanie polegające na zachęcaniu innej

osoby do naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu lub

nakazaniu jej naruszenia tej zasady. Innym przejawem dyskryminowania jest

molestowanie oraz molestowanie seksualne.

— Kodeks pracy gwarantuje prawo do jednakowego wynagrodzenia za

jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości. Wynagrodzenie

obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia, bez względu na ich nazwę i

charakter, a także inne świadczenia związane z pracą przyznawane

pracownikom w formie pieniężnej lub w innej formie niż pieniężna.

— W sprawach o naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu

obowiązuje reguła odwróconego ciężaru dowodu. Oznacza to, że ciężar

udowodnienia, że nie doszło do naruszenia zasady równego traktowania,

spoczywa na pracodawcy.

— Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w

zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż

minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych

przepisów. W 2022 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 3010 zł.

Godzenie życia zawodowego z życiem prywatnym

— Polskie prawo pracy zawiera szereg rozwiązań prawnych mających na celu

umożliwienie i ułatwienie pracownikom godzenia życia zawodowego z życiem

prywatnym, a także zaangażowanie drugiego rodzica (najczęściej ojca) w ten

proces.

— Należy tu wskazać w szczególności bogaty system urlopów związanych z

wychowywaniem dzieci z gwarancją bezpiecznego powrotu do pracy po

skorzystaniu z tych urlopów (częścią tych urlopów rodzice mogą się dzielić,

jak: urlopem macierzyńskim, urlopem rodzicielskim czy urlopem

wychowawczym), elastyczną organizację pracy, jak również system zwolnień

od pracy zapewniających możliwość zapewnienia przez pracownika opieki

zarówno dzieciom, jak i innym osobom pozostającym pod jego opieką.

— Taka konstrukcja tych uprawnień sprzyja dzieleniu się obowiązkami

związanymi z wychowywaniem dzieci czy opieką nad innymi osobami przez

kobietę i mężczyznę.

Z przeprowadzonych badań24 wynika, że społeczeństwo oczekuje działań państwa i

jego instytucji w zakresie wspierania równości płci. Wyniki wskazują, że zmiany w

prawie oraz w obszarze pomocy finansowej państwa powinny być głównymi

elementami działań instytucji publicznej na rzecz równości płci.

Źródło: „Równość płci i jakość życia. Raport z badań sondażowych”, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

2016.

Główne obszary interwencji powinny obejmować25 działania na rzecz: równowagi

między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów, włączenia

społecznego pod kątem równouprawnienia płci26, zwiększania zatrudnienia kobiet,

zwłaszcza w starszych grupach wiekowych oraz żyjących w ubóstwie, zwiększenia

udziału kobiet na stanowiskach kierowniczych oraz prowadzących działalność

gospodarczą, również w obszarach nowych technologii. Główne obszary interwencji

powinny zostać uzupełnione o dążenie do równości płac kobiet i mężczyzn za

wykonywanie tej samej pracy lub pracy o równej wartości oraz wyeliminowanie różnic

w płacach i emeryturach ze względu na płeć.

24

Badania w ramach projektu „Równość płci i jakość życia. Rola równości płci w rozwoju w Europie na

przykładzie Polski i Norwegii (GEQ)‖, który był realizowany w latach 2013–2016 przez Instytut

Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego we współpracy z Centre for Gender Research, Institute of

Health and Society Uniwersytetu w Oslo oraz Katedrą Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej

Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, http://www.geq.socjologia.uj.edu.pl/o_projekcie,

dostęp 6 października 2021 r.

25

Zob. również: stanowisko rządu, komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady,

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Unia równości: strategia

na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 (COM(2020) 152 final).

26

Według badań występuje zjawisko feminizacji ubóstwa – kobiety są bardziej niż mężczyźni

narażone na ubóstwo ze względu na większy wysiłek i czas poświęcany rodzinie i pracom domowym.

Por. A. Kubecka, M.W. Koziorzemska, J. Nowotniak, „Oblicza ubóstwa kobiet w Polsce‖, „Kobieta i

Biznes/Women and Business‖, Warszawa 2019, nr 1–4, s. 10–20.

Priorytet praca i zabezpieczenie społeczne na rzecz równego traktowania obejmuje

działania w kilku obszarach, m.in. w zakresie wyrównywania szans kobiet i mężczyzn

na rynku pracy, promowania kobiet na stanowiskach kierowniczych, wspierania

różnych grup społecznych narażonych na dyskryminację na rynku pracy, zarządzania

różnorodnością oraz klauzul społecznych w zamówieniach publicznych.

A. Wspieranie wyrównywania szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy

Badania27 wskazują, że dla pracowników coraz ważniejsze są nie tylko stabilność

zatrudnienia, ale także inne aspekty, takie jak kultura organizacyjna, atmosfera w

pracy, możliwość rozwoju i możliwość godzenia życia zawodowego z prywatnym.

Działania, które kształtują te sfery życia, przekładają się na większą motywację

pracowników i budują silniejszą więź z pracodawcą. Umożliwiają również

wyrównywanie szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy. Świadomość istnienia takich

mechanizmów i możliwości ich wykorzystania jest jednak zbyt niska.

Niwelowanie luki płacowej

Zamykanie luki płacowej w zarobkach kobiet, czyli nierówności w poziomie

wynagrodzenia kobiet i mężczyzn, jest nie tylko zobowiązaniem moralnym, ale i

prawnym. Na poziomie międzynarodowym Konwencja nr 100 przyjęta w ramach

Międzynarodowej Organizacji Pracy zobowiązuje państwa do podejmowania działań,

które zapewnią stosowanie do wszystkich pracowników zasady jednakowego

wynagrodzenia pracujących kobiet i mężczyzn za pracę jednakowej wartości. Na

szczeblu Unii Europejskiej Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej w art. 157

wyróżnia zasadę równości wynagrodzeń dla pracowników płci męskiej i żeńskiej za

taką samą pracę lub pracę takiej samej wartości.

Sytuacja w Polsce w zakresie zróżnicowania wynagrodzeń kobiet i mężczyzn jest

dobra na tle innych wysoko rozwiniętych krajów. Z raportu Europejskiego Instytutu

ds. Równości Kobiet i Mężczyzn dotyczącego równości kobiet i mężczyzn wynika że,

Polska znajduje się w czołówce państw Unii Europejskiej pod względem szybkości

zamykania luki płacowej od 2010 r.28 W zależności od przyjętej metody doboru

danych i obliczeń kobiety w Polsce zarabiają średnio od 5 do 19,9% mniej niż

mężczyźni29.

Luka płacowa w zakresie wynagrodzeń kobiet i mężczyzn jest zjawiskiem złożonym,

bo wynika ze współwystępowania wielu czynników wpływających na sytuację kobiet i

mężczyzn na rynku pracy. Są wśród nich różnice obiektywne, takie jak odmienne

wykształcenie, doświadczenie zawodowe czy wykonywany zawód. Są również

27

Zob. „Raport płacowy 2019. Trendy na rynku pracy‖, Hays Poland 2019, „Prawdziwe aspekty

miejsca pracy‖, Hays Poland 2019, „Nowa era motywacji‖, Hays Poland, Mind & Soul Business, 2019,

„Randstad Employer Brand Research. Raport Krajowy‖, Randstad Polska 2019.

28

„Gender Equality Index 2020:Digitalisation and the future of work‖, Europejski Instytut ds. Równości

Kobiet i Mężczyzn, 2020, s. 33.

29

Różnica w średnich wynagrodzeniach przyznawanych kobietom i mężczyznom w Polsce sięga

blisko 20% zgodnie z informacjami podanymi w „Strukturze wynagrodzeń według zawodów w

październiku 2018 roku‖, opublikowanymi przez Główny Urząd Statystyczny 26 lutego 2020 r.

czynniki, na które pracownicy mają mniejszy wpływ – takie jak segregacja na rynku

pracy czy długość stażu pracy wynikająca z wykonywanych ról społecznych. Wpływ

na niższe wynagrodzenia kobiet ma również ich niższa samoocena – Polki źle

oceniają swoje możliwości znalezienia pracy i mają mniejsze oczekiwania finansowe

od mężczyzn30.

Niemniej wśród czynników, które zwiększają lukę płacową, wskazuje się przede

wszystkim na segregację sektorową (poziomą), czyli segregację polegającą

na nadreprezentacji pracy kobiet przede wszystkim w zawodach cechujących się

niskimi płacami, ale także na obowiązki, jakie ciążą na kobietach w związku ze

sprawowaniem opieki nad dziećmi i bliskim członkami rodziny (skutkującej np.

mniejszą liczbą godzin w pracy w stosunku do mężczyzn, a tym samym – niższą

płacą), czy na segregację pionową, tj. niewielką liczbę kobiet na stanowiskach

kierowniczych lub zajmowanie przez kobiety stanowisk, na których mają mniejsze

szanse awansu31.

Zgodnie z danymi GUS luka płacowa w 2018 r. była widoczna w prawie każdej

wielkiej grupie zawodowej, z tym że największe różnice w wynagrodzeniu między

kobietami i mężczyznami, wyliczone przez GUS, sięgały 2,9 tys. zł w odniesieniu do

przedstawicieli władz publicznych, wyższych urzędników i kierowników oraz 1,8 tys.

zł w odniesieniu do specjalistów32.

Z danych Eurostatu wynika, że najwyższe luki płacowe w wynagrodzeniach kobiet i

mężczyzn odnotowano w sekcjach: działalność finansowa i ubezpieczeniowa

(30,8%), informacja i komunikacja (28,7%), handel hurtowy i detaliczny (26%),

górnictwo i wydobywanie (20,6%). Sytuacja nie wygląda również zadowalająco, gdy

analizuje się różnice w wynagrodzeniach dla kobiet i mężczyzn w zależności od

sektora własności – w sektorze prywatnym różnica wynagrodzeń na korzyść

mężczyzn wyniosła w 2018 r. dla Polski 16,6%, gdy w sektorze publicznym była ona

znacznie mniejsza – rzędu 3,8%33.

Natomiast luka płacowa była ujemna (tj. przeciętne godzinowe wynagrodzenie kobiet

było wyższe niż przeciętne godzinowe wynagrodzenie mężczyzn) w budownictwie

(−8,7%) oraz w transporcie i gospodarce magazynowej (−4,8)34. Wyższe przeciętne

wynagrodzenia godzinowe kobiet w tych sekcjach wynikają prawdopodobnie z faktu

relatywnie niskiego udziału kobiet w ogóle pracujących w tych sekcjach oraz

zajmowania przez kobiety stanowisk relatywnie wyżej płatnych (kobiety częściej

mogły być zatrudniane w działach kadr czy księgowości, podczas gdy na przeciętne

30

Potwierdzają to m.in. badania ankietowe rynku pracy, przeprowadzane przez Narodowy Bank Polski

w różnych latach.

31

„Sytuacja kobiet i mężczyzn…‖, s. 9.

32

„Sytuacja kobiet i mężczyzn…‖, s. 10.

33

Tamże.

34

https://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/index.php/Gender_pay_gap_statistics#Gender_pay_gap_higher_in_the_private_sector,

https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/EARN_GR_GPGR2__custom_90502/default/table?lan

g=en, dostęp 12 października 2020 r.

wynagrodzenie godzinowe mężczyzn wpływają także wynagrodzenia mężczyzn

zatrudnionych przy pracach prostych i relatywnie nisko płatnych).

Regionalne zróżnicowanie luki płacowej w Polsce przedstawia schemat poniżej.

Wśród województw o stosunkowo najmniejszym zróżnicowaniu płacowym jest

opolskie, świętokrzyskie oraz zachodniopomorskie. Największe różnice płac między

kobietami a mężczyznami występują w województwach: dolnośląskim, lubuskim,

podlaskim oraz podkarpackim.

Schemat 1. Luka płacowa w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn w Polsce – ujęcie

regionalne

Źródło: „Nierówności płacowe kobiet i mężczyzn. Pomiar, trendy, wyjaśnienia”, IBS, Warszawa 2015.

Zgodnie z najnowszym raportem PwC „Women in Work Index 2020‖35 wskaźnik luki

płacowej w 2018 r. w Polsce osiągnął poziom 5,3%. Po Luksemburgu (3,9%), Grecji

(4,5%) i Belgii (5,2%) Polska jest czwartym krajem z najniższym poziomem tego

wskaźnika wśród analizowanych krajów. Zgodnie z danymi rankingu w latach 2000–

2017 Polska zrobiła bardzo duży postęp w poprawie sytuacji kobiet na rynku pracy.

Pozycja Polski w rankingu poprawiła się – z 19 na 8 miejsce w rankingu, to jest aż o

11 pozycji. Między 2017 i 2018 r. Polska zyskała w tym rankingu jedną pozycję,

przede wszystkim dzięki niskiej stopie bezrobocia wśród kobiet, niskiej luce płacowej

oraz wysokiemu odsetkowi kobiet pracujących w pełnym wymiarze czasu pracy. Inną

miarę luki płacowej prezentuje Eurostat. Według najnowszych danych Polskę

charakteryzuje jedna z najniższych wartości luki płacowej w Unii Europejskiej –

różnica w zarobkach wynosi bowiem 8,8% na niekorzyść kobiet, podczas gdy średnia

unijna to 15,7% (różnica średniej stawki godzinowej brutto w całej gospodarce).

Niższy poziom tego wskaźnika obserwowany był tylko w Rumunii, Luksemburgu,

Belgii oraz Słowenii. W 2018 r. zaobserwowano wzrost wskaźnika luki płacowej w

stosunku do danych z 2017 r. o 1,6 punktu procentowego. Jest to najwyższy poziom

35

https://www.pwc.co.uk/services/economics/insights/women-in-work-index.html,

dostęp

16 października 2020 r., https://www.pwc.pl/pl/media/2020/2020-03-06-pwc-women-in-work-index2020.html, dostęp 16 października 2020 r.

dla Polski od 2009 r. Nieco inną metodologię wyliczania nierówności płacowych

między kobietami a mężczyznami prezentuje GUS, według którego w październiku

2018 r. średnie wynagrodzenie kobiety było o 19,9% niższe od średniego

wynagrodzenia mężczyzny, co przekłada się na przeciętnie o 900 zł niższą płacę36.

Dla wynagrodzenia godzinowego luka wyniosła 13,6%. Różnice w wynagrodzeniach

między kobietami i mężczyznami wśród pracowników sektora publicznego są

zazwyczaj niższe w porównaniu z sektorem prywatnym. Obecnie, zgodnie z danymi

Eurostatu, w sektorze publicznym, w którym sposób ustalania wynagrodzeń jest

sformalizowany, luka płacowa praktycznie nie istnieje (3,8%). W sektorze prywatnym

zaś sięga ona 16,6%, dlatego w warunkach polskich realizacja działań w zakresie

przeciwdziałania nierównościom w wynagrodzeniach spoczywa w głównej mierze

właśnie na pracodawcach z sektora prywatnego. Niemniej należy zauważyć, że

zgodnie z danymi Eurostatu w 2018 r., w porównaniu z rokiem poprzednim, luka

płacowa wzrosła w większym stopniu w sektorze publicznym (o 1 punkt procentowy)

niż prywatnym (o 0,5 punktu procentowego).

Ponadto zauważyć należy, że wynagrodzenie całkowite członków zarządów spółek

giełdowych spadło w 2020 r. w porównaniu z 2019 r. o ok. 20% i wyniosło 842 tys. zł.

Udział kobiet w zarządach spółek giełdowych – jak wynika z raportu – pozostaje bez

zmian na poziomie 14%, jednak w 2020 r. po raz pierwszy wynagrodzenie całkowite

kobiet było wyższe niż wynagrodzenie całkowite mężczyzn i wyniosło 892 tys. zł.

Wyższy jest udział kobiet w radach nadzorczych. Jeśli chodzi o przewodniczących

rad (porównując 2020 r. z 2019 r.) udział kobiet na tym stanowisku zwiększył się

z 11% do 16%. Również wśród członków rad nadzorczych zanotowano wzrost

udziału kobiet z 15% do 17%. Ponadto w 2020 r. kobiety będące członkami rad

nadzorczych mogły liczyć na średnie wynagrodzenie całkowite wyższe niż

mężczyźni: 82 tys. zł vs. 79 tys. zł. W przypadku przewodniczących rad proporcja

była odwrotna i to mężczyźni byli wynagradzani lepiej: 98 tys. zł vs. 90 tys. zł37.

Analizując sytuację w Polsce pod względem wieku pracowników, można zauważyć,

że luka płacowa jest bardzo niska wśród pracowników w wieku przedemerytalnym

55–64 lata. W 2018 r. odnotowano nieznacznie ujemną lukę płacową (−0,4%) w tej

grupie wiekowej, co oznacza brak widocznej nierównowagi między płciami w

wynagrodzeniach. Jest to najniższa wartość wśród 21 krajów UE, dla których

możliwe jest oszacowanie tego wskaźnika. Najwyższą wartość luki płacowej

zanotowano wśród osób w wieku 35-44 lata (14%), czyli kobiet w wieku

reprodukcyjnym i/lub wychowujących małe dzieci. Z tego względu w celu

zniwelowania luki płacowej należy podjąć działania umożliwiające godzenie ambicji

zawodowych z życiem rodzinnym oraz działania umożliwiające aktywizację

zawodową kobiet, które pełniły obowiązki opiekuńcze (omawiane poniżej).

36

„Struktura wynagrodzeń według zawodów w październiku 2018 roku‖, GUS 2019, Główny Urząd

Statystyczny / Obszary tematyczne / Rynek pracy / Pracujący. Zatrudnieni. Wynagrodzenia. Koszty

pracy / Struktura wynagrodzeń według zawodów w październiku 2018 roku, dostęp 16 października

2020 r.

37

Raport PwC „Wynagrodzenia członków zarządów i rad nadzorczych spółek giełdowych za 2020 r."

zawiera analizę wynagrodzeń spółek z WIG20, mWIG40 i sWIG80 i dotyczy wynagrodzeń w 2020 r.

Przeciwdziałanie luce płacowej, a więc sytuacji, w której kobiety uzyskują niższe

wynagrodzenia niż mężczyźni za podobną pracę, jest działaniem ważnym, a w

warunkach polskich – leżącym przede wszystkim w gestii pracodawców. W

zmniejszaniu różnic w wynagrodzeniach ważną rolę odgrywa świadomość

pracodawców, którzy są odpowiedzialni za politykę płacową. Nieliczne badania

pracodawców prywatnych wskazują, że niewiele firm jest świadomych tego zjawiska

i monitoruje wysokość wynagrodzeń kobiet i mężczyzn. Z deklaracji pracodawców

wynika, że 3/5 z nich nie realizuje w ogóle takich działań. Aby przeciwdziałać

zjawisku, a także zachęcać pracodawców do stosowania bardziej sprawiedliwej

polityki płacowej, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (obecnie

Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej) w 2017 r. udostępniło narzędzie do

mierzenia poziomu luki płacowej w formie bezpłatnej aplikacji, która umożliwia ocenę

skali tego typu nierówności w miejscu pracy. Do tej pory zanotowano ponad 9 tys.

unikalnych użytkowników.

Niwelowanie luki emerytalnej

Świadczenia emerytalne kobiet zdecydowanie częściej są niższe niż mężczyzn. Jest

to konsekwencją zgromadzenia mniejszego kapitału, niższych zarobków i krótszego

stażu pracy.

Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504) kwota najniższej

emerytury od dnia 1 marca 2020 r. wynosi 1200,00 zł. Emerytura podwyższona do tej

wysokości przysługuje osobom, które osiągnęły wiek emerytalny i posiadały okres

składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn i 20 lat dla

kobiet. W przypadku gdy emeryt nie posiada wymaganego stażu, jego emerytury nie

podwyższa się do wysokości najniższej. Stąd też coraz częściej pojawiają się

emerytury wypłacane w wysokości niższej niż najniższa.

Zgodnie z danymi zawartymi w raporcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z 2021 r.38 rozkład emerytur ze względu na płeć i otrzymywane pieniądze prezentuje

się następująco: w populacji kobiet 36,9% pobiera świadczenie w wysokości do

1800,00 zł, w przedziale 1800,01–2000,00 zł jest to 12,7%, w przedziałach 2000,00–

2200,00 zł oraz 2200,00–2400,00 zł odsetek kobiet pobierających emeryturę maleje

do 11,3% oraz 8,8%. Emeryturę powyżej 2400,00 zł pobiera 30,3% kobiet. Emeryturę

wyższą niż 5000 zł, tj. w przedziale 5000,00–6500,00 zł ,pobierało 1,4% populacji

kobiet. Emerytury wyższe niż 6500 zł pobierało 0,3% kobiet.

Jeżeli zaś chodzi o mężczyzn, to z danych wynika, że świadczenie emerytalne w

wysokości do 2400 zł pobiera 8% populacji. Najwyższy procent mężczyzn

pobierających emeryturę znajduje się w przedziale 2400,01–2600,00 zł.

38

https://www.zus.pl/documents/10182/39637/Struktura+wysoko%C5%9Bci+%C5%9Bwiadcze%C5%

84+wyp%C5%82acanych+przez+ZUS+po+waloryzacji+w+marcu+2021+r.pdf/cf2fc3ec-08bf-7efe480d-b023e2930838, dostęp 9 listopada 2021 r.

Zadanie 1: Monitorowanie i promowanie rozwiązań prowadzących

do niwelowania luki płacowej wynikającej z nierówności wynagrodzeń kobiet

i mężczyzn oraz luki emerytalnej między środkami finansowymi

otrzymywanymi zarówno przez kobiety, jak i przez mężczyzn.

Rozwiązywany problem: niewystarczająca skuteczność przepisów prawa

zapewniających równość wynagrodzenia za tę samą pracę.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: organizacje pracodawców, organizacje pracowników,

organizacje pozarządowe, Najwyższa Izba Kontroli, PIP, Zakład Ubezpieczeń

Społecznych.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków, środki pozyskane

ze źródeł zewnętrznych, w tym pochodzące z funduszy europejskich.

Zadanie 2: Wypracowanie pakietu legislacyjnego, który wdroży zasadę

transparentności płac, jako środek walki z luką płacową.

Rozwiązywany problem: luka płacowa, która wynika z braku świadomości

pracowników i braku obowiązku pracodawców informowania o wysokości

wynagrodzenia i różnić w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Planowany czas realizacji: 2022–2024.

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Obniżenie wartości luki płacowej między kobietami i

mężczyznami według metodologii Eurostatu (różnicy średniej stawki

godzinowej brutto w całej gospodarce) w wyniku pakietu legislacyjnego

wypracowanego w zadaniu 2.

Rozwiązywany problem: luka płacowa między kobietami i mężczyznami.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Planowany czas realizacji: 2025–2030.

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Aktualizacja i upowszechnianie aplikacji „Równość płac”.

Rozwiązywany problem: brak świadomości pracodawców oraz brak monitorowania

przez nich występowania zjawiska luki płacowej wśród ich pracowników.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania,

Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2023.

Źródła finansowania: Norweski Mechanizm Finansowy, w ramach posiadanych

limitów wydatków.

Ułatwienia w godzeniu życia rodzinnego i zawodowego

Poprawa sytuacji kobiet na rynku pracy to przede wszystkim sukcesywna poprawa

poziomu ich zatrudnienia, umożliwienie godzenia obowiązków rodzinnych i

zawodowych, zapewnienie bezpieczeństwa socjalnego i finansowego czy też podział

na czas pracy i czas prywatny, co ma kluczowe znaczenie dla kobiet, które często

odpowiadają za pełnienie obowiązków opiekuńczych. Jak wynika z badań

„Generacje i Rodziny‖ z 2016 r.39, mimo powszechniej i stale rosnącej aktywności

kobiet w życiu publicznym zaangażowanie mężczyzn w obowiązki domowe

i opiekuńcze nieznacznie się zwiększa. Coraz więcej partnerów dzieli

odpowiedzialność za utrzymanie rodziny, ale zmiany w organizacji życia rodzinnego,

dotyczące trwałego zwiększenia zaangażowania ojców w opiekę nad dziećmi oraz

prace domowe, dokonują się powoli. Udział mężczyzn w realizację niektórych prac

domowych nieco rośnie w momencie pojawienia się dzieci. Mężczyźni w większym

stopniu angażują się w prace domowe, gdy partnerka sprawuje opiekę nad małym

dzieckiem. Gdy to obciążenie spada, udział mężczyzn w pracach domowych także

się obniża40. Odsetek gospodarstw domowych, w których opieka nad dziećmi

spoczywa głównie na kobiecie, w 2018 r. wynosił 16%, natomiast odsetek mężczyzn

realizujących ten obowiązek wynosił 2%41.

Dodatkowo wyniki badań42 pokazują, że kobiety i mężczyźni najczęściej wskazują

na potrzebę rozwoju instytucji opiekuńczych (żłobki i przedszkola) jako elementu

wspierającego godzenie ról rodzinnych i zawodowych. Zapewnienie dostępu do

usług opiekuńczych oraz zabezpieczenie świadczeń w okresie macierzyństwa są

uznawane za główne czynniki rozwiązań pozwalających na godzenie aktywności

zawodowej i życia rodzinnego. Mniejsza aktywizacja zawodowa kobiet jest związana

również z pełnieniem przez nie opieki nad starzejącymi się rodzicami czy członkami

rodzin z niepełnosprawnościami.

39

Badanie zostało przeprowadzone w ramach międzynarodowego programu badawczego

„Generations and Gender Programme‖, którego koordynatorem w Polsce jest Szkoła Główna

Handlowa.

40

„Od opuszczenia domu rodzinnego do przejścia na emeryturę. Życie Polaków w świetle danych z

badania ankietowego Generacje i Rodziny‖, Warszawa 2016.

41

Zob. Komunikat z badań CBOS Nr 127/2018 „Kobiety i mężczyźni w domu‖, dostęp 15 lipca 2020 r.

Tamże.

Źródło: „Równość płci i jakość życia. Raport z badań sondażowych”, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

2016 (wartości podano w %).

Inwestycje państwa w instytucje opieki nad dziećmi do lat 3 i przedszkola wpisują się

również w spełnianie tzw. celów barcelońskich, przyjętych w 2002 r. na posiedzeniu

Rady Europejskiej, oraz zaleceń Komisji z 20 lutego 2013 r. „Inwestowanie w dzieci

przełamanie cyklu marginalizacji‖ (2013/112/UE) oraz zasad Filaru praw socjalnych.

Zgodnie z konkluzjami prezydencji państwa członkowskie powinny były usunąć

czynniki zniechęcające kobiety do aktywności zawodowej oraz – przy uwzględnieniu

zapotrzebowania na opiekę nad dziećmi i zgodnie z krajowymi schematami

zapewniania takiej opieki – dążyć do zapewnienia tej opieki do 2010 r. przynajmniej

dla 90% dzieci w wieku od 3 lat do wieku objęcia obowiązkiem szkolnym oraz

przynajmniej dla 33% dzieci w wieku poniżej 3 lat43.

Sytuacja instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 dynamicznie zmieniała się

na przestrzeni ostatnich lat. Jednym z programów wspierających rozwój instytucji

opieki jest ogłaszany co roku resortowy program rozwoju instytucji opieki nad dziećmi

w wieku do lat 3 MALUCH+. Jest to program roczny, organizowany od 2011 r. W

latach 2011–2015 z udziałem środków z programu MALUCH+ powstało 15,1 tys.

miejsc opieki, a w latach 2016–2019 – 56,1 tys. miejsc. Od edycji w 2018 r.

zwiększono dofinansowanie przeznaczane na program – na edycję w 2018 r.

przeznaczono 450 mln zł, gdy na edycję w 2017 r. przeznaczono 151 mln zł. Na

edycję w 2019 r. oraz na edycję w 2020 r. i w 2021 r. również przeznaczono po 450

mln zł. Dzięki środkom z edycji z 2018 r., na którą znacząco zwiększono

dofinansowanie (do 450 mln zł), powstało ok. 16,3 tys. nowych miejsc, natomiast w

2019 r. – kolejne 13 tys. miejsc. W edycji z 2020 r., zgodnie z danymi od wojewodów

43

https://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/71025.pdf,

16 października 2020 r.

dostęp

o podmiotach, z którymi podpisywane są umowy, dofinansowanie przeznaczone jest

na tworzenie ok. 20 tys. miejsc opieki i funkcjonowanie ok. 89 tys. miejsc opieki nad

dziećmi w wieku do lat 3. Środki finansowe przekazywane w ramach resortowego

programu rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 MALUCH+

zwiększyły dostęp do instytucji. Dostępność do opieki nad dziećmi do 3. roku życia

zwiększa się również dzięki realizacji działań w ramach Regionalnych Programów

Operacyjnych Europejskiego Funduszu Społecznego44 – od początku wdrażania

perspektywy finansowej 2014–2020 utworzono ich ponad 29 tys. Dzięki nowelizacji

ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, wprowadzonej 1 stycznia 2018 r.

tworzenie instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 jest znacznie ułatwione,

jednocześnie gwarantuje wysoką jakość świadczonych usług. Główne zmiany

dotyczyły nowych zasad formalnych w zakresie tworzenia miejsc opieki oraz

kwalifikacji opiekunów.

Dzięki powyższym działaniom wskaźnik dostępności miejsc w instytucjach opieki nad

dziećmi w wieku od 1. roku życia do lat 3 (bez uwzględnienia niań) wzrósł od 2018 r.

do 2020 r. z 19,3% do 25,6%. Natomiast w grupie od 0 do 3 lat w 2020 r. wyniósł

17,5%45.

W przypadku dzieci starszych (wiek od 3 do 5 lat) wskaźnik dostępności miejsc w

przedszkolach wzrósł z poziomu 84,7% w 2018 r. do 89,1% w 2020 r. Warto dodać,

że faktyczna dostępność miejsc jest większa, lecz nie wszyscy rodzice decydują się

na skorzystanie z przedszkola46.

Interesującym rozwiązaniem dla rodziców są również ułatwienia w zatrudnieniu

opiekunów domowych oraz tzw. pokoje rodzica z dzieckiem. Na podstawie ustawy z

dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2021 r. poz. 75,

z późn. zm.) rodzice mogą otrzymać dofinansowanie na zatrudnienie niani dzięki

opłaceniu części składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 50

wymienionej ustawy „nianią może być osoba fizyczna sprawująca opiekę nad dziećmi

na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu

cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia‖.

W sytuacji gdy rodzic z przyczyn losowych jest zmuszony przyjść do pracy z

dzieckiem, pokój dla rodzica z dzieckiem umożliwia pogodzenie pracy zawodowej z

opieką rodzicielską. Specjalnie wydzielony i wyposażony w niezbędne akcesoria

dziecięce i sprzęt biurowy, w bezpiecznym otoczeniu, pozwoli w komfortowych

warunkach przebywać dziecku wraz z rodzicem, który również będzie

usatysfakcjonowany, mogąc jednocześnie wykonywać obowiązki zawodowe. Takie

rozwiązanie kształtuje pozytywny wizerunek pracodawcy przyjaznego rodzinie,

44

W ramach Priorytetu Inwestycyjnego 8iv „Równość szans mężczyzn i kobiet we wszystkich

dziedzinach, w tym w dostępie do zatrudnienia, rozwoju kariery, godzenia życia zawodowego i

prywatnego‖.

45

Sprawozdanie Rady Ministrów z realizacji ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w

wieku do lat 3 w 2020 r., s.12.

46

Dane na podstawie GUS za stroną: Wychowanie przedszkolne w Polsce – Ministerstwo Edukacji i

Nauki – Portal Gov.pl (www.gov.pl), dostęp 8 listopada 2021 r.

motywuje pracowników, zmniejsza absencję w pracy. W związku z powyższym

należałoby upowszechniać informacje o wsparciu udzielanym rodzinom

zatrudniającym nianie oraz promować wprowadzenie pokoi rodzica z dzieckiem w

miejscach pracy.

Polskie przepisy przewidują szeroki wachlarz rozwiązań z zakresu elastycznych form

wykonywania pracy, jednak w praktyce są one wykorzystywane w znikomym

zakresie. Nieelastyczny rynek pracy również utrudnia godzenie matce ról

zawodowych i rodzinnych. W Polsce odsetek kobiet świadczących pracę w

niepełnym wymiarze jest jednym z najniższych w Europie. Odsetek wykorzystania

elastycznych form pracy (ruchomy czas pracy, zadaniowy czas pracy itp.) jest także

bardzo niski. Dlatego wydaje się, że największą rolę w kreowaniu dobrej jakości

miejsc pracy musi odegrać nie państwo, ale pracodawcy, wspierani przez

odpowiednie instytucje państwowe. Coraz więcej pracodawców jest świadomych

potrzeby dostosowania warunków pracy do oczekiwań pracowników i podejmuje

działania na rzecz zatrzymania obecnych kadr, nadal jednak stanowią oni mały

odsetek wśród wszystkich firm. Z danych Państwowej Inspekcji Pracy wynika, że do

dnia 24 stycznia 2019 r. elastyczny czas pracy w układach zbiorowych pracy

wprowadziło 2830 pracodawców. Najchętniej z dostępnych rozwiązań korzystają

przedsiębiorstwa zajmujące się przetwórstwem przemysłowym, handlem i naprawami

oraz budownictwem.

Różnica wskaźnika zatrudnienia kobiet i mężczyzn jest ściśle powiązana z

obowiązkami opiekuńczymi. Na polskim rynku pracy wciąż mało rozpowszechnione

są popularne wśród rodziców w Europie Zachodniej elastyczne formy wykonywania

pracy, np. praca na część etatu czy praca zdalna. W 2018 r. w Polsce zatrudnienie w

niepełnym wymiarze czasu pracy było wykorzystywane jedynie przez 6,3% osób

zatrudnionych, podczas gdy średnia UE wynosiła 18,2%47. Według Eurostatu w 2018

r. odsetek osób pracujących w niepełnym wymiarze ze względu na opiekę nad

dziećmi lub niesamodzielnymi członkami rodziny w Polsce wynosił 7,9% (w tym

odsetek kobiet stanowił 11,4%, mężczyzn – 1,5%), podczas gdy średnia dla krajów

UE była ponad dwuipółkrotnie wyższa i wynosiła 18,8% (odpowiednio 24,2% i

3,8%)48. Jeszcze większe różnice są zauważalne, gdy weźmiemy pod uwagę kobiety

w wieku 25–49 lat z trójką lub większą liczbą dzieci. W Polsce zaledwie 15% takich

kobiet w 2018 r. pracowało w niepełnym wymiarze czasu pracy w porównaniu

ze średnią UE na poziomie 44% lub z liderami w tym zakresie – Holandią (85%),

Niemcami (76,2%) oraz Austrią (68%)49.

47

Dane Eurostatu na IV kwartał 2018 r.: „Part-time employment as a percentage of the total

employment, by sex and age (%), [LFSQ_EPPGA]‖, ostatnia aktualizacja: 14-12-2020,

https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/lfsq_eppga/default/table?lang=en, dostęp 15 grudnia

2020 r.

48

Dane Eurostatu: „Main reason for part-time employment - Distributions by sex and age (%), [lfsa_epgar]‖,

ostatnia aktualizacja: 11-11-2020, https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do,

dostęp 15 grudnia 2020 r.

49

Dane Eurostatu: ―Percentage of part-time employment of adults by sex, age groups, number of

children and age of youngest child, [lfst_hhptechi]‖.

Z danych raportu Pracuj.pl „Rodzice w pracy. Życie na pełen etat‖50, zrealizowanego

w kwietniu 2018 r., wynika, że ojcowie znacznie rzadziej decydują się na dłuższe

urlopy związane z narodzinami dziecka – przerwę od 6 do 12 miesięcy deklarowała

tylko 1 osoba na 100 badanych. Mężczyźni preferują w większości urlopy ojcowskie

(64%) – w wymiarze do 2 tygodni. Rolę matki jako osoby aktywnej na rynku pracy

blokują też małe możliwości zaangażowania do opieki nad dziećmi innych członków

rodziny, przede wszystkim dziadków, ze względu na brak zachęt ze strony państwa

oraz częste migracje młodych do dużych miast. Czynniki te wpływają negatywnie na

aktywność zawodową kobiet oraz dzietność, w szczególności wpływają

dyskryminująco na wychowujące troje i więcej dzieci matki, których aktywność

zawodowa ze względów na znaczne wymagania opiekuńcze jest wyraźnie niższa niż

kobiet bezdzietnych czy matek jednego dziecka lub dwojga dzieci.

Wyzwaniem na rynku pracy jest też dyskryminacja kobiet w wieku prokreacyjnym

przez niechęć pracodawców do zatrudniania kobiet, które mogą zajść w ciążę i

następnie wziąć zwolnienie lekarskie w czasie ciąży, a po urodzeniu dziecka – urlop

rodzicielski i wychowawczy. Około 11% kobiet przyznało też, że zostało zwolnionych

z pracy po powrocie z przerwy spowodowanej urodzeniem dziecka. Częstą praktyką

jest też dyskryminacja w formie degradacji kobiet po powrocie z przerwy

spowodowanej urodzeniem dziecka oraz obniżenie wynagrodzenia bez

proporcjonalnego zmniejszenia wymiaru czasu pracy.

Wyzwaniem jest też dyskryminacja w percepcji społecznej i wśród pracodawców

rodzin, a w szczególności kobiet posiadających więcej niż dwoje dzieci51. Takie

kobiety są postrzegane jako mniej inteligentne oraz mające niższy status społeczny.

Odpowiedzią na tę presję społeczną jest albo rezygnacja z planów prokreacyjnych ze

szkodą dla dzietności i długoterminowego zachowania stabilności demograficznej

Polski, albo dezaktywizacja zawodowa kobiet.

Zadanie 5: Zwiększenie na rynku pracy udziału osób mających obowiązki

opiekuńcze dzięki rozpowszechnianiu elastycznych form wykonywania pracy.

Rozwiązywany problem: trudności związane z powrotem do aktywności zawodowej

osób, które przez dłuższy okres pełniły obowiązki opiekuńcze, np. opiekunów osób z

niepełnosprawnościami, rodziców w rodzinach wielodzietnych.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Demograficznej.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2025 (zadanie cyklicznie).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

ostatnia aktualizacja: 20-04-2020; http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do,

dostęp 15 grudnia 2020 r.

50

http://media.pracuj.pl/31872-rodzice-w-pracy-zycie-na-pelen-etat, dostęp 16 października 2021 r,

51

Zob. E. Ozorowski (red.), „Słownik małżeństwa i rodziny‖, Warszawa–Łomianki 1999; M. Wolicki,

„Rodzina wielodzietna‖, [w:] „XVIII Międzynarodowy Kongres Rodziny‖, Warszawa 1994; Ł. Budzyński,

„Postrzeganie rodziny wielodzietnej przez studentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w

Gorzowie Wielkopolskim‖, „Społeczeństwo i Rodzina‖, nr 36 (3/2013), s. 129–143; M. Szyszka,

„Polityka rodzinna w Polsce 1990–2004‖, Lublin.

Zadanie 6: Promowanie mechanizmów pozwalających na godzenie życia

zawodowego i rodzinnego kobiet i mężczyzn.

Rozwiązywany

problem

niewystarczające

wykorzystanie

dostępnych

mechanizmów ułatwiających godzenie życia zawodowego i prywatnego, w

szczególności w przypadku osób obciążonych obowiązkami opiekuńczymi.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw

Polityki Demograficznej.

Instytucje współpracujące: organizacje pracodawców, organizacje pracowników,

organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków, środki pozyskane

ze źródeł zewnętrznych, w tym pochodzące z funduszy europejskich.

Zadanie 7: Zwiększenie wskaźnika zatrudnienia kobiet w wieku 20–64

lata.

Rozwiązywany problem: wyższy wskaźnik zatrudnienia mężczyzn niż kobiet,

szybszy wzrost wskaźnika zatrudnienia mężczyzn (z 71,3 do 81,4%) niż kobiet (z

57,3 do 65,7%) w latach 2010–2020.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw

Polityki Demograficznej.

Instytucje współpracujące: organizacje pracodawców, organizacje pracowników,

organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków, środki pozyskane

ze źródeł zewnętrznych, w tym pochodzące z funduszy europejskich.

Zadanie 8: Zwiększenie liczby ośrodków wczesnej edukacji i opieki nad

dziećmi oraz innych form opieki.

