PL
Uchwała nr 189 Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2021 r. zmieniająca uchwałę w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla rodzin "Za życiem"
Table of Provisions (11)
Statutory Text (11 Articles)
§ 1. W uchwale nr 160 Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla
rodzin „Za życiem” (M.P. poz. 1250) wprowadza się następujące zmiany
1)
w § 3 ust. 1 otrzymuje brzmienie
„1. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego przedstawia Radzie Ministrów sprawozdanie z realizacji
Programu wraz z wnioskami, w terminie do dnia 30 września roku następującego po roku, którego dotyczy sprawozdanie.”;
2)
załączniki nr 1 i 2 do uchwały otrzymują brzmienie określone odpowiednio w załącznikach nr 1 i 2 do niniejszej
uchwały.
Załącznik nr 1
Rady Ministrów
z dnia 27 grudnia 2021 r.
Załącznik nr 1
PROGRAM KOMPLEKSOWEGO WSPARCIA
DLA RODZIN „ZA ŻYCIEM”
Poz. 64
SPIS TREŚCI
WYKAZ SKRÓTÓW .............................................................................................................. 6
WSTĘP ...................................................................................................................................... 8
PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU ............................................................................... 11
DIAGNOZA ............................................................................................................................ 12
1. Dane ogólne ...................................................................................................................... 12
2. Populacja niepełnosprawnych dzieci ................................................................................ 16
3. Zdrowie............................................................................................................................. 19
4. Wykształcenie................................................................................................................... 20
5. Rynek pracy ...................................................................................................................... 21
6. Zagrożenie ubóstwem ....................................................................................................... 27
7. Mieszkalnictwo................................................................................................................. 28
CELE PROGRAMU .............................................................................................................. 29
PRIORYTET I. WSPARCIE DLA KOBIET W CIĄŻY I ICH RODZIN ....................... 31
1.1. Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem
ciąży powikłanej ........................................................................................................... 31
1.2. Diagnostyka i terapia prenatalna ................................................................................... 31
1.3. Opieka paliatywna i hospicyjna ..................................................................................... 32
1.4. Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży...................... 32
1.5. Pomoc uczennicom w ciąży .......................................................................................... 32
1.6. Prawo do korzystania z elastycznych form organizacji czasu pracy ............................. 33
PRIORYTET II. WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA I JEGO
RODZINY .................................................................................................................... 35
2.1. Koordynacja opieki neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u których
zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie
porodu ........................................................................................................................... 35
2.2. Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków i niemowląt, ze szczególnym
uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w
prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu ....................................................... 35
Poz. 64
2.3. Wczesna rehabilitacja dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w
prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu ....................................................... 36
2.4. Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc niepełnosprawnemu dziecku w okresie
od 0. roku życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego rodzinie ............................. 36
2.5. Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo do zasiłku opiekuńczego w
przypadku choroby dziecka do 18. roku życia.............................................................. 39
2.6. Przyznanie i wypłata jednorazowego świadczenia w wysokości 4000 zł ..................... 39
PRIORYTET III. USŁUGI WSPIERAJĄCE I REHABILITACYJNE........................... 40
3.1. Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców lub opiekunów osób niepełnosprawnych ....... 40
3.2. Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy całodobowej w jednostkach już
funkcjonujących, z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością sprzężoną
oraz osób ze spektrum autyzmu .................................................................................... 41
3.3. Wsparcie osób niepełnosprawnych, które opuściły warsztat terapii zajęciowej, w
celu podjęcia zatrudnienia na rynku pracy oraz znajdujących się na liście osób
niepełnosprawnych, których zgłoszenie do uczestnictwa w warsztacie zostało
zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii w warsztacie ............................................ 41
3.4. „Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie użytecznych ........................................ 42
3.5. Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów osób niepełnosprawnych ................... 43
PRIORYTET IV. WSPARCIE MIESZKANIOWE ........................................................... 51
4.1. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – budowa mieszkań na wynajem, w tym z możliwością
docelowego uzyskania własności, m.in. z wykorzystaniem gruntów publicznych
(I filar Programu Mieszkanie+) .................................................................................... 51
4.2. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – mieszkania na wynajem o umiarkowanym czynszu
wybudowane w ramach bezzwrotnego dofinansowania ze środków budżetu
państwa społecznego budownictwa czynszowego ........................................................ 51
4.3. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – najem mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy ..................... 52
4.4. Tworzenie mieszkań chronionych dla osób niepełnosprawnych .................................. 53
PRIORYTET V. KOORDYNACJA, EDUKACJA, PORADNICTWO I
INFORMACJA ........................................................................................................... 54
5.1. Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań asystenta rodziny ................................ 54
5.2. Utworzenie i utrzymanie portalu informacyjnego oraz infolinii „Za życiem” .............. 54
5.3. Doradca rodziny ............................................................................................................ 55
5.4. Tranzycja na rynek pracy .............................................................................................. 56
Poz. 64
5.5. Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo – działania edukacyjne dla młodzieży
szkół ponadpodstawowych ........................................................................................... 56
PRIORYTET VI. POZOSTAŁE INSTRUMENTY WSPARCIA .................................... 59
6.1. Wspieranie działań na rzecz rodzin i systemu pieczy zastępczej w ramach
konkursów Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–
2030............................................................................................................................... 59
6.2. Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób z niepełnosprawnością oraz ich
rodzin ............................................................................................................................ 59
6.3. „Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie zjawisku niealimentacji, które w
znacznej mierze dotyka rodziców samotnie wychowujących dziecko
niepełnosprawne ........................................................................................................... 61
6.4. Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach Programu Operacyjnego Wiedza
Edukacja Rozwój (PO WER)........................................................................................ 61
6.5. Zwiększenie dostępności pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego i
edukacji prawnej dla rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnością ............... 62
SPOSÓB WYKONYWANIA ZADAŃ W RAMACH PROGRAMU ............................... 63
Załącznik nr 1
do Programu
Załącznik 1. Zasoby instytucjonalne
I. OPIEKA ZDROWOTNA
1. Kadra medyczna
Jednym z zasadniczych elementów systemu opieki zdrowotnej są jego pracownicy. Istotna
jest zarówno liczba osób uprawnionych do wykonywania zawodu, jak i liczba osób faktycznie
pracujących w ochronie zdrowia, a także ich kwalifikacje. Zgodnie z danymi Banku Danych
Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego (BDL GUS) w 2019 r. prawo wykonywania
zawodu posiadało 150,9 tys. lekarzy (wzrost o 7% w porównaniu do 2014 r. – 141,4 tys.
lekarzy), 42,8 tys. lekarzy dentystów (w 2014 r. – 40,1 tys. lekarzy dentystów, wzrost o 7%),
299,6 tys. pielęgniarek (w 2014 r. – 282,5 tys. pielęgniarek, wzrost o 6%), 39,0 tys. położnych
(w 2014 r. – 35,5 tys. położnych, wzrost o 10%), 36,1 tys. farmaceutów (w 2014 r. – 31,4 tys.
farmaceutów, wzrost o 15%) i 16,7 tys. diagnostów laboratoryjnych (w 2014 r. – 14,7 tys.,
wzrost o ok. 14%)14).
W zakresie rozmieszczenia przestrzennego kadry medycznej pracującej bezpośrednio
z pacjentem występowały znaczne różnice między województwami. W 2019 r. liczba lekarzy
przypadająca na 10 tys. ludności wahała się od 15,1 w województwie wielkopolskim do 28,5
w województwie opolskim. Liczba pielęgniarek na 10 tys. mieszkańców nadal była
najmniejsza w województwie wielkopolskim – 40,3, natomiast największa w województwie
świętokrzyskim – niemal 69,2.
Wykres 23. Lekarze i pielęgniarki pracujący na 10 tys. ludności według województw w 2019 r.
80,0
70,0
lekarze
69,2 67,5 66,4
60,0
pielęgniarki
60,7 59,8 59,2 59,2 58,5
55,7 55,6 53,1
52,3 52,2 50,4
50,0
40,0
30,0
43,5
27,6 24,9 25,4 28,5
27,4
24,0 22,1 25,2 24,5 23,9
20,4 21,8
20,1 21,6 22,1
20,0
40,3
15,1
10,0
Źródło: BDL GUS.
14)
BDL GUS; Zdrowie i ochrona zdrowia w 2019 r., Główny Urząd Statystyczny, Kraków 2020, str. 38.
Wielkopolskie
Pomorskie
Lubuskie
Zachodniopomorskie
Dolnośląskie
WarmińskoMazurskie
Opolskie
Łódzkie
KujawskoPomorskie
Podlaskie
Mazowieckie
Małopolskie
Śląskie
Lubelskie
Podkarpackie
Świętokrzyskie
0,0
Poz. 64
2. Stacjonarna opieka zdrowotna
Szpitale ogólne
W 2019 r. w Polsce funkcjonowało 890 szpitali ogólnych (spadek o 9% w stosunku do 2014 r.
– 979 szpitali ogólnych), które dysponowały 166,8 tys. łóżkami (spadek o 11% w porównaniu
do 2014 r. – 188,1 tys. łóżek), z których w ciągu roku skorzystało blisko 7,5 mln pacjentów
(w 2014 r. – 7,9 mln pacjentów). Wskaźnik liczby łóżek na 10 tys. ludności wyniósł 43,5
(w 2014 r. – 48,9), a na jedno łóżko przypadało przeciętnie 205 osób (w 2019 r. – 230 osób).
Najwięcej łóżek szpitalnych było w województwie mazowieckim (24,0 tys. łóżek, tj. 14,4%
wszystkich łóżek) i śląskim (23,3 tys. łóżek, tj. 14,0%). Najmniej łóżek odnotowano
w województwie opolskim – 3,8 tys., tj. 2,3% i lubuskim – 4,0 tys., co stanowiło 2,4%
wszystkich łóżek. Przy czym największa dostępność łóżek szpitalnych występuje
w województwie śląskim, gdzie w 2019 r. na 10 tys. ludności przypadało 51,6 łóżek
szpitalnych, a najmniejsza w województwach: pomorskim (36,0 łóżek na 10 tys. ludności),
wielkopolskim (37,4), opolskim (39,1) i lubuskim (39,3).
Wykres 24. Liczba szpitali ogólnych i łóżek w szpitalach według województw w 2019 r.
84
150
90
24
29
3,8
32
5,1
24
5,3
39
6,2
44
6,9
44
8,4
40
8,9
41
9,3
10,0
46
4,0
63
11,5
13,1
59
13,2
23,3
13,8
73
20,0
10,0
szpitale
120
30,0
24,0
Liczba łóżek (w tys.)
łóżka w szpitalach (w tys.)
112
0,0
60
30
Liczba szpitali
136
40,0
Opolskie
Lubuskie
Podlaskie
Świętokrzyskie
Zachodniopomorskie
WarmińskoMazurskie
Pomorskie
KujawskoPomorskie
Podkarpackie
Lubelskie
Łódzkie
Wielkopolskie
Dolnośląskie
Małopolskie
Śląskie
Mazowieckie
0
Źródło: BDL GUS.
Zakłady stacjonarnej opieki psychiatrycznej
Wśród zakładów stacjonarnej całodobowej opieki psychiatrycznej wyróżniamy: szpitale
psychiatryczne, ośrodki leczenia odwykowego alkoholowego, ośrodki rehabilitacyjne dla
uzależnionych
od
substancji
psychoaktywnych,
zakłady
MONAR,
zakłady
opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze typu psychiatrycznego oraz krajowe i
regionalne ośrodki psychiatrii sądowej. Opieka psychiatryczna jest realizowana także na
oddziałach psychiatrycznych i terapii uzależnień w szpitalach ogólnych 15).
W 2019 r. na terenie kraju funkcjonowało 61 szpitali psychiatrycznych, (w 2014 r. – 49)
dysponujących 17,8 tys. łóżek (w 2014 r. – 17,7 tys.). Z leczenia stacjonarnego skorzystało
195,1 tys. pacjentów, o 3,2% (6,4 tys. osób) mniej niż w 2014 r.
Szpitalna opieka psychiatryczna realizowana była także w szpitalach ogólnych na 159
oddziałach psychiatrycznych (w 2014 r. – 141) i 46 oddziałach terapii uzależnień (w 2014 r. –
44). W oddziałach tych dostępnych było łącznie, podobnie jak w 2014 roku, 6,8 tys. łóżek,
15)
Por. Zdrowie i ochrona zdrowia w 2019 r., str. 66.
Poz. 64
z których skorzystało 84,6 tys. pacjentów (o 1,0%, tj. 0,8 tys. mniej niż w 2014 r.), przy czym
pacjenci oddziałów psychiatrycznych stanowili zdecydowaną większość (79,3%).
Kolejnym rodzajem placówek opieki całodobowej przeznaczonych dla osób z problemami
psychicznymi są ośrodki rehabilitacyjne dla uzależnionych od substancji psychoaktywnych
oraz zakłady MONAR. W 2019 r. dysponowały one łącznie 2,4 tys. łóżek (w 2014 r. – 2,5
tys. łóżek), z których skorzystało 8,4 tys. osób uzależnionych (w 2014 r. – 9,0 tys. osób).
W 2019 r. struktura łóżek zakładów opieki psychiatrycznej wskazuje, że 70,9% (24,5 tys.)
łóżek było przeznaczonych na psychiatryczną opiekę szpitalną (szpitale psychiatryczne oraz
oddziały psychiatryczne i terapii uzależnień). Łóżka przeznaczone na psychiatryczną opiekę
długoterminową (zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze) stanowiły 17,3%
(6,0 tys.) łóżek, a placówki dla pacjentów uzależnionych (ośrodki leczenia odwykowego,
ośrodki rehabilitacyjne dla uzależnionych od substancji psychoaktywnych, zakłady MONAR)
dysponowały 11,0% (3,8 tys.) łóżek.
Stacjonarna opieka długoterminowa i hospicyjno-paliatywna
a) stacjonarna opieka długoterminowa
Stacjonarna opieka długoterminowa jest formą systemu opieki zdrowotnej, która odgrywa
coraz ważniejszą rolę wobec postępującego procesu starzenia się społeczeństwa. Zakładami
opieki długoterminowej są: zakłady opiekuńczo-lecznicze oraz pielęgnacyjno-opiekuńcze
o profilu ogólnym i zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze o profilu
psychiatrycznym. W 2019 r. funkcjonowało łącznie 599 tego typu zakładów, tj. o 10,3%
więcej niż w 2014 r. (543 zakładów).
Baza łóżkowa zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych o charakterze
ogólnym i psychiatrycznym wyniosła na koniec 2019 r. 34,7 tys., o 15,1% (4,5 tys. łóżek)
więcej niż w 2014 r. Opieką stacjonarną objęto łącznie 62,6 tys. osób, o 6,6% więcej niż
w 2014 r.
Z opieką długoterminową często łączona jest inna forma opieki jaką jest opieka
hospicyjno-paliatywna.
b) hospicja i oddziały opieki paliatywnej
W 2019 r. w Polsce funkcjonowało 115 hospicjów (w 2014 r. – 73 hospicja, wzrost o 58%)
z 2288 łóżkami (w 2014 r. – 1334 łóżek, wzrost o 72%).
14
13
11
300
12
8
9
9
łóżka
6
7
7
228
209
188
150
124
109
107
82
61
57
52
45
31
Małopolskie
Pomorskie
Dolnośląskie
Świętokrzyskie
Zachodniopomorskie
Wielkopolskie
Lubelskie
Opolskie
WarmińskoMazurskie
Lubuskie
KujawskoPomorskie
Łódzkie
Podlaskie
3
246
3
Śląskie
2
293
0
3
4
Podkarpackie
100
11
4
306
200
16
hospicja
Mazowieckie
liczba łóżek
400
Źródło: BDL GUS.
6
1
-4
liczba hospicjów
Wykres 25. Liczba hospicjów i łóżek w hospicjach według województw w 2019 r.
Poz. 64
W przypadku oddziałów opieki paliatywnej w 2019 r. odnotowano spadek ich liczby do 39
(o 30 oddziałów mniej niż w 2014 r.) i liczby łóżek – do 669 (w 2014 r. – 1157 łóżek).
6
7
łóżka
4
oddziały opieki paliatywnej
7
6
5
4
4
3
3
2
2
23
21
20
18
14
9
9
Śląskie
Łódzkie
Świętokrzyskie
Lubuskie
Opolskie
Podlaskie
Pomorskie
0
1
0
Zachodniopomorskie
30
WarmińskoMazurskie
0
Podkarpackie
52
Lubelskie
0
Mazowieckie
83
1
Małopolskie
1
112
1
KujawskoPomorskie
1
134
1
Dolnośląskie
1
liczba oddziałów
opieki paliatywnej
7
144
160
140
120
100
80
60
40
20
0
Wielkopolskie
liczba łóżek
Wykres 26. Liczba oddziałów opieki paliatywnej i łóżek według województw w 2019 r.
Źródło: BDL GUS.
Z hospicjów skorzystało 22,5 tys. pacjentów (wzrost o 40% w stosunku do 2014 r. – 16,1 tys.
pacjentów), natomiast z oddziałów opieki paliatywnej – 9,2 tys. pacjentów (spadek o 48%
w stosunku do 2014 r.).
Perinatalna opieka paliatywna
Świadczenia opieki paliatywnej i hospicyjnej to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie
objawowe świadczeniobiorców chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu
przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Perinatalna opieka paliatywna
zapewnia
wsparcie rodzicom dziecka, w tym będącego w fazie prenatalnej,
opiekę nastawioną na zapewnienie komfortu i ochronę przed uporczywą terapią
noworodkom z ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniem albo nieuleczalną chorobą
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie
porodu. Opiekę sprawuje lekarz oraz psycholog. Po 28 dniach opieki perinatalnej jest
możliwość kontynuowania opieki w hospicjum domowym albo w hospicjum stacjonarnym.
W latach 2018–2020 systematycznie wzrastała liczba pacjentów korzystających ze świadczeń
w ramach działalności hospicjów perinatalnych.
Tabela 5. Liczba pacjentów korzystających z perinatalnej opieki paliatywnej w latach 2018–2020
Rok realizacji
Liczba świadczeniodawców
Liczba pacjentów/rodziców*
2018
10
295
2019
16
476
2020
16
501
* Świadczeniem objęci mogą być rodzice i dziecko w ramach jednego ryczałtu; oznacza to, że w ramach jednego
świadczenia może korzystać od 1 do 3 świadczeniobiorców.
Źródło: Dane Ministerstwa Zdrowia, NFZ, stan na dzień 16 lipca 2021 r.
Świadczenia w ramach perinatalnej opieki hospicyjnej udziela 16 świadczeniodawców (stan
na dzień 16 lipca 2021 r.).
Poz. 64
Tabela 6. Podmioty świadczące perinatalną opiekę paliatywną
OW NFZ
Nazwa świadczeniodawcy
Wrocławskie hospicjum dla dzieci
Dolnośląski
Stowarzyszenie Medyczne Hospicjum dla dzieci Dolnego Śląska „Formuła Dobra”
Lubelski
Lubelskie Hospicjum dla dzieci im. Małego Księcia
Łódzki
Fundacja Gajusz
Małopolski
Krakowskie Hospicjum dla dzieci imienia Księdza Józefa Tischnera
Mazowiecki
Warszawskie Hospicjum dla dzieci
Opolski
NZOZ Domowe Hospicjum dla dzieci w Opolu
Podkarpacki
Podkarpackie Hospicjum dla dzieci
Podlaski
Fundacja „Pomóż im”
Pomorski
Hospicyjny Zakład Opieki Zdrowotnej
Hospicjum Pomorze Dzieciom
Zespół Opieki Paliatywnej „Palium”
Śląski
Fundacja Śląskie Hospicjum dla dzieci Świetlikowo
Szpital Zakonu Bonifratrów w Katowicach sp. z o.o.
Warmińsko-Mazurski
Caritas Archidiecezji Warmińskiej
Wielkopolski
Ginekologiczno-Położniczy Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego im. Karola
Marcinkowskiego w Poznaniu
Źródło: Dane Ministerstwa Zdrowia, NFZ, stan na dzień 16 lipca 2021 r.
3. Lecznictwo uzdrowiskowe
Lecznictwo uzdrowiskowe jest integralną częścią systemu ochrony zdrowia. Prowadzone jest
w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego zlokalizowanych na obszarach o szczególnych
walorach geologiczno-klimatycznych wydzielonych w celu wykorzystania i ochrony
znajdujących się tam naturalnych surowców leczniczych. W Polsce jest 45 statutowych
obszarów uzdrowiskowych znajdujących się na terenie 13 województw16).
Rozmieszczenie obszarów uzdrowiskowych w Polsce jest nierównomierne w związku ze
szczególnymi uwarunkowaniami geologiczno-klimatycznymi tych terenów. Na terenie kraju
na koniec 2019 r. odnotowano 271 zakładów lecznictwa uzdrowiskowego (w 2014 r. – 288
zakładów).
Wśród zakładów lecznictwa uzdrowiskowego było 49 szpitali uzdrowiskowych (w 2014 r. –
55), 192 sanatoriów (w 2014 r. – 200), 10 przychodni uzdrowiskowych (w 2014 r. – 15),
20 samodzielnych zakładów przyrodoleczniczych obsługujących kompleksy uzdrowiskowe
(w 2014 r. – 18) oraz 60 zakładów przyrodoleczniczych funkcjonujących w ramach struktury
organizacyjnej szpitali uzdrowiskowych, sanatoriów lub przychodni uzdrowiskowych
(w 2014 r. – 80).
16)
Por. Zdrowie i ochrona zdrowia w 2019 r., str. 76–77.
Poz. 64
Wykres 27. Liczba zakładów lecznictwa uzdrowiskowego w Polsce w 2014 i 2019 r.
250
200
200
192
150
100
55
49
50
15
18
10
20
0
2014
Sanatoria uzdrowiskowe
Szpitale uzdrowiskowe
2019
Przychodnie uzdrowiskowe
Zakłady przyrodolecznicze
Źródło: BDL GUS.
Na koniec 2019 r. placówki lecznictwa uzdrowiskowego dysponowały łącznie 45,3 tys. łóżek
(tj. o 3% więcej niż w 2014 r. – 44,0 tys. łóżek).
W 2019 r. z leczenia uzdrowiskowego w systemie stacjonarnym i ambulatoryjnym
skorzystało łącznie 858,1 tys. osób, o 2,3% więcej niż w 2018 r. i o 10,7% więcej w
porównaniu do 2014 r. Większość 91,1% stanowili kuracjusze stacjonarni (782,1 tys. osób), z
leczenia ambulatoryjnego skorzystało 75,9 tys. osób17).
W 2019 r. znaczna część polskich kuracjuszy skorzystała z różnych rodzajów dofinansowań
do pobytu stacjonarnego. Pomoc ta jest przyznawana na podstawie przepisów o
świadczeniach opieki zdrowotnej lub o systemie ubezpieczeń społecznych albo o
ubezpieczeniu społecznym rolników, a także, w przypadku osób niepełnosprawnych i ich
opiekunów, na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia dofinansowano 410,7 tys. pobytów
stacjonarnych (w 2014 r. – 401,6 tys.), co stanowiło 52,5% osób leczonych stacjonarnie.
W ramach programów rehabilitacji leczniczej, finansowanych przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych, dofinasowanie otrzymało 43,1 tys. osób (w 2014 r. 44,2 tys. osób), a z Kasy
Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego skorzystało – 8,1 tys. osób (w 2014 r. – 7,1 tys.
osób). Dofinansowanie ze środków PFRON otrzymało 11,1 tys. osób (w 2014 r. – 13,0 tys.
osób). Z innych źródeł dofinansowania skorzystało 9,9 tys. osób (w 2014 r. – 4,2 tys. osób),
natomiast kuracjusze pełnopłatni stanowili 38,3% (299,2 tys. osób) przebywających w
uzdrowiskach (w 2014 r. – 234,8 tys. osób).
Stopień przystosowania zakładów lecznictwa
niepełnosprawnych był zróżnicowany.
17)
Por. Zdrowie i ochrona zdrowia w 2019 r., str. 79–80.
uzdrowiskowego
do
potrzeb
osób
Poz. 64
Wykres 28. Stopień przystosowania zakładów lecznictwa uzdrowiskowego do potrzeb osób niepełnosprawnych
w 2019 r. (w %)
0
20
40
Przystosowane pokoje/pokoje z łazienkami
25
60
80
100
Przystosowane łazienki
80
79
70
70
Windy
93
70
Windy dostosowane dla osób poruszających się na
wózkach inwalidzkich
60
79
75
73
Drzwi wejściowe automatycznie otwierane
50
50
6
Udogodnienia dla słabowidzących i niewidomych
2
0
0
55
96
100
100
94
80
95
61
10
10
10
5
Inne
Szpitale uzdrowiskowe
88
89
Posadzki antypoślizgowe
98
95
Pochylnie/podjazdy/platformy
Udogodnienia dla niedosłyszących i niesłyszących
96
88
40
120
Sanatoria uzdrowiskowe
18
16
20
25
Przychodnie uzdrowiskowe
Zakłady przyrodolecznicze
Źródło: Zdrowie i ochrona zdrowia w 2019 r., str. 88.
Najlepiej przystosowane były szpitale uzdrowiskowe, podobnie jak w latach ubiegłych.
Spośród nich 98% dysponowało windą (w 2014 r. – 93%), a 96% placówek wskazywało na
obecność pochylni, podjazdów czy też platform, ułatwiających wejście do budynku (w 2014 r.
– 85%) i taki sam odsetek zakładów (96%) deklarował dostosowane pokoje oraz pokoje
z łazienkami (w 2014 r. – 93%).
W przypadku sanatoriów – 93% posiadało windy (o 5% więcej niż w 2014 r.), 89%
deklarowało posiadanie pochylni, podjazdów czy też platform (o 5% więcej niż w 2014 r.),
88% określiło pomieszczenia (pokoje i pokoje z łazienkami) jako dostosowane (podobnie jak
Poz. 64
w 2014 r.), a ponad połowa badanych placówek (55%) była wyposażona w drzwi wejściowe
automatycznie otwierane (o 6% więcej niż w 2014 r.).
Większość przychodni uzrowiskowych deklarowało obecność posadzek antypoślizgowych
(80%, podobnie jak w 2014 r.), 100% – podjazdów i platform (w 2014 r. – 73%), 40%
wskazało na odpowiednie wyposażenie łazienek i pomieszczeń (w 2014 r. – 67%), a 20% (w
2014 r. – 33%) wykazało obecność innych udogodnień.
Wszystkie zakłady przyrodolecznicze (w 2014 – 94%) wykazały obecność platform i
pochylni, 95% z nich posiadało windy i posadzki antypoślizgowe (w 2014 r. – 83%).
Wszystkie zakłady, bez względu na rodzaj, deklarowały stosunkowo niewielką liczbę
udogodnień dla osób słabowidzących, niewidomych, a zwłaszcza dla osób niedosłyszących
i niesłyszących. Udogodnienia dla osób słabowidzących i niewidomych wykazało 6% szpitali
(w 2014 r. – 9%) i 10% sanatoriów (o 5% mniej niż w 2014 r.), a dla niedosłyszących
i niesłyszących – odpowiednio 2% i 5%.
4. Ambulatoryjna opieka zdrowotna
W końcu 2019 r. w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej funkcjonowało ogółem 21,8 tys.
przychodni (o 1,8 tys. więcej niż w roku 2014).
Wykres 29. Przychodnie w latach 2005–2019
25
20
15
12,6
13,8
14,6
15,2
2006
2007
2008
16,5
16,9
2009
2010
19,5
20,0
20,4
21,3
21,9
21,8
19,4
21,7
19,3
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
10
5
0
2005
Źródło: BDL GUS; Zdrowie i ochrona zdrowia w 2019 r., str. 95.
W 2019 r. odnotowano łącznie 4,4 tys. praktyk lekarskich i stomatologicznych (w 2014 r. –
5,9 tys.), przy czym 81,4% z nich stanowiły praktyki stomatologiczne. W strukturze praktyk
lekarskich przeważały indywidualne specjalistyczne praktyki lekarskie – 89% (w 2014 r. –
86,3%), a udziały indywidualnych praktyk lekarskich (niespecjalistycznych) oraz grupowych
praktyk lekarskich były na zbliżonym poziomie – odpowiednio 6,1% i 5,0% (w 2014 r. –
odpowiednio 8,2% i 5,5%).
Nie zmieniła się również znacząco struktura praktyk stomatologicznych. Najczęściej były to
indywidualne praktyki stomatologiczne – 58,1% (w 2014 r. – 59%). Ta forma ambulatoryjnej
opieki nadal jest bardziej popularna w miastach – 37,1% praktyk stomatologicznych
(w 2014 r. – 38,3% ogółu) niż na wsi – 21% praktyk stomatologicznych (w 2014 r. – 20,6%
praktyk)18).
18)
Por. Zdrowie i ochrona zdrowia w 2014 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2015, str. 107; Zdrowie i ochrona
zdrowia w 2019 r., str. 95.
Poz. 64
Ogółem w ciągu 2019 r. w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej udzielono ponad 331 mln porad
(w 2014 r. – 311,8 mln)19). Spośród wszystkich porad ambulatoryjnych 53,3% udzielono
w podstawowej opiece zdrowotnej (w 2014 r. – 52,3%), a 36,1% – w opiece specjalistycznej
(w 2014 r. – 36,6%). Liczba porad stomatologicznych wyniosła 34,3 mln (w 2014 r. –
33,8 mln) i stanowiła 10,6% porad ambulatoryjnych (w 2014 r. – 11,1%). Porady udzielone
w przychodniach stanowiły 97% wszystkich porad ambulatoryjnych, o 3,6% mniej niż
w 2014 r.
Stopnień przystosowania jednostek świadczących ambulatoryjną opiekę zdrowotną do
potrzeb osób niepełnosprawnych polepsza się z roku na rok, wciąż jednak jest
niewystarczający. Spośród ponad 26 tys. jednostek (przychodni i praktyk lekarskich) 9,6%
wykazało brak jakichkolwiek udogodnień dla osób niepełnosprawnych (spadek o 5,8% w
porównaniu do roku 2014). Poziom dostosowania obiektów jest różny w przypadku
przychodni i praktyk lekarskich, wynika to przede wszystkim z wielkości i charakteru lokali,
gdzie świadczone są usługi lecznicze.
W przypadku przychodni najczęściej występowały udogodnienia dla osób mających
ograniczenia w poruszaniu się: toalety przystosowane dla osób niepełnosprawnych (76,2%),
pochylnia/podjazd/platforma ułatwiające wejście do budynku – 69,8% (w 2014 r. – 67,9%),
windy – 30,4% (w 2014 r. – 27,2%), windy dostosowane dla osób poruszających się na
wózkach inwalidzkich – 19,0%, posadzki antypoślizgowe – 29,2% oraz drzwi automatycznie
otwierane – 8,9% (w 2014 r. – 8,0%). Udogodnienia dla słabowidzących i niewidomych
miało tylko 2,9% przychodni (w 2014 r. – 4,0%). Brak jakichkolwiek udogodnień dla osób
niepełnosprawnych zarejestrowano w 7,3% przychodni (w 2014 r. – 11,9%).
Jeżeli chodzi o praktyki lekarskie i stomatologiczne – 58,4% z nich deklarowało posiadanie
pochylni/podjazdu/ platformy ułatwiających wejście do budynku (w 2014 r. – 55,5%), 53,9%
posiadało toalety przystosowane dla osób niepełnosprawnych, tylko 1,0% posiadało
udogodnienia dla słabowidzących i niewidomych (w 2014 r. – 2,1%). 21,2% nie posiadało
żadnych udogodnień (w 2014 r. – 27,1%)20).
5. Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży na II lub III poziomie opieki perinatalnej
Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży na II lub III poziomie opieki perinatalnej pozwala
na pełno profilową, kompleksową opiekę obejmującą zarówno świadczenia ambulatoryjne,
jak i hospitalizację związaną z porodem. W ramach powyższego trybu rozliczania świadczeń
szczególną pomoc powinny uzyskać kobiety w przypadku prenatalnego zdiagnozowania wad
rozwojowych płodu, ciężkich chorób płodu oraz w sytuacji niepowodzenia położniczego.
Dodatkowy akcent został położony na pomoc psychologiczną dla tej grupy pacjentek.
Zainteresowanie świadczeniodawców koordynowaną opieką nad kobietą w ciąży
systematycznie wzrasta z każdym rokiem realizacji Programu. Liczba świadczeniodawców
w 2017 r. – 17, 2018 r. – 19, 2019 r. – 22, w 2020 r. – 26.
Analogicznie zwiększa się liczba kobiet korzystających z opieki koordynowanej. W 2017 r.
opieką objęto 23 668 kobiet, natomiast liczba porodów wyniosła: 18 517, w 2018 r. opieką
objęto 34 383 kobiet, liczba porodów wynosiła: 28 714, w 2019 r. opieką objęto 37 134
19)
Łącznie z poradami i placówkami podległymi resortom MON i MSWiA. W liczbie porad ambulatoryjnych mogą znaleźć
się również porady z zakresu służby medycyny pracy, jeżeli przychodnie i praktyki lekarskie świadczyły również takie
usługi. Bez praktyk lekarskich świadczących usługi opłacane wyłącznie w ramach środków prywatnych.
20)
Por. Zdrowie i ochrona zdrowia w 2014 r., str. 113; Zdrowie i ochrona zdrowia w 2019 r., str. 103.
Poz. 64
kobiet, natomiast liczba porodów wynosiła: 32 143, w 2020 r. opieką objęto 40 586 kobiet,
natomiast leczeniem objęto 3429 noworodków.
6. Diagnostyka i terapia prenatalna w ramach Programu badań prenatalnych
Program badań prenatalnych skierowany jest do kobiet w ciąży spełniających co najmniej
jedno z następujących kryteriów: wiek matki od 35 lat, wystąpienie w poprzedniej ciąży
aberracji chromosomowej płodu lub dziecka, stwierdzenie wystąpienia strukturalnych
aberracji chromosomowych u ciężarnej lub u ojca dziecka, stwierdzenie znacznie większego
ryzyka urodzenia dziecka dotkniętego chorobą uwarunkowaną monogenowo lub
wieloczynnikową, stwierdzenie w czasie ciąży nieprawidłowego wyniku badania USG lub
badań biochemicznych wskazujących na zwiększone ryzyko aberracji chromosomowej lub
wady płodu. Badania w ramach Programu badań prenatalnych rokrocznie wykonywane są u
ponad 100 tys. pacjentek, zapewniając dostępność do badań wszystkim kobietom w okresie
ciąży, które wymagają pogłębionej diagnostyki prenatalnej.
W 2017 r. ze świadczeń skorzystało 106 986, w 2018 r. – 109 909, w 2019 r. – 108 949,
a w 2020 r. – 110 844 świadczeniobiorców.
7. Dziecięca opieka koordynowana
Dziecięca opieka koordynowana (DOK) ma na celu wczesne diagnozowanie i leczenie dzieci
urodzonych z ciężkimi dysfunkcjami. Ta forma rozliczania świadczeń pozwala sfinansować
zintegrowaną opiekę neonatologiczną, wielospecjalistyczną opiekę pediatryczną zgodnie
z indywidualnymi wskazaniami oraz programy rehabilitacyjne dla dzieci. Celem świadczenia
jest zapewnienie tym dzieciom skoordynowanej opieki poszpitalnej obejmującej
specjalistyczne poradnictwo ambulatoryjne. Podmiotem koordynującym opiekę DOK jest
poradnia neonatologiczna, będąca w strukturze organizacyjnej szpitala posiadającego oddział
neonatologiczny (co najmniej III poziom referencyjny). Wszystkie działania nadzoruje
i całością opieki zarządza podmiot koordynujący, co pozwala na udzielanie dziecku bardzo
specjalistycznych świadczeń w jednym miejscu i koordynację tej opieki. W związku z niską
realizacją DOK przez świadczeniodawców, aktualnie trwa reocena obecnie funkcjonującego
świadczenia dziecięcej opieki koordynowanej pod kątem wyodrębnienia w niej części
dedykowanej dzieciom urodzonym przedwcześnie oraz części dedykowanej dzieciom
z wadami wrodzonymi. Działanie to pozwoli na zróżnicowanie zakresu świadczeń
w zależności od indywidualnych potrzeb z uwzględnieniem przyczyny objęcia opieką
w ramach DOK.
Tabela 7. Dziecięca opieka koordynowana w latach 2017–2020
Rok realizacji
Liczba świadczeniodawców
Liczba dzieci, które objęto wsparciem
2017
6
280
2018
8
521
2019
7
540
2020
Źródło: Dane Ministerstwa Zdrowia, NFZ, stan na dzień 16 lipca 2021 r.
Poz. 64
8. Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków i niemowląt
Aktualnie na terenie kraju funkcjonuje 16 banków mleka kobiecego, w tym 13, które były
finansowane w ramach Programu polityki zdrowotnej służącemu wykonaniu programu
kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2017–2021.
Liczba dzieci żywionych mlekiem z banku mleka kobiecego, które powstały w ramach
programu lub funkcjonujące, które korzystały z finansowania sprzętu stanowiącego
wyposażenie banku mleka kobiecego, objęły żywieniem mlekiem kobiecym
– w 2017 r. – 46 dzieci,
– w 2018 r. – 1551 dzieci,
– w 2019 r. – 3301 dzieci,
– w 2020 r. – 4035 dzieci.
9. Wczesna rehabilitacja w ramach dziecięcej opieki koordynowanej
Wczesna rehabilitacja w ramach dziecięcej opieki koordynowanej (DOK) jest realizowana
jako produkt: „5.10.00.0000126 – osobodzień w ośrodku/oddziale dziennym w rehabilitacji
dzieci w ramach DOK (Zarządzenie Nr 178/2019/DSOZ z dnia 31.12.2019 r. w sprawie
warunków zawierania i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej przez
podmioty realizujące świadczenia koordynowanej opieki nad kobietą i dzieckiem, w związku z
przepisami ustawy „Za życiem”). Wczesna rehabilitacja dzieci realizowana jest w ramach
zakresu świadczeń rehabilitacji dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego w oddziale/
ośrodku dziennym, jako odrębny produkt rozliczeniowy 5.11.02.9000061 – osobodzień w
ośrodku/ oddziale dziennym w rehabilitacji dzieci uprawnionych na podstawie ustawy o
wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”. Jest to produkt wspomagający w ramach
dziecięcej opieki koordynowanej (DOK), w której dziecko ze zdiagnozowanym
upośledzeniem powstałym w wieku prenatalnym objęte opieką neonatologiczną ma
kompleksową opiekę, w tym rehabilitację. Z uwagi na lokalizacje ośrodków, które zawarły
umowy na realizację DOK, nie zawsze możliwa jest rehabilitacja tych dzieci bezpośrednio w
danym ośrodku. Względy ekonomiczne rodziców i większa dostępność do tego typu
świadczeń jest możliwa przez ten produkt rozliczeniowy, który został stworzony i
dedykowany tej grupie pacjentów oraz dodany do zakresu rehabilitacji dzieci z zaburzeniami
wieku rozwojowego w ramach umów w rodzaju rehabilitacja lecznicza
– w 2017 r. – liczba dzieci do 3. roku życia objętych rehabilitacją w ramach dziecięcej opieki
koordynowanej DOK – 20,
– w 2018 r. – z rehabilitacji skorzystało 555 dzieci,
– w 2019 r. – z rehabilitacji w ośrodku/oddziale dziennym w rehabilitacji dzieci
uprawnionych na podstawie ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i
rodzin „Za życiem” skorzystało 188 dzieci,
– w 2020 r. – liczba dzieci do 3. roku życia objętych rehabilitacją w ramach dziecięcej opieki
koordynowanej DOK: 214, z rehabilitacji leczniczej dzieci z zaburzeniami wieku
rozwojowego w oddziale/ ośrodku dziennym skorzystało 231 dzieci.
Poz. 64
II. EDUKACJA
1. Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci
Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci organizuje się od chwili wykrycia niepełnosprawności
do rozpoczęcia nauki w szkole, na podstawie opinii wydanej przez zespół orzekający
działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni
specjalistycznej, zgodnie z art. 127 ust. 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo
oświatowe.
Zespoły wczesnego wspomagania rozwoju dzieci mogą być tworzone w publicznych
i niepublicznych: przedszkolach i szkołach podstawowych, w tym specjalnych, innych
formach wychowania przedszkolnego, specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych,
specjalnych ośrodkach wychowawczych, ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych oraz
poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym poradniach specjalistycznych, zgodnie z
art. 127 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, które dysponują
środkami dydaktycznymi i sprzętem niezbędnym do prowadzenia wczesnego wspomagania
rozwoju dziecka. Organizację pracy tych zespołów określają przepisy rozporządzenia
Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego
wspomagania rozwoju dzieci (Dz. U. poz. 1635).
Zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dziecka są organizowane przez jeden zespół
działający w jednostce systemu oświaty. Przepisy uwzględniają możliwość realizacji zajęć
wczesnego wspomagania rozwoju dziecka w kilku zespołach na podstawie porozumienia,
zgodnie z art. 127 ust. 8 i 9 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.
Porozumienie określa m.in. podmiot zobowiązany do przekazywania do SIO danych o
zajęciach wczesnego wspomagania organizowanych dla tego dziecka, zgodnie z przepisami o
systemie informacji oświatowej.
Szczegółowe dane dotyczące wieku dzieci i typu jednostki organizacyjnej realizującej zajęcia
wczesnego wspomagania rozwoju dziecka przedstawia poniższa tabela.
Tabela 8. Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci według wieku dzieci i typu jednostki organizacyjnej w 2020 r.
wiek
typ jednostki
mniej
niż 1
razem
1
2
3
4
5
6
7
8
9
przedszkole
15
217
561
2 086
3 670
4 600
4 678
1 742
556
0
18 125
szkoła podstawowa
19
125
299
584
790
1 124
1 471
646
191
2
5 251
poradnia psychologicznopedagogiczna
181
836
1 488
2 468
3 684
4 238
4 577
1 294
301
1
19 068
poradnia specjalistyczna
57
246
277
357
465
489
512
136
32
1
2 572
specjalny ośrodek
wychowawczy
0
1
7
7
3
15
20
3
1
0
57
specjalny ośrodek
szkolno-wychowawczy
35
279
505
878
1 225
1 474
1 655
764
336
4
7 155
ośrodek rewalidacyjnowychowawczy
56
247
330
496
678
701
785
313
114
2
3 722
zespół wychowania
przedszkolnego
0
0
0
0
0
4
2
0
0
0
6
punkt przedszkolny
razem
2
45
123
352
559
661
578
275
97
2
2 694
365
1 996
3 590
7 228
11 074
13 306
14 278
5 173
1 628
58 650
Źródło: MEiN, dane SIO, stan na dzień 30 września 2020 r.
Poz. 64
W 2020 r. zajęciami wczesnego wspomagania rozwoju było objętych 58 650 dzieci, w tym
w największej liczbie w poradniach psychologiczno-pedagogicznych – 19 068 (co stanowiło
32,5% ogółu), następnie w przedszkolach – 18 125 (31%), w specjalnych ośrodkach
szkolno-wychowawczych – 7155 (12,2%), w szkołach podstawowych – 5251 (9%), w
ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych – 3722 (6%), w punkcie przedszkolnym – 2694
(4,6%), w poradniach specjalistycznych – 2572 (4,4%), w specjalnych ośrodkach
wychowawczych – 57 (0,1%). W najmniejszej liczbie – tylko 6 dzieci (0,01%) objęto
zajęciami wczesnego wspomagania rozwoju w zespołach wychowania przedszkolnego21).
2. Wychowanie przedszkolne
W 2020 r. wychowaniem przedszkolnym w placówkach wychowania przedszkolnego
objętych było 1 420 353 dzieci w wieku od 2,5 roku życia do 7 lat i powyżej.
W zależności od miejsca realizacji wychowania przedszkolnego było to
1) w przedszkolach – 1 150 633 dzieci (co stanowiło 81% ogółu);
2) w oddziałach przedszkolnych funkcjonujących w szkołach podstawowych –
240 705 dzieci (17%);
3) w punktach przedszkolnych – 27 984 dzieci (2%);
4) w zespołach wychowania przedszkolnego – 1 031 dzieci (0,07%).
W placówkach wychowania przedszkolnego było 42 345 dzieci posiadających orzeczenie
o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność, co stanowiło
3% z ogólnej liczby dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym w jednostkach systemu
oświaty.
Rozkład liczbowy dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego w placówkach
wychowania przedszkolnego kształtował się następująco
największą grupę stanowiły dzieci uczęszczające do przedszkoli – 33 546 (co
stanowiło 79%),
następnie w oddziałach przedszkolnych zorganizowanych w szkołach podstawowych
– 5017 (12%),
w punktach przedszkolnych – 3773 (9%),
w zespołach wychowania przedszkolnego – 9 dzieci (0,02%).
Biorąc pod uwagę rodzaj niepełnosprawności, w wychowaniu przedszkolnym największą
grupę stanowiły dzieci z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera – 17 112 (co stanowiło
40%).
Następne grupy to dzieci
21)
z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją – 11 292 (27%),
z niepełnosprawnościami sprzężonymi – 7438 (17%),
z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim – 2696 (6,4%),
Informacja Rządu Rzeczypospolitej Polskiej o działaniach podejmowanych w 2020 r. na rzecz realizacji postanowień
uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych, Warszawa
2021, str. 86.
Poz. 64
słabosłyszące – 1376 (3%),
z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym – 1142 (2,7%),
słabowidzące – 843 (2%),
niesłyszące – 352 (0,8%),
z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu znacznym – 66 (0,1%).
Najmniejszą grupę stanowiły dzieci niewidome – 28 (0,07%).
Tabela 9. Liczba dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego według rodzajów
niepełnosprawności w placówkach wychowania przedszkolnego w 2020 r.
z niepełnosprawnością intelektualną
w stopniu lekkim
z niepełnosprawnością intelektualną
w stopniu umiarkowanym
z niepełnosprawnością intelektualną
w stopniu znacznym
z niepełnosprawnością ruchową
w tym z afazją
z autyzmem,
w tym z zespołem Aspergera
858
53
9 641
13 065
33 546
204
585
222
10
1 220
1 697
5 017
0
0
1
0
0
2
3
9
10
14
39
101
62
3
429
2 347
3 773
843
352 1 376
2 696
1 142
66
11 292
17 112
42 345
niesłyszący
2 009
słabowidzący
269 1 133
liczba
dzieci
ogółem
niewidomi
razem
liczba
placówek
z niepełnosprawnościami
sprzężonymi
słabosłyszący
liczba dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
przedszkole
13 196
1 150 633
5 788
18
712
oddział
przedszkolny
w szkole
podstawowej
7 582
240 705
880
10
120
69
zespół
wychowania
przedszkolnego
63
1 031
2
0
1
punkt
przedszkolny
1 472
27 984
768
0
razem
22 313
1 420 353
7 438
28
typ jednostki
Źródło: MEiN, dane SIO, stan na dzień 30 września 2020 r.
3. Kształcenie specjalne
W 2020 r. w systemie oświaty funkcjonowało 21 039 szkół różnego typu i rodzaju, w tym
17 374 (82,6%) szkół ogólnodostępnych, bez oddziałów specjalnych i bez oddziałów
integracyjnych,
2058 (9,8%) szkół specjalnych,
1359 (6,5%) szkół ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi,
91 (0,4%) szkół integracyjnych,
87 (0,4%) szkół ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi,
70 (0,3%) szkół ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi i oddziałami
integracyjnymi.
Poz. 64
W ww. szkołach naukę pobierało 4 627 414 uczniów. W największej liczbie, bo 3 940 173
uczniów (co stanowiło 85,1% ogółu) w szkołach ogólnodostępnych bez oddziałów
specjalnych i bez oddziałów integracyjnych. Następnie
547 414 uczniów (11,8%) w szkołach ogólnodostępnych bez oddziałów specjalnych,
z oddziałami integracyjnymi,
75 829 uczniów (1,6%) w szkołach specjalnych,
26 698 uczniów (0,6%) w szkołach ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi
i oddziałami integracyjnymi,
25 907 uczniów (0,6%) w szkołach ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi, bez
oddziałów integracyjnych.
W szkołach integracyjnych uczyło się 11 393 uczniów (0,2%).
We wszystkich typach i rodzajach szkół naukę pobierało 176 039 uczniów
niepełnosprawnych posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Największa
liczba uczniów niepełnosprawnych uczęszczała do szkół ogólnodostępnych – 109 378
uczniów (co stanowiło 62% wszystkich uczniów niepełnosprawnych), w tym
72 157 uczniów do szkół ogólnodostępnych bez oddziałów specjalnych i bez
oddziałów integracyjnych,
29 484 uczniów do szkół ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi,
3070 uczniów do szkół ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi i z oddziałami
integracyjnymi,
1785 uczniów do szkół ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi.
Do szkół specjalnych uczęszczało 63 779 uczniów (36%), a do szkół integracyjnych 2882
uczniów (1,6%).
Biorąc pod uwagę rodzaje niepełnosprawności obecnie dominującym rodzajem
niepełnosprawności jest autyzm, w tym zespół Aspergera – dotyczy 73 952 uczniów (co
stanowi 42% wszystkich uczniów niepełnosprawnych). W ostatnich latach była to
niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim, dotycząca obecnie 67 774 uczniów
(38,5%), a następnie
49 946 uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi (28%),
36 539 uczniów z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją (20,1%),
18 156 uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym (10%),
17 338 uczniów słabosłyszących (9,8%),
13 857 uczniów słabowidzących (7,9%),
2451 uczniów niesłyszących (1,4%),
2256 uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu znacznym (1,3%),
266 uczniów niewidomych (0,1%)22).
22)
Szczegółowe dane dotyczące liczby uczniów niepełnosprawnych z podziałem na niepełnosprawności w poszczególnych
typach i rodzajach szkół zostały przedstawione w tabelach nr 6–12 w załączniku nr 3 do Informacji Rządu
Rzeczypospolitej Polskiej o działaniach podejmowanych w 2020 r. na rzecz realizacji postanowień uchwały Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych.
Poz. 64
4. Edukacja dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim
Dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim obowiązek
rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny lub obowiązek nauki spełniają
przez udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych na podstawie
orzeczenia o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. Orzeczenie to wydawane jest
przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej,
w tym w publicznej poradni specjalistycznej, zgodnie z przepisami art. 127 ust. 10 ustawy z
dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.
W 2020 r. zajęciami rewalidacyjno-wychowawczymi objętych było łącznie 8173 osób, w tym
1232 osób realizowało te zajęcia w formie indywidualnej, a 6941 osób w formie zespołowej.
Najwięcej osób uczestniczyło w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych zorganizowanych
w szkołach podstawowych (3210 osób), w ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych – 2757
osób, a w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych – 1995 osób. Najmniej osób
uczestniczyło w zajęciach zorganizowanych w liceach ogólnokształcących (4 osoby)23).
Tabela 10. Liczba osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, którym zorganizowano zajęcia
rewalidacyjno-wychowawcze indywidualne lub zespołowe w 2020 r.
liczba uczestników
zajęć rewalidacyjno-wychowawczych
jednostka systemu oświaty
indywidualnych
razem
zespołowych
przedszkole
71
63
134
szkoła podstawowa
999
2 211
3 210
liceum ogólnokształcące
2
2
4
szkoła specjalna przysposabiająca do pracy
10
40
50
poradnia psychologiczno-pedagogiczna
3
10
13
specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy
82
1 913
1 995
ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy
57
2 700
2 757
punkt przedszkolny
8
2
10
1 232
6 941
8 173
razem
Źródło: MEiN, dane SIO, stan na dzień 30 września 2020 r.
5. Poradnie psychologiczno-pedagogiczne
W
roku
szkolnym
2019/2020
zajęciami
specjalistycznymi
i
zajęciami
dydaktyczno-wyrównawczymi z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej objęto
łącznie 1 326 692 uczniów, w tym 940 253 uczniów zajęciami specjalistycznymi i 386 439
uczniów zajęciami dydaktyczno-wyrównawczymi.
Największa liczba uczniów została objęta wsparciem w szkołach podstawowych – 955 783.
Zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze organizowane były dla 386 439 uczniów. Zajęcia
logopedyczne organizowane były dla 381 458 uczniów, zajęcia korekcyjno-kompensacyjne
dla 277 390 uczniów, natomiast zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne dla
148 188, a inne zajęcia o charakterze terapeutycznym dla 133 217 uczniów.
23)
Informacja Rządu Rzeczypospolitej Polskiej o działaniach podejmowanych w 2020 r. na rzecz realizacji postanowień
uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych, str. 93–94.
Poz. 64
Tabela 11. Liczba dzieci i młodzieży korzystających z zajęć specjalistycznych z zakresu pomocy
psychologiczno-pedagogicznej w szkołach dla dzieci lub młodzieży i placówkach systemu oświaty w 2020 r.
ogółem
zajęcia dydaktycznowyrównawcze
inne zajęcia o charakterze
terapeutycznym
zajęcia logopedyczne
zajęcia korekcyjnokompensacyjne
jednostka systemu oświaty
zajęcia rozwijające
kompetencje emocjonalnospołeczne
liczba uczniów objętych zajęciami specjalistycznymi i zajęciami dydaktycznowyrównawczymi
przedszkole
28 346
159 304
20 234
26 316
0
234 200
szkoła podstawowa
235 157
214 307
83 954
81 149
341 216
955 783
liceum ogólnokształcące
5 605
539
19 070
8 764
18 599
52 577
technikum
4 204
336
14 732
7 092
19 103
45 467
29
10
28
67
24
158
szkoła specjalna przysposabiająca do pracy
1 233
2 430
1 859
2 833
296
8 651
ogólnokształcąca szkoła muzyczna I stopnia
157
248
318
128
463
1 314
ogólnokształcąca szkoła muzyczna II stopnia
39
3
323
108
48
521
ogólnokształcąca szkoła sztuk pięknych
19
1
45
67
151
283
liceum sztuk plastycznych
53
7
672
99
451
1 282
zespół wychowania przedszkolnego
12
76
2
1
0
91
punkt przedszkolny
329
3 204
822
1 256
0
5 611
szkoła muzyczna I stopnia
0
0
0
0
271
271
szkoła muzyczna II stopnia
0
0
0
0
0
0
branżowa szkoła I stopnia
2 207
993
6 129
5 337
5 817
20 483
277 390
381 458
148 188
133 217
386 439
1 326 692
szkoła policealna
razem
Źródło: MEiN, dane SIO, stan na dzień 30 września 2020 r.
W 2020 r. na terenie Polski funkcjonowało 1226 poradni psychologiczno-pedagogicznych,
w tym 601 publicznych i 625 niepublicznych.
Nauczyciele zatrudnieni w poradniach psychologiczno-pedagogicznych przeprowadzili
801 674 diagnoz, w tym 336 446 diagnoz psychologicznych i 281 726 diagnoz
pedagogicznych.
Poz. 64
Tabela 12. Liczba diagnoz przeprowadzonych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych w roku szkolnym
2019/2020
dzieci w wieku przedszkolnym
dzieci objęte rocznym
obowiązkowym
przygotowaniem przedszkolnym
uczniowie szkoły
podstawowej
uczniowie dotychczasowego
gimnazjum
uczniowie szkoły
ponadpodstawowej i
dotychczasowej szkoły
ponadgimnazjalnej
inne osoby
razem
psychologiczna
14 309
45 981
22 744
8 158 215 890
1 019
26 017
2 328
336 446
pedagogiczna
6 649
25 779
18 449
6 567 203 984
959
17 753
1 586
281 726
logopedyczna
11 416
46 344
15 504
7 137
38 655
67
1 361
157
120 641
lekarska
4 161
7 214
3 094
1 205
20 783
82
5 259
393
42 191
1
3
25
-
10 289
78
4 978
108
15 482
1 603
1 874
395
118
1 137
-
49
12
5 188
38 139
127 195
60 211
23 185 490 738
2 205
55 417
4 584
801 674
rodzaj diagnozy
przeprowadzonej przez
poradnię
związana z wyborem kierunku
kształcenia i zawodu oraz
planowaniem kształcenia
i kariery zawodowej
rehabilitanta
razem
dzieci objęte wychowaniem
przedszkolnym
dzieci do 3. roku życia
odbiorcy
Źródło: MEiN, dane SIO, stan na dzień 30 września 2020 r.
W
2020
r.
zespoły
orzekające
działające
w
publicznych
poradniach
psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradniach specjalistycznych, wydały
87 278 orzeczeń, w tym 84 692 o potrzebie kształcenia specjalnego i 2093 o potrzebie zajęć
rewalidacyjno-wychowawczych oraz 493 orzeczeń o „braku potrzeby”. Najwięcej orzeczeń
wydano uczniom szkół podstawowych – 49 122, w dalszej kolejności dzieciom w wieku
przedszkolnym – 12 603, dzieciom objętym rocznym obowiązkowym przygotowaniem
przedszkolnym – 8662, czy uczniom dotychczasowej szkoły ponadgimnazjalnej – 7620
orzeczeń. Dzieciom do 3. roku życia wydano 2636 orzeczeń24).
Poradnie psychologiczno-pedagogiczne wydały 303 749 opinii. Najwięcej opinii wydano
w sprawie objęcia dziecka pomocą psychologiczno-pedagogiczną w przedszkolu, szkole lub
placówce – 112 179 (w tym 84 522 uczniom szkoły podstawowej) oraz w sprawie
dostosowania wymagań edukacyjnych wynikających z programu nauczania do
indywidualnych potrzeb edukacyjnych ucznia – 57 431 (w tym 52 147 uczniom szkoły
podstawowej). Ponadto wydano 24 879 opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju
dziecka, w tym 8956 dzieciom do 3. roku życia i 13 030 dzieciom w wieku przedszkolnym.
24)
Szczegółowe dane dotyczące liczby orzeczeń wydanych przez zespoły orzekające, z podziałem na przedszkole i typ
szkoły, od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. oraz liczby orzeczeń o „braku potrzeby” wydanych przez zespoły
orzekające z podziałem na typ podmiotu w roku szkolnym 2019/2020 zostały przedstawione w tabelach nr 26 i 26a w
załączniku nr 3 do Informacji Rządu Rzeczypospolitej Polskiej o działaniach podejmowanych w 2020 r. na rzecz
realizacji postanowień uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r. Karta Praw Osób
Niepełnosprawnych.
Poz. 64
dzieci objęte wychowaniem
przedszkolnym
13 030
1 513
1 380
0
0
0
0
24 879
wcześniejszego przyjęcia dziecka do szkoły
podstawowej
1
305
257
71
5
0
0
0
639
odroczenia rozpoczęcia spełniania przez
dziecko obowiązku szkolnego
1
1 075
7 896
1 553
52
0
3
17
10 597
zwolnienia ucznia z nauki drugiego języka
obcego nowożytnego
0
0
0
0
840
3
310
0
1 153
objęcia ucznia nauką w klasie terapeutycznej
0
8
10
1
396
22
93
0
530
dostosowania wymagań edukacyjnych
wynikających z programu nauczania do
indywidualnych potrzeb edukacyjnych ucznia
5
381
633
350
52 147
176
3 721
18
57 431
specyficznych trudnościach w uczeniu się
3
108
19
5
44 581
283
2 887
38
47 924
udzielenia zezwolenia na indywidualny
program lub tok nauki
0
7
3
1
1 813
13
951
3
2 791
opinia w sprawie zezwolenia na zatrudnienie
młodocianego w celu przyuczenia do
wykonywania określonej pracy lub nauki
zawodu
0
1
5
0
2 504
91
1 403
2
4 006
opinia w sprawie braku przeciwwskazań
do wykonywania przez dziecko pracy lub
innych zajęć zarobkowych
71
84
48
19
969
0
222
133
1 546
opinia w sprawie objęcia dziecka pomocą
psychologiczno-pedagogiczną w przedszkolu,
szkole lub placówce
687
12 634
6 845
2 969
84 522
228
4 258
36
112 179
opinia w sprawie spełniania obowiązkowego
przygotowania przedszkolnego poza
przedszkolem i obowiązku szkolnego i nauki
poza szkołą
0
164
372
94
1 218
4
498
4
2 354
1 773
8 094
2 888
890
20 289
47
2 327
101
36 409
opinia w sprawie przyjęcia ucznia szkoły
podstawowej do oddziału przysposabiającego
do pracy
0
0
0
0
634
5
18
1
658
opinia w sprawie pierwszeństwa w przyjęciu
do szkoły ponadpodstawowej ucznia
z problemami zdrowotnymi ograniczającymi
możliwości wyboru kierunku kształcenia
ze względu na stan zdrowia
0
0
1
0
635
3
13
1
653
11 497
35 891
20 490
7 333
210 605
875
16 704
354
303 749
inna opinia związana z kształceniem
i wychowaniem dziecka
razem
Źródło: MEiN, dane SIO, stan na dzień 21 marca 2021 r.
uczniowie gimnazjum
inne osoby
dzieci objęte obowiązkowym rocznym
przygotowaniem przedszkolnym
8 956
uczniowie dotychczasowej szkoły
ponadgimnazjalnej
dzieci w wieku przedszkolnym
wczesnego wspomagania
uczniowie szkoły podstawowej
opinia o potrzebie / w sprawie
dzieci do 3. roku życia
Tabela 13. Rodzaje i liczba opinii wydanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne w roku szkolnym
2019/2020
razem
Poz. 64
Pomoc dzieciom i młodzieży, w tym niepełnosprawnym, a także rodzicom i nauczycielom
w sposób bezpośredni, świadczona była przez poradnie przez prowadzenie różnego rodzaju
zajęć i terapii. Bezpośrednim wparciem objęto 322 801 osób.
1 738
478
16 768
136
6 063
726
30 954
psychoterapia
Inna osoba
4 324
uczeń dotychczasowego
gimnazjum
dziecko objęte wychowaniem
przedszkolnym
721
rodzaj zajęć
uczeń szkoły podstawowej
dziecko objęte rocznym
obowiązkowym przygotowaniem
przedszkolnym
terapia psychologiczna
dziecko do 3. roku życia
dziecko w wieku wychowania
przedszkolnego
Uczeń szkoły ponadgimnazjalnej
Tabela 14. Liczba dzieci i młodzieży objętych pomocą psychologiczno-pedagogiczną w poradniach
psychologiczno-pedagogicznych według rodzaju zajęć w roku szkolnym 2019/2020
razem
47
372
176
107
5 365
75
4 161
952
11 255
terapia pedagogiczna, w tym zajęcia
korekcyjno-kompensacyjne
1 198
4 439
2 337
721
18 788
6
414
71
27 974
terapia logopedyczna
5 368
29 959
11 081
5 324
20 359
74
543
391
73 099
0
41
78
92
3 597
11
247
238
4 304
socjoterapia
3 654
3 842
1 133
177
975
1
27
11
9 820
zajęcia z zakresu profilaktyki
uzależnień
0
309
391
113
18 464
18
6 104
955
26 354
zajęcia związane z trudnościami
adaptacyjnymi
46
473
319
67
5 933
1
6 989
14
13 842
zajęcia grupowe aktywizujące do
wyboru kierunku kształcenia i zawodu
34
1 995
607
28
42 472
26
25 607
929
71 698
1 904
11 342
5 084
1 611
27 148
35
5 378
999
53 501
12 972
57 096
22 944
8 718
159 869
383
55 533
5 286
322 801
ćwiczenia rehabilitacyjne
inne zajęcia o charakterze
terapeutycznym
razem
Źródło: MEiN, dane SIO, stan na dzień 21 marca 2021 r.
6. Uczennice w ciąży
Edukacja szkolna jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia, a zgodnie z art. 2 ust. 3
ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach
dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. poz. 78, z późn. zm.) szkoła jest zobowiązana do
zagwarantowania uczennicy w ciąży pomocy w ukończeniu nauki. Może to być urlop,
dodatkowe terminy egzaminów, nauczanie indywidualne, albo inne rozwiązania
umożliwiające dalszą edukację.
Część uczennic w ciąży oraz ich rodziców jest zainteresowanych zmianą środowiska nauki.
W celu zmiany środowiska rówieśniczego istnieje możliwość zmiany szkoły przez uczennicę
będącą w ciąży na szkołę z internatem lub możliwość korzystania z bursy.
W latach 2017–2021 w ramach działania 1.5 pn. „Pomoc uczennicom w ciąży” utworzono
219 miejsc dla uczennic w ciąży. Z pomocy korzysta rocznie niewielka liczba uczennic, co
może być związane z rosnąca akceptacją środowiskową małoletnich matek oraz programami
pomocowymi dla rodzin z dziećmi.
Poz. 64
III. ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE I PRACA
1. Rynek pracy – urzędy pracy
Działania mające na celu udzielanie pomocy bezrobotnym i poszukującym pracy w
znalezieniu pracy, a także pracodawcom w pozyskaniu pracowników, są realizowane przez
PUP usytuowane w strukturach samorządu powiatu.
W końcu 2020 r. w Polsce działało
340 PUP obsługujących łącznie 380 powiatów i miast na prawach powiatu, w których
było 17 679 zatrudnionych osób, w tym 7985 pracowników kluczowych,
16 WUP, które zatrudniają 3574 osoby, w tym 540 pracowników kluczowych25).
WUP i PUP realizują działania w oparciu o ustawę z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Źródłem finansowania działań wynikających z ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy adresowanych do bezrobotnych i poszukujących
pracy jest Fundusz Pracy, a w przypadku osób niepełnosprawnych posiadających status
poszukującego pracy niepozostającego w zatrudnieniu źródłem finansowania usług
i instrumentów rynku pracy adresowanych do tych osób jest PFRON.
2. Spółdzielnie socjalne
Na koniec 2018 r. w Krajowym Rejestrze Sądowym figurowało 1547 spółdzielni socjalnych,
co stanowi 82% wszystkich zarejestrowanych w tym czasie spółdzielni socjalnych (1897
podmiotów), na koniec 2019 r. liczba aktywnych spółdzielni nie zmieniła się, ich udział
wobec ogółu zarejestrowanych w tym czasie (tj. 1968 podmiotów) wyniósł 79%. Dane ZUS
wskazują, że na koniec 2019 r. w spółdzielniach socjalnych zatrudnionych było 8355 osób.
Osoby z orzeczoną niepełnosprawnością stanowiły 20,5% wszystkich osób pracujących
w spółdzielniach socjalnych (w 2018 r. – 22,5%). Najliczniejszą grupę stanowiły osoby
o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – w 2018 r. stanowiły one 14,4% wszystkich
pracujących, a w 2019 r. odsetek ten spadł do poziomu 12,9%26).
Wykres 30. Struktura niepełnosprawnych pracowników spółdzielni socjalnych w latach 2018–2019 w podziale
na stopień niepełnosprawności
1 500
1 191
1 070
2018
2019
1 000
500
373
340
300
304
0
Lekki
Umiarkowany
Znaczny
Źródło: Informacja o funkcjonowaniu spółdzielni socjalnych działających na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r.
o spółdzielniach socjalnych za okres 2018–2019, str. 25–26.
25)
Zatrudnienie w wojewódzkich i powiatowych urzędach pracy. Raport roczny 2020 na podstawie danych przesłanych do
MRPiT przez urzędy pracy, oprac. Wydział Analiz i Statystyki DRP.
26)
Informacja o funkcjonowaniu spółdzielni socjalnych działających na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r.
o spółdzielniach socjalnych za okres 2018–2019, Warszawa, czerwiec 2020, str. 5, 6, 25 i 26.
Poz. 64
3. Instytucje pomocy społecznej
Ośrodki Interwencji Kryzysowej
W systemie pomocy społecznej będącym częścią zabezpieczenia społecznego na szczeblu
powiatów działają „Ośrodki interwencji kryzysowej”. Są to placówki wsparcia dziennego
świadczące usługi specjalistycznej pomocy psychologicznej, poradnictwa socjalnego lub
prawnego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach istnieje możliwość udzielenia
schronienia całodobowego w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące.
Na szczeblu gminy mają one możliwość, w zależności od rozeznanych potrzeb lokalnych,
tworzenia „punktów interwencji socjalnej”. Zakres zadań jest uzależniony od potrzeb
gminy.
W 2020 r. na terenie kraju działało 129 ośrodków interwencji kryzysowej prowadzonych
przez powiaty (tyle samo co w 2015 r.). Jednocześnie na szczeblu powiatu działały 24
jednostki prowadzone przez inne podmioty na zlecenie powiatów (spadek o 27% w stosunku
do 2015 r. – 33). Natomiast na szczeblu gminy działało 11 ośrodków interwencji kryzysowej
prowadzonych przez gminy (spadek o 48% w stosunku do 2015 r. – 21), a inne podmioty
prowadziły 7 ośrodków interwencji kryzysowej na zlecenie gmin (spadek o 30% w stosunku
do 2015 r. – 10).
Tabela 15. Liczba ośrodków interwencji kryzysowej w podziale na województwa w 2020 r.
ośrodki interwencji kryzysowej w 2020 r.
Województwo
liczba jednostek
liczba osób korzystających
dolnośląskie
1
20
2 640
kujawsko-pomorskie
2
4
557
lubelskie
3
10
3 286
lubuskie
4
7
1 956
łódzkie
5
7
1 980
małopolskie
6
12
8 615
mazowieckie
7
14
5 599
opolskie
8
6
539
podkarpackie
9
15
2 815
podlaskie
10
4
126
pomorskie
11
10
2 462
śląskie
12
21
7 541
świętokrzyskie
13
6
855
warmińsko-mazurskie
14
11
284
wielkopolskie
15
16
2 312
zachodniopomorskie
16
8
1 645
171
43 212
RAZEM
Źródło: Sprawozdanie MRPiPS-03 za rok 2020.
Poz. 64
Mieszkania chronione
Z danych statystycznych MRiPS wynika, że w skali całego kraju w latach 2015–2020
wzrosła liczba mieszkań chronionych, jak i miejsc w tej formie wsparcia (z 660 mieszkań
chronionych w 2015 r. do 1348 mieszkań chronionych w 2020 r., a więc wzrost o prawie
104%). Wzrosła również liczba miejsc w mieszkaniach chronionych (z 2605 w 2015 r. do
4098 w 2020 r. – wzrost o 57%) oraz osób korzystających z tych jednostek (z 2593 w 2015 r.
do 3664 w 2020 r. – wzrost o 41%).
Tabela 16. Liczba mieszkań chronionych w podziale na województwa w 2020 r.
mieszkania chronione w 2020 r.
Województwo
liczba jednostek
liczba osób
korzystających
liczba miejsc
dolnośląskie
1
87
246
235
kujawsko-pomorskie
2
73
214
172
lubelskie
3
75
303
244
lubuskie
4
49
123
91
łódzkie
5
68
230
214
małopolskie
6
105
405
355
mazowieckie
7
53
186
99
opolskie
8
87
246
235
podkarpackie
9
111
186
161
podlaskie
10
30
86
63
pomorskie
11
23
67
41
śląskie
12
61
233
228
świętokrzyskie
13
210
702
741
warmińsko-mazurskie
14
157
233
239
wielkopolskie
15
75
233
148
zachodniopomorskie
16
121
403
363
1 348
4 098
3 664
RAZEM
Źródło: Sprawozdanie MRPiPS-03 za rok 2020.
Wsparcie mieszkaniowe dla osób niepełnosprawnych jest realizowane m.in. w ramach
działania 4.4 pn. „Tworzenie mieszkań chronionych i mieszkań wspomaganych dla osób
niepełnosprawnych” Programu.
W latach 2017–2020 na powyższe działanie wydatkowano ogółem kwotę 21 130,6 tys. zł,
w tym z budżetu państwa wydatkowano kwotę 13 162,2 tys. zł. Utworzono łącznie 159
mieszkań chronionych dla 573 osób.
Ośrodki wsparcia
Ośrodki wsparcia są dzienną formą pomocy instytucjonalnej, w ramach której świadczone
są różne usługi dostosowane do specyficznych potrzeb osób korzystających z tej formy
pomocy, w tym usługi żywieniowe. Przy ośrodkach wsparcia mogą być prowadzone
miejsca całodobowe okresowego pobytu. Ośrodki te są wsparciem dla rodziny w
sprawowaniu funkcji opiekuńczych nad niepełnosprawnymi członkami rodzin.
Poz. 64
Prowadzenie ośrodków wsparcia, z wyłączeniem ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami
psychicznymi, jest zadaniem własnym gminy lub powiatu finansowanym z ich budżetu.
Gmina lub powiat może zlecać prowadzenie takich jednostek innym podmiotom, o
których mowa w art. 25 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Środowiskowy dom samopomocy (ŚDS) jest placówką okresowego dziennego lub
całodobowego pobytu, w którym osoby z zaburzeniami psychicznymi mogą otrzymać
częściową opiekę i pomoc w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych oraz posiłek.
Kadrę stanowią m.in.: psycholog, pedagog, pracownik socjalny, instruktor terapii zajęciowej.
Obiekt, w którym organizuje się ŚDS, musi spełnić określone standardy dotyczące m.in.
powierzchni użytkowej na 1 uczestnika, dostosowania architektonicznego dla osób
niepełnosprawnych, pomieszczeń i ich wyposażenia do realizacji zajęć.
Według stanu na koniec 2020 r. w Polsce funkcjonowały 844 środowiskowe domy
samopomocy (wzrost o 11% w stosunku do 2015 r. – 760) na 31 975 miejsc (wzrost o 15% w
stosunku do 2015 r. – 27 796), z których skorzystało 34 012 osób (wzrost o 21% w stosunku
do 2015 r. – 28 073).
Tabela 17. Liczba ŚDS w podziale na województwa w 2020 r.
Środowiskowe domy samopomocy w 2020 r.
Województwo
liczba jednostek
liczba miejsc
liczba osób
korzystających
dolnośląskie
1
43
1 574
1 643
kujawsko-pomorskie
2
51
1 861
1 958
lubelskie
3
56
2 192
2 436
lubuskie
4
34
994
1 040
łódzkie
5
47
2 023
2 183
małopolskie
6
82
3 022
3 312
mazowieckie
7
77
2 753
2 925
opolskie
8
13
740
830
podkarpackie
9
70
2 701
2 855
podlaskie
10
24
918
933
pomorskie
11
69
2 125
2 281
śląskie
12
47
2 041
2 078
świętokrzyskie
13
39
1 148
1 284
warmińsko-mazurskie
14
71
3 736
3 947
wielkopolskie
15
74
2 533
2 648
zachodniopomorskie
16
47
1 614
1 659
844
31 975
34 012
RAZEM
Źródło: Sprawozdanie MRPiPS-03 za rok 2020.
Poz. 64
Domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży
Liczba domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży na koniec 2020 r. wynosiła
31 na 816 miejsc, z czego 21 domów było prowadzonych przez podmioty niepubliczne na
zlecenie samorządów, a 10 samodzielnie przez samorządy. Natomiast liczba osób
korzystających z tej formy wsparcia w 2020 r. wynosiła 1153, co świadczy o dużym
zapotrzebowaniu na takie miejsca. Rozłożenie tych placówek na terenie Polski jest bardzo
nierównomierne. Najwięcej, bo po 6 domów funkcjonuje na terenie województw
dolnośląskiego i śląskiego oraz 5 na terenie województwa mazowieckiego.
W pięciu województwach nie ma żadnego tego typu domu (kujawsko-pomorskie
małopolskie, podkarpackie, podlaskie, wielkopolskie). Dlatego też wskazany byłby rozwój sieci
takich domów, przy czym w każdym województwie powinny funkcjonować nie mniej niż 2
domy dla matek z małoletnimi dziećmi.
W 2020 r. w Polsce funkcjonowało 31 domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w
ciąży (wzrost o 41% w stosunku do 2015 r. – 22) na 816 miejsc (wzrost o 44% w stosunku do
2015 r. – 565), z których skorzystało 1153 osoby (wzrost o 33% w stosunku do 2015 r. – 867).
Tabela 18. Liczba domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży w podziale na województwa w
2020 r.
domy dla matek z małoletnimi dziećmi
i kobiet w ciąży w 2020 r.
Województwo
liczba jednostek
liczba osób
korzystających
liczba miejsc
dolnośląskie
1
6
162
183
kujawsko-pomorskie
2
0
0
0
lubelskie
3
2
40
59
lubuskie
4
1
30
58
łódzkie
5
1
60
135
małopolskie
6
0
0
0
mazowieckie
7
5
208
233
opolskie
8
1
4
0
podkarpackie
9
0
0
0
podlaskie
10
0
0
0
pomorskie
11
2
62
96
śląskie
12
6
123
211
świętokrzyskie
13
1
15
21
warmińsko-mazurskie
14
4
90
130
wielkopolskie
15
0
0
0
zachodniopomorskie
16
2
22
27
31
816
1 153
RAZEM
Źródło: Sprawozdanie MRPiPS-03 za rok 2020.
Wsparcie środowiskowe dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży jest realizowane
m.in. w ramach działania 1.4 pn. „Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi dziećmi i
kobiet w ciąży”. W ramach ww. działania w latach 2017–2020 utworzono 7 nowych domów,
jak również dofinansowano poprawę funkcjonowania 11 domów oraz wykonanie
dokumentacji projektowej dla 1 domu.
Poz. 64
Domy pomocy społecznej o zasięgu gminnym i ponadgminnym
Liczba domów pomocy społecznej (DPS) prowadzonych przez jednostki samorządu
terytorialnego i na ich zlecenie ogółem w całej Polsce na koniec 2020 r. wynosiła 826
jednostek (wzrost o 5% w stosunku do 2015 r. – 783) na 81 004 miejsca (wzrost o 4% w
stosunku do 2015 r. – 78 154), w tym było 790 jednostek na 79 426 miejsc o zasięgu
ponadgminnym oraz 36 jednostek na 1578 miejsc o zasięgu gminnym. Według stanu na dzień
31 grudnia 2020 r. w DPS-ach przebywało 75 133 mieszkańców (spadek o 2% w stosunku do
2015 r. – 76 989), z tego 73 818 w DPS-ach ponadgminnych i 1315 w DPS-ach gminnych.
Największą liczbą domów dysponują województwa śląskie (98), mazowieckie (93)
i małopolskie (91). Najmniejszą liczbą domów dysponują natomiast województwa lubuskie
i podlaskie (po 23). Poniższa tabela przedstawia dane dotyczące liczby DPS na terenie
województw, a także liczby miejsc i mieszkańców w tych jednostkach według stanu na
koniec 2020 r.