Rozwiązywany problem: zapewnienie dostępności terytorialnej, a także

finansowania żłobków oraz innych form opieki, np. zatrudnienie opiekuna/opiekunki

do dzieci.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Instytucje współpracujące: wszystkie urzędy wojewódzkie, Ministerstwo Edukacji i

Nauki.

Planowany czas realizacji: 2022–2023 (część zadań ma charakter ciągły lub

cykliczny i może wykraczać poza ten horyzont czasowy).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków, Fundusz Pracy,

środki UE.

Zadanie 9: Promowanie w służbie cywilnej oraz w jednostkach

samorządu terytorialnego rozwiązań związanych z godzeniem życia

zawodowego z życiem prywatnym.

Rozwiązywany problem: zbyt niska świadomość istnienia narzędzi w zakresie

godzenia życia zawodowego z życiem prywatnym i możliwości ich wykorzystania

wśród urzędów, szczególnie w administracji terenowej.

Instytucje odpowiedzialne: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Szef Służby

Cywilnej, Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Instytucje współpracujące: urzędy, w których działa korpus służby cywilnej,

samorządy.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadania ciągłe lub cykliczne).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 10: Tworzenie i promocja pokoju dla rodzica z dzieckiem.

Rozwiązywany problem: absencja w pracy spowodowana brakiem opiekuna dla

dziecka.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa.

Planowany czas realizacji: 2025.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadania 11: Promowanie rozwiązań ułatwiających funkcjonowanie w

pracy kobiet będących w okresie karmienia piersią.

Rozwiązywany problem: trudności w korzystaniu z przerw na karmienie piersią.

Instytucje odpowiedzialne: wszystkie ministerstwa oraz jednostki podległe rządowi

RP.

Instytucje współpracujące: organizacje i stowarzyszenia promujące wartości

rodzinne oraz aktywność zawodową kobiet.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Uznanie pracy nieodpłatnej

Praca nieodpłatna jest najczęściej wykonywana przez kobiety na rzecz gospodarstwa

domowego. Działanie ma na celu zwiększanie świadomości społeczeństwa na temat

wartości pracy domowej. Wartość nieodpłatnej pracy kobiet szacowana jest na

świecie na 30% PKB52, jednak nie jest brana pod uwagę przez ekonomistów. W 2011 r.

Międzynarodowa Organizacja Pracy przyjęła Konwencję nr 189 dotyczącą godnej

pracy dla osób zatrudnionych w gospodarstwie domowym, w której po raz pierwszy

status pracownika został prawnie przyznany osobom wykonującym domowe

obowiązki (w 95% przypadków prace takie, jak: gotowanie, pranie, sprzątanie, opieka

nad dziećmi, osobami starszymi i zależnymi, realizują kobiety). Organizacja Narodów

Zjednoczonych w raporcie dotyczącym realizacji Agendy 2030 na rzecz

zrównoważonego rozwoju wskazała, że na całym świecie kobiety wciąż wykonują

52

Amerykański ekonomista prof. Gary Becker – twórca tzw. nowej ekonomii gospodarstwa domowego

– otrzymał w 1992 r. Nagrodę Banku Szwecji im. Alfreda Nobla m.in. za nowatorską metodę wyceny

wartości prac domowych. Becker dowodził, że wartość wykonywanych samodzielnie prac domowych

stanowi ok. 30% PKB.

2,6-krotnie więcej nieodpłatnej pracy w domu niż mężczyźni53. Aktualne szacunki

wskazują, że łączna wartość nieodpłatnej opiekuńczej pracy kobiet w wieku 15 lat

i więcej wynosi co najmniej 10,8 biliona dolarów rocznie54.

W Polsce w 2000 r. opublikowane zostały wyniki badań Szkoły Głównej

Gospodarstwa Wiejskiego, zgodnie z którymi średni czas na wykonywanie czynności

domowych w Polsce wynosił 5,5 godziny dziennie w miastach i 6,5 godziny na wsi.

Wartość pracy domowej była porównywalna z wielkością przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia w gospodarce narodowej55. Wyceny wartości czasu pracy w

gospodarstwie domowym dokonał także GUS w 2013 r. Tygodniową wartość prac

domowych matki w rodzinie z 4 dzieci i więcej na rzecz własnego gospodarstwa

domowego oraz prac opiekuńczych wyceniono na poziomie 1014,00 zł, w tym w

zakresie opieki nad dziećmi na poziomie 598,41 zł. Dla ojców wartości te wyglądają

następująco (odpowiednio): 465,14 zł i 166,91 zł. Wartości te są odwrotnie

proporcjonalne do wieku dzieci – im młodsze dzieci, tym większe są szacunkowe

koszty wykonywanych prac domowych i opieki56. Tradycyjnie większość prac

domowych postrzegana jest jako obowiązek kobiet. Obciążenie pracą w domu jest

szczególnie duże wśród kobiet wychowujących dzieci do 6. roku życia – tygodniowo

poświęcają one prawie 49 godzin na pracę na rzecz swojej rodziny. Ogólnie kobiety

spędzają średnio ok. 4 godzin dziennie, wykonując prace domowe/opiekuńcze,

natomiast mężczyźni – 2. Wraz ze wzrostem liczby dzieci w rodzinie rośnie, mierzona

czasem, wartość prac domowych wykonywanych przez kobiety57. Dlatego dla matek

kilkorga dzieci łączenie pracy zawodowej z ich wychowywaniem staje się szczególnie

trudne, a czasem – niemożliwe. Jak wynika z badań CBOS „Kobiety i mężczyźni

w domu z 2018 r.‖58, w większości gospodarstw domowych wyłącznie na kobietach

spoczywa wykonywanie czynności związanych z praniem (82%) oraz prasowaniem

(81%). Podział obowiązków w tym zakresie nie ulega istotnym zmianom w czasie,

podobnie jak przygotowanie posiłków, które w prawie dwóch trzecich gospodarstw

domowych wykonują wyłącznie kobiety (65%). Odsetek gospodarstw domowych, w

których wyłącznie na mężczyźnie spoczywa opieka nad dziećmi, odrabianie lekcji czy

opieka nad osobami z niepełnosprawnościami, nie przekracza 3%. W dłuższej

perspektywie, na przestrzeni 14 lat, nieznacznie zmniejszyła się grupa kobiet, na

których spoczywają funkcje opiekuńcze, na rzecz sprawowania wspólnie czynności

wychowawczych lub opiekuńczych. Raport Credit Suisse wskazuje, że kobiety

pracują więcej niż mężczyźni, ale podział różni się między płatnymi a bezpłatnymi

godzinami (w przypadku opieki nad dziećmi, prac domowych itp.). Mężczyźni

spędzają więcej czasu na pracy zarobkowej, a mniej – na pracy nieodpłatnej.

53

„Turning promises into action: Gender equality in the 2030‖, Agenda for Sustainable Development.

Summary, UN Women, 2018.

54

„ Time to care. Unpaid and underpaid care work and the global inequality crisis‖, Oxfam, 2020.

55

B. Mikuta, „Studia nad wartością pracy domowej w mieście i na wsi ze szczególnym

uwzględnieniem realizacji funkcji żywieniowej‖, Warszawa 2000, s. 38 i n.

56

Zob. „Budżet czasu ludności 2013. Informacje i opracowania statystyczne część 1‖, GUS,

Warszawa 2015.

57

Por. „Budżet czasu ludności w 2013 r.‖, GUS, Warszawa 2016.

„Kobiety i mężczyźni…‖, s. 15 i n.

Jednocześnie kobiety spędzają mniej czasu na pracy zarobkowej, ale poświęcają

znacznie więcej czasu na bezpłatną pracę. O ile dla kobiet czas ten wynosi ok. 300

minut na dobę, o tyle dla mężczyzn – już 150 minut59.

Z pracą wykonywaną na rzecz gospodarstwa domowego nie wiążą się żadne

gwarancje bezpieczeństwa na starość (emerytura). Różne badania dotyczące obaw

Polaków wobec starości (np. badania CBOS z 2009 r.60 i 2012 r.61, Millward Brown

SMG/KRC w 2014 r.62) wskazują, że jedną z trzech największych obaw

respondentów związanych ze starością są złe warunki materialne oraz trudności z

utrzymaniem się. Myślenie o przyszłości jest trudne dla kobiet pracujących w domu,

szczególnie starszych, które mają świadomość, że nie mają wystarczającej liczby

przepracowanych lat, żeby uzyskać świadczenia emerytalne. Nie przeraża ich samo

starzenie się, tylko perspektywa pozostania na starość bez środków do życia.

Zadanie 12: Podnoszenie świadomości w odniesieniu do pracy, w tym

również nieodpłatnej, wykonywanej przez opiekunów, najczęściej kobiety, w

celu docenienia i podniesienia jej wartości.

Rozwiązywany problem: niedostateczne docenienie pracy domowej opiekunów,

najczęściej kobiet (w tym prac opiekuńczych nad dziećmi, członkami rodziny z

niepełnosprawnościami lub w podeszłym wieku).

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, Pełnomocnik

Rządu do spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki

Demograficznej, Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych.

Instytucje współpracujące: organizacje pracodawców, organizacje pracowników,

organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków, środki pozyskane

ze źródeł zewnętrznych, w tym pochodzące z funduszy europejskich.

Zadanie 13: Zwiększenie zaangażowania ojców w pełnienie ról

opiekuńczych.

Rozwiązywany problem: niedostateczne zaangażowanie ojców w pełnienie ról

opiekuńczych.

59

„Credit Suisse, Research Institute The CS Gender 3000 in 2019: The changing face of companies‖,

The CS Gender 3000 report 2019. Diversity and company performance. (credit-suisse.com), dostęp

18 października 2020 r.

60

Zob. komunikat z badań CBOS Nr BS/157/2009 „Polacy wobec ludzi starszych i własnej starości‖,

Microsoft Word – kom157.09 (cbos.pl), dostęp 18 stycznia 2021 r.

61

Zob. komunikat z badań CBOS Nr BS/94/2012 „Polacy wobec własnej starości‖, Microsoft Word –

kom094_12.doc (cbos.pl), dostęp 18 stycznia 2021 r.

62

M.D. Adamczyk, „Wizja starości w opiniach Polaków. Studium socjologiczne‖, „Roczniki Nauk

Społecznych‖, tom 8(44), numer 2/2016, https://www.researchgate.net/publication/316429717, dostęp

20 grudnia 2020 r.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, Pełnomocnik

Rządu do spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki

Demograficznej.

Instytucje współpracujące: organizacje pracodawców, organizacje pracowników,

organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków, środki pozyskane

ze źródeł zewnętrznych, w tym pochodzące z funduszy europejskich.

Zadanie 14: Analiza ustawodawstwa i przygotowanie pakietu

legislacyjnego w celu uznania pracy domowej kobiet sprawowanej w celu

opieki nad członkiem rodziny (dzieckiem, dorosłym).

Rozwiązywany problem: dyskryminacja ze względu na wykonywanie nieodpłatnej

pracy domowej.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw

Polityki Demograficznej.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Planowany okres realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

B. Promowanie kobiet na stanowiskach kierowniczych

Według danych Eurostatu w 2019 r. w Polsce odsetek kobiet na stanowiskach

kierowniczych wyniósł 64,4% i był najwyższy wśród krajów UE, a także przewyższał

średnią unijną (39,7%). Następnie najwięcej kobiet kierowników było w Czechach

(50%), Niderlandach (39,3%), Hiszpanii (38,8%), Niemczech (37,5%) i Francji

(32,7%). Najmniejszy udział odnotowano we Włoszech (26%)63. Zgodnie

z informacjami zawartymi w raporcie GUS „Życie kobiet i mężczyzn w Europie.

Portret statystyczny. Edycja 2018‖ w 2017 r. w UE wśród osób na stanowiskach

kierowniczych było jedynie 34% kobiet. W żadnym kraju członkowskim odsetek ten

nie był większy niż 50%. Najwięcej kobiet kierowników było na Łotwie (46%), w

Polsce i na Słowenii (po 41%), na Litwie, Węgrzech i w Estonii, Bułgarii i Szwecji (po

39%). Najmniejszy udział odnotowano w Luksemburgu (19%) i na Cyprze (21%)64.

Jeśli chodzi o sektor publiczny, Polska uplasowała się na 4 miejscu wśród państw

OECD, ze względu na udział kobiet na najwyższych stanowiskach w centralnej

administracji rządowej (według danych za 2015 r. ponad 50,52% w kategorii

stanowisk kierowniczych i dyrektorskich stanowiły kobiety), przy średniej dla OECD –

63

https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tqoe1c2/default/table?lang=en, Employed women

being in managerial positions by age, (TQOE1C2, ostatnia aktualizacja: 11/11/2020), dostęp 13

listopada 2020 r.

https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/inne-opracowania/inne-opracowania-zbiorcze/zycie-kobiet-imezczyzn-w-europie-portret-statystyczny,27,1.html#, dostęp 14 października 2020 r.

32,4%65. Nieco inaczej wygląda sytuacja kobiet na stanowiskach kierowniczych w

biznesie. Według danych Europejskiego Instytutu do spraw Równości Kobiet i

Mężczyzn za 2019 r.66 reprezentacja kobiet w zarządach największych spółek

giełdowych w Polsce wynosiła 13,6%, przy średniej dla UE wynoszącej 18,6%. W

samych radach nadzorczych tych spółek w 2019 r. kobiety stanowiły 23,5%

członków, przy średniej dla UE 31,5%67. Natomiast łącznie wśród członków

zarządów i rad nadzorczych dla największych spółek giełdowych notowanych na

giełdzie w Polsce kobiety stanowiły 23,5%, przy średniej UE 28,8%68. Jak pokazują

badania firmy doradczej McKinsey&Co, aby „grupa mniejszościowa‖ mogła mieć

jakikolwiek wpływ na podejmowanie decyzji, jej udział musi wynieść co najmniej

30%69. Według tej miary Deloitte w 2019 r. wskazał, że w Polsce w 2018 r. kobiety

zajmowały 15,5% miejsc w zarządach i radach nadzorczych, przy liderze – Norwegii,

w której ten udział wyniósł 41%70. Wśród przewodniczących rad nadzorczych

w Polsce kobiety stanowiły 17,9%.

W latach 2013–2015 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zrealizowało projekt

„Równość w biznesie‖ (współfinansowany ze środków Komisji Europejskiej

PROGRESS), którego głównym celem było upowszechnianie obecności kobiet na

stanowiskach decyzyjnych w biznesie. Projekt był skierowany do firm zatrudniających

250 pracowników i więcej. W ramach projektu przygotowano dwie publikacje: raport

na temat sytuacji kobiet w biznesowych gremiach decyzyjnych oraz praktyczny

przewodnik dla firm (przeznaczony głównie dla działów kadr/HR) wraz z pakietem

wskazówek i narzędzi ułatwiających wdrażanie działań równościowych. W unijnej

perspektywie finansowej 2014–2020 w ramach PO WER zrealizowany został projekt

„Równość szans w biznesie – praktyczne narzędzie realizacji zasady równości szans

kobiet i mężczyzn w przedsiębiorstwach‖, będący niejako kontynuacją powyższego,

ale skierowany do grupy średnich przedsiębiorstw. Wsparciem objęto 400 firm

65

https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/gov_glance-2017en.pdf?expires=1586170545&id=id&accname=guest&checksum=9BE13DD80C7C91839AA45FD7FB

DE6923, dostęp 16 paździenika 2020 r.

66

Dane Komisji Europejskiej w głównej mierze pochodzą z bazy danych Europejskiego Instytutu do

spraw Równości Płci, który badaniem obejmuje wszystkie kraje UE. W Europie obowiązują różne

sposoby administrowania spółkami akcyjnymi: system monistyczny i – tak jak w Polsce – system

dualistyczny, który zakłada rozdzielenie organu zarządczego (zarząd) od kontrolnego (rada

nadzorcza). Na potrzeby analizy sytuacji Polski na tle innych krajów przyjmuje się, że board members

to łącznie członkowie wszystkich organów decyzyjnych, executive members to członkowie zarządów,

a non-executive members to członkowie rad nadzorczych.

67

https://eige.europa.eu/gender-statistics/dgs/indicator/wmidm_bus_bus__wmid_comp_compex/bar/

year:2019-B2/geo:EU28,PL/EGROUP:COMP/sex:M,W/UNIT:PC/POSITION:EXEC/NACE:TOT,

dostęp 18 grudnia 2020 r.

68

https://eige.europa.eu/gender-statistics/dgs/indicator/wmidm_bus_bus__wmid_comp_compbm/bar/

year:2019-B2/geo:EU28,PL/EGROUP:COMP/sex:M,W/UNIT:PC/POSITION:MEMB_BRD/NACE:TOT,

dostęp 18 grudnia 2020 r.

69

„Delivering through diversity‖, McKinsey&Company, 2018, Delivering growth through diversity in the

workplace | McKinsey, dostęp 19 listopada 2020 r.

70

„Data-driven change. Women in the boardroom. A global perspective‖, Deloitte 2019,

https://www.bing.com/search?q=―Data-driven+change.+Women+in+the+boardroom.+A+global+

perspective‖%2C+Deloitte&cvid=e48610cb0d494b3aa36f0e5c567d2f70&aqs=edge..69i57.653j0j4&F

ORM=ANAB01&PC=DCTS, dostęp 18 grudnia 2020 r.

zatrudniających od 50 do 249 pracowników. W ramach projektu powstały diagnoza w

postaci raportu o stanie struktury zatrudnienia i ścieżek awansu kobiet i mężczyzn w

strukturze średnich przedsiębiorstw, a także opinie na temat różnych postaw wobec

awansów kobiet, zawierające również inwentaryzację istniejącego narzędzia.

W ramach wyżej wymienionych projektów dokonano wymiany dobrych praktyk, które

wskazywały na znaczenie działań prowadzących do zmian świadomościowych w

otoczeniu biznesowym zarówno decydentów, jak i samych kobiet. Wydawanie

wytycznych i poradników dotyczących awansów zawodowych kobiet oraz

organizowanie różnych programów szkoleniowych i mentoringu dla kobiet okazywały

się skutecznymi formami prowadzących do zmian kulturowych w przedsiębiorstwie. Z

tego względu istotne jest podejmowanie dalszych działań informujących i

promujących udział kobiet w gremiach decyzyjnych, aby zapewnić wzrost

świadomości otoczenia biznesowego. Ponadto należałoby opublikować poradniki i

wytyczne, począwszy od spółek Skarbu Państwa, dotyczące zrównoważonego

udziału kobiet i mężczyzn w gremiach decyzyjnych.

Zadanie 1: Promowanie udziału kobiet w procesach podejmowania

decyzji: upowszechnianie wśród przedsiębiorstw, instytucji, uczelni i

organizacji pozarządowych korzyści wynikających z udziału kobiet w gremiach

decyzyjnych, budowanie sieci kontaktów.

Rozwiązywany problem: niski udział kobiet w gremiach decyzyjnych

przedsiębiorstw: zarządach i radach nadzorczych oraz na stanowiskach

kierowniczych.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: organizacje pracodawców, uczelnie, organizacje

pozarządowe, Ministerstwo Aktywów Państwowych.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków; środki pozyskane

ze źródeł zewnętrznych, w tym pochodzące z funduszy europejskich.

Zadanie 2: Program szkoleń dla kobiet w zakresie przygotowania do

egzaminu na członków organów nadzorczych.

Rozwiązywany problem: niski udział kobiet w zarządach i radach nadzorczych.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Aktywów Państwowych.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków; środki pozyskane

ze źródeł zewnętrznych, w tym pochodzące z funduszy europejskich.

Zadanie 3: Publikacja poradników i wytyczne dla przedsiębiorstw w

zakresie zrównoważonego udziału kobiet i mężczyzn w gremiach decyzyjnych.

Rozwiązywany problem: niski udział kobiet w zarządach i radach nadzorczych.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Aktywów Państwowych.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków; środki pozyskane

ze źródeł zewnętrznych, w tym pochodzące z funduszy europejskich.

C. Wspieranie grup narażonych na dyskryminację na rynku pracy ze względu

na wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość, pochodzenie etniczne, religię,

wyznanie i orientację seksualną oraz status rodzinny

Dane z „Badania aktywności ekonomicznej ludności‖ (BAEL GUS) świadczą o

pozytywnym

trendzie

w

zakresie

aktywności

ekonomicznej

osób

z

niepełnosprawnościami, zwłaszcza tych w wieku produkcyjnym. Między 2015 r. a

2018 r.71 współczynnik aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami w

wieku produkcyjnym wzrósł o 1,5 punktu procentowego, wskaźnik zatrudnienia – o

2,5 punktu procentowego, a stopa bezrobocia spadła o 4,1 punktu procentowego.

Niestety mimo optymistycznego trendu poziom aktywności zawodowej osób z

niepełnosprawnościami pozostaje znacząco niższy w stosunku do osób sprawnych.

Oznacza to, że w dalszym ciągu konieczne są działania mające na celu ich

aktywizację zawodową.

W Polsce większość osób z niepełnosprawnościami pozostaje poza rynkiem pracy.

To zjawisko, które występuje od lat. Wskaźnik ich zatrudnienia, choć poprawił się w

ostatnich latach, jest wciąż jednym z najniższych w Europie. Sytuacja osób z

niepełnosprawnościami na rynku pracy jest trudna – i administracja publiczna nie jest

wyjątkiem. W 2018 r. wskaźnik zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w

administracji publicznej wynosił poniżej 6%, a w urzędach, w których działa korpus

służby cywilnej – 4,4%.

Niski wskaźnik zatrudnienia tych osób oraz zmiany demograficzne, jakie zachodzą

na rynku pracy (np. starzejące się społeczeństwo), i ich skutki (np. problem ze

znalezieniem nowych pracowników) wymagają systemowego podejścia w zakresie

wspierania osób z niepełnosprawnościami – będących zarówno klientami urzędów,

jak i kandydatami do pracy. Procedury i rozwiązania, które funkcjonują w zakresie

zatrudniania pracowników, są często skomplikowane i przestarzałe w porównaniu ze

standardami obowiązującymi w sektorze przedsiębiorstw i wymagają zmian.

Osoby, które zatrudniają osoby z niepełnosprawnościami w urzędach, często nie

mają wiedzy na temat barier, jakie występują w środowisku pracy, dla osób z różnymi

rodzajami niepełnosprawności. Utrudnia to osobom z niepełnosprawnościami dostęp

do stabilnego zatrudnienia72. Zarządzeniem Szefa Służby Cywilnej z dnia 12 marca

71

Dane przedstawiono na podstawie badań GUS „Aktywność Ekonomiczna Ludności Polski‖ za

IV kwartał 2015 r. oraz za IV kwartał 2018 r.

72

Zagadnienia te są poruszone w licznych dokumentach, m.in.: A. Gawska, „Raport zbiorczy z

monitoringu działań jednostek administracji centralnej na rzecz wdrażania Konwencji ONZ o prawach

osób niepełnosprawnych‖, Polski Związek Głuchych 2019 r.; „Zatrudnianie osób niepełnosprawnych

przez administrację publiczną i państwowe osoby prawne. Informacja o wynikach kontroli‖, NIK 2019 r.

2020 r. w sprawie standardów zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej

wprowadzono nowe standardy zarządzania zasobami ludzkimi. W dokumencie

zachęca się m.in. do wyrównywania szans w naborze osób ze szczególnymi

potrzebami, np. przez umożliwienie im korzystania z własnych urządzeń i rozwiązań,

które wspomagają ich pracę (np. pomoc asystenta lub trenera pracy), dostosowanie

materiałów w naborach do ich potrzeb (np. większa czcionka w materiałach

drukowanych), wydłużenie czasu na rozwiązywanie zadań. Zalecono również, aby

pracownicy urzędów uczestniczyli w szkoleniach lub spotkaniach, które zwiększają

świadomość i uczą właściwych zachowań w kontaktach z osobami ze specjalnymi

potrzebami.

W marcu 2019 r. liczba pracujących osób z niepełnosprawnościami wynosiła

440 tys., w tym 374 tys. pracowników najemnych. Liczba pracodawców z

niepełnosprawnościami i osób pracujących na własny rachunek wynosiła 55 tys.

Według danych statystycznych dotyczących bezrobocia rejestrowanego w grudniu

2019 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych osób z niepełnosprawnościami

wynosiła ponad 57 tys. W porównaniu z tym samym okresem z 2015 r. daje to

spadek o ponad 37 tys. osób z niepełnosprawnościami zarejestrowanych w

powiatowych urzędach pracy jako bezrobotni. Z kolei według danych z Systemu

Obsługi Dofinansowań i Refundacji Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób

Niepełnosprawnych na koniec listopada 2019 r. na rynku pracy funkcjonowało 32 tys.

pracodawców korzystających z dofinansowania do wynagrodzeń zatrudnionych osób

z niepełnosprawnościami, w tym: ok. 1 tys. pracodawców chronionego rynku pracy

(2,65% ogółu pracodawców) oraz 31 tys. pracodawców otwartego rynku pracy

(97,35% ogółu pracodawców). Dla porównania w 2015 r. procent pracodawców

chronionego rynku pracy wynosił 4,43%, a w ramach otwartego rynku pracy –

95,57%. W odniesieniu do chronionego rynku pracy należy wykazać, że w czerwcu

2019 r. funkcjonowało 886 zakładów pracy chronionej. W zakładach pracy chronionej

było zatrudnionych 104 025 osób z niepełnosprawnościami. W tym samym okresie

funkcjonowało 118 zakładów aktywności zawodowej. Zatrudnienie ogółem wynosiło

6927 osób. W zakładach aktywności zawodowej były zatrudniony 5253 osoby z

niepełnosprawnościami. Ponadto w kwestii dofinansowań Państwowego Funduszu

Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej jako: „PFRON‖) na działania

eliminujące bariery stabilnego zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w 2019 r.

w ramach modułu II „Staże zawodowe‖ programu „STABILNE ZATRUDNIENIE –

osoby niepełnosprawne w administracji i służbie publicznej‖ Zarząd PFRON udzielił

dofinansowania na realizację czterech wniosków (po jednym do każdego pakietu

stanowisk, na których zostaną zrealizowane staże zawodowe) na łączną kwotę

11 486 919,20 zł.

Z tego względu należy przygotować i wdrożyć instrument wsparcia dla pracodawców,

których pracownik stał się osobą z niepełnosprawnościami lub jest osobą z

niepełnosprawnościami i ze względu na postępujący stopień dysfunkcji napotyka

bariery na dotychczasowym stanowisku pracy. Instrument będzie polegał na

wsparciu w utrzymaniu osoby z niepełnosprawnościami na dotychczasowym

stanowisku pracy oraz, w razie braku takiej możliwości, przeniesieniu jej na inne

stanowisko u dotychczasowego pracodawcy. Opracowane rozwiązanie będzie

uwzględniało aspekty, takie jak: pomoc w zaplanowaniu i wprowadzeniu

odpowiednich zmian organizacyjnych lub zmiany sposobu wykonywania pracy,

analizę konieczności wprowadzenia asystenta pracy, przeszkolenie pracownika,

pracodawcy lub współpracowników osoby z niepełnosprawnościami.

Zadanie 1: Przegląd i dostosowanie procedur w zakresie zatrudniania w

administracji publicznej osób ze szczególnymi potrzebami oraz przeszkolenie

pracowników urzędów ze stosowania tych procedur.

Rozwiązywany problem: niski wskaźnik zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami

w administracji publicznej, wynikający m.in. z niewystarczającej dostępności

procedury naboru.

Instytucje odpowiedzialne: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Szef Służby

Cywilnej.

Instytucje współpracujące: urzędy, w których działa korpus służby cywilnej.

Planowany czas realizacji: 2022–2023 (część zadań ma charakter ciągły).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Uelastycznienie i uproszczenie naboru do służby cywilnej

i wprowadzenie e-rekrutacji.

Rozwiązywany problem: odbiegająca od aktualnych standardów baza ogłoszeń o

naborach do służby cywilnej, niesprzyjająca aplikowaniu online, oraz otoczenie

prawne niesprzyjające promowaniu e-rekrutacji oraz efektywnemu i przyjaznemu

kandydatom prowadzeniu naboru do służby cywilnej.

Instytucje odpowiedzialne: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Szef Służby

Cywilnej.

Instytucje współpracujące: urzędy, w których działa korpus służby cywilnej.

Planowany czas realizacji: 2022–2023 (część zadań ma charakter ciągły).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Wsparcie osoby z niepełnosprawnościami u zatrudniającego

ją pracodawcy.

Rozwiązywany

problem

zapobieganie

dyskryminacji

osób

z

niepełnosprawnościami na rynku pracy dzięki wprowadzeniu instrumentów wsparcia

pracodawcy.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych.

Instytucje współpracujące: PFRON.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Uwzględnienie potrzeb osoby z niepełnosprawnościami, w

tym wyrównywanie szans na rynku pracy.

Rozwiązywany problem: niska aktywność na rynku pracy osób z

niepełnosprawnościami.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych.

Instytucje współpracujące: Centralny Instytut Ochrony Pracy, PFRON.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 5: Analiza zjawiska luki płacowej pracowników z

niepełnosprawnościami, także z podziałem na płeć.

Rozwiązywany problem: brak wiedzy w zakresie luki płacowej osób z

niepełnosprawnościami.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych.

Instytucje współpracujące: PFRON.

Planowany czas realizacji: 2024–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 6: Wypracowanie modelu wsparcia osób z doświadczeniem

migranckim w integrowaniu rynku pracy.

Rozwiązywany problem: brak kompleksowego systemu wsparcia dla osób z

doświadczeniem migranckim, który przekazywałby informacje dotyczące rynku

pracy i wspierał naukę języka polskiego.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2023–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

D. Promowanie zarządzania różnorodnością w miejscu pracy

Zarządzanie różnorodnością w miejscu pracy jest świadomym działaniem organizacji,

którego nadrzędnym celem jest tworzenie środowiska pracy przyjaznego wszystkim

pracownikom, z uwzględnieniem ich potrzeb i możliwości. Otwarcie się na

pracowników, którzy dotychczas mieli większe problemy na rynku pracy i byli mniej

doceniani, m.in. kobiety, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami czy

cudzoziemcy, może przynieść wymierne korzyści finansowe. Natomiast jak wynika ze

sprawozdania Państwowej Inspekcji Pracy, w 2018 r. do PIP wpłynęło 54,1 tys.

skarg, z czego 2,7 tys. dotyczyło zagadnień dyskryminacji, molestowania i mobbingu.

Inspekcja udzieliła też ok. 4 tys. porad we wskazanych obszarach. Mimo że liczba

tych skarg jest niewielką częścią ogólnej liczby, dowodzi, że nadal w środowisku

pracy dochodzi do zjawisk, których można by uniknąć dzięki uważności na kwestie

różnorodności. Pracodawcy coraz częściej uświadamiają sobie, że skuteczne

zarządzanie organizacją musi uwzględniać fakt różnorodności pracowników,

klientów, a także dostawców i kontrahentów. Wyniki sondażu globalnego Edelman

Trust Barometer 202073 wskazują, że trzy czwarte uczestników uważa prezesów firm

https://www.edelman.com/trustbarometer, dostęp 16 października 2020 r.

za odpowiedzialnych za inicjowanie zmian w miejscu pracy, a więc, że nie powinni

oni czekać, aż narzuci je państwo. Tymczasem z raportu będącego wynikiem

badania Barometr Różnorodności74 wynika, że w Polsce zainteresowanie tematyką

różnorodności jest raczej deklaratywne. Przebadano 51 firm, w tym 15 dużych,

7 średnich i 29 małych. Zaledwie 26% z nich ma jakąkolwiek strategię zarządzania

różnorodnością, 31% – monitoruje wynagrodzenia, uwzględniając różne cechy

demograficzno-społeczne, a 23% – realizuje różnego typu programy na rzecz grup

mniej uprzywilejowanych, takich jak osoby powyżej 50. roku życia czy osoby

z niepełnosprawnością. Natomiast konkretne korzyści wynikające z wdrażania

polityki zarządzania różnorodnością w miejscu pracy zostały przez realizatorów

projektu „Diversity Index‖75 zdefiniowane następująco

1) innowacyjność działań i kreatywność zespołów pracowniczych;

2) większa lojalność i przywiązanie pracowników;

3) wyższa rentowność firmy i przewaga konkurencyjna względem innych firm;

4) dotarcie do nowych grup kandydatów na rynku pracy;

5) dotarcie do nowych grup klientów;

6) lepsze rozumienie zjawisk występujących wewnątrz organizacji;

7) większa zdolność adaptacyjna organizacji do zmieniającego się otoczenia;

8) budowanie pozytywnego wizerunku firmy.

Według raportu „Diversity Matters‖, opracowanego przez McKinsey, tworzenie

zespołów odmiennych m.in. pod względem płci, wieku, narodowości czy cech

charakteru bezpośrednio wpływa na wyniki finansowe firmy76. W związku ze

zmianami demograficznymi już za kilka lat zarządzanie różnorodnością będzie

wyzwaniem, z którym zmierzyć będzie musiała się większość pracodawców w Polsce

i Europie. Zmiany te będą wymagać nowego podejścia do zarządzania zasobami

ludzkimi, sięgania po niewykorzystane dotychczas zasoby pracowników. Zarządzanie

różnorodnością wymaga właściwego otoczenia instytucjonalnego. Jego elementem

powinien być wieloosobowy, różnorodny zespół, który wspiera dyrektora generalnego

w podejmowaniu działań na rzecz równego traktowania. Ponadto pracownik powinien

mieć możliwość skonsultowania swojej sprawy z zakresu równego traktowania, jak

również wyboru, z kim ma skonsultować swoją sprawę.

Zadanie 1: Zapewnienie funkcjonowania zespołów do spraw równego

traktowania.

Rozwiązywany problem: poprawa zarządzania różnorodnością w miejscu pracy.

Instytucje odpowiedzialne: wszystkie ministerstwa.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

74

https://hrstandard.pl/2013/12/04/zarzadzanie-roznorodnoscia-coraz-bardziej-popularne-raport-z-iedycji-barometru-roznorodnosci/, dostęp 19 listopada 2020 r.

75

http://konfederacjalewiatan.pl/uslugi/projekty-kampanie-patronaty/diversity-index, dostęp 12 stycznia

2021 r.

76

„Diversity Matters‖, McKinsey&Company, 2015, diversity matters.ashx (mckinsey.com), dostęp

15 listopada 2020 r.

Zadanie 2: Organizacja staży dla osób z niepełnosprawnościami.

Rozwiązywany problem: zapewnienie różnorodności i otwartości w miejscu pracy.

Instytucje odpowiedzialne: wszystkie ministerstwa.

Instytucje współpracujące: PFRON.

Planowany czas realizacji: 2022–2025 (zadanie cyklicznie).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Intermentoring77 – wymiana wiedzy między pokoleniami.

Rozwiązywany problem: przeciwdziałanie obniżeniu rangi i wykluczeniu

zawodowemu wieloletnich pracowników z długim stażem zawodowym w różnym

wieku i z różnymi umiejętnościami, wiedzą i doświadczeniem . Uzupełnienie ich

umiejętności i kompetencji w zakresie sposobów wymiany wiedzy, likwidacji barier i

uprzedzeń

w

komunikacji

międzypokoleniowej

dzięki

szkoleniu

mniej

doświadczonych kolegów i dzieleniu się wiedzą.

Instytucje odpowiedzialne: wszystkie ministerstwa.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Przeprowadzenie ankiety dotyczącej opinii pracowników na

temat aktualnie proponowanych udogodnień, pozwalających na łączenie życia

zawodowego z prywatnym wraz z późniejszym wdrożeniem modyfikacji oferty

udogodnień, poszanowania różnorodności w miejscu pracy, równego

traktowania, mobbingu, przeciwdziałania dyskryminacji i mobbingowi przez

pracodawcę.

Rozwiązywany problem: brak wiedzy o tym, które udogodnienia są dla

pracowników cenne i które należy rozwijać tak, aby odpowiedzieć na potrzeby

pracowników w związku z godzeniem życia zawodowego z prywatnym.

Instytucje odpowiedzialne: wszystkie ministerstwa.

Instytucje współpracujące: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Szef Służby

Cywilnej.

Planowany czas realizacji: 2022–2023 (ankieta – 2022, wdrożenie modyfikacji –

2023).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 5: Analiza wynagrodzeń pracowników uwzględniająca szereg

kryteriów, w tym podział na płeć.

Rozwiązywany problem: luka płacowa.

Instytucje odpowiedzialne: wszystkie ministerstwa.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022.

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

77

Intermentoring – narzędzie zapewniające i wzmacniające wymianę doświadczeń i rozwój

umiejętności pracowników w różnym wieku. Pozwala na zapewnienie pracownikom wzajemnego

merytorycznego i organizacyjnego wsparcia w miejscu pracy.

Zadanie 6: Publikowanie na stronach wewnętrznych oraz zewnętrznych

(np. BIP) urzędu informacji na temat różnorodności zatrudnienia w

ministerstwach, w tym statystyk zatrudnienia w odniesieniu np. do płci, wieku,

niepełnosprawności.

Rozwiązywany problem: zwiększenie świadomości wśród pracowników oraz osób

zewnętrznych na temat poziomu różnorodności zatrudnienia w urzędzie.

Instytucje odpowiedzialne: wszystkie ministerstwa.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie cykliczne).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 7: Upowszechnianie dobrych praktyk firm w zakresie

zarządzania różnorodnością w miejscu pracy.

Rozwiązywany problem: brak wiedzy pracodawców w zakresie zarządzania

różnorodnością.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: pracodawcy, organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków; środki pozyskane

ze źródeł zewnętrznych.

Zadanie 8: Podniesienie świadomości i poziomu wiedzy pracowników i

kadry zarządzającej w zakresie równego traktowania.

Rozwiązywany problem: niedostateczna wrażliwość pracowników na kwestie

związane z równym traktowaniem, wynikająca z ich niewystarczającej wiedzy w tym

obszarze.

Instytucje odpowiedzialne: wszystkie ministerstwa.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

E. Promowanie klauzul społecznych w zamówieniach publicznych

Uwzględnianie w zamówieniach publicznych skutków społecznych może być jednym

z instrumentów, które dzięki bezpośredniemu włączaniu osób w trudnej sytuacji w

realizację zamówienia publicznego przyczyniają się do społeczno-zawodowej

aktywizacji tych osób oraz do wyrównywania ich szans na rynku pracy. Realizacja

celów polityki społecznej przez zamówienia publiczne, oprócz zapewnienia

odpowiednich rozwiązań prawnych, wymaga prowadzenia szeroko zakrojonych

działań edukacyjnych mających na celu upowszechnianie społecznych zamówień

publicznych wśród uczestników rynku zamówień publicznych. Działania te powinny

obejmować przede wszystkim organizację szkoleń i konferencji na temat

społecznych zamówień publicznych, a także przygotowywanie publikacji i materiałów

omawiających istniejące rozwiązania prawne oraz prezentujących przykłady dobrych

praktyk związanych z uwzględnianiem aspektów społecznych w postępowaniach

o udzielenie zamówienia publicznego.

Mimo stosunkowo dużego udziału społecznie odpowiedzialnych zamówień

publicznych w ogólnej liczbie udzielonych zamówień publicznych (20% w 2019 r. –

na podstawie rocznych sprawozdań przekazywanych przez instytucje zamawiające)

nadal w niewielkim stopniu wykorzystywane są instrumenty o charakterze

fakultatywnym, których główny cel stanowi społeczno-zawodowa aktywizacja osób z

grup w trudnej sytuacji. Istnieje zatem potrzeba ciągłego podnoszenia świadomości

instytucji zamawiających na temat rozwiązań prawnych przewidzianych w ustawie –

Prawo zamówień publicznych oraz ich prawidłowej implementacji, co w efekcie

przełoży się zarówno na skuteczną realizację zamówienia publicznego, jak i na

realizację celów polityki społecznej, tj. zwiększenie szans na rynku pracy osób z grup

marginalizowanych. Podnoszenie wiedzy przedstawicieli instytucji zamawiających

i kontrolnych na temat możliwości uwzględniania i prawidłowego stosowania klauzul

społecznych w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego ma na celu

zwiększenie liczby zamówień uwzględniających aspekty społeczne.