Tabela 19. Liczba DPS w podziale na województwa w 2020 r.
domy pomocy społecznej w 2020 r.
Województwo
liczba jednostek
liczba miejsc
liczba osób
korzystających
dolnośląskie
1
59
5 810
5 457
kujawsko-pomorskie
2
46
4 004
3 827
lubelskie
3
46
4 552
4 072
lubuskie
4
23
2 337
2 113
łódzkie
5
55
6 218
5 635
małopolskie
6
91
8 145
7 575
mazowieckie
7
93
9 486
8 791
opolskie
8
29
3 082
2 931
podkarpackie
9
50
4 833
4 376
podlaskie
10
23
2 378
2 235
pomorskie
11
42
4 151
3 915
śląskie
12
98
8 691
8 118
świętokrzyskie
13
34
3 312
3 078
warmińsko-mazurskie
14
42
3 714
3 465
wielkopolskie
15
63
6 405
5 940
zachodniopomorskie
16
32
3 886
3 605
826
81 004
75 133
RAZEM
Źródło: Sprawozdanie MRPiPS-05 za rok 2020.
4. System wspierania rodziny
Asystenci rodziny
W Polsce w 2020 r. zatrudnionych było ogółem 3934 asystentów rodziny, tj. o 2,8% mniej niż
w 2019 r. (3934 asystentów) i o 0,2% więcej niż w 2015 r (3816 asystentów), z tego 3318
(tj. 87%) asystentów było zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w systemie
zadaniowego czasu pracy (w 2015 r. było 2548 asystentów zatrudnionych na podstawie
umowy o pracę i stanowili oni 67% ogółem zatrudnionych asystentów), 506 (tj. 13%)
Poz. 64
asystentów zatrudnionych było na podstawie umów o świadczenie usług (w 2015 r. było to
1268 asystentów i stanowili oni 33% ogółem zatrudnionych asystentów).
Najwięcej asystentów rodziny działało w gminach województw: mazowieckiego (467),
śląskiego (420), wielkopolskiego (375), dolnośląskiego (294), małopolskiego (284) natomiast
najmniej w województwie opolskim (89), lubuskim (125), podlaskim (126), świętokrzyskim
(131). Największy odsetek gmin, w których powołano asystentów rodziny, był
w województwach: zachodniopomorskim (98%), pomorskim (97%), a najmniejszy
w województwie podlaskim (67%), łódzkim (85%) i lubelskim (87%).
Na zatrudnienie asystentów rodziny w 2020 r. gminy wydały ogółem 165 130 tys. zł (w
2019 r. – 152 373 tys. zł, w 2018 r. – 141 002 tys. zł, a w 2015 r. – 110 160 tys. zł), co
oznacza wzrost w stosunku do 2019 r. o 8,4%, a do 2015 r. – o 49,9%.
Tabela 20. Asystenci rodziny według województw w latach 2015–2020
Liczba asystentów rodziny w województwie
Województwo
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2015=100
2019 =100
dolnośląskie
277
295
302
288
301
294
106,1
97,7
kujawsko-pomorskie
249
249
248
246
241
237
95,2
98,3
lubelskie
268
273
262
252
248
235
87,7
94,8
lubuskie
135
130
134
131
128
125
92,6
97,7
łódzkie
220
232
254
238
249
241
109,5
96,8
małopolskie
271
301
320
309
301
284
104,8
94,4
mazowieckie
446
453
445
459
462
467
104,7
101,1
opolskie
86
97
97
97
95
89
103,5
93,7
podkarpackie
225
212
216
210
212
202
89,8
95,3
podlaskie
112
124
129
124
136
126
112,5
92,6
pomorskie
249
242
238
242
241
233
93,6
96,7
śląskie
355
394
408
418
423
420
118,3
99,3
świętokrzyskie
150
149
143
138
140
131
87,3
93,6
warmińsko-mazurskie
206
201
184
171
175
170
82,5
97,1
wielkopolskie
349
342
385
388
373
375
107,4
100,5
zachodniopomorskie
218
211
211
209
209
195
89,4
93,3
3 816
3 905
3 976
3 920
3 934
3 824
100,2
97,2
POLSKA
Źródło: Informacja Rady Ministrów o realizacji w roku 2020 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie
pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821, z późn. zm.), Warszawa, lipiec 2021, str. 5.
Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”
wprowadziła zmiany w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie
pieczy zastępczej, tj. rozszerzyła zakres zadań asystenta rodziny. Celem tego przedsięwzięcia
było poszerzenie obszaru działania asystenta rodziny przez przypisanie mu funkcji
koordynatora w zakresie objęcia wsparciem kobiet w ciąży i ich rodzin, ze szczególnym
uwzględnieniem kobiet w ciąży powikłanej, kobiet w sytuacji niepowodzeń położniczych
oraz wsparcia rodzin dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie
albo nieuleczalną chorobę zagrażającą ich życiu, które powstały w prenatalnym okresie
rozwoju dziecka lub w czasie porodu, czyniąc asystenta rodziny ważnym ogniwem w
systemie wsparcia rodzin.
Poz. 64
W latach 2017–2019 resort rodziny corocznie ogłaszał Program asystent rodziny i
koordynator rodzinnej pieczy zastępczej (zwany dalej „Program asystent rodziny”) na
realizację zadań wskazanych w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i
systemie pieczy zastępczej, w tym na zatrudnienie asystenta rodziny i koordynatora rodzinnej
pieczy zastępczej. Celem Programu asystent rodziny było wzmocnienie asystentów rodziny w
systemie wspierania rodziny i pieczy zastępczej, w tym także realizacji przez asystenta
rodziny wsparcia, o którym mowa w art. 8 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o
wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”. W 2020 r. Program ten – z uwagi na okres
pandemii COVID-19 – był realizowany w formie wypłaty asystentom rodziny dodatku do
wynagrodzenia jako formy nagrody za zaangażowanie w pierwszej fazie pandemii, także w
zakresie koordynacji określonej w Programie .
Ogłaszany corocznie w latach 2017–2019 Program asystent rodziny obejmował
dofinansowanie działań na rzecz zatrudniania asystenta rodziny, zgodnie z art. 247 ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej łącznie z
działaniami wynikającymi z ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i
rodzin „Za życiem”.
Tabela 21. Program asystent rodziny w latach 2017–2020
Rok
Liczba asystentów
rodziny zatrudnionych
w ramach Programu
asystent rodziny
ogółem
Liczba rodzin
objętych opieką
asystenta rodziny
w ramach Programu
asystent rodziny
ogółem
Liczba dzieci
w rodzinach
objętych opieką
asystenta
2017
3 694
42 009
98 366
1 359
220
2018
3 569
41 290
95 439
1 129
147
2019
3 549
39 927
90 430
944
133
27)
2 874
33 067
75 272
809
147
2020
Liczba rodzin, którym
w tym liczba rodzin
udzielono porad dla
z kobietą, która jest
kobiet i rodzin w ramach
w zagrożonej ciąży
Programu „Za życiem”
Źródło: Dane Departamentu Polityki Rodzinnej w MRiPS.
5. Warsztaty terapii zajęciowej (WTZ)
Warsztat terapii zajęciowej jest wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówką
stwarzającą osobom niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy możliwość
rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności
niezbędnych do podjęcia zatrudnienia.
Koszty utworzenia, działalności i wynikające ze zwiększenia liczby uczestników warsztatu są
współfinansowane ze środków PFRON, ze środków samorządu terytorialnego lub z innych
źródeł. Koszty działalności warsztatu terapii zajęciowej ze środków PFRON określono na
maksymalnym poziomie 90%, a ze środków samorządu powiatowego w wysokości co
najmniej 10% tych kosztów.
27)
W 2020 r. Program ten – z uwagi na okres pandemii COCID-19 – był realizowany w formie wypłaty asystentom rodziny
dodatku do wynagrodzenia jako formy nagrody za zaangażowanie w pierwszej fazie pandemii.
Poz. 64
Tabela 22. Warsztaty terapii zajęciowej działające w latach 2015, 2019 i 2020
Warsztaty terapii zajęciowej działające w latach 2015, 2019 i 2020
Nr
liczba uczestników wtz
kwota wydatkowana na
działanie ogółem (tys. zł)
2020
2015
2019
2020
2015
2019
2020
liczba wtz ogółem
Wg województw
2015
2019
1
dolnośląskie
45
48
48
1 594
1 734
1 749
26 624
35 699
41 003
2
kujawsko-pomorskie
36
36
36
1 313
1 339
1 351
22 369
27 174
30 937
3
lubelskie
59
59
59
2 066
2 153
2 170
35 227
43 359
51 624
4
lubuskie
19
19
19
662
677
682
11 360
13 913
15 854
5
łódzkie
40
41
41
1 437
1 513
1 529
23 823
30 420
35 118
6
małopolskie
66
68
69
2 551
2 685
2 726
42 270
55 027
63 052
7
mazowieckie
80
83
84
2 609
2 827
2 887
44 895
58 529
67 340
8
opolskie
15
15
16
445
455
426
7 689
9 621
10 885
9
podkarpackie
37
37
37
1 700
1 800
1 802
28 345
36 266
42 212
10
podlaskie
25
25
25
872
901
904
14 412
17 970
20 565
11
pomorskie
47
48
48
1 470
1 542
1 537
24 951
31 489
35 414
12
śląskie
54
58
59
2 589
2 807
2 887
44 170
57 417
66 466
13
świętokrzyskie
28
33
33
1259
1558
1611
19 416
31 800
37 143
14
warmińsko-mazurskie
35
35
35
1 438
1 476
1 476
24 061
29 701
33 797
15
wielkopolskie
86
87
89
2 923
3 102
3 199
49 932
63 789
74 530
16
zachodniopomorskie
28
28
28
1085
1122
1122
18 217
23 648
26 259
Ogółem
700
720
726
26 013
27 691
28 058 437 759 565 822
652 201
Źródło: Sprawozdanie z realizacji planu rzeczowo-finansowego z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych w 2015 roku, PFRON, Warszawa, marzec 2016, str. 43, Sprawozdanie zarządu PFRON z realizacji
planu rzeczowo-finansowego z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2019 roku,
PFRON, Warszawa, marzec 2020, str. 148, Sprawozdanie zarządu PFRON z realizacji planu rzeczowo-finansowego z
działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2020 roku, PFRON, Warszawa, marzec 2021,
str. 189.
Na koniec 2020 r. w kraju działało 726 warsztatów terapii zajęciowej (wzrost o 26 w stosunku
do 2015 r.), w których terapię zajęciową odbywało 28 058 uczestników (o 2045 osób więcej
niż w 2015 r. W 2015 r. kwota wydatkowana na działanie WTZ ogółem wyniosła 437 759 tys.
zł (w tym dofinansowanie PFRON w wysokości 389 406 tys. zł). W 2020 r. wydatkowano
652 201 tys. zł (w tym dofinansowanie PFRON w wysokości 574 211 tys. zł) – wzrost o 49%
(w tym dofinansowanie PFRON – o 47%).
Zajęcia klubowe w WTZ
Uczestnictwo w zajęciach klubowych należy do podstawowych form aktywności
wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych.
Zgodnie z art. 10g ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej
oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zajęcia klubowe oznaczają zorganizowaną formę
rehabilitacji mającą na celu wspieranie osób niepełnosprawnych w utrzymaniu
samodzielności i niezależności w życiu społecznym i zawodowym. Mogą one obejmować
aktywne formy wspierania osoby niepełnosprawnej w podjęciu lub utrzymaniu zatrudnienia.
Zajęcia klubowe mogą być prowadzone przez warsztat terapii zajęciowej (wtz) dla osób, które
były uczestnikami tego warsztatu i opuściły go w związku z podjęciem zatrudnienia, oraz
osób wpisanych na listę osób niepełnosprawnych, których zgłoszenie do uczestnictwa w
Poz. 64
warsztacie zostało zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii w warsztacie. Osoba
niepełnosprawna może kontynuować zajęcia klubowe bez względu na utratę lub zmianę
zatrudnienia. Ponadto zgodnie z art. 10h ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych czas trwania zajęć
klubowych wynosi nie mniej niż 5 godzin miesięcznie. Szczegółowy zakres i organizację tych
zajęć ustala warsztat.
Podstawą prawną uruchomienia i realizacji programu służącego finansowaniu zajęć
klubowych pn. „Zajęcia klubowe w WTZ” jest art. 47 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Program jest realizowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych. Realizatorami programu są samorządy powiatowe, a adresatami
podmioty prowadzące warsztaty terapii zajęciowej.
Program pn. „Zajęcia klubowe w WTZ” jest realizowany na terenie całego kraju w cyklu lat
realizacyjnych trwających od dnia 1 lutego danego roku kalendarzowego do dnia 31 stycznia
kolejnego roku kalendarzowego. W każdym roku realizacyjnym programu obowiązują dwie
tury naboru wystąpień samorządów powiatowych o przyznanie środków finansowych
na realizację programu. Pierwsza tura dotyczy zajęć klubowych w WTZ, które będą się
odbywać przez pełen rok realizacyjny. Druga tura odbywa się w okresie od dnia 1 czerwca do
dnia 30 czerwca danego roku i dotyczy zajęć klubowych, które mają zostać uruchomione
i prowadzone od drugiej połowy roku realizacyjnego.
Program „Zajęcia klubowe w WTZ” jest realizowany od 2018 r.
Tabela 23. Informacja dotycząca realizacji programu „Zajęcia klubowe w WTZ” w latach 2018–2021
Lp.
Rok realizacji programu
1
2
3
4
2018
2019
2020
2021
Liczba realizatorów (powiatów)
50
72
81
91
Liczba WTZ, które otrzymały dofinansowanie
56
87
97
112
Beneficjenci programu
524
796
866
1 076
– liczba osób niepełnosprawnych, które były
uczestnikami WTZ i opuściły go w związku
z podjęciem zatrudnienia
277
351
348
405
– liczba osób niepełnosprawnych znajdujących się na
prowadzonej przez podmiot prowadzący WTZ liście
osób, których zgłoszenie do uczestnictwa w
warsztacie zostało zatwierdzone i które nie
rozpoczęły terapii w WTZ
247
445
518
671
738,5
3 274,6
4 578,9
5 424,1
Kwota ogółem (w tys. zł)
Źródło: dane PFRON, stan na 30.06.2021 r.
W 2018 r. ww. program realizowało 50 samorządów powiatowych, w 2021 r. do programu
przystąpiło już 91 samorządów powiatowych (wzrost o 41). W 2018 r. wsparciem objęto
56 WTZ, a w 2021 r. ich liczba się podwoiła. W zajęciach klubowych uczestniczyło
odpowiednio: w 2018 r. – 524, a w 2021 r. – 1076 osób niepełnosprawnych. W 2018 r.
PFRON wypłacił środki w wysokości 738,5 tys. zł, a w 2021 r. – 5 424,1 tys. zł.
6. Turnusy rehabilitacyjne
Turnus rehabilitacyjny oznacza zorganizowaną formę aktywnej rehabilitacji połączonej
z elementami wypoczynku, której celem jest ogólna poprawa psychofizycznej sprawności
Poz. 64
oraz rozwijanie umiejętności społecznych uczestników, m.in. przez nawiązywanie i
rozwijanie kontaktów społecznych, realizację i rozwijanie zainteresowań, a także przez udział
w innych zajęciach przewidzianych programem turnusu.
W 2015 r. o dofinansowanie kosztów turnusu rehabilitacyjnego ubiegało się 152 358 osób
(w tym 109 742 osób niepełnosprawnych oraz 42 616 opiekunów osób niepełnosprawnych).
W 2019 r. liczba osób ubiegających się o dofinansowanie kosztu turnusu rehabilitacyjnego
spadła do 138 501 osób, a w 2020 r. – do 127 598 osób.
Dofinansowanie kosztów turnusu rehabilitacyjnego w 2015 r. zostało wypłacone dla ogółem
59 506 osób. Dorosłe osoby niepełnosprawne stanowiły 49% osób, którym wypłacono
dofinansowanie, niepełnosprawne dzieci i młodzież – 18%, a opiekunowie – 33%. W 2019 r.
dofinansowanie wypłacono 63 360 osobom (o 3854 więcej niż w 2015 r.), w 2020 r. liczba
spadła do 47 475 osób.
W 2015 r. wypłacono kwotę dofinansowania w łącznej wysokości 54 858,9 tys. zł, w 2019 r.
kwota dofinansowania wzrosła do 69 488,5 tys. zł, natomiast w 2020 r. – spadła do
55 751,8 tys. zł.
Przeciętne dofinansowanie kosztów turnusu rehabilitacyjnego na osobę systematycznie
wzrasta, w 2015 r. wyniosło 922 zł, w 2019 r. – 1097 zł, a w 2020 r. już 1174 zł.
Tabela 24. Dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych w latach 2015, 2019 i 2020
Turnusy rehabilitacyjne w latach 2015, 2019 i 2020
2015
2019
2020
N/zł
N/zł
Liczba osób ubiegających się o dofinansowanie kosztu
turnusu rehabilitacyjnego, w tym
152 358
138 501
90,9
127 598
92,1
– osoby niepełnosprawne
109 742
96 883
88,3
89 402
92,3
– opiekunowie osób niepełnosprawnych
42 616
41 618
97,7
38 196
91,8
Liczba osób, którym przyznano dofinansowanie
64 653
68 542
106,0
66 404
96,9
Liczba osób, którym wypłacono dofinansowanie, w tym
59 506
63 360
106,5
47 475
74,9
– liczba osób niepełnosprawnych (osoby dorosłe)
29 020
31 750
109,4
25 693
80,9
– liczba niepełnosprawnych dzieci i młodzieży
10 809
10 521
97,3
6 550
62,3
– liczba opiekunów
19 677
21 089
107,2
15 232
72,2
54 858 881
69 488 507
126,7 55 751 848
80,2
922
1 097
119,0
107,0
Łączna kwota dofinansowania (w zł)
Kwota przeciętnego dofinansowania na osobę (w zł)
2015=100
N/zł
1 174
2019=100
Źródło: Sprawozdanie z realizacji planu rzeczowo-finansowego z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych w 2015 roku, str. 40, Sprawozdanie zarządu PFRON z realizacji planu rzeczowo-finansowego
z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2019 roku, str. 147, Sprawozdanie zarządu
PFRON z realizacji planu rzeczowo-finansowego z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych w 2020 roku, PFRON, str. 188.
7. Likwidacja barier funkcjonalnych
W 2015 r. osoby niepełnosprawne ubiegające się o dofinansowanie likwidacji barier
funkcjonalnych złożyły 36 563 wnioski na kwotę 223,8 mln zł, w 2019 r. złożono 32 187
wniosków (na kwotę 225,4 mln zł), a w 2020 r. – 36 037 wniosków (na kwotę 240,8 mln zł).
Dofinansowanie likwidacji barier funkcjonalnych otrzymało: w 2015 r. – 17 130 osób
niepełnosprawnych w kwocie 60,5 mln zł, w 2019 r. – 18 101 osób na kwotę 66,5 mln zł,
Poz. 64
natomiast w 2020 r. dofinansowanie otrzymało 25 397 osób niepełnosprawnych na kwotę
97,8 mln zł. Ponad połowa środków wypłacono na likwidację barier architektonicznych
(w 2015 r. kwota wypłaconych środków na likwidację barier architektonicznych stanowiła
62% środków wypłaconych na likwidację barier funkcjonalnych, w 2019 r. – 59%, a w 2020
r. – 53,5%). W 2020 r. wystąpił istotny wzrost kwoty wypłaconych środków na likwidację
barier funkcjonalnych, szczególnie w zakresie likwidacji barier w komunikowaniu się (2,2krotny wzrost kwoty) i wynika z przesunięć środków, planowanych m.in. na dofinansowanie
turnusów rehabilitacyjnych.
Tabela 25. Dofinansowanie likwidacji barier funkcjonalnych w latach 2015, 2019 i 2020
Dofinansowanie likwidacji barier
funkcjonalnych
2015
2019
2020
liczba/kwota
liczba/kwota
2015=100
liczba/kwota
2019=100
36 563
32 187
88,0
36 037
112,0
Wnioskowana kwota o dofinansowanie
likwidacji barier funkcjonalnych
223 769 096 zł
225 392 544 zł
100,7
240 818 536 zł
106,8
Liczba osób, którym zostały wypłacone
środki na likwidację barier
17 130
18 101
105,7
25 397
140,3
– architektonicznych
5 971
5 826
97,6
6 805
116,8
– w komunikowaniu się
5 470
5 469
100,0
10 480
191,6
– technicznych
5 689
6 806
119,6
8 112
119,2
– dorosłe osoby niepełnosprawne
14 190
15 289
107,7
20 508
134,1
– dzieci i młodzież niepełnosprawna
2 940
2 812
95,6
4 889
173,9
Kwota wypłaconych środków na likwidację
barier
60 535 556 zł
66 542 975 zł
109,9
97 846 357 zł
147,0
– architektonicznych
37 713 263 zł
38 996 548 zł
103,4
52 317 865 zł
134,2
– w komunikowaniu się
8 879 900 zł
9 110 442 zł
102,6
20 135 224 zł
221,0
– technicznych
13 942 393 zł
18 435 985 zł
132,2
25 393 268 zł
137,7
Średnie dofinansowanie likwidacji barier
3 463,33 zł
3 689,39 zł
106,5
4 246,59 zł
115,1
– architektonicznych
6 316,00 zł
6 693,54 zł
106,0
7 688,15 zł
114,9
– w komunikowaniu się
1 623,00 zł
1 665,83 zł
102,6
1 921,30 zł
115,3
– technicznych
2 451,00 zł
2 708,79 zł
110,5
3 130,33 zł
115,6
Liczba wniosków złożonych przez osoby
niepełnosprawne ubiegające się o
dofinansowanie likwidacji barier
funkcjonalnych
w tym
Źródło: Sprawozdanie z realizacji planu rzeczowo-finansowego z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych w 2015 roku, str. 48, Sprawozdanie zarządu PFRON z realizacji planu rzeczowo-finansowego
z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2019 roku, str. 150, Sprawozdanie zarządu
PFRON z realizacji planu rzeczowo-finansowego z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych w 2020 roku, PFRON, str. 191.
8. Zaopatrzenie w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze
W 2015 r. do samorządów wpłynęło 252 329 wniosków (w 2020 r. – 245 687, spadek o 2,6%)
od osób indywidualnych na łączną kwotę 256 945,3 tys. zł (w 2020 r. – 333 338,2 tys. zł,
wzrost o 29,7%), po rozpatrzeniu których 380 samorządów wypłaciło kwotę 161 030,1 tys. zł
Poz. 64
(w 2020 r. – 194 755,5 tys. zł, wzrost o 20,9%) na rzecz 204 801 osób (w 2020 r. – 198 584,
spadek o 3,0%), w tym dofinansowanie zakupu sprzętu rehabilitacyjnego obejmowało
wypłaty w ramach 4750 umów (w 2020 r. – 5812, wzrost o 22,4%) podpisanych na kwotę
7 308,7 tys. zł (w 2020 r. – 10 344,4 tys. zł, wzrost o 41,5%).
Tabela 26. Dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki
pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym w 2015 i 2020 r.
Dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki
pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym w 2015 i 2020 r.
Nr Województwo
Liczba dzieci i młodzieży
Kwota dofinansowania ogółem
(w tys. zł)
2015=100
2015
2020
2015=100
2015
2020
Liczba osób dorosłych
2015
2020
2015=100
1
dolnośląskie
13 899
11 718
84,3
1481
1234
83,3
16 899,3
18 641,3
110,3
2
kujawskopomorskie
9 757
10 452
107,1
1077
1119
103,9
10 475,1
12 192,9
116,4
3
lubelskie
14 695
13 977
95,1
1538
1235
80,3
10 216,3
15 099,1
147,8
4
lubuskie
8 427
6 635
78,7
630
620
98,4
7 712,8
8 490,3
110,1
5
łódzkie
15 822
15 485
97,9
1509
1540
102,1
12 778,2
15 059,8
117,9
6
małopolskie
20 819
17 962
86,3
2171
2023
93,2
14 038,4
16 651,6
118,6
7
mazowieckie
12 387
12 854
103,8
1930
1923
99,6
14 809,9
19 340,1
130,6
8
opolskie
4 493
5 076
113,0
432
578
133,8
4 175,8
5 562,1
133,2
9
podkarpackie
11 717
13 732
117,2
1274
1448
113,7
8 987,8
11 619,8
129,3
10 podlaskie
5 880
6 326
107,6
756
803
106,2
4 588,8
6 456,1
140,7
11 pomorskie
11 216
10 323
92,0
1391
1276
91,7
7 808,6
9 512,7
121,8
12 śląskie
18 504
17 540
94,8
2344
2167
92,4
16 801,8
17 940,8
106,8
13 świętokrzyskie
4 850
5 260
108,5
442
459
103,8
4 961,1
5 805,8
117,0
warmińskomazurskie
8 509
9 150
107,5
1174
1157
98,6
7 304,2
9 268,6
126,9
15 wielkopolskie
15 185
15 309
100,8
2152
1943
90,3
12 484,3
15 091,4
120,9
zachodniopomorskie
7 532
6 486
86,1
808
774
95,8
6 987,6
8 023,0
114,8
Ogółem
183 692
178 285
97,1
96,2 161 030,1 194 755,5
120,9
14
16
21 109 20 299
Źródło: Sprawozdanie z realizacji planu rzeczowo-finansowego z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych w 2015 roku, str. 45, Sprawozdanie zarządu PFRON z realizacji planu rzeczowo-finansowego
z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2020 roku, PFRON, str. 190.
9. Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców lub opiekunów osób niepełnosprawnych
Dostęp do usług w zakresie wsparcia wytchnieniowego zwiększył się dzięki programom
finansowanym z Funduszu Solidarnościowego – państwowego funduszu celowego, który
został utworzony ustawą z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym28).
Wcześniej tylko nieliczne organizacje pozarządowe oraz jednostki samorządu terytorialnego
oferowały pomoc członkom rodzin i opiekunom osób niepełnosprawnych.
28)
Ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2019 r.
Poz. 64
Usługi w zakresie wsparcia wytchnieniowego i finansowane z Funduszu Solidarnościowego
są realizowane od 2019 r. Dotąd uruchomiono cztery edycje programów, w ramach których
jest świadczona ww. usługa
Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2019,
Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2020,
Program „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób
z niepełnosprawnością” – edycja 2020–2021,
Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2021.
Programy, w ramach których jest świadczona usługa w zakresie wsparcia wytchnieniowego,
są realizowane w trzech formach
1) Moduł I – świadczenia ww. usługi w ramach pobytu dziennego w
a) miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej,
b) ośrodku wsparcia,
c) innym miejscu wskazanym przez uczestnika Programu, które otrzyma pozytywną
opinię gminy/powiatu;
2) Moduł II – świadczenia ww. usługi, w ramach pobytu całodobowego w
a) ośrodku wsparcia,
b) w ośrodku/placówce wpisanej do rejestru właściwego wojewody zapewniającej
całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym,
c) innym miejscu wskazanym przez uczestnika Programu, które otrzyma pozytywną
opinię gminy/powiatu;
3) Moduł III – świadczenia ww. usługi przez zapewnienie członkom rodziny lub
opiekunom sprawującym bezpośrednią opiekę nad dziećmi z orzeczeniem
o niepełnosprawności lub osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności/osobami
z orzeczeniem równoważnym, możliwości skorzystania ze specjalistycznego
poradnictwa (psychologicznego lub terapeutycznego) oraz wsparcia w zakresie nauki
pielęgnacji/ rehabilitacji/ dietetyki.
W ramach Programu resortowego „Opieka wytchnieniowa” finansowanego ze środków
Funduszu Solidarnościowego wsparcie otrzymują m.in. jednostki samorządu terytorialnego
szczebla gminnego i powiatowego. Poniżej przedstawiono dane dotyczące liczby
gmin/powiatów, które wnioskowały o środki na uruchomienie opieki wytchnieniowej
w poszczególnych edycjach Programu
w 2019 r. – 329 gmin/powiatów,
w 2020 r. – 359 gmin/powiatów,
w 2021 r. – 699 gmin/powiatów.
Od 2020 r. jest realizowany również Program „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin
lub opiekunów osób z niepełnosprawnością”. Program jest realizowany przez organizacje
pozarządowe, które otrzymały środki na jego realizację. W 2021 r. rekomendacje do
finansowania usług opieki wytchnieniowej uzyskało 49 organizacji z całej Polski.
W poniższych tabelach przedstawiono wybrane dane ze sprawozdań z realizacji Programu
„Opieka wytchnieniowa” – edycja 2019 oraz Programu „Opieka wytchnieniowa” –
edycja 2020.
Poz. 64
Tabela 27. Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2019
Forma opieki wytchnieniowej
Moduł I
Moduł II
Moduł III
1 415
211
625
452
1
288
5 922,5
302,3
958,3
Liczba
– osób z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym
świadczono usługi opieki wytchnieniowej (Moduły I–II)
– członków rodzin lub opiekunów sprawujących bezpośrednią opiekę nad
osobami z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym były
świadczone usługi opieki wytchnieniowej w formie specjalistycznego
poradnictwa (Moduł III)
przyznane decyzją na rok 2019 i których usługi zostały dofinansowane
Liczba
– dzieci niepełnosprawnych spełniających warunki Programu*, którym
świadczono usługi opieki wytchnieniowej (Moduły I–II)
– członków rodzin lub opiekunów sprawujących bezpośrednią opiekę nad dziećmi
niepełnosprawnymi spełniającymi warunki Programu*, którym były świadczone
usługi opieki wytchnieniowej w formie specjalistycznego poradnictwa (Moduł III)
przyznane decyzją na rok 2019 i których usługi zostały dofinansowane
Całkowita kwota środków z Funduszu Solidarnościowego wykorzystana na
dofinansowanie usług opieki wytchnieniowej (w tys. zł)
* Dzieci do 16. roku życia z orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej
opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności
stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Źródło: Sprawozdanie z realizacji Programu „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2019.
Tabela 28. Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2020
Forma opieki wytchnieniowej
Moduł I
Moduł II
Moduł III
2 300
199
647
794
68
304
13 867,5
712,1
1 963,1
Liczba
– osób z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym
świadczono usługi opieki wytchnieniowej (Moduły I–II)
– członków rodzin lub opiekunów sprawujących bezpośrednią opiekę nad
osobami z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym były
świadczone usługi opieki wytchnieniowej w formie specjalistycznego
poradnictwa (Moduł III)
Liczba
– dzieci niepełnosprawnych spełniających warunki Programu*, którym
świadczono usługi opieki wytchnieniowej (Moduły I–II)
– członków rodzin lub opiekunów sprawujących bezpośrednią opiekę nad dziećmi
niepełnosprawnymi spełniającymi warunki Programu*, którym były świadczone
usługi opieki wytchnieniowej w formie specjalistycznego poradnictwa (Moduł III)
Całkowita kwota środków z Funduszu Solidarnościowego wykorzystana przez
województwo na dofinansowanie usług opieki wytchnieniowej (w tys. zł)
* Dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności.
Źródło: Sprawozdanie z realizacji Programu „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2020.
od 2017 r.
od 2017 r.
od 2017 r.
2017–2026
2017–2026
od 2018 r.
od 2017 r.
od 2017 r.
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży, ze szczególnym
uwzględnieniem ciąży powikłanej
Diagnostyka i terapia prenatalna
Opieka paliatywna i hospicyjna
Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży
Pomoc uczennicom w ciąży
Prawo do korzystania z elastycznych form organizacji czasu pracy
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i jego rodziny
Koordynacja opieki neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci,
u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo
nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków i niemowląt,
ze szczególnym uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano
ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju
1.1.
1.2.
1.3.
1.4.
1.5.
1.6.
II.
2.1.
2.2.
Harmonogram prac
I.
Rodzaje działań wg priorytetów
§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z mocą od dnia 1 stycznia 2022 r.
Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki
Załącznik 1. Zasoby instytucjonalne .................................................................................... 64
Załącznik 2. Harmonogram działań Programu .................................................................. 99
Spis tabel i wykresów ........................................................................................................... 103
1. Tabele ............................................................................................................................. 103
2. Wykresy .......................................................................................................................... 104
Poz. 64
WYKAZ SKRÓTÓW
AOS – Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna
BAEL – Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności
BGK – Bank Gospodarstwa Krajowego
DPS – dom pomocy społecznej
EFS – Europejski Fundusz Społeczny
EKSMOoN – Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności
FUS – Fundusz Ubezpieczeń Społecznych
FP – Fundusz Pracy
GOPS – gminny ośrodek pomocy społecznej
GUS – Główny Urząd Statystyczny
JST – jednostka samorządu terytorialnego
KPRM – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
MEiN – Ministerstwo Edukacji i Nauki
MF – Ministerstwo Finansów
MOPS – miejski ośrodek pomocy społecznej
MRiPS – Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej
MRiT – Ministerstwo Rozwoju i Technologii
MRPiT – Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii
MS – Ministerstwo Sprawiedliwości
MZ – Ministerstwo Zdrowia
NFZ – Narodowy Fundusz Zdrowia
NIW-CRSO – Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa
Obywatelskiego
NPM – Narodowy Program Mieszkaniowy
NPPiPO – Nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie
OPS – ośrodek pomocy społecznej
PCPR – powiatowe centrum pomocy rodzinie
PFRON – Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
POZ – podstawowa opieka zdrowotna
PUP – powiatowy urząd pracy
SIO – System Informacji Oświatowej
SODiR – System Obsługi Dofinansowań i Refundacji
ŚDS – środowiskowy dom samopomocy
WDŻ – wychowanie do życia w rodzinie
WOKRO – wiodący ośrodek koordynacyjno-rehabilitacyjno-opiekuńczy
WUP – wojewódzki urząd pracy
ZUS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Poz. 64
WSTĘP
Wsparcie osób niepełnosprawnych i ich rodzin stanowi priorytetowe zadanie państwa
wymagające podjęcia wieloaspektowych działań.
Niepełnosprawność dotyka nie tylko samą osobę niepełnosprawną, ale także członków jej
rodziny. Stąd też działania pomocowe państwa powinny być skierowane do całej rodziny.
Niepełnosprawność wpływa na wiele obszarów życia rodziny, tj. na jej sytuację materialną,
społeczną czy też zdrowotną. Przyjęte w programie rozwiązania prawno-organizacyjne oraz
finansowe mają na celu umożliwienie rzeczywistej i pełnej integracji społecznej osób
niepełnosprawnych oraz wsparcie psychologiczne, społeczne, funkcjonalne i ekonomiczne ich
rodzin.
Dostrzegając potrzebę pomocy rodzinom w Polsce oraz zapewnienia oczekiwanego wsparcia,
w dniu 4 listopada 2016 r. została uchwalona, z inicjatywy Rady Ministrów, ustawa z dnia
4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. z 2020 r. poz.
1329). Ustawa ta była pierwszym elementem kompleksowych działań. Jej uchwalenie dało
Radzie Ministrów możliwość przygotowania i wdrożenia programu kompleksowego wsparcia
dla rodzin „Za życiem”, zwanego dalej „Programem”, dotyczącego w szczególności
wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, opieki, w tym paliatywnej, lub rehabilitacji dzieci,
wsparcia dla kobiet w ciąży i ich rodzin w przypadku ciąży powikłanej, pomocy w
zabezpieczeniu szczególnych potrzeb, w tym mieszkaniowych, rodzin z dzieckiem
posiadającym stosowne zaświadczenie.
Skuteczne, systemowe wsparcie osób niepełnosprawnych i ich rodzin wymaga zastosowania
wielospecjalistycznych działań realizowanych w formule międzyresortowej. Dlatego też, w
celu wypracowania jak najlepszych, horyzontalnych rozwiązań został powołany zarządzeniem
nr 210 przez Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 listopada 2020 r. Międzyresortowy Zespół do
spraw opracowania projektu Rządowego Programu wsparcia dla rodzin „Za życiem” (M.P.
poz. 1039).
Program obejmuje kompleksowe rozwiązania, w szczególności w obszarach dotyczących
wsparcia dla kobiet w ciąży i ich rodzin, wczesnego wspomagania dziecka i jego rodziny,
usług wspierających i rehabilitacyjnych, wsparcia mieszkaniowego, a także koordynacji
wsparcia, poradnictwa i informacji.
Jednym z wiodących zadań, w zakresie usług wspierających i rehabilitacyjnych, jest m.in.
zapewnienie wsparcia wytchnieniowego dla rodziców lub opiekunów osób
niepełnosprawnych. Powyższe działanie polega na zabezpieczeniu opieki dla osób
niepełnosprawnych oraz wsparciu członków rodziny w jej sprawowaniu przez umożliwienie
uzyskania pomocy, np. w związku ze zdarzeniem losowym, pomocą w załatwieniu
codziennych spraw lub potrzebą odpoczynku opiekuna.
Istotnym elementem realizacji Programu jest rozwój sieci środowiskowych domów
samopomocy, m.in. przez rozszerzenie ich typów w celu ułatwienia dostępu większej grupie
osób. Pomocą zostaną objęte osoby z zaburzeniami psychicznymi, w tym
z niepełnosprawnościami sprzężonymi, a także osoby ze spektrum autyzmu.
Ważną rolę w systemie wsparcia pełnią powiatowe ośrodki koordynacyjno-rehabilitacyjnoopiekuńcze, umożliwiające objęcie wsparciem osób niepełnosprawnych, ze szczególnym
uwzględnieniem dzieci w wieku 0–7 lat. Rozwiązanie to wzmocni istniejące formy pomocy
i pozwoli skoordynować działalność różnych placówek funkcjonujących w powiecie.
Poz. 64
Istotne jest również działanie dotyczące tworzenia mieszkań chronionych, które zapewnią
całodobową pomoc dorosłym osobom niepełnosprawnym. Ta forma wsparcia pozwoli
osobom niepełnosprawnym na usamodzielnianie się w przyjaznych, dostosowanych do ich
potrzeb warunkach. Działanie to będzie stanowiło odpowiedź na oczekiwania środowiska
osób niepełnosprawnych.
W zakresie koordynacji wsparcia ważną rolę pełni asystent rodziny. Program poszerzył zakres
zadań asystenta rodziny przez przypisanie mu funkcji koordynatora w zakresie objęcia
wsparciem kobiet w ciąży i ich rodzin, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet w ciąży
powikłanej, kobiet w sytuacji niepowodzeń położniczych oraz wsparcia rodzin dzieci,
u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą ich życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie
porodu, czyniąc asystenta rodziny ważnym ogniwem w systemie wsparcia rodzin. Z czasem
zadania realizowane przez asystentów rodziny zostaną przejęte przez doradców rodziny,
którzy będą świadczyć doradztwo i wsparcie kobietom w ciąży i ich rodzinom, a także
rodzinom z osobą lub dzieckiem z niepełnosprawnością czy rodzinom, w których co najmniej
jeden rodzic sprawujący bezpośrednią opiekę nad dzieckiem, do ukończenia przez niego
nauki w szkole, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Program stanowi projekt strategiczny Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku
2020 (z perspektywą do 2030 r.)1) (SOR) w obszarze „Spójność społeczna”. Głównym celem
SOR jest tworzenie warunków do wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesnym
wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym i
terytorialnym. Program wpisuje się w cel szczegółowy II – Rozwój społecznie wrażliwy i
terytorialnie zrównoważony, w ramach którego przewidziano działanie zakładające wdrażanie
i aktualizację rozwiązań prawno-organizacyjnych oraz finansowych na rzecz wsparcia
psychologicznego, zdrowotnego, społecznego, funkcjonalnego i ekonomicznego rodzin z
osobami niepełnosprawnymi.
Program wpisuje się również w przyjętą przez Radę Ministrów w dniu 16 lutego 2021 r.
Strategię na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–20302). Celem głównym Strategii
jest włączenie osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami w życie społeczne i zawodowe,
a tym samym zagwarantowanie im praw określonych w Konwencji o prawach osób
niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r.
poz. 1169, z późn. zm.). Strategia uwzględnia postulaty środowiska osób z różnego rodzaju
niepełnosprawnościami i zakłada kompleksowe, horyzontalne oraz ponadsektorowe podejście
polityki publicznej do wsparcia osób z niepełnosprawnościami, uwzględniające ich potrzeby
w zakresie niezależnego życia i włączenia społecznego. Działania zaplanowane w Programie
wpisują się szczególnie w takie priorytety Strategii, jak: „Niezależne życie”, „Edukacja”,
„Praca”, „Warunki życia i ochrona socjalna”, „Zdrowie”, „Koordynacja”, w ramach których
przewidziano realizację m.in. takich działań, jak
zapewnienie systemowej usługi opieki wytchnieniowej (działanie I.3.3.),
poprawa funkcjonowania środowiskowych domów samopomocy (działanie I.3.6),
wsparcie procesu przejścia pomiędzy etapami edukacyjnymi oraz przejścia z systemu
edukacji na rynek pracy (działanie III.3.2.),
1)
2)
Uchwała nr 8 Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie przyjęcia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego
Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (M.P. poz. 260).
Uchwała nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Strategia na rzecz Osób
z Niepełnosprawnościami 2021–2030 (M.P. poz. 218).
Poz. 64
aktywizacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w podmiotach ekonomii
społecznej i solidarnej (działanie IV.2.2.),
rozwój rynku mieszkań na wynajem
z niepełnosprawnościami (działanie V.2.1.),
z
uwzględnieniem
potrzeb
osób
objęcie specjalistyczną opieką lekarską oraz działaniami profilaktycznymi dzieci
z niepełnosprawnościami lub zagrożonych trwałymi ograniczeniami sprawności
(działanie VI.1.2.),
profilaktyka trwałych ograniczeń sprawności oraz wczesna i efektywna rehabilitacja
(działanie VI.1.3.),
poprawa dostępu do usług rehabilitacyjnych i wyrobów medycznych najwyższej
jakości (działanie VI.2.3.),
wczesne wykrywanie zaburzeń rozwojowych u dzieci oraz wczesna pomoc dziecku
i rodzinie (działanie VIII. 1.8.).
Proponowane w Programie formy działań, kierowane do osób niepełnosprawnych i ich
rodzin, wynikają z diagnozy oraz analizy posiadanych zasobów. Funkcjonujące od wielu lat
instrumenty systemu wsparcia wymagają modyfikacji i uzupełnienia o dodatkowe
rozwiązania dedykowane osobom o szczególnych potrzebach.
W powodzeniu realizacji Programu nie można pominąć istotnej roli samorządów. Jako
najbliższe obywatelom wspierają osoby niepełnosprawne w społecznościach lokalnych. W
tym kontekście Program przewiduje, że samorząd będzie ważnym ogniwem w realizacji
przewidzianych w nim rozwiązań. Program gwarantuje wsparcie w jego realizacji i zapewnia
dofinansowanie zadań.
Program będzie wspierany przez realizację działań podejmowanych w ramach innych
programów i źródeł finansowania. Działania będą poddawane stałemu monitorowaniu i
ocenie skuteczności, co może skutkować zmianą zakresu Programu.
Rzeczpospolita Polska będzie dążyć do stałej poprawy sytuacji rodzin, osób
niepełnosprawnych i ich opiekunów, rozwijając istniejące formy wsparcia i tworząc warunki
do powstawania nowych rozwiązań, mając na uwadze postanowienia Konwencji o prawach
osób niepełnosprawnych.
Poz. 64
PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU
Podstawę prawną Programu stanowi art. 12 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu
kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”, zgodnie z którym Rada Ministrów w terminie do dnia 31
grudnia 2016 r. przyjmie program kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”,
opracowany na podstawie odrębnych przepisów. Program będący dokumentem rządowym w
rozumieniu uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin
pracy Rady Ministrów (M.P. z 2016 r. poz. 1006, z późn. zm.) został przyjęty w trybie
określonym tą uchwałą.
Program jest również skierowany do rodzin z dzieckiem legitymującym się orzeczeniem
o niepełnosprawności albo orzeczeniem o lekkim lub umiarkowanym lub znacznym stopniu
niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz do dzieci i młodzieży posiadających odpowiednio
opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, orzeczenie o potrzebie
kształcenia specjalnego lub orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych,
o których mowa w przepisach ustawy o systemie oświaty, i ich rodzin.
W 2021 r. dokonano przeglądu działań Programu – zgodnie z § 3 ust. 2 uchwały nr 160 Rady
Ministrów z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla
rodzin „Za życiem” (M.P. poz. 1250). Rada Ministrów została zobligowana do przeglądu
ww. Programu oraz określenia jego zakresu w poszczególnych latach nie rzadziej niż raz na
pięć lat. Pierwszy przegląd został wyznaczony na 2021 r. W listopadzie 2020 r. zarządzeniem
nr 210 Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 listopada 2020 r. w sprawie Międzyresortowego
Zespołu do spraw opracowania zmian Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin
„Za życiem” został powołany Międzyresortowy Zespół, który jest organem pomocniczym
Prezesa Rady Ministrów. Rezultatem prac ww. Zespołu jest zmieniony Program. Zmiana
obejmowała aktualizację, zmianę części działań, uchylenie tych, które nie są realizowane tak,
jak to pierwotnie założono w Programie, oraz dodanie nowych działań.
Poz. 64
DIAGNOZA
1. Dane ogólne
Struktura osób niepełnosprawnych
Obszerne dane dotyczące liczby i sytuacji osób niepełnosprawnych w Polsce pochodzą m.in.
z Narodowego Spisu Powszechnego (NSP) przeprowadzonego w 2011 r. Na potrzeby
przeprowadzenia ww. spisu zbiorowość osób niepełnosprawnych została podzielono na dwie
podstawowe grupy
osoby niepełnosprawne prawnie, tj. takie, które posiadały odpowiednie, aktualne
orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony,
osoby niepełnosprawne tylko biologicznie, tj. takie, które nie posiadały orzeczenia, ale
miały (odczuwały) całkowicie lub poważnie ograniczoną zdolność do wykonywania
czynności podstawowych stosownie do swojego wieku.
Wyniki NSP w 2011 r. wykazały, że wśród ogółu ludności Polski żyło 4 697,0 tys. osób
niepełnosprawnych i stanowili oni 12,2% ogólnej populacji. W porównaniu do Narodowego
Spisu Powszechnego przeprowadzonego w 2002 r. liczba osób niepełnosprawnych
zmniejszyła się o 759,7 tys., tj. o 13,9%. W 2011 r. wśród ogółu zbiorowości
niepełnosprawnych nadal przeważały kobiety (53,9% wobec 46,1% mężczyzn), natomiast w
2002 r. udział kobiet niepełnosprawnych był nieco niższy (52,9%). W 2011 r. liczba osób
niepełnosprawnych prawnie wyniosła 3 131,5 tys. i zmniejszyła się w stosunku do 2002 r. o
blisko 30% (w 2002 r. zbiorowość ta liczyła 4 450,1 tys. osób). Natomiast zwiększyła się
istotnie (o ponad 55,5%) – w stosunku do wyników NSP z 2002 r. – liczba osób
niepełnosprawnych tylko biologicznie. Ich liczba wyniosła 1 565,6 tys. (w 2002 r. było
1 006,6 tys. osób niepełnosprawnych tylko biologicznie)3).
Wykres 1. Osoby niepełnosprawne w Polsce w latach 2002 i 2011 (w tys.)
5 000,0
4 450,1
4 000,0
3 000,0
2 568,2
2 888,5
2 166,9
2002
2011
3 131,5
2 530,1
2 000,0
1 565,6
1 006,6
1 000,0
0,0
Mężczyźni
Kobiety
Niepełnosprawni prawnie
Niepełnosprawni tylko
biologicznie
Źródło: Ludność i gospodarstwa domowe. Stan i struktura społeczno-ekonomiczna. Część I. Ludność, Narodowy Spis
Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, GUS, Tablice wynikowe – wersja przeglądowe (plik excel, Tab. IV).
Istotnym czynnikiem różnicującym różne kategorie osób niepełnosprawnych jest wiek i płeć.
Częstość występowania niepełnosprawności rośnie wraz z wiekiem. Największą grupę osób
3)
Por. Ludność i gospodarstwa domowe. Stan i struktura społeczno-ekonomiczna. Część I. Ludność, Narodowy Spis
Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, GUS, str. 51, 53–54.
Poz. 64
niepełnosprawnych prawnie i biologicznie stanowią osoby w wieku 45 lat i więcej – 82%
(3 852,8 tys. osób), dzieci i młodzież z niepełnosprawnością w wieku do 19. roku życia –
tylko 5% populacji osób niepełnosprawnych (247,7 tys. osób), w tym osoby niepełnosprawne
w wieku 0–15 lat – 4% (184,8 tys. osób).
Wykres 2. Osoby niepełnosprawne według grup wieku w 2011 r.
45-59 lat
29%
30-44 lat
9%
Inne
9%
60-74 lat
31%
75 lat i więcej
22%
0-15 lat
4%
16-19 lat
1%
20-29 lat
4%
Źródło: Ludność i gospodarstwa domowe. Stan i struktura społeczno-ekonomiczna. Część I. Ludność (plik excel, Tab. 7).
Wśród ogółu osób niepełnosprawnych prawnie udział mężczyzn i kobiet był podobny– 49,4%
stanowili mężczyźni i 50,6% kobiety. W przypadku osób niepełnosprawnych biologicznie
zdecydowanie dominowały kobiety – 60,4% wobec 39,6% mężczyzn.
Wykres 3. Osoby niepełnosprawne według grup wieku, płci i kategorii niepełnosprawności w 2011 r.
mężczyźni
kobiety
Źródło: Oprac. na podstawie: Ludność i gospodarstwa domowe. Stan i struktura społeczno-ekonomiczna. Część I. Ludność,
Tablice wynikowe – wersja elektroniczna (plik excel, Tab. 7).
Według wyników reprezentacyjnego Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL)
prowadzonego przez GUS, w 2020 r. w Polsce zamieszkiwało 3 024 tys. osób
niepełnosprawnych prawnie w wieku 16 lat i więcej (w 2015 r. – 3 252 tys. osób), tj. 10%
Poz. 64
ogółu populacji Polski w tej grupie wiekowej. Mężczyźni stanowili 49,2% populacji osób
niepełnosprawnych (1 489 tys. osób), a kobiety 50,8% (1 535 tys. osób). W miastach
mieszkało 61,4% osób niepełnosprawnych (1 858 tys.), a na wsi – 38,6% (1 166 tys.).
Wykresy 4–5. Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 16 lat i więcej w 2020 r. według płci i miejsca
zamieszkania
według płci
według miejsca zamieszkania
1 166
39%
1 489
49%
1 535
51%
1 858
61%
Mężczyźni
Miasta
Wieś
Kobiety
Źródło: Dane BAEL GUS.
Wśród osób niepełnosprawnych prawnie największą grupę stanowiły osoby w wieku 65 lat
i więcej – 1 274 tys. osób, co stanowi 42,1% osób niepełnosprawnych w wieku 16 lat i więcej.
Osoby w wieku 55–64 lata stanowiły 26,7% (809 tys.), w wieku 45–54 lata – 12,1% (366 tys.),
a w wieku 35–44 lata – 8,5% (258 tys.). Najmniej liczne w tej zbiorowości były najmłodsze grupy
wiekowe, tj. w wieku 25–34 lata – 6,8% (205 tys.) i w wieku 15–24 lata – 3,7% (113 tys.).
Wykres 6. Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 16 lat i więcej, według grup wieku w 2015 i 2020 r. (w tys.)
0
500
2015 115 212
255
443
2020 113 205
258
366
16 - 24 lata
1 000
25 - 34
1 500
2 000
2 500
1 073
1 154
809
35 - 44
3 000
1274
45 - 54
55 - 64
65 lat i więcej
Źródło: Dane BAEL GUS.
Wśród osób niepełnosprawnych prawnie w wieku 16 lat i więcej są osoby o
umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – 46,9% (1 418 tys. osób),
znacznym stopniu niepełnosprawności – 28,5% (863 tys. osób),
lekkim stopniu niepełnosprawności – 24,6% (743 tys. osób).
3 500
Poz. 64
Rodziny z osobami niepełnosprawnymi
Według NSP z 2011 r. w Polsce średnio w 23,2% wszystkich gospodarstw rodzinnych
występowały osoby niepełnosprawne. Istnieje znaczne zróżnicowanie odsetka gospodarstw
z osobami niepełnosprawnymi w poszczególnych typach gospodarstw rodzinnych
w gospodarstwach samotnych rodziców z co najmniej jednym dzieckiem i innymi osobami –
32% stanowiły gospodarstwa z osobami niepełnosprawnymi; w gospodarstwach samotnych
matek z co najmniej jednym dzieckiem na utrzymaniu i innymi osobami – 31,6% stanowiły
gospodarstwa z co najmniej jedną osobą niepełnosprawną; w gospodarstwach samotnych
matek z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu – 9,5% stanowiły gospodarstwa z osobami
niepełnosprawnymi oraz w małżeństwach z dziećmi na utrzymaniu bez innych osób – 10,8%
stanowiły gospodarstwa z osobą niepełnosprawną.
Wykres 7. Odsetek gospodarstw rodzinnych z osobami niepełnosprawnymi i bez osób niepełnosprawnych
w 2011 r.
0%
20%
40%
60%
80%
OGÓŁEM
23,2
76,8
Małżeństwa/ związki nieformalne bez dzieci na
utrzymaniu
26,4
73,6
Małżeństwa bez dzieci na utrzymaniu
27,8
72,2
Małżeństwa/ związki nieformalne z co najmniej 1
dzieckiem na utrzymaniu
10,8
89,2
Małżeństwa z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu
10,8
89,2
Samotni rodzice z co najmniej 1 dzieckiem na
utrzymaniu
10
90
Samotne matki z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu
9,5
90,5
Małżeństwa/ związki nieformalne z co najmniej 1
dzieckiem na utrzymaniu i innymi osobami
29,9
70,1
Małżeństwa z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu i
innymi osobami
30
70
Samotni rodzice z co najmniej 1 dzieckiem na
utrzymaniu i innymi osobami
32
68
Samotne matki z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu
i innymi osobami
31,6
68,4
Inne osoby z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu
33,6
66,4
Pozostałe bez dzieci na utrzymaniu
34,3
65,7
Z osobami niepełnosprawnymi
Bez osób niepełnosprawnych
Źródło: Oprac. na podstawie: Warunki życia rodzin w Polsce, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2014, str. 35.
100%
Poz. 64
2. Populacja niepełnosprawnych dzieci
Według Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia z 2019 r. 13% osób w Polsce
charakteryzowało się niepełnosprawnością, tj. wszystkie osoby niepełnosprawnie prawnie
(10%), jak i osoby, które nie miały orzeczenia o niepełnosprawności, ale deklarowały
występowanie poważnych ograniczeń w wykonywaniu zwykłych czynności (3%).
Na koniec 2019 r. odsetek dzieci z niepełnosprawnością w wieku poniżej 15 lat, według
kryterium statystycznego, wyniósł ponad 4%. W grupie tej było mniej niż 1% dzieci
z niepełnosprawnością prawną i biologiczną, natomiast z prawnym orzeczeniem – niespełna
4%. Niepełnosprawność według kryterium statystycznego występuje relatywnie najczęściej
wśród 10–14-latków – około 6%, w pozostałych dwóch grupach wieku (0–4 lata oraz 5–9 lat)
– po niespełna 4%4).
Wykres 8. Odsetki dzieci z niepełnosprawnością według kryterium statystycznego i grup wieku w 2019 r. (w %)
5,5
6,0
0-4 lata
4,5
4,0
3,6
3,7
2,9
2,0
0,5
0,7
0,9
0,2
prawnie i biologicznie
10-14
3,0
0,0
razem
5-9
tylko prawnie
0,0
0,1
tylko biologicznie
Źródło: Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r. Tablice w formacie xlsx, GUS, Warszawa 2021, Rozdział 7.
Według danych Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania
o Niepełnosprawności, zgodnie ze stanem na dzień 25 sierpnia 2021 r., w Polsce było
3 108,0 tys. osób niepełnosprawnych z aktualnym orzeczeniem o (stopniu)
niepełnosprawności, w tym 311,2 tys. dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami w wieku
0–18 lat (stanowią oni 10,0% osób z aktualnym orzeczeniem o (stopniu) niepełnosprawności).
Tabela 1 i wykres 9. Osoby niepełnosprawne w Polsce z aktualnym orzeczeniem o
niepełnosprawności według grup wiekowych (stan na dzień 25 sierpnia 2021 r.)
Wiek
N (w tys.)
%
do 3 lat
49,1
1,6%
4–7 lat
63,4
2,0%
8–15 lat
104,5
3,4%
16–18 lat
94,2
3,0%
19–25 lat
106,3
3,4%
26–40 lat
240,9
7,8%
41–59 lat
866,5
27,9%
60 lat i więcej
1 583,1
50,9%
RAZEM
3 108,0
100,0%
10,0%
do 18 lat
11,2%
50,9%
19-40 lat
41-59 lat
27,9%
Źródło: Dane EKSMOoN.
4)
(stopniu)
Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2021, str. 65.
60 lat i więcej
Poz. 64
Wśród dzieci i młodzieży w wieku 0–18 lat było
96,7 tys. osób w wieku 0–15 lat z orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie
ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz
konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego
leczenia, rehabilitacji i edukacji (dalej osoby z orzeczeniami o niepełnosprawności
„ze wskazaniami w pkt 7 i 8”) oraz
31,3 tys. osób w wieku 16–18 lat z orzeczeniem o znacznym stopniu
niepełnosprawności.
W przypadku osób w wieku do lat 15 mężczyźni z aktualnym orzeczeniem
o niepełnosprawności stanowili 62,2%, a kobiety – 37,8%, natomiast w grupie wiekowej
powyżej 15. roku życia, to więcej kobiet (54,4%) posiadało prawne potwierdzenie
niepełnosprawności niż mężczyzn (45,6%).
Tabela 2. Osoby niepełnosprawne w Polsce z aktualnym orzeczeniem o (stopniu) niepełnosprawności według
płci (stan na dzień 25 sierpnia 2021 r.)
Płeć
w tym 0–15 lat z orzeczeniami
o niepełnosprawności
ze wskazaniami w pkt 7 i 8
0–15 lat ogółem
N (w tys.)
%
N (w tys.)
%
16 lat i więcej ogółem
N (w tys.)
%
Kobieta
81,9
37,8%
35,2
36,4%
1 574,1
54,4%
Mężczyzna
135,1
62,2%
61,5
63,6%
1 316,9
45,6%
Razem
217,0
100,0%
96,7
100,0%
2 891,0
100,0%
Źródło: Dane EKSMOoN
W zbiorowości osób z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności w wieku 16 lat i więcej
niemal co druga osoba (47,5%) legitymowała się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności, natomiast osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności stanowiły
30,8%, a z lekkim – 21,7%.
Tabela 3 i wykres 10. Osoby niepełnosprawne w Polsce w wieku 16 lat i więcej według stopnia
niepełnosprawności (stan na dzień 25 sierpnia 2021 r.)
stopień
niepełnosprawności
N (w tys.)
%
889,1
30,8%
1 373,4
47,5%
Lekki
628,5
21,7%
Razem
2 891,0
100,0%
Znaczny
Umiarkowany
21,7%
30,8%
Znaczny
Umiarkowany
47,5%
Lekki
Źródło: Dane EKSMOoN.
W grupie osób z orzeczeniem o niepełnosprawności w wieku do lat 15 łącznie ze
wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku
ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego
współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji
największą grupę stanowią osoby z orzeczeniami z symbolami: 12-C – całościowe zaburzenia
Poz. 64
rozwojowe (22,7% wszystkich orzeczeń o niepełnosprawności; natomiast osoby z
orzeczeniami o niepełnosprawności bez wskazań w pkt 7 i 8 stanowią 15,7% osób
niepełnosprawnych, posiadających aktualne orzeczenie o niepełnosprawności), 10-N –
choroby neurologiczne (17,2%, w przypadku osób bez wskazań w pkt 7 i 8 – 11,7%), 11-I –
inne (odpowiednio 15,8% i 12,1%).
Z kolei w zbiorowości osób w wieku 16 lat i więcej z orzeczeniem o stopniu
niepełnosprawności największą grupę stanowią osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności
z symbolami: 05-R – upośledzenie narządu ruchu (30,9% wszystkich orzeczeń o stopniu
niepełnosprawności w tej grupie wiekowej) oraz 07-S – choroby układu oddechowego
i krążenia (odpowiednio 19,8%).
Wykres 11. Osoby niepełnosprawne w Polsce z aktualnym orzeczeniem o (stopniu) niepełnosprawności według
przyczyny niepełnosprawności (stan na dzień 25 sierpnia 2021 r.)
0,0%
upośledzenie umysłowe
5,0%
10,0%
3,4%
5,8%
3,6%
choroby narządu wzroku
3,6%
1,3%
30,9%
4,8%
5,2%
6,2%
choroby układu oddechowego i krążenia
12,6%
19,8%
1,9%
2,0%
2,6%
choroby układu pokarmowego
2,1%
3,2%
3,5%
choroby układu moczowo-płciowego
choroby neurologiczne
11,7%
14,1%
inne
8,4%
0,4%
Dzieci 0-15 lat ze wskazaniami w pkt 7 i 8
Osoby niepełnosprawne w wieku 16 lat i więcej
35,0%
10,3%
8,0%
10,3%
epilepsja
Źródło: Dane EKSMOoN.
30,0%
6,7%
upośledzenie narządu ruchu
całościowe zaburzenia rozwojowe
25,0%
6,0%
7,7%
6,3%
zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu
20,0%
8,0%
4,2%
2,0%
choroby psychiczne
15,0%
12,1%
17,2%
15,8%
15,7%
22,7%
Dzieci 0-15 lat bez wskazań w pkt 7 i 8
Poz. 64
3. Zdrowie
Najczęstszą przyczynę niepełnosprawności, zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn, stanowią
uszkodzenia i choroby narządu ruchu, układu krążenia oraz schorzenia neurologiczne.
Relatywnie niższy jest udział procentowy osób z uszkodzeniami narządu wzroku i słuchu,
z chorobą psychiczną i upośledzeniem umysłowym w zbiorowości osób niepełnosprawnych.
Jednak są to osoby o obniżonej sprawności w codziennym funkcjonowaniu, a zatem
wymagające szczególnego wsparcia w edukacji, na rynku pracy i w życiu codziennym.
Wykres 12. Występowanie grup schorzeń u dorosłych osób niepełnosprawnych w 2019 r. (w %)
0,0
10,0
20,0
30,0
40,0
50,0
47,1
Uszkodzenia i choroby narządu ruchu
27,2
Uszkodzenia i choroby narządu wzroku
55,5
37,8
15,3
13,8
Uszkodzenia i choroby narządu słuchu
42,2
43,1
Schorzenia układu krążenia
27,3
28,3
Schorzenia neurologiczne
8,0
6,2
Schorzenia psychiczne
Upośledzenie umysłowe
60,0
2,5
1,2
31,1
33,7
Inne schorzenia
mężczyźni
kobiety
Źródło: Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r. Tablice w formacie xlsx, Rozdział 7.
Dane Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia z 2019 r. wskazują, że 49%
mieszkańców Polski zadeklarowało występowanie długotrwałych problemów zdrowotnych
lub chorób przewlekłych, które trwały co najmniej 6 miesięcy. Częstość występowania takich
problemów rośnie wraz z wiekiem. O ile wśród ludzi młodych (do 30. roku życia)
długotrwałe problemy zdrowotne nie występowały powszechnie (nie więcej niż 28%), o tyle
wśród osób starszych (zwłaszcza po ukończeniu 60. roku życia) – bardzo często. Niemal 70%
pięćdziesięciolatków
wskazywało
na
wystąpienie
takich
problemów,
wśród
sześćdziesięciolatków odsetek ten wyniósł już 82%, a w grupie osób najstarszych – niemal
96%. Kobiety relatywnie częściej niż mężczyźni zgłaszały występowanie długotrwałych
problemów zdrowotnych czy chorób przewlekłych (odpowiednio 53% i 45%). Dolegliwości
przewlekłe częściej dotykały mieszkańców miast niż wsi (odpowiednio 52% i 44%)5).
5)
Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r., str. 33–34.
Poz. 64
4. Wykształcenie
W ciągu ostatnich lat obserwuje się zmiany w strukturze poziomu wykształcenia osób
niepełnosprawnych. W 2020 r. w zbiorowości osób niepełnosprawnych prawnie w wieku 16
lat i więcej największą grupę stanowiły osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym –
31,8% (w 2015 r. – 32,0%). Osoby z wykształceniem gimnazjalnym, podstawowym,
niepełnym podstawowym oraz bez wykształcenia stanowiły łącznie 27,3% populacji osób
niepełnosprawnych (w 2015 r. – 31,3%). Osoby z wykształceniem średnim
ogólnokształcącym stanowiły 7,3% (w 2015 r. – 7,7%), policealnym i średnim zawodowym
stanowiły 22,9% (w 2015 r. – 20,8%), natomiast z wykształceniem wyższym 10,6% (w 2015
r. – 8,2%).
Wykres 13. Osoby niepełnosprawne w wieku 16 lat i więcej według poziomu wykształcenia w 2015 i 2020 r.
(w %)
0%
2015
8,2
2020
10,6
10%
20%
2,8
18,0
3,2
30%
40%
50%
7,8
19,7
32,0
7,3
wyższe
średnie ogólnokształcące
podstawowe
60%
70%
80%
2,1
31,8
policealne
zasadnicze zawodowe
niepełne podstawowe i bez wyksz.
90%
100%
25,6
2,5
3,7
21,0
3,9
średnie zawodowe
gimnazjum
Źródło: Dane BAEL GUS.
Poziom wykształcenia dorosłych osób niepełnosprawnych jest relatywnie niższy niż ludności
ogółem w wieku 15 lat i więcej. W przypadku zbiorowości osób niepełnosprawnych w wieku
16 lat i więcej aż 59,2% osób legitymowało się wykształceniem co najwyżej zasadniczym
zawodowym, podczas gdy wśród dorosłej ludności ogółem udział ten wynosił 39,9%.
Różnice widoczne są także w przypadku osób z wykształceniem wyższym – w przypadku
osób niepełnosprawnych tylko co dziesiąta miała wykształcenie wyższe, podczas gdy wśród
ludności ogółem była to co czwarta osoba.
Wykres 14. Ludność w wieku 15 lat i więcej oraz osoby niepełnosprawne w wieku 16 lat i więcej według
poziomu wykształcenia w 2020 r. (w %)
0%
Niepełnosprawni w wieku 16 lat i więcej
Ludność w wieku 15 lat i więcej - ogółem
wyższe
średnie ogólnokształcące
podstawowe
Źródło: Dane BAEL GUS.
20%
11
3
26
20
3
40%
60%
7
32
2
21
22
10
23
4
policealne
zasadnicze zawodowe
niepełne podstawowe i bez wyksz.
80%
średnie zawodowe
gimnazjum
100%
Poz. 64
Liczba lat spędzonych na edukacji w sposób istotny wpływa na sytuację (nie tylko osób
niepełnosprawnych) na rynku pracy.
Wykresy 15–16. Współczynnik aktywności zawodowej oraz stopa bezrobocia osób niepełnosprawnych w wieku
produkcyjnym według poziomu wykształcenia w 2020 r.
Współczynnik aktywności zawodowej (w %)
0,0
50,0
ogółem
100,0
0,0 2,0 4,0 6,0 8,0 10,0
ogółem
30,0
wyższe
Stopa bezrobocia (w %)
63,4
wyższe
5,2
3,9
Policealne i średnie
zawodowe
37,3
Policealne i średnie
zawodowe
6,3
średnie ogólnokształcące
42,3
średnie ogólnokształcące
6,4
zasadnicze zawodowe
gimnazjalne, podstawowe
i niepełne podstawowe
26,4
10,6
zasadnicze zawodowe
gimnazjalne, podstawowe
i niepełne podstawowe
4,6
7,7
Źródło: Dane BAEL GUS.
W 2020 r. dla osób z wyższym wykształceniem współczynnik aktywności zawodowej
kształtował się na poziomie – 63,4% (w 2015 r. – 52,9%), a dla osób o najniższym poziomie
wykształcenia – 10,6% (w 2015 r. – 11,5%). Natomiast wskaźnik zatrudnienia wynosił
odpowiednio – 60,9% (w 2015 r. – 48,2%) oraz 10,1% (w 2015 r. – 9,7%), a stopa
bezrobocia, odpowiednio – 3,9% (w 2015 r. – 8,9%) oraz 7,7% (w 2015 r. – 15,1%).
5. Rynek pracy
Praca zawodowa odgrywa ważną rolę w rehabilitacji zawodowej i społecznej osób
niepełnosprawnych i ich integracji ze społeczeństwem. Jednakże osoby niepełnosprawne
znajdują się w gorszej sytuacji na rynku pracy niż pozostałe grupy aktywnych zawodowo. Dla
porównania warto wskazać na aktywność ekonomiczną osób sprawnych powyżej 15. roku
życia w 2020 r.
10 797 tys. osób było biernych zawodowo (w 2015 r. – 10 858 tys.),
16 475 tys. osób było aktywnych zawodowo (w 2015 r. – 16 852 tys.), w tym
15 938 tys. pracowało (w 2015 r. – 15 614 tys.), natomiast bezrobotni stanowili 512
tys. osób (w 2015 r. – 1 238 tys.).
Wskaźnik zatrudnienia osób sprawnych w wieku produkcyjnym w 2020 r. kształtował się na
poziomie 78,6% (w 2015 r. – 72,9%), stopa bezrobocia wyniosła 3,2% (w 2015 r. – 7,5%),
współczynnik aktywności zawodowej wyniósł 81,2% (w 2015 r. – 78,8%).
Jeżeli chodzi o osoby niepełnosprawne to
2 495 tys. osób było biernych zawodowo (w 2015 r. – 2 716 tys. osób),
– 22 –
Poz. 64
529 tys. osób było aktywnych zawodowo (w 2015 r. – 536 tys. osób), w tym 504 tys.
osób pracowało (w 2015 r. – 470 tys.), natomiast 25 tys. osób stanowili bezrobotni
(w 2015 r. – 66 tys.).
Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 16 lat i więcej w 2015 r. osiągnęły współczynnik
aktywności zawodowej na poziomie 17,5% (w 2015 r. – 16,5%) i wskaźnik zatrudnienia –
16,7% (w 2015 r. – 14,5%), a stopa bezrobocia kształtowała się dla nich na poziomie 4,7%
(w 2015 r. – 12,3%). Współczynnik aktywności zawodowej dla osób niepełnosprawnych
mieszkających w miastach w 2020 r. osiągnął poziom 18,7% (w 2015 r. – 17,9%), wskaźnik
zatrudnienia – 17,8% (w 2015 r. – 15,5%), a stopa bezrobocia – 4,9% (w 2015 r. – 13,6%).
Dla mieszkańców wsi wskaźniki te kształtowały się, odpowiednio, następująco: 15,5%,
14,8%, 4,4% (w 2015 r.: 14,0%, 12,6%, 9,6%).
Dla osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym współczynnik aktywności zawodowej
wynosił 30,0% (w 2015 r. – 25,9%), wskaźnik zatrudnienia – 28,5% (w 2015 r. – 22,5%),
a stopa bezrobocia – 5,2% (w 2015 r. – 13,0%). Większość osób niepełnosprawnych w wieku
produkcyjnym wciąż pozostaje poza rynkiem pracy. W 2020 r. osoby niepełnosprawne bierne
zawodowo stanowiły 82,5% (w 2015 r. – 83,5%) wszystkich osób niepełnosprawnych w
wieku 16 lat i więcej. W przypadku osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym osoby
bierne zawodowo stanowiły 70,0% tej grupy wiekowej (w 2015 r. – 74,1%).
Wykresy 17–18. Wskaźniki aktywności ekonomicznej osób niepełnosprawnych w wieku 16 lat i więcej oraz
ludności ogółem w wieku 15 lat i więcej w latach 2015 i 2020 (w %)
osoby niepełnosprawne w wieku 16 lat i więcej
60,0
2015
60,0
56,2 56,1
51,9
54,3
2015
2020
40,0
20,0
ludność ogółem w wieku 15 lat i więcej
2020
40,0
16,5 17,5
14,5
16,7
20,0
12,3
7,5
4,7
Współczynnik
Wskaźnik
aktywności
zatrudnienia
zawodowej
Stopa
bezrobocia
3,2
Współczynnik
aktywności
zawodowej
Wskaźnik
zatrudnienia
Stopa
bezrobocia
Źródło: Dane BAEL GUS.
Wskaźnik aktywności zawodowej był najwyższy dla grupy osób, u których orzeczono lekki
stopień niepełnosprawności – w 2020 r. wynosił 44,3% (wzrost o 8,0% w stosunku do 2015 r.
– 36,3%). Podobnie jest ze wskaźnikiem zatrudnienia i stopą bezrobocia, wskaźniki te
w 2020 r. kształtowały się odpowiednio na poziomie 42,4% (w 2015 r. – 31,0%) i 4,2%
(w 2015 r. – 14,8%).
Poz. 64
Wskaźnik
zatrudnienia
2020
Współczynnik
aktywności
Stopa bezrobocia zawodowej
Wykres 19. Wskaźniki aktywności zawodowej dla osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym według
stopnia niepełnosprawności w 2020 r. (w %)
2020
9,6
2015
31,0
24,2
7,5
44,3
33,9
10,1
2015
42,4
31,9
27,3
9,0
36,3
4,2
5,8
4,8
2020
lekki
umiarkowany
14,8
2015
11,4
13,2
-
20,0
znaczny
40,0
60,0
Źródło: Dane BAEL GUS.
Jeżeli chodzi o status zatrudnienia osób niepełnosprawnych, to w 2020 r. większość
zatrudniona była jako pracownicy najemni – 384 tys., tj. 86,9% (w 2015 r. – 345 tys., tj.
82,6%). W sektorze prywatnym pracujący na własny rachunek stanowili 11,1% (49 tys.)
pracujących osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym (w 2015 r. było to 59 tys. osób,
tj. 14,1%), w tym 10 tys. osób było pracodawcami (w 2015 r. – 9 tys. osób). Pracujące osoby
niepełnosprawne w wieku produkcyjnym jako pomagający członkowie rodzin stanowili 2,0%
(9 tys. osób) (w 2015 r. było to 16 tys. osób, tj. 3,8%)6).
Wśród pracodawców zarejestrowanych w Systemie Obsługi Dofinansowań i Refundacji
(SODiR), prowadzonym przez PFRON, w maju 2021 r. osoby niepełnosprawne zatrudnione
w zakładach pracy chronionej (ZPCH) stanowiły 38,8% (90 191 osób), natomiast osoby
zatrudnione na otwartym rynku pracy stanowiły 61,2% (142 041 osób). W 2015 r. (dane za
grudzień 2015 r.) proporcje między ZPCH a otwartym rynkiem pracy były podobne – w
ZPCH zatrudnionych było 124 467 osób i stanowiły one 50,6% pracowników
zarejestrowanych w SODiR, a na otwartym rynku – 121 611 (49,4%)7).
Wśród zarejestrowanych w SODiR pracodawców przeważały podmioty gospodarcze
działające na otwartym rynku pracy w 2015 r. – było to 25 036 podmiotów gospodarczych,
podczas gdy ZPCH – 1163. W porównaniu do danych z 2021 r. liczba podmiotów
gospodarczych działających na otwartym rynku pracy wzrosła do 32 002, podczas gdy liczba
ZPCH zmalała do 7658).
6)
7)
8)
Dane na podstawie Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL), dane publikowane na stronie Biura
Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych: http://www.niepelnosprawni.gov.pl/p,81,bael dostęp
11.08.2021.
Dane pochodzące z Systemu Obsługi Dofinansowań i Refundacji (SODiR) PFRON, dane publikowane na stronie Biura
Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych: http://www.niepelnosprawni.gov.pl/p,83,sodir-pfron dostęp
11.08.2021.
Dane pochodzące z Systemu Obsługi Dofinansowań i Refundacji (SODiR) PFRON według stanu na dzień 4 sierpnia
2021 r. (Tab. 2, dane za grudzień 2015 i maj 2021).
Poz. 64
Jednym z zadań instytucji państwowych działających w obszarze rynku pracy jest
ograniczenie zjawiska wykluczenia zawodowego osób niepełnosprawnych, wynikającego z
ich bierności i bezrobocia. Służą temu aktywne formy zatrudnienia, których celem jest
bezpośrednie oddziaływanie na szanse znalezienia zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne.
Oferowane są m.in. takie formy wsparcia, jak np. staż, szkolenia, bon szkoleniowy, bon na
zasiedlenie, jednorazowe środki na podjęcie działalności gospodarczej, refundacja kosztów
wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy.
W 2019 r. bezrobotni niepełnosprawni korzystali najczęściej z porad indywidualnych
(11 800 osób, tj. 5,5% osób bezrobotnych ogółem). Co trzeci bezrobotny niepełnosprawny
podjął pracę po skorzystaniu z porad indywidualnych, podczas gdy w grupie osób
bezrobotnych ogółem pracę podjęła blisko co druga osoba. Z porad indywidualnych częściej
korzystali także bezrobotni posiadający co najmniej jedno dziecko niepełnosprawne do 18.
roku życia. Staż, to druga w kolejności forma wsparcia, z której korzystali bezrobotni
niepełnosprawni. Spośród 3506 bezrobotnych niepełnosprawnych, którzy skorzystali ze stażu,
pracę podjęło 2815 osób (tj. 86,2% osób, które skorzystały z tej formy wsparcia). Ze stażu
skorzystało 222 bezrobotnych posiadających co najmniej jedno dziecko niepełnosprawne do
18. roku życia, natomiast 192 osoby z ww. grupy podjęły pracę w trakcie lub po ukończeniu
stażu.
Bezrobotne osoby niepełnosprawne korzystały ponadto z takich usług rynku pracy lub
instrumentów rynku pracy, jak
prace społecznie użyteczne (1782 osoby),
prace interwencyjne (1458 osób),
roboty publiczne (1268 osób),
szkolenia (1036 osób),
zatrudnienie w ramach refundacji pracodawcy kosztów wyposażenia lub doposażenia
stanowiska pracy (996 osób).