Zadanie 1: Promowanie klauzul społecznych w zamówieniach

publicznych.

Rozwiązywany problem: niski poziom wiedzy przedstawicieli instytucji

zamawiających i kontrolnych na temat możliwości uwzględniania i prawidłowego

stosowania klauzul społecznych.

Instytucje odpowiedzialne: Urząd Zamówień Publicznych.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródła

finansowania

w

ramach

posiadanych

limitów

wydatków.

III.

Poz. 640

Priorytet: edukacja

Oświata w Rzeczypospolitej Polskiej kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji

RP, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka,

Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o

prawach dziecka. Konstytucja RP gwarantuje każdemu obywatelowi prawo do nauki,

bezpłatnego kształcenia w szkole publicznej, prawo wyboru szkoły oraz powszechny

i równy dostęp obywateli do wykształcenia.

Preambuła ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r.

poz. 1082, z późn. zm.) stanowi m.in., że za podstawę nauczania i wychowania

w Rzeczypospolitej Polskiej – przy respektowaniu chrześcijańskiego systemu

wartości – przyjmuje się uniwersalne zasady etyki. Jednocześnie preambuła

wskazuje, że kształcenie i wychowanie powinno służyć „rozwijaniu u młodzieży

poczucia odpowiedzialności, miłości Ojczyzny oraz poszanowania dla polskiego

dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i

świata‖. Szkoła powinna zapewnić wszystkim uczniom, niezależnie od płci, warunki

niezbędne do rozwoju oraz przygotować do wypełniania obowiązków rodzinnych i

obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji,

sprawiedliwości i wolności.

System oświaty wspierają organizacje pozarządowe, w tym organizacje harcerskie, a

także osoby prawne prowadzące statutową działalność w zakresie oświaty i

wychowania. Na dostęp do edukacji wpływa również model rodziny i oczekiwania

wobec ról społecznych. Dziewczynki są socjalizowane w rodzinie do pełnienia ról

opiekuńczych, a w edukacji – do wyboru zawodów związanych z takimi rolami, co

spycha je w przyszłości do sfeminizowanych, nisko płatnych branż, zniechęcane zaś

są do kształcenia w branżach uważanych za „męskie‖, jak IT. Mimo że mężczyźni

mogą już korzystać z urlopów wychowawczych, rodzicielskich, ojcowskich oraz

zwolnień na opiekę nad dziećmi, to kobiety wciąż postrzegane są jako te, które są

odpowiedzialne za opiekę nad dziećmi, czego skutkiem są niższe zarobki, mniejsze

szanse na awans, a niekiedy, zwłaszcza gdy dziecko jest chore lub niepełnosprawne,

rezygnację z pracy i własnych zarobków. To kobiety są również odpowiedzialne za

opiekę nad starszymi lub przewlekle chorymi członkami rodzin, co wymusza czasem

decyzję o rezygnacji z własnej pracy (i powoduje drastyczne obniżenie przyszłej

emerytury) w przypadku konieczności opieki nas starymi rodzicami – własnymi lub

małżonka.

Przykładem dobrej praktyki w reorientacji planów kształcenia dziewcząt na

kierunkach dotąd kojarzonych z chłopcami jest – znów zapoczątkowana w Łodzi –

akcja „Dziewczyny na politechniki!‖. Jej rezultatem jest nie tylko zauważalny wzrost

liczby kobiet studiujących dyscypliny ścisłe, lecz także zmiana społecznych

wyobrażeń na temat „męskich‖ i „kobiecych‖ zawodów, która w dłuższym czasie

powinna zaowocować zmniejszeniem segregacji zawodowej oraz luki płacowej

Udział kobiet wśród studentów kierunków związanych z nowymi technologiami i

informatyką systematycznie się zwiększa – wynika z raportu „Kobiety na

politechnikach 2020”78. 57% ogólnej liczby studentów w Polsce to kobiety. Na

publicznych uczelniach technicznych kształci się 36% studentek, a kierunki

informatyczne wybiera 15% kobiet. Najbardziej popularna wśród kobiet na

politechnikach jest inżynieria biomedyczna.

Najwięcej studentów w Polsce uczy się oczywiście na uczelniach publicznych – w

roku akademickim 2018/2019 było to prawie 870 tys. osób. Kobiety najczęściej

wybierają uczelnie pedagogiczne i medyczne (ok. trzech czwartych ogółu

studentów). Prawie 314 tys. studentów kształciło się w roku akademickim 2018/2019

w niepublicznych szkołach wyższych i także tam kobiety decydują się na ścieżki

kształcenia niezwiązane z technologiami.

Na politechnikach udział kobiet wynosi 36% i częściej decydują się one na studia w

obszarach nietechnologicznych. Trzy najpopularniejsze wśród kobiet kierunki to

kosmetologia (99% kobiet), pedagogika (95%) i architektura wnętrz (94%).

Szczególnie ważne są tzw. kierunki nowo technologiczne. Studia takie wybiera coraz

więcej kobiet. Na uczelniach publicznych i niepublicznych łącznie ich udział wśród

studentów wzrósł w okresie 2014–2019 o dwa punkty procentowe – z 14 do 16%

Na politechnikach udział kobiet na kierunkach związanych z nowymi technologiami

wzrósł o 3 punkty procentowe (z 14 do 17%), natomiast w niepublicznych szkołach

technicznych – o 4 punkty procentowe (z 9 do 13%).

Spośród publicznych uczelni technicznych największy udział kobiet na kierunkach

nowo technologicznych występuje na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie,

jednak nieznacznie przekracza on jedną piątą ogółu studentów.

Szczególnie popularna wśród kobiet na politechnikach jest inżynieria biomedyczna –

nauka, w której oprócz umiejętności technicznych kluczowa jest wiedza medyczna i

biologiczna (udział kobiet wynosi 67%). Na niepublicznych uczelniach największy

odsetek kobiet (46%) odnotowano na kierunku bioinformatyka.

Największym udziałem kobiet na kierunkach nowo technologicznych może

poszczycić się Dolnośląska Szkoła Wyższa we Wrocławiu – ponad jedną czwartą

studentów stanowią kobiety.

Wśród kierunków nowo technologicznych szczególne znaczenie mają kierunki

informatyczne. Udział kobiet wzrósł tam z 13 do 15%.

78

Zob. „Kobiety na politechnikach‖ – raport opracowany przez A. Knapińską z wykorzystaniem

systemu rozwijanego w Laboratorium Baz Danych i Analityki Biznesowej Ośrodka Przetwarzania

Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego, https://polishscience.pl/pl/raport-kobiety-napolitechnikach-2020/, dostęp 8 listopada 2021 r.

Informatyka, czyli najpopularniejszy kierunek IT, nauczana jest na 113 uczelniach

publicznych i niepublicznych. Uczelnią, na której udział kobiet wśród studentów

kierunków informatycznych przekracza 50%, jest Uniwersytet Przyrodniczy we

Wrocławiu (63%). Kobiety chętnie studiują informatykę także w Górnośląskiej

Wyższej Szkole Przedsiębiorczości w Chorzowie (47%) oraz Szkole Głównej

Handlowej w Warszawie (43%).

Pod koniec 2019 r. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego rozstrzygnęło

pierwszy konkurs w ramach przedsięwzięcia „Inicjatywa doskonałości – uczelnia

badawcza”. Międzynarodowy zespół ekspertów wybrał dziesięć ośrodków

akademickich w Polsce reprezentujących najwyższy poziom prowadzenia badań

naukowych.

W roku akademickim 2018/2019 liczba kobiet studiujących na uczelniach

badawczych wyniosła około 136 tys., podczas gdy mężczyzn było 105 tys. Podobnie

jak wśród ogółu studentów uczelni w Polsce – kobiety stanowiły w nich zatem 57%.

Gdy weźmiemy pod uwagę wyłącznie kierunki nowo technologiczne, odsetek kobiet

spada do poziomu 19% (tyle samo co dla kierunków stricte informatycznych).

Poprawa sytuacji zauważalna jest w przypadku prawie każdej uczelni. Jednak

największy postęp pod względem zwiększania udziału kobiet wśród studentów

kierunków nowo technologicznych oraz informatycznych dokonał się na

Uniwersytecie Jagiellońskim – między 2014 a 2019 r. nastąpił wzrost odpowiednio z

20 do 32% oraz z 16 do 30%.

Niejednorodny dostęp do edukacji może w konsekwencji prowadzić do ubóstwa.

Ubóstwo to zjawisko, które ma różne oblicza i w bardzo różny sposób dotyka różnych

grup. Najbardziej dramatyczny wymiar ma zjawisko juwenilizacji ubóstwa, czyli to, że

dotyka ono dzieci. Następne z kolei niepokojące oblicze ubóstwa to jego feminizacja,

czyli częstsze występowanie biedy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. To także

większe statystyczne prawdopodobieństwo, że kobiety i dziewczęta doświadczą

ubóstwa w cyklu ich życia, oraz specyficzna odmiana ubóstwa, która dotyka

wyłącznie lub głównie kobiety. Przykładem może być ubóstwo matek samodzielnie

wychowujących dzieci czy ubóstwo menstruacyjne, skutkujące niedostępnością

środków higienicznych dla części kobiet i dziewcząt. Również dostęp do zdrowia

reprodukcyjnego kobiet ograniczony jest przez ubóstwo. Bariery ekonomiczne

stanowią także poważne ograniczenie dostępu do leczenia niepłodności.

Zjawisko feminizacji biedy powiązane jest bezpośrednio ze społecznymi

nierównościami kobiet i mężczyzn, obecnymi we wszystkich sferach życia

społecznego, gospodarczego i politycznego. Kobiety są bardziej niż mężczyźni

narażone na biedę m.in. z powodu ich dyskryminacji na rynku pracy: mniej zarabiają,

pracują w sfeminizowanych, nisko płatnych branżach i bardziej niż mężczyźni są

narażone na utratę pracy. Płeć skorelowana z innymi czynnikami, jak choćby wiek,

potęguje narażenie na dyskryminację i w konsekwencji – biedę. Młode kobiety są

mniej chętnie zatrudniane, bo przyjmuje się z góry, że wkrótce będą miały dzieci i

zaczną korzystać z urlopów i zwolnień. Z tego samego powodu trudniej im

awansować. Kobiety, które są już matkami, pracodawcy zatrudniają i awansują

równie niechętnie, a kobiety, które mają już dorosłe dzieci, padają ofiarami ageizmu,

czyli dyskryminacji ze względu na wiek.

Bezrobocie kobiet powyżej 50. roku życia, nawet jeśli wydaje się, że ilościowo nie

odbiega od skali bezrobocia mężczyzn, często staje się bezrobociem dożywotnim, bo

kobietom w tym wieku trudno jest zdobyć jakiekolwiek zatrudnienie. Emerytury kobiet

są znacznie niższe od emerytur mężczyzn, reforma emerytalna z 1999 r. znacznie

pogłębiła wcześniejsze różnice i pogorszyła sytuację kobiet.

Na feminizację biedy wpływają także model rodziny i oczekiwania wobec ról

społecznych. Na ubóstwo bardziej narażone są jednoosobowe gospodarstwa

domowe. W przypadku osób starszych to częściej gospodarstwa domowe

prowadzone przez samotne kobiety, bo mężczyźni umierają wcześniej.

Choć wdowy mogą ubiegać o wypłatę świadczenia emerytalnego zmarłego

współmałżonka, to dotyczy to najczęściej 85% wysokości tego świadczenia. Mimo

niższych emerytur to kobiety często wspierają finansowo młodsze pokolenie: dość

popularne jest branie kredytów czy kupowanie na raty na rzecz wnuczków

niemających stałej pracy czy zdolności kredytowej, co kończy się niekiedy

zadłużeniem spłacanym potem przez kobiety. Kobiety spłacają też długi mężów,

nawet gdy dojdzie do rozwodu, o ile powstały w one okresie obowiązywania

wspólnoty majątkowej.

Następną grupą gospodarstw domowych szczególnie narażonych na biedę są te

prowadzone tylko przez jednego rodzica. Ryzyko popadnięcia w biedę rodzica

wychowującego samodzielnie jedno dziecko jest porównywalne do tego w rodzinie, w

której są oboje rodzice z trojgiem dzieci. Ogromną większość rodziców samodzielnie

wychowujących dzieci stanowią matki – w 2014 r. było ich 1,1 miliona, jedenaście

razy więcej niż ojców samodzielnie wychowujących dzieci. Na znaczne ryzyko

ubóstwa w tych rodzinach wpływa powszechne społeczne przyzwolenie na

niepłacenie alimentów.

Innym mechanizmem odpowiedzialnym za większe ryzyko biedy w przypadku kobiet

jest przemoc domowa, która ma zazwyczaj także aspekt ekonomiczny. Przemoc

ekonomiczna polega nie tylko na kontrolowaniu wydatków przez sprawcę czy

zakazywaniu podejmowania pracy zarobkowej, ale także na niezaspokajaniu

podstawowych potrzeb rodziny, ograniczaniu środków, dostępu do jedzenia oraz

przejmowaniu zarobków kobiet. Gdy jedyną formą uwolnienia się od przemocy jest

opuszczenie współdzielonego ze sprawcą domu lub mieszkania, kobiety ryzykują

jego utratę – trafiają, często z dziećmi, do schroniska, w rezultacie czego stają się

bezdomne.

Kryzysy biją zawsze w pierwszej kolejności w słabszych. Tak jak na początku

transformacji to kobiety były narażone bardziej na zwolnienia, obecna pandemia

COVID-19 spowodowała – jak wynika z pierwszych badań – dwa razy częstszą

utratę pracy przez kobiety. Feminizacja ubóstwa dotyczy także sytuacji matek

samodzielnie wychowujących dzieci, które stanowią coraz większą grupę rodzin.

Każdy z wymienionych wyżej czynników wpływających na feminizację ubóstwa

należałoby poddać diagnozie, a następnie wskazać i wprowadzić w życie programy,

stanowiące narzędzia równościowej polityki społecznej, eliminujące te czynniki lub

zmniejszające ich rolę. Brak jest jednak konkretnych badań w tym zakresie.

Zmniejszenie skali zjawiska feminizacji ubóstwa i – docelowo – jego eliminacja

wymaga po pierwsze dogłębnych systematycznych studiów nad tym problemem i

sformułowania rekomendacji na podstawie ich wyników. Potrzebne są zarówno

polityki przeciwdziałające reprodukcji biedy i pojawianiu się jej nowych obszarów,

uwzględniające specyfikę poszczególnych grup, w tym kobiet, jak i systematyczna

konsekwentna polityka równości płci, która wyeliminuje lub zminimalizuje przyczyny

występowania biedy wśród kobiet i dziewcząt oraz zjawisko feminizacji biedy.

A. Wsparcie włączającego systemu edukacji m.in. w kontekście

programowych, procedur i dostępności placówek edukacyjnych

treści

Obecnie w systemie edukacji brakuje kompleksowych rozwiązań służących

wspieraniu nauczycieli przedszkoli i szkół ogólnodostępnych w pracy z uczniami ze

zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi, w tym z niepełnosprawnościami. W

przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych uczy się coraz więcej dzieci – jak

wskazują dane m.in. z Systemu Informacji Oświatowej (dalej jako: „SIO‖). Stąd

docelowym odbiorcą form doskonalenia będą przedstawiciele poradni

psychologiczno-pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli, kuratoriów

oświaty, jednostek samorządu terytorialnego (w tym psycholodzy, pedagodzy,

logopedzi, doradcy zawodowi, doradcy metodyczni i inni). Badania prowadzone

przez Ośrodek Rozwoju Edukacji (dalej jako: „ORE‖)79 wskazują na zapotrzebowanie

kadr systemu edukacji na doskonalenie specjalistów i nauczycieli w celu zapewnienia

włączającego systemu edukacji. W związku z tym jest niezbędne wdrożenie

rozwiązań umożliwiających stałe i bezpłatne podnoszenie kompetencji grup

odbiorców.

79

Zob. „Raport o stanie zasobów publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych w kraju‖, ORE

2016, 2019, 2020.

Upowszechnienie Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej

W zakresie wykorzystywania nowoczesnych technologii w kształceniu uczniów

podstawową barierą uniemożliwiającą popularyzację takich modeli kształcenia jest

brak dostępu do szybkiego Internetu w szkołach. Brak takiego dostępu uniemożliwia

nauczycielom i uczniom korzystanie podczas lekcji z cyfrowych treści i narzędzi

edukacyjnych. Brak Internetu często uniemożliwia też efektywne korzystanie z

nowoczesnych urządzeń elektronicznych służących prowadzeniu zajęć lekcyjnych

(np. tablic interaktywnych). Na koniec 2015 r. jedynie 20% szkół mogło korzystać z

usług dostępu do Internetu o przepustowości co najmniej 100 Mb/s, a ponad 40%

szkół nie mogło korzystać z usług dostępu do Internetu o przepustowościach

przekraczających 10 Mb/s. Problem dotyczył szkół zarówno z najmniejszych

miejscowości, jak i z głównych ośrodków miejskich. Brak dostępu do szybkiego

Internetu w szkołach uniemożliwia przeprowadzenie transformacji systemu edukacji

w kierunku modelu opartego na nauczaniu z wykorzystaniem nowoczesnych

technologii. Ogólnopolska Sieć Edukacyjna umożliwi wszystkim szkołom w Polsce

korzystanie z usług dostępu do Internetu o symetrycznej przepustowości co najmniej

100 Mb/s wraz z zaawansowanymi usługami bezpieczeństwa sieciowego i

teleinformatycznego, w tym usługami uniemożliwiającymi uczniom dostęp do treści,

które zagrażają ich prawidłowemu rozwojowi. Usługi świadczone w ramach

Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej są co do zasady bezpłatne. Przede wszystkim zaś

różnice w dostępie szkół do szybkiego Internetu i w wykorzystaniu go w procesie

edukacji są jedną z głównych przyczyn nierówności szans edukacyjnych uczniów

oraz bezpośrednio przekładają się na różny poziom przygotowania kompetencji

uczniów do poruszania się w nowoczesnym społeczeństwie i nowoczesnej

gospodarce, w których coraz więcej aktywności wykonuje się w oparciu o cyfrowe

rozwiązania i komunikację.

Wdrożenie Programu Rozwoju Talentów Informatycznych

Wzrost znaczenia rozwiązań informatycznych na rynku pracy oznacza, że w

przyszłości mogą pojawić się nierówności i dyskryminacja, jeżeli nie zostanie

zapewniony równy dostęp do edukacji w tym zakresie. Rozwijanie dziś talentów

informatycznych może przyczynić się do niwelowania nierówności w dostępie do

zatrudnienia za kilka lat. Ponadto brak systemowych rozwiązań umożliwiających

nabycie zaawansowanych kompetencji cyfrowych, np. w zakresie algorytmiki i

programowania oraz projektowania gier, jest kolejnym elementem nierówności szans

edukacyjnych między młodzieżą z dużych i mniejszych ośrodków.

Zamówione przez Komisję Europejską studium firmy analitycznej Empirica pokazało,

że deficyt specjalistów z zakresu informatyki w 2020 r. oceniono na 756 tys., w tym

ok. 226 tys. na stanowiskach kierowniczych (Capgemini, Empirica & IDC, 2018). Z

kolei raport częściowy projektu analitycznego realizowanego przez konsorcjum

Capgemini, Empirica i IDC (Capgemini, Empirica & IDC, 2018) ze stycznia 2018 r.

prognozuje stan zatrudnienia oraz niedobór w dwóch scenariuszach: umiarkowanego

wzrostu popytu na specjalistów ICT (technologii informacyjno-komunikacyjnych) i

szybkiego wzrostu zapotrzebowania – w dwóch grupach: specjalistów ICT oraz w

głównych specjalnościach IT (core professions). W wariancie umiarkowanym deficyt

specjalistów w Europie jest szacowany na 919 tys. zł, natomiast w wariancie dużym

szacuje się go aż na 1 348 000 tys. zł. Według tych danych w 2018 r. w 28 krajach

Unii Europejskiej około 20% badanych firm miało etatowych specjalistów IT, 9%

badanych firm w ciągu roku zatrudniło lub próbowało ich zatrudnić i aż 53%

raportowało trudności ze znalezieniem odpowiedniego personelu na takie

stanowiska. W 2015 r. specjalistyczna grupa usług HR GK Work Service szacowała

średni deficyt pracowników w kategorii „Informatyka i programowanie‖ na 34% (rok

wcześniej – na 31%, a więc obserwowano wzrost deficytu). Kategoria utrzymywała

się wtedy już od kilku lat na pierwszym miejscu deficytowych specjalności w

opublikowanej tabeli dziesięciu najbardziej deficytowych specjalizacji.

Z tego względu, aby uniknąć potencjalnych dyskryminacji w przyszłości, należy

zapewnić młodym pokoleniom możliwość rozwoju zdolności informatycznych. Dane

opublikowane przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE)80

wskazują, że zdolności informatyczne ogółu kobiet i mężczyzn w Polsce są zbliżone,

a nawet czasem więcej kobiet posiada pewne zdolności. Przykładowo

umiejętnościami przewyższającymi zdolności podstawowe cechuję się 21% kobiet

oraz 22% mężczyzn w wieku 16–74 lata. Z kolei więcej kobiet umiejętnie korzysta z

przestrzeni cyfrowej dla informacji i komunikacji: odpowiednio 64% i 59% kobiet w

porównaniu z 61% i 57% mężczyzn. Niemniej jednak zarówno Polki, jak i Polacy

znajdują się poniżej średniej unijnej w powyższych kategoriach. W UE 78% kobiet i

80% mężczyzn posiada umiejętności komputerowe przewyższające umiejętności

podstawowe, umiejętności informacyjnie posiada 71% osób obu płci, a

komunikatywnością cechuje się 67% kobiet i 66% mężczyzn w UE.

Pomimo podobnego poziomu umiejętności cyfrowych ogółu społeczeństwa również z

badania EIGE wynikają różnice między kobietami a mężczyznami w zakresie

edukacji i pracy w sektorze ICT. Zdecydowaną większość absolwentów studiów

informatycznych lub nauk ścisłych czy inżynieryjnych stanowią mężczyźni. Kobiety

stanowią 23% absolwentów studiów ICT, 14% specjalistów ICT oraz 18%

naukowców i inżynierów w wysoko technologicznych sektorach. Należy jednak

zaznaczyć, że udział kobiet kończących studia w sektorze ICT w Polsce jest zbliżony

do średniej dla wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej.

Wzmocnienie potencjału i pozycji społecznej kobiet i dziewcząt

Obecnie w zasobach edukacyjnych istnieje potrzeba zwiększenia dostępności do

źródeł dotyczących treści odnoszących się do pozycji kobiet i dziewcząt. Wobec

zachodzących przemian społecznych, gospodarczych i ludnościowych konieczne

wydaje się uświadamianie potencjału kobiet i dziewcząt. Działania te powinny

pokazywać różne ścieżki rozwoju kobiet przez zaangażowanie zarówno na rynku

„Gender Index Equality 2020 Poland‖, EIGE, https://eige.europa.eu/publications/gender-equalityindex-2020-poland, dostęp 12 stycznia 2021 r.

pracy, jak i w prace domowe na rzecz rodziny i dzieci81. To, jaki wybór podejmuje

kobieta – czy praca i rodzina, czy tylko praca lub tylko rodzina, nie powinno podlegać

żadnemu osądowi społecznemu. Zalecane jest opracowanie materiałów

dydaktycznych i publikacji w zakresie wkładu kobiet w rozwój gospodarczy,

społeczny i demograficzny, a także upowszechnianie wiedzy dzięki organizowaniu

różnych form doskonalenia: konferencji, seminariów, szkoleń, debat, prezentowaniu

spotów reklamowych i filmów wraz z udostępnianiem bezpłatnych materiałów,

publikacji i pakietów edukacyjnych.

Działania nakierowane na chłopców oraz młodych mężczyzn

Należy zauważyć, że zagadnienia związane z mężczyznami, w tym w szczególności

dotyczące problemów edukacyjnych chłopców, były w tradycyjnym dyskursie

równościowym raczej marginalizowane. Wynikało to najprawdopodobniej z założenia,

że skoro kobiety były historycznie płcią słabszą w społeczeństwie, to działania

antydyskryminacyjne powinny skupiać się głównie na nich. Obecnie mocno

zarysowuje się potrzeba spojrzenia również na sytuację mężczyzn, którzy także

bywają ofiarami nierównego traktowania (co nie spotykało się dotąd z większym

zainteresowaniem polityk równościowych). W związku z tym Krajowy Program

przewiduje działania nakierowane na zbadanie zjawiska różnic w podejmowaniu

decyzji i wysiłków edukacyjnych w zależności od płci, co pozwoli wyciągnąć wnioski

na temat przyczyn tego zjawiska oraz opracować ewentualne działania na rzecz

zwiększania równości szans. W związku z tym przewiduje się także wdrożenie – tak

jak w stosunku do kobiet – programu dotyczącego wzmocnienia potencjału i pozycji

społecznej chłopców i młodych mężczyzn w zakresie, w jakim radzą sobie oni gorzej

od kobiet czy dziewczynek.

Zadanie 1: Opracowanie programów doskonalenia, odnoszących się do

równego traktowania dzieci i młodzieży ze zróżnicowanymi potrzebami

edukacyjnymi, dla pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych,

placówek doskonalenia nauczycieli, nauczycieli szkół w szczególności

prowadzących kształcenie zawodowe, kuratoriów oświaty wykonujących

zadania z zakresu edukacji włączającej, a także promowanie tej problematyki

w programach form doskonalenia.

Rozwiązywany problem: niewystarczający poziom kompetencji uczestników form

doskonalenia w zakresie edukacji włączającej, zasad, metod i form pracy z dziećmi i

młodzieżą ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi oraz w zakresie rozpoznania

potrzeb i prowadzenia działań postdiagnostycznych.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

81

Przedstawianie różnych modeli ścieżek życiowych kobiet, np. modelu dwutorowego (łączenie pracy

zawodowej i obowiązków domowych), modelu sekwencyjnego (praca zawodowa, praca w domu,

praca zawodowa), modeli jednotorowych (praca zawodowa, praca na rzecz rodziny i/lub dzieci). Model

sekwencyjny szeroko przedstawiony w: M. Pawlus „Sekwencyjne podejście do pracy i życia

rodzinnego wg N. Gilberta‖, [w:] M. Luty-Michalak, O. Kotowska-Wójcik (red.), „Kobieta w przestrzeni

publicznej. Dialog-praktyka-nauka‖, Warszawskie Wydawnictwo Socjologiczne, Warszawa 2017,

s. 97–109.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Upowszechnienie Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej.

Rozwiązywany problem: brak dostępu do szybkiego Internetu w szkołach, który

uniemożliwia uczniom równy dostęp do treści.

Instytucja odpowiedzialna: Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa –

Państwowy Instytut Badawczy.

Instytucje współpracujące: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Pełnomocnik

Rządu do spraw Równego Traktowania.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: Ogólnopolska Sieć Edukacyjna.

Zadanie 3: Wdrożenie Programu Rozwoju Talentów Informatycznych.

Rozwiązywany problem: niewystarczający dostęp do edukacji umożliwiającej

nabycie zaawansowanych kompetencji cyfrowych w zakresie algorytmiki i

programowania oraz projektowania gier.

Instytucja odpowiedzialna: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Edukacji i Nauki, Ministerstwo Kultury i

Dziedzictwa Narodowego, Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Planowany czas realizacji: 2022–2029 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Opracowanie pakietów edukacyjnych i dydaktycznych,

różnych form doskonalenia: konferencji, szkoleń, seminariów, narzędzi

diagnostycznych programów multimedialnych na temat wzmocnienia

potencjału i pozycji społecznej kobiet i dziewcząt.

Rozwiązywany problem: niewystarczający poziom upowszechniania przez szkoły

treści dotyczących wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej kobiet i dziewcząt.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Demograficznej.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 5: Opracowanie pakietów edukacyjnych i dydaktycznych,

różnych form doskonalenia: konferencji, szkoleń, seminariów, narzędzi

diagnostycznych programów multimedialnych na temat wzmocnienia

potencjału i pozycji społecznej mężczyzn oraz chłopców.

Rozwiązywany problem: niewystarczający poziom upowszechniania przez szkoły

treści dotyczących wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej mężczyzn oraz

chłopców – w dziedzinach, w których radzą sobie znacząco gorzej niż kobiety.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Demograficznej.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 6: Monitorowanie wyników w edukacji dzieci i młodzieży obojga

płci, ze szczególnym uwzględnieniem takich danych, jak wyniki z kluczowych

egzaminów (egzamin klas ósmych, matura) i odsetek osób kontynuujących

naukę po osiągnieciu dorosłości.

Rozwiązywany problem: domniemanie istnienia różnic w podejmowaniu decyzji i

wysiłków edukacyjnych w zależności od płci, potwierdzenie lub obalenie tego

domniemania, analiza zjawiska.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Demograficznej.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

B. Rozwijanie pozytywnych relacji w środowisku szkolnym, kształtowanie postaw

prospołecznych, altruistycznych, poszanowania godności wszystkich osób i

ich różnorodności

Podniesienie kompetencji pracowników oświaty

Obecnie w edukacji wprowadzane są systemowe rozwiązania w zakresie

umożliwiającym rozwijanie pozytywnych relacji w środowisku szkolnym i lokalnym

oraz kształtowanie postaw poszanowania różnorodności. Przeszkodę stanowią

niewystarczające

kompetencje

przedstawicieli

poradni

psychologicznopedagogicznych i placówek doskonalenia nauczycieli w zakresie planowania form

doskonalenia dla nauczycieli i specjalistów szkół – mających na celu rozwijanie

pozytywnych relacji w środowisku szkolnym i lokalnym oraz kształtowanie postaw

poszanowania różnorodności, odnoszących się do równego traktowania dzieci i

młodzieży ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi.

Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki nie ma kompetencji do

wprowadzania konkretnych treści czy przedmiotów do programów studiów na

kierunkach realizowanych przez uczelnie. Przepisy regulujące ten obszar gwarantują

polskim szkołom wyższym autonomię, w tym szeroką autonomię programową.

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z

2022 r. poz. 574, z późn. zm.), obowiązująca od dnia 1 października 2018 r.,

zwiększyła samodzielność uczelni i położyła większy nacisk na podniesienie jakości

kształcenia. Oznacza to, że systemowe rozwiązania dotyczące ustalania programów

studiów przyznają uczelniom swobodę w zakresie kształtowania oferty dydaktycznej.

Uczelnie samodzielnie kreują programy studiów, w tym opracowują efekty uczenia

się, proces prowadzący do osiągnięcia tych efektów oraz wskazują liczbę punktów

ECTS przypisanych do zajęć. Programy studiów podlegają systematycznej ocenie i

doskonaleniu przez uczelnię. Instytucją oceniającą jakość prowadzonych studiów jest

Polska Komisja Akredytacyjna.

Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki nie posiada ustawowych

kompetencji do ingerowania w programy studiów realizowane na uczelniach ani nie

może władczo oddziaływać na uczelnie w tym zakresie, jeżeli podejmowane

działania są zgodne z przepisami prawa.

W odniesieniu do prowadzenia szkoleń metodycznych dla nauczycieli należy

wyjaśnić, że kwalifikacyjne kształcenie w szkołach wyższych (na studiach oraz w

ramach studiów podyplomowych) nauczycieli przedszkoli, szkół i innych placówek

systemu oświaty odbywa się na podstawie standardu kształcenia nauczycieli. Dla

cykli kształcenia rozpoczynających się od roku akademickiego 2019/2020 (czyli od

dnia 1 października 2019 r.) obowiązuje nowy standard kształcenia nauczycieli, ujęty

w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w

sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu

nauczyciela (Dz. U. z 2021 r. poz. 890) wydanym w porozumieniu z Ministrem

Edukacji Narodowej.

Kształcenie realizowane zgodnie z wyżej wskazanym standardem ma

przygotowywać nauczycieli do pracy w klasach i grupach zróżnicowanych pod

względem płci, potrzeb edukacyjnych, narodowości (i innych). Standard wymaga, aby

programy studiów oraz studiów podyplomowych były zaprojektowane przez uczelnie

tak, aby po odbyciu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu

nauczyciela absolwent

— był gotowy do posługiwania się uniwersalnymi zasadami i normami etycznymi

w działalności zawodowej, kierując się szacunkiem dla każdego człowieka, a

także do porozumiewania się z osobami pochodzącymi z różnych środowisk i

o różnej kondycji emocjonalnej, dialogowego rozwiązywania konfliktów oraz

tworzenia dobrej atmosfery do komunikacji w grupie przedszkolnej, klasie

szkolnej oraz poza nimi (ogólne efekty uczenia się w zakresie kompetencji

społecznych),

— potrafił pracować z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym z

dziećmi z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z doświadczeniem

migracyjnym, pochodzącymi ze środowisk zróżnicowanych pod względem

kulturowym lub z ograniczoną znajomością języka polskiego (ogólny efekt

uczenia się w zakresie umiejętności),

— potrafił efektywnie pracować w środowiskach zróżnicowanych pod względem

kulturowym oraz z dziećmi z doświadczeniem migracyjnym, w tym z dziećmi,

dla których język polski jest drugim językiem, wykorzystując kompetencje

międzykulturowe i glottodydaktyczne (ogólny efekt uczenia się w zakresie

umiejętności),

— potrafił prowadzić zajęcia w grupie zróżnicowanej, indywidualizować zadania,

dostosowywać metody i treści do potrzeb i możliwości uczniów, w tym uczniów

ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, oraz wykorzystywać zasady i

metody indywidualnego projektowania zajęć (ogólny efekt uczenia się w

zakresie umiejętności).

Podczas kształcenia, a później doskonalenia zawodowego nauczyciele są

przygotowywani do przeciwdziałania zjawiskom dyskryminacji i przestępczości

motywowanej nienawiścią. Kształcenie przyszłych nauczycieli określają przepisy

ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz

rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r.

w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu

nauczyciela. Nauczycieli mogą kształcić wyłącznie uczelnie, które spełniają warunki

określone w ustawie i prowadzą kształcenie w sposób określony szczegółowo w

standardach kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela.

Zgodnie z tymi przepisami program kształcenia przyszłych nauczycieli musi zawierać

treści dotyczące zapobiegania zjawiskom dyskryminacji, agresji i przemocy oraz

sposoby interwencji w sytuacjach konfliktowych i kryzysowych. Musi również

uwzględniać określony w standardach minimalny wymiar zajęć i umożliwiać

realizację opisanych w nich treści kształcenia. Zgodnie ze standardami program

kształcenia powinien być tak skonstruowany, aby absolwent studiów – w zakresie

wiedzy – znał i rozumiał m.in.

— rolę nauczyciela w modelowaniu postaw i zachowań uczniów,

— normy, procedury i dobre praktyki stosowane w działalności pedagogicznej,

— zagadnienie edukacji włączającej, a także sposoby realizacji zasady inkluzji,

— zróżnicowanie potrzeb edukacyjnych uczniów i wynikające z nich zadania

szkoły dotyczące dostosowania organizacji procesu kształcenia i wychowania,

— sposoby projektowania i prowadzenia działań diagnostycznych w praktyce

pedagogicznej,

— prawa dziecka i osoby z niepełnosprawnością,

— procesy komunikowania interpersonalnego i społecznego oraz ich

prawidłowości i zakłócenia.

W zakresie umiejętności absolwent powinien

— obserwować sytuacje i zdarzenia pedagogiczne, analizować je

z wykorzystaniem wiedzy pedagogiczno-psychologicznej oraz proponować

rozwiązania problemów,

— projektować i realizować programy wychowawczo-profilaktyczne w zakresie

treści i działań wychowawczych i profilaktycznych skierowanych do uczniów,

ich rodziców lub opiekunów i nauczycieli.

W zakresie kompetencji społecznych absolwent powinien być gotowy m.in. do

— posługiwania się uniwersalnymi zasadami i normami etycznymi w działalności

zawodowej, kierując się szacunkiem dla każdego człowieka,

— budowania relacji opartej na wzajemnym zaufaniu między wszystkimi

podmiotami procesu wychowania i kształcenia, w tym rodzicami lub

opiekunami ucznia, oraz włączania ich w działania sprzyjające efektywności

edukacyjnej,

— porozumiewania się z osobami pochodzącymi z różnych środowisk i o różnej

kondycji emocjonalnej, dialogowego rozwiązywania konfliktów oraz tworzenia

dobrej atmosfery dla komunikacji w klasie szkolnej i poza nią.

Standardy stanowią, że absolwent powinien znać i rozumieć rolę nauczyciela

i koncepcje pracy nauczyciela, w tym m.in.: prawa i obowiązki nauczyciela, zasady

odpowiedzialności prawnej opiekuna, nauczyciela, wychowawcy i odpowiedzialności

za bezpieczeństwo oraz ochronę zdrowia uczniów. Przyszli nauczyciele w trakcie

studiów są przygotowywani do reagowania w trudnych sytuacjach, które mogą

wystąpić w trakcie ich pracy w obszarze dydaktyki, opieki i wychowania.

Absolwent powinien znać i rozumieć następujące zagadnienia: teoria postrzegania

społecznego i komunikacji (zachowania społeczne i ich uwarunkowania), sytuacja

interpersonalna, empatia, zachowania asertywne, agresywne i uległe, postawy,

stereotypy, uprzedzenia, stres i radzenie sobie z nim, porozumiewanie się ludzi w

instytucjach, reguły współdziałania, procesy komunikowania się, bariery w

komunikowaniu się, media i ich wpływ wychowawczy, style komunikowania się

uczniów i nauczyciela, proces rozwoju ucznia w okresie dzieciństwa, adolescencji i

wczesnej dorosłości – rozwój fizyczny, motoryczny i psychoseksualny, rozwój

procesów poznawczych (myślenie, mowa, spostrzeganie, uwaga i pamięć), rozwój

społeczno-emocjonalny i moralny, zmiany fizyczne i psychiczne w okresie

dojrzewania, rozwój wybranych funkcji psychicznych, normę rozwojową, rozwój i

kształtowanie osobowości, rozwój w kontekście wychowania, zaburzenia w rozwoju

podstawowych procesów psychicznych, teorie integralnego rozwoju ucznia,

dysharmonie i zaburzenia rozwojowe u uczniów, zaburzenia zachowania,

nieśmiałość i nadpobudliwość, szczególne uzdolnienia, zaburzenia funkcjonowania

w okresie dorastania, obniżenie nastroju, depresja, krystalizowanie się tożsamości,

dorosłości, identyfikacji z nowymi rolami społecznymi, a także kształtowanie się stylu

życia, porozumiewanie się emocjonalne w klasie, porozumiewanie się w sytuacjach

konfliktowych.

Placówki doskonalenia nauczycieli82 mają obowiązek organizowania i prowadzenia

doskonalenia zawodowego nauczycieli m.in. w zakresie stawianych szkołom

i placówkom wymagań, których wypełnienie jest badane przez organy nadzoru

pedagogicznego w procesie ewaluacji zewnętrznej.

Jednym z wymagań83 wobec przedszkoli, szkół i placówek jest realizacja działań

wychowawczych i profilaktycznych mających na celu eliminowanie zagrożeń oraz

wzmacnianie właściwych zachowań, obejmujących całą społeczność przedszkola,

szkoły lub placówki.

82

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek

doskonalenia nauczycieli (Dz. U. poz. 1045, z późn. zm.).

83

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań wobec

szkół i placówek (Dz. U. z 2020 r. poz. 2198).

W zakresie doskonalenia dyrektorów szkół i nauczycieli Ośrodek Rozwoju Edukacji

organizuje

szkolenia dotyczące programu wychowawczo-profilaktycznego,

budowania dobrego klimatu szkoły, przeciwdziałania agresji i przemocy, prowadzi

konferencje, wydaje materiały, np. „Interwencja prawna w sytuacji podejrzenia

przemocy wobec dziecka z niepełnosprawnością i chorego przewlekle‖,

upowszechnia dobre praktyki m.in. przez udostępnianie na swojej stronie

internetowej Banku Dobrych Praktyk84. ORE promuje bazę rekomendowanych

programów (np. „Szkoła dla Rodziców i Wychowawców‖ zwiększa kompetencje

wychowawcze rodziców i nauczycieli oraz uczy, jak przeciwdziałać m.in. agresji i

przemocy rówieśniczej i między rodzeństwem). ORE upowszechnia również za

pośrednictwem strony internetowej publikacje adresowane do nauczycieli, szkolnych

specjalistów, pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz placówek

doskonalenia nauczycieli, m.in.