Tabela 4. Bezrobotni uczestniczący w wybranych formach wsparcia w 2019 r.
z bezrobotnych
Wyszczególnienie
ukończyły szkolenie
– podjęły pracę w trakcie lub po ukończeniu
szkolenia
Osoby, które
ukończyły staż
– podjęły pracę w trakcie lub po ukończeniu stażu
otrzymały bon na zasiedlenie
– podjęły pracę w wyniku skorzystania z bonu na
zasiedlenie
otrzymały bon zatrudnieniowy
– podjęły pracę w wyniku skorzystania z bonu
zatrudnieniowego
Osoby
bezrobotne
ogółem
posiadające co najmniej
jedno dziecko
niepełnosprawne do 18 r. ż.
niepełnosprawni
w liczbach
bezwzgl.
w liczbach
bezwzgl.
%z
bezrobotnych
ogółem
w liczbach
bezwzgl.
%z
bezrobotnych
ogółem
33 403
1 036
3,1
76
0,2
24 490
640
2,6
56
0,2
95 434
3 506
3,7
222
0,2
82 296
2 815
3,4
192
0,2
9 232
151
1,6
3
0,0
9 054
146
1,6
3
0,0
651
13
2,0
0
0,0
595
11
1,8
0,0
ukończyły prace interwencyjne
– 25 –
Poz. 64
34 226
1 458
4,3
84
0,2
33 086
1 409
4,3
83
0,3
18 005
1 268
7,0
54
0,3
16 810
1 190
7,1
51
0,3
17 276
1 782
10,3
89
0,5
– podjęły pracę w trakcie lub po ukończeniu prac
społecznie użytecznych
2 806
257
9,2
28
1,0
zakończyły zatrudnienie w ramach dofinansowania
wynagrodzenia
2 305
167
7,2
2
0,1
– podjęły pracę w trakcie lub po ukończeniu
dofinansowania wynagrodzenia
2 156
156
7,2
2
0,1
zakończyły określony w umowie okres prowadzenia
działalności gospodarczej
33 753
653
1,9
72
0,2
– prowadziły działalność gospodarczą 3 miesiące
po zakończeniu umowy
30 777
587
1,9
70
0,2
zakończyły zatrudnienie w ramach refundacji
pracodawcy kosztów wyposażenia lub doposażenia
stanowiska pracy
20 949
996
4,8
47
0,2
– pracowały 3 miesiące po zakończeniu umowy
18 147
873
4,8
41
0,2
213 914
11 800
5,5
563
0,3
– podjęły pracę po skorzystaniu z porad
indywidualnych
99 910
3 951
4,0
236
0,2
ukończyły szkolenie z zakresu umiejętności
poszukiwania pracy
740
74
10,0
3
0,4
188
23
12,2
1
0,5
– podjęły pracę w trakcie lub po pracach
interwencyjnych
ukończyły roboty publiczne
– podjęły pracę w trakcie lub po robotach
publicznych
ukończyły prace społecznie użyteczne
skorzystały z porad indywidualnych
– podjęły pracę w trakcie lub po zakończeniu
szkolenia z zakresu umiejętności poszukiwania
pracy
Źródło: Bezrobocie w Polsce w 2019 roku. Raport tabelaryczny, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej,
Warszawa, lipiec 2020.
W 2020 r. w urzędach pracy zgłoszonych było 1 115 658 miejsc pracy (w 2015 r. – 1 278 994, z
czego 2,4% (tj. 26 372) było adresowanych do osób niepełnosprawnych (w 2015 r. – 4,4%,
tj. 55 460). Subsydiowane miejsca pracy w liczbie 2166 stanowiły 1,2% ogółu wolnych miejsc
pracy w tym sektorze (w 2015 r. – 6340, tj. 1,6%). W sektorze publicznym zgłoszono
1 785 miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych, co stanowi 1,7% ogółu wolnych miejsc pracy
w tym sektorze (w 2015 r. – 2660, tj. 1,5%). Zgłoszono również 7094 miejsc pracy przy
pracach sezonowych (w 2015 r. – 16 200 miejsc, tj. 4,3% ogólnej liczby wolnych miejsc pracy
w tym sektorze)9).
W końcu 2020 r. w ewidencji bezrobotnych było zarejestrowanych
9)
1987 bezrobotnych posiadających co najmniej 1 dziecko niepełnosprawne do 18. roku
życia i stanowili oni 0,2% bezrobotnych zarejestrowanych (w 2019 r. było to 2 317 tys.
osób, tj. 0,3%),
55 669 bezrobotnych niepełnosprawnych, którzy stanowili 5,3% bezrobotnych
zarejestrowanych (w 2019 r. było to 57 479 tys. osób, tj. 6,6%)10).
Bezrobocie w Polsce w 2015 roku. Raport tabelaryczny, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa, czerwiec
2016; Bezrobocie w Polsce w 2020 roku. Raport tabelaryczny, Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii, Warszawa,
lipiec 2021.
10)
Bezrobocie w Polsce w 2019 roku. Raport tabelaryczny, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa,
lipiec 2020; Bezrobocie w Polsce w 2020 roku. Raport tabelaryczny.
Poz. 64
W ramach sprawozdawczości bezrobocia rejestrowanego dostępne są również informacje na
temat długości okresu pozostawania bez pracy oraz wieku bezrobotnych. W grudniu 2020 r.
wśród bezrobotnych niepełnosprawnych zarejestrowanych w urzędach pracy przeważały
osoby w wieku 45–54 lata, które stanowiły 27,1% bezrobotnych osób niepełnosprawnych (w
2015 r. – 26,9%) i 55–59 lat – odpowiednio 20,8% (w 2015 r. – 24,9%). W zbiorowości osób
sprawnych największą grupę osób bezrobotnych stanowią osoby w wieku 25–34 lata – 27,9%
(w 2015 r. – 28,4%) oraz 35–44 lata – 25,2% (w 2015 r. – 21,6%).
Osoby niepełnosprawne
Osoby sprawne
Wykres 20. Bezrobocie rejestrowane wśród osób niepełnosprawnych według wieku w grudniu 2015 i 2020 r.
(w %)
XII 2020
12,9
XII 2015
15,8
27,9
4,9
12,9
19,8
XII 2015
5,2
12,8
17,2
18-24
10%
18,3
9,7
6,0
21,6
17,9
11,0
5,3
28,4
XII 2020
0%
25,2
20%
25-34
27,1
26,9
30%
40%
35-44
50%
45-54
60%
20,8
14,5
24,9
13,1
70%
55-59
80%
90%
100%
60 i wiecej
Źródło: Dane z bezrobocia rejestrowanego, MRiPS-01.
Pod względem długości stażu pracy w populacji bezrobotnych osób niepełnosprawnych
największą grupę stanowiły osoby, których staż pracy wynosi 10–20 lat – 20,3% (w 2015 r. –
21,6%), natomiast w zbiorowości osób sprawnych największą grupę stanowią osoby
z niewielkim stażem pracy – do 1. roku (20,5%, w 2015 r. – 18,1%) oraz 1–5 lat (26,0%,
w 2015 r. – 22,4%).
Biorąc pod uwagę liczbę miesięcy pozostawania bez pracy, najliczniejszą grupę stanowiły
osoby długotrwale bezrobotne, tj. powyżej 24 miesięcy – 27,8% (w 2015 r. – 29,3%) oraz
bezrobotne od 12 do 24 miesięcy – 20,2% (w 2015 r. – 17,3%).
Poz. 64
Osoby niepełnosprawne
Osoby sprawne
Wykres 21. Bezrobocie rejestrowane wśród osób niepełnosprawnych według czasu pozostawania bez pracy
w grudniu 2015 i 2020 r. (w %)
XII 2020
7,6
XII 2015
10,3
XII 2020
6,3
XII 2015
7,9
0,0
16,5
15,5
19,4
13,2
do 1 m-ca
15,2
13,3
15,5
10,0
21,2
15,8
19,1
13,2
20,0
1-3 m-cy
30,0
16,8
40,0
3-6 m-cy
50,0
6-12 m-cy
18,2
21,1
15,3
23,9
20,2
27,8
17,3
29,3
60,0
70,0
12-24 m-cy
80,0
90,0
100,0
pow. 24 m-cy
Źródło: Dane z bezrobocia rejestrowanego, MRiPS-01.
Na koniec 2019 r. stopa bezrobocia rejestrowanego wyniosła 5,2%. W urzędach pracy
zarejestrowanych było 866,4 tys. bezrobotnych, tj. o 102,5 tys. (10,6%) mniej niż rok
wcześniej i o prawie 700 tys. osób (44,6%) mniej niż w końcu 2015 r. Prawo do zasiłku
posiadało 142,5 tys. osób (tj. 16,4% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych). Bezrobotni
mieszkający w mieście stanowili 53,2% (460,5 tys. osób), a na wsi – 46,8% (405,9 tys. osób)
ogółu zarejestrowanych bezrobotnych. W urzędach pracy zarejestrowało się więcej
bezrobotnych kobiet niż mężczyzn (liczba kobiet – 479,4 tys., mężczyzn – 386,9 tys.). W
przypadku osób niepełnosprawnych proporcje są odwrócone – w rejestrach ww. urzędów
więcej jest bezrobotnych mężczyzn (31,7 tys. osób, tj. 55,2%) niż kobiet (25,7 tys. osób, tj.
44,8%).
6. Zagrożenie ubóstwem
Obecność w gospodarstwie domowym osoby niepełnosprawnej jest czynnikiem
zwiększającym ryzyko zagrożenia ubóstwem. Stopa ubóstwa skrajnego określa udział osób
żyjących w gospodarstwach domowych o wydatkach niższych niż minimum egzystencji.
Według danych GUS w 2020 r. stopa ubóstwa skrajnego wynosiła 5,2%. (w 2015 r – 6,5%).
Stopa ubóstwa skrajnego w gospodarstwach domowych z co najmniej 1 osobą
niepełnosprawną wyniosła 7,5% (w 2015 r. – 9,1%), podczas gdy w gospodarstwach
domowych bez osób niepełnosprawnych wskaźnik ten wyniósł 4,7% (w 2015 r. – 5,8%). W
grupie gospodarstw domowych z przynajmniej 1 dzieckiem do lat 16 posiadającym
orzeczenie o niepełnosprawności ubóstwa skrajnego doświadczało 7% osób. Nieco niższą
stopę ubóstwa zaobserwowano w gospodarstwach z osobą niepełnosprawną będącą głową
gospodarstwa domowego – 6,5% (w 2015 r. – 9,1%)11).
11)
Ubóstwo w Polsce w latach 2015 i 2016, GUS, Warszawa 2017, s. 15; Aneks do opracowania sygnalnego „Zasięg
ubóstwa ekonomicznego w Polsce w 2020 r.”, GUS, [Warszawa 2021], str. 4.
Poz. 64
Wykres 22. Wskaźniki zasięgu ubóstwa skrajnego w gospodarstwach domowych według obecności osób
z orzeczeniem o niepełnosprawności w latach 2014–2020 (% osób w gospodarstwach domowych)
15
14,6
10,7
12
9
6
8,3
10,8
6,7
9,1
7,5
6,5
4,9
5,8
3
4,2
3,7
2016
2017
7,8
5,7
6,5
7,5
7
5,5
4,8
3,7
4,7
0
2014
2015
2018
2019
2020
Gospodarstwa domowe z co najmniej 1 osobą z niepełnosprawnością
przynajmniej z 1 dzieckiem do lat 16 posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności
Gospodarstwa domowe bez osób z niepełnosprawnością
Źródło: Aneks do opracowania sygnalnego „Zasięg ubóstwa ekonomicznego w Polsce w 2017 r., GUS, [Warszawa 2018],
str. 5; Aneks do opracowania sygnalnego „Zasięg ubóstwa ekonomicznego w Polsce w 2020 r.”, GUS, [Warszawa 2021],
str. 4.
7. Mieszkalnictwo
Rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne mają większe trudności z zaspokojeniem
potrzeb mieszkaniowych niż gospodarstwa domowe bez osób niepełnosprawnych. Związane
jest to z niższymi dochodami, które są spowodowane koniecznością zapewnienia opieki nad
niepełnosprawnym dzieckiem. Niskie dochody powodują problem z nabyciem lub wynajmem
mieszkania na warunkach rynkowych. Według danych GUS za 2019 r. przeciętny dochód
rozporządzalny na 1 osobę w rodzinach bez osób niepełnosprawnych wynosił 1885 zł
(w 2015 r. – 1447,80 zł). W przypadku gospodarstw domowych z osobami
niepełnosprawnymi dochód ten był o ok. 24% niższy i wynosił przeciętnie 1520 zł (w 2015 r.
– 1166,35 zł na 1 osobę). Ponadto wśród gospodarstw domowych z osobami
niepełnosprawnymi dominuje dochód ze świadczeń społecznych, stanowiąc 52,6% dochodu
(w 2015 r. – 52,3%), podczas gdy w gospodarstwach domowych bez osób niepełnosprawnych
dochody te stanowiły 28,5% przeciętnego miesięcznego dochodu rozporządzalnego na
osobę12).
Podstawowe problemy polskiego mieszkalnictwa zostały zidentyfikowane w części
diagnostycznej Narodowego Programu Mieszkaniowego – dokumentu przyjętego uchwałą
Rady Ministrów nr 115/2016 z dnia 27 września 2016 r.13). Dokument ten nie odnosi się
w szczegółowy sposób do rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne, jednak można
stwierdzić, że w przypadku rodzin wychowujących osoby niepełnosprawne potrzeby
mieszkaniowe są zazwyczaj wyższe (wynikają one np. z potrzeby przystosowania
technicznego mieszkania do potrzeb osób niepełnosprawnych), zaś możliwości płatnicze są
niższe (ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną).
12)
13)
Budżety gospodarstw domowych w 2019 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2020, str. 37.
Uchwała Rady Ministrów nr 115/2016 z dnia 27 września 2016 r. w sprawie przyjęcia Narodowego Programu
Mieszkaniowego.
Poz. 64
CELE PROGRAMU
Głównym celem Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” jest
umożliwienie rzeczywistej i pełnej integracji społecznej osób niepełnosprawnych oraz
wsparcie psychologiczne, społeczne, funkcjonalne i ekonomiczne ich rodzin.
Cel ten będzie realizowany przez następujące cele szczegółowe
1.
zapewnienie dostępu do wszechstronnej opieki nad kobietą w okresie ciąży (w tym
powikłanej), porodu i połogu;
2.
rozwój wsparcia środowiskowego dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży;
3.
zagwarantowanie wsparcia rodzin i dzieci z wadą letalną;
4.
zapewnienie interdyscyplinarnego wczesnego wspomagania rozwoju
umożliwiającego objęcie specjalistyczną opieką dziecka oraz jego rodziny;
5.
utworzenie oraz funkcjonowanie wiodących ośrodków koordynacyjno-rehabilitacyjnoopiekuńczych (WOKRO);
6.
podniesienie jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej oraz zwiększenie
efektywności i dostępności do rehabilitacji dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie
i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, powstałych
w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu;
7.
wsparcie rodziny i opiekunów osób niepełnosprawnych w opiece nad osobą
niepełnosprawną przez możliwość uzyskania pomocy w formie usług w zakresie
wsparcia wytchnieniowego;
8.
wsparcie rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych w realizacji codziennych
obowiązków domowych;
9.
zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne;
dziecka,
10. tworzenie i rozwój mieszkalnictwa chronionego na rzecz osób niepełnosprawnych;
11. wsparcie osób niepełnosprawnych przez rozwój sieci samorządowych placówek
działających na rzecz osiągania przez te osoby samodzielności i niezależności w życiu
społecznym i zawodowym;
12. wsparcie rodziców i opiekunów dzieci i osób niepełnosprawnych w podejmowaniu
i utrzymywaniu aktywności zawodowej;
13. umożliwienie opiekunom osób niepełnosprawnych łączenia pracy ze sprawowaniem
opieki nad osobą niepełnosprawną;
14. wsparcie opiekunów pracujących w przypadku choroby dziecka niepełnosprawnego;
15. zapewnienie dostępu do informacji i poradnictwa na temat form wsparcia, z których
mogą skorzystać rodziny, osoby niepełnosprawne i ich opiekunowie;
16. przygotowanie dzieci i młodzieży do odpowiedzialnego rodzicielstwa;
17. przygotowanie uczniów z niepełnosprawnościami do aktywnego uczestnictwa w rynku
pracy;
18. promowanie wartości rodzinnych w społeczności lokalnej;
19. aktywizacja organizacji pozarządowych w budowie systemu wsparcia dziecka i rodziny;
Poz. 64
20. aktywizacja i wsparcie samorządów w wypełnianiu zadań własnych na rzecz osób
niepełnosprawnych;
21. tworzenie prawa odpowiadającego potrzebom osób niepełnosprawnych i ich rodzinom;
22. zwiększenie dostępności pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego i edukacji
prawnej dla rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnością.
Poz. 64
PRIORYTET I.
WSPARCIE DLA KOBIET W CIĄŻY I ICH RODZIN
1.1. Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem ciąży
powikłanej
Cel działania usługi: zapewnienie wszechstronnej opieki zdrowotnej nad kobietą w okresie
ciąży, porodu i połogu.
Grupa docelowa: kobiety w ciąży, w tym powikłanej i noworodki.
Podmioty
realizujące
oddziały
położniczo-ginekologiczne,
oddziały
położniczo-ginekologiczne II i III poziomu referencyjnego, poradnie ginekologicznopołożnicze, oddziały neonatologiczne III poziomu referencyjnego, położne POZ.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych
1. Zapewnienie koordynacji świadczeń udzielanych kobiecie w ciąży, ze szczególnym
uwzględnieniem ciąży powikłanej, przez zawieranie umów o udzielanie świadczeń
ze świadczeniodawcami realizującymi wspólnie świadczenia szpitalne z zakresu położnictwo
i ginekologia II i III poziom referencyjny i ambulatoryjne z zakresu położnictwa oraz z
zakresu neonatologii; w ramach opieki koordynowanej kobieta w ciąży i w połogu będzie
miała zapewnioną opiekę położniczą, w tym w razie potrzeby zabiegi wewnątrzmaciczne,
zgodnie ze standardami opieki położniczej nad ciążą i ciążą patologiczną, a noworodek
opiekę neonatologiczną. Jednym z zadań ww. świadczeniodawców będzie zapewnienie opieki
psychologicznej nad kobietami w ciąży z rozpoznanymi nieuleczalnymi wadami płodu,
realizowanej przez odpowiednio przygotowany personel.
2. Umożliwienie prowadzenia ciąży fizjologicznej przez położne POZ.
3. Zapewnienie zwiększonego dostępu do świadczeń psychologicznych i psychiatrycznych
skierowanych do kobiet w ciąży powikłanej i w okresie jednego roku od porodu.
Akt prawny: zarządzenie Prezesa NFZ.
Formy realizacji: umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
1.2. Diagnostyka i terapia prenatalna
Cel działania usługi: zwiększenie dostępności do diagnostyki i terapii prenatalnej.
Grupa docelowa: kobiety w ciąży ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych.
Podmioty realizujące: podmioty realizujące program badań prenatalnych, podmioty
realizujące terapię wewnątrzmaciczną.
Sposób realizacji: przeprowadzenie specjalistycznych badań w kierunku wad wrodzonych
przez podmioty realizujące program badań prenatalnych, zgodnie z zasadami określonymi
w tym programie. Przeprowadzanie terapii wewnątrzmacicznych.
Akt prawny: zarządzenie Prezesa NFZ.
Formy realizacji: umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
Poz. 64
1.3. Opieka paliatywna i hospicyjna
Cel działania: wsparcie rodzin i dzieci z wadą letalną, przez zapewnienie możliwości opieki
psychologicznej rodzinie i godnych warunków umierania dzieciom z nieuleczalną wadą
letalną.
Grupa docelowa: rodziny z dzieckiem z nieuleczalną wadą letalną.
Podmioty realizujące: hospicja stacjonarne i domowe, podmioty realizujące koordynowaną
opiekę nad kobietą w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem ciąży powikłanej.
Sposób realizacji: zwiększenie dostępności do świadczeń z zakresu opieki paliatywnej
i hospicyjnej dla wymagających takiej formy opieki dzieci, z uwzględnieniem świadczeń
udzielanych na rzecz dzieci z nieuleczalną wadą letalną.
Zapewnienie opieki psychologicznej matce w ciąży z płodem z nieuleczalną wadą letalną i po
porodzie przez wykwalifikowany zespół psychologów.
Akt prawny: zarządzenie Prezesa NFZ.
Formy realizacji: umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
1.4. Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży
Cel działania: rozwój wsparcia środowiskowego dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet
w ciąży.
Grupa docelowa: kobiety w ciąży oraz matki z małoletnimi dziećmi, jak również ojcowie
z małoletnimi dziećmi i inne osoby sprawujące opiekę nad małoletnimi dziećmi.
Podmioty realizujące: samorządy powiatowe, podmioty niepubliczne działające na zlecenie
samorządów.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych
1. remonty, modernizacja i doposażenie istniejących domów dla matek z małoletnimi dziećmi
i kobiet w ciąży, skutkujące zwiększeniem liczby miejsc w placówce lub podniesieniem
standardu placówki;
2. utworzenie nowych placówek gwarantujących dostępność do tej formy wsparcia.
Formy realizacji: w ramach zadania własnego samorządów gminnych, powiatowych lub
zlecenia realizacji zadania podmiotom niepublicznym.
1.5. Pomoc uczennicom w ciąży
Cel działania: zapewnienie przez szkołę lub placówkę możliwości kontynuowania nauki
przez uczennicę w ciąży.
Grupa docelowa: uczennice w ciąży.
Podmioty realizujące: szkoły i placówki systemu oświaty, jednostki prowadzące ww. szkoły
i placówki.
Sposób realizacji: w przypadku niewydolności opiekuńczej lub wychowawczej występującej
w rodzinie uczennicy w ciąży, w szczególności braku akceptacji ciąży przez rodziców
uczennicy, istnieje możliwość zmiany szkoły przez uczennicę na szkołę z internatem lub
skorzystania z bursy.
Poz. 64
Warunkiem koniecznym do wykorzystania potencjału ww. placówek przez małoletnią w
ciąży, która nie powinna „wypadać” z systemu kształcenia, jest
– możliwość zmiany szkoły przez uczennicę w czasie trwania roku szkolnego,
– gotowość organizacyjna placówek (wolne miejsca, wyposażenie, specjaliści),
– przyjazny klimat szkoły i placówki przygotowany przez uczniów/wychowanków
i nauczycieli/wychowawców (zajęcia wychowawcze).
Akt prawny: art. 90v ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U.
z 2021 r. poz. 1915) w związku z art. 75 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o
finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1930, z późn. zm.).
Formy realizacji: Według danych GUS w 2015 r. 3454 matki w wieku do 18. roku życia
urodziły dzieci. W 2019 r. było to 4860 matek. Elementem zaplanowanym do realizacji
i finansowania w ramach programu jest przygotowanie ok. 250 miejsc w bursach lub
internatach dla uczennic w ciąży, w formie odrębnego pokoju, w którym zapewnione zostaną
maksymalnie komfortowe warunki pobytu uczennicy do czasu urodzenia dziecka.
Rozwiązanie takie związane jest ze zjawiskiem braku akceptacji ciąży przez rodziców
uczennicy, negatywnego stosunku najbliższego środowiska, obawy przed potępieniem itp.,
które w przypadku pozostania w miejscu dotychczasowego zamieszkania mogłyby prowadzić
do podjęcia prób usunięcia ciąży lub wpływałyby na jej prawidłowy przebieg. Kurator
oświaty posiadałby wiedzę o dostępnych miejscach dla uczennic w ciąży.
1.6. Prawo do korzystania z elastycznych form organizacji czasu pracy
Cel działania
1. wsparcie kobiet w ciąży powikłanej w korzystaniu z opieki zdrowotnej;
2. wsparcie rodziców dziecka posiadającego zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym
upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu;
3. wsparcie dla rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym lub ze szczególnymi potrzebami
edukacyjnymi.
Grupa docelowa
1. pracownik-małżonek albo pracownik-rodzic dziecka w fazie prenatalnej, w przypadku
ciąży powikłanej;
2. pracownicy-rodzice dziecka posiadającego zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym
upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu;
3. pracownicy-rodzice dziecka niepełnosprawnego lub ze szczególnymi potrzebami
edukacyjnymi.
Podmioty realizujące: pracodawcy
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych
1. Stworzenie możliwości pracownikowi-małżonkowi albo pracownikowi-rodzicowi dziecka
w fazie prenatalnej, w przypadku ciąży powikłanej prawa do korzystania z indywidualnego
rozkładu czasu pracy lub ruchomego czasu pracy lub wykonywania pracy w systemie
Poz. 64
przerywanego czasu pracy, na podstawie wniosku wiążącego pracodawcę; pracodawca może
odmówić uwzględnienia wniosku, jeżeli nie będzie to możliwe ze względu na organizację
pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika.
2. Stworzenie możliwości pracownikom-rodzicom dziecka posiadającego zaświadczenie
o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu,
które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu lub dziecka
niepełnosprawnego lub ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi prawa do korzystania
z indywidualnego rozkładu czasu pracy lub ruchomego czasu pracy lub wykonywania pracy
w systemie przerywanego czasu pracy oraz wykonywanie pracy w formie telepracy,
na podstawie wniosku wiążącego pracodawcę; pracodawca może odmówić uwzględnienia
wniosku, jeżeli nie będzie to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy
wykonywanej przez pracownika.
Formy realizacji: przepisy ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. poz. 1076) wprowadziły m.in. do ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks
pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320, z późn. zm.) zmiany, które zaczęły obowiązywać od dnia
6 czerwca 2018 r. Do Kodeksu pracy wprowadzono wówczas nowe przepisy § 5–7 w art. 676
oraz art. 1421. W wyniku tych zmian stworzono możliwość ułatwienia pracownikom łączenia
pracy zawodowej z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Poz. 64
PRIORYTET II.
WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA I JEGO RODZINY
2.1. Koordynacja opieki neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u których
zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu
Cel działania usługi: podniesienie jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej na
rzecz dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo
nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w
czasie porodu, przez umożliwienie koordynacji udzielanych świadczeń przez poradnie
neonatologiczno-pediatryczne przy wsparciu informatycznych środków wymiany i
gromadzenia dokumentacji medycznej.
Grupa docelowa: niemowlęta oraz dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu do 3. roku życia; świadczenia te dedykowane są także
noworodkom urodzonym przedwcześnie z ciąży o czasie trwania poniżej 33 tygodni,
klasyfikowanym jako noworodki VLBW (z ang. very low birth weight).
Podmioty realizujące: poradnie neonatologiczne, inne poradnie dla dzieci, poradnie/ośrodki
rehabilitacji dla dzieci.
Sposób realizacji
1. wprowadzenie rozwiązań prawnych umożliwiających koordynację świadczeń udzielanych
przez wyspecjalizowane ośrodki neonatologiczne na terenie całej Polski, na rzecz dzieci,
u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu;
2. wyposażenie ośrodków koordynujących w odpowiedni sprzęt komputerowy oraz narzędzia
informatyczne, umożliwiające szyfrowane przekazywanie danych medycznych przez
podmioty udzielające świadczeń tym dzieciom oraz prowadzenie przez przedmiotowe ośrodki
zbiorczej dokumentacji medycznej;
3. zatrudnienie koordynatora (pielęgniarki lub rejestratorki lub sekretarki medycznej)
udzielanych świadczeń;
4. nałożenie obowiązku przekazywania danych medycznych przez podmioty udzielające
świadczeń grupie docelowej do ośrodków koordynujących opiekę zdrowotną.
Akt prawny: zarządzenie Prezesa NFZ.
Formy realizacji: umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
2.2. Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków i niemowląt, ze szczególnym
uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie
albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie
rozwoju lub w czasie porodu
Cel działania usługi: zapewnienie dostępu do odżywiania mlekiem kobiecym noworodków
i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie
Poz. 64
i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały
w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu.
Grupa docelowa: noworodki i niemowlęta, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci, u
których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu.
Podmioty realizujące: podmioty prowadzące Banki Mleka lub przygotowane do ich
prowadzenia.
Sposób realizacji: zwiększenie liczby Banków Mleka w Polsce przez zapewnienie
finansowania powstania Banków Mleka w województwach, w których banki mleka nie
funkcjonują, jak również kontynuacja możliwości dofinansowania sprzętu stanowiącego
wyposażenie wszystkich funkcjonujących Banków Mleka. Zapewnienie finansowania
działalności Banków Mleka oraz podejmowanie działań wspierających rozwój ich współpracy
z podmiotami leczniczymi, w których funkcjonuje oddział neonatologiczny o II lub III
stopniu referencyjności.
Akt prawny: zarządzenie Prezesa NFZ.
Formy realizacji: przetarg publiczny, umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
2.3. Wczesna rehabilitacja dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w
prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu
Cel działania usługi: zwiększenie efektywności i dostępności do rehabilitacji dzieci, u
których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu.
Grupa docelowa: dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie
albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju
lub w czasie porodu.
Podmioty realizujące: ośrodki rehabilitacji dla dzieci.
Sposób realizacji
1. wyposażenie ośrodków rehabilitacji dla dzieci udzielających świadczeń w ramach zakresu
dziecięca opieka koordynowana w urządzenia do rehabilitacji zaburzeń funkcji poznawczych
i zaburzeń mowy;
2. zwiększenie dostępności do świadczeń rehabilitacyjnych przez wprowadzenie jako jednego
z elementów dziecięcej opieki koordynowanej, świadczeń w ośrodkach dziennej rehabilitacji
wieku rozwojowego oraz zwiększenie poziomu finansowania tych świadczeń.
Akt prawny: zarządzenie Prezesa NFZ.
Formy realizacji: przetarg publiczny, umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
2.4. Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc niepełnosprawnemu dziecku w okresie
od 0. roku życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego rodzinie
Cel działania: zapewnienie interdyscyplinarnego wczesnego wspomagania rozwoju dziecka,
umożliwiającego objęcie specjalistyczną opieką dziecka oraz jego rodziny.
Poz. 64
Cel szczegółowy: zapewnienie dziecku niepełnosprawnemu dostępu do aktywnej pomocy ze
strony państwa (służby zdrowia, pomocy społecznej, oświaty), a jego rodzicom fachowej
informacji dotyczącej ich dziecka oraz jego problemów rozwojowych (w perspektywie
diagnoza funkcjonalna) oraz fachowej opieki i wsparcia w procesach rehabilitacji i
rewalidacji oraz pomocy w życiu codziennym – w formie wczesnego wspomagania rozwoju
dziecka, jako interdyscyplinarnego podejścia, umożliwiającego objęcie specjalistyczną opieką
dziecka oraz jego rodziny, od chwili rozpoznania pierwszych niepokojących symptomów
zaburzeń.
Grupa docelowa: dzieci od 0. roku życia do czasu podjęcia nauki szkolnej, u których
występują wybrane schorzenia wg ICD-10.
Podmioty realizujące: przedszkola, oddziały przedszkolne zorganizowane w szkołach
podstawowych, inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły podstawowe, specjalne
ośrodki
szkolno-wychowawcze,
specjalne
ośrodki
wychowawcze,
ośrodki
rewalidacyjno-wychowawcze, poradnie psychologiczno-pedagogiczne.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: w przypadku już funkcjonujących
wiodących ośrodków koordynacyjno-rehabilitacyjnych (WOKRO) działania byłyby
kontynuowane na zasadach spójnych z tymi realizowanymi w latach 2017–2021. W
przypadku kolejnych placówek pozostaje konieczność dokonania weryfikacji i uzupełnienia
stosowanych metod pracy z małym dzieckiem z problemami rozwojowymi. Wymaga to
przygotowania kadry do prowadzenia zajęć oraz wybrania z już istniejących placówek
wczesnego wspomagania rozwoju dziecka tych, które w sposób najszybszy i najpełniejszy
osiągną zakładany poziom przygotowania do pełnionej funkcji. Należy zakładać, że w
procesie przygotowania do pracy z małym dzieckiem placówki te będą zdobywały kolejne
poziomy/stopnie akredytacji, uprawniające do stosowania kolejnych metod pracy. Jako
podstawę placówek realizujących zadanie należy uznać placówki pełniące rolę WOKRO.
Za szczególnie istotne należy uznać wsparcie ukierunkowane na poradzenie sobie przez
rodzinę z sytuacją kryzysową spowodowaną informacją o wadzie rozwojowej dziecka.
Podjęcie działań stymulujących dziecko we wczesnym etapie jego rozwoju ma bezpośredni
wpływ na osiągnięcie większej niezależności, samodzielności i lepszej jakości życia w
okresie dorosłości.
Celem oddziaływań jest
jak najwcześniejsze wykrycie i zlikwidowanie bądź korygowanie zaobserwowanych
u dziecka nieprawidłowości w rozwoju oraz odpowiednie dobranie ćwiczeń do jego
indywidualnych potrzeb,
zapobieganie nieprawidłowościom rozwojowym, które można określić w trakcie
diagnozy funkcjonowania dziecka i warunków, w jakich się ono rozwija,
ustalenie wieloprofilowego programu usprawniania dziecka z wielorakimi zaburzeniami,
wczesna – kompleksowa profilaktyka niepełnosprawności, przygotowanie i pomoc
rodzinom w rehabilitowaniu dziecka w domu oraz świadomym, prawidłowym
pielęgnowaniu dziecka (profilaktyka),
kształtowanie pozytywnych relacji rodzic – profesjonalista.
Praca z rodziną dziecka z niepełnosprawnością oraz terapia dziecka musi mieć charakter
wieloprofilowego oddziaływania na zaburzenia, jak również oddziaływania środowiskowego
i wspierania rodziny – zgodnie z podejściem skoncentrowanym na rodzinie.
W Polsce jest 380 powiatów (w tym 314 powiatów ziemskich i 66 miast na prawach
powiatu).
Poz. 64
Zadania wiodącego ośrodka koordynacyjno-rehabilitacyjnego
Prowadzenie bazy danych o zasobach na terenie powiatu – zbieranie danych o podmiotach
i specjalistach świadczących pomoc na terenie powiatu, działających w różnych resortach
systemie oświaty, zdrowia i pomocy społecznej, w szczególności w poradniach
psychologiczno-pedagogicznych, ośrodkach interwencji kryzysowej. Podmioty publiczne
i realizujące zadania ze środków publicznych są zobligowane do przekazywania informacji
o ofercie i specjalistach, niepubliczne mają możliwość zgłoszenia się do bazy danych.
Monitorowanie zapotrzebowania na pomoc w ww. zakresie, koordynowanie udzielania
pomocy w zakresie pozostającym w kompetencji zadań danego podmiotu (finansowanych w
ramach zadań danego podmiotu) oraz zawieranie umów z podmiotami lub specjalistami
udzielającymi wsparcia w obszarach nieobjętych ww. zadaniami.
Kontaktowanie się z osobami potrzebującymi pomocy.
Udzielanie wsparcia osobom oraz podmiotom, do których zgłaszają się osoby potrzebujące
pomocy, w szczególności lekarzom, szkołom – udzielanie informacji, w jaki sposób
rozmawiać z osobami potrzebującymi pomocy, kontaktowanie z osobami odpowiedzialnymi
za udzielenie pomocy konkretnej rodzinie/osobie.
Uzupełnienie działań podejmowanych przez zespoły wczesnego wspomagania rozwoju
dziecka o działania dostępne w systemie zdrowia (rehabilitacja).
Osoby mogłyby otrzymać pomoc zarówno bezpośrednio, zgłaszając się po pomoc do ośrodka,
jak i uzyskać informację o możliwości wsparcia ze strony innego podmiotu, np. lekarza czy
ośrodka interwencji kryzysowej, Policji.
Akt prawny: art. 90v ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty w związku
z art. 75 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych.
Planuje się uzupełnienie art. 90v ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
w zakresie wskazania przez samorząd szkoły podstawowej, w tym specjalnej, specjalnego
ośrodka szkolno-wychowawczego, specjalnego ośrodka wychowawczego dla dzieci
i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy
albo
poradni
i wychowania,
ośrodka
rewalidacyjno-wychowawczego
psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, nieprowadzonej przez
jednostkę samorządu terytorialnego, jako WOKRO na terenie powiatu.
Formy realizacji: w ramach Programu przewiduje się wyodrębnienie (lub kontynuację
funkcjonowania) 380 powiatowych placówek, pełniących rolę wiodących ośrodków
koordynacyjno-rehabilitacyjnych, których stan kadrowy oraz zaplecze techniczne
i merytoryczne zapewni kompleksowość działań, a tym samym będzie odzwierciedlać
interdyscyplinarny charakter świadczonych usług.
W skład pracowników placówki powinni wchodzić
terapeuta zajęciowy,
psycholog,
inni terapeuci,
pedagog,
logopeda (neurologopeda, surdologopeda),
pracownik socjalny.
Placówki te zapewniają dostęp (na zasadzie współpracy) do lekarzy różnych specjalności oraz
fizjoterapeutów.
Poz. 64
Placówki, po podpisaniu umowy z powiatem (wojewodą), prowadziłyby dodatkowe zajęcia
dla dzieci i ich rodzin w wymiarze do co najmniej 5 godzin tygodniowo dla dziecka dla ok.
20% obecnie objętych wspomaganiem dzieci – legitymujących się najcięższymi schorzeniami
i zaburzeniami przy jednoczesnym podejmowaniu pracy z dziećmi zagrożonymi
niepełnosprawnością, w miarę możliwości.
2.5. Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo do zasiłku opiekuńczego w
przypadku choroby dziecka do 18. roku życia
Cel działania: wsparcie opiekuna pracującego w przypadku choroby dziecka.
Grupa docelowa: aktywni zawodowo, podlegający ubezpieczeniu chorobowemu
opiekunowie dzieci ze znacznym stopniem niepełnosprawności albo orzeczeniem o
niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub
pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej
egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie
jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Podmioty realizujące: ZUS, płatnicy zasiłków.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: wydłużenie zasiłku opiekuńczego
z 14 do 30 dni w przypadku opieki nad dzieckiem chorym ze znacznym stopniem
niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami
konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie
ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na
co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji dziecka.
Formy realizacji: zmiana ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych
z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1133,
z późn. zm.).
2.6. Przyznanie i wypłata jednorazowego świadczenia w wysokości 4000 zł
Cel działania: wsparcie materialne rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym.
Grupa docelowa: rodziny z dzieckiem posiadającym zaświadczenie o ciężkim
i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały
w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu.
Podmioty realizujące: gminne organy właściwe w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada
2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.) (wójt, burmistrz,
prezydent miasta) i wojewodowie w zakresie realizacji przepisów o unijnej koordynacji
systemów zabezpieczenia społecznego.
Sposób realizacji: ustalenie prawa i wypłata jednorazowego świadczenia w wysokości
4000 zł wprowadzonego ustawą z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin
„Za życiem”.
Akt prawny: ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za
życiem”.
Formy realizacji: świadczenie pieniężne wypłacane przez gminy, zadanie zlecone z zakresu
administracji rządowej.
Poz. 64
PRIORYTET III.
USŁUGI WSPIERAJĄCE I REHABILITACYJNE
3.1. Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców lub opiekunów osób niepełnosprawnych
Cel działania: wsparcie rodzin lub opiekunów sprawujących bezpośrednią opiekę nad
osobami niepełnosprawnymi przez możliwość uzyskania pomocy w formie usług w zakresie
wsparcia wytchnieniowego, poszerzonego o inne usługi wspierające w oparciu o
indywidualną diagnozę potrzeb rodziny.