— szkolenie „Bezpieczne i odpowiedzialne korzystanie z zasobów dostępnych w

sieci a zjawisko cyberuzależnienia wśród adolescentów‖,

— kurs e-learningowy (odbyło się 6 edycji) z cyklu „Cyfrowe portfolio –

bezpieczeństwo w komunikacji i w mediach‖.

W ramach wspomagania szkół i placówek podobne działania mają obowiązek

organizować i prowadzić również poradnie psychologiczno-pedagogiczne i biblioteki

pedagogiczne, zgodnie z właściwymi rozporządzeniami Ministra Edukacji

Narodowej85.

Tym samym w działania systemu wspomagania, realizowane przez ww. jednostki,

został wbudowany stały mechanizm zobowiązujący je do działań w zakresie pomocy

szkole w spełnianiu nałożonych na nią wymagań, w tym również wymagania

dotyczącego realizacji działań służących eliminowaniu zagrożeń i wzmocnieniu

właściwych zachowań.

W związku z powyższą analizą niezbędne jest wdrożenie rozwiązań umożliwiających

stałe i bezpłatne upowszechnianie materiałów edukacyjnych, publikacji dla szkół oraz

zapewnienie różnorodnych form doskonalenia zawodowego i doradztwa dla

pracowników placówek doskonalenia nauczycieli i poradni psychologicznopedagogicznych.

Zapobieganie postawom nietolerancji

Ze względu na fakt, że niektórzy pracownicy samorządowi oraz nauczyciele mogą

posiadać obecnie niewystarczające kompetencje w zakresie zapobiegania postawom

84

https://www.ore.edu.pl/2018/08/bank-dobrych-praktyk-wwip/, dostęp 16 października 2020 r.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych

zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni

specjalistycznych (Dz. U. poz. 199, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z

dnia 28 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania bibliotek pedagogicznych (Dz. U.

poz. 369).

nietolerancji i przestępstwom z nienawiści, wskazane jest opracowanie materiałów

dydaktycznych i publikacji na ten temat oraz upowszechnianie wiedzy przez

organizowanie różnych form doskonalenia wraz z udostępnianiem bezpłatnych

materiałów, publikacji i pakietów edukacyjnych.

W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie

wymagań wobec szkół i placówek w charakterystyce wymagania: „Kształtowane są

postawy i respektowane normy społeczne‖ wskazano na obowiązek realizowania

przez szkołę działań wychowawczych i profilaktycznych – w tym mających na celu

eliminowanie zagrożeń oraz wzmacnianie pożądanych zachowań – które są

dostosowane do potrzeb uczniów i środowiska. Szkoły i placówki powinny realizować

powyższe wymaganie w odniesieniu do rzeczywistych problemów występujących w

danej szkole lub placówce, na podstawie zdiagnozowanych problemów uczniów i

zagrożeń występujących w ich środowisku. Działania te mogą dotyczyć również

przeciwdziałania mowie nienawiści.

Realizacja przez szkoły i placówki wymagań określonych w rozporządzeniu

w sprawie wymagań wobec szkół i placówek jest badana w ramach ewaluacji

zewnętrznej. Jest to badanie, które polega na gromadzeniu, analizowaniu i

komunikowaniu informacji na temat wartości działań podejmowanych przez szkołę.

Bada się, czy szkoła diagnozuje problemy i zagrożenia oraz czy podejmowane

działania wychowawcze i profilaktyczne są adekwatne do wyników tych diagnoz.

Wyniki ewaluacji służą przede wszystkim dyrektorom – kierującym działalnością

szkół oraz nauczycielom i pozwalają podejmować działania na rzecz doskonalenia

jakości pracy szkół.

Ponadto ustawa – Prawo oświatowe w art. 3 dopuszcza wspieranie systemu oświaty

przez „organizacje pozarządowe, w tym organizacje harcerskie, a także osoby

prawne prowadzące statutową działalność w zakresie oświaty i wychowania‖.

Dodatkowo, w art. 86 ww. ustawy, powyższy przepis został rozbudowany

i doprecyzowany. Z regulacji wynika, że stowarzyszenia i inne organizacje mogą

działać w szkole lub placówce po uprzednim ustaleniu warunków takiej współpracy z

dyrektorem szkoły oraz po uzyskaniu zgody rady szkoły i rady rodziców.

Ponadto współpraca Ministerstwa Edukacji i Nauki z organizacjami trzeciego sektora

odbywała się zgodnie z „Programem współpracy Ministra Edukacji Narodowej z

organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust 3 ustawy z

dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na lata

2018–2020‖. Będzie ona kontynuowana na podstawie nowego „Programu

współpracy Ministra Edukacji i Nauki w zakresie działu administracji rządowej

oświata i wychowanie, z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami

wymienionymi w art. 3 ust 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o

wolontariacie na lata 2021–2023‖. W myśl tego programu organizacje pozarządowe

mogą otrzymywać wsparcie ministra przez wykonywanie zadań publicznych,

wpisujących się w realizację polityki oświatowej państwa. Wybór podmiotów, którym

zleca się realizację tego typu zadań, odbywa się w drodze otwartych konkursów

ofert, ogłaszanych przez Ministerstwo Edukacji i Nauki. Na osiem zadań wskazanych

w planie zlecania zadań publicznych na rok 2019 jedno dotyczyło wspierania

inicjatyw edukacyjnych w szkolnym środowisku wielokulturowym. W jego ramach

dofinansowano projekty na rzecz szkół, do których uczęszczają uczniowie

cudzoziemcy, w tym podlegający ochronie międzynarodowej, oraz uczniowie

należący do mniejszości narodowych i etnicznych, a także projekty na rzecz

placówek oświatowo-wychowawczych działających w środowisku lokalnym.

Obecnie w zasobach edukacyjnych jest niewielki dostęp do bazy z zasobami

edukacyjnymi wspierającymi nauczycieli i samorządy w zakresie poszanowania

godności wszystkich osób i ich różnorodności. Istnieje potrzeba opracowania i

wdrożenia standardów pracy dotyczących rozwijania pozytywnych relacji w

środowisku szkolnym i lokalnym uczniów wraz z udostępnianiem bezpłatnych

materiałów, publikacji i pakietów edukacyjnych.

Zadanie 1: Opracowanie programów doskonalenia dla pracowników

poradni psychologiczno-pedagogicznych i placówek doskonalenia nauczycieli

oraz organizowanie form doskonalenia z zakresu rozwijania pozytywnych

relacji w środowisku szkolnym i kształtowania postaw prospołecznych,

altruistycznych, poszanowania godności i różnorodności, odnoszących się do

równego traktowania dzieci i młodzieży ze zróżnicowanymi potrzebami

edukacyjnymi, a także promowanie tej problematyki w programach

doskonalenia nauczycieli.

Rozwiązywany problem: wymagający nieustannego doskonalenia poziom

kompetencji pracowników oświaty w zakresie budowania pozytywnych relacji z

uczniami w środowisku szkolnym, co przekłada się na budowanie poczucia wartości i

podejmowanie wyzwań edukacyjnych przez uczniów.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Upowszechnianie treści dotyczących poszanowania godności

wszystkich osób, zapobiegania postawom nietolerancji i przestępstwom z

nienawiści, szczególnie wśród osób młodych.

Rozwiązywany problem: potrzeba wsparcia szkół oraz samorządów w

upowszechnianiu treści dotyczących poszanowania godności wszystkich osób oraz

zapobiegania postawom nietolerancji i przestępstwom z nienawiści, szczególnie

wśród osób młodych, przygotowanie nauczycieli do realizacji treści dotyczących

zadania.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Demograficznej.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Upowszechnianie treści dotyczących kształtowania postaw

prospołecznych, altruistycznych, poszanowania godności wszystkich osób

i różnorodności oraz rozwijania pozytywnych relacji w środowisku

rówieśniczym i szkolnym.

Rozwiązywany problem: potrzeba wsparcia szkół i samorządów w

upowszechnianiu treści dotyczących kształtowania poszanowania różnorodności i

rozwijania pozytywnych relacji w środowisku rówieśniczym, szkolnym i lokalnym.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Demograficznej.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Promocja wśród mężczyzn kierunków studiów oraz zawodów

uznawanych za sfeminizowane.

Rozwiązywany problem: rozwój bardziej inkluzyjnej edukacji, w której uczniowie

będą wybierać dalszy kierunek kształcenia na podstawie własnych chęci i

predyspozycji, a nie na podstawie stereotypu.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Demograficznej.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 5: Promocja wśród kobiet kierunków studiów oraz zawodów

uznawanych za zmaskulinizowane.

Rozwiązywany problem: rozwój bardziej inkluzyjnej edukacji, w której uczniowie

będą wybierać dalszy kierunek kształcenia na podstawie własnych chęci i

predyspozycji, a nie na podstawie stereotypu.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Demograficznej.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

C. Wsparcie szkół i przygotowanie nauczycieli do pracy z dziećmi o szczególnych

potrzebach edukacyjnych oraz wsparcie i przygotowanie ich rodziców

Praca nad uczniem z doświadczeniem migracyjnym

Dane dotyczące szkół, zbierane w Systemie Informacji Oświatowej, wykazują w

ostatnich pięciu latach znaczący wzrost liczby uczniów cudzoziemskich oraz uczniów

polskich, którzy kształcili się za granicą, korzystających z dodatkowej nauki języka

polskiego. Oznacza to, że kształcenie dzieci i młodzieży z doświadczeniem

migracyjnym jest zagadnieniem powszechnym, dotyczącym coraz większej liczby

szkół. Dlatego wsparcie nauczycieli i kadry zarządzającej szkoły w tym zakresie, a w

szczególności: nauczania języka polskiego jako obcego, dostosowywania programów

nauczania i zasad oceniania, a także integracji uczniów cudzoziemskich, powinno

stanowić jeden z istotnych elementów strategii.

Zadanie 1: Wsparcie szkół i przygotowanie nauczycieli oraz specjalistów

do pracy w środowisku uczniów o charakterze różnorodnym, w tym z dziećmi

i młodzieżą z doświadczeniem migracji przez rozwijanie kompetencji

nauczycieli dotyczących dostosowania materiałów edukacyjnych do potrzeb

ucznia władającego językiem polskim w stopniu niewystarczającym,

upowszechnianie treści dotyczących pracy z uczniem z doświadczeniem

migracyjnym, w tym nauczania w formie oddziałów przygotowawczych.

Rozwiązywany problem: niewystarczające przygotowanie szkół i nauczycieli oraz

specjalistów do pracy z dziećmi i młodzieżą z doświadczeniem migracji.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Wsparcie szkół i przygotowanie nauczycieli oraz specjalistów

do pracy z dziećmi i młodzieżą z doświadczeniem migracji przez rozwijanie

kompetencji nauczycieli dotyczących nauczania języka polskiego dzieci

i młodzieży nieznających lub znających w stopniu niewystarczającym

do uczestniczenia w zajęciach, w tym nauczania w formie oddziałów

przygotowawczych.

Rozwiązywany problem: wymagający udoskonalenia poziom kompetencji

nauczycieli i kadry zarządzającej szkół w zakresie umiejętności i wiedzy dotyczącej

pracy z dziećmi i młodzieżą z doświadczeniem migracji.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Praca nad uczniem o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych

Obecnie w systemie brakuje systemowych rozwiązań służących wspieraniu

nauczycieli i specjalistów przedszkoli i szkół ogólnodostępnych w pracy z uczniami

ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi, w tym z niepełnosprawnościami. W

przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych uczy się coraz więcej dzieci, jak

wskazują dane m.in. z SIO, stąd docelowym odbiorcą będą nauczyciele i specjaliści

ze szkół i przedszkoli. Badania prowadzone przez ORE („Raport o stanie zasobów

publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych w kraju‖, ORE 2016, 2019,

2020) wskazują na zapotrzebowanie kadr systemu edukacji na doskonalenie

specjalistów i nauczycieli w celu zapewnienia włączającego systemu edukacji. W

związku z tym niezbędne jest wdrożenie rozwiązań umożliwiających stałe i bezpłatne

upowszechnianie materiałów edukacyjnych, publikacji i narzędzi dla szkół.

Zadanie 3: Wsparcie szkół i przygotowanie nauczycieli oraz specjalistów

do pracy z dziećmi i młodzieżą ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi

przez

upowszechnianie

narzędzi

diagnostycznych

i

edukacyjnych

wspierających rozpoznawanie tych potrzeb, opracowywanie wytycznych z

zakresu dostosowywania materiałów edukacyjnych, w tym elektronicznych, do

rodzaju niepełnosprawności uczniów oraz przekazywanie informacji na temat

zasady uniwersalnego projektowania w edukacji.

Rozwiązywany problem: niewystarczające przystosowanie szkół i wymagające

udoskonalenia przygotowanie nauczycieli oraz specjalistów do pracy z dziećmi i

młodzieżą ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi.

Instytucje odpowiedzialne: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Instytucje współpracujące: Ośrodek Rozwoju Edukacji.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

IV.

Poz. 640

Priorytet: zdrowie

W preambule Konstytucji WHO86 „zdrowie‖ zostało zdefiniowane jako stan zupełnej

pomyślności fizycznej, umysłowej i społecznej, a nie jedynie jako brak choroby

lub ułomności. W myśl art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony

zdrowia. W związku z tym zakazane są wszelkie ograniczenia w dostępie do systemu

ochrony zdrowia ze względu na cechy osobiste jednostki. Przepis art. 68 ust. 2

Konstytucji RP przewiduje, że „Obywatelom, niezależnie od sytuacji materialnej,

władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej

finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń

określa ustawa‖. Oznacza to, że świadczenia finansowane ze środków publicznych

są dostępne dla obywateli polskich, a dostęp ten musi być równy i niezależny od

sytuacji materialnej obywatela, co jest zgodne m.in. z art. 32 Konstytucji RP

gwarantującym równe traktowanie. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa

ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych

ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, z późn. zm.). Jednocześnie

przepis art. 68 ust. 3 Konstytucji RP nakłada na władze publiczne obowiązek

zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom z

niepełnosprawnościami i osobom w podeszłym wieku.

Przepisy zakazujące nierównego traktowania w dostępie do ochrony zdrowia zawarte

są również w art. 4 pkt 4 lit. c ustawy równościowej, które stosuje się w zakresie

dostępu i warunków korzystania z opieki zdrowotnej. Przepis art. 7 ustawy

równościowej wprowadza trzy przesłanki, z których powodu zakazuje się nierównego

traktowania osób fizycznych w zakresie opieki zdrowotnej, są to: rasa, pochodzenie

etniczne lub narodowość. Zakaz nierównego traktowania w dostępie i korzystaniu

opieki zdrowotnej oznacza, że ani przepisy prawa, ani praktyka ich stosowania nie

mogą wprowadzać dla jednostek żadnych nieuzasadnionych ograniczeń w dostępie

do ochrony zdrowia, opartych na niedozwolonych kryteriach.

A. Poprawa dostępu do usług zdrowotnych osób zagrożonych wykluczeniem

Nieustającym wyzwaniem są dalsze usprawnianie i koordynacja licznych działań

instytucji publicznych, organizacji pozarządowych podejmowanych na rzecz zdrowia

oraz angażowanie sektora prywatnego. Biorąc pod uwagę dane wieloletnie,

umieralność i przeciętna długość życia w naszym kraju w dalszym ciągu odbiegają

od średnich wskaźników dla krajów Unii Europejskiej, a poprawa tych wskaźników

nie następuje w wystarczająco szybki sposób. Społeczeństwo jest zagrożone i w

istotnym stopniu obciążone chorobami cywilizacyjnymi, wynikającymi przede

wszystkim z niewłaściwego stylu życia. Jak pokazują zagraniczne badania naukowe,

znacznej części przewlekłych chorób cywilizacyjnych można skutecznie zapobiegać.

86

Konstytucja Światowej Organizacji Zdrowia, Porozumienie zawarte przez Rządy reprezentowane

na Międzynarodowej Konferencji Zdrowia i Protokół dotyczący Międzynarodowego Urzędu Higieny

Publicznej, podpisane w Nowym Jorku dnia 22 lipca 1946 r. (Dz. U. z 1948 r. poz. 477).

Należy wskazać, że koszty leczenia następstw chorób cywilizacyjnych

kilkudziesięciokrotnie przekraczają wydatki przeznaczane na profilaktykę tych

chorób. Istotą interwencji w obszarze zdrowia publicznego jest ich systematyczność,

stałość, powtarzalność – jedynie konsekwencja działań, realizowanych w długiej

perspektywie czasowej, jest gwarantem zmian. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat

ogólny stan zdrowia ludności Europy się poprawił, ale proces ten nie przebiegał

równomiernie i nie objął wszystkich mieszkańców naszego kontynentu. Nadal

utrzymują się nierówności zarówno między poszczególnymi społeczeństwami, jak i w

nich samych, co stanowi odzwierciedlenie zróżnicowanych warunków społeczno-ekonomicznych życia ludności. Długość życia jest silnie różnicowana przez czynniki

społeczne – obecnie w Polsce osoby w wieku 30 lat z wykształceniem wyższym

mogą oczekiwać, że będą żyły znacznie dłużej niż osoby z wykształceniem

zasadniczym zawodowym lub niższym – mężczyźni o około 5 lat (dożyją średnio do

70. roku życia, przy średniej 75 lat dla mężczyzn), a kobiety o około 2 lata (dożyją do

80. roku życia, przy średniej 82 lat dla kobiet)87.

W dniu 3 grudnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu

publicznym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1956, z późn. zm.), określająca ramy systemu

zdrowia publicznego w Polsce oraz nakładająca na organy władzy publicznej

obowiązek raportowania podejmowanych działań z zakresu zdrowia publicznego do

Ministra Zdrowia, który działa jako koordynator realizacji zadań określonych w

ustawie. Wśród 10 zadań z zakresu zdrowia publicznego określonych w art. 2 ustawy

wyróżnić należy zadanie nr 9, tj. ograniczanie nierówności w zdrowiu wynikających

z uwarunkowań społeczno-ekonomicznych. Zadanie to jest realizowane także jako

komponent pozostałych zadań określonych ustawą. Sposób przekazywania

informacji o zrealizowanych i podjętych w danym roku działaniach został określony w

rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie rocznej

informacji o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego

(Dz. U. poz. 2216). Zgodnie z art. 9 ustawy o zdrowiu publicznym ustanowiono,

w 2016 r. po raz pierwszy, Narodowy Program Zdrowia na lata 2016–2020 (dalej

jako: „NPZ‖)88, który jest dokumentem strategicznym, utworzonym w celu realizacji

polityki zdrowia publicznego. Strategicznym celem NPZ jest wydłużenie życia w

zdrowiu ludności Rzeczypospolitej Polskiej i poprawa jakości życia związanej ze

zdrowiem oraz ograniczanie społecznych nierówności w zdrowiu. Zgodnie z ustawą o

zdrowiu publicznym NPZ sporządzony może być na okres nie krótszy niż 5 lat.

Dodatkowo, zgodnie z art. 10 ww. ustawy, powołano Komitet Sterujący Narodowego

Programu Zdrowia, do którego zadań należy bieżąca koordynacja zadań

i rozwiązywanie problemów związanych z realizacją NPZ. Komitet składa się

z przedstawicieli ministrów wskazanych w NPZ jako podmioty odpowiedzialne za

realizację zadań w nim określonych, w randze sekretarza lub podsekretarza stanu,

87

„Life expectancy by age, sex and educational attainment level‖, Eurostat,

http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=demo_mlexpecedu&lang=en,

dostęp

15 października 2020 r.

88

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 sierpnia 2016 r. w sprawie Narodowego Programu

Zdrowia na lata 2016–2020 (Dz. U. poz. 1492).

oraz z ministra właściwego do spraw zdrowia. Członkowie Komitetu odpowiadają za

wdrażanie zadań NPZ w zakresie właściwym dla reprezentowanego ministra.

Zadanie 1: Koordynacja i monitorowanie realizacji zadań z zakresu

zdrowia publicznego w celu ograniczania nierówności w zdrowiu wynikających

z uwarunkowań społeczno-ekonomicznych.

Rozwiązywany problem: ograniczenie nierówności w zdrowiu wynikających

z uwarunkowań społeczno-ekonomicznych.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Zdrowia.

Instytucje współpracujące: organy administracji rządowej, państwowe jednostki

organizacyjne, w tym agencje wykonawcze, a także jednostki samorządu

terytorialnego.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków, w tym ze środków

państwowych funduszy celowych.

Zadanie 2: Wdrożenie programu pilotażowego w centrach zdrowia

psychicznego.

Rozwiązywany problem: ograniczenie nierówności w zdrowiu wynikających

z uwarunkowań społeczno-ekonomicznych.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Zdrowia.

Instytucje współpracujące: Narodowy Fundusz Zdrowia.

Planowany czas realizacji: 2022.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi

kompleksowej, wielostronnej i powszechnej dostępności do opieki zdrowotnej.

Rozwiązywany problem: ograniczenie nierówności w zdrowiu wynikających

z uwarunkowań społeczno-ekonomicznych.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Zdrowia.

Instytucje współpracujące: Narodowy Fundusz Zdrowia.

Planowany czas realizacji: 2022.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Wdrożenie projektu „Ograniczanie społecznych nierówności w zdrowiu dzięki

stosowaniu rozwiązań telemedycyny i e-zdrowia”

Istnieją w Polsce grupy społeczne, które ze względu na sytuację społeczno-ekonomiczną wymagają pilnego wsparcia. Osoby te zamieszkują obszary

niezurbanizowane, znajdujące się w znacznym oddaleniu (kilkadziesiąt kilometrów)

od ośrodków zdrowia, i często charakteryzują się tym, że mają niskie dochody.

Dojazdy na wizyty u lekarzy specjalistów są często trudne lub wręcz niemożliwe z

uwagi na ograniczone zasoby finansowe i czas potrzebny na podróż. W związku z

tym osoby te często przerywają proces diagnozowania, leczenia, jak również

rehabilitacji leczniczej. Do grupy osób zagrożonych wykluczeniem zaliczane

są w szczególności osoby starsze. Wykorzystanie telemedycyny przyczyni się do

poprawy efektywności systemu ochrony zdrowia oraz dostępności do świadczeń i

jakości opieki m.in. dla osób zagrożonych wykluczeniem.

Zgodnie z postanowieniami umowy w sprawie programu „Zdrowie‖ realizowanego w

ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014–2024 Minister Zdrowia pełni

funkcję operatora programu. Partnerem Programu jest Norweski Dyrektoriat ds.

Zdrowia. Celem programu jest zmniejszanie społecznych nierówności w zdrowiu

dzięki realizacji działań związanych z telemedycyną i polityką e-zdrowia, ze zdrowym

stylem życia dzieci i młodzieży oraz środowiskowym modelem opieki psychiatrycznej.

Celem projektu, podobnie jak całego programu „Zdrowie‖ (programu dla Polski w

ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014–2021), jest ograniczanie

społecznych nierówności w zdrowiu. Cel ten ma zostać osiągnięty przez wyrównanie

dostępu do usług medycznych. Działania będą skierowane do najmniej zamożnych

grup społecznych, a także – w ograniczonym zakresie – do innych grup, i będą

oparte na rozwiązaniach telemedycznych. Projekt zakłada opracowanie przez

polskich i norweskich ekspertów modeli telemedycznych, które następnie zostaną

pilotażowo wdrożone przez jednostki szpitalne i instytuty wyłonione w procedurze

konkursowej. Kolejnym krokiem będzie przeprowadzenie ewaluacji pilotażu, która ma

na celu wypracowanie rekomendacji dotyczących ewentualnego finansowania ze

środków publicznych najbardziej skutecznych i efektywnych kosztowo procedur.

Tryb wyboru projektów: konkursowy.

Cel konkursu: przetestowanie wybranych rozwiązań wypracowanych w PDP1 w

formie pilotaży przez szpitale ponadregionalne oraz instytuty. Każdy projekt

konkursowy będzie składał się z następujących komponentów

— testowanie rozwiązań modeli pilotażowych (telemedycyna, e-zdrowie)

opracowanych w ramach predefiniowanego projektu dotyczącego

telemedycyny,

— prowadzenie działań profilaktycznych skierowanych do mieszkańców różnych

regionów Polski, w tym kampanii informacyjnych i promocyjnych, a także

działań mających na celu podnoszenie świadomości w zakresie zdrowia

psychicznego,

— zakup sprzętu niezbędnego do wdrożenia rozwiązań wymienionych w

projekcie.

Zadanie 4: Realizacja projektu „Ograniczanie społecznych nierówności

w zdrowiu dzięki stosowaniu rozwiązań telemedycyny i e-zdrowia”.

Rozwiązywany problem: utrudniony dostęp do placówek ochrony zdrowia dla osób

zamieszkujących obszary niezurbanizowane oraz osób, których mobilność jest

ograniczona ze względu na stan zdrowia lub sytuację społeczno-ekonomiczną.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Zdrowia.

Instytucje współpracujące: Norweskie Centrum Badań nad e-Zdrowiem.

Planowany czas realizacji: 2022–2024.

Źródło finansowania: Norweski Mechanizm Finansowy 2014–2021.

B. Podniesienie kompetencji pracowników służby zdrowia w zakresie komunikacji

z pacjentami z niepełnosprawnością

Wdrożenie projektu Dostępność Plus dla Zdrowia

Niski poziom dostępności placówek medycznych dla osób ze szczególnymi

potrzebami stanowił impuls dla realizacji projektu Dostępność Plus dla Zdrowia,

współfinansowanego w ramach PO WER. Jego głównym celem jest opracowanie i

wdrożenie standardu Dostępność Plus dla szpitali i placówek podstawowej opieki

zdrowotnej (POZ) w okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 30 listopada 2023 r.,

co przyczyni się do poprawy dostępności placówek medycznych dla wyżej wskazanej

grupy osób oraz do zwiększenia jakości realizowanych przez nie świadczeń. Projekt

przyczyni się do realizacji celów PO WER: cel tematyczny 9iv „Ułatwianie dostępu do

przystępnych cenowo, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej i

usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym przez realizację działań

projakościowych w podmiotach leczniczych, mających na celu poprawę ich

funkcjonowania

w

obszarze

związanym

z potrzebami

osób

z niepełnosprawnościami‖. Projekt obejmie wsparciem 67 szpitali oraz 250 POZ.

W ramach projektu zostanie przygotowany standard dostępności dla szpitala i POZ.

Wymienione podmioty będą mogły ubiegać się o dofinansowanie w formie grantów

dla działań związanych z dostępnością w ramach czterech komponentów

architektonicznego, cyfrowego, komunikacyjnego i organizacyjnego. Wnioskodawcy

uzyskają wsparcie doradcy (wyłonionego przez Ministerstwo Zdrowia) oraz

pracowników Ministerstwa Zdrowia, którzy przeprowadzą audyty wstępne,

weryfikujące proponowany zakres każdego projektu, podsumowujące –

na zakończenie działań projektowych oraz w razie wystąpienia takiej konieczności –

audyty uzupełniające. Wsparciem zostaną objęci również pracownicy szpitali i POZ w

ramach szkoleń związanych z obszarem dostępności, realizowanych w ramach

poszczególnych projektów grantowych i centralnie przez Ministerstwo Zdrowia.

Na koniec zostanie przygotowany raport podsumowujący, zawierający rekomendacje

do wdrożenia działań w ujęciu systemowym. Ponadto Ministerstwo Zdrowia opracuje

rekomendacje związane z kontraktowaniem świadczeń przez Narodowy Fundusz

Zdrowia, które spowodują położenie większego nacisku na aspekty dostępności w

przedmiotowym procesie. W ramach projektu zostaną przeprowadzone również

działania szkoleniowe w zakresie kompetencji miękkich dla kadry medycznej i

niemedycznej (np. pracownicy rejestracji), służące wsparciu kompetencji

pracowników w zakresie właściwej komunikacji z osobami z niepełnosprawnościami,

np. szkolenia zwracające uwagę na właściwe formy komunikacji z osobą

z niepełnosprawnościami

(język

wrażliwy

na

kwestie

związane

z

niepełnosprawnościami). Komponent ten jest planowany do realizacji głównie

centralnie, tak by zapewnić najwyższą jakość szkoleń, co szczególnie w przypadku

niewielkich miejscowości może być utrudnione przy formule zdecentralizowanej.

Zadanie 1: Realizacja projektu Dostępność Plus dla Zdrowia.

Rozwiązywany problem: Realizacja projektu przyczyni się do wzrostu efektywności

systemu ochrony zdrowia przez poprawę dostępności placówek medycznych dla

osób ze szczególnymi potrzebami oraz do realizacji celu szczegółowego PO WER

przez

1) opracowanie rozwiązań systemowych (opracowanie i wdrożenie standardu

Dostępność Plus dla POZ i szpitali, wydanie rekomendacji w zakresie zmiany

kryteriów kontraktowania świadczeń przez Narodowy Fundusz Zdrowia)

związanych ze wsparciem pacjentów z niepełnosprawnościami w ramach

systemu ochrony zdrowia;

2) podniesienie jakości usług zdrowotnych przez wdrożenie standardu obsługi

pacjentów z niepełnosprawnościami;

3) zniwelowanie barier architektonicznych utrudniających pacjentom z

niepełnosprawnościami dostęp do placówek medycznych;

4) podniesienie dojrzałości cyfrowej placówek medycznych w zakresie obsługi

pacjentów z niepełnosprawnościami;

5) stworzenie lub zoptymalizowanie systemów IT w obszarze obsługi pacjenta, ze

szczególnym uwzględnieniem pacjentów z niepełnosprawnościami;

6) wzrost kompetencji kadry medycznej i niemedycznej placówek medycznych w

zakresie obsługi narzędzi IT służących poprawie sytuacji pacjentów

z niepełnosprawnościami (podniesienie kompetencji cyfrowych);

7) podniesienie poziomu świadomości kadry medycznej i niemedycznej placówek

zdrowotnych związanej z potrzebami osób z niepełnosprawnościami;

8) poprawa kompetencji interpersonalnych personelu medycznego, związanych z

komunikacją z pacjentami z niepełnosprawnościami;

9) poprawa procedur i innych aspektów organizacyjnych w placówkach

medycznych w zakresie obsługi pacjentów z niepełnosprawnościami.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Zdrowia.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2023.

Źródło finansowania: Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój.

C. Upowszechnianie profilaktyki zdrowotnej i promowanie aktywnego stylu życia

Opracowanie programu działań skierowanego do osób starszych chorych na

choroby otępienne

W dniu 29 maja 2017 r. Światowe Zgromadzenie Zdrowia zatwierdziło globalny plan

działania na lata 2017–2025 w zakresie demencji (Global action plan on the public

health response to dementia 2017–2025). Został on jednogłośnie przyjęty przez 194

kraje WHO podczas 70. Światowego Zgromadzenia Zdrowia (World Health

Assembly) w Genewie w Szwajcarii. Pierwszy cel, zatytułowany „Demencja jako

priorytet zdrowia publicznego‖, wzywa 75% państw członkowskich (146 krajów) do

opracowania stosownych strategii dotyczących demencji do 2025 r. Plany

poświęcone zagadnieniom demencji lub otępienia funkcjonują już w kilkunastu

krajach europejskich, m.in. w Szwecji, Norwegii, Francji, Niemczech, Malcie,

Hiszpanii czy Portugalii. Wiele z interwencji ujętych w tych opracowaniach skupia się

głównie na osobach z chorobą Alzheimera. Polska również postanowiła

odpowiedzieć na to wyzwanie, opracowując założenia planu wobec demencji.

Wyzwanie związane z zapewnieniem odpowiedniej opieki i wsparcia osobom z

chorobami otępiennymi dotyczy zarówno systemu opieki zdrowotnej, jak i pomocy

społecznej. Odzwierciedleniem wspólnego spojrzenia i międzyresortowego

planowania działań skierowanych do tej grupy jest opracowanie dokumentu

strategicznego pn. „Polityka społeczna wobec osób starszych 2030.

BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ‖, przyjętego przez rząd

w październiku 2018 r. Dokument ten wskazuje m.in. działania podejmowane wobec

osób z chorobami otępiennymi, w tym opracowanie programu działań skierowanych

do osób starszych cierpiących na choroby otępienne.

Opracowanie

populacji

programu

działań

zwiększającego

świadomość

zdrowotną

W 2020 r. zakończyła się realizacja Narodowego Program Zdrowia na lata 2016–

2020, którego celem było wydłużenie życia w zdrowiu, poprawa zdrowia i związanej z

nim jakości życia ludności oraz zmniejszenie nierówności społecznych w zdrowiu.

Program obejmował swoim zakresem takie zadania, jak

— poprawa sposobu żywienia, stanu odżywienia oraz aktywności fizycznej

społeczeństwa,

— profilaktyka i rozwiązywanie problemów związanych z uzależnieniami od

substancji psychoaktywnych i uzależnieniami behawioralnymi,

— poprawa dobrostanu psychicznego społeczeństwa,

— ograniczenie ryzyka zdrowotnego wynikającego z zagrożeń w środowisku

zewnętrznym i w pomieszczeniach oraz związanych z zakażeniami

biologicznymi,

— promocja zdrowego i aktywnego starzenia się,

— poprawa zdrowia prokreacyjnego.

Zgodnie z ustawą o zdrowiu publicznym oraz zgodnie z Narodowym Programem

Zdrowia monitorowana jest realizacja zadań wskazanych w przepisach o zdrowiu

publicznym. Pierwsza informacja na podstawie monitoringu dotyczyła lat 2016–2017.

W tym okresie rozpoczęła się realizacja licznych projektów edukacyjnych,

profilaktycznych, badawczych i wspierających o zasięgu ogólnopolskim (takich jak

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, linia wsparcia dla osób w kryzysie

psychicznym, Serwis Zdrowie). Realizowanych było 71 tys. programów lub działań na

rzecz poprawy zdrowia populacji. W tych ramach podjęto 96% z 388 zadań

określonych w Narodowym Programie Zdrowia. Największy udział w realizacji zadań

z zakresu zdrowia publicznego miały jednostki samorządu terytorialnego (66%

zadań), dominowały działania promocyjno-edukacyjne oraz profilaktyczne, pozostałe

34% zadań realizowała administracja rządowa. W ramach monitoringu zgromadzone

zostały dane epidemiologiczne, pochodzące z badań, które nigdy dotąd nie były

realizowane w podobnej skali. Dotyczą one szczegółowo nie tylko stanu zdrowia

osób zgłaszających się na leczenie,

lub niezrealizowanych potrzeb zdrowotnych.

Poz. 640

lecz

także

nieuświadomionych

Analiza danych epidemiologicznych wskazuje, że największymi wyzwaniami w

zakresie zdrowia publicznego są przewlekłe choroby niezakaźne (choroby układu

sercowo-naczyniowego, nowotwory, cukrzyca, przewlekłe choroby układu

oddechowego), uwarunkowane w większości stylem życia (palenie tytoniu,

konsumpcja alkoholu, zła dieta, niewystarczająca aktywność fizyczna) oraz

środowiskiem fizycznym i psychologicznym.

Działania realizowane w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016–2020

są kontynuowane w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025,

przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 30 marca 2021 r. (Dz. U. poz. 642).

Dokonano rewizji dotychczasowych zadań, ponadto bazując na doświadczeniach z

realizacji NPZ, zaproponowano nowe zadania odpowiadające zdiagnozowanym

potrzebom i przypisane do jednego z 5 celów operacyjnych

‒ profilaktyka nadwagi i otyłości,

‒ profilaktyka uzależnień,

‒ promocja zdrowia psychicznego,

‒ zdrowie środowiskowe i choroby zakaźne,

‒ wyzwania demograficzne (cel łączący co do zasady dotychczasowy 5 i 6 cel

operacyjny NPZ na lata 2016–2020).

Celem strategicznym Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 jest

zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie nierówności w

zdrowiu.

Zadanie 1: Opracowanie programu działań skierowanych do osób

starszych chorych na choroby otępienne, służącego zapewnieniu

kompleksowego wsparcia osobom cierpiącym na choroby otępienne, w tym

chorobę Alzheimera, przez

‒ zwiększenie świadomości społecznej na temat chorób otępiennych, w tym

choroby Alzheimera,

‒ połączenie rozproszonych obecnie działań prowadzonych na rzecz tych osób,

‒ zapewnienie opieki dostosowanej do zidentyfikowanych potrzeb, a także

poszerzenie informacji o ścieżce diagnostyki i leczenia osób z zaburzeniami

otępiennymi.

Rozwiązywany problem: W ramach funkcjonującego w Polsce powszechnego

systemu opieki zdrowotnej nie stworzono dotychczas narzędzi efektywnego

i kompleksowego rozwiązywania problemów osób z chorobami otępiennymi (w tym

m.in. chorobą Alzheimera) i innymi przewlekłymi chorobami mózgu skutkującymi

zaburzeniami pamięci (m.in. chorobą Parkinsona, chorobą Huntingtona) oraz

problemów rodzin takich osób. W 2010 r. niemal 92% chorych na demencję w Polsce

przebywało w domu od początku choroby aż do śmierci. Wynika stąd, że opieka nad

chorym z demencją spoczywa głównie na opiekunach wywodzących się z rodziny lub

zaangażowanych przez rodzinę. Biorąc pod uwagę aktualny zakres formalnych usług

opiekuńczych dla tej grupy pacjentów, można przypuszczać, że struktura opieki nad

nimi w ciągu ostatniej dekady nie uległa poprawie. Opieka pozainstytucjonalna

sprawowana w warunkach domowych obecnie głównie przez opiekunów

nieformalnych wiąże się z dużym obciążeniem psychicznym i fizycznym opiekunów,

którzy częstokroć nie dysponują dostateczną wiedzą i umiejętnościami, żeby

właściwie ją sprawować. W dłuższej perspektywie sytuacja ta ma również negatywny

wpływ na stan zdrowia samych opiekunów czy też na inne aspekty ich życia

(rodzinnego, zawodowego, społecznego itp.). System ochrony zdrowia w obecnym

kształcie nie obejmuje przeznaczonych dla tej grupy pacjentów świadczeń

opiekuńczych uwzględniających ich potrzeby zdrowotne i perspektywy

terapeutyczne. Z tego względu osoby te, w zależności od stadium choroby, są

obejmowane różnymi rodzajami świadczeń opieki zdrowotnych – od świadczeń POZ i

AOS, przez świadczenia opieki długoterminowej po świadczenia psychiatryczne w

warunkach szpitalnych. Brakuje kompleksowego podejścia i koordynacji opieki

zdrowotnej pozwalającej objąć pacjenta i jego rodzinę odpowiednim wsparciem w

środowisku lokalnym.

Celem przygotowania kompleksowego dokumentu obejmującego działania

prowadzone na rzecz osób z zaburzeniami otępiennymi i ich opiekunów jest przede

wszystkim zwiększenie świadomości społecznej na temat choroby, połączenie

rozproszonych obecnie działań, a także poszerzenie informacji o ścieżce diagnostyki

i leczenia.

W praktyce zapisy niniejszego dokumentu mają wpłynąć na

1) podniesienie świadomości społecznej na temat choroby (w tym przeciwdziałanie

dyskryminacji i niezrozumieniu, których doświadczają chorzy i ich opiekunowie);

2) wsparcie wczesnej diagnostyki;

3) wskazanie głównych obszarów działań wspierających chorych i ich opiekunów

(w tym informacyjnych, szkoleniowych, koordynacji opieki zdrowotnej i pomocy

społecznej);

4) wprowadzenie mechanizmów dotyczących monitorowania danych na temat

chorobowości;

5) podjęcie inicjatyw w zakresie badań naukowych nad epidemiologią, potencjalną

prewencją i sposobami leczenia.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Zdrowia.

Instytucje współpracujące: ministrowie właściwi do spraw: zabezpieczenia

społecznego, rodziny, pracy, rozwoju regionalnego, Narodowy Fundusz Zdrowia,

samorządy województw.

Planowany czas realizacji: 2022–2025.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków, w tym NPZ, środki

pozyskane ze źródeł zewnętrznych, w tym pochodzące z funduszy europejskich w

perspektywie 2022–2027.