Grupa docelowa: rodzice lub opiekunowie osób niepełnosprawnych oraz – pośrednio –
osoby niepełnosprawne.
Podmioty realizujące: samorząd gminny, samorząd powiatowy, organizacje pozarządowe,
o których mowa w art. 3 ust. 2 oraz ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o
działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1057, z późn. zm.),
posiadające statutowy zapis o prowadzeniu działań na rzecz osób z niepełnosprawnością.
Sposób realizacji
Wsparcie wytchnieniowe ma za zadanie zapewnienie rodzicom lub opiekunom osób
niepełnosprawnych pomocy w codziennych obowiązkach lub czasowego zastępstwa w opiece
nad osobą niepełnosprawną. Dzięki temu wsparciu osoby zaangażowane na co dzień
w sprawowanie opieki dysponować będą czasem, który będą mogły przeznaczyć na
odpoczynek i regenerację, jak również na załatwienie niezbędnych spraw. Usługi w zakresie
wsparcia wytchnieniowego mogą służyć również okresowemu zabezpieczeniu potrzeb osoby
niepełnosprawnej w sytuacji, gdy opiekunowie z różnych powodów nie będą mogli
wykonywać swoich obowiązków.
Ważnym aspektem wsparcia wytchnieniowego jest także wzmocnienie osobistego potencjału
rodziców lub opiekunów zaangażowanych w sposób stały w codzienne wspomaganie osób
niepełnosprawnych oraz ograniczenie wpływu na ich kondycję psychofizyczną wiążących się
z tym obciążeń. Jest to istotne z uwagi na fakt, iż osoby te są w dużej mierze zdane na własne
zasoby ze względu na utrudniony dostęp do specjalistycznego wsparcia psychologicznego
i terapeutycznego oraz wsparcia pozwalającego na podnoszenie swoich umiejętności
w zakresie sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną oraz udzielania jej wsparcia
w procesie włączenia społecznego, samostanowienia i dążenia do niezależnego życia.
Szczegółowe zasady realizacji wsparcia wytchnieniowego będą określane w warunkach
programów w zakresie ww. usługi na dany rok.
Akt prawny: art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu
Solidarnościowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1787).
Formy realizacji: Nabór wniosków o dofinansowanie lub postępowanie konkursowe będzie
się odbywać zgodnie z art. 13 lub art. 14 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu
Solidarnościowym.
Poz. 64
3.2. Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy całodobowej w jednostkach już
funkcjonujących, z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością sprzężoną oraz osób
ze spektrum autyzmu
Cel działania: ułatwienie dostępu do tej formy wsparcia większej grupie osób z zaburzeniami
psychicznymi, w tym dla osób ze spektrum autyzmu lub z niepełnosprawnościami
sprzężonymi, rozwój bazy całodobowej umożliwiającej pobyt całodobowy z przyczyn
losowych lub na czas odpoczynku opiekuna.
Grupa docelowa: osoby dorosłe z zaburzeniami psychicznymi,
z niepełnosprawnościami sprzężonymi i osoby ze spektrum autyzmu.
w
tym
Podmioty realizujące: samorząd gminny, samorząd powiatowy, podmioty niepubliczne
działające na zlecenie samorządów.
Sposób realizacji
Tworzenie ŚDS dla osób z grupy docelowej i finansowanie w danym roku nowych miejsc
w tych ośrodkach oraz tworzenie i finansowanie miejsc dla tej grupy osób w istniejących
ośrodkach, a także finansowanie przystosowania istniejących ŚDS do świadczenia usług dla
osób z grupy docelowej, w ramach środków rezerwy celowej budżetu państwa.
Ponadto finansowanie z rezerwy celowej budżetu państwa uzupełnienia budżetów
wojewodów o środki na podwyższenie miesięcznej kwoty dotacji dla ŚDS w związku z
uczestnictwem w zajęciach osób ze spektrum autyzmu i niepełnosprawnościami sprzężonymi
(na podstawie art. 51c ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z
2021 r. poz. 2268, z późn. zm.)) w przypadku wykazania przez wojewodów braków w
powyższym zakresie.
Akt prawny: ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, rozporządzenie Ministra
Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów
samopomocy (Dz. U. z 2020 r. poz. 249).
Formy realizacji: dostosowanie ŚDS do potrzeb osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi
oraz spektrum autyzmu.
3.3. Wsparcie osób niepełnosprawnych, które opuściły warsztat terapii zajęciowej, w
celu podjęcia zatrudnienia na rynku pracy oraz znajdujących się na liście osób
niepełnosprawnych, których zgłoszenie do uczestnictwa w warsztacie zostało
zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii w warsztacie
Cel działania: wsparcie byłych uczestników warsztatów terapii zajęciowej w utrzymaniu
samodzielności i niezależności w życiu społecznym i zawodowym oraz osób
zakwalifikowanych do uczestnictwa w warsztacie, a nieobjętych jeszcze terapią.
Grupa docelowa: byli uczestnicy warsztatów terapii zajęciowej, którzy podjęli zatrudnienie
na rynku pracy oraz osoby niepełnosprawne znajdujące się na liście osób, których zgłoszenie
do uczestnictwa w warsztacie zostało zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii w
warsztacie.
Podmioty realizujące: jednostki prowadzące warsztaty terapii zajęciowej.
Sposób realizacji: Uczestnictwo w zajęciach klubowych należy do podstawowych form
aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób
niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 10g ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz.
Poz. 64
573, z późn. zm.) zajęcia klubowe oznaczają zorganizowaną formę rehabilitacji mającą na
celu wspieranie osób niepełnosprawnych w utrzymaniu samodzielności i niezależności w
życiu społecznym i zawodowym. Mogą one obejmować aktywne formy wspierania osoby
niepełnosprawnej w podjęciu lub utrzymaniu zatrudnienia. Ponadto zgodnie z art. 10h ustawy
z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych czas trwania zajęć klubowych wynosi nie mniej niż 5 godzin miesięcznie.
Szczegółowy zakres i organizację tych zajęć ustala warsztat. Podstawą prawną uruchomienia i
realizacji programu służącego finansowaniu zajęć klubowych pn. „Zajęcia klubowe w WTZ”
jest art. 47 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Program realizowany jest ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Realizatorami
programu są samorządy powiatowe, a adresatami podmioty prowadzące warsztaty terapii
zajęciowej.
Program pn. „Zajęcia klubowe w WTZ” realizowany jest na terenie całego kraju w cyklu lat
realizacyjnych trwających od dnia 1 lutego danego roku kalendarzowego do dnia 31 stycznia
kolejnego roku kalendarzowego. W każdym roku realizacyjnym programu obowiązują dwie
tury naboru wystąpień samorządów powiatowych o przyznanie środków finansowych na
realizację programu. Pierwsza tura dotyczy zajęć klubowych w WTZ, które odbywać się będą
przez pełen rok realizacyjny. Druga tura odbywa się w okresie od dnia 1 czerwca do dnia
30 czerwca danego roku i dotyczy zajęć klubowych, które mają zostać uruchomione
i prowadzone od drugiej połowy roku realizacyjnego.
Akt prawny: ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Formy realizacji: program Rady Nadzorczej PFRON pn. „Zajęcia Klubowe w WTZ”.
3.4. „Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie użytecznych
Cel działania
1) wsparcie rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych w realizacji codziennych
obowiązków domowych;
2) aktywizacja osób bezrobotnych w ramach prac społecznie użytecznych.
Grupa docelowa: rodzice i opiekunowie dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie
ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności
stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji
i edukacji oraz osobą niepełnosprawną ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
Podmioty realizujące: PUP we współpracy z GOPS/MOPS/OPS.
Sposób realizacji
W celu wsparcia opiekunów osób niepełnosprawnych w realizacji codziennych obowiązków
domowych przewidziano możliwość skorzystania z pracy osoby wykonującej prace
społecznie użyteczne w wymiarze nie więcej niż 10 godzin tygodniowo. Świadczenie należne
z tytułu wykonywania tych prac może być do 100% finansowane ze środków FP.
Realizacja działania „Pomoc w domu” odbywa się w oparciu o porozumienie zawarte między
starostą a gminą. Porozumienie to dotyczy wykonywania prac społecznie użytecznych.
Poz. 64
Opiekun osoby niepełnosprawnej wniosek o udzielenie pomocy w ramach prac społecznie
użytecznych składa do ośrodka pomocy społecznej (MOPS/OPS/GOPS).
MOPS/OPS/GOPS współpracuje z urzędem pracy w celu wyboru odpowiedniej osoby do
wsparcia opiekuna osoby niepełnosprawnej. Osobami wykonującymi prace społecznie
użyteczne mogą być osoby bezrobotne, a także osoby uczestniczące w kontrakcie socjalnym,
indywidualnym programie usamodzielnienia, lokalnym programie pomocy społecznej lub
indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego, jeżeli podjęły uczestnictwo w tych
formach w wyniku skierowania powiatowego urzędu pracy.
Opiekun, wyrażający chęć skorzystania z pomocy, może wybrać spośród wskazanych osób
jedną, która będzie w sposób stały świadczyć prace na jej rzecz.
Warunki jakie powinna spełniać rodzina/opiekun wnioskujący do MOPS/OPS/GOPS
o wsparcie w realizacji codziennych obowiązków domowych, zostały określone na poziomie
ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
(Dz. U. z 2021 r. poz. 1100, z późn. zm.).
Opiekun osoby niepełnosprawnej, wnioskując o udzielenie pomocy w ramach prac społecznie
użytecznych, winien złożyć oświadczenie potwierdzające posiadanie statusu opiekuna osoby
niepełnosprawnej.
Formy realizacji: umowa zawarta między GOPS/MOPS/OPS a PUP.
3.5. Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów osób niepełnosprawnych
3.5.1. Wspieranie
niepełnosprawną
zatrudnienia
członków
rodzin
opiekujących
się
osobą
Cel działania: celem takiego rozwiązania jest umożliwienie opiekunom osób
niepełnosprawnych łączenia pracy ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Grupa docelowa: członkowie rodzin opiekujący się dziećmi z orzeczeniem
o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub
pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej
egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie
jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz osobą niepełnosprawną ze znacznym stopniem
niepełnosprawności, zarejestrowani w powiatowych urzędach pracy jako osoby bezrobotne.
Podmioty realizujące: PUP.
Sposób realizacji: wsparcie zatrudnienia opiekunów osób niepełnosprawnych
zarejestrowanych w powiatowych urzędach pracy jako bezrobotni obejmuje m.in.
1) ułatwienia związane bezpośrednio z powrotem do aktywności zawodowej opiekunów osób
niepełnosprawnych przez wprowadzenie preferencyjnych warunków w zakresie zakładania
przez opiekunów działalności gospodarczej (jednorazowe środki na podjęcie działalności
gospodarczej oraz pożyczka na podjęcie działalności gospodarczej);
2) ułatwienia dla przedsiębiorców zatrudniających opiekunów osób niepełnosprawnych przez
wprowadzenie korzystniejszych warunków w zakresie tworzenia nowych stanowisk pracy
refundacja kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy utworzonego dla
opiekuna osoby niepełnosprawnej,
pożyczka dla podmiotu na utworzenie stanowiska pracy dla opiekuna osoby
niepełnosprawnej;
Poz. 64
3) wsparcie bezrobotnych opiekunów osób niepełnosprawnych przez subsydiowane
zatrudnienie, obejmujące w szczególności podjęcie zatrudnienia w ramach
prac interwencyjnych,
robót publicznych,
telepracy;
4) inne formy wsparcia, tj.
prace społecznie użyteczne, wykonywane przez osoby bezrobotne,
udział w programach specjalnych, łączących usługi i instrumenty rynku pracy
ze specyficznymi elementami wspierającymi zatrudnienie,
szkolenia (w tym szkolenia na podstawie umów trójstronnych),
pośrednictwo pracy i poradnictwo zawodowe.
Formy realizacji: podjęcie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
3.5.2. Dostęp do usług i instrumentów rynku pracy członków rodzin opiekujących się
osobą niepełnosprawną
Cel działania: celem tego rozwiązania jest godzenie opieki nad osobą niepełnosprawną,
o której mowa poniżej, z pracą zawodową, przez umożliwienie członkom rodziny,
z wyłączeniem opiekunów pobierających świadczenie lub zasiłek opiekuńczy
nabycia umiejętności jakich potrzebują (przez udział w szkoleniu),
podjęcia zatrudnienia w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy, o ile opiekun lub
opiekunowie tego chcą.
Grupa docelowa: członkowie rodzin opiekujący się dziećmi z orzeczeniem
o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub
pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej
egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie
jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz osobą niepełnosprawną ze znacznym stopniem
niepełnosprawności, zarejestrowane w powiatowych urzędach pracy jako poszukujący pracy.
Podmioty realizujące: PUP.
Sposób realizacji: opiekunowie osób niepełnosprawnych zarejestrowani w powiatowych
urzędach pracy jako poszukujący pracy, niepozostający w zatrudnieniu i niewykonujący innej
pracy zarobkowej, z wyłączeniem opiekunów osób niepełnosprawnych pobierających
świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, mogą
korzystać na zasadach takich jak bezrobotni z form wsparcia określonych w art. 61aa ustawy
z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Formy realizacji
1) pośrednictwo pracy i poradnictwo zawodowe;
2) szkolenia;
3) staż;
4) prace interwencyjne;
5) przygotowanie zawodowe dorosłych;
Poz. 64
6) badania lekarskie lub psychologiczne mające na celu stwierdzenie zdolności do
wykonywania pracy, uczestnictwa w szkoleniu lub przygotowaniu zawodowym
dorosłych, odbywania stażu lub określenie szczególnych predyspozycji psychofizycznych
wymaganych do wykonywania zawodu;
7) studia podyplomowe;
8) szkolenia realizowane na podstawie trójstronnych umów szkoleniowych zawieranych
między starostą, pracodawcą i instytucją szkoleniową;
9) bon na zasiedlenie;
10) bon szkoleniowy;
11) bon stażowy.
3.5.3. Stworzenie preferencyjnych warunków do zakładania działalności gospodarczej
przez członków rodzin opiekujących się osobą niepełnosprawną, w tym na zakładanie
żłobków lub klubów dziecięcych z miejscami dla dzieci niepełnosprawnych lub
świadczenie usług rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych w miejscu
zamieszkania, w tym usług mobilnych
Cel działania: ułatwienie powrotu na rynek pracy bezrobotnym opiekunom osób
niepełnosprawnych lub opiekunom osób niepełnosprawnych poszukującym pracy
niepozostającym w zatrudnieniu lub niewykonującym innej pracy zarobkowej z wyłączeniem
opiekunów osoby niepełnosprawnej pobierających świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny
zasiłek opiekuńczy na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, lub zasiłek dla
opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przez
–
stworzenie preferencyjnych warunków dla zakładania działalności gospodarczej
(jednorazowe środki na podjęcie działalności gospodarczej oraz pożyczka na podjęcie
działalności gospodarczej),
–
zachęcanie bezrobotnych i poszukujących pracy opiekunów osób niepełnosprawnych do
rozwijania miejsc opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi w żłobkach lub klubach
dziecięcych lub do świadczenia usług rehabilitacyjnych na ich rzecz przez ułatwienia
zakładania działalności gospodarczej w tym zakresie (jednorazowe środki na podjęcie
działalności gospodarczej, pożyczka na podjęcie działalności gospodarczej),
– ułatwienia w podejmowaniu przez opiekuna działalności na zasadach określonych dla
spółdzielni socjalnej,
– ułatwienia dla przedsiębiorców zatrudniających opiekunów osób niepełnosprawnych
przez wprowadzenie korzystniejszych warunków w zakresie tworzenia nowych
stanowisk pracy (refundacja kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy
utworzonego dla opiekuna osoby niepełnosprawnej oraz pożyczka dla podmiotu na
utworzenie stanowiska pracy dla opiekuna osoby niepełnosprawnej).
Grupa docelowa: Opiekunowie osób niepełnosprawnych
– bezrobotni lub
poszukujący pracy niepozostający w zatrudnieniu lub niewykonujący innej pracy
zarobkowej z wyłączeniem opiekunów osoby niepełnosprawnej pobierających
świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie przepisów
o świadczeniach rodzinnych, lub zasiłek dla opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu
i wypłacie zasiłków.
Poz. 64
Podmioty realizujące
1) PUP w przypadku
– jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej,
– środków na podejmowanie działalności na zasadach określonych dla spółdzielni
socjalnej,
– refundacji kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy utworzonego dla
opiekuna osoby niepełnosprawnej;
2) BGK w przypadku
– pożyczek na podjęcie działalności gospodarczej,
– pożyczek dla podmiotu na utworzenie stanowiska pracy dla opiekuna osoby
niepełnosprawnej.
Sposób realizacji
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zawiera
rozwiązania w zakresie aktywizacji zawodowej opiekunów osób niepełnosprawnych przez
wprowadzenie preferencyjnych warunków w przypadku zakładania działalności gospodarczej
oraz ułatwienia dla przedsiębiorców zatrudniających opiekunów osób niepełnosprawnych
przez wprowadzenie korzystniejszych warunków w zakresie tworzenia nowych stanowisk
pracy.
1. Możliwość ubiegania się o jednorazowe środki na podjęcie działalności gospodarczej, w
tym na pokrycie kosztów pomocy prawnej, konsultacji i doradztwa związanych z podjęciem
tej działalności, w wysokości określonej w umowie, nie wyższej jednak od 6-krotnej
wysokości przeciętnego wynagrodzenia.
Przewidziane preferencyjne warunki
zniesienie warunku nieposiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej
w okresie co najmniej 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień złożenia
wniosku o dofinansowanie,
zwrot jednorazowych środków otrzymanych na podjęcie działalności gospodarczej
proporcjonalnie do okresu, jaki pozostał do 12 miesięcy prowadzenia działalności
gospodarczej, bez odsetek, jeżeli działalność gospodarcza była prowadzona przez okres
krótszy niż 12 miesięcy.
2. Możliwość ubiegania się o jednorazowe środki na założenie spółdzielni socjalnej lub
przystąpienie do niej po jej założeniu, w tym na pokrycie kosztów pomocy prawnej,
konsultacji i doradztwa związanych z podjęciem tej działalności, w wysokości określonej w
umowie, nie wyższej jednak od 6-krotnej wysokości przeciętnego wynagrodzenia.
3. Możliwość ubiegania się przez bezrobotnych (w tym bezrobotnych opiekunów) oraz
poszukujących pracy opiekunów osób niepełnosprawnych o środki na podjęcie działalności
gospodarczej polegającej na prowadzeniu żłobków lub klubów dziecięcych z miejscami dla
dzieci niepełnosprawnych lub świadczeniu usług rehabilitacyjnych dla dzieci
niepełnosprawnych.
Przewidziane preferencyjne warunki
zwrot jednorazowych środków otrzymanych na podjęcie działalności gospodarczej
polegającej na prowadzeniu żłobków lub klubów dziecięcych z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub świadczeniu usług rehabilitacyjnych dla dzieci
niepełnosprawnych proporcjonalnie do okresu jaki pozostał do 12 miesięcy
Poz. 64
prowadzenia działalności gospodarczej, bez odsetek, jeżeli działalność gospodarcza
była prowadzona przez okres krótszy niż 12 miesięcy.
4. Możliwość ubiegania się o pożyczkę na podjęcie działalności gospodarczej.
Przewidziane preferencyjne warunki
zwrot niespłaconej kwoty pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej
proporcjonalnie do okresu jaki pozostał do 12 miesięcy prowadzenia działalności
gospodarczej, jeżeli działalność gospodarcza była prowadzona przez okres krótszy niż
12 miesięcy, bez odsetek oraz dodatkowych kosztów,
oprocentowanie pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej jest stałe i wynosi
aktualnie 0,01 proc. w skali roku.
5. Możliwość skierowania opiekuna osoby niepełnosprawnej na utworzone stanowisko pracy
w ramach refundacji kosztów doposażenia lub wyposażenia stanowiska pracy.
Przewidziane preferencyjne warunki
możliwość zatrudnienia opiekuna osoby niepełnosprawnej na refundowanym
stanowisku pracy co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy; wysokość refundacji jak
przy warunkach ogólnych, proporcjonalnie do części etatu.
6. Możliwość udzielenia pożyczki dla podmiotu na utworzenie stanowiska pracy dla opiekuna
osoby niepełnosprawnej.
Przewidziane preferencyjne warunki
możliwość zatrudnienia osoby na utworzonym stanowisku pracy co najmniej w połowie
wymiaru czasu pracy; wysokość pożyczki jak przy warunkach ogólnych,
proporcjonalnie do części etatu,
oprocentowanie pożyczki jest stałe i wynosi aktualnie 0,01 proc. w skali roku.
Zidentyfikowanym problemem w realizacji omawianego poddziałania jest wyłączenie
opiekunów osoby niepełnosprawnej pobierających świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny
zasiłek opiekuńczy, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, lub zasiłek dla
opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów z
możliwości wnioskowania m.in. o dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej czy
możliwości skierowania opiekuna do pracy u przedsiębiorcy w ramach refundacji. Powyższy
warunek stanowi dla poszukującego pracy niepozostającego w zatrudnieniu opiekuna osoby
niepełnosprawnej barierę, ponieważ wymaga od niego rezygnacji ze świadczeń/zasiłków przy
ubieganiu się o przyznanie środków na podjęcie działalności gospodarczej. Dofinansowanie
podjęcia działalności gospodarczej jest instrumentem fakultatywnym, rezygnacja z pobierania
przez opiekuna osoby niepełnosprawnej wspomnianych świadczeń/zasiłków (warunek przy
wnioskowaniu o dofinansowanie) i nieuwzględnienie przez starostę wniosku o
dofinansowanie może pozostawić opiekuna osoby niepełnosprawnej, przynajmniej na okres
nabycia praw do ww. świadczeń/zasiłków, bez środków do życia.
Rozwiązaniem powyższej sytuacji będzie usunięcie wyłączenia, dotyczącego opiekunów
osoby niepełnosprawnej pobierających świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek
opiekuńczy, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych lub zasiłek dla opiekuna na
podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Skorzystanie z formy
pomocy w postaci dofinansowania, przyznania środków na założenie lub przystąpienie do
spółdzielni socjalnej czy skierowanie do pracy w ramach refundacji kosztów wyposażenia lub
doposażenia stanowiska pracy, spowodowałoby automatyczną utratę prawa do ww.
Poz. 64
świadczeń/zasiłków, nie ma więc potrzeby ograniczania dostępu do form pomocy dla
opiekunów pobierających świadczenia czy zasiłki. Takie rozwiązanie powinno sprzyjać
podejmowaniu przez opiekunów aktywności zawodowej, ponieważ nie powoduje wymogu
rezygnacji z zasiłków przy braku pewności, czy uzyskają środki na rozpoczęcie działalności
gospodarczej lub czy zostaną zatrudnieni.
Formy realizacji
1) dofinansowanie na podjęcie działalności gospodarczej;
2) środki na podjęcie działalności na zasadach określonych dla spółdzielni socjalnej;
3) refundacja kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy;
4) pożyczka na podjęcie działalności gospodarczej;
5) pożyczka na utworzenie stanowiska pracy.
3.5.4. Stworzenie preferencyjnych warunków dla podmiotów prowadzących żłobki lub
kluby dziecięce z miejscami dla dzieci niepełnosprawnych lub dla podmiotów
świadczących usługi rehabilitacyjne dla dzieci niepełnosprawnych w miejscu
zamieszkania, w tym usługi mobilne
Cel działania: zachęcanie podmiotów prowadzących żłobki i kluby dziecięce do tworzenia
nowych miejsc opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi oraz do świadczenia usług
rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania.
Grupa docelowa: podmioty prowadzące żłobki lub kluby dziecięce z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych oraz żłobki/kluby dziecięce przekształcane w żłobki lub kluby dziecięce
z miejscami dla dzieci niepełnosprawnych, a także podmioty świadczące usługi
rehabilitacyjne dla dzieci niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania, w tym usługi mobilne.
Podmioty realizujące
1) PUP w przypadku
– refundacji kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy;
2) BGK w przypadku
– pożyczek na utworzenie miejsca pracy.
Sposób realizacji
Powyższe poddziałanie umożliwia wsparcie dla podmiotów już istniejących, tj. dla żłobków
lub klubów dziecięcych oraz podmiotów świadczących usługi rehabilitacyjne. Podmioty te
mogą ubiegać się o refundację kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy
związanego bezpośrednio ze sprawowaniem opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi lub
prowadzeniem dla nich zajęć (żłobki lub kluby dziecięce) oraz stanowiska pracy związanego
bezpośrednio ze świadczeniem usług rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych
(podmioty świadczące usługi rehabilitacyjne). Dla tych samych typów podmiotów zostały
zaplanowane analogiczne rozwiązania w zakresie tworzenia nowych stanowisk pracy
zarówno w ramach środków bezzwrotnych, jak i zwrotnych. Realizacja powyższego
poddziałania polegała na wprowadzeniu do ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przepisów, które umożliwiają refundację kosztów
wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy związanego bezpośrednio ze sprawowaniem
opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi lub prowadzeniem dla nich zajęć w przypadku
żłobków lub klubów dziecięcych z miejscami integracyjnymi oraz stanowiska pracy
związanego bezpośrednio ze świadczeniem usług rehabilitacyjnych dla
niepełnosprawnych w przypadku podmiotów świadczących usługi rehabilitacyjne.
Poz. 64
dzieci
Przewidziane preferencyjne warunki
możliwość zatrudnienia osoby co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy; wysokość
refundacji jak przy warunkach ogólnych, proporcjonalnie do części etatu,
jeżeli podmiot zatrudniał skierowaną osobę na wyposażonym lub doposażonym
stanowisku pracy co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy łącznie przez okres
krótszy niż 24 miesiące – zwrot otrzymanych środków proporcjonalnie do okresu, jaki
pozostał do 24 miesięcy zatrudnienia,
możliwość zatrudnienia nie tylko bezrobotnego lub poszukującego pracy
niepozostającego w zatrudnieniu opiekuna osoby niepełnosprawnej, ale również
poszukującego pracy absolwenta szkoły lub uczelni w okresie 48 miesięcy od dnia
ukończenia szkoły lub uzyskania tytułu zawodowego.
Ponadto w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku
pracy wprowadzono przepis umożliwiający udzielenie na preferencyjnych warunkach
pożyczki na utworzenie stanowiska pracy związanego bezpośrednio ze sprawowaniem opieki
nad dziećmi niepełnosprawnymi lub prowadzeniem dla nich zajęć w przypadku żłobków lub
klubów dziecięcych oraz stanowiska pracy związanego bezpośrednio ze świadczeniem usług
rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych w przypadku podmiotów świadczących
usługi rehabilitacyjne.
Przewidziane preferencyjne warunki
możliwość zatrudnienia osoby na utworzonym stanowisku pracy co najmniej w połowie
wymiaru czasu pracy; wysokość pożyczki jak przy warunkach ogólnych, proporcjonalnie
do części etatu,
jeżeli podmiot zatrudniał na utworzonym stanowisku pracy przez okres krótszy niż
12 miesięcy, zwrot niespłaconej kwoty pożyczki na utworzenie stanowiska pracy nastąpi
proporcjonalnie do okresu, jaki pozostał do 12 miesięcy zatrudnienia, bez odsetek,
możliwość zatrudnienia nie tylko bezrobotnego lub poszukującego pracy opiekuna osoby
niepełnosprawnej, ale również poszukującego pracy absolwenta szkoły lub uczelni
w okresie 48 miesięcy od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania tytułu zawodowego,
oprocentowanie pożyczki jest stałe i wynosi aktualnie 0,01 proc. w skali roku.
Żłobki lub kluby dziecięce jako podmioty prowadzące działalność gospodarczą mogą również
korzystać z refundacji lub pożyczek na utworzenie stanowiska pracy na zasadach ogólnych –
dotyczy to pozostałych stanowisk pracy tworzonych w tych podmiotach.
Formy realizacji
1) refundacja kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy;
2) pożyczka na utworzenie miejsca pracy.
Poz. 64
3.5.5. Dodatkowe programy aktywizacji zawodowej powracających na rynek pracy
bezrobotnych rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych
Cel działania: przekazanie urzędom pracy dodatkowych środków na działania aktywizacyjne
dla bezrobotnych rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych, niezbędne do podjęcia
zatrudnienia lub rozpoczęcia działalności gospodarczej.
Grupa docelowa: bezrobotni rodzice i opiekunowie prawni lub faktyczni osób z orzeczeniem
o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub
pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej
egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego
leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz osobą niepełnosprawną ze znacznym stopniem
niepełnosprawności.
Podmioty realizujące: PUP.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: urzędy pracy w każdym roku
budżetowym będą realizować działania aktywizacyjne kierowane do bezrobotnych i innych
uprawnionych osób, finansowane ze środków FP z kwot określonych rocznymi limitami na
finansowanie programów na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia
i aktywizacji zawodowej. Środki na powyższy cel trafiają od początku roku na konta PUP
w miesięcznych transzach (co miesiąc 1/12 limitu rocznego). Powyższe środki zapewnią
aktywizację bezrobotnych w formach określonych w obowiązujących przepisach prawa oraz
przewidzianych do wprowadzenia w roku przyszłym.
Co roku minister właściwy do spraw pracy będzie ogłaszać nabory wniosków o dodatkowe
środki rezerwy FP na finansowanie wsparcia osób, o których mowa w Programie. W celu
uzyskania dodatkowych środków, po ogłoszeniu naboru wniosków starosta opracowuje
program aktywizacji zawodowej dla wskazanej wyżej grupy docelowej. Wniosek o
przyznanie środków rezerwy FP na realizację programu do ministra właściwego do spraw
pracy składa marszałek województwa.
Formy realizacji: formy aktywizacji przewidziane w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r.
o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Poz. 64
PRIORYTET IV.
WSPARCIE MIESZKANIOWE
4.1. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – budowa mieszkań na wynajem, w tym z możliwością docelowego
uzyskania własności, m.in. z wykorzystaniem gruntów publicznych (I filar Programu
Mieszkanie+)
Cel działania: zwiększenie dostępności mieszkań, w tym dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne.
Grupa docelowa: gospodarstwa domowe o dochodach uniemożliwiających zakup lub
wynajem mieszkania na zasadach rynkowych, w tym rodziny z dziećmi niepełnosprawnymi.
Podmioty realizujące: PFR Nieruchomości S.A. (PFRN) we współpracy z samorządami
gminnymi, spółkami Skarbu Państwa i podmiotami prywatnymi zainteresowanymi rozwojem
rynku mieszkaniowego.
Sposób realizacji
Spółka PFRN samodzielnie organizuje proces inwestycyjny i poszukuje partnerów do
prowadzenia poszczególnych inwestycji, w wyniku których powstaną mieszkania na wynajem
z możliwością dojścia do własności przez najemcę. Zakładanym modelem realizacji
i finansowania inwestycji jest wykorzystanie funduszu inwestycyjnego zamkniętego
zarządzanego przez PFRN (bez angażowania środków budżetu państwa).
O najem wybudowanego mieszkania mogą ubiegać wszystkie zainteresowane gospodarstwa
domowe. W przypadku nadwyżki chętnych nad liczbę dostępnych mieszkań w danej
lokalizacji brane są pod uwagę kryteria pierwszeństwa, zapewniające pierwszeństwo w
zawarciu umowy najmu m.in. przez rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne.
Formy realizacji: organizacja procesu inwestycyjnego przez spółkę PFRN we współpracy
z podmiotami posiadającymi grunt pod zabudowę, w tym przede wszystkim samorządami
gminnymi, spółkami Skarbu Państwa i podmiotami prywatnymi.
4.2. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – mieszkania na wynajem o umiarkowanym czynszu wybudowane w
ramach bezzwrotnego dofinansowania ze środków budżetu państwa społecznego
budownictwa czynszowego
Cel działania: zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin z dzieckiem posiadającym
zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu
kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”.
Grupa docelowa: rodziny z dzieckiem posiadającym zaświadczenie, o którym mowa w art. 4
ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”.
Podmioty realizujące: JST, towarzystwa budownictwa społecznego, spółki gminne, związki
międzygminne, organizacje pozarządowe, w tym organizacje pożytku publicznego.
Poz. 64
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych
W ramach realizacji rządowego programu wsparcia budownictwa socjalnego i komunalnego
beneficjenci wsparcia mogą uzyskać dodatkowe wyższe o 5 pkt procentowych wsparcie
w przypadku realizacji przedsięwzięć, w ramach których nie mniej niż 5% lokali
mieszkalnych będzie przeznaczonych dla rodzin z dziećmi posiadającymi zaświadczenie, o
którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i
rodzin „Za życiem”.
Rozwiązanie to zostało wprowadzone ustawą z dnia 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy
o finansowym wsparciu tworzenia lokali socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni
i domów dla bezdomnych, ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy
i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 756, z późn. zm.).
Ponadto ustawą z dnia 10 grudnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw wspierających rozwój
mieszkalnictwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 11) oraz ustawą z dnia 16 grudnia 2020 r. o rozliczaniu
ceny lokali lub budynków w cenie nieruchomości zbywanych z gminnego zasobu
nieruchomości (Dz. U. z 2021 r. poz. 223) znowelizowano przepisy ustawy z dnia 8 grudnia
2006 r. o finansowym wsparciu tworzenia lokali mieszkalnych na wynajem, mieszkań
chronionych, noclegowni, schronisk dla osób bezdomnych, ogrzewalni i tymczasowych
pomieszczeń (Dz. U. z 2020 r. poz. 508, z późn. zm.) stanowiącej podstawę realizacji
rządowego programu wsparcia budownictwa socjalnego i komunalnego. W szczególności
wprowadzono wyższy poziom dofinansowania, tj. podwyższono wysokość finansowego
wsparcia kierowanego do samorządów na realizację mieszkaniowego zasobu gminy,
podwyższono wysokość finansowego wsparcia dla samorządów na udział w inwestycji
innego inwestora, umożliwiono finansowanie remontów mieszkaniowego zasobu gminy etc.
Formy realizacji: możliwość uzyskania dofinansowania przedsięwzięcia polegającego
na tworzeniu bądź modernizacji lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego
zasobu gminy, w tym mieszkań chronionych, w wysokości do 80% kosztów przedsięwzięcia,
oraz lokali na wynajem tworzonych przy współpracy gmin z prywatnymi inwestorami
w wysokości do 35% kosztów przedsięwzięcia.
4.3. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących
niepełnosprawne – najem mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy
dzieci
Cel działania: zwiększenie, w przypadku rodzin najmniej zarabiających, oferty mieszkań
uwzględniających specyfikę potrzeb rodzin z osobami niepełnosprawnymi w ramach
mieszkaniowego zasobu gminy.
Grupa docelowa: rodziny z osobami niepełnosprawnymi osiągające
nieprzekraczające kryteriów dochodowych ustalonych przez daną gminę.
dochody
Podmioty realizujące: gminy.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: w celu zapewnienia właściwego
poziomu ochrony osobom niepełnosprawnym w znowelizowanych przepisach ustawy z dnia
21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie
Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 611, z późn. zm.), które weszły w życie 21 kwietnia
2019 r., wprowadzano przepisy dotyczące wskazania przez gminę lokali dla osób
niepełnosprawnych. Przepis art. 21 ust. 3 pkt 6a ww. ustawy obliguje gminę do uregulowania
w uchwale w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego
zasobu gminy warunków, jakie musi spełniać lokal wskazywany dla osób niepełnosprawnych,
z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb wynikających z rodzaju niepełnosprawności.
Poz. 64
Nowe zasady przyznawania lokali dla osób niepełnosprawnych (w tym rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne) będą obowiązywać z chwilą uchwalenia przez
gminę nowej uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład
mieszkaniowego zasobu gminy, określającej warunki, jakie musi spełniać lokal wskazywany
dla osób niepełnosprawnych, z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb wynikających z
rodzaju niepełnosprawności. Ostateczny termin dla gmin na przyjęcie przez radę gminy nowej
uchwały określającej zasady przyznawania lokali dla osób niepełnosprawnych minął 21
kwietnia 2021 r. Termin wejścia w życie znowelizowanych przepisów ustawy z dnia 21
czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie
Kodeksu cywilnego w tym zakresie podyktowany jest koniecznością przeprowadzenia przez
gminy inwentaryzacji posiadanych lokali pod kątem ich dostępności dla osób
niepełnosprawnych.
Formy realizacji: w celu realizacji tego zadania poszczególne gminy muszą dostosować
lokale do potrzeb osób niepełnosprawnych, np. w zakresie stworzenia wystarczająco dużej
powierzchni do przemieszczania się osób na wózkach inwalidzkich i dostosowania całego
budynku przez likwidację barier architektonicznych utrudniających dogodne poruszanie się w
jego obrębie. Realizacja tego działania powinna przełożyć się na zwiększenie przez gminę
oferty mieszkań uwzględniających specyfikę potrzeb osób niepełnosprawnych oraz rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne.
4.4. Tworzenie mieszkań chronionych dla osób niepełnosprawnych
Cel działania: udzielanie wsparcia, o którym mowa w art. 53 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej dla osób legitymujących się orzeczeniami o znacznym lub
umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Grupa docelowa: osoby niepełnosprawne ze znacznym stopniem niepełnosprawności lub
stopniem umiarkowanym.
Podmioty realizujące: samorządy powiatowe lub gminne.
Sposób realizacji: tworzenie mieszkań chronionych – treningowych lub wspieranych. Lokale
nie powinny być większe niż dla 10 osób (a od 2021 r. – dla 7 osób), powinny być one
dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Pierwszeństwo w otrzymaniu tej formy
wsparcia będą miały osoby samotne lub zamieszkujące w trudnych warunkach lokalowych
albo środowiskowych.
Formy realizacji: dofinansowanie z budżetu państwa zadań własnych jednostek samorządu
terytorialnego.
Samorząd jest zobowiązany do prowadzenia mieszkania chronionego – treningowego lub
wspieranego, którego tworzenie zostało dofinansowane z budżetu państwa w ramach
Programu, przez okres min. 5 lat od czasu uruchomienia ww. mieszkania.
Poz. 64
PRIORYTET V.
KOORDYNACJA, EDUKACJA, PORADNICTWO I INFORMACJA
5.1. Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań asystenta rodziny
Cel działania: wsparcie asystentów rodziny w zakresie przygotowania ich do pełnienia
funkcji koordynacyjnej w zakresie zadań wynikających z Programu.
Grupa docelowa: kobiety w ciąży i ich rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet
w ciąży powikłanej, oraz kobiety w sytuacji niepowodzeń położniczych, rodziny dzieci,
u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą ich życiu, która powstała w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie
porodu.
Podmioty realizujące: jednostki organizacyjne realizujące wspieranie rodziny, o którym
mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
(Dz. U. z 2020 r. poz. 821, z późn. zm.).
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych
Do katalogu zadań asystenta rodziny, uregulowanych w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r.
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, dodano nowe zadanie – realizacja zadań
określonych w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin
„Za życiem”. Rozwiązania ustawy wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2017 r.
Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”,
poszerzając wachlarz zadań przypisanych asystentowi rodziny, powierzyła mu zadanie
realizowane jako usługę powszechnie dostępną, polegającą na koordynacji wsparcia dla
kobiet w ciąży i ich rodzin, zwłaszcza w odniesieniu do kobiet posiadających zaświadczenie o
ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które
powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Kobiety w ciąży i ich
rodziny będą mogły każdorazowo zgłosić potrzebę objęcia wsparciem asystenta rodziny do
gminy. Asystent rodziny – na wniosek osób uprawnionych – stanie się koordynatorem działań
pomocowych.
Szczegółowe zasady uzyskania dofinansowania będą określone w warunkach Programu
asystent rodziny na dany rok.
Formy realizacji: zebranie zapotrzebowania na środki i ich rozdysponowanie.
5.2. Utworzenie i utrzymanie portalu informacyjnego oraz infolinii „Za życiem”
Cel działania: zapewnienie informacji o dostępnych formach wsparcia dla rodzin, osób
niepełnosprawnych i ich opiekunów.
Grupa docelowa: rodziny, osoby niepełnosprawne i ich opiekunowie.
Podmioty realizujące: MRiPS. Prowadzenie i obsługa portalu informacyjnego oraz infolinii
„Za życiem” mogą być zlecone innemu podmiotowi.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych
Uruchomienie i zapewnienie funkcjonowania portalu internetowego i infolinii „Za życiem”,
w celu udostępniania informacji w zakresie umożliwiającym uzyskanie pełnej wiedzy
Poz. 64
o uprawnieniach wynikających z ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży
i rodzin „Za życiem” oraz z Programu i sposobach postępowania w przypadku urodzenia się
dziecka, którego rozwój jest zaburzony i stanowi ryzyko wystąpienia niepełnosprawności.
Formy realizacji: utworzenie i prowadzenie portalu informacyjnego oraz infolinii
„Za życiem”.
5.3. Doradca rodziny
Cel działania: zapewnienie kobietom w ciąży i ich rodzinom oraz rodzinom z
dzieckiem/osobą niepełnosprawną dostępu do poradnictwa w zakresie form wsparcia, z
których mogą skorzystać rodziny, osoby niepełnosprawne i ich opiekunowie.
Grupa docelowa
1) kobiety posiadające dokument potwierdzający ciążę i ich rodziny;
2) rodziny z dzieckiem posiadającym zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy
z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”;
3) rodziny z dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo
orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;
4) rodziny dzieci i młodzieży posiadających odpowiednio opinię o potrzebie wczesnego
wspomagania rozwoju dziecka, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub orzeczenie
o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, o których mowa w przepisach ustawy z
dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082);
5) rodziny, w których co najmniej jeden rodzic sprawujący bezpośrednią opiekę nad
dzieckiem, do ukończenia przez niego nauki w szkole, legitymuje się orzeczeniem o
znacznym stopniu niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Podmioty
realizujące
podmioty
pełniące
funkcję
wiodącego
ośrodka
koordynacyjno-rehabilitacyjno-opiekuńczego, o których mowa w art. 90v ust. 3 ustawy z dnia
7 września 1991 r. o systemie oświaty.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych
Zakłada się, że w każdym powiecie będzie przynajmniej jeden doradca rodziny zatrudniony
w pełnym wymiarze czasu pracy, proporcjonalnie do liczby ludności w powiecie.
Doradcy rodziny będą służyć swoją wiedzą i kompetencjami grupom docelowym określonym
w działaniu, w zakresie wsparcia oferowanego przez podmioty państwowe i prywatne, w tym
pomocy specjalistycznej, zgodnie ze zdiagnozowanymi potrzebami.
Szczegółowe rozwiązania dotyczące realizacji działania oraz jego finansowania wypracuje
MEiN w porozumieniu z MRiPS.
Formy realizacji: przygotowanie doradców rodziny do realizacji zadań określonych w art. 8
ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”.
Poz. 64
5.4. Tranzycja na rynek pracy
Cel działania: poprawa skuteczności procesów kształcenia i wychowania dzieci i młodzieży
(w tym z niepełnosprawnościami) w celu przygotowania do aktywnego uczestnictwa w rynku
pracy we współpracy z podmiotami zewnętrznymi.
Cel szczegółowy: zwiększenie udziału absolwentów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia
specjalnego na rynku pracy.
Grupa docelowa: uczniowie, przede wszystkim szkół ponadpodstawowych.
Podmioty realizujące: organizacje pozarządowe wyspecjalizowane w pracy z młodzieżą
z niepełnosprawnościami, organizacje pracodawców, szkoły specjalne.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: zmiana systemu przygotowania
zawodowego uczniów z niepełnosprawnościami do aktywnego uczestnictwa w życiu
społecznym i zawodowym przez
przygotowanie specjalistów z zakresu doradztwa zawodowego do pracy z i na rzecz osób
z niepełnosprawnościami,
pobudzanie aktywności szkół i placówek w zakresie budowania pozytywnych wzorców
opieki, nauki i wychowania, w tym przygotowanie do funkcjonowania na rynku pracy,
w tym dla uczniów z niepełnosprawnościami,
zapewnienie młodzieży z niepełnosprawnościami realnej możliwości uzyskania zawodu,
który w przyszłości mogliby wykonywać, zyskując samodzielność zawodową na rynku
pracy, niezależność finansową i pełniejszą akceptację społeczeństwa, którego są
pełnoprawnymi członkami.
Formy realizacji: planuje się realizację programu przez
doskonalenie nauczycieli w zakresie doradztwa zawodowego,
konkurs dla szkół i placówek kształcących uczniów z orzeczeniem o potrzebie
kształcenia specjalnego, dotyczący zmian w postawach uczniów związanych z ich
dalszym rozwojem edukacyjnych i zawodowym, zmiana postaw i priorytetów,
stworzenie list zawodów możliwych do wykonywania w przypadku uczniów z różnymi
rodzajami niepełnosprawności.
5.5. Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo – działania edukacyjne dla młodzieży
szkół ponadpodstawowych
Cel działania
1. pomoc młodzieży szkół ponadpodstawowych w przygotowaniu się do podjęcia
przyszłych ról małżeńskich i rodzicielskich; przygotowanie do odpowiedzialnego
rodzicielstwa;
2. kształtowanie postawy akceptacji życia człowieka od poczęcia do naturalnej śmierci;
3. ukazanie problemu zdrowia prokreacyjnego w aspekcie niepłodności i ryzyka chorób
dziecka w okresie prenatalnym;
4. kształcenie umiejętności dokonywania właściwych wyborów w zakresie zdrowego stylu
życia; wybór i urzeczywistnianie wartości i zasad służących zdrowiu prokreacyjnemu;
Poz. 64
5. pozyskanie wiedzy nt. organizmu człowieka ludzkiego i zachodzących zmian
rozwojowych w okresie dojrzewania w perspektywie macierzyństwa i ojcostwa.
Cel szczegółowy
Uczniowie szkół ponadpodstawowych (liceów, techników i szkół branżowych I stopnia) w
toku realizacji Programu – uczestniczący w zajęciach edukacyjnych
a) zdobędą informacje dotyczące
czynników ryzyka, które stanowią zagrożenie dla płodności,
czynników, które sprzyjają zdrowiu prokreacyjnemu,
współczesnych zagrożeń związanych z używkami i uzależnieniami behawioralnymi
i chemicznymi, jak też ich wpływu na zdrowie potomstwa,
zaburzeń ginekologicznych, wad wrodzonych i zaburzeń hormonalnych oraz czynników
psychicznych,
chorób przenoszonych drogą płciową, w tym HIV/AIDS, WZW C, chlamydii itp.,
rozwoju dziecka w okresie prenatalnym,
przebiegu ciąży i profilaktyki wad rozwojowych płodu wynikających z braku
świadomości i nieodpowiedzialnych zachowań rodziców (Fetal Alcohol Syndrom – FAS,
Płodowy Zespół Nikotynowy, wada cewy nerwowej itp.),
b) potrafią uzasadnić
akceptację i przyjęcie dziecka w okresie prenatalnym,
wypracowanie zasad zdrowego stylu życia psychicznego i fizycznego, w tym żywienia
oraz racjonalnego (w optymalnym wieku) planowania rodziny,
podjęcie właściwych i odpowiedzialnych decyzji dot. inicjacji i podejmowania
aktywności seksualnej,
potrzebę utrzymania stanu zdrowia i badań diagnostycznych, m.in. chorób przenoszonych
drogą płciową,
rezygnację z używek szkodliwych dla zdrowia prokreacyjnego i prawidłowego rozwoju
dziecka,
c) wykształcenie umiejętności
obserwacji cyklu miesiączkowego i interpretacji cyklu ze wskazaniem okresów
niepłodności i okresu okołoowulacyjnego,
odróżniania objawów fizjologicznych od patologicznych w cyklu kobiecym,
wyboru ekologicznego stylu życia z regularną aktywnością fizyczną,
dbania o utrzymanie prawidłowej masy ciała (otyłość i niedowaga – zagrożeniem
dla płodności),
d) zyskają świadomość
akceptacji macierzyństwa i ojcostwa jako szczególnego źródła życiowej satysfakcji
i radości, ale także trudu, poświęcenia i odpowiedzialności w aspekcie rodzinnym
i społecznym,
wykorzystania zdobytych informacji w planowaniu rodziny,
Poz. 64
istnienia zagrożeń wynikających z przedwczesnej inicjacji seksualnej i zagrożenia
chorobami przenoszonymi drogą płciową, skutkującymi nierzadko zaburzeniem zdrowia
prokreacyjnego,
korzyści świadomego zaplanowania potomstwa,
konieczności przestrzegania higieny, szczególnie w okresie prekoncepcyjnym i w czasie
ciąży,
potrzeby profilaktyki wad, które powstają u dziecka w okresie życia płodowego,
potrzeby zadbania o stworzenie optymalnych warunków zdrowotnych: zdrowia
fizycznego i psychicznego, które powinni spełniać jako przyszli rodzice.
Grupa docelowa: nauczyciele i uczniowie, przede wszystkim szkół ponadpodstawowych.
Podmioty realizujące: MEiN, Ośrodek Rozwoju Edukacji, we współpracy z placówkami
doskonalenia nauczycieli i szkołami ponadpodstawowymi.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: propozycja kaskadowego szkolenia
nauczycieli wychowania do życia w rodzinie (WDŻ), pedagogów, biologów, nauczycieli
wychowawców.
I etap – szkolenia trenerów/tutorów (po dwie osoby z każdego województwa)
wyposażenie w wiedzę z zakresu zdrowia prokreacyjnego grupy trenerów (około 32
osób) – głównie nauczycieli-konsultantów i nauczycieli-doradców metodycznych zajęć
wychowania do życia w rodzinie z placówek doskonalenia nauczycieli o zasięgu
wojewódzkim (prowadzonych przez samorząd województwa),
czas szkolenia trenerskiego – około 50 godzin.
II etap – kursy doskonalące dla nauczycieli wychowania do życia w rodzinie, wychowawców,
pedagogów szkolnych, biologów – realizowane przez trenerów w każdym województwie
10 kursów po około 25 uczestników (razem
ponadpodstawowych w każdym województwie),
ok.
250
nauczycieli
szkół
czas szkolenia doskonalącego – około 30 godzin.
III etap – uczniowie 2 klas szkół ponadpodstawowych
przeszkoleni nauczyciele przekażą zdobytą wiedzę i umiejętności podczas realizacji zajęć
WDŻ lub zajęć z wychowawcą itp. – ewentualnie w ramach godzin dodatkowo płatnych.
Propozycja zmiany aktu prawnego: nowelizacja art. 90v ust. 1 ustawy z dnia 7 września
1991 r. o systemie oświaty w związku z art. 75 ustawy z dnia 27 października 2017 r.
o finansowaniu zadań oświatowych.
Formy realizacji: opracowanie i wydanie materiałów na szkolenie kaskadowe;
przeprowadzenie szkoleń w systemie kaskadowym aż do przełożenia na zajęcia z uczniami
w szkołach.
Poz. 64
PRIORYTET VI.
POZOSTAŁE INSTRUMENTY WSPARCIA
6.1. Wspieranie działań na rzecz rodzin i systemu pieczy zastępczej w ramach
konkursów Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030
Cel działania: premiowanie zaangażowania organizacji obywatelskich w realizację zadań
publicznych na rzecz rodziny i systemu pieczy zastępczej
w ramach Priorytetu 3 wspierane będą działania w zakresie kształtowania polityk
publicznych na poziomie lokalnym, regionalnym, a jeżeli będzie to uzasadnione
specyfiką projektu – także na poziomie krajowym w zakresie wspierania rodzin i systemu
pieczy zastępczej,
w ramach Priorytetu 1 „Mikro-inicjatywy” mającego umożliwić rozwój małym
inicjatywom lokalnym w formie regrantingu tematycznego oraz w ramach Priorytetu 2
„Organizacje obywatelskie na rzecz dobra wspólnego” mającego na celu zwiększanie
aktywności i samoorganizacji obywatelskiej przy ocenie merytorycznej ofert będzie
stosowane kryterium strategiczne, na podstawie którego oferty z zadaniami na rzecz
wspierania rodzin będą mogły uzyskiwać dodatkowe punkty w ramach oceny
merytorycznej.
Grupa docelowa: rodziny, organizacje pozarządowe, system pieczy zastępczej.
Podmioty realizujące: organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3
ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: coroczne przeprowadzanie
konkursów ofert na podstawie zapisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności
pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym
Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Dz. U. z 2021 r. poz.
1284, z późn. zm.) oraz przekazywanie organizacjom obywatelskim wyłonionym w tych
konkursach środków na realizację zadań publicznych w zakresie wspierania rodziny i systemu
pieczy zastępczej.
Formy realizacji: zlecanie realizacji zadań publicznych w ramach otwartego konkursu ofert
na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego
i o wolontariacie.
6.2. Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób z niepełnosprawnością oraz ich
rodzin
Cel działania: aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością w ramach
spółdzielczości socjalnej, w tym ułatwienie powrotu na rynek pracy bezrobotnym opiekunom
dzieci niepełnosprawnych przez zachęcanie do tworzenia spółdzielni socjalnych
świadczących usługi w ramach żłobków lub klubów dziecięcych z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub usługi rehabilitacyjne dla dzieci niepełnosprawnych w miejscu
zamieszkania.
Grupa docelowa: osoby z niepełnosprawnością oraz ich rodziny, rodzice i opiekunowie
dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub
Poz. 64
długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością
samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna
dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz osobą niepełnosprawną ze
znacznym stopniem niepełnosprawności.
Podmioty realizujące: JST i ich jednostki organizacyjne (np. PUP), inne podmioty
zaangażowane w tworzenie i współpracę ze spółdzielniami socjalnymi (w tym zlecanie zadań
publicznych w trybach przewidzianych w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności
pożytku publicznego i o wolontariacie; organizacje pozarządowe oraz podmioty, o których
mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego
i o wolontariacie, inne podmioty ekonomii społecznej; Ośrodki Wsparcia Ekonomii
Społecznej.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: dalsze wdrażanie ustawy z dnia
27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2085), ustawy z dnia
20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz rozporządzenia
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 września 2018 r. w sprawie
przyznawania środków na podjęcie działalności na zasadach określonych dla spółdzielni
socjalnych, utworzenie stanowiska pracy oraz na finansowanie kosztów wynagrodzenia
skierowanej osoby w spółdzielni socjalnej (Dz. U. poz. 1859).
Prowadzone działania mają na celu stopniową i adekwatną do sytuacji rodzinnej i potrzeb
aktywizację społeczną i zawodową osób dorosłych z niepełnosprawnością (w szczególności
z umiarkowanym i znacznym stopniem) oraz osób z zaburzeniami psychicznymi.
Spółdzielnie socjalne, jako szczególna forma prowadzenia równolegle i komplementarnie
działalności gospodarczej i społecznej, pozwalają ich członkom na realne uczestnictwo
w procesie zarządzania i podejmowania decyzji m.in. dotyczących przedmiotu i zakresu
działalności – stwarzając warunki dla przyjmowania zleceń i zamawiania usług społecznych
użyteczności publicznej adekwatnych do specyficznych potrzeb osób z niepełnosprawnością
i z zaburzeniami psychicznymi oraz ich rodzin, a także dla świadczenia usług wspólnotowych
i wzajemnościowych w gronie członków i pracowników spółdzielni socjalnej.
Działanie 6.2 zakładało wprowadzenie zmian w zakresie funkcjonowania spółdzielni
socjalnych pozwalających na lepsze wykorzystanie tej formy działalności na rzecz osób
niepełnosprawnych i ich opiekunów.
Zmiany w przepisach w tym zakresie weszły w życie 31 marca 2018 r. Obejmowały one
w szczególności
1. rozszerzenie określonego w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r. o
spółdzielniach socjalnych katalogu osób, które są uprawnione do zakładania spółdzielni
socjalnych, o osoby, o których mowa w art. 49 pkt 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o
promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. o poszukujących pracy
niepozostających w zatrudnieniu lub niewykonujących innej pracy zarobkowej
opiekunów osób niepełnosprawnych, z wyłączeniem opiekunów osób niepełnosprawnych
pobierających świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, na podstawie
przepisów o świadczeniach rodzinnych, lub zasiłek dla opiekuna na podstawie przepisów
o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2. obniżenie (z 50% do 30%) minimalnego udziału osób zagrożonych wykluczeniem
społecznym wśród założycieli spółdzielni określonego w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia
27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych w przypadkach, w których założycielami
spółdzielni są osoby o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności lub gdy
Poz. 64
spółdzielnia socjalna prowadzi działalność w zakresie określonych usług społecznych,
np. rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych;
3. wprowadzenie do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przepisów umożliwiających
wsparcie finansowe osób niepełnosprawnych ze środków PFRON przez
a) dofinansowanie utworzenia lub przystąpienia do spółdzielni socjalnej (art. 12a),
b) dofinansowanie kosztów utworzenia stanowiska pracy lub kosztów wynagrodzenia
(art. 26g).
Wprowadzone zmiany legislacyjne zrealizowały zasadnicze elementy działania 6.2 ujętego
w Programie.
Formy realizacji: dotacje na utworzenie, przystąpienie i zatrudnienie w spółdzielni socjalnej.
6.3. „Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie zjawisku niealimentacji, które w
znacznej mierze dotyka rodziców samotnie wychowujących dziecko niepełnosprawne
Cel działania: przeciwdziałanie zjawisku niealimentacji i poprawa skuteczności ściągalności
alimentów.
Grupa docelowa: osoby uprawnione do alimentów, które ich nie otrzymują przede
wszystkim z powodu uchylania się od ich płacenia przez dłużników alimentacyjnych
(zjawisko niealimentacji w sposób szczególny dotyka samotnych rodziców wychowujących
dzieci niepełnosprawne).
Podmioty realizujące: Minister Sprawiedliwości, Minister Cyfryzacji, Minister Rodziny
i Polityki Społecznej, Ministerstwo Finansów, komornicy sądowi, PUP, ośrodki pomocy
społecznej, gminne organy właściwe (czyli: wójt, burmistrz, prezydent miasta) realizujący
zadania z zakresu ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym
do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 877, z późn. zm.).
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych: wprowadzenie szeregu rozwiązań
prawnych mających na celu poprawienie ściągalności alimentów i poprawę sytuacji dzieci.
Formy realizacji: wprowadzenie szeregu rozwiązań prawnych mających na celu poprawienie
ściągalności alimentów i poprawę sytuacji dzieci, które nie otrzymują alimentów
od zobowiązanego do tego rodzica.
6.4. Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach Programu Operacyjnego Wiedza
Edukacja Rozwój (PO WER)
Osoby niepełnosprawne i ich rodziny mają możliwość korzystania ze wsparcia oraz efektów
projektów mających na celu opracowanie modelowych rozwiązań dotyczących różnych
aspektów funkcjonowania społecznego.
1. Rozwój potencjału zawodowego osób z niepełnosprawnościami (Działanie 1.5);
2. Równość szans mężczyzn i kobiet we wszystkich dziedzinach, w tym w dostępie do
zatrudnienia, rozwoju, kariery, godzenia życia zawodowego i prywatnego (Działanie 2.1);
3. Wysoka jakość polityki na rzecz włączenia społecznego i zawodowego osób
niepełnosprawnych (Działanie 2.6);
Poz. 64
4. Rozwój usług społecznych świadczonych w środowisku lokalnym (Działanie 2.8).
Ponadto samorządy oraz organizacje pozarządowe w celu poprawy sytuacji osób
niepełnosprawnych mogą korzystać z funduszy europejskich dostępnych w ramach
regionalnych programów operacyjnych.
6.5. Zwiększenie dostępności pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego i edukacji
prawnej dla rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnością
Cel działania: zwiększenie dostępności pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego
i edukacji prawnej dla rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnością.
Grupa docelowa: opiekunowie/rodziny dzieci z niepełnosprawnością.
Podmioty realizujące: punkty nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa
obywatelskiego.
Sposób realizacji, w tym propozycje aktów prawnych
1. zniesienie kryterium trudnej sytuacji finansowej przy ubieganiu się o pomoc art. 4 ustawy
z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie
obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 945), zgodnie z którym
nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie przysługują osobie
uprawnionej, która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej, w tym
osobie fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającą innych
osób w ciągu ostatniego roku (wymagana nowelizacja ustawy);
2. przyznanie prawa do uzyskania pomocy prawnika lub doradcy poza punktem, a więc
w miejscu pobytu; zgodnie z art. 8 ust. 8 ww. ustawy obecnie jedynie osobom ze znaczną
niepełnosprawnością ruchową, które nie mogą stawić się w punkcie osobiście, oraz osobom
doświadczającym trudności w komunikowaniu się, o których mowa w ustawie z dnia 19
sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r.
poz. 1824), może być udzielana nieodpłatna pomoc prawna lub świadczone nieodpłatne
poradnictwo obywatelskie, także poza punktem albo za pośrednictwem środków
porozumiewania się na odległość (wymagana nowelizacja ustawy);
3. udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej lub świadczenie nieodpłatnego poradnictwa
obywatelskiego kobiecie, która jest w ciąży, oraz dzieciom z niepełnosprawnościami, a także
ich rodzinom odbywa się poza kolejnością (działanie nie wymaga zmiany ustawy);
4. wytypowanie w ramach systemu NPPiPO wyspecjalizowanych dyżurów prawników
i doradców obywatelskich celem udzielenia zdalnie pilnych porad tej kategorii beneficjentów
(działanie nie wymaga zmiany ustawy);
5. uwzględnienie w ramach art. 3b ww. ustawy działań edukacyjnych zmierzających do
zwiększenia świadomości prawnej społeczeństwa, w tym wiedzy o dostępnych modelach
systemu wsparcia dzieci z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin (wymagana nowelizacja
ustawy);
6. uwzględnienie w harmonogramie szkoleń i kursów doszkalających z zakresu poradnictwa
obywatelskiego takich zajęć, które uwzględniałyby tematykę systemu wsparcia dzieci
z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin (wymagana nowelizacja ustawy).
Formy realizacji: nowelizacja ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy
prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej.
Poz. 64
SPOSÓB WYKONYWANIA ZADAŃ W RAMACH PROGRAMU
Koordynatorem Programu jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego,
który w ramach zadań
– prowadzi bieżący monitoring realizacji Programu wraz z oceną stosowanych
instrumentów,
– prowadzi bieżącą ocenę aktualnej sytuacji objętej celami Programu,
– inicjuje zmiany w Programie w zakresie celów szczegółowych, jak i stosowanych
instrumentów,
– sporządza sprawozdania z realizacji Programu.
Monitoring realizacji Programu jest realizowany przez ministrów oraz wojewodów,
zgodnie z właściwością
Monitoring realizowany przez właściwych ministrów polega na
– zbieraniu informacji o realizacji Programu oraz dokonywaniu bieżącej oceny
instrumentów,
– przekazywaniu zbiorczych, kompleksowych informacji o Programie, jak i sytuacji
w obszarach objętych celami Programu do koordynatora.
Monitoring realizowany przez wojewodów polega na
– udzielaniu wyjaśnień i informacji o Programie i sposobach jego realizacji,
– zbieraniu informacji o realizacji Programu oraz dokonywaniu bieżącej oceny
instrumentów,
– przekazywaniu informacji o Programie, jak i sytuacji w obszarach objętych celami
Programu do podmiotu odpowiedzialnego za dane działanie Programu.
Poz. 64
Załącznik nr 2
do Programu
od 2018 r.
od 2017 r.
od 2022 r.
od 2017 r.
od 2018 r.
od 2017 r.
Uprawienia osób ubezpieczonych chorobowo do zasiłku opiekuńczego
w przypadku choroby dziecka do 18. roku życia
Przyznanie i wypłata jednorazowego świadczenia w wysokości 4000 zł
Usługi wspierające i rehabilitacyjne
Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców lub opiekunów osób
niepełnosprawnych
Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy całodobowej w jednostkach
już funkcjonujących z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością
sprzężoną oraz osób ze spektrum autyzmu
Wsparcie osób niepełnosprawnych, które opuściły warsztat terapii
zajęciowej, w celu podjęcia zatrudnienia na rynku pracy oraz
znajdujących się na liście osób niepełnosprawnych, których zgłoszenie
do uczestnictwa w warsztacie zostało zatwierdzone i które nie
rozpoczęły terapii w warsztacie
„Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie użytecznych
Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów osób niepełnosprawnych
2.4.
2.5.
2.6.
III.
3.1.
3.2.
3.3.
3.4.
3.5.
od 2018 r.
2017–2026
Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc niepełnosprawnemu dziecku
w okresie od 0. roku życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego
rodzinie
2.3.
MRiPS
MRiPS
MRiPS
MRiPS
MRiPS
MRiPS
MRiPS
MEiN
MZ
Monitor Polski
3.5.1. Wspieranie zatrudnienia członków rodzin opiekujących się osobą
od 2017 r.
Wczesna rehabilitacja dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie
i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą
życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie
porodu
lub w czasie porodu
- 100
od 2017 r.
od 2017 r.
Działanie nie jest ograniczone horyzontem czasowym
(pierwsze listy intencyjne / porozumienia dotyczące
realizacji inwestycji zawarte w październiku 2016 r.)
W ramach zmian w Programie realizowanym od 2006 r.
Zmiany w przepisach w 2017 r.
Zmiana systemowa przepisów ustawy (konsekwencją
zmiany działanie ciągłe)
Stworzenie preferencyjnych warunków dla podmiotów prowadzących
żłobki lub kluby dziecięce z miejscami dla dzieci niepełnosprawnych
3.5.4.
lub dla podmiotów świadczących usługi rehabilitacyjne dla dzieci
niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania, w tym usługi mobilne
Dodatkowe programy aktywizacji zawodowej powracających na rynek
pracy bezrobotnych rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych
Wsparcie mieszkaniowe
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – budowa mieszkań na wynajem, w tym z możliwością
docelowego uzyskania własności, m.in. z wykorzystaniem gruntów
publicznych (I filar Programu Mieszkanie+)
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – mieszkania na wynajem o umiarkowanym czynszu
wybudowane w ramach bezzwrotnego dofinansowania ze środków
budżetu państwa społecznego budownictwa czynszowego
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – najem mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy
3.5.5.
IV.
4.1.
4.2.
4.3.
od 2017 r.
od 2017 r.
Dostęp do usług i instrumentów rynku pracy członków rodzin
opiekujących się osobą niepełnosprawną
Stworzenie preferencyjnych warunków do zakładania działalności
gospodarczej przez członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną, w tym na zakładanie żłobków lub klubów dziecięcych
3.5.3.
z miejscami dla dzieci niepełnosprawnych lub świadczenie usług
rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania,
w tym usług mobilnych
3.5.2.
niepełnosprawną
- 101 -
MRiT
MRiT
MRiT
Monitor Polski
MRiPS
MRiPS
MRiPS
MRiPS
od 2022 r.
od 2023 r.
od 2022 r.
od 2022 r.
od 2017 r.
od 2017 r.
2016–2023
od 2022 r.
Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań asystenta rodziny
Utworzenie i utrzymanie portalu informacyjnego oraz infolinii
„Za życiem”
Doradca rodziny
Tranzycja na rynek pracy
Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo – działania edukacyjne
dla młodzieży szkół ponadpodstawowych
Pozostałe instrumenty wsparcia
Wspieranie działań na rzecz rodzin i systemu pieczy zastępczej w
ramach konkursów Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich
NOWEFIO na lata 2021–2030
Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób z niepełnosprawnością
oraz ich rodzin
„Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie zjawisku niealimentacji, które
w znacznej mierze dotyka rodziców samotnie wychowujących dziecko
niepełnosprawne
Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach Programu Operacyjnego
Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER)
Zwiększenie dostępności pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego
i edukacji prawnej dla rodzin wychowujących dzieci
z niepełnosprawnością
5.1.
5.2.
5.3.
5.4.
5.5.
VI.
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
MS
MRiPS
MRiPS
MRiPS
KPRM,
NIW-CRSO
MEiN
MEiN
MEiN, MRiPS
MRiPS
MRiPS
MRiPS
Monitor Polski
od 02.02.2017 r. do końca realizacji Programu
2017–2022
Koordynacja, edukacja, poradnictwo i informacja
V.
od 2017 r.
Tworzenie mieszkań chronionych dla osób niepełnosprawnych
4.4.
- 102
-– 103
103 –
Poz. 64
Spis tabel i wykresów
1. Tabele
Tabela 2. Osoby niepełnosprawne w Polsce z aktualnym orzeczeniem o (stopniu)
niepełnosprawności według płci (stan na dzień 25 sierpnia 2021 r.).................. 17
Tabela 4. Bezrobotni uczestniczący w wybranych formach wsparcia w 2019 r. .................... 24
Tabela 5. Liczba pacjentów korzystających z perinatalnej opieki paliatywnej w latach
2018–2020........................................................................................................... 67
Tabela 6. Podmioty świadczące perinatalną opiekę paliatywną ............................................. 68
Tabela 7. Dziecięca opieka koordynowana w latach 2017–2020............................................ 73
Tabela 8. Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci według wieku dzieci i typu jednostki
organizacyjnej w 2020 r. ..................................................................................... 75
Tabela 9. Liczba dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
według rodzajów niepełnosprawności w placówkach wychowania
przedszkolnego w 2020 r. ................................................................................... 77
Tabela 10. Liczba osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim,
którym zorganizowano zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze indywidualne
lub zespołowe w 2020 r. ..................................................................................... 79
Tabela 11. Liczba dzieci i młodzieży korzystających z zajęć specjalistycznych z
zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach dla dzieci lub
młodzieży i placówkach systemu oświaty w 2020 r. .......................................... 80
Tabela 12. Liczba diagnoz przeprowadzonych w poradniach psychologicznopedagogicznych w roku szkolnym 2019/2020 .................................................... 81
Tabela 13. Rodzaje i liczba opinii wydanych przez poradnie psychologicznopedagogiczne w roku szkolnym 2019/2020 ........................................................ 82
Tabela 14. Liczba dzieci i młodzieży objętych pomocą psychologiczno-pedagogiczną w
poradniach psychologiczno-pedagogicznych według rodzaju zajęć w roku
szkolnym 2019/2020 ........................................................................................... 83
Tabela 15. Liczba ośrodków interwencji kryzysowej w podziale na województwa w
2020 r. ................................................................................................................. 85
Tabela 16. Liczba mieszkań chronionych w podziale na województwa w 2020 r. ................. 86
Tabela 17. Liczba ŚDS w podziale na województwa w 2020 r. ............................................. 87
Tabela 18. Liczba domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży w podziale
na województwa w 2020 r................................................................................... 88
Tabela 19. Liczba DPS w podziale na województwa w 2020 r. ............................................. 89
Tabela 20. Asystenci rodziny według województw w latach 2015–2020............................... 90
Tabela 21. Program asystent rodziny w latach 2017–2020 ..................................................... 91
Tabela 22. Warsztaty terapii zajęciowej działające w latach 2015, 2019 i 2020 .................... 92
-– 104
104 –
Poz. 64
Tabela 23. Informacja dotycząca realizacji programu „Zajęcia klubowe w WTZ” w
latach 2018–2021 ................................................................................................ 93
Tabela 24. Dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych w latach 2015, 2019 i 2020 ............ 94
Tabela 25. Dofinansowanie likwidacji barier funkcjonalnych w latach 2015, 2019 i
2020..................................................................................................................... 95
Tabela 26. Dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty
ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom
niepełnosprawnym w 2015 i 2020 r. ................................................................... 96
Tabela 27. Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2019 ................................................ 98
Tabela 28. Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2020 ................................................ 98
Tabela 1 i wykres 9. Osoby niepełnosprawne w Polsce z aktualnym orzeczeniem o
(stopniu) niepełnosprawności według grup wiekowych (stan na dzień
25 sierpnia 2021 r.) ............................................................................................. 16
Tabela 3 i wykres 10. Osoby niepełnosprawne w Polsce w wieku 16 lat i więcej
według stopnia niepełnosprawności (stan na dzień 25 sierpnia 2021 r.) ............ 17
2. Wykresy
Wykres 1. Osoby niepełnosprawne w Polsce w latach 2002 i 2011 (w tys.) .......................... 12
Wykres 2. Osoby niepełnosprawne według grup wieku w 2011 r. ......................................... 13
Wykres 3. Osoby niepełnosprawne według grup wieku, płci i kategorii
niepełnosprawności w 2011 r. ............................................................................. 13
Wykresy 4–5. Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 16 lat i więcej w 2020 r.
według płci i miejsca zamieszkania .................................................................... 14
Wykres 6. Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 16 lat i więcej, według grup
wieku w 2015 i 2020 r. (w tys.) .......................................................................... 14
Wykres 7. Odsetek gospodarstw rodzinnych z osobami niepełnosprawnymi i bez osób
niepełnosprawnych w 2011 r. ............................................................................. 15
Wykres 8. Odsetki dzieci z niepełnosprawnością według kryterium statystycznego i
grup wieku w 2019 r. (w %) ............................................................................... 16
Wykres 11. Osoby niepełnosprawne w Polsce z aktualnym orzeczeniem o (stopniu)
niepełnosprawności według przyczyny niepełnosprawności (stan na dzień
25 sierpnia 2021 r.) ............................................................................................. 18
Wykres 12. Występowanie grup schorzeń u dorosłych osób niepełnosprawnych w 2019
r. (w %) ............................................................................................................... 19
Wykres 13. Osoby niepełnosprawne w wieku 16 lat i więcej według poziomu
wykształcenia w 2015 i 2020 r. (w %) ................................................................ 20
Wykres 14. Ludność w wieku 15 lat i więcej oraz osoby niepełnosprawne w wieku 16
lat i więcej według poziomu wykształcenia w 2020 r. (w %) ............................. 20
-– 105
105 –
Poz. 64
Wykresy 15–16. Współczynnik aktywności zawodowej oraz stopa bezrobocia osób
niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym według poziomu
wykształcenia w 2020 r. ...................................................................................... 21
Wykresy 17–18. Wskaźniki aktywności ekonomicznej osób niepełnosprawnych w
wieku 16 lat i więcej oraz ludności ogółem w wieku 15 lat i więcej w
latach 2015 i 2020 (w %) .................................................................................... 22
Wykres 19. Wskaźniki aktywności zawodowej dla osób niepełnosprawnych w wieku
produkcyjnym według stopnia niepełnosprawności w 2020 r. (w %) ................ 23
Wykres 20. Bezrobocie rejestrowane wśród osób niepełnosprawnych według wieku w
grudniu 2015 i 2020 r. (w %) .............................................................................. 26
Wykres 21. Bezrobocie rejestrowane wśród osób niepełnosprawnych według czasu
pozostawania bez pracy w grudniu 2015 i 2020 r. (w %) ................................... 27
Wykres 22. Wskaźniki zasięgu ubóstwa skrajnego w gospodarstwach domowych
według obecności osób z orzeczeniem o niepełnosprawności w latach
2014–2020 (% osób w gospodarstwach domowych) .......................................... 28
Wykres 23. Lekarze i pielęgniarki pracujący na 10 tys. ludności według województw
w 2019 r. ............................................................................................................. 64
Wykres 24. Liczba szpitali ogólnych i łóżek w szpitalach według województw w 2019
r. .......................................................................................................................... 65
Wykres 25. Liczba hospicjów i łóżek w hospicjach według województw w 2019 r. ............. 66
Wykres 26. Liczba oddziałów opieki paliatywnej i łóżek według województw w 2019 r. .... 67
Wykres 27. Liczba zakładów lecznictwa uzdrowiskowego w Polsce w 2014 i 2019 r. ......... 69
Wykres 28. Stopień przystosowania zakładów lecznictwa uzdrowiskowego do potrzeb
osób niepełnosprawnych w 2019 r. (w %) .......................................................... 70
Wykres 29. Przychodnie w latach 2005–2019 ........................................................................ 71
Wykres 30. Struktura niepełnosprawnych pracowników spółdzielni socjalnych w latach
2018–2019 w podziale na stopień niepełnosprawności ...................................... 84
25 000
1 650
815 000
0
Diagnostyka i terapia prenatalna
Opieka paliatywna i hospicyjna
Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi
dziećmi i kobiet w ciąży
Pomoc uczennicom w ciąży
Prawo do korzystania z elastycznych form
organizacji czasu pracy
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i jego
rodziny
Koordynacja opieki
neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u
których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
1.2.
1.3.
1.4.
1.5.
1.6.
II.
2.1.
2
Fundusz
Pracy
0
0
0
0
0
0
0
0
0
w tys. zł
4
NFZ
0
`-
0
0
0
0
0
0
0
11 443
198 316
0
0
0
2 850
472 511
2 761 080
3 236 441
5
0
0
0
0
0
0
0
0
0
PFRON
2022–2026 (sumarycznie)
3
FUS
środki budżetu Programu
6
7
Łącznie
0
1 650
25 000
2 850
472 511
0
11 443
0 1 013 316
0
0
0
0
0
0 2 761 080
0 3 263 091
Fundusz
Solidarnościowy
Załącznik nr 2
Załącznik nr 2
Monitor Polski
0
0
Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży,
ze szczególnym uwzględnieniem ciąży
powikłanej
1.1.
26 650
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
1
środki budżetu
państwa
I.
Rodzaje działań wg priorytetów
Priorytet/(pod)działanie
Budżetowanie działań Programu w tys. zł
PLAN FINANSOWY PROGRAMU*
- 106
1 000
528 000
Wczesna rehabilitacja dzieci, u których
zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc
niepełnosprawnemu dziecku w okresie od 0. roku
życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego
rodzinie
Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo
do zasiłku opiekuńczego w przypadku choroby
dziecka do 18. roku życia
Przyznanie i wypłata jednorazowego świadczenia
w wysokości 4000 zł
Usługi wspierające i rehabilitacyjne
Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców
lub opiekunów osób niepełnosprawnych
Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy
całodobowej w jednostkach już funkcjonujących
z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością
sprzężoną oraz osób ze spektrum autyzmu
2.3.
2.4.
2.5.
2.6.
III.
3.1.
3.2.