Zadanie 2: Organizacja konferencji/spotkań skierowanych do wybranych

grup w populacji generalnej na temat wybranych zagadnień zdrowotnych (np.

profilaktyka chorób cywilizacyjnych, promowanie przesiewowych programów

wykrywania chorób).

Rozwiązywany problem: zwiększenie świadomości zdrowotnej mieszkańców

województwa na temat wybranych zagadnień zdrowotnych.

Instytucja odpowiedzialna: wszystkie urzędy wojewódzkie.

Instytucje współpracujące: samorządy zawodowe, uczelnie, podmioty lecznicze,

organizacje pozarządowe, duchowieństwo.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

V.

Poz. 640

Priorytet: dostęp do dóbr i usług

Równy dostęp do dóbr i usług dla każdego obywatela RP wyraża się w art. 32

Konstytucji. Każdy obywatel ma prawo mieć taki sam dostęp do tych dóbr i usług,

które są świadczone publicznie, a więc na szczeblu zarówno centralnym, jak i

samorządowym. Dodatkowo warto wspomnieć o art. 6 ust. 1 Konstytucji

„Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do

dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwoju‖.

Artykuł ten podkreśla, jak istotna z punktu widzenia państwa jest narodotwórcza rola

kultury i że każdy ma prawo do wspólnego dziedzictwa narodowego.

Ustawa równościowa wyznacza obszary, gdzie ten dostęp ma być równy, czyli

dostęp do „instrumentów rynku pracy i usług rynku pracy (…), zabezpieczenia

społecznego, opieki zdrowotnej, oświaty i szkolnictwa wyższego, usług, w tym usług

mieszkaniowych, rzeczy oraz nabywania praw i energii, jeżeli są one oferowane

publicznie‖89. Zakaz dyskryminacji jest zawarty w art. 6 ustawy równościowej

„Zakazuje się nierównego traktowania osób fizycznych ze względu na płeć, rasę,

pochodzenie etniczne lub narodowość w zakresie dostępu i warunków korzystania z

praw i energii, jeżeli są one oferowane publicznie‖.

Dostęp do dóbr i usług stanowi część codziennej aktywności i jest elementem

funkcjonowania w społeczeństwie. Wśród grup narażonych na dyskryminację w

dostępie do dóbr i usług można wymienić osoby ze szczególnymi potrzebami, w tym

m.in. osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze i osłabione chorobami, kobiety

w ciąży, osoby z małymi dziećmi, w tym korzystające z wózków dziecięcych, osoby

mające trudności w komunikowaniu się z otoczeniem (także w rozumieniu języka

pisanego albo mówionego).

Osoby z niepełnosprawnościami i seniorzy stanowią znaczną część naszego

społeczeństwa. Ocenia się, że nawet 30% naszego społeczeństwa może mieć trwałe

lub czasowe ograniczenia w mobilności czy percepcji. Osoby te mają prawo do

korzystania z tych samych usług i produktów, lecz z uwagi na istniejące bariery

architektoniczne, komunikacyjne i informacyjne w przestrzeni publicznej nie mogą na

równych zasadach korzystać z usług publicznych. Problem ten dotyczy nie tylko osób

z niepełnosprawnościami, które posiadają orzeczenie o niepełnosprawności, ale

także np. osób starszych lub obcokrajowców, którzy funkcjonują podobnie jak osoby

z niepełnosprawnościami stale lub czasowo.

Kolejnym wyzwaniem, przed jakim staje Polska, jest problem starzejącego się

społeczeństwa – postępujący najszybciej spośród państw unijnych. Populacja osób

powyżej 65. roku życia stanowi obecnie 18% mieszkańców Polski. W 2025 r.

osiągnie 22% ludności, a w 2050 r. – 33%. Według prognoz seniorzy będą stanowili

coraz liczniejszą grupę społeczną – zdrowszą i dłużej aktywną (także zawodowo) niż

Zob. art. 4 ustawy równościowej.

dziś, ale w znacznej części wymagającą opieki i wsparcia w samodzielnym

funkcjonowaniu (szczególnie w przypadku osób sędziwych po 80. roku życia, których

liczba w 2030 r. wyniesie około 2,2 mln). Wraz z przesuwaniem się granicy długości

życia jest zauważalny wzrost liczby osób z niepełnosprawnościami wynikającymi

m.in. z osłabienia wzroku, słuchu i narządu ruchu. Ryzyko wykluczenia społecznego

dotyczy nie tylko osób starszych. W równym stopniu narażonych na nie, zgodnie z

danymi ze spisu powszechnego, jest około 4,7 mln osób z niepełnosprawnościami

mieszkających w Polsce, czyli około 12,2% naszego społeczeństwa. W zależności

od przyjętej definicji niepełnosprawności ta grupa może liczyć od 4,9 mln do nawet

7,7 mln osób, choć brakuje dokładnej statystyki.

Zmiany w strukturze społecznej Polski wynikają również z migracji. Obserwowany

jest znaczny wzrost liczby cudzoziemców przyjeżdzających do Polski, co stanowi

znaczne obciążenie dla administracji państwowej prowadzącej sprawy z zakresu

legalizacji ich pobytu i zatrudnienia na terytorium RP. Wydłużający się czas trwania

procedur rodzi problemy dla pracodawców chcących zatrudnić obcokrajowców.

Konieczne jest wprowadzanie kolejnych rozwiązań i instrumentów poprawiających

obsługę cudzoziemców w zakresie obsługi administracyjnej.

Zadania realizowane w ramach programu mają mieć wpływ na jakość obsługi klienta

– cudzoziemca, w szczególności na przejrzystość przekazywanych informacji i

lepsze zrozumienie wymagań kraju przyjmującego. Pomoże to w składaniu przez

obywateli państw trzecich poprawnie wypełnionych dokumentów, w spokojniejszych

relacjach urzędnika z klientem, a co za tym idzie – w zbudowaniu pozytywnego

obrazu polskiego urzędu przyjaznego dla swoich interesantów. Może to zostać

osiągnięte przez stworzenie przyjaznych i ergonomicznych warunków świadczenia

usług na rzecz cudzoziemców, a także przez ułatwienie i unowocześnienie dostępu

do usług świadczonych przez urzędy obywatelom państw trzecich.

Wzmocnienie potencjału osób pracujących z cudzoziemcami w bezpośredni sposób

wpłynie na jakość i sprawność realizacji wniosków cudzoziemców przez

przygotowanie pracowników administracji w zakresie kompetencji językowych,

komunikacyjnych i merytorycznych.

W tym kontekście ważne jest też działanie ukierunkowane na podniesienie poziomu

wiedzy obywateli państw trzecich z zakresu legalizacji pobytu i legalizacji

zatrudnienia w Polsce, co usprawni wszelkie czynności administracyjne prowadzone

w urzędzie.

A. Poprawa dostępności usług publicznych

Dostępność

Usuwanie barier i zapewnienie dostępności dla wszystkich obywateli, w tym przede

wszystkim osób doświadczających trudności w mobilności czy percepcji, stanowi

jedno z kluczowych zadań urzeczywistniających zasady sprawiedliwości społecznej.

Od poziomu dostępności zależy stopień rozwoju tak bardzo dziś potrzebnych więzi

społecznych – budowanych również na drodze międzypokoleniowej integracji.

Ponadto dostępność wpływa na wiele obszarów życia wszystkich obywateli, przez co

determinuje ich indywidualną sytuację społeczną i ekonomiczną. Do bieżących

wyzwań w obszarze dostępności należą m.in.: opracowanie spójnych standardów

dostępności, podniesienie świadomości wymagań związanych z dostępnością,

doskonalenie dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych oraz

materiałów multimedialnych, zwiększenie możliwości komunikacji urzędowej w formie

alternatywnej.

Obowiązek przystosowania urzędów i instytucji do właściwej obsługi osób starszych

oraz osób z niepełnosprawnością wynika z ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o

zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2020 r.

poz. 1062, z późn. zm.)90, ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej

stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. poz. 848), a

także z ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach

komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824, z późn. zm.). Ponadto ratyfikowana

przez Polskę Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych nakłada obowiązek

systematycznego szkolenia pracowników administracji publicznej w zakresie

kontaktu obsługi osób z niepełnosprawnościami.

Mimo to znaczna część urzędów administracji publicznej nadal nie jest dostępna dla

osób ze szczególnymi potrzebami, zwłaszcza osób starszych oraz osób z

niepełnosprawnościami. Osoby te mają utrudniony dostęp do usług publicznych i są

narażone na dodatkowe koszty (np. muszą ustanawiać pełnomocnika, wydawać

upoważnienia innym osobom ze względu na brak możliwości osobistego

stawiennictwa, a także mają ograniczony dostęp do tłumacza języka migowego, do

informacji ze względu na niedostępność cyfrową serwisu internetowego lub

dokumentów urzędowych, które są napisane nieprzystępnym językiem, lub ze

względu na bariery proceduralne).

W celu poprawy tej sytuacji przyjęto rządowy program Dostępność Plus na lata

2018–202591. Jego celem jest poprawa dostępności przestrzeni publicznej, w tym

architektury, transportu, produktów i usług na szeroką skalę. Ma on służyć

podniesieniu jakości i zapewnieniu niezależności życia dla osób o szczególnych

potrzebach, w tym osób starszych i osób z trwałymi lub czasowymi trudnościami w

zakresie mobilności lub percepcji. Program skupia się na ośmiu głównych obszarach

wsparcia: architekturze, transporcie, edukacji, służbie zdrowia, cyfryzacji, usługach,

konkurencyjności oraz koordynacji. Realizując założenia programu w zakresie

fizycznego dostosowanie przestrzeni publicznej do potrzeb osób ze szczególnymi

90

Zgodnie z ustawą osoba ze szczególnymi potrzebami to osoba, która ze względu na swoje cechy

zewnętrzne lub wewnętrzne albo ze względu na okoliczności, w których się znajduje, musi podjąć

dodatkowe działania lub zastosować dodatkowe środki w celu przezwyciężenia bariery, aby

uczestniczyć w różnych sferach życia na zasadzie równości z innymi osobami.

91

Uchwała nr 102/2018 Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2018 r. w sprawie ustanowienia Rządowego

Programu Dostępność Plus.

potrzebami, w 2019 r. uchwalono ustawę o zapewnianiu dostępności osobom ze

szczególnymi potrzebami.

Znaczna część urzędów i instytucji administracji publicznej ma swoje siedziby w

budynkach, które powstawały kilkadziesiąt lat temu. Ówczesne wymogi prawa

budowlanego nie obejmowały rozwiązań architektonicznych i komunikacyjnych

uwzględniających

specyficzne

potrzeby

osób

starszych

czy

z

niepełnosprawnościami. Skutkiem tej sytuacji jest obecny stan instytucji publicznych,

który nie spełnia często podstawowych norm w zakresie dostępności

architektonicznej i komunikacyjnej, co stanowi podstawowy warunek wprowadzania

nowych rozwiązań technicznych i udogodnień umożliwiających osobom

z niepełnosprawnościami korzystanie z usług publicznych. Zgodnie z przepisami

ustawy uruchomiono Fundusz Dostępności, dzięki któremu są finansowane pożyczki

na dostosowanie

budynków

użyteczności

publicznej

i

mieszkalnictwa

wielorodzinnego do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i seniorów (windy,

platformy, podjazdy itp.).

Program Dostępność Plus przewiduje również działania związane z poprawą

dostępności usług oraz podnoszeniem kompetencji kadr podmiotów publicznych w

zakresie dostępności. Przewiduje się m.in. kontynuację projektów szkoleniowych dla

architektów, projektantów, urbanistów oraz służb nadzoru budowlanego z zasad

projektowania uniwersalnego, a także uruchomienie centrum doradczego w zakresie

wdrożenia zobowiązań dotyczących dostępności architektonicznej, wynikających z

ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Ponadto

planowane są granty dla jednostek samorządu terytorialnego na ich wyposażenie

pod kątem poprawy dostępności oraz wdrożenie standardów dotyczących

zatrudniania pracowników zgodnie z zasadami dostępności. W programie będą także

prowadzone szkolenia dla koordynatorów dostępności, którzy zgodnie z ustawą

muszą być powołani w każdym organie władzy publicznej. Wypracowane zostaną

rozwiązania ułatwiające zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami w urzędach

administracji publicznej. Weryfikowane będą także procedury związane z obsługą

klienta w urzędach administracji publicznej pod kątem zapewnienia dostępności oraz

realizowane będzie wsparcie urzędów we wdrożeniu wypracowanych wniosków

i rekomendacji.

Nieodpłatna pomoc prawna

W 2019 r. najwięcej, tj. 71,1%, beneficjentów nieodpłatnej pomocy prawnej i

nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego było w wieku produkcyjnym, czyli między

18. a 65. rokiem życia. Osoby w wieku poprodukcyjnym powyżej 65. roku życia

stanowiły aż 28,4% beneficjentów. Często były to osoby ze znaczną

niepełnosprawnością ruchową, które miały problemy z osobistym stawiennictwem w

punkcie. Takim osobom oraz osobom doświadczającym trudności w komunikowaniu

się, o których mowa w ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych

środkach komunikowania się, może być udzielana nieodpłatna pomoc prawna lub

świadczone nieodpłatne poradnictwo obywatelskie, z wyłączeniem nieodpłatnej

mediacji, także poza punktem albo za pośrednictwem środków porozumiewania się

na odległość. W 2018 r. łącznie osób z orzeczeniami było 21 500. Od 2019 r.

korzystający nie muszą legitymować się orzeczeniem o niepełnosprawności podczas

korzystania z nieodpłatnej pomocy. Osoby z niepełnosprawnościami mogą

od ubiegłego roku korzystać z porady w innym miejscu niż siedziba punktu, np. w

miejscu zamieszkania lub pobytu. Liczba osób, które skorzystały z takiej specjalnej

pomocy w 2019 r., wyniosła 4584. Nie oznacza to jednak, że jest to faktyczna liczba

osób z niepełnosprawnościami korzystających z nieodpłatnej pomocy prawnej i

nieodpłatnej porady obywatelskiej. Część osób z niepełnosprawnościami mogła się

udać do punktów samodzielnie. Nie jest jednak znana liczba takich osób, ponieważ w

aktualnym stanie prawnym nie jest wymagane przedstawianie oświadczeń

o niepełnosprawności. Niewątpliwie usługi świadczone w innej formie poza siedzibą

punktu wymagają intensywnej promocji w środowisku lokalnym, tak aby informacja o

nieodpłatnej pomocy i formach jej świadczenia dotarła do jak najszerszego grona

osób najbardziej potrzebujących pomocy (starszych i z niepełnosprawnościami).

Z danych posiadanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości (uzyskanych z urzędów

wojewódzkich) wynika, że w pierwszej połowie 2020 r. udzielono łącznie 155 513

nieodpłatnych porad prawnych i obywatelskich, w tym 131 319 porad prawnych oraz

24 194 porad obywatelskich. Nieodpłatna pomoc była świadczona w 1522 punktach.

Średnia liczba porad w skali kraju w omawianym okresie wyniosła ponad 102 porady

na jeden punkt, co wynosi ponad 17 porad miesięcznie na jeden punkt. W pierwszej

połowie 2020 r. odnotowano znaczny spadek liczby udzielonych porad. W okresie

tym udzielono ich 155 513, podczas gdy w pierwszej połowie 2019 r. udzielono

ponad 230 000 porad, a w pierwszej połowie 2018 r. – 199 325 porad. Spadek porad

udzielonych w powyższym okresie sprawozdawczym wynika najprawdopodobniej z

obowiązującego w Polsce stanu epidemii. Może o tym przesądzać znacznie niższa

liczba porad udzielonych w drugim kwartale bieżącego roku w porównaniu z drugim

kwartałem 2019 r. i 2018 r. Od połowy marca 2020 r. na terenie kraju obowiązywał

bowiem stan zagrożenia epidemicznego, a następnie, trwający do tej pory, stan

epidemii, więc coraz więcej powiatów zaczęło świadczyć nieodpłatną pomoc w trybie

zdalnym, alternatywnym do trybu stacjonarnego świadczenia tej pomocy. Na uwagę

zasługuje fakt, że wprowadzenie możliwości udzielania nieodpłatnej pomocy w

czasie epidemii w trybie zdalnym przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na

odległość skutkowało tym, że z tej pomocy zaczęli korzystać Polacy mieszkający

poza granicami kraju.

Prosty język urzędowy

Trudności w zrozumieniu pism otrzymywanych z urzędów nie są zjawiskiem nowym.

Obywatele często skarżą się, że nie są w stanie zrozumieć, czego się od nich

oczekuje. Coraz więcej urzędów zauważa potrzebę zmian w tym obszarze i

wprowadza innowacje w sposobie przekazywania informacji klientom swoich

instytucji. Warto podkreślić, że uproszczenie języka urzędowego jest

rekomendowane przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów i Szefa Służby Cywilnej.

Treści na portalu RP (gov.pl) publikowane są zgodnie z zasadami WCAG92, tak by

były zrozumiałe i czytelne dla wszystkich obywateli. Od 23 września 2020 r. treści

publikowane w BIP urzędów centralnych będą musiały być zgodne z WCAG. Poza

tymi wytycznymi stosowane są zasady dostępności przez dbanie o zrozumiałość

treści, opierające się na zasadach prostego języka, zwłaszcza w kartach usług. To

konieczne, aby wszystkie usługi cyfrowe były dostępne dla wszystkich obywateli,

także obcokrajowców, osób z niepełnosprawnościami kognitywnymi czy

niedosłyszących.

Całkowite spełnienie wytycznych WCAG2.1 na poziomie AA wpisane do ustawy

o dostępności cyfrowej jest rękojmią pełnej dostępności dla wszystkich obywateli.

Realizacja wytycznych pozwoli na rozwiązanie podstawowej bariery technicznej

dostępności na minimalnym poziomie dla osób niewidomych lub słabowidzących.

Wdrożenie zasad prostego języka sprawi, że informacje będą zrozumiałe dla

wszystkich tych, dla których język polski jest językiem obcym.

Zadanie 1: Stworzenie projektu „Zapewnienie dostępu do wymiaru

sprawiedliwości dla osób z niepełnosprawnościami”.

Rozwiązywany problem: dostosowanie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości

do potrzeb osób z niepełnosprawnościami przez podniesienie kompetencji kadr

sektora sprawiedliwości w zakresie praw osób z niepełnosprawnościami i kontaktów

z tymi osobami oraz wdrażanie usprawnień z zakresu dostępności przez

dostosowanie budynków, w których funkcjonują sądy powszechne, dzięki

inwestycjom infrastrukturalnych oraz doposażeniu w postaci zakupu urządzeń (np.

podjazdy, pętle indukcyjne, oznakowania), przyczyniającym się do poprawy

dostępności sądów dla osób z niepełnosprawnościami.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2023.

Źródło finansowania: Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój.

Zadanie 2: Likwidacja barier poziomych i pionowych w przestrzeniach

komunikacyjnych budynków administracji publicznej oraz instalacja urządzeń i

innych

środków

technicznych

ułatwiających

obsługę

osób

z

niepełnosprawnościami.

Rozwiązywany problem: brak pełnego dostępu do usług publicznych z powodu

istniejących barier zewnętrznych i barier wewnętrznych w przestrzeniach

komunikacyjnych budynków oraz brak możliwości komunikacji i obsługi osób z

różnymi niepełnosprawnościami.

Instytucja odpowiedzialna: wszystkie urzędy wojewódzkie.

Instytucje współpracujące: –

92

Standardy zostały określone przez ustawę z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron

internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Regulacja jest konsekwencją dyrektywy

Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej 2016/2102 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie

dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego.

Planowany czas realizacji: 2022–2025.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Zapewnienie dostępności cyfrowej serwisu gov.pl przez

stosowanie wytycznych WCAG.

Rozwiązywany problem: wprowadzenie rozwiązań uwzględniających potrzeby osób

starszych, niedowidzących, niedosłyszących i głuchych.

Instytucja odpowiedzialna: minister właściwy do spraw informatyzacji.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022.

Źródło finansowania: Program Operacyjny Polska Cyfrowa (84,63%) i w ramach

posiadanych limitów wydatków (15,37%).

Zadanie 4: Przystosowanie urzędów i instytucji do właściwej obsługi

osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami przez wprowadzenie

rozwiązań uwzględniających potrzeby tych grup.

Rozwiązywany problem: dostęp do budynku i usług ministerstw dla osób z

niepełnosprawnościami i starszych.

Instytucja odpowiedzialna: wszystkie ministerstwa.

Instytucje współpracujące: Centrum Obsługi Administracji Rządowej.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 5: Zwiększenie dostępności do usług nieodpłatnej pomocy

prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego dla osób z

niepełnosprawnościami.

Rozwiązywany problem: podjęcie zintensyfikowanych działań mających na celu

promocję systemu nieodpłatnej pomocy prawnej wśród ogółu obywateli, szczególnie

wśród seniorów i osób z niepełnosprawnościami, utworzenie Funduszy Edukacji

Prawnej i Rozwoju Systemu Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, Nieodpłatnego

Poradnictwa Obywatelskiego oraz Edukacji Prawnej, z których środków będą

finansowane działania promocyjne; monitorowanie powiatów pod kątem dostępności

usług dla osób z niepełnosprawnościami; analiza danych statystycznych dotyczących

liczby osób z niepełnosprawnościami korzystających z pomocy; wprowadzenie na

stałe rozwiązania umożliwiającego korzystanie z nieodpłatnej pomocy w trybie

zdalnym jako alternatywy dla stacjonarnego świadczenia tej pomocy.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości.

Instytucje współpracujące: samorząd powiatowy, wszystkie urzędy wojewódzkie.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 6: Budowanie e-usług oraz rozwiązań dotyczących prezentacji

informacji na stronie WWW, BIP i mediów społecznościowych urzędów

wojewódzkich.

Rozwiązywany problem: brak treści dostępnych cyfrowo.

Instytucja odpowiedzialna: wszystkie urzędy wojewódzkie.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2025.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 7: Przeprowadzenie szkoleń członków korpusu służby cywilnej

redaktorów merytorycznych przygotowujących materiały zamieszczane na

stronach

internetowych

urzędów

oraz

redaktorów

technicznych

odpowiedzialnych za rozwiązania techniczne w serwisach internetowych.

Rozwiązywany problem: niska dostępność cyfrowa stron internetowych urzędów,

niewystarczające kompetencje urzędników administracji publicznej w zakresie

zapewniania dostępności cyfrowej oraz informacyjno-komunikacyjnej.

Instytucja odpowiedzialna: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Szef Służby

Cywilnej.

Instytucje współpracujące: urzędy, w których działa korpus służby cywilnej.

Planowany czas realizacji: 2022–2023.

Źródło finansowania: Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój.

Zadanie 8: Przeprowadzenie szkoleń dla koordynatorów do spraw

dostępności w urzędach.

Rozwiązywany problem: brak zapewnienia dostępności urzędów dla osób ze

szczególnymi

potrzebami,

zwłaszcza

osób

z

niepełnosprawnościami,

niewystarczające kompetencje urzędników administracji publicznej w zakresie

zapewniania różnych wymiarów dostępności (architektonicznej, cyfrowej,

informacyjno-komunikacyjnej).

Instytucja odpowiedzialna: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Szef Służby

Cywilnej.

Instytucje współpracujące: urzędy, w których działa korpus służby cywilnej.

Planowany czas realizacji: 2022–2023.

Źródło finansowania: Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój.

Zadanie 9: Wdrożenie usprawnień dotyczących obsługi klienta, rekrutacji

oraz zatrudniania osób ze szczególnymi potrzebami w urzędach administracji

publicznej.

Rozwiązywany problem: brak dostosowania procedur w urzędach do właściwej

rekrutacji i zatrudniania osób ze szczególnymi potrzebami, zwłaszcza osób z

niepełnosprawnościami, Niewystarczające kompetencje urzędników administracji

publicznej w zakresie rekrutacji i zatrudniania osób ze szczególnymi potrzebami.

Instytucja odpowiedzialna: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Szef Służby

Cywilnej.

Instytucje współpracujące: urzędy, w których działa korpus służby cywilnej.

Planowany czas realizacji: 2022–2023.

Źródło finansowania: Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój.

Zadanie 10: Realizacja rządowego programu Dostępność Plus 2018–2025

działanie 18 „Dostępne treści multimedialne” oraz działanie 25 „Kultura bez

barier”.

Rozwiązywany problem: brak dostępu do niektórych treści kulturalnych dla osób

z niepełnosprawnościami.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Instytucje współpracujące: PFRON, jednostki samorządu terytorialnego wraz z

jednostkami organizacyjnymi, muzea, instytucje kultury, służby konserwatorskie,

kościoły i związki wyznaniowe, organizacje pozarządowe, Ministerstwo Edukacji i

Nauki, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, Polski Instytut Sztuki Filmowej, Biblioteka

Narodowa, nadawcy, producenci, dystrybutorzy treści multimedialnych.

Planowany czas realizacji: 2022–2025.

Źródło finansowania: rządowy program Dostępność Plus.

Zadanie 11: Realizacja Programu Inwestycji Dworcowych.

Rozwiązywany problem: systematyczne dostosowywanie dworców kolejowych do

potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz osób o ograniczonej sprawności

ruchowej.

Instytucja odpowiedzialna: PKP S.A.

Instytucje współpracujące: jednostki samorządu terytorialnego, zarządca

infrastruktury.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: środki zewnętrzne oraz środki własne spółki.

Zadanie 12: Poprawa dostępności publicznego transportu zbiorowego

przez dostosowanie dworców do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i osób

o ograniczonej sprawności ruchowej.

Rozwiązywany problem: niewystarczająca dostępność dworców autobusowych

spełniających potrzeby osób z niepełnosprawnościami i osób o ograniczonej

sprawności ruchowej.

Instytucja odpowiedzialna: Główny Inspektorat Transportu Drogowego,

Ministerstwo Infrastruktury.

Instytucje współpracujące: wszystkie urzędy wojewódzkie.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: środki własne właścicieli dworców

Zadanie 13: Przeprowadzenie aktualizacji procedury asysty.

Rozwiązywany problem: eliminacja luk w procesie obsługi pasażerów z

niepełnosprawnościami i systematyczne zwiększanie poziomu satysfakcji pasażerów.

Instytucja odpowiedzialna: PKP S.A.

Instytucje współpracujące: kolejowi przewoźnicy pasażerscy, zarządca

infrastruktury.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: środki własne spółki.

Zadanie 14: Zapewnienie otoczenia prawnego w celu zwiększenia

dostępności usług turystycznych oraz usług hotelarskich dla osób z

niepełnosprawnościami.

Rozwiązywany

problem

zwrócenie

uwagi

na

potrzeby

osób

z

niepełnosprawnościami przy tworzeniu mechanizmów regulacji rynku turystycznego,

ze szczególnym uwzględnieniem programu dofinansowania zadań publicznych z

zakresu turystyki.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sportu i Turystyki.

Instytucje współpracujące: organizacje pozarządowe, które pozyskają środki w

ramach konkursów dotacyjnych na realizację zadań publicznych z zakresu turystyki.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 15: Przeprowadzenie szkolenia pracowników i funkcjonariuszy

Straży Granicznej.

Rozwiązywany problem: poprawa jakości obsługi cudzoziemców przez

pracowników i funkcjonariuszy Straży Granicznej.

Instytucja odpowiedzialna: Komenda Główna Straży Granicznej.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: budżet własny Komendy Głównej Straży Granicznej i środki

pozyskane ze źródeł zewnętrznych, w tym pochodzące z funduszy europejskich.

Zadanie 16: Utworzenie transgranicznej usługi „Wyślij pismo ogólne”.

Usługa umożliwia cudzoziemcom wysłanie dokumentów, pism, wniosków i zgłoszeń

do podmiotów publicznych w ramach tzw. logowania transgranicznego. Dzięki

usłudze osoby posiadające zagraniczne środki identyfikacji elektronicznej będą mieć

możliwość skontaktowania się z instytucjami administracji publicznej w Polsce.

Rozwiązywany problem: zwiększenie dostępności usługi dla cudzoziemców.

Instytucja odpowiedzialna: minister właściwy do spraw informatyzacji.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 17: Sporządzenie instrukcji wypełniania formularzy urzędowych

w językach obcych, a także opublikowanie na stronie internetowej urzędów

szczegółowych informacji w językach obcych.

Rozwiązywany problem: pomoc cudzoziemcom w dostępie i w załatwieniu spraw

administracyjnych, poprawa jakości usług świadczonych cudzoziemcom przez

urzędy.

Instytucja odpowiedzialna: Dolnośląski Urząd Wojewódzki, Kujawsko-Pomorski

Urząd Wojewódzki, Lubelski Urząd Wojewódzki, Lubuski Urząd Wojewódzki, Łódzki

Urząd Wojewódzki, Małopolski Urząd Wojewódzki, Mazowiecki Urząd Wojewódzki,

Opolski Urząd Wojewódzki, Podkarpacki Urząd Wojewódzki, Podlaski Urząd

Wojewódzki, Pomorski Urząd Wojewódzki, Śląski Urząd Wojewódzki, Świętokrzyski

Urząd Wojewódzki, Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki, Wielkopolski Urząd

Wojewódzki, Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 18: Utworzenie państwowego zasobu kadrowego tłumaczy

języka migowego.

Rozwiązywany problem: mała dostępność tłumaczy języka migowego.

Instytucja

odpowiedzialna

Pełnomocnik

Rządu

do

spraw

Osób

Niepełnosprawnych, Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2026 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

B. Wspieranie osób ze szczególnymi potrzebami przez umożliwienie im

wykorzystania nowych technologii przeciwdziałających e-wykluczeniu

Dostęp do usług publicznych podlega ciągłym zmianom ze względu m.in. na rozwój

technologii, zmianę potrzeb odbiorców, jak również poszerzanie się katalogu

odbiorców, w szczególności w obrębie grupy interesantów o specjalnych potrzebach

czy obcokrajowców. Urzędy oferują drogą elektroniczną coraz szerszy wachlarz

usług oraz istotnych informacji. Ułatwia to kontakt z obywatelami, przyspiesza

działanie urzędu oraz przyspiesza załatwianie spraw urzędowych przez obywateli.

Postępująca cyfryzacja administracji publicznej rodzi potrzebę zwiększania

kompetencji cyfrowych obywateli.

Problemem nadal jest równy dostęp do technologii dla wszystkich obywateli. W 2019 r.

15%93 obywateli w wieku 16–74 lata, czyli 4,5 mln mieszkańców naszego kraju,

stanowiły osoby wykluczone cyfrowo, poza zasięgiem gospodarki cyfrowej, które nie

odnosiły korzyści związanych z rozwojem technologicznym. Kolejne 56% to osoby

nieposiadające nawet podstawowych kompetencji cyfrowych. Podstawowe lub

ponadpodstawowe umiejętności cyfrowe prezentowało tylko 44% osób, co

uplasowało nasz kraj na 24. pozycji w UE, 14 punktów procentowych poniżej średniej

unijnej.

W Polsce jedynie 71,7% gospodarstw domowych może korzystać z usług dostępu

do Internetu o przepustowości co najmniej 30 Mb/s. Istnieją duże dysproporcje

geograficzne w możliwościach korzystania z usług dostępu do szybkiego Internetu

między obszarami miejskimi i wiejskimi. Na poniższym wykresie przedstawiono

strukturę dostępności usług dostępu do Internetu w Polsce w odniesieniu do rodzaju

miejscowości oraz jakości usług, z jakich mogą korzystać mieszkańcy tych

miejscowości (w Mb/s)

93

Por. wyniki badania „Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach

domowych‖, GUS 2019.

100,00%

90,00%

80,00%

70,00%

– 102 –

14,00%

60,00%

50,00%

40,00%

29,30%

19,50%

45,30%

46,40%

20,00%

0,00%

48,60%

58,30%

58,70%

21,30%

18,20%

19,90%

22,80%

24,40%

0,40%

100-200 tyś.

0,30%

200-500 tys.

0,20%

miasta powyżej

500 tys.

34,90%

24,90%

30,00%

10,00%

Poz. 640

34,60%

20,10%

wieś

1,20%

poniżej 20 tys.

Brak zasięgu

29,30%

0,50%

20-100 tys.

<30 Mb/s

30-100 Mb/s

26,80%

>=100 Mb/s

Terytorialne różnice w możliwości dostępu do szybkiego Internetu stanowią obecnie

jeden z najważniejszych czynników utrwalających dysproporcje społeczne między

mieszkańcami miast i wsi. Mieszkańcy obszarów wiejskich z natury mają utrudniony

fizyczny dostęp m.in. do usług administracji publicznej, opieki medycznej czy

instytucji kultury. Dostęp ten może być jednak realizowany za pomocą środków

komunikacji elektronicznej – do administracji publicznej w drodze korzystania

z e-usług, do opieki medycznej za pomocą rozwiązań z zakresu telemedycyny, z

kolei do instytucji kultury w postaci wirtualnych muzeów – do czego jednak niezbędne

jest posiadanie szybkiego łącza internetowego. Dostęp do szybkiego Internetu jest

także szansą wyrównania szans edukacyjnych i zawodowych osób o rożnych

rodzajach i stopniach niepełnosprawności – pozwala bowiem na podejmowanie

aktywności z domu, dzięki czemu osoby z niepełnosprawnościami mogą ominąć

fizyczne bariery w przestrzeniach publicznych.

W zakresie wykorzystywania nowoczesnych technologii w kształceniu uczniów

podstawową barierą uniemożliwiającą popularyzację takich modeli kształcenia jest

brak dostępu do szybkiego Internetu w szkołach. Brak takiego dostępu uniemożliwia

nauczycielom i uczniom korzystanie podczas lekcji z cyfrowych treści i narzędzi

edukacyjnych. Różnice w dostępie szkół do szybkiego Internetu i wykorzystaniu go w

procesie edukacji są jedną z głównych przyczyn nierówności szans edukacyjnych

uczniów oraz bezpośrednio przekładają się na różny poziom przygotowania

kompetencji uczniów do poruszania się w nowoczesnym społeczeństwie i

gospodarce. Na koniec 2015 r. jedynie 20% szkół mogło korzystać z usług dostępu

do Internetu o przepustowości co najmniej 100 Mb/s, a ponad 40% szkół nie mogło

korzystać z usług dostępu do Internetu o przepustowościach przekraczających

10 Mb/s. Problem dotyczył zarówno szkół z najmniejszych miejscowości, jak i szkół z

głównych ośrodków miejskich. Brak dostępu do szybkiego Internetu w szkołach

uniemożliwia przeprowadzenie transformacji systemu edukacji w kierunku modelu

opartego na nauczaniu z wykorzystaniem nowoczesnych technologii. Ogólnopolska

Sieć Edukacyjna umożliwi wszystkim szkołom w Polsce korzystanie z usług dostępu

do Internetu o symetrycznej przepustowości co najmniej 100 Mb/s, wraz z

zaawansowanymi usługami bezpieczeństwa sieciowego i teleinformatycznego, w tym

usługami uniemożliwiającymi uczniom dostęp do treści, które zagrażają ich

prawidłowemu rozwojowi. Usługi świadczone w ramach Ogólnopolskiej Sieci

Edukacyjnej są co do zasady bezpłatne.

Obecnie jedynie ok. 60% informacji i usług prezentowanych na stronach

internetowych jest dostępnych dla osób z różnymi niepełnosprawnościami. Oznacza

to, że co najmniej kilkaset tysięcy do dwóch milionów obywateli nie może efektywnie

skorzystać z możliwości, jakie daje Internet. W związku z tym osoby te muszą

korzystać z pomocy osób trzecich bądź przemieszczać się do urzędu, aby załatwić

podstawowe sprawy. Istnieje niebezpieczeństwo, że może to nawet spowodować

brak dostępu do najbardziej istotnych informacji, takich jak informacje o sytuacjach

kryzysowych czy o zagrożeniu. W kontekście dostępności informacji dla wszystkich

obywateli istotne jest zapewnienie rozwiązań technicznych umożliwiających

korzystanie z nich przez osoby z niepełnosprawnościami. Stąd informacje

udostępniane na stronach internetowych urzędów administracji publicznej powinny

charakteryzować się dostępnością oraz czytelnością dla wszystkich użytkowników,

również dla osób z niepełnosprawnościami.

Jak wynika z kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli (dalej jako

„NIK‖) pod koniec 2015 r., najczęściej powtarzające się błędy związane z

dostępnością stron internetowych to błędy wpływające na prawidłowe odczytywanie

zawartości strony przez programy asystujące, np. tzw. czytniki ekranu (błędy na

ponad 95% zbadanych stron) oraz problemy z dostępnością stron internetowych dla

użytkowników posługujących się głównie klawiaturą (78% zbadanych stron). Tylko

pięć (z 23 zbadanych) stron było w pełni dostępnych z poziomu klawiatury. Na

pozostałych stronach znacznik klawiatury (tzw. fokus) najczęściej był słabo lub w

ogóle niewidoczny, zdarzało się, że blokował się na niektórych elementach strony

lub niektóre elementy pomijał. Inne błędy to niedostosowanie stron (ponad 43%) do

wymagań osób słabowidzących, m.in. niewystarczający kontrast między tłem a

tekstem, niewłaściwe wyróżnienia treści, brak możliwości zatrzymania

przesuwających się informacji, a także niedostępność materiałów multimedialnych

(filmów, nagrań audio) dla osób niewidomych i głuchych. NIK zwraca szczególną

uwagę na błędy utrudniające lub uniemożliwiające prawidłowe odczytywanie treści

przez programy asystujące, w tym przede wszystkim na wyjątkowo uciążliwe błędy w

dostępności formularzy zamieszczanych na stronach urzędów. Formularze służące

m.in. do kontaktu drogą elektroniczną z urzędem często okazywały się słabo

dostępne lub niedostępne dla osób z niepełnosprawnościami – głównie dla osób

niewidomych, korzystających z programów czytających.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia NIK, mimo że od momentu kontroli minęło

5 lat, nadal istnieje konieczność umożliwienia dostępu do usług, w tym usług

cyfrowych, oferowanych przez urzędy administracji publicznej osobom z różnymi

niepełnosprawnościami oraz konieczność budowania dostępności cyfrowej zgodnie

z obowiązującymi przepisami i dobrymi praktykami w tym zakresie.

Zadanie 1: Powszechny dostęp do szybkiego Internetu.

Rozwiązywany problem: wykluczenie cyfrowe około 28% gospodarstw w Polsce.

Instytucja odpowiedzialna: minister właściwy do spraw informatyzacji.

Instytucje współpracujące: Urząd Komunikacji Elektronicznej, Urząd Ochrony

Konkurencji i Konsumentów.

Planowany czas realizacji: 2022–2025 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: Program Operacyjny Polska Cyfrowa, Krajowy Plan

Odbudowy, środki polityki spójności na lata 2021–2027.

Zadanie 2: Wdrożenie Programu Rozwoju Kompetencji Cyfrowych.

Rozwiązywany problem: niski poziom kompetencji cyfrowych w Polsce.

Instytucja odpowiedzialna: minister właściwy do spraw informatyzacji.

Instytucje współpracujące: ministerstwa, wszystkie urzędy wojewódzkie, Główny

Urząd Statystyczny, Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa (NASK), Instytut

Badań Edukacyjnych, Centrum Promocji Informatyki, Centrum Projektów Polska

Cyfrowa, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, uczelnie, samorządy,

organizacje społeczne, regionalni liderzy cyfryzacji, organizacje pracodawców,

placówki i instytucje edukacyjne, samorządowe instytucje kultury, wojewódzkie i

powiatowe biblioteki publicznej.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: fundusze unijne, w ramach posiadanych limitów wydatków.

C. Promowanie aspektów społecznych w zamówieniach publicznych

Urząd Zamówień Publicznych realizuje działania związane z zagadnieniem

dostępności dla osób z niepełnosprawnościami od 2016 r., kiedy to nastąpiła

implementacja do polskiego porządku prawnego unijnych dyrektyw w sprawie

zamówień publicznych z 2014 r. Przepisy, które weszły w życie 28 lipca 2016 r.,

wprowadziły do ustawy – Prawo zamówień publicznych obowiązek sporządzania

opisu przedmiotu zamówienia – w przypadku zamówień przeznaczonych do użytku

osób fizycznych, w tym pracowników zamawiającego – z uwzględnieniem wymagań

w zakresie dostępności dla osób z niepełnosprawnościami lub projektowania z

przeznaczeniem dla wszystkich użytkowników94. W przypadku gdy wymagania te

wynikają z aktu prawa Unii Europejskiej, przedmiot zamówienia, w zakresie

projektowania z przeznaczeniem dla wszystkich użytkowników, opisuje się przez

odesłanie do tego aktu95. Obowiązek uwzględnienia kwestii dostępności w ramach

postępowań o udzielenie zamówienia publicznego został również sformułowany w

ustawie o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami96. Mimo

obligatoryjnego charakteru przepisów ustawy – Prawo zamówień publicznych w

94

Art. 29 ust. 5 ustawy – Prawo zamówień publicznych.

Art. 29 ust. 6 ustawy – Prawo zamówień publicznych.

96

Art. 4 ust. 3 ustawy o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami.

zakresie dostępności, a także sformułowania tego obowiązku również w innych

aktach prawnych, odsetek postępowań, w ramach których uwzględniono w opisie

przedmiotu zamówienia wymagania w zakresie dostępności dla osób z

niepełnosprawnościami oraz projektowania dla wszystkich, jest niewystarczający.

Dlatego też istnieje potrzeba podnoszenia świadomości instytucji publicznych na

temat stosownych regulacji, upowszechniania dobrych praktyk i wzorcowych zapisów

dokumentacji zamówienia uwzględniających kwestię dostępności.

Zadanie 1: Stosowanie w zamówieniach publicznych aspektów

społecznych.

Rozwiązywany problem: niski stopień stosowania aspektów społecznych w

zamówieniach publicznych.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Aktywów Państwowych.

Instytucje współpracujące: wykonawcy.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Promowanie kwestii dostępności w zamówieniach

publicznych.

Rozwiązywany problem: podnoszenie wiedzy przedstawicieli instytucji publicznych

na temat obowiązków w zakresie uwzględniania kwestii dostępności dla osób z

niepełnosprawnościami oraz projektowania dla wszystkich w zamówieniach

publicznych wynikających z przepisów ustawy – Prawo zamówień publicznych.

Instytucja odpowiedzialna: Urząd Zamówień Publicznych.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

VI.

Poz. 640

Priorytet: budowanie świadomości

Budowanie świadomości w pracach Pełnomocnika Rządu do spraw Równego

Traktowania stanowi wciąż ważny element jego działalności. Równe traktowanie oraz

przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, narodowość, pochodzenie

etniczne, religię, wyznanie, światopogląd, wiek, niepełnosprawność czy orientację

seksualną to główne ustawowe zadania Pełnomocnika. Ścisły związek z nimi ma

promowanie i upowszechnianie pozytywnego wizerunku wszelkich mniejszości w

Polsce. Działania takie są niezbędne do podnoszenia wiedzy w społeczeństwie na

powyższe tematy, co przyczyni się do większego poznania i zrozumienia

społeczności mniejszościowych w Polsce.

Zgodnie z badaniami Kantar Public, przeprowadzonymi w październiku 2018 r.97,

Polacy najczęściej dostrzegają dyskryminację ze względu na rasę, pochodzenie

etniczne, orientację seksualną lub narodowość oraz tożsamość płciową. Także w

porównaniu z poprzednim rokiem Polacy częściej widzą wzrost występowania

różnego rodzaju dyskryminacji, głównie ze względu na rasę, pochodzenie etniczne

lub narodowość, niepełnosprawność oraz światopogląd lub bezwyznaniowość.

Częściej też jako przejaw dyskryminacji postrzegane są kwestie związane z

zatrudnieniem niż dostępem do usług. Badania wskazują również, że Polacy są w

stanie częściej zaakceptować w swoim najbliższym otoczeniu osoby z Ukrainy niż

muzułmanów czy osoby ze schizofrenią. Większość respondentów twierdzi, że nie

należy do grupy, która jest narażona na dyskryminację w Polsce. Wśród tych, którzy

uważają, że mogą być dyskryminowani, najczęściej zgłaszane było narażenie na

nierówne traktowanie ze względu na wiek, rasę, pochodzenie etniczne i

niepełnosprawność czy orientację seksualną. Trzech na stu badanych w 2018 r.

doświadczyło dyskryminacji, a dwóch na stu zna osoby dyskryminowane.

Nierównego traktowania doświadczano głównie ze względu na wiek. Najczęściej

spotykano się z dyskryminacją w obszarze działalności gospodarczej i zawodowej98.

A. Zwiększenie wiedzy na temat stereotypów, uprzedzeń i dyskryminacji

oraz możliwości przeciwdziałania tym zjawiskom (inaczej niż dzięki

kampaniom społecznym)

Świadomość prawna Polaków w kontekście równego traktowania wciąż jest

niewielka. Wprawdzie większość obywateli rozpoznaje różne formy i przejawy

dyskryminacji w swoim otoczeniu, jednak nie identyfikuje się z nimi i nie dostrzega

przejawów nietolerancji w swoim zachowaniu i postępowaniu, a także nie należy do

grupy narażonej na dyskryminację. Tymczasem coraz więcej osób uważa, że mogą

być dyskryminowane czy narażone na nierówne traktowanie ze względu na wiek,

płeć, niepełnosprawność czy wyznanie.

97

„Świadomość prawna w kontekście równego traktowania 2018…‖, dostęp 8 października 2021 r.,

s. 20 i n.

Tamże.

Jak wynika z raportu Kantar Public utworzonego na potrzeby Biura Rzecznika Praw

Obywatelskich w 2016 r., większość Polaków trafnie rozpoznaje dyskryminację na

rynku pracy i na rynku usług (61–77% w zależności od konkretnego przykładu

dyskryminacji), równocześnie odpowiednio jedynie 33% i 25% mieszkańców Polski

wie, że dyskryminacja jest w tych obszarach zakazana przez prawo99. Zgodnie z

badaniem CBOS z 2018 r. wśród grup napotykających w życiu społecznym w Polsce

większe trudności i ograniczenia niż inne grupy trzech na dziesięciu badanych

wskazało wyznawców innych religii niż rzymskokatolicka (30%)100.

Odbędzie się konferencja pod patronatem i z udziałem Pełnomocnika Rządu do

spraw Równego Traktowania oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Jej

głównym celem będzie zaprezentowanie historii i głównych założeń wyżej

wskazanych wyznań oraz ewentualnych trudności, z jakimi się spotykają. W jednym z

końcowych paneli konferencji przedstawione zostaną także sposoby przeciwdziałania

ewentualnemu negatywnemu wizerunkowi, uprzedzeniom czy dyskryminacji.

Wydarzenie będzie miało oprawę medialną, a poprzedzone zostanie informacjami w

mediach społecznościowych Pełnomocnika Rządu do spraw Równego Traktowania

oraz serią artykułów, zamieszczanych na stronie Pełnomocnika, na temat biorących

udział w konferencji kościołów i związków wyznaniowych. Po konferencji na stronie

Pełnomocnika będą zamieszczone materiały pokonferencyjne.

Zadanie 1: Opracowanie i wdrożenie planu szkoleń mających na celu

budowanie świadomości pracowników poszczególnych urzędów w obszarze

potrzeb osób potencjalnie narażonych na dyskryminację.

Rozwiązywany problem: dyskryminacja w miejscu pracy.

Instytucja odpowiedzialna: wszystkie urzędy wojewódzkie, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Cykliczne konferencje z udziałem przedstawicieli kościołów i

związków wyznaniowych mających podpisane odrębne umowy z rządem RP101.

99

https://www.rpo.gov.pl/pl/content/jaka-jest-swiadomosc-polakow-w-zakresie-rownego-traktowaniarzecznik-przedstawia-dane, dostęp 9 października 2020 r.

100

Zob. komunikat z badań CBOS Nr 106/2018, „Komu żyje się najtrudniej?‖,

https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2018/K_106_18.PDF, dostęp 9 listopada 2020 r.

101

W Polsce 17 kościołów i związków wyznaniowych działa na podstawie odrębnych umów z rządem

RP. Należą do nich: Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny – 507 196 wyznawców (dane z 2018

r.), Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP – 61 217 wyznawców (dane z 2018 r.), Kościół

Greckokatolicki – 55 000 wyznawców (dane z 2017 r.), Liga Muzułmańska w RP – 35 000 wyznawców

(dane z 2018 r.)m Kościół Zielonoświątkowy – 25 152 wyznawców (dane z 2018 r.), Kościół

Starokatolicki Mariawitów – 22 849 wyznawców (dane z 2017 r.), Kościół Polskokatolicki w RP –

18 259 wyznawców (dane z 2018 r.), Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w RP – 9726 wyznawców

(dane z 2018 r.), Kościół Chrześcijan Baptystów w RP – 5343 wyznawców (dane z 2018 r.), Kościół

Ewangelicko-Metodystyczny w RP – 4442 wyznawców (dane z 2018 r.), Kościół EwangelickoReformowany w RP – 3335 wyznawców (dane z 2018 r.), Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich

w RP – 1860 wyznawców (dane z 2018 r.), Kościół Katolicki Mariawitów w RP – 1838 wyznawców

(dane z 2018 r.), Wschodni Kościół Staroobrzędowy – 1260 wyznawców (dane z 2018 r.), Kościół

Rozwiązywany problem: przeciwdziałanie szerzeniu się stereotypów i uprzedzeń na

tle religijnym.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji,

kościoły i związki wyznaniowe w Polsce, środowiska i instytucje naukowe zajmujące

się zagadnieniami mniejszości wyznaniowych (kwestie historyczne, kulturowe,

socjologiczne).

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Cykliczne konferencje z udziałem przedstawicieli mniejszości

narodowych i etnicznych102.

Rozwiązywany problem: przeciwdziałanie szerzeniu się stereotypów i uprzedzeń na

tle etnicznym.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji,

organizacje zrzeszające mniejszości narodowe i etniczne, środowiska i instytucje

naukowe zajmujące się zagadnieniami mniejszości wyznaniowych (kwestie

historyczne, kulturowe, socjologiczne).

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Opracowanie i wdrożenie certyfikatu dla jednostek, organów i

instytucji promujących równe traktowanie.

Rozwiązywany problem: niska widoczność liderów i ich działań w zakresie równego

traktowania.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 5: Badania społeczne i międzynarodowa konferencja naukowa

dotycząca praw mężczyzn.

Rozwiązywany problem: brak debaty dotyczącej obszarów dyskryminacji

mężczyzn.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2024–2026.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Ormiański – 670 wyznawców (dane z 2017 r.), Karaimski Związek Religijny w RP – 155 wyznawców

(dane z 2018 r.), Kościół Neounicki – 131 wyznawców (dane z 2018 r.) – dane np. GUS z 2019 r.,

„Wyznania religijne w Polsce w latach 2015–2018‖ – oraz Kościół Katolicki – 32,91 mln ochrzczonych

(dane z 2017 r.).

102

Kwestię tę reguluje ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych

oraz o języku regionalnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 823). Zgodnie z nią do mniejszości narodowych i

etnicznych zalicza się następujące mniejszości: białoruską, czeską, litewską, niemiecką, ormiańską,

rosyjską, słowacką, ukraińską oraz żydowską, karaimską, łemkowską, romską, tatarską.

Zadanie 6: Konferencja z organizacjami reprezentującymi prawa ojców.

Rozwiązywany problem: brak debaty dotyczącej obszarów dyskryminacji

mężczyzn.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2024–2026.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

B. Realizacja kampanii społecznych mających

dyskryminacji i kształtowanie tolerancji

na

celu

przeciwdziałanie

Przeciwdziałanie dyskryminacji i wszelkim formom nierównego traktowania wynika

bezpośrednio z art. 32 Konstytucji RP, zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa

równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Ponadto nikt

nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z

jakiejkolwiek przyczyny.

Niemniej jednak istnieją grupy narażone na dyskryminację w stopniu szczególnym ze

względu na posiadanie określonych cech, które podlegają prawnej ochronie. Ustawa

równościowa zawiera zamknięty katalog przesłanek mogących stanowić podstawę

dyskryminacji. Mianowicie wyszczególnione zostały: płeć, rasa, pochodzenie

etniczne, narodowość, religia, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek

oraz orientacja seksualna.

Adresatem polityki antydyskryminacyjnej jest m.in. ogół społeczeństwa, tym samym

konieczne staje się uwzględnienie w działaniach na rzecz równego traktowania

kontekstu społecznego przejawów dyskryminacji. Istotne jest również realizowanie

inicjatyw mających na celu podniesienie świadomości społecznej w obszarach

związanych z nierównym traktowaniem, a także rozwój współpracy między

instytucjami społeczeństwa obywatelskiego i administracji publicznej w celu

zwiększenia dostępu obywateli do informacji oraz poprawy rozwiązywania

problemów związanych z nierównym traktowaniem.

Według badania CBOS z 2018 r. „Komu żyje się najtrudniej‖103 zdecydowana

większość respondentów (73%) uważa, że obecnie w Polsce są osoby lub takie

grupy społeczne, które doświadczają większych trudności niż pozostali ludzie, a

także mają mniejsze możliwości realizowania swoich potrzeb. Według badanych w

najgorszej sytuacji są osoby z niepełnosprawnościami, w drugiej kolejności – ubodzy,

biedni, a następnie starsi oraz bezdomni. Co siedemnasty badany (6%) ma poczucie,

że jest traktowany gorzej niż inni i mniej akceptowany w społeczeństwie. Wśród

przyczyn gorszego traktowania ankietowani najczęściej wymieniali złą sytuację

materialną (37%), niepełnosprawność, chorobę (34%) oraz wiek (30%).

Zob. komunikat z badań CBOS nr 106/2018, „Komu żyje się najtrudniej?‖.

Z raportu Fundacji Centrum Badań Opinii Społecznej wynika, że niezmiennie od

końca lat dziewięćdziesiątych zdecydowana większość Polaków określa się mianem

osoby wierzącej104. Z uwagi na pojawiające się przejawy agresji skierowanej w

stosunku do osób religijnych jednym z działań podejmowanych w ramach budowania

świadomości oraz zwalczania mowy nienawiści są kampanie informacyjne mające na

celu uświadamianie społeczeństwa o istniejących mechanizmach regulujących

działania spowodowane mową nienawiści.

Każdy powinien czuć się bezpieczny – w swoim domu, związku, miejscu pracy, w

miejscu publicznym czy w Internecie, a w życiu społecznym – uczestniczyć w

równym stopniu, co jest niezbędnym warunkiem dobrze funkcjonującej demokracji.

Przez ostatnie 10 lat Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania

przeprowadził kampanie społeczne mające na celu m.in. przeciwdziałanie przemocy

wobec kobiet i dzieci, profilaktykę cyberprzestępczości, zwalczanie ksenofobii,

homofobii, rasizmu, wskazanie różnic w zarobkach kobiet i mężczyzn. Konieczna jest

ich kontynuacja.

Zadanie 1: Prowadzenie działań informacyjnych, promocyjnych i

edukacyjnych dotyczących standardów dostępności programu Dostępność

Plus przez media, media społecznościowe oraz w ramach współpracy z NGO.

Do udziału w kampanii zostaną zaproszone samorządy polskich miast,

organizacje pozarządowe, uczelnie, szkoły, przedszkola, pełnomocnicy

wojewodów do spraw równego traktowania.

Rozwiązywany problem: niska świadomość na temat programu Dostępność Plus,

jego zakresu działania oraz rezultatów.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022.

Źródło finansowania: środki z programu Dostępność Plus.

Zadanie 2: Kampania wspierająca weteranów poszkodowanych w

działaniach wojennych oraz kombatantów.

Rozwiązywany problem: zbyt małe wsparcie społeczeństwa.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Obrony Narodowej.

Instytucje współpracujące: podległe jednostki organizacyjne, jednostki samorządu

terytorialnego, organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie

3

Realizacja

ogólnopolskich

kampanii

społecznych

uwrażliwiających na zjawisko przemocy domowej.

Rozwiązywany problem: przemoc, szczególnie wobec kobiet, dzieci, osób z

niepełnosprawnościami i starszych.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

104

Por. komunikat CBOS nr 63/2020, „Religijność Polaków w ostatnich

https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2020/K_063_20.PDF, dostęp 13 kwietnia 2022 r.

latach‖,

Instytucja współpracujące: –

Planowany czas realizacji: lata: 2022, 2024, 2026, 2028, 2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Realizacja kampanii edukacyjnych na stronach internetowych

i w mediach społecznościowych na temat starzenia się.

Rozwiązywany problem: negatywny wizerunek starości.

Instytucja odpowiedzialna za zadanie: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: organizacje pozarządowe wspierające osoby starsze i

kluby seniora.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie cykliczne).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 5: Prowadzenie kampanii w mediach tradycyjnych i

społecznościowych oraz przez stronę internetową o problemach związanych z

dyskryminacją i uprzedzeniami.

Rozwiązywany problem: niska świadomość społeczna w zakresie równego

traktowania, w tym na temat przyczyn i skutków naruszenia zasady równego

traktowania; uwrażliwienie na problem dyskryminacji, wskazanie, gdzie można

zwrócić się o pomoc.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania,

Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Instytucje współpracujące: organizacje pozarządowe, pełnomocnicy wojewodów

do spraw równego traktowania, media.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (działanie cykliczne).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 6: Prowadzenie działań informacyjnych, promocyjnych i

edukacyjnych dotyczących postaw tolerancji względem różnorodności wyznań.

Rozwiązywany problem: przeciwdziałanie przejawom dyskryminacji ze względu na

religię lub wyznanie.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa, pełnomocnicy wojewodów do

spraw równego traktowania, organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (działanie cykliczne).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

C. Przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści i poprawa ich efektywnego

ścigania

Zmiany o charakterze kulturowym wywołują w części społeczeństwa radykalizację

nastrojów. Zdarzają się przypadki nawoływania do nienawiści na tle różnic

narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych czy też ze względu na

orientację seksualną. Grupy osób lub jednostki wyróżnione z uwagi na powyższe

cechy spotyka agresja fizyczna i werbalna.

Zgodnie z definicją opracowaną przez Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw

Człowieka Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (ODIHR, OBWE),

przestępstwo z nienawiści to każde przestępstwo natury kryminalnej, włączając

w to przestępstwa wymierzone w ludzi i ich mienie, w którego wyniku ofiara, lokal lub

inny cel przestępstwa są dobierane ze względu na ich faktyczne bądź domniemane

powiązanie, związek, przynależność, członkostwo lub udzielanie wsparcia grupie,

która może być wyróżniana na podstawie cech charakterystycznych wspólnych dla

jej członków, takich jak faktyczne lub domniemane: rasa, narodowość lub

pochodzenie etniczne, język, kolor skóry, religia, płeć, wiek, niepełnosprawność

fizyczna lub psychiczna, orientacja seksualna lub inne podobne cechy.

W ramach prac Komendy Głównej Policji (we współpracy z Ministerstwem Spraw

Wewnętrznych i Administracji) prowadzony jest rejestr przestępstw z nienawiści,

będący narzędziem do monitorowania wyżej wskazanych przestępstw i dający

możliwość dokonywania analiz tego rodzaju przestępczości.

Szczegółowe dane na temat przestępstw z nienawiści zawarte są na stronie Biura

Instytucji

Demokratycznych

i

Praw

Człowieka

(ODIHR)

https://hatecrime.osce.org/poland. Należy nadmienić, że dane te są oparte m.in. na

informacjach przekazanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Rzeczywista skala przestępstw motywowanych nienawiścią w Polsce może być

niedoszacowana. Pokrzywdzeni bardzo często nie zgłaszają ich do organów

ścigania. Jest to wynikiem wielu czynników, m.in. bariery językowej, braku zaufania

do wymiaru sprawiedliwości, obawy przed wtórną wiktymizacją czy niskim odsetkiem

wszczynanych postępowań karnych i wyroków skazujących za takie incydenty o

charakterze przestępczym105.

Analiza wyników badania zrealizowanego przez Firmę Ipsos Polska106 wskazuje, że

przypadki nienawiści względem członków kilku wybranych społeczności

mieszkających w Polsce (tj. Ukraińców, muzułmanów oraz osób pochodzących z

Afryki Subsaharyjskiej) w największym stopniu dotknęły osoby pochodzące z Afryki

Subsaharyjskiej (43%). Za ofiary takich przestępstw uważało się 18,5%

ankietowanych obywateli Ukrainy i 8% ankietowanych muzułmanów. We wszystkich

grupach najczęstszym rodzajem zdarzeń były zniewagi, o których nadmieniło 17%

ankietowanych Ukraińców, 7% muzułmanów i 38% obywateli z Afryki

105

http://uchodzcy.info/reaguj-na-przestepstwa-z-nienawisci/, dostęp 16 listopada 2021 r.

Badanie zostało zlecone przez Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR)

oraz Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich RP, a zrealizowane przez Firmę Ipsos Polska. Ankieta

składała się z dwóch części: badania formatywnego i ankiety opartej na przeprowadzaniu rozmów z

ankietowanymi, którzy następnie losowo rekrutowali kolejne osoby do badania spośród własnych sieci

społecznych (ang. respondent-driven sampling, RDS). Podczas prac terenowych zrealizowanych w

okresie od 5 lutego do 6 czerwca 2018 r. ankietowano następujące osoby: 273 Ukraińców (w

Krakowie), 194 muzułmanów (w Warszawie), 176 osób z Afryki Subsaharyjskiej (w Warszawie).

Subsaharyjskiej. Spośród 269 incydentów wspomnianych przez ankietowanych

jedynie 19 zgłoszono na policję, a spośród tych, które respondenci uznali

za przestępstwa z nienawiści – na podłożu pochodzenia narodowego lub etnicznego,

religii albo koloru skóry – władzom zgłoszono zaledwie trzy.

Z uwagi na charakter przestępstw z nienawiści oraz ich negatywne konsekwencje dla

bezpieczeństwa i porządku publicznego w całym kraju konieczne jest

przeciwdziałanie takim zdarzeniom i skuteczne ściganie w razie ich wystąpienia. Z

przytoczonych wyżej danych wynika potrzeba działania prewencyjnego,

informacyjnego i zaradczego skierowanego zarówno do ogółu społeczeństwa, w tym

w szczególności młodego pokolenia, do osób narażonych na przestępstwa z

nienawiści oraz do służb państwa, które zapewniają egzekwowanie prawa.

Działania prewencyjne

Tolerancja służy zachowaniu pokoju społecznego w sytuacji współistnienia osób czy

grup społecznych wyróżniających się na tle ogółu rasą, narodowością, wyznaniem,

niepełnosprawnością, orientacją seksualną czy innymi cechami widocznymi w ich

wyglądzie czy zachowaniu. Celem Krajowego Programu jest nie tylko reagowanie na

zjawiska przemocy, ale także skuteczne ich identyfikowanie i zapobieganie im.

Budowanie postaw antydyskryminacyjnych i tolerancyjnych, opartych na przesłance

godności osobistej każdego człowieka, musi objąć przede wszystkim młode

pokolenie. Istotnym elementem tego procesu edukacji pozostaje szkoła, jednakże z

zachowaniem prawa rodziców do wychowywania swoich dzieci zgodnie z własnymi

przekonaniami.

W ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016–2020 na zlecenie ministra

właściwego do spraw oświaty i wychowania został przygotowany program promocji

zdrowia psychicznego „Myślę pozytywnie‖107. Ważnymi elementami programu jest

kształtowanie umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach i korzystania z

pomocy oraz upowszechnianie wiedzy o możliwej interwencji i wsparciu. Powyższe

działanie zostało uzupełnione opracowaniem i wydaniem dwóch poradników108, które

udostępniono do pobrania w wersji elektronicznej dla rodziców i nauczycieli na

stronie internetowej Ośrodka Rozwoju Edukacji

‒ „Rola pracowników oświaty w promocji zdrowia psychicznego i w

zapobieganiu zachowaniom autodestrukcyjnym u młodzieży‖ – poradnik dla

nauczycieli,

‒ „Rola rodziny i osób bliskich w promocji zdrowia psychicznego i w

zapobieganiu zachowaniom autodestrukcyjnym u młodzieży‖ – poradnik dla

rodziców.

W 2019 r. Minister Edukacji Narodowej zlecił w ramach otwartego konkursu z

Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016–2020 także upowszechnienie zasad

107

108

http://myslepozytywnie.pl/baza-materialow, dostęp 12 października 2020 r.

Zadanie publiczne w ramach NPZ zrealizowane przez Fundację Wielogłosu.

komunikacji oraz mediacji szkolnej i mediacji rówieśniczej jako metod rozwiązywania

konfliktów i zapobiegania agresji i przemocy w relacjach społecznych.

Prawidłowa komunikacja oparta na uważnym słuchaniu i mówieniu przez pryzmat

emocji i potrzeb własnych i drugiej strony umożliwia osiąganie ważnych umiejętności

życiowych oraz unikanie wielu napięć, sporów, konfliktów, agresji i przemocy w

środowisku szkolnym. W ramach zadania przygotowano programy szkolenia

dotyczące pozytywnej komunikacji dla wychowawców w przedszkolach, nauczycieli

edukacji wczesnoszkolnej, rodziców ze wskazanych grup wiekowych dzieci oraz rad

pedagogicznych. Na podstawie przygotowanych programów przeprowadzono

szkolenia warsztatowe w 100 szkołach i przedszkolach.

Zadanie publiczne podlegało ewaluacji procesu i efektów działań, w której wyniku

stwierdzono, że spełniono założone cele i osiągnięto rezultaty jakościowe dotyczące

upowszechnienia zasad prawidłowej komunikacji jako metody zapobiegania agresji i

przemocy w relacjach społecznych. Wyniki analiz pokazały, że nastąpił istotny

przyrost wiedzy po udziale w szkoleniu zarówno w grupie nauczycieli, jak i w grupie

rodziców. Na stronie www.myslepozytywnie.pl/baza-materialow znajdują się

materiały szkoleniowe z zakresu pozytywnej komunikacji.

W 2019 r. przygotowano także założenia programu upowszechniania mediacji

rówieśniczych i mediacji szkolnej we wszystkich szkołach. Mediacje, jako nauka

konstruktywnego sposobu rozwiązywania problemów w społeczności szkolnej,

zapobiega agresji i przemocy oraz rozwija zdolność prowadzenia dialogu, ułatwia

kształtowanie umiejętności współżycia z innymi. W ramach upowszechniania

mediacji rówieśniczych i mediacji szkolnej, projektem objęto 60 szkół podstawowych i

ponadpodstawowych, które były zmotywowane do wdrożenia mediacji jako metody

rozwiązywania sporów i konfliktów. Następnie przygotowano pakiet materiałów i

narzędzi, które pozwalają obecnie na podjęcie procesu wdrażania tej metody pracy w

profilaktyce agresji i przemocy przez szkolenia online. Pakiet zawiera m.in.: program

wraz ze skryptem z kartami pracy z zakresu mediacji, pakiet narzędzi dla

realizatorów mediacji szkolnych, zestaw elektronicznych ankiet diagnostycznych,

podręcznik kompendium mediatora szkolnego, standardy prowadzenia mediacji i

postępowania mediatora, pakiet narzędzi do przygotowania szkolnych procedur

mediacyjnych oraz planu wdrożenia mediacji szkolnej. Powstała także platforma

internetowa

z

materiałami

poświęconymi

mediacji

szkolnej

http://mediacjewszkole.pl/mediacje.

Mając na względzie podane statystki wskazujące, że przestępstwa z nienawiści

najczęściej występują w stosunku do osób należących do mniejszości narodowych i

etnicznych, w Krajowym Programie uwzględniono również działania polegające na

wypracowaniu programu dedykowanego młodzieży. Pilotaż programu odbędzie się w

formie spotkań przedstawicieli zainteresowanych mniejszości narodowych i

etnicznych z warszawską młodzieżą szkolną. Jego celem jest zapoznanie młodych

osób z działającymi w Warszawie (na dalszym etapie program obejmie też inne

miasta i regiony Polski) wyżej wskazanymi mniejszościami, które będą miały

możliwość zaprezentowania młodemu pokoleniu swojej kultury, tradycji i historii.

Program zostanie ogłoszony w mediach społecznościowych Pełnomocnika Rządu do

spraw Równego Traktowania (w tym prezentacja krótkich informacji o mniejszościach

narodowych i etnicznych oraz sylwetek ich znanych przedstawicieli, np. artystów,

dziennikarzy, polityków) z prośbą, aby zainteresowani zgłaszali się przez Biuro

Pełnomocnika. Dodatkowo Biuro wyśle do organizacji zrzeszających mniejszości

narodowe i etniczne listy z informacją o programie, zachęcające do wzięcia udziału.

Następnie za pośrednictwem Ministerstwa Edukacji i Nauki program zostanie

zaprezentowany w warszawskich szkołach. Każda ze szkół biorąca udział

w projekcie będzie zobligowana do zaprezentowania krótkiego materiału ze

spotkania (w dowolnej formie, np. krótki film, zdjęcia, informacja pisemna).

Najciekawszy materiał zostanie nagrodzony przez Pełnomocnika. W przypadku

gdyby program cieszył się powodzeniem, mógłby zostać rozszerzony na inne miasta

i regiony Polski.

Zadanie 1: Warsztaty dotyczące przemocy rówieśniczej dla nauczycieli i

młodzieży.

Rozwiązywany problem: przemoc rówieśnicza na tle stereotypów i uprzedzeń.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki, Ministerstwo Spraw

Wewnętrznych i Administracji, Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Policja, poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie cykliczne).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Pilotażowy program dla uczniów ostatnich klas szkół

podstawowych i szkół średnich z Warszawy z udziałem mniejszości

narodowych i etnicznych109 działających w Warszawie.

Rozwiązywany problem: kwestie związane z nietolerancją i przestępstwami z

nienawiści, zwłaszcza wśród młodzieży, i sposoby na zwalczanie tych zjawisk w

kontekście mniejszości narodowych i etnicznych.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: organizacje zrzeszające mniejszości narodowe i

etniczne w Polsce, Ministerstwo Edukacji i Nauki, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

i Administracji.

Planowany czas realizacji: 2024.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Działania wspierające i informacyjne

W celu poprawienia sytuacji ofiar przestępstw z nienawiści należy w kampaniach

społecznych informować osoby najbardziej na nie narażone o ich prawach,

procedurach prawnych, możliwościach uzyskania wsparcia językowego w kwestiach

109

Kwestię tę reguluje ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych

oraz języku regionalnym. Zgodnie z ustawą do mniejszości narodowych i etnicznych zalicza się

następujące mniejszości: białoruską, czeską, litewską, niemiecką, ormiańską, rosyjską, słowacką,

ukraińską oraz żydowską, karaimską, łemkowską, romską, tatarską.

prawnych, jak również o rodzajach wsparcia oferowanych przez organizacje

społeczne. Osoby te należy informować, że przestępstwa z nienawiści – w tym obelgi

lub groźby o podłożu rasowym – nie stanowią drobnych incydentów, lecz czyny

zabronione i karalne w świetle polskiego prawa. Jednocześnie kampanie

zwiększające świadomość w tym zakresie powinny być również skierowane do

policjantów. Dzięki temu ofiary będą lepiej informowane o dostępnej im pomocy

prawnej i językowej, co znacznie zwiększy odsetek zgłaszanych przestępstw.

Aby walka z przestępstwami z nienawiści była skuteczna, funkcjonariusze organów

ścigania oraz przedstawiciele wymiaru sprawiedliwości muszą być ich świadomi i

wyposażeni we właściwe środki umożliwiające prawidłową reakcję. Wyposażenie

funkcjonariuszy i pracowników Policji w kompetencje umożliwi zachowanie wysokich

standardów w realizacji zadań służbowych.

Policja realizuje program szkoleniowy ODIHR poświęcony zagadnieniu przestępstw

na tle nienawiści pn. „Trening przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści dla

funkcjonariuszy organów ścigania – TAHCLE‖.

Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury 16 września 2015 r. zawarła

porozumienie o współpracy z ODIHR. Jego przedmiotem była m.in. realizacja

programu szkoleniowego opracowanego przez ODIHR pt. „Prokuratorzy

a przestępstwa motywowane nienawiścią‖, zwanego PAHCT („Prosecutors and Hate

Crime Training‖). Elementem powyższego porozumienia było także przeszkolenie

prokuratorów specjalizujących się w zwalczaniu przestępstw motywowanych

nienawiścią. W tym celu opracowano szkolenie w formie kursu e-learningowego pt.

„Przestępstwa z nienawiści i mowa nienawiści – Polska 2020‖ („Hate crime and hate

speech – Poland 2020‖), które jest dostępne na platformie e-learningowej Programu

Rady Europy HELP. Celem tego kursu jest przybliżenie problematyki przestępstw

z nienawiści i mowy nienawiści oraz pomoc w prowadzeniu postępowań karnych

w przedmiotowych sprawach.

Z wyżej przytoczonych danych wynika, że między 2015 r. a 2019 r. wzrastała prawie

z roku na rok liczba wszczętych postępowań w zakresie przestępstw z nienawiści.

Wyjątek stanowił 2019 r., w którym zaznaczono lekki spadek w stosunku do 2018 r.

(z 1117 postępowań w 2018 do 972 postępowań w 2019 r.). Powyższe dane nie

pozwalają na stwierdzenie tendencji spadkowej, natomiast wskazują zmianę na

przestrzeni lat skutkującą wyższym poziomem zgłaszalności tych przestępstw oraz

zwiększoną świadomością funkcjonariuszy Policji, która związana jest z

przeprowadzonymi szkoleniami. Ponadto ODIHR co roku przedstawia raporty

dotyczące przestępstw z nienawiści w Europie na podstawie oficjalnych danych i

zgłoszeń dokonanych przez organizacje pozarządowe110. Z raportu opublikowanego

w 2020 r. wynika również wzrost karalności za przestępstwa z nienawiści, począwszy

od 195 wyroków wydanych w 2015 r., a skończywszy na 597 wyrokach w 2019 r. W

związku z powyższym można mówić o skuteczności szkoleń funkcjonariuszy policji

https://hatecrime.osce.org/, dostęp 19 listopada 2021 r.

oraz prokuratorów. Należałoby zatem kontynuować szkolenia, aby zapewnić trwałość

efektów wcześniejszych działań.

Zadanie 3: Kampania społeczna rozpowszechniająca informacje o

zjawisku przestępstw z nienawiści.

Rozwiązywany problem: niska świadomość społeczna dotycząca zjawiska

przestępstw z nienawiści oraz możliwościami wsparcia.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Policja, Ministerstwo Sprawiedliwości.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Poprawa jakości obsługi osób zgłaszających przestępstwa z

nienawiści.

Rozwiązywany problem: braki w kompetencjach funkcjonariuszy Policji w zakresie

przestępstw z nienawiści.

Instytucja odpowiedzialna: Policja.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 5: Przeciwdziałanie bezkarności za przemoc z nienawiści.

Rozwiązywany problem: braki w wiedzy prokuratorów i sędziów w zakresie

przestępstw z nienawiści.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości.

Instytucje współpracujące: Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 6: Pozyskanie wiedzy na temat działań i doświadczeń innych

państw oraz wymiana dobrych praktyk w obszarze przeciwdziałania

zachowaniom dyskryminującym związanym z rasizmem, antysemityzmem,

ksenofobią i homofobią wśród kibiców podczas wydarzeń sportowych.

Rozwiązywany problem: zwiększenie wiedzy na temat zjawiska oraz praktyk

zapobiegania.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 7: Monitorowanie zachowań przestępczych o charakterze

religijnym.

Rozwiązywany problem: przeciwdziałanie przestępstwom motywowanym religią lub

wyznaniem.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości.

Instytucje współpracujące: Policja, Pełnomocnik Rządu do spraw Równego

Traktowania, organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (działanie cykliczne).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 8: Wypracowanie pakietów informacyjnych dotyczących

przeciwdziałaniu przestępstwom na tle religijnym.

Rozwiązywany problem: niska świadomość społeczna na temat przestępstw

motywowanych religią lub wyznaniem.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa, pełnomocnicy wojewodów do

spraw równego traktowania, organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (działanie cykliczne).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

D. Realizacja działań zmierzających do kształtowania pozytywnego postrzegania

starości i osób starszych w społeczeństwie

Starzenie się społeczeństwa jest zjawiskiem dotykającym większość populacji

świata, w tym państw UE, a także Polski. Zgodnie z prognozami Eurostatu: „W latach

2018–2100 odsetek ludności w wieku produkcyjnym będzie spadał do 2100 r., a

osoby starsze będą prawdopodobnie stanowiły rosnący udział ogółu ludności. Do

2100 r. odsetek osób w wieku 65 lat i starszych wzrośnie do 31,3% ogółu ludności

UE w porównaniu z 19,8% w 2018 r.‖111.

Z danych Eurostatu na koniec 2018 r. wynika, że liczba ludności Polski wyniosła

38,4 mln (ponad 9,5 mln to osoby w wieku 60+). „W latach 1989-2018 liczba osób w

starszym wieku wzrosła o ponad 3,9 mln, w tym największy liczebny wzrost o

niespełna 1 mln odnotowano dla grupy 65-69 latków. Udział osób w wieku co

najmniej 60 lat w ogólnej populacji wzrósł z 14,7% w 1989 r. do 24,8% w 2018 r.

Jednocześnie odsetek dzieci i młodzieży zmniejszył się o ok. 12 pkt

procentowych)‖112.

W okresie minionych 30 lat obserwujemy w Polsce spowolnienie rozwoju

demograficznego oraz znaczące zmiany w strukturze wieku mieszkańców. Trwający

proces starzenia się populacji Polski jest wynikiem niskiego poziomu dzietności oraz

wydłużania się trwania życia. W końcu 2019 r. liczba ludności Polski wyniosła

38,4 mln, w tym ponad 9,7 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (ponad 25%).

111

112

Zob. Eurostat XI 2018.

Tamże.

W stosunku do 2015 r. liczba osób w wieku senioralnym wzrosła o ponad 900 tys.

osób113.

Jak przewidują z kolei analitycy Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE), w latach

2010–2030 liczba obywateli UE w wieku 55–64 lata wzrośnie o ok. 16%. (w

niektórych państwach osoby te mogą stanowić nawet ponad 30% ogólnej liczby osób

w wieku produkcyjnym). Zmiana struktury demograficznej wymusi także większy

udział osób starszych w strukturze zatrudnienia.

Zgodnie z analizą PIE w ostatnich dwudziestu latach wydłuża się średni okres

aktywności zawodowej mieszkańców UE. Na przykład w 2019 r. wskaźnik szacujący

przewidywaną długość życia zawodowego obliczony dla całej UE wyniósł 35,9 lat,

czyli wydłużył się średni okres aktywności zawodowej Europejczyków o ok. 2,5 miesiąca

względem 2018 r. (35,7 lat) oraz o 3,6 roku względem 2000 r. (32,3 lat). „W 2019 r.

Polska znajdowała się poniżej średniej unijnej z przewidywanym średnim okresem

aktywnego udziału w rynku pracy wynoszącym 33,6 lat‖, czyli nastąpił „wzrost o nieco

ponad miesiąc względem 2018 r. (33,5 lat) oraz o 2,5 roku względem 2000 r.

(31,1 lat) […] W 2019 r. Polska odnotowała piątą najniższą długość okresu

aktywności zawodowej wśród krajów UE oraz ósmy najniższy wzrost wskaźnika (w

latach 2000–2019)‖114.

W 2019 r. ludność aktywna zawodowo w wieku 60 lat i więcej liczyła 1301 tys.

(Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności BAEL). Wśród tych osób 1277 tys. to

osoby pracujące (tj. 98,2%). W porównaniu z rokiem poprzedniego nastąpił wzrost

liczby osób starszych aktywnych zawodowo o 1,5%, a pracujących o 2,1%. Osoby

aktywne zawodowo w wieku 60 lat i więcej stanowiły 7,6% ogółu aktywnych

zawodowo w wieku 15 lat i więcej (dla pracujących analogiczny odsetek wynosił

7,8%). Wśród aktywnych zawodowo seniorów przeważali mężczyźni – populacja ta

liczyła 880 tys. (tj. 67,6%).

W 2019 r. współczynnik aktywności zawodowej dla zbiorowości osób starszych

wynosił 13,9% (w 2018 r. było to 14%), natomiast wskaźnik zatrudnienia, podobnie

jak w roku poprzednim, ukształtował się na poziomie 13,7%115.

Powyższe dane wskazują, iż w związku z wydłużaniem się średniego okresu

aktywności zawodowej w UE coraz większe znaczenie będą miały kwestie związane

z niedyskryminacją osób starszych na rynku pracy. Tzw. zarządzanie wiekiem

powinno iść w parze z coraz większą elastycznością warunków zatrudnienia. Aby

113

Zob. „Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2019 r.‖, Informacja o sytuacji osób

starszych w Polsce za rok 2019 – Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej – Portal Gov.pl

(www.gov.pl), dostęp 12 października 2020 r.

114

https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2020/06/Tygodnik-Gospodarczy-PIE_23-2020.pdf, dostęp 12

października 2020 r. Zgodnie z danymi TG PIE nr 23/2020 w 2019 r., wśród krajów UE, najdłuższy

okres przewidywanej aktywności zawodowej odnotowano wśród obywateli Szwecji, Holandii, Danii

oraz Niemiec (odpowiednio: 42 lata, 41 lat, 40 lat, 39,1 lat). W ostatnich latach swoją obecność na

rynku pracy najbardziej przedłużyli obywatele Malty, Węgier, Estonii oraz Holandii (odpowiednio o

7,6 roku, 6,9 roku, 5,6 roku, 5,5 roku względem 2000 r.).

Dane pochodzą z „Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2019 r.‖.

umożliwić osobom starszym dłuższą aktywność zawodową, konieczne jest

odpowiednie dostosowanie ich kwalifikacji (uzupełnienie, zmiana) oraz samych

miejsc pracy, jak również niezbędna jest modernizacja opieki medycznej. Wszystko

to wymaga nowych działań oraz środków finansowych. Pracownicy natomiast będą

zmuszeni do systematycznego rozwijania umiejętności, podnoszenia kwalifikacji oraz

aktywnego uczestnictwa w życiu zawodowym. W tym kontekście coraz większe

znaczenie będą miały staż pracy i kwalifikacje zdobyte w czasie trwania kariery

zawodowej.

Tymczasem promowany we współczesnej kulturze obraz człowieka, którego wartość

mierzona jest przydatnością, efektywnością oraz mobilnością, nie sprzyja

pozytywnemu wizerunkowi starości. Mimo że doświadczanie starzenia to ciekawy i

wieloaspektowy proces, ludzie starsi wciąż odbierani są jako grupa będąca w

opozycji do rozwoju, młodości, atrakcyjności, zdrowia czy wigoru. Dominuje więc

negatywny obraz starości, utożsamiany z fizycznym i psychicznym zniedołężnieniem,

nieproduktywnością, konserwatywnym myśleniem, osamotnieniem, zaniedbaniem i

często biedą. Znacznie rzadziej dostrzegalne są pozytywne przekonania na temat

starzenia, np. związane ze wzrostem kreatywności, bogatym doświadczeniem

życiowym i zawodowym, stabilnością finansową, wykształceniem. Na gruncie

przeważających negatywnych stereotypów rodzi się postawa dyskryminacji osób

starszych, czyli ageizm.

W obliczu spadku przyrostu naturalnego i postępującego starzenia społeczeństwa

konieczne jest podjęcie działań edukacyjnych, informacyjnych i społecznych, które

będą przedstawiać pozytywny wizerunek osób starszych także na rynku pracy. W

związku z powyższym Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania zapewni

przeprowadzenie debaty. Debata będzie poprzedzona informacjami o projekcie,

zamieszczonymi w mediach społecznościowych Pełnomocnika, z prośbą

o zgłaszanie się przedstawicieli obu stron. Służyć ona będzie wymianie opinii na

temat możliwości wykorzystania przewidywanego wzrostu aktywności zawodowej w

UE, w tym także w Polsce116, i nawiązaniu kontaktów między przedstawicielami osób

starszych i pracodawcami. Zakończy się wnioskami opracowanymi w postaci zaleceń

dla firm chcących zatrudniać osoby starsze.

Procesy związane z wydłużającym się systematycznie czasem trwania życia oraz

ciągłe zmiany w strukturze demograficznej ludności stawiają przed społeczeństwem

nowe wyzwania społeczne, tj. odpowiedzialne projektowanie polityki społecznej

wobec osób starszych oraz wdrożenie rozwiązań, które zapewnią godną, bezpieczną

aktywną starość.

W związku z dynamicznie zmieniającą się sytuacją demograficzną Polski, a także

zmniejszającą się liczbą rodzin wielopokoleniowych i zmianami na rynku pracy (m.in.

zwiększającymi migrację młodszych osób za pracą) osamotnienie osób starszych w

rodzinie i społeczności lokalnej staje się coraz większym wyzwaniem. Działania

Dane Polskiego Instytutu Ekonomicznego.

ograniczające to osamotnienie mogą być prowadzone w różnego rodzaju projektach

społecznych rozwijających więzi w społecznościach i wspólnotach. Osoby biorące

udział w takich działaniach mogą zdobywać wiedzę, umiejętności i kompetencje

społeczne przez zajęcia praktyczne. Osoby starsze mogą też zaangażować się w

działalność różnych organizacji, grup samopomocowych czy realizować się w

nowych rolach rodzinnych i społecznych. Codzienna aktywność daje energię,

stwarza szansę na spotykanie się z innymi ludźmi. Aktywność daje osobom starszym

poczucie bycia potrzebnym w społeczności lokalnej czy poczucie akceptacji. Przede

wszystkim pomyślna starość pozwala uniknąć samotności i izolacji społecznej.

Zgodnie z danymi GUS opublikowanymi w 2019 r.117 osoby starsze biorą aktywny

udział w formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i

ośrodki kultury oraz kluby i świetlice, choć należy zauważyć, że wybierane formy

aktywności związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą

kulturalną (różnice obserwowane są szczególnie między ofertą w miastach i na wsi).

Mieszkańcy wsi będący w wieku 50+ włączają się w inne rodzaje działań kulturalnych

i społecznych niż mieszkańcy miast. Mieszkańcy miast, zwłaszcza większych,

częściej angażują się w działalność uniwersytetów trzeciego wieku oraz w

wolontariat, natomiast mieszkańcy wsi decydują się m.in. na członkostwo w kołach

gospodyń wiejskich oraz w zespołach ludowych118 .

Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie jest także

jednym z głównych obszarów działań skierowanych do ogółu osób starszych w

dokumencie rządowym pt. „Polityka społeczna wobec osób starszych 2030.

BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ‖ przyjętym uchwałą

nr 161 Rady Ministrów z dnia 26 października 2018 r. w sprawie przyjęcia dokumentu

Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. BEZPIECZEŃSTWO –

UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ (M.P. poz. 1169). Podmiotem odpowiedzialnym

za koordynację działań zaplanowanych w dokumencie jest Minister Rodziny i Polityki

Społecznej.

Zadanie 1: Szkolenia dla pracowników oświaty, nauczycieli, pedagogów.

Rozwiązywany problem: negatywny wizerunek osób starszych.

Instytucja odpowiedzialna za zadanie: Ministerstwo Edukacji i Nauki.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (cyklicznie).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

117

Zob. „Informacja o sytuacji osób starszych na podstawie badań Głównego Urzędu Statystycznego‖,

GUS, Warszawa 2019 r., Główny Urząd Statystyczny / Obszary tematyczne / Osoby starsze / Osoby

starsze / Informacja o sytuacji osób starszych na podstawie badań Głównego Urzędu Statystycznego,

dostęp 12 października 2020 r.

118

A. Górny, I. Kaznowska, S. Lenarczyk, K. Weideman, A. Zygmunt, „Co z tą kulturą 50+? Diagnoza

inicjatyw kulturalnych angażujących osoby powyżej 50. roku życia‖, 2013, s. 184,

https://www.nck.pl/badania/raporty/co-z-ta-kultura-50-diagnoza-inicjatyw-kulturalnych-angazujacychosoby-powyzej-50-, dostęp 12 października 2020 r.

Zadanie 2: Szkolenia pracowników instytucji publicznych.

Rozwiązywany problem: przejawy dyskryminacji wiekowej na rynku pracy.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa i wszystkie urzędy wojewódzkie.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (corocznie).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Debata z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych

i innych instytucji zrzeszających i zajmujących się osobami starszymi

oraz reprezentantów

pracodawców

zainteresowanych

możliwościami

współpracy z osobami w starszym wieku.

Rozwiązywany problem: stereotypowy wizerunek lub/i krzywdząca albo

odbiegająca od rzeczywistości percepcja osób starszych.

Instytucje odpowiedzialne: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: przedstawiciele organizacji zrzeszających osoby

starsze oraz firmy zainteresowane współpracą.

Planowany czas realizacji: 2022–2025.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

E. Wspieranie osób starszych w pełnieniu roli liderów społecznych

Prognozy demograficzne wskazują, że odsetek osób starszych będzie wciąż

wzrastał. Z danych CBOS119 z listopada 2016 r. wynika, że więcej niż co piątego

mieszkańca Polski można zaliczyć do grona seniorów120. Jak przewiduje GUS121: „W

2040 r. więcej niż co trzeci Polak będzie w wieku 60+, natomiast w 2050 r. do tej

grupy będzie należało czterech na dziesięciu mieszkańców naszego kraju‖. Jak

wynika z badań CBOS, respondenci stykali się „z dyskryminacją osób starszych

głównie w miejscach publicznych – na ulicy, w sklepie, w środkach komunikacji

(32%). Co piąty ankietowany (21%) zetknął się z gorszym lub złym traktowaniem

seniorów w placówkach służby zdrowia, a co ósmy (12%) w różnego typu urzędach,

w bankach. Ogółem ponad dwie piąte respondentów (42%) przyznało, że zetknęło

się z niewłaściwym traktowaniem osób starszych w przynajmniej jednym z

omawianych miejsc w przestrzeni publicznej bądź prywatnej‖.

119

Komunikat z badań CBOS Nr 164/2016, „Czy osoby starsze są w naszym społeczeństwie

dyskryminowane?‖, Microsoft Word - kom164_16_seniorzy_dyskryminacja.doc (cbos.pl), dostęp

12 października 2020 r.

120

Jeśli za próg starości przyjmie się wiek 60 lat.

121

„Prognoza ludności na lata 2014–2050‖, GUS, Warszawa 2014, Główny Urząd Statystyczny /

Obszary tematyczne / Ludność / Prognoza ludności / Prognoza ludności na lata 2014–2050

(opracowana 2014 r.), dostęp 12 października 2020 r.

Jednocześnie z innego badania CBOS122 z listopada 2016 r. wynika, iż co ósma

osoba w wieku 60+ pracuje zarobkowo (w grupie wiekowej od 61 do 65 lat blisko

jedna czwarta pracuje zarobkowo, a odsetek ten spada wraz z wiekiem). Badania

wskazują również, że dłużej aktywni zawodowo pozostają mężczyźni. Niemal co

piąty senior „pracuje społecznie na rzecz innych ludzi, społeczności lokalnej,

sąsiadów, parafii (19%), a co szósty uczestniczy w działalności jakieś grupy,

wspólnoty religijnej (16%). Ponad dwie piąte seniorów podróżuje po kraju, zwiedza

różne miejsca (45%), uprawia sport – gimnastykę, chodzi na basen, jeździ na

rowerze (43%). Blisko co trzeci ankietowany w wieku 60+ korzysta z komputera,

Internetu (30%), a niewiele mniej uczestniczy w życiu kulturalnym – chodzi do kina

(27%), muzeów, galerii, na wystawy (25%), do teatru, opery, na koncerty (23%),

podróżuje po Europie, po świecie (23%). Mniej więcej jedną czwartą osób

należących do niej można zaliczyć do grona aktywnych seniorów. Ogromna

większość z nich spędza czas aktywnie – korzysta z nowoczesnych technologii,

uczestniczy w życiu kulturalnym, podróżuje po kraju i świecie, uprawia sport,

dokształca się. Bardziej aktywnemu spędzaniu czasu sprzyja nie tylko młodszy wiek,

lecz również lepsze wykształcenie, dobra ocena swojego stanu zdrowia, zadowolenie

z warunków materialnych, zamieszkiwanie w mieście. Przeciętny respondent

należący do tej grupy ma 67 lat‖123. Badania wskazują, że wzrasta aktywność

seniorów, co oznacza także możliwość pełnienia przez nich roli lidera w wielu

aspektach życia społecznego, a to wymaga działań ukierunkowanych na

podkreślenie roli osób starszych jako osób doświadczonych, pełnoprawnych

uczestników

życia

społecznego,

kultywujących

i

rozwijających

więzi

międzypokoleniowe, a także gwarantujących ciągłość tradycji i wartości w

społeczeństwie. Priorytetem powinno być wspieranie m.in. wszelkich form aktywności

społecznej, zaangażowanie w życie społeczne przez przyjazne formy samorealizacji

czy mobilność cyfrową osób starszych.

Należy także zauważyć, że według danych Eurostatu124 osoby starsze przeznaczają

znaczną cześć czasu na nieodpłatna pracę na rzecz opieki nad dziećmi, szczególnie

dotyczy to kobiet. W ten sposób wspierają rodziców w opiece nad dziećmi i

pozwalają na godzenia pracy zawodowej i obowiązków domowych. Badania

pokazują, że angażowanie się dziadków w opiekę nad dziećmi ma także pozytywny

wpływ na dzietność. Pomoc osób starszych szczególnie wpływa na podejmowanie

aktywności zawodowej przez matki125. W badaniach przeprowadzonych w Polsce

matki wracające do pracy twierdziły, że najchętniej pozostawiałyby dzieci pod opieką

122

Komunikat z badań CBOS nr 163/2016, „Sposoby spędzania czasu przez seniorów‖, Microsoft

Word - kom163_16_seniorzy_spedzanie_czasu.doc (cbos.pl), dostęp 12 października 2020 r.

123

Tamże.

124

https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-statistical-books/-/KS-02-19-681, dostęp 19 listopada

2020 r.

125

B. Arpino, C.D. Pronzato, L. P. Tavares, „The Effect of Grandparental Support on Mothers’ Labour

Market Participation: An Instrumental Variable Approach‖, „European Journal of Population‖, 30(4),

2014, s. 369–390.

babci lub dziadka (37%)126. Nierzadko rodzice postrzegają osoby starsze w rodzinie

jako najbardziej odpowiednie do powierzenia im opieki nad swoimi dziećmi. Przy

większej liczbie dzieci, szczególnie w młodszym wieku, wsparcie otrzymywane od

dziadków może przekładać się na planowanie kolejnego dziecka.

Z badan wynika, że wpływ na podejmowaną decyzję o prokreacji, poza

współmałżonkiem127, mają również przyjaciele128 i rodzice badanych129. Akceptacja

przez rodziców dzietności swoich dzieci, również wielodzietności, pozwala młodszym

pokoleniom rodziców łatwiej podejmować decyzje dotyczące urodzenia kolejnego

dziecka. Natomiast niechęć przyszłych dziadków do prokreacji ich dzieci, w tym

prokreacji rozszerzonej, może wpływać hamująco na dalsze urodzenia w rodzinie.

Zjawisko wpływu osób starszych w rodzinie na dzietność rodzin znajdujących się w

fazie prokreacyjnej zostało również wskazane w badaniach130.

Zadanie 1: Wdrożenie polityki zarządzania wiekiem w urzędach.

Rozwiązywany problem: wzrost liczby pracowników w wieku dojrzałym,

zmniejszenie liczby osób w wieku produkcyjnym.

Instytucja odpowiedzialna: wszystkie ministerstwa i wszystkie urzędy wojewódzkie.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Działania informacyjne skierowane do osób starszych na

temat możliwości ich udziału w życiu rodzinnym, społecznym, w tym w

wolontariacie.

Rozwiązywany problem: mała aktywność seniorów w życiu rodzinnym społecznym,

w tym w wolontariacie prowadzonym w miejscu zamieszkania.

Instytucja odpowiedzialna: wszystkie urzędy wojewódzkie, Pełnomocnik Rządu do

spraw Polityki Demograficznej.

Instytucje współpracujące: organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030(zadania ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Organizacja kursów z nauki obsługi komputera i korzystania

z Internetu.

Rozwiązywany problem: brak znajomości obsługi narzędzi informatycznych

stanowiący przeszkodę w pełnieniu przez osoby starsze roli liderów społecznych.

126

„Rodzina PLUS. Sytuacja polskich rodzin i oceny polityki prorodzinnej‖, CBOS, Microsoft Word –

OiD_37_całość (cbos.pl), dostęp 19 listopada 2020 r.

127

E. Thomson, „Coupe childbearing desires, intentions and birth‖, ―Demography‖ 34(3), 1997, s. 343–354.

128

P.L. East, M.E. Felice, M.C. Morgan, „Sisters' and girlfriends' sexual and childbearing behavior

Effects on early adolescent girls' sexual outcomes‖, „Journal of Marriage and the Family‖ 55(4), 1993,

s. 953–963.

129

J.S. Barber, „Intergenerational influences on the entry into parenthood: Mothers’ preferences for

family and nonfamily behavior’‖, ―Social Forces‖, 79(1), 2000, s. 319–348.

130

„Raport z badania dotyczący wielodzietności‖ – ZDR „Trzy Plus‖ i „reszta świata‖, IPSOS 2015.

Badanie przeprowadzone na zlecenie Stowarzyszenia Związek Dużych Rodzin „Trzy Plus‖,

Aktualności | Związek Dużych Rodzin 3+ (3plus.pl), dostęp 13 października 2020 r.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Rodziny i Polityki

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie urzędy wojewódzkie.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadania ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Poz. 640

Społecznej,

Zadanie 4: Rozbudowa infrastruktury ośrodków wsparcia seniorów

w środowiskach lokalnych.

Rozwiązywany problem: zbyt mała liczba ośrodków wsparcia seniorów w

środowiskach lokalnych.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Instytucje współpracujące: wszystkie urzędy wojewódzkie.

Planowany czas realizacji: 2022–2025.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 5: Współpraca z osobami, które są lub mogą być liderami w

społecznościach

lokalnych,

w

celu

budowania

solidarności

międzypokoleniowej przez ukazywanie roli seniorów jako przekazicieli

wartości, tradycji, doświadczenia życiowego.

Rozwiązywany problem: wykluczenie ze względu na wiek.

Instytucja odpowiedzialna: wszystkie urzędy wojewódzkie.

Instytucje współpracujące: instytucje kultury.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 6: Organizacja giełdy pracy dla seniorów w siedzibach urzędów

wojewódzkich.

Rozwiązywany problem: zbyt mała aktywność zawodowa seniorów.

Instytucja odpowiedzialna: wszystkie urzędy wojewódzkie.

Instytucje współpracujące: kluby seniorów w regionach, kuratoria oświaty i

wybrane szkoły, urząd pracy i pracodawcy zainteresowani takimi pracownikami.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 7: Program składający się z dwóch części

1. zorganizowanie spotkania Pełnomocnika Rządu do spraw Równego Traktowania

z pełnomocnikami wojewodów do spraw równego traktowania w urzędach

wojewódzkich w celu wypracowania zaleceń dla samorządów w sprawie

wspierania seniorów jako liderów społeczności lokalnych w różnych dziedzinach

życia, także budujących solidarność międzypokoleniową przez ukazywanie roli

seniorów jako przekazicieli wartości, tradycji i dzielących się doświadczeniem

życiowym;

2. przeprowadzenie przez Pełnomocnika Rządu do spraw Równego Traktowania

wywiadów z osobami starszymi pełniącymi rolę liderów w danej dziedzinie życia.

Rozwiązywany problem: wykluczenie ze względu na wiek,

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie urzędy wojewódzkie, samorządy, organizacje

zrzeszające osoby starsze.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

F. Działania na rzecz wzmocnienia potencjału i pozycji społecznej kobiet i

dziewcząt

Status prawny kobiet w Europie bez wątpienia uległ poprawie w ostatnich

dziesięcioleciach. W obecnym kontekście rosnących trudności gospodarczych oraz

kolejnej polityki i środków oszczędnościowych ważne jest uznanie kluczowego

wkładu kobiet we wspólnoty, społeczeństwa i gospodarki oraz zajęcie się problemem

nierówności płci. Konieczne jest także zwrócenie należytej uwagi na stworzenie

warunków społecznych i ekonomicznych do korzystania z równych praw przez

kobiety i mężczyzn: z jednej strony przez umożliwienie na równych zasadach

zaangażowania kobiet na rynku pracy i umożliwienie im zwiększenia niezależności

ekonomicznej, a z drugiej strony – uznanie nieodpłatnej pracy domowej i opiekuńczej

kobiet jako znaczącego wkładu w rozwój gospodarczy i społeczny kraju, także

demograficzny.

Jedną ze wspólnot szczególnie narażonych na społeczną marginalizację z uwagi

na pochodzenie etniczne, płeć, niski status społeczny i ekonomiczny oraz model

stosunków społecznych panujący we wspólnotach romskich są kobiety należące do

mniejszości romskich. Z tego względu należy podjąć działania ukierunkowane na

edukację tej społeczności, która prowadziłaby do wzmocnienia szeroko rozumianego

potencjału kobiet i dziewcząt we wszystkich dziedzinach życia społecznego oraz

dostarczyłaby odpowiednich umiejętności sprawnego funkcjonowania we

współczesnym świecie. Szczególną uwagę powinno się skierować również na

ograniczenie i zapobieganie zjawisku wczesnego zamążpójścia i przedwczesnego

macierzyństwa, które ogranicza perspektywy edukacyjne dziewcząt romskich na

poziomie ponadpodstawowym i w konsekwencji eliminuje je z rynku pracy.

Zadanie 1: Realizacja „Programu integracji społecznej i obywatelskiej

Romów w Polsce na lata 2022–2030”.

Rozwiązywany problem: intersekcjonalna dyskryminacja kobiet romskich.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Instytucje współpracujące: Ministerstwo Edukacji i Nauki, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania, na poziomie lokalnym pełnomocnicy wojewodów do

spraw mniejszości narodowych i etnicznych.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: środki pochodzące z „Programu integracji społecznej i

obywatelskiej Romów w Polsce na lata 2021–2030‖.

Zadanie 2: Konferencje dotyczące niezależności ekonomicznej kobiet,

luki płacowej, przejrzystości płac, lobbingu ekonomicznego, kobiet w

zarządach, kobiet wykonujących nieodpłatne prace domowe i opiekuńcze.

Rozwiązywany problem: potrzeba dążenia do pełnej równości kobiet i mężczyzn w

odniesieniu do poszczególnych aspektów życia społecznego, a także zawodowego i

pełnych oraz równych możliwości realizacji kompetencji, bez względu na płeć.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania,

Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Demograficznej, Ministerstwo Rodziny i

Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Upowszechnianie treści dotyczących wzmocnienia potencjału

i pozycji społecznej kobiet i dziewcząt.

Rozwiązywany problem: dyskryminacja kobiet w życiu społecznym i zawodowym.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Edukacji i Nauki, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Demograficznej.

Instytucja współpracująca: Ośrodek Rozwoju Edukacji.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Zwiększenie świadomości społecznej na temat zjawiska

przemocy wobec kobiet.

Rozwiązywany problem: niski poziom świadomości oraz umiejętności identyfikacji

zjawiska przemocy wśród społeczeństwa, co w konsekwencji przekłada się na niski

poziom reagowania i przeciwdziałania przemocy wobec kobiet, szczególnie kobiet

z niepełnosprawnością.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania,

Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Instytucja współpracująca: Policja, Ministerstwo Sprawiedliwości.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 5: Zwiększenie poziomu świadomości wśród ofiar przemocy w

zakresie narzędzi wsparcia i pomocy w trudnej sytuacji.

Rozwiązywany problem: niski poziom świadomości wśród ofiar przemocy w

zakresie dostępnych narzędzi pomocy oraz przeciwdziałania aktom przemocy.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania,

Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Instytucja współpracująca: Policja, Ministerstwo Sprawiedliwości, minister właściwy

do spraw informatyzacji.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

G. Prowadzenie

działań

uświadamiających,

skierowanych

do

ogółu

społeczeństwa, pokazujących godność osoby i uwrażliwiających na zjawisko

przemocy fizycznej, psychicznej, ekonomicznej, w szczególności wobec

kobiet, dzieci, osób starszych i osób z niepełnosprawnościami

Kobiety, dzieci, osoby starsze i z niepełnosprawnościami należą do grup szczególnie

narażonych na przemoc i poniżające traktowanie. Jak wynika z badania zleconego

przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w 2015 r., ponad 40% Polaków

zetknęło się z przypadkami przemocy wobec osób starszych, a blisko jedna trzecia

znała takie przypadki wobec osób z niepełnosprawnościami.

Ze względu na częstą izolację dokładne oszacowanie skali zjawiska, jakim jest

przemoc wobec osób z grup szczególnie narażanych na krzywdzenie, jest

utrudnione. W obecnie funkcjonującym systemie osoby, które doświadczają

przemocy, korzystają w głównej mierze ze wsparcia wynikającego z ustawy o

przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie i aktów wykonawczych do ustawy oraz

postanowień Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie.

W 2020 r. liczba osób dotkniętych przemocą wyniosła 207 045, w tym: 113 178 kobiet,

34 907 mężczyzn oraz 58 960 dzieci. Pomocą w formie poradnictwa objęto ogółem

140 879 osób. Z poradnictwa medycznego skorzystało ogółem 4539 osób. Z

poradnictwa psychologicznego skorzystały ogółem 60 772 osoby, natomiast z

poradnictwa prawnego skorzystało ogółem 28 168 osób. Poradnictwem socjalnym

objęto ogółem 86 418 osób. Z poradnictwa zawodowego i rodzinnego skorzystało

ogółem 26 550 osób.

W specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie w 2020 r.

udzielono różnorodnych form pomocy 4611 osobom doznającym przemocy w

rodzinie, w tym: 3220 kobietom, 362 mężczyznom oraz 1 =029 dzieciom. Ponadto

udzielono pomocy 143 osobom starszym – ofiarom przemocy w rodzinie, w tym

117 kobietom i 26 mężczyznom, a także 208 osobom niepełnosprawnym – ofiarom

przemocy w rodzinie, w tym: 147 kobietom, 19 mężczyznom oraz 42 dzieciom. Z

pomocy całodobowej skorzystało 1270 osób w tym: 563 kobiety (w tym

56 niepełnosprawnych i 20 starszych), 22 mężczyzn (w tym 7 niepełnosprawnych

i 3 starszych) oraz 685 dzieci (w tym 32 niepełnosprawnych)131.

Ogólnopolskie badanie pn. „Diagnoza zjawiska przemocy w rodzinie‖ realizowane w

2019 r. na zlecenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wykazało z

kolei, że na poziomie deklaratywnym ok. 85–90% Polaków nie akceptuje przemocy w

jej różnych przejawach i formach, co może świadczyć o coraz większej świadomości

społecznej na temat zjawiska przemocy w rodzinie. Nadal jednak około 10%

131

Zob. Sprawozdanie z realizacji Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie za

2021 r.

dorosłych Polaków (a więc ponad 3 mln osób) uznaje różnego rodzaju przemocowe

zachowania za normalne132.

Powyższe wyniki badań pokazują konieczność dalszych działań w zakresie

zwiększania świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy.

Zadanie 1: Promowanie postanowień Konwencji o prawach osób z

niepełnosprawnościami.

Rozwiązywany problem: nierówne szanse osób z niepełnosprawnościami.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych.

Instytucje współpracujące: ministerstwa i urzędy zobowiązane do wdrażania

postanowień Konwencji.

Planowany okres realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Publikacje na stronie internetowej i na profilach w mediach

społecznościowych z aktualnymi informacjami na temat wsparcia w zakresie

przemocy fizycznej, psychicznej, ekonomicznej, w szczególności wobec kobiet,

dzieci, osób starszych i osób z niepełnosprawnościami.

Rozwiązywany problem: przeciwdziałanie przemocy.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: Policja, Ministerstwo Sprawiedliwości.

Planowany okres realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Ochrona małoletnich przed szkodliwym oddziaływaniem

treści zawierających przemoc, zawartych w audycjach i innych przekazach.

Rozwiązywany problem: przeciwdziałanie przemocy.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej,

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania, Pełnomocnik Rządu do spraw

Polityki Demograficznej, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.

Instytucje współpracujące: nadawcy mediów publicznych i prywatnych.

Planowany okres realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

H. Promowanie równego traktowania w sporcie i przez wydarzenia sportowe

Mimo że coraz więcej kobiet jest zaangażowanych w sport, nierówności między

płciami w niektórych obszarach utrzymują się. Z danych dotyczących Europy i świata

wynika, że nierówności płci w sporcie dotyczą m.in.: uczestnictwa w organach

decyzyjnych, a co za tym idzie w procesie decyzyjnym, poziomu aktywności fizycznej

kobiet i mężczyzn, dostępu do zasobów (np. różnice dotyczące poziomu

132

https://www.gov.pl/web/rodzina/diagnozy-zjawiska-przemocy-w-rodzinie, dostęp 16 października

2020 r.

wynagrodzeń), dostępu do obiektów sportowych, sposobu relacjonowania wydarzeń

sportowych z udziałem kobiet i mężczyzn, reintegracji na rynku pracy po zakończeniu

kariery sportowej. Opublikowane przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i

Mężczyzn (EIGE)133 dane pokazują, że w 2015 r. tylko 14% wszystkich

najważniejszych stanowisk decyzyjnych w federacjach sportowych państw

członkowskich UE zajmowały kobiety, od 3% w Polsce do 43% w Szwecji. Polska

w zestawieniu wypadła najgorzej. Jeśli chodzi o udział w kadrze narodowej, jedynie

w 7 związkach (na 37) liczba kobiet objętych „Programem przygotowania

zawodników kadry narodowej do udziału w igrzyskach olimpijskich, mistrzostwach

świata i Europy w sportach olimpijskich w 2019 r.‖ stanowiła co najmniej 50% ogólnej

liczby sportowców objętych programem. W przypadku „Programu wspierania sportów

nieolimpijskich przez dofinansowanie przygotowania i udziału zawodników we

współzawodnictwie międzynarodowym w 2019 r.‖ jedynie w przypadku 7 na 45

związków co najmniej 50% sportowców stanowiły kobiety. Mimo że liczba kobiet

aktywnie uprawiających sport gwałtownie wzrosła w ciągu ostatnich 50 lat, kobiety

trenerki na całym świecie nadal stanowią mniejszość statystyczną w prawie

wszystkich dyscyplinach sportowych. Szacuje się, że tylko 20–30% wszystkich

trenerów sportowych w Europie stanowią kobiety. Media także mają tendencję do

przedstawiania kobiet w sporcie w sposób seksistowski, co przyczynia się do budowy

szkodliwych stereotypów dotyczących płci. Utrwalają one podział dyscyplin na

typowo męskie (np. piłka nożna i hokej) i typowo kobiece (np. gimnastyka i

łyżwiarstwo figurowe). Z uwagi na to, że ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie

(Dz. U. z 2021 r. poz. 1133, z późn. zm.) nie warunkuje dostępu do sportu na

podstawie kryterium płci, a każdy program czy projekt realizowany w obszarze sportu

powinien być otwarty dla potencjalnych uczestników bez ograniczeń, istnieje

potrzeba podjęcia działań uświadamiających w obszarze równości134.

Zjawisko dyskryminacji związanej z rasizmem, antysemityzmem, ksenofobią i

homofobią jest również obecne w środowisku pseudokibiców. Większość incydentów

dyskryminacyjnych dotyczy niemal wyłącznie rozgrywek piłki nożnej i środowisk

kibicowskich powiązanych z tą dyscypliną. Światowe federacje sportowe

wypracowały szereg rekomendacji odnoszących się do działań podejmowanych w

ramach walki z przejawami nietolerancji na tle rasowym czy etnicznym. Są one

stosowane przez polskie związki sportowe, które opracowały i wdrożyły również

swoje zalecenia. Wydaje się jednak, że podejmowane działania są wciąż

niewystarczające, dlatego należy podjąć dodatkowe działania promujące dobre

praktyki w tym zakresie.

Zadanie 1: Realizacja cyklicznych szkoleń dla pracowników ministerstwa

i polskiego środowiska sportowego w zakresie równego traktowania kobiet i

mężczyzn w sporcie.

133

„Gender in Sport‖, EIGE, https://eige.europa.eu/publications/gender-sport, dostęp 15 października

2020 r.

134

Zob. „Bariery równouprawnienia płci w sporcie‖, Ministerstwo Sportu i Turystyki,

https://www.msit.gov.pl/download.php?s=1&id=11950, dostęp 12 października 2020 r.

Rozwiązywany problem: dyskryminacja kobiet w sporcie.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sportu i Turystyki.

Instytucje współpracujące: –

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie cykliczne).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Pozyskanie wiedzy na temat działań i doświadczeń innych

państw oraz wymiana dobrych praktyk.

Rozwiązywany problem: nierówne traktowanie kobiet w sporcie.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sportu i Turystyki.

Instytucje współpracujące: partnerzy zagraniczni.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Gromadzenie i analizowanie danych dotyczących sytuacji

kobiet w sporcie.

Rozwiązywany problem: sytuacji kobiet w polskim sporcie.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sportu i Turystyki.

Instytucje współpracujące: jednostki podległe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030 (zadanie ciągłe).

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie

4

Współpraca

ze

środowiskiem

kibiców

z

niepełnosprawnościami.

Rozwiązywany problem: bariery związane z uczestnictwem kibiców z

niepełnosprawnościami w imprezach sportowych osób z niepełnosprawnościami.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sportu i Turystyki.

Instytucje współpracujące: Polski Związek Piłki Nożnej.

Planowany czas realizacji: 2022.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków, środki własne

PZPN.

I. Promowanie języka opartego na szacunku i rzetelnych źródłach informacji w

celu ograniczenia szerzenia się mowy nienawiści

W szeroko pojętych mediach wciąż pojawia się język będący wyrazem braku

szacunku, pogardy wobec innych, poniżania, upokarzania, naruszania godności. Z

informacji Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wynika, że zarówno w mediach

publicznych, jak i w mediach prywatnych wciąż pojawiają się audycje, które mogą

propagować treści dyskryminujące135. W tym kontekście niezwykle ważny jest

przekaz medialny pokazujący właściwe standardy debaty publicznej, dający przykład

dialogu.

135

https://www.rpo.gov.pl/pl/content/efekt-interwencji-rpo-w-krritv-w-sprawie-program%C3%B3wwzywaj%C4%85cych-do-nienawi%C5%9Bci-tvp-przyzna%C5%82a-si%C4%99-%C5%BCe,

dostęp

16 października 2020 r.

Zgodnie z wynikami badania sondażowego przeprowadzonego przez CBOS136

ze zjawiskiem mowy nienawiści (ang. hate speech), tj. z wypowiedziami, które

obrażają innych ludzi ze względu na takie cechy, jak rasa, kolor skóry, wyznanie,

narodowość, pochodzenie etniczne, orientacja seksualna, płeć, wiek czy

niepełnosprawność, spotkało się 57% ankietowanych, przy czym niemal wszyscy z

tej grupy (54%) więcej niż raz.

Dane Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczące przestępstw z

nienawiści są do pewnego stopnia skorelowane także z badaniami CBOS z listopada

2019 r. na temat mowy nienawiści137. Zgodnie z nimi 41% respondentów uważa, że

mowa nienawiści dotyczy narodowości i pochodzenia etnicznego, 50% badanych

uważa, że istnieje przyzwolenie na obrażanie innych ze względu na wiek, płeć,

niepełnosprawność, wyznanie lub brak wyznania, narodowość, rasę, kolor skóry,

orientację seksualną.

Prawo karne, art. 256 § 1 k.k., penalizuje nawoływanie do nienawiści na tle różnic

narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu

na bezwyznaniowość. Pojęcie nawoływania do nienawiści oznacza nakłanianie

(podżeganie) skierowane do większej, bliżej nieokreślonej liczby osób. Celem

przestępnego działania jest sianie nienawiści, przez którą rozumie się wrogość

prowadzącą do konfliktów między grupami ludności na tle wymienionych różnic.

Nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych,

wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość oznaczać będzie wzbudzanie

niechęci, złości, braku akceptacji, a nawet uczucia wściekłości z tych powodów do

poszczególnych osób lub całych grup społecznych albo też podtrzymywanie

i nasilanie tego nastawienia. Przestępstwo jest popełnione nawet wtedy, gdy

nienawiść ma dotyczyć pojedynczej osoby. Dla realizacji znamienia nawoływania do

nienawiści wystarczy, że sprawca, nawołując, zmierza do pojawienia się uczucia

wrogości wobec określonych w przepisie osób. W wyroku z dnia 8 lutego 2019 r.

(sygn. IV KK 38/18, Lex nr 2621830) Sąd Najwyższy wskazał, że przykładem

ograniczenia wolności wypowiedzi ze względu na przesłankę porządku publicznego

jest unormowanie przepisu art. 256 § 1 k.k. Przestępstwo to mieści się w obszarze

określonym jako mowa nienawiści (por. rekomendację nr R (97) 20 w sprawie „mowy

nienawiści‖, przyjętą przez Komitet Ministrów Rady Europy z dnia 30 października

1997 r.). Przez to pojęcie powszechnie rozumie się wypowiedzi i wizerunki lżące,

wyszydzające i poniżające grupy i jednostki z powodów całkowicie lub po części

od nich niezależnych, a także przynależności do innych naturalnych grup

społecznych, przy czym grupy naturalne to takie, których się nie wybiera, udział

w jednych determinowany jest biologicznie (płeć, kolor skóry), w innych – społecznie,

jak przynależność etniczna, religijna, język.

136

Badanie Centrum Badania Opinii Społecznej „Aktualne problemy i wydarzenia‖ (350)

przeprowadzone metodą wywiadów bezpośrednich (face to face) wspomaganych komputerowo

(CAPI) w dniach 4–11 lipca 2019 r. na liczącej 1077 osób reprezentatywnej próbie losowej dorosłych

mieszkańców Polski.

137

Zob.

komunikat

z

badań

CBOS

nr

139/2019,

„Mowa

nienawiści‖,

https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2019/K_139_19.PDF, dostęp 12 kwietnia 2020 r.

W celu zapewnienia, że wyżej wymienione prawo jest egzekwowane, Krajowa Szkoła

Sądownictwa i Prokuratury rozpoczęła w czerwcu 2017 realizację projektu pt.

„Zapobieganie i zwalczanie cyberprzestępczości‖, współfinansowanego ze środków

Europejskiego Funduszu Społecznego. Jednym z etapów projektu było opracowanie

i udostępnienie na platformie szkoleniowej Krajowej Szkoły szkolenia

e-learningowego pt. „Metodyki prowadzenia postępowań dotyczących przestępstw

popełnianych przy użyciu Internetu i systemów informatycznych‖. W ramach jednego

z modułów zamieszczono zajęcia nr 6 pt. „Mowa nienawiści w Internecie‖. Ich celem

jest analiza pojęcia mowy nienawiści na podstawie aktów prawa międzynarodowego

i krajowego, analiza podstaw prawnych penalizacji mowy nienawiści w Polsce,

analiza niezbędnych do przeprowadzenia w postępowaniu czynności, analiza

odpowiedzialności hostingodawcy138 oraz stosowanie Konwencji Rady Europy

o cyberprzestępczości w sprawach z zakresu mowy nienawiści

Ponadto art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji

formułuje nakaz: „Audycje lub inne przekazy nie mogą propagować działań

sprzecznych z prawem, z polską racją stanu oraz postaw i poglądów sprzecznych

z moralnością i dobrem społecznym, w szczególności nie mogą zawierać treści

nawołujących do nienawiści lub dyskryminujących ze względu na rasę,

niepełnosprawność, płeć, wyznanie lub narodowość‖. Przytoczony przepis wymienia

generalne standardy dotyczące treści programów wiążące się z poszanowaniem

porządku prawnego, porządku publicznego, moralności, ale też poszanowania

drugiej osoby, jej praw i wolności oraz przysługującej każdemu człowiekowi

przyrodzonej godności ludzkiej. Standardy określone w art. 18 wymienionej ustawy

dotyczą wyłącznie programów radiowych i telewizyjnych, natomiast wobec

audiowizualnych usług medialnych na żądanie obowiązuje zakaz rozpowszechniania

treści nawołujących do nienawiści lub dyskryminujących, wyrażony w art. 47h.

Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej jako: „KRRiT‖) realizuje

uprawnienia zawarte w art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i

telewizji, nakładając na nadawców kary finansowe za naruszenia w działalności

programowej w zakresie określonym w art. 18 ust. 1 tej ustawy139 .Podobne

postępowania są prowadzone wobec audiowizualnych usług medialnych na żądanie

(art. 53c ust.1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji) w związku

z naruszeniem zobowiązania określonego w art. 47h.

Należy podkreślić, iż KRRiT przykłada dużą wagę do inicjowania i wspierania

samoregulacji w zakresie dostarczania usług medialnych, o którym mowa w art. 6

ust. 2 pkt 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji. Krajowa Rada

Radiofonii i Telewizji pozytywnie ocenia stosowane obecnie przez rynek rozwiązania

138

Usługi hostingowe – udostępnianie przez dostawcę usług internetowych zasobów serwerowni.

Przykładem zrealizowania tego rodzaju kompetencji wobec nadawcy programu telewizyjnego jest

decyzja nr 3/DPz/2017 z dnia 17 października 2017 r. o nałożeniu na Spółkę Superstacja Sp. z o.o.

kary finansowej w wysokości 100 tys. zł po stwierdzeniu, że w audycji pt. „Krzywe zwierciadło‖,

wyemitowanej 14 lutego 2017 r. w programie Superstacja, znalazły się treści dyskryminujące oraz

nawołujące do nienawiści.

samoregulacyjne m.in. w zakresie ochrony małoletnich. Prowadzone dotychczas

kontrole wykazały, że dostawcy usług medialnych objęci samoregulacją stosują się

do podjętych przez nich zobowiązań, a potencjalnie szkodliwe treści zostały

znacząco ograniczone lub wyeliminowane.

Mowa nienawiści jest sprzeczna z wolnością słowa. Wolność słowa pomaga w

osiągnięciu samospełnienia, służy odkrywaniu prawdy, wzmacnia zdolność do

podejmowania decyzji, a mowa nienawiści utrudnia te cele. Przeciwdziałanie mowie

nienawiści musi łączyć się z pogłębianiem kompetencji medialnych wśród odbiorców

i z promocją edukacji medialnej. Z powyższej analizy wynika, że mimo odpowiednich

ram prawnych oraz przedsięwzięć mających na celu szkolenie osób stojących na

straży prawa, zjawisko mowy nienawiści się rozprzestrzenia. Z tego względu

należałoby podjąć działania w celu zbadania tego zjawiska oraz wypracowania

działań prewencyjnych i promujących język oparty na szacunku i faktach.

Zadanie 1: Promowanie języka oraz przekazu medialnego opartego na

szacunku i faktach.

Rozwiązywany problem: niwelowanie w mediach treści opartych na braku szacunku

przez promowanie dobrych standardów.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Instytucja współpracująca: Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Przeprowadzenie badań społecznych dotyczących zjawiska

mowy nienawiści.

Rozwiązywany problem: brak zbadanego zjawiska mowy nienawiści za pomocą

systematycznych badań.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Kampania społeczna mająca na celu zmniejszenie zjawiska

mowy nienawiści.

Rozwiązywany problem: mnożące się przejawy mowy nienawiści wobec osób ze

względu na ich wyznanie, przynależność etniczną lub narodową oraz na orientację

seksualną.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Utworzenie zespołu przy Pełnomocniku Rządu do Spraw

Równego Traktowania, który będzie monitorował język debaty publicznej i w

życiu społecznym pod kątem mowy nienawiści.

Rozwiązywany problem: brak stałego monitorowania zjawiska mowy nienawiści.

Instytucja odpowiedzialna: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

J. Przeciwdziałanie promowaniu wizerunku naruszającego godność kobiet i

dzieci

Szerokie ujęcie problematyki budowania świadomości ma na celu w stopniu jak

najwyższym wspierać realizację działań wyrównujących szanse kobiet i mężczyzn,

dziewcząt i chłopców. Szczególnym zagadnieniem jest zjawisko pornografii, które

stało się powszechne i dostępne dla każdego niezależnie od miejsca zamieszkania,

wieku, płci. Istotną uwagę należy poświęcić dzieciom, które również mają dostęp do

wspominanych treści m.in. ze względu na słabe zabezpieczenia weryfikujące

pełnoletność odbiorcy. Pornografię w szerokim ujęciu odnajdą one nie tylko w

przestrzeni cyfrowej, ale także w czasopismach, tekstach piosenek, filmach czy

grach komputerowych.

Z raportu z 2020 r. zespołu Dyżurnet.pl, realizującego działania w ramach CSIRT

NASK na podstawie dotacji podmiotowej, będącego częścią Polskiego Centrum

Programu Safer Internet, wynika, że problem dotyczący nielegalnych treści, w tym

pornografii, w szczególności dziecięcej, jest bardzo istotny. Zespół Dyżurnet.pl

otrzymał ponad 8 tys. zgłoszeń dotyczących tylko i wyłącznie materiałów

przedstawiających seksualne wykorzystanie dziecka (8021 zgłoszeń). Zgodnie z

klasyfikacją Dyżurnet.pl 2517 zgłoszeń dotyczyło CSAM (child sexual abuse

materials), czyli „treści przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci‖, które

zgodnie z polskim prawem uznawane są za nielegalne oraz definiowane jako treści

pornograficzne z udziałem małoletniego (art. 202 § 3, 4, 4a, 4b k.k.), 878

zgłoszonych przypadków było związanych z treściami prezentującymi dziecko w

kontekście seksualnym – CSEM (child sexual exploitation materials), czyli

materiałami prezentującymi dziecko w kontekście seksualnym, niekwalifikującymi się

jako CSAM, obejmującymi tzw. modeling i seksualne pozowanie. Inny problem

związany z małoletnimi to uwodzenie dziecka, czyli „nawiązywanie kontaktu z

małoletnim poniżej 15 r.ż. celem obcowania płciowego, poddania się lub wykonania

innej czynności seksualnej lub udziału w produkowaniu lub utrwalaniu treści

pornograficznych; zgodnie z polskim prawem nielegalne (art. 200a k.k.)‖140.

Przedstawione statystyki dotyczą jedynie wycinka problemu dotyczącego zarówno

dostępu dzieci do pornografii, jak i prezentowania treści pornograficznych o

charakterze nielegalnym, tj. przedstawiającym dziecko w formie seksualnej. Zatem

konieczne staje się uwrażliwienie społeczeństwa na działania o określonym wyżej

charakterze oraz wzbudzanie świadomości społecznej mającej na celu

przeciwdziałanie seksualizacji dzieci.

https://dyzurnet.pl/uploads/2021/05/Raport_Dyżurnet.pl-2020.pdf, dostęp 12 kwietnia 2022 r.

Niezbędne jest podejmowanie działań edukacyjnych przyczyniających się do

niwelowania skali zjawiska, o którym mowa, oraz informowanie o właściwych

instytucjach podejmujących działania w tym zakresie, tak aby osoby mające

styczność z treściami pornograficznymi z udziałem dzieci miały świadomość, gdzie

zgłosić problem.

Z uwagi na to, że omawiany problem jest kwestią szczególnie wrażliwą, konieczne

jest prowadzenie stałego monitoringu treści zamieszczanych w Internecie oraz

publikowanie danych statystycznych (np. raportów z badań uświadamiających

społeczeństwo, jakie problemy mogą napotykać nieletni), a także umożliwienie

instytucjom zajmującym się wspomnianym zagadnieniem podejmowania stosownych

działań mających na celu blokowanie treści CSEM oraz CSAM.

Inną kwestią jest uwrażliwianie społeczeństwa na treści pornograficzne prezentujące

określony wizerunek kobiet oraz mężczyzn. Pornografia jest zjawiskiem „połączonych

środowisk‖, co oznacza, że jej ofiarami stają się osoby wykorzystywane do jej

tworzenia oraz osoby z niej korzystające. Uprzedmiotowienie kobiet i dziewcząt

stanowi przede wszystkim wyzwanie dla zapewnienia kobietom równego traktowania.

Zjawisko pornografii napędza agresję i przestępczość seksualną skierowaną wobec

kobiet i dziewcząt, a także prowadzi do uzależnień i degraduje zdolności

percepcyjne. Podejście do kwestii szkodliwego oddziaływania pornografii powinno

mieć charakter zmultiplikowany i interdyscyplinarny. W prawie polskim oraz w

wiążących Polskę instrumentach międzynarodowych istnieją mechanizmy

zobowiązujące do respektowania praw i godności kobiet i dziewcząt, w szczególności

ukierunkowane na zwalczanie seksualizacji wizerunku kobiet i dziewcząt. Równe i

godne traktowanie kobiet oraz ich ochrona przed przemocą i wykorzystaniem

seksualnym wymaga jednak wciąż nowych rozwiązań prawnych i współpracy w

ramach samoregulacji. Działania podejmowane w celu ochrony kobiet i dziewcząt

przed przemocą seksualną, w tym ochrona ich wizerunku, mogą wymagać

podejmowania nowych rozwiązań legislacyjnych oraz działań pozaprawnych, które w

sposób kompleksowy będą podkreślały społeczną szkodliwość pornografii,

seksualizacji i prostytucji.

Zadanie 1: Kampania społeczna uwrażliwiająca na potrzebę ochrony

dzieci przed seksualizacją.

Rozwiązywany problem: przeciwdziałanie kreowaniu wizerunku dzieci o

charakterze seksualnym.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa, pełnomocnicy wojewodów do

spraw równego traktowania, organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 2: Kampania społeczna uwrażliwiająca na potrzebę ochrony

kobiet i dziewcząt przed wykorzystywaniem seksualnym.

Rozwiązywany problem: przeciwdziałanie wykorzystywaniu seksualnemu kobiet i

dziewcząt oraz kreowaniu wizerunku naruszającego ich godność o charakterze

seksualnym.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości.

Instytucje współpracujące: Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania,

wszystkie ministerstwa, pełnomocnicy wojewodów do spraw równego traktowania,

organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 3: Monitoring treści naruszających godność nieletnich.

Rozwiązywany problem: przeciwdziałanie kreowaniu szkodliwego wizerunku dzieci.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa, pełnomocnicy wojewodów do

spraw równego traktowania, organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

Zadanie 4: Upowszechnianie informacji na temat sposobów

przeciwdziałania naruszeniom godności kobiet i dzieci oraz eliminowania treści

o charakterze seksualnym.

Rozwiązywany problem: niska świadomość społeczna w zakresie ochrony przed

wykorzystywaniem wizerunku kobiet i dzieci w celach seksualnych.

Instytucja odpowiedzialna: Ministerstwo Sprawiedliwości, Pełnomocnik Rządu do

spraw Równego Traktowania.

Instytucje współpracujące: wszystkie ministerstwa, pełnomocnicy wojewodów do

spraw równego traktowania, organizacje pozarządowe.

Planowany czas realizacji: 2022–2030.

Źródło finansowania: w ramach posiadanych limitów wydatków.

VII.

Poz. 640

Priorytet: gromadzenie danych i badania

A. Raporty oraz badania analityczno-sondażowe na temat realizacji zasady

równego traktowania oraz niedyskryminacji w Polsce

Problematyka nierównego traktowania w Polsce ze względu na różnego rodzaju

przesłanki jest obecna w świadomości społecznej. Jednakże skala zjawiska jest

trudna do precyzyjnego oszacowania. Zgodnie z wynikami „Diagnozy społecznej‖141

w ciągu ostatnich 28 lat poziom poczucia dyskryminacji utrzymuje się na niskim

poziomie i nie przekracza 2% (tabela 1). W 2015 r. 1,6% dorosłych Polaków czuło się

dyskryminowanych z jakiegokolwiek powodu.

Tabela 1

1992 1994

1995

1997 2000 2003 2005 2007

2009

2011

2013

2015

N=33

96

N=22

98

N=30

24

N=2

100

N=5

431

N=9

620

N=8

609

N=12

638

N=26

122

N=26

300

N=22

203

0,8

0,7

0,9

0,6

1,2

1,6

1,8

1,9

1,8

1,7

N=

2620

1

1,8

1,6

Jak wynika z badań sondażowych przeprowadzonych w ramach „The Workforce

View in Europe 2018‖142 ponad jedna trzecia pracowników w Polsce (35%)

doświadczyła dyskryminacji w miejscu pracy. Według tego badania to przesłanka

wieku była najczęstszą przyczyną dyskryminacji pracowników (11%), przesłanka płci

była przyczyną dyskryminacji dla 7% pracowników, natomiast przesłanki

pochodzenia i wykształcenia były przyczyną dyskryminacji dla 5% pracowników. Na

dyskryminację ze względu na wiek byli najbardziej narażeni pracownicy, którzy

ukończyli 55. rok życia (17%), jak również pracownicy do 25. roku życia (17%).

Jednocześnie badanie ukazało, że w niektórych sektorach gospodarki dyskryminacja

jest bardziej rozpowszechniona niż w innych: pracownicy w sektorze kultury i sztuki

są najbardziej narażeni na doświadczanie dyskryminacji (54%), w podobnej sytuacji

są pracownicy sektora usług finansowych (37%) oraz edukacji (37%). Najmniej

dyskryminowani czują się pracownicy gastronomii (25%) oraz branży turystycznej

(28%).

141

J. Czapiński, T. Panek (red.), „Diagnoza społeczna 2015. Warunki i jakość życia Polaków‖, Rada

Monitoringu Społecznego, Warszawa 2015, s. 18 i n.

142

Raport „The Workforce View in Europe 2018‖ bada postawy pracowników wobec przyszłości pracy.

Badanie dla ADP zostało przeprowadzone przez niezależną agencję badań rynku Opinion Matters w

sierpniu 2017 r. Próba badawcza składała się z 9908 pracujących dorosłych w ośmiu krajach w

Europie: we Francji, w Niemczech, we Włoszech, w Holandii, Polsce, Hiszpanii, Szwajcarii i

Zjednoczonym Królestwie. Workforce View in Europe 2018 (adp.ch), dostęp 14 listopada 2020 r.

Zgodnie z raportem Kantar Public143 „Świadomość prawna w kontekście równego

traktowania 2016. Raport dla Biura Rzecznika‖ 49% respondentów uważa, że w

Polsce można spotkać się z przejawami dyskryminacji ze względu na orientację

seksualną, 44% respondentów uważa, że można spotkać się z przejawami

dyskryminacji ze względu na rasę, pochodzenie lub narodowość, natomiast 42%

wskazuje na tożsamość płciową. Ponadto co trzeci badany uważa, że w Polsce

występuje również dyskryminacja w odniesieniu do osób z niepełnosprawnościami

(36%) lub z powodu przekonań religijnych bądź wyznania (32%).

Należy zauważyć, że jedynie co trzeci respondent (33%) posiada prawidłowe

informacje, że dyskryminacja w zatrudnieniu jest zakazana przez prawo. Pozostała

część respondentów przyznaje, że nie posiada wiedzy na temat dyskryminacji w

zatrudnieniu (33%), lub udziela złej odpowiedzi, tzn. 6% twierdzi, że zakaz

dyskryminacji w zatrudnieniu obowiązuje tylko pracowników zatrudnionych na

podstawie umowy o pracę, natomiast 29% respondentów nie ma świadomości, że

taki zakaz istnieje. Zgodnie z tym badaniem w 2016 r. aż 40% Polaków nie posiadało

wiedzy na temat polskiego prawa w tym obszarze.

Z tych względów Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania będzie

wspierał wiarygodne i rzetelne badania związane z równością płci, jak również będzie

rozpowszechniał informacje oraz badania dotyczące tej problematyki (m.in. przez

wydawanie publikacji czy broszur informacyjnych).

Głównym celem Krajowego Programu jest budowa skutecznego systemu monitoringu

i ewaluacji polityki równościowej. Dzięki temu będzie można ocenić zakres

dyskryminacji i ustalić, czy ona występuje, a jeśli tak, to w jakim stopniu. Efektywny

monitoring i ewaluacja powinny opierać się na

1) sprawozdawczości Głównego Urzędu Statystycznego;

2) sprawozdawczości organów administracji rządowej;

3) realizowaniu badań ogólnopolskich przeprowadzanych przez niezależne

jednostki;

4) współpracy m.in. z Eurostatem, Europejskim Instytutem ds. Równości Kobiet

i Mężczyzn oraz Agencją Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zakresie

polityki równościowej w państwach członkowskich Unii Europejskiej;

5) realizowaniu cyklicznych badań sondażowych na zlecenie Pełnomocnika

Rządu do spraw Równego Traktowania.

Gromadzenie danych powinno być agregowane w podziale na przesłanki

dyskryminacyjne.

Oprócz działań nakierowanych na budowę skutecznego systemu monitoringu i

ewaluacji polityki równościowej, gromadzenia danych i prowadzenia badań

naukowych zasadne wydaje się także podjęcie działań na rzecz zwiększenia

143

Badanie przeprowadzone metodą wywiadów bezpośrednich wspomaganych komputerowo (CAPI)

na zlecenie Rzecznika Praw Obywatelskich w listopadzie 2016 r. przez Kantar Public (na

ogólnopolskiej próbie 1066 osób w wieku 15 lat i więcej).

równości między kobietami i mężczyznami w samym obszarze badań naukowych i

innowacji. W 2021 r. Polska dołączyła do grona państw sygnatariuszy tzw. deklaracji

z Lublany144, wskazującej sześć priorytetów działań, których realizacja przyspieszy

budowę europejskiej przestrzeni badawczej (European Research Area). Priorytetowe

obszary działań na rzecz równości w obszarze nauki i innowacji są następujące

‒ sprawiedliwe, otwarte, promujące równość między kobietami i mężczyznami

ścieżki kariery naukowej,

‒ wzajemne uczenie się,

‒ zmiany instytucjonalne, usuwanie barier strukturalnych w instytucjach

naukowych przez plany równości między kobietami i mężczyznami,

‒ przeciwdziałanie przemocy ze względu na płeć,

‒ działania dotyczące monitorowania i oceny podejmowanych na rzecz równości

działań,

‒ wykorzystywanie synergii (z europejskim obszarem szkolnictwa wyższego,

funduszami strukturalnymi, polityką innowacji, współpracą międzynarodową) w

celu maksymalizacji efektów działań na rzecz równości.

Podjęcie działań w wyżej wskazanych obszarach, zwłaszcza w zakresie zmian

w instytucjach naukowych, zyskało jeszcze bardziej na znaczeniu w kontekście

warunków kwalifikowalności do unijnego programu ramowego wspierającego

badania i innowacje („Horyzont Europa‖), w którym posiadanie przez publiczne

instytucje naukowe Planu Równości Płci (Gender Equality Plan, GEP) jest warunkiem

niezbędnym (kryterium kwalifikowalności) uzyskania dostępu do środków z programu

ramowego. Oznacza to, że instytucja musi przyjąć GEP do momentu podpisania

umowy o grant z unijnego programu „Horyzont Europa‖ (dotyczy konkursów

z terminem składania wniosków w 2022 r. i wszystkich przyszłych konkursów

programu).

B. Prowadzenie monitoringu przestępstw motywowanych uprzedzeniami oraz

zjawiska mowy nienawiści

W ramach wykonywania zadań z zakresu statystyki publicznej Ministerstwo

Sprawiedliwości gromadzi dane statystyczne na temat działalności sądownictwa

powszechnego w oparciu o ustawę z dnia 29 czerwca 1995 roku o statystyce

publicznej na podstawie różnych systemów i narzędzi. Głównym źródłem danych są

sprawozdania statystyczne wypełniane przez pracowników sądów za pośrednictwem

systemu

informatycznego

sprawozdawczości

statystycznej.

Sprawozdania

podzielone są według dziedzin prawa oraz instancyjności i są wypełniane w sposób

narastający, kumulatywnie w cyklach kwartalnych, półrocznych i rocznych.

Dodatkowo istotnym źródłem informacji są tablice statystyczne na temat osób

dorosłych skazanych prawomocnie za popełnione przestępstwa pozyskiwane

w cyklach rocznych z bazy danych systemu teleinformatycznego Krajowego Rejestru

Karnego (dalej jako: „KRK‖).

https://slovenian-presidency.consilium.europa.eu/media/tcplkngd/ljubljana-declaration-on-genderequality-in-research-and-innovation-_endorsed_final.pdf, dostęp 13 października 2020 r.

Dane statystyczne na temat tzw. przestępstw z nienawiści są gromadzone w dwojaki

sposób, tj. za pośrednictwem sprawozdania MS-S6 w sprawie osób osądzonych w

pierwszej instancji w sądach rejonowych i w sądach okręgowych oraz za

pośrednictwem tablic statystycznych z systemu KRK. Ponadto Ministerstwo

Sprawiedliwości dysponuje dodatkową funkcjonalnością systemu informatycznego

przeznaczonego dla sprawozdawczości statystycznej, dzięki której pozyskiwana jest

z sądów karta statystyczna MS-S28 w sprawie z oskarżenia publicznego z

orzeczenia prawomocnego m.in. za przestępstwa z nienawiści.

Ministerstwo Sprawiedliwości gromadzi dane statystyczne, które znajdują się w kręgu

zainteresowania Pełnomocnika Rządu do spraw Równego Traktowania, gdyż

dotyczą

1) naruszenia zasady równego traktowania (informacje gromadzone są za

pośrednictwem sprawozdań MS-S1 w sprawach cywilnych);

2) odszkodowań za naruszenie zasady równego traktowania (art. 13 ustawy z

dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów UE w zakresie

równego traktowania);

3) dyskryminacji w zatrudnieniu (informacje te pozyskiwane są za pośrednictwem

sprawozdań MS-S11/12 w sprawach z zakresu prawa pacy i ubezpieczeń

społecznych).

Ponadto przestępstwa motywowane uprzedzeniami są objęte monitoringiem przez

Komendę Główną Policji (we współpracy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i

Administracji). W zakres tego monitoringu wchodzą informacje o postępowaniach

przygotowawczych w sprawach przestępstw z nienawiści prowadzonych (przez

Policję) w całym kraju, co umożliwia dokonywanie różnorodnych analiz

zgromadzonych informacji w celu oszacowania zjawiska przestępstw z nienawiści w

Polsce m.in. pod kątem rodzajów motywacji będącej podłożem tych czynów,

rodzajów czynów, miejsca zdarzenia. Prowadzony monitoring i analizy pozwalają

zwrócić uwagę w działaniach Policji na grupy szczególnie narażone na tego typu

przestępstwa.

Zgodnie z wynikami badania sondażowego przeprowadzonego przez CBOS

ze zjawiskiem mowy nienawiści, tj. z wypowiedziami, które obrażają innych ludzi

ze względu na takie cechy, jak rasa, kolor skóry, wyznanie, narodowość,

pochodzenie etniczne, orientacja seksualna, płeć, wiek czy niepełnosprawność,

spotkało się 57% ankietowanych, przy czym niemal wszyscy z tej grupy (54%) więcej

niż raz.

Z kolei analiza wyników badania zrealizowanego przez Firmę Ipsos Polska145

pokazuje, że przypadki nienawiści względem członków kilku wybranych społeczności

145

Badanie zostało zlecone przez Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR)

oraz Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich RP, a zrealizowane przez Firmę Ipsos Polska. Ankieta

składała się z dwóch części: badania formatywnego i ankiety opartej na przeprowadzaniu rozmów z

ankietowanymi, którzy następnie losowo rekrutują kolejne osoby do badania spośród własnych sieci

społecznych (ang. respondent-driven sampling, RDS). Podczas prac terenowych zrealizowanych

mieszkających w Polsce (tj. Ukraińców, muzułmanów oraz osób pochodzących z

Afryki Subsaharyjskiej) w największym stopniu dotknęły osoby pochodzące z Afryki

Subsaharyjskiej (43%). Za ofiary takich przestępstw uważało się 18,5%

ankietowanych obywateli Ukrainy i 8% ankietowanych muzułmanów. We wszystkich

grupach najczęstszym rodzajem zdarzeń były zniewagi, o których nadmieniło 17%

ankietowanych Ukraińców, 7% muzułmanów i 38% obywateli z Afryki

Subsaharyjskiej. Spośród 269 incydentów wspomnianych przez ankietowanych

jedynie 19 zgłoszono na policję, a spośród tych, które respondenci uznali

za przestępstwa z nienawiści – na podłożu pochodzenia narodowego lub etnicznego,

religii albo koloru skóry – władzom zgłoszono zaledwie trzy.

W celu poprawienia sytuacji ofiar przestępstw z nienawiści należy w kampaniach

społecznych informować osoby najbardziej narażone na te przestępstwa o ich

prawach, procedurach prawnych, możliwościach uzyskania wsparcia językowego w

kwestiach prawnych, jak również o rodzajach wsparcia oferowanych przez

organizacje społeczne. Osoby te należy informować, że przestępstwa z nienawiści –

w tym obelgi lub groźby o podłożu rasowym – nie stanowią drobnych incydentów,

lecz czyny zabronione i karalne w świetle polskiego prawa. Jednocześnie kampanie

zwiększające świadomość w tym zakresie powinny być również skierowane do

policjantów. Dzięki temu ofiary będą lepiej informowane o dostępnej im pomocy

prawnej i językowej, co znacznie zwiększy odsetek zgłaszanych przestępstw.

w okresie od 5 lutego do 6 czerwca 2018 r. ankietowano następujące osoby: 273 Ukraińców

(w Krakowie), 194 muzułmanów (w Warszawie), 176 osób z Afryki Subsaharyjskiej (w Warszawie).

VIII.

Poz. 640

Priorytet: koordynacja

A. Uwzględnienie polityki równościowej w toku współpracy administracji rządowej

z organizacjami pozarządowymi, partnerami społecznymi i innymi

interesariuszami w zakresie kształtowania i monitoringu polityki równościowej

Krajowy Program określa nowe podejście do kwestii równości i jednocześnie

ustanawia nowe podejście w zakresie współpracy Pełnomocnika Rządu do spraw

Równego Traktowania z organizacjami pozarządowymi. Polityka równościowa

nie jest bowiem definiowana jako polityka odnosząca się do odrębnych grup

społecznych, lecz podkreśla się w niej konieczność zapewnienia każdemu prawa

do równych możliwości i rozwoju.

Współpraca z organizacjami pozarządowymi, partnerami społecznymi oraz innymi

interesariuszami w zakresie równego traktowania jest obowiązkiem wynikającym z

dyrektyw antydyskryminacyjnych Unii Europejskiej. Tymi dokumentami są m.in.

dyrektywa 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w

sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania

kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy czy dyrektywa Rady

2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004 r. wprowadzającej w życie zasadę równego

traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz

dostarczania towarów i usług (Dz. Urz. UE L 373 z 21.12.2004, str. 37). Współpraca

z organizacjami pozarządowymi jest niezwykle istotna, gdyż to właśnie do różnego

rodzaju organizacji pozarządowych w pierwszej kolejności przychodzą osoby

doświadczające dyskryminacji. Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania

będzie jeszcze ściślej współpracował z organizacjami pozarządowymi, partnerami

społecznymi oraz innymi interesariuszami. Organizacje z sektora pozarządowego

niezwykle często posiadają już dogłębną i unikalną wiedzę o przyczynach

powstawania nierówności i sposobach walki z nią.

Celem głównym Krajowego Programu jest budowa partnerstwa między administracją

rządową a organizacjami pozarządowymi, partnerami społecznymi oraz innymi

interesariuszami w realizacji działań na rzecz kształtowania i monitoringu polityki

równościowej. Współpraca ta będzie miała wiele form: od dwustronnych i

wielostronnych wymian po zorganizowane dialogi.

Za formy współpracy należy uznać

1. Konsultacje publiczne

Konsultacje przygotowanych przez Pełnomocnika dokumentów, w tym aktów

prawnych, dokumentów strategicznych lub programowych i ich założeń, które służą

zapewnieniu możliwości aktywnej partycypacji szeroko rozumianego społeczeństwa

obywatelskiego w procesie stanowienia prawa. Konsultacje publiczne prowadzone są

w sposób otwarty i powszechny, przy jednoczesnym zapewnieniu obywatelom

możliwości zgłoszenia uwag, opinii i propozycji do konsultowanych dokumentów oraz

otrzymania rzetelnej odpowiedzi na zgłoszone uwagi.

2. Informowanie o kierunkach działań

Informowanie o kierunkach działań polega na przekazywaniu informacji, np. przez

stronę internetową Pełnomocnika i organizacji pozarządowych (z uwzględnieniem

zasad dostępności publikowanych treści dla osób z niepełnoprawnościami), oficjalne

strony profilowe Pełnomocnika i organizacji pozarządowych na portalach

społecznościowych lub drogą e-mailową za pośrednictwem skrzynki elektronicznej

Pełnomocnika i organizacji pozarządowych lub indywidualnych kont e-mailowych

pracowników tych instytucji. Pełnomocnik i organizacje pozarządowe mogą także

informować o kierunkach podejmowanych działań w wydawanych gazetach,

newsletterach lub innych publikacjach.

3. Patronat honorowy

Organizatorzy przedsięwzięć o charakterze szczególnie istotnym z punktu widzenia

polityki antydyskryminacyjnej mogą ubiegać się o honorowy patronat Pełnomocnika.

Obejmowane nim mogą być wydarzenia o zasięgu ogólnokrajowym. Uzyskanie

patronatu honorowego nie będzie się wiązało z uzyskaniem wsparcia finansowego

ani organizacyjnego ze strony Pełnomocnika. Udzielenie patronatu następuje na

podstawie decyzji Pełnomocnika opartej na walorach merytorycznych

przedsięwzięcia wykazanego we wniosku. Kryterium udzielenia patronatu powinno

być spełnienie przesłanki promowania zasady równego traktowania i

przeciwdziałania dyskryminacji.

4. Udział przedstawicieli Pełnomocnika w wydarzeniach organizowanych

przez organizacje pozarządowe

Możliwy jest udział przedstawicieli Pełnomocnika w wydarzeniach organizowanych

przez organizacje pozarządowe. Udział może mieć formę wsparcia merytorycznego

na etapie przygotowania inicjatywy lub udziału w przedsięwzięciu w charakterze

eksperta.

5. Udział organizacji pozarządowych

organizowanych przez Pełnomocnika

w

przygotowywaniu

wydarzeń

Możliwy jest udział organizacji pozarządowych w wydarzeniach organizowanych

przez Pełnomocnika. Udział może mieć w szczególności formę wsparcia

merytorycznego bądź logistycznego na etapie przygotowania inicjatywy lub udziału w

przedsięwzięciu w charakterze eksperta.

6. Organizacja cyklicznych

pozarządowymi

spotkań

Pełnomocnika

z

organizacjami

Pełnomocnik może organizować spotkania z przedstawicielami organizacji

pozarządowych m.in. w celu wymiany doświadczeń na temat współpracy,

informowania o ewentualnych problemach we współpracy oraz wzajemnych

kierunkach działań związanych z dalszą współpracą.

B. Koordynacja polityki równościowej na poziomie administracji centralnej i

rządowej w terenie

Działania mające na celu skoordynowanie działań administracji rządowej w zakresie

równego traktowania zostały ujęte w kierunkach zmiany systemowych zakładanych w

ramach priorytetu I. Polityka antydyskryminacyjna. Natomiast koordynacja realizacji

Krajowego Programu została ujęta w kolejnym rozdziale.

REALIZACJA I MONITOROWANIE

A. Realizacja i sposób finansowania

Krajowy Program ma na celu wskazanie kierunków długofalowego działania rządu,

które umożliwią skuteczne i trwałe wdrażanie konstytucyjnej zasady równości

wszystkich obywateli wobec prawa oraz zapewnią wyrównywanie szans, zwłaszcza

grupom społecznym narażonym na dyskryminację. Z tego względu realizacja

Krajowego Programu wymaga zaangażowania wielu podmiotów: ministerstw,

podmiotów administracji centralnej, organów administracji samorządowej, organizacji

pracodawców, organizacji pracowników, organizacji społecznych oraz innych

wskazanych podmiotów. Podmioty odpowiedzialne za realizację działań w ramach

Krajowego Programu współpracują ze sobą celem horyzontalnej realizacji polityki

równego traktowania.

Działania przewidziane do realizacji przez podmioty określone jako odpowiedzialne

za ich realizację zostały przypisane zgodnie z właściwymi dla tych podmiotów

kompetencjami. Wymienione w Krajowy, Programie zadania mają na celu otrzymanie

efektu synergii działań podejmowanych przez poszczególne instytucje. Z tego

względu w zadaniach, w których kilka instytucji określono jako odpowiedzialne, będą

one ściśle współpracowały w realizacji wyznaczonego celu.

Realizacja zadań zawartych w Krajowym Programie będzie finansowana w ramach

ustalonych na 2022 r. (i kolejne lata) kwot limitów wydatków dla poszczególnych

dysponentów części budżetowych i nie będzie stanowiła podstawy do ubiegania się o

dodatkowe środki na ten cel zarówno w pierwszym roku wejścia w życie Krajowego

Programu, jak i w latach kolejnych.

Finansowanie działań może odbywać się przy zaangażowaniu także innych środków,

np. pochodzących z funduszy europejskich, w szczególności wymienionych w

Krajowym Programie, w przypadku ich kwalifikowalności.

Przy realizacji niektórych działań w Krajowym Programie jednostki samorządu

terytorialnego zostały wymienione jako podmioty wskazane do współpracy. Oznacza

to, że podmioty odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań mogą w

szczególności nawiązywać współpracę z jednostkami samorządu terytorialnego przy

ich realizacji, korzystając z ich zaplecza eksperckiego i doświadczenia w danym

zakresie.

B. Monitorowanie realizacji Krajowego Programu

Monitorowanie Krajowego Programu będzie służyć wspomaganiu wdrażania zasady

równego traktowania i zakazu dyskryminacji, a także dostarczać rzetelnych informacji

na temat skuteczności podejmowanych działań oraz stopnia osiągnięcia celów.

Zgodnie z art. 23 pkt 3 ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w

zakresie równego traktowania Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania

opracowuje i przedkłada Radzie Ministrów, w terminie do dnia 31 marca każdego

roku, sprawozdanie za poprzedni rok kalendarzowy, zawierające m.in. raport z

realizacji Krajowego Programu.

Zgodnie z treścią uchwały w sprawie przyjęcia Krajowego Programu koordynowanie i

monitorowanie jego realizacji zostanie powierzone Pełnomocnikowi Rządu do spraw

Równego Traktowania.

Podmioty odpowiedzialne za realizację działań ujętych w Krajowym Programie będą

sporządzać sprawozdania ze stopnia ich realizacji i przekazywać je Pełnomocnikowi.

Podmioty te będą mogły także formułować wnioski i rekomendacje w zakresie dalszej

realizacji Krajowego Programu, a także informować Pełnomocnika o aktualnej

sytuacji i potrzebach z niej wynikających. Celem odniesienia się do aktualnych

potrzeb oraz prognozowanych wyzwań realizatorzy Krajowego Programu mogli będą

również informować o działaniach uzupełniających jego zadania lub wykraczających

poza obszary w nim wskazane.

Szczegółowy tryb, sposób i forma współpracy podmiotów realizujących zadania

Programu, w ramach obowiązku sprawozdawczego, zostaną określone przez

Pełnomocnika.

Ponadto celem wsparcia działań Pełnomocnika Rządu do spraw Równego

Traktowania powołany zostanie Zespół Monitorujący Krajowy Program Działań na

rzecz Równego Traktowania (dalej jako: „Zespół‖), którego zadaniem będzie cykliczne

monitorowanie osiągania zakładanych wskaźników, ujętych w załączniku do

Krajowego Programu. Powołanie Zespołu nastąpi na podstawie przepisów ustawy o

Radzie Ministrów. Do zadań Zespołu będą należały w szczególności: monitorowanie i

ocena realizacji Krajowego Programu, zapewnienie koordynacji działań organów

administracji rządowej oraz ich współdziałania z organami samorządu terytorialnego i

innymi podmiotami w zakresie monitorowania realizacji Krajowego Programu,

wypracowanie sposobu współpracy między podmiotami odpowiedzialnymi za

realizację poszczególnych działań oraz analiza Krajowego Programu pod kątem

efektywności i zasadności modyfikacji poszczególnych działań.

Zadania Zespołu będą mogły także obejmować sygnalizowanie ewentualnego ryzyka

w realizacji poszczególnych priorytetów, a także wskazywanie na poziom osiąganych

zmian w życiu społecznym i gospodarczym, w tym na możliwość podjęcia

dodatkowych działań lub zmianę sposobu aktualnie realizowanych.

Do Zespołu zostaną w szczególności powołani przedstawiciele podmiotów

odpowiedzialnych i współodpowiedzialnych za realizację priorytetów zawartych w

Krajowym Programie oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych, interesariuszy i

partnerów społecznych zaangażowanych w realizację i promowanie zasady równego

traktowania i niedyskryminacji.

Mając na względzie, że Krajowy Program ma charakter długoterminowy, działania

zostały w nim zaplanowane na okres od 2022 r. do 2030 r. Niemniej jednak należy

uwzględnić możliwość zmiany sytuacji w poszczególnych obszarach oraz pojawienie

się nowych wyzwań. Z tego względu zaleca się wykonanie raportu okresowego na

przełomie 2025 i 2026 r., aby ocenić skuteczność realizowanych działań oraz

ewentualnie uaktualnić lub dodać nowe zadania dostosowane do bieżącej sytuacji.

Końcowa ewaluacja Krajowego Programu oraz wypracowanie rekomendacji do

kolejnej jego edycji powinny zostać podjęte najpóźniej w drugiej połowie 2030 r. – w

celu wypracowania kolejnego programu dla nowej perspektywy.

Monitorowanie i ewaluacja Krajowego Programu będą przeprowadzane z udziałem

organizacji pozarządowych, interesariuszy i partnerów społecznych. Przedstawiciele

organizacji pozarządowych, interesariuszy i partnerów społecznych będą zapraszani

do wzięcia udziału w pracach Zespołu. Ponadto należy wskazać, że w przypadku

działań podjętych w ramach realizacji Krajowego Programu, które będą wymagały

zmian legislacyjnych, wszelkie projekty aktów normatywnych będą poddane szerokim

konsultacjom społecznym i publicznym, zgodnie z uchwałą nr 190 Rady Ministrów z

dnia 29 października 2013 r. – Regulamin Pracy Rady Ministrów.

Zadanie

A. Analiza i monitoring przepisów ustawy z dnia 3 grudnia

2010 r. o wdrożeniu

niektórych przepisów

Unii Europejskiej w

zakresie równego

traktowania oraz ich

stosowania

Wskaźnik 1: Przygotowanie raportu zawierającego ustalenia i

rekomendacje wypracowane w wyniku procesu konsultacji zmian

w ustawie z dnia

3 grudnia 2010 r. o

wdrożeniu niektórych

przepisów Unii Europejskiej w zakresie

równego traktowania

Wskaźnik 1: Stworzenie raportów zawierających analizę orzecznictwa w zakresie problematyki równego traktowania

Wskaźnik

Ustalenie liczby zapadających orzeczeń końcowych w

zakresie problematyki równego traktowania przez utworzenie systemu gromadzenia i monitorowania danych

równościowych z

podziałem na płeć,

identyfikującego

przepisy antydyskryminacyjne

Przygotowanie pakietu zmian legislacyjnych i systemowych, prowadzących

do modyfikacji ustawy z dnia 3 grudnia

2010 r. o wdrożeniu

niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie

równego traktowania

Cel stosowania

dane z sądów

powszechnych

raport

Źródło danych

liczba

liczba

Jednostka

0

0

Wartość

bazowa

10

1

Wartość

docelowa

Monitor Polski

Zadanie 2: Coroczny przegląd orzecznictwa dotyczącego

przepisów ustawy z

dnia 3 grudnia

2010 r. o wdrożeniu

niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie

równego traktowania

Zadanie 1: Konsultacje eksperckie

obecnego brzmienia

ustawy z dnia

3 grudnia 2010 r.

o wdrożeniu niektórych przepisów Unii

Europejskiej w zakresie równego traktowania

I. Priorytet: polityka antydyskryminacyjna

Działanie

Wskaźniki