461 154
0
461 154
260 000
2
Fundusz
Pracy
0
0
`-
0
0
0
0
0
3
FUS
0
0
0
0
a)
0
0
0
0
0
0
0
0
0
31 590
155 283
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
30 000
5
PFRON
6
260 000
`-
528 000
32 590
181 283
7
Łącznie
0
720 000
461 154
720 000
720 000 1 211 154
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
Monitor Polski
0
26 000
1
2.2.
0
środki budżetu
państwa
Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków
i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem
dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie
i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną
chorobę zagrażającą życiu, które powstały
w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie
porodu
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 107
0
0
0
0
„Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie
użytecznych
Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów
osób niepełnosprawnych
Wspieranie zatrudnienia członków rodzin
opiekujących się osobą niepełnosprawną
Dostęp do usług i instrumentów rynku pracy
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną
Stworzenie preferencyjnych warunków
do zakładania działalności gospodarczej przez
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną, w tym na zakładanie żłobków
lub klubów dziecięcych z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub świadczenie usług
rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych
w miejscu zamieszkania, w tym usług mobilnych
Stworzenie preferencyjnych warunków
dla podmiotów prowadzących żłobki lub kluby
dziecięce z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub dla podmiotów
świadczących usługi rehabilitacyjne dla dzieci
niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania,
w tym usługi mobilne
3.4.
3.5.
3.5.1.
3.5.2.
3.5.3.
3.5.4.
1
3.3.
0
środki budżetu
państwa
Wsparcie osób niepełnosprawnych, które
opuściły warsztat terapii zajęciowej, w celu
podjęcia zatrudnienia na rynku pracy oraz
znajdujących się na liście osób
niepełnosprawnych, których zgłoszenie
do uczestnictwa w warsztacie zostało
zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii
w warsztacie
Priorytet/(pod)działanie
2
Fundusz
Pracy
b)
b)
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
30 000
5
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
`-
`-
`-
`-
`-
30 000
7
Łącznie
Monitor Polski
b)
b)
`-
b)
0
3
FUS
środki budżetu Programu
- 108
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
budowa mieszkań na wynajem, w tym
z możliwością docelowego uzyskania własności,
m.in. z wykorzystaniem gruntów publicznych
(I filar Programu Mieszkanie+)
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
mieszkania na wynajem o umiarkowanym
czynszu wybudowane w ramach bezzwrotnego
dofinansowania ze środków budżetu państwa
społecznego budownictwa czynszowego
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne – najem
mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy
Tworzenie mieszkań chronionych dla osób
niepełnosprawnych
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań
asystenta rodziny
Utworzenie i utrzymanie portalu informacyjnego
oraz infolinii „Za życiem”
Doradca rodziny
4.1.
4.2.
4.3.
4.4.
V.
5.1.
5.2.
5.3.
0
7 600
c)
56 700
0
0
0
0
0
b)
280 000
0
0
280 000
2
Fundusz
Pracy
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
280 000
7 600
`-
336 700
120 000
0 finansowanie jst
środki NPM, fundusz
dopłat ulokowany w BGK
0
– 6 150 mln zł na
wszystkie lata
środki Programu
0 Mieszkanie +,
finansowanie rynkowe
120 000
7
Łącznie
Monitor Polski
120 000
120 000
Wsparcie mieszkaniowe
0
IV.
1
Dodatkowe programy aktywizacji zawodowej
powracających na rynek pracy bezrobotnych
rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych
0
środki budżetu
państwa
3.5.5.
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 109
`-
d)
0
e)
0
Pozostałe instrumenty wsparcia
Wspieranie działań na rzecz rodzin i systemu
pieczy zastępczej w ramach konkursów Program
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO
na lata 2021–2030
Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób
z niepełnosprawnością oraz ich rodzin
„Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie
zjawisku niealimentacji, które w znacznej mierze
dotyka rodziców samotnie wychowujących
dziecko niepełnosprawne
Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach
Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja
Rozwój (PO WER)
Zwiększenie dostępności pomocy prawnej,
poradnictwa obywatelskiego i edukacji prawnej
dla rodzin wychowujących dzieci
z niepełnosprawnością
VI.
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
6 250
0
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży,
ze szczególnym uwzględnieniem ciąży
I.
1.1.
Rodzaje działań wg priorytetów
1 479 504
12 400
Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo –
działania edukacyjne dla młodzieży szkół
ponadpodstawowych
5.5.
0
0
0
5 156
0
5 156
0
0
0
0
285 156
2
Fundusz
Pracy
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
452 333
544 720
2022 rok
3 434 757
4
NFZ
0
0
0
0
31 289
0
0
0
1 289
0
1 289
5
PFRON
6
0
`-
0
6 445
`-
6 445
12 400
36 700
7
Łącznie
0
0
452 333
550 970
720 000 5 950 706
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
Monitor Polski
2022–2026 – suma wydatków na wszystkie priorytety
36 700
1
Tranzycja na rynek pracy
0
środki budżetu
państwa
5.4.
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 110
5 000
1 250
155 550
0
5 200
500
Opieka paliatywna i hospicyjna
Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi
dziećmi i kobiet w ciąży
Pomoc uczennicom w ciąży
Prawo do korzystania z elastycznych form
organizacji czasu pracy
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i jego
rodziny
Koordynacja opieki
neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u
których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków
i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem
dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie
i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną
chorobę zagrażającą życiu, które powstały
w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie
porodu
Wczesna rehabilitacja dzieci, u których
zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
1.3.
1.4.
1.5.
1.6.
II.
2.1.
2.2.
2.3.
0
0
1
Diagnostyka i terapia prenatalna
0
środki budżetu
państwa
1.2.
powikłanej
Priorytet/(pod)działanie
2
Fundusz
Pracy
0
0
0
0
0
`-
0
0
0
0
0
4 917
25 439
1 414
31 770
0
0
0
510
91 877
4
NFZ
5
0
0
0
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
5 417
30 639
1 414
187 320
0
1 250
5 000
510
91 877
7
Łącznie
Monitor Polski
0
0
0
0
0
0
0
3
FUS
środki budżetu Programu
- 111
`b)
0
0
0
0
Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców
lub opiekunów osób niepełnosprawnych
Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy
całodobowej w jednostkach już funkcjonujących
z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością
sprzężoną oraz osób ze spektrum autyzmu
Wsparcie osób niepełnosprawnych, które
opuściły warsztat terapii zajęciowej, w celu
podjęcia zatrudnienia na rynku pracy oraz
znajdujących się na liście osób
niepełnosprawnych, których zgłoszenie
do uczestnictwa w warsztacie zostało
zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii
w warsztacie
„Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie
użytecznych
Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów
osób niepełnosprawnych
Wspieranie zatrudnienia członków rodzin
3.1.
3.2.
3.3.
3.4.
3.5.
3.5.1.
b)
0
0
0
`-
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
6 000
0
0
6 000
5
PFRON
6
0
0
0
0
0
120 000
120 000
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
`-
`-
6 000
75 102
120 000
201 102
52 000
`-
97 850
7
Łącznie
Monitor Polski
75 102
0
75 102
0
a)
Usługi wspierające i rehabilitacyjne
0
0
III.
52 000
0
Przyznanie i wypłata jednorazowego świadczenia
w wysokości 4000 zł
0
2.6.
0
3
Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo
do zasiłku opiekuńczego w przypadku choroby
dziecka do 18. roku życia
97 850
2
FUS
2.5.
1
Fundusz
Pracy
2.4.
0
środki budżetu
państwa
Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc
niepełnosprawnemu dziecku w okresie od 0. roku
życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego
rodzinie
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 112
0
Stworzenie preferencyjnych warunków
do zakładania działalności gospodarczej przez
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną, w tym na zakładanie żłobków
lub klubów dziecięcych z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub świadczenie usług
rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych
w miejscu zamieszkania, w tym usług mobilnych
Stworzenie preferencyjnych warunków
dla podmiotów prowadzących żłobki lub kluby
dziecięce z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub dla podmiotów
świadczących usługi rehabilitacyjne dla dzieci
niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania,
w tym usługi mobilne
Dodatkowe programy aktywizacji zawodowej
powracających na rynek pracy bezrobotnych
rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych
Wsparcie mieszkaniowe
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
budowa mieszkań na wynajem, w tym
z możliwością docelowego uzyskania własności,
m.in. z wykorzystaniem gruntów publicznych
(I filar Programu Mieszkanie+)
3.5.3.
3.5.4.
3.5.5.
IV.
4.1.
0
0
0
b)
b)
b)
b)
3
FUS
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
`-
`-
`-
środki Programu
0 Mieszkanie +,
finansowanie rynkowe
24 000
7
Łącznie
Monitor Polski
24 000
0
2
1
Dostęp do usług i instrumentów rynku pracy
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną
Fundusz
Pracy
środki budżetu
państwa
3.5.2.
opiekujących się osobą niepełnosprawną
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 113
24 000
5 600
1 000
3 000
`-
d)
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne – najem
mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy
Tworzenie mieszkań chronionych dla osób
niepełnosprawnych
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań
asystenta rodziny
Utworzenie i utrzymanie portalu informacyjnego
oraz infolinii „Za życiem”
Doradca rodziny
Tranzycja na rynek pracy
Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo –
działania edukacyjne dla młodzieży szkół
ponadpodstawowych
Pozostałe instrumenty wsparcia
Wspieranie działań na rzecz rodzin i systemu
pieczy zastępczej w ramach konkursów Program
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO
na lata 2021–2030
4.3.
4.4.
V.
5.1.
5.2.
5.3.
5.4.
5.5.
VI.
6.1.
0
1 600
2
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1 031
Fundusz
Pracy
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
258
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
0 finansowanie jst
środki NPM, fundusz
dopłat ulokowany w BGK
0
– 6 150 mln zł na
wszystkie lata
`-
1 289
3 000
1 000
0
1 600
`-
5 600
24 000
7
Łącznie
Monitor Polski
c)
0
1
4.2.
0
środki budżetu
państwa
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
mieszkania na wynajem o umiarkowanym
czynszu wybudowane w ramach bezzwrotnego
dofinansowania ze środków budżetu państwa
społecznego budownictwa czynszowego
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 114
e)
Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach
Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja
Rozwój (PO WER)
Zwiększenie dostępności pomocy prawnej,
poradnictwa obywatelskiego i edukacji prawnej
dla rodzin wychowujących dzieci
z niepełnosprawnością
6.3.
6.4.
6.5.
0
0
Diagnostyka i terapia prenatalna
Opieka paliatywna i hospicyjna
Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi
dziećmi i kobiet w ciąży
Pomoc uczennicom w ciąży
Prawo do korzystania z elastycznych form
organizacji czasu pracy
1.2.
1.3.
1.4.
1.5.
1.6.
0
100
5 000
0
Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży,
ze szczególnym uwzględnieniem ciąży
powikłanej
1.1.
5 100
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
I.
Rodzaje działań wg priorytetów
266 502
0
„Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie
zjawisku niealimentacji, które w znacznej mierze
dotyka rodziców samotnie wychowujących
dziecko niepełnosprawne
2
0
0
0
0
0
0
0
1 031
0
0
0
1 031
Fundusz
Pracy
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
`-
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
540
93 065
497 533
591 138
2023 rok
576 491
4
NFZ
0
0
0
258
0
0
0
0
0
0
0
6 258
5
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
120 000
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
0
100
5 000
540
93 065
497 533
596 238
970 282
0
`-
0
1 289
7
Łącznie
Monitor Polski
2022 – suma wydatków na wszystkie priorytety
0
1
Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób
z niepełnosprawnością oraz ich rodzin
0
środki budżetu
państwa
6.2.
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 115
100 150
Koordynacja opieki
neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u
których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków
i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem
dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie
i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną
chorobę zagrażającą życiu, które powstały
w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie
porodu
Wczesna rehabilitacja dzieci, u których
zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc
niepełnosprawnemu dziecku w okresie od 0. roku
życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego
rodzinie
Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo
do zasiłku opiekuńczego w przypadku choroby
dziecka do 18. roku życia
Przyznanie i wypłata jednorazowego świadczenia
w wysokości 4000 zł
Usługi wspierające i rehabilitacyjne
2.1.
2.2.
2.3.
2.4.
2.5.
2.6.
III.
96 513
52 000
2
Fundusz
Pracy
`-
0
0
0
0
0
0
0
3
FUS
0
0
a)
0
0
0
0
`-
0
0
0
0
5 534
27 983
1 838
35 355
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
6 000
5
PFRON
6
150 000
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
252 513
52 000
`-
100 150
5 534
33 183
1 838
192 705
7
Łącznie
Monitor Polski
0
5 200
157 350
1
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i jego
rodziny
0
środki budżetu
państwa
II.
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 116
0
0
0
Wsparcie osób niepełnosprawnych, które
opuściły warsztat terapii zajęciowej, w celu
podjęcia zatrudnienia na rynku pracy oraz
znajdujących się na liście osób
niepełnosprawnych, których zgłoszenie
do uczestnictwa w warsztacie zostało
zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii w
warsztacie
„Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie
użytecznych
Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów
osób niepełnosprawnych
Wspieranie zatrudnienia członków rodzin
opiekujących się osobą niepełnosprawną
Dostęp do usług i instrumentów rynku pracy
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną
Stworzenie preferencyjnych warunków
do zakładania działalności gospodarczej przez
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną, w tym na zakładanie żłobków
lub klubów dziecięcych z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub świadczenie usług
rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych
w miejscu zamieszkania, w tym usług mobilnych
3.3.
3.4.
3.5.
3.5.1.
3.5.2.
3.5.3.
96 513
3.2.
0
Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy
całodobowej w jednostkach już funkcjonujących
z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością
sprzężoną oraz osób ze spektrum autyzmu
1
Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców
lub opiekunów osób niepełnosprawnych
0
środki budżetu
państwa
3.1.
Priorytet/(pod)działanie
2
Fundusz
Pracy
b)
b)
b)
`-
0
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
6 000
5
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
150 000
Fundusz
Solidarnościowy
`-
`-
`-
`-
`-
6 000
96 513
150 000
7
Łącznie
Monitor Polski
b)
0
0
0
3
FUS
środki budżetu Programu
- 117
0
24 000
14 700
Dodatkowe programy aktywizacji zawodowej
powracających na rynek pracy bezrobotnych
rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych
Wsparcie mieszkaniowe
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
budowa mieszkań na wynajem, w tym
z możliwością docelowego uzyskania własności,
m.in. z wykorzystaniem gruntów publicznych
(I filar Programu Mieszkanie+)
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
mieszkania na wynajem o umiarkowanym
czynszu wybudowane w ramach bezzwrotnego
dofinansowania ze środków budżetu państwa
społecznego budownictwa czynszowego
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne – najem
mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy
Tworzenie mieszkań chronionych dla osób
niepełnosprawnych
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
3.5.5.
IV.
4.1.
4.2.
4.3.
4.4.
V.
24 000
0
1
3.5.4.
0
środki budżetu
państwa
Stworzenie preferencyjnych warunków dla
podmiotów prowadzących żłobki lub kluby
dziecięce z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub dla podmiotów
świadczących usługi rehabilitacyjne dla dzieci
niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania,
w tym usługi mobilne
Priorytet/(pod)działanie
0
0
0
0
0
b)
b)
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
`-
84 700
24 000
0 finansowanie jst
środki NPM, fundusz
dopłat ulokowany w BGK
0
– 6 150 mln zł na
wszystkie lata
środki Programu
0 Mieszkanie +,
finansowanie rynkowe
24 000
7
Łącznie
Monitor Polski
70 000
2
Fundusz
Pracy
środki budżetu Programu
- 118
9 600
3 700
`-
d)
0
0
e)
0
Doradca rodziny
Tranzycja na rynek pracy
Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo –
działania edukacyjne dla młodzieży szkół
ponadpodstawowych
Pozostałe instrumenty wsparcia
Wspieranie działań na rzecz rodzin i systemu
pieczy zastępczej w ramach konkursów Program
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO
na lata 2021–2030
Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób
z niepełnosprawnością oraz ich rodzin
„Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie
zjawisku niealimentacji, które w znacznej mierze
dotyka rodziców samotnie wychowujących
dziecko niepełnosprawne
Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach
Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja
Rozwój (PO WER)
Zwiększenie dostępności pomocy prawnej,
poradnictwa obywatelskiego i edukacji prawnej
dla rodzin wychowujących dzieci
z niepełnosprawnością
5.3.
5.4.
5.5.
VI.
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
0
1 400
Utworzenie i utrzymanie portalu informacyjnego
oraz infolinii „Za życiem”
c)
5.2.
1
Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań
asystenta rodziny
0
środki budżetu
państwa
5.1.
Priorytet/(pod)działanie
0
0
0
0
0
1 031
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
258
0
258
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
0
`-
0
1 289
`-
1 289
3 700
9 600
70 000
1 400
7
Łącznie
Monitor Polski
0
1 031
0
0
70 000
2
Fundusz
Pracy
środki budżetu Programu
- 119
167 200
0
Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży,
ze szczególnym uwzględnieniem ciąży
powikłanej
Diagnostyka i terapia prenatalna
Opieka paliatywna i hospicyjna
Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi
dziećmi i kobiet w ciąży
Pomoc uczennicom w ciąży
Prawo do korzystania z elastycznych form
organizacji czasu pracy
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i jego
rodziny
Koordynacja opieki
neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u
których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków
i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem
dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie
i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną
chorobę zagrażającą życiu, które powstały
w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie
1.1.
1.2.
1.3.
1.4.
1.5.
1.6.
II.
2.1.
2.2.
5 200
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
71 031
2
Fundusz
Pracy
3
FUS
0
0
`-
0
0
0
0
0
0
0
`-
30 755
2 114
39 099
0
0
0
570
94 371
547 231
642 172
2024 rok
626 493
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
6 258
5
PFRON
6
7
Łącznie
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
35 955
2 114
206 299
0
100
5 000
570
94 371
547 231
647 272
150 000 1 151 445
Fundusz
Solidarnościowy
Monitor Polski
100
5 000
0
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
5 100
297 663
1
środki budżetu
państwa
I.
Rodzaje działań wg priorytetów
2023 – suma wydatków na wszystkie priorytety
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 120
110 000
Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc
niepełnosprawnemu dziecku w okresie od 0. roku
życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego
rodzinie
Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo
do zasiłku opiekuńczego w przypadku choroby
dziecka do 18. roku życia
Przyznanie i wypłata jednorazowego świadczenia
w wysokości 4000 zł
Usługi wspierające i rehabilitacyjne
Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców
lub opiekunów osób niepełnosprawnych
Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy
całodobowej w jednostkach już funkcjonujących
z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością
sprzężoną oraz osób ze spektrum autyzmu
2.4.
2.5.
2.6.
III.
3.1.
3.2.
96 513
0
96 513
52 000
2
Fundusz
Pracy
0
0
`-
0
0
0
0
3
FUS
0
0
0
0
a)
0
0
4
0
0
0
0
0
0
6 230
NFZ
0
0
0
0
0
0
6 000
5
PFRON
6
0
150 000
150 000
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
96 513
150 000
252 513
52 000
`-
110 000
6 230
7
Łącznie
Monitor Polski
0
0
1
2.3.
0
środki budżetu
państwa
Wczesna rehabilitacja dzieci, u których
zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
porodu
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 121
0
0
0
0
„Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie
użytecznych
Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów
osób niepełnosprawnych
Wspieranie zatrudnienia członków rodzin
opiekujących się osobą niepełnosprawną
Dostęp do usług i instrumentów rynku pracy
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną
Stworzenie preferencyjnych warunków
do zakładania działalności gospodarczej przez
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną, w tym na zakładanie żłobków
lub klubów dziecięcych z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub świadczenie usług
rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych
w miejscu zamieszkania, w tym usług mobilnych
Stworzenie preferencyjnych warunków
dla podmiotów prowadzących żłobki lub kluby
dziecięce z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub dla podmiotów
świadczących usługi rehabilitacyjne dla dzieci
niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania,
3.4.
3.5.
3.5.1.
3.5.2.
3.5.3.
3.5.4.
1
3.3.
0
środki budżetu
państwa
Wsparcie osób niepełnosprawnych, które
opuściły warsztat terapii zajęciowej, w celu
podjęcia zatrudnienia na rynku pracy oraz
znajdujących się na liście osób
niepełnosprawnych, których zgłoszenie
do uczestnictwa w warsztacie zostało
zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii
w warsztacie
Priorytet/(pod)działanie
2
Fundusz
Pracy
b)
b)
b)
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
6 000
5
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
`-
`-
`-
`-
`-
6 000
7
Łącznie
Monitor Polski
b)
`-
b)
0
3
FUS
środki budżetu Programu
- 122
0
24 000
13 000
Wsparcie mieszkaniowe
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
budowa mieszkań na wynajem, w tym
z możliwością docelowego uzyskania własności,
m.in. z wykorzystaniem gruntów publicznych
(I filar Programu Mieszkanie+)
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
mieszkania na wynajem o umiarkowanym
czynszu wybudowane w ramach bezzwrotnego
dofinansowania ze środków budżetu państwa
społecznego budownictwa czynszowego
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne – najem
mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy
Tworzenie mieszkań chronionych dla osób
niepełnosprawnych
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
IV.
4.1.
4.2.
4.3.
4.4.
V.
24 000
Dodatkowe programy aktywizacji zawodowej
powracających na rynek pracy bezrobotnych
rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych
0
0
0
0
0
b)
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
83 000
24 000
0 finansowanie jst
środki NPM, fundusz
dopłat ulokowany w BGK
0
– 6 150 mln zł na
wszystkie lata
środki Programu
0 Mieszkanie +,
finansowanie rynkowe
24 000
7
Łącznie
Monitor Polski
70 000
2
1
0
Fundusz
Pracy
środki budżetu
państwa
3.5.5.
w tym usługi mobilne
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 123
9 600
1 900
`-
d)
0
0
e)
0
Doradca rodziny
Tranzycja na rynek pracy
Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo –
działania edukacyjne dla młodzieży szkół
ponadpodstawowych
Pozostałe instrumenty wsparcia
Wspieranie działań na rzecz rodzin i systemu
pieczy zastępczej w ramach konkursów Program
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO
na lata 2021–2030
Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób
z niepełnosprawnością oraz ich rodzin
„Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie
zjawisku niealimentacji, które w znacznej mierze
dotyka rodziców samotnie wychowujących
dziecko niepełnosprawne
Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach
Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja
Rozwój (PO WER)
Zwiększenie dostępności pomocy prawnej,
poradnictwa obywatelskiego i edukacji prawnej
dla rodzin wychowujących dzieci
z niepełnosprawnością
5.3.
5.4.
5.5.
VI.
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
0
1 500
Utworzenie i utrzymanie portalu informacyjnego
oraz infolinii „Za życiem”
c)
5.2.
1
Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań
asystenta rodziny
0
środki budżetu
państwa
5.1.
Priorytet/(pod)działanie
0
0
0
0
0
1 031
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
258
0
258
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
0
`-
0
1 289
`-
1 289
1 900
9 600
70 000
1 500
7
Łącznie
Monitor Polski
0
1 031
0
0
70 000
2
Fundusz
Pracy
środki budżetu Programu
- 124
167 700
0
Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży,
ze szczególnym uwzględnieniem ciąży
powikłanej
Diagnostyka i terapia prenatalna
Opieka paliatywna i hospicyjna
Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi
dziećmi i kobiet w ciąży
Pomoc uczennicom w ciąży
Prawo do korzystania z elastycznych form
organizacji czasu pracy
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i jego
rodziny
Koordynacja opieki
neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u
których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
1.1.
1.2.
1.3.
1.4.
1.5.
1.6.
II.
2.1.
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
71 031
2
Fundusz
Pracy
3
FUS
0
`-
0
0
0
0
0
0
0
`-
2 431
43 304
0
0
0
600
95 809
601 909
698 318
2025 rok
681 271
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
6 258
5
PFRON
6
7
Łącznie
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2 431
211 004
0
100
5 000
600
95 809
601 909
703 418
150 000 1 214 373
Fundusz
Solidarnościowy
Monitor Polski
100
5 000
0
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
5 100
305 813
1
środki budżetu
państwa
I.
Rodzaje działań wg priorytetów
2024 – suma wydatków na wszystkie priorytety
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 125
110 000
52 000
Wczesna rehabilitacja dzieci, u których
zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc
niepełnosprawnemu dziecku w okresie od 0. roku
życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego
rodzinie
Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo do
zasiłku opiekuńczego w przypadku choroby
dziecka do 18. roku życia
Przyznanie i wypłata jednorazowego świadczenia
w wysokości 4000 zł
Usługi wspierające i rehabilitacyjne
Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców
lub opiekunów osób niepełnosprawnych
Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy
całodobowej w jednostkach już funkcjonujących
z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością
sprzężoną oraz osób ze spektrum autyzmu
Wsparcie osób niepełnosprawnych, które
opuściły warsztat terapii zajęciowej, w celu
2.3.
2.4.
2.5.
2.6.
III.
3.1.
3.2.
3.3.
0
96 513
0
2
Fundusz
Pracy
0
0
0
`-
0
0
0
0
0
3
FUS
0
0
0
0
0
a)
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
7 013
33 860
4
NFZ
0
0
0
0
0
6 000
0
0
6 000
5
PFRON
6
0
0
150 000
150 000
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
6 000
96 513
150 000
252 513
52 000
`-
110 000
7 513
39 060
7
Łącznie
Monitor Polski
96 513
5 200
1
2.2.
0
środki budżetu
państwa
Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków
i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem
dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie
i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną
chorobę zagrażającą życiu, które powstały
w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie
porodu
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 126
0
0
0
0
Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów
osób niepełnosprawnych
Wspieranie zatrudnienia członków rodzin
opiekujących się osobą niepełnosprawną
Dostęp do usług i instrumentów rynku pracy
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną
Stworzenie preferencyjnych warunków
do zakładania działalności gospodarczej przez
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną, w tym na zakładanie żłobków
lub klubów dziecięcych z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub świadczenie usług
rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych
w miejscu zamieszkania, w tym usług mobilnych
Stworzenie preferencyjnych warunków
dla podmiotów prowadzących żłobki lub kluby
dziecięce z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub dla podmiotów
świadczących usługi rehabilitacyjne dla dzieci
niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania,
w tym usługi mobilne
3.5.
3.5.1.
3.5.2.
3.5.3.
3.5.4.
2
1
„Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie
użytecznych
Fundusz
Pracy
środki budżetu
państwa
3.4.
podjęcia zatrudnienia na rynku pracy oraz
znajdujących się na liście osób
niepełnosprawnych, których zgłoszenie
do uczestnictwa w warsztacie zostało
zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii
w warsztacie
Priorytet/(pod)działanie
b)
b)
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
7
`-
`-
`-
`-
`-
`-
Łącznie
Monitor Polski
b)
b)
`-
b)
3
FUS
środki budżetu Programu
- 127
24 000
13 500
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
budowa mieszkań na wynajem, w tym
z możliwością docelowego uzyskania własności,
m.in. z wykorzystaniem gruntów publicznych
(I filar Programu Mieszkanie+)
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
mieszkania na wynajem o umiarkowanym
czynszu wybudowane w ramach bezzwrotnego
dofinansowania ze środków budżetu państwa
społecznego budownictwa czynszowego
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne – najem
mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy
Tworzenie mieszkań chronionych dla osób
niepełnosprawnych
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań
asystenta rodziny
Utworzenie i utrzymanie portalu informacyjnego
oraz infolinii „Za życiem”
Doradca rodziny
4.1.
4.2.
4.3.
4.4.
V.
5.1.
5.2.
5.3.
0
1 500
0
0
0
0
0
b)
70 000
0
0
70 000
2
Fundusz
Pracy
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
70 000
1 500
`-
83 500
24 000
0 finansowanie jst
środki NPM, fundusz
dopłat ulokowany w BGK
0
– 6 150 mln zł na
wszystkie lata
środki Programu
0 Mieszkanie +,
finansowanie rynkowe
24 000
7
Łącznie
Monitor Polski
c)
24 000
Wsparcie mieszkaniowe
0
IV.
1
Dodatkowe programy aktywizacji zawodowej
powracających na rynek pracy bezrobotnych
rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych
0
środki budżetu
państwa
3.5.5.
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 128
`-
d)
0
e)
0
Pozostałe instrumenty wsparcia
Wspieranie działań na rzecz rodzin i systemu
pieczy zastępczej w ramach konkursów Program
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO
na lata 2021–2030
Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób
z niepełnosprawnością oraz ich rodzin
„Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie
zjawisku niealimentacji, które w znacznej mierze
dotyka rodziców samotnie wychowujących
dziecko niepełnosprawne
Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach
Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja
Rozwój (PO WER)
Zwiększenie dostępności pomocy prawnej,
poradnictwa obywatelskiego i edukacji prawnej
dla rodzin wychowujących dzieci z
niepełnosprawnością
VI.
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży,
I.
1.1.
Rodzaje działań wg priorytetów
0
0
0
71 031
0
0
0
1 031
0
1 031
0
0
5 100
306 813
1 900
Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo –
działania edukacyjne dla młodzieży szkół
ponadpodstawowych
5.5.
2
Fundusz
Pracy
3
FUS
0
0
`-
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
662 074
760 093
2026 rok
741 621
4
NFZ
0
0
0
258
0
258
0
0
0
0
6 258
5
PFRON
6
0
`-
0
1 289
`-
1 289
1 900
10 100
7
Łącznie
0
0
662 074
765 193
150 000 1 275 723
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
Monitor Polski
2025 – suma wydatków na wszystkie priorytety
10 100
1
Tranzycja na rynek pracy
0
środki budżetu
państwa
5.4.
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 129
167 200
0
Opieka paliatywna i hospicyjna
Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi
dziećmi i kobiet w ciąży
Pomoc uczennicom w ciąży
Prawo do korzystania z elastycznych form
organizacji czasu pracy
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i jego
rodziny
Koordynacja opieki
neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u
których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków
i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem
dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie
i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną
chorobę zagrażającą życiu, które powstały
w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie
porodu
Wczesna rehabilitacja dzieci, u których
zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym
okresie rozwoju lub w czasie porodu
1.3.
1.4.
1.5.
1.6.
II.
2.1.
2.2.
2.3.
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
3
FUS
0
0
0
`-
0
0
0
0
0
7 896
37 246
3 646
48 788
0
0
0
630
97 389
4
NFZ
5
0
0
0
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
7 896
42 446
3 646
215 988
0
100
5 000
630
97 389
7
Łącznie
Monitor Polski
5 200
0
100
5 000
0
2
1
Diagnostyka i terapia prenatalna
Fundusz
Pracy
środki budżetu
państwa
1.2.
ze szczególnym uwzględnieniem ciąży
powikłanej
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 130
Przyznanie i wypłata jednorazowego świadczenia
w wysokości 4000 zł
Usługi wspierające i rehabilitacyjne
Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców
lub opiekunów osób niepełnosprawnych
Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy
całodobowej w jednostkach już funkcjonujących
z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością
sprzężoną oraz osób ze spektrum autyzmu
Wsparcie osób niepełnosprawnych, które
opuściły warsztat terapii zajęciowej, w celu
podjęcia zatrudnienia na rynku pracy oraz
znajdujących się na liście osób
niepełnosprawnych, których zgłoszenie
do uczestnictwa w warsztacie zostało
zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii
w warsztacie
„Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie
użytecznych
Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów
osób niepełnosprawnych
2.6.
III.
3.1.
3.2.
3.3.
3.4.
3.5.
96 513
2
Fundusz
Pracy
`-
b)
0
0
0
`-
0
0
0
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
a)
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
6 000
0
0
6 000
5
PFRON
6
0
0
0
0
150 000
150 000
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
`-
6 000
96 513
150 000
252 513
52 000
`-
110 000
7
Łącznie
Monitor Polski
0
96 513
52 000
0
Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo
do zasiłku opiekuńczego w przypadku choroby
dziecka do 18. roku życia
2.5.
110 000
1
2.4.
0
środki budżetu
państwa
Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc
niepełnosprawnemu dziecku w okresie od 0. roku
życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego
rodzinie
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 131
0
Dostęp do usług i instrumentów rynku pracy
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną
Stworzenie preferencyjnych warunków
do zakładania działalności gospodarczej przez
członków rodzin opiekujących się osobą
niepełnosprawną, w tym na zakładanie żłobków
lub klubów dziecięcych z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub świadczenie usług
rehabilitacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych
w miejscu zamieszkania, w tym usług mobilnych
Stworzenie preferencyjnych warunków
dla podmiotów prowadzących żłobki lub kluby
dziecięce z miejscami dla dzieci
niepełnosprawnych lub dla podmiotów
świadczących usługi rehabilitacyjne dla dzieci
niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania,
w tym usługi mobilne
Dodatkowe programy aktywizacji zawodowej
powracających na rynek pracy bezrobotnych
rodziców i opiekunów osób niepełnosprawnych
Wsparcie mieszkaniowe
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
budowa mieszkań na wynajem, w tym
z możliwością docelowego uzyskania własności,
m.in. z wykorzystaniem gruntów publicznych
(I filar Programu Mieszkanie+)
3.5.2.
3.5.3.
3.5.4.
3.5.5.
IV.
4.1.
0
2
Fundusz
Pracy
0
0
b)
b)
b)
b)
b)
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
`-
`-
`-
`-
`-
środki Programu
0 Mieszkanie +,
finansowanie rynkowe
24 000
7
Łącznie
Monitor Polski
24 000
0
1
Wspieranie zatrudnienia członków rodzin
opiekujących się osobą niepełnosprawną
0
środki budżetu
państwa
3.5.1.
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 132
24 000
9 900
6 400
1 900
`-
d)
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne – najem
mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy
Tworzenie mieszkań chronionych dla osób
niepełnosprawnych
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań
asystenta rodziny
Utworzenie i utrzymanie portalu informacyjnego
oraz infolinii „Za życiem”
Doradca rodziny
Tranzycja na rynek pracy
Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo –
działania edukacyjne dla młodzieży szkół
ponadpodstawowych
Pozostałe instrumenty wsparcia
Wspieranie działań na rzecz rodzin i systemu
pieczy zastępczej w ramach konkursów Program
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO
na lata 2021–2030
4.3.
4.4.
V.
5.1.
5.2.
5.3.
5.4.
5.5.
VI.
6.1.
0
1 600
0
0
0
0
1 031
0
0
70 000
0
0
70 000
2
Fundusz
Pracy
3
FUS
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
4
NFZ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
5
0
0
0
0
258
0
0
0
0
0
0
PFRON
6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
0 finansowanie jst
środki NPM, fundusz
dopłat ulokowany w BGK
0
– 6150 mln zł na
wszystkie lata
`-
1 289
1 900
6 400
70 000
1 600
`-
79 900
24 000
7
Łącznie
Monitor Polski
c)
0
1
4.2.
0
środki budżetu
państwa
Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin
wychowujących dzieci niepełnosprawne –
mieszkania na wynajem o umiarkowanym
czynszu wybudowane w ramach bezzwrotnego
dofinansowania ze środków budżetu państwa
społecznego budownictwa czynszowego
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 133
e)
Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach
Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja
Rozwój (PO WER)
Zwiększenie dostępności pomocy prawnej,
poradnictwa obywatelskiego i edukacji prawnej
dla rodzin wychowujących dzieci
z niepełnosprawnością
6.3.
6.4.
6.5.
71 031
0
0
0
1 031
3
FUS
`-
0
0
0
0
0
0
0
0
808 881
4
NFZ
0
0
0
258
6 258
5
PFRON
6
0
`-
0
1 289
7
Łącznie
150 000 1 338 883
0
0
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
Prognozowane wydatki*) na zasiłki opiekuńcze z tytułu opieki nad dzieckiem (0–18 lat) finansowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (bez ewentualnych wypłat
dodatkowego zasiłku opiekuńczego)
a)
Przewidywane wydatki będące skutkiem wejścia w życie procedowanej uchwały w zakresie ochrony zdrowia zostaną pokryte ze środków finansowych przeznaczanych na finansowanie ochrony
zdrowia zgodnie z art. 131c ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, z późn. zm.)
(nie spowodują powiększenia przewidywanej w ustawie wartości wydatków na zdrowie określonej dla poszczególnych lat jako procent produktu krajowego brutto).
W zakresie kosztów realizacji Programu przez NFZ, skutki zostaną sfinansowane w ramach zatwierdzonego planu finansowego NFZ, bez możliwości ubiegania się o dodatkowe środki z
budżetu państwa i bez konieczności uruchamiania funduszu zapasowego.
Ewentualne skutki dla Ministra Zdrowia zostaną sfinansowane w ramach środków zabezpieczonych w budżecie cz. 46, bez możliwości ubiegania się o dodatkowe środki z budżetu państwa.
* Finansowanie działań w ramach Programu będzie realizowane przez zapewnienie odpowiedniej alokacji dostępnych środków finansowych, będących w dyspozycji jednostek sektora finansów
publicznych. Realizacja działań będzie się odbywać w ramach środków poszczególnych dysponentów.
302 713
0
„Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie
zjawisku niealimentacji, które w znacznej mierze
dotyka rodziców samotnie wychowujących
dziecko niepełnosprawne
2
Fundusz
Pracy
Monitor Polski
2026 – suma wydatków na wszystkie priorytety
0
1
Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób
z niepełnosprawnością oraz ich rodzin
0
środki budżetu
państwa
6.2.
Priorytet/(pod)działanie
środki budżetu Programu
- 134
1 042,8
1 075,7
1 110,6
1 146,1
2023
2024
2025
2026
999,5
992,8
985,7
979,0
969,7
Wyniki pochodzą z przeliczenia wariantu nr 1 Prognozy wpływów i wydatków Funduszu Ubezpieczeń społecznych na lata 2021–2025 (ZUS, Warszawa, grudzień 2020 r.).
1 009,2
2022
Prognozowane wydatki na zasiłki opiekuńcze
z tytułu opieki nad dzieckiem – kwoty
zdyskontowane inflacją na 2020 r. (w mln zł)
Koszty będą ustalane corocznie (w zależności od zgłoszonego zapotrzebowania).
Projekty są współfinansowane ze środków budżetu Unii Europejskiej oraz innych źródeł, w tym budżetu państwa. Nie ma możliwości wskazania dokładnej kwoty
współfinansowania krajowego.
e)
Program NOWEFIO będzie finansowany z krajowych środków publicznych pochodzących z rezerwy celowej z budżetu państwa i wyniesie 80 mln zł rocznie.
Beneficjentami Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030 mogą stać się organizacje obywatelskie działające we wszystkich obszarach sfery
pożytku publicznego, zaś środki rozdzielane są w trybie corocznych otwartych konkursów ofert. Nie można zaplanować jakie i ile organizacji wspierających rodziny i system
pieczy zastępczej weźmie udział w konkursach i uzyska dofinansowanie.
d)
c)
Wydatki w ramach poddziałania 3.5.5. będą realizowane ze środków Funduszu Pracy w ramach przyznanych powiatowym urzędom pracy limitów na działania aktywizacyjne
oraz ewentualnej rezerwy Ministra.
Samorządy powiatów otrzymują na dany rok limit środków Funduszu Pracy na finansowanie programów na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia
i aktywizacji zawodowej. Środki w transzach miesięcznych trafiają na konto powiatowego urzędu pracy do końca roku. Z powyższych środków są finansowane wszystkie
formy aktywizacji określone w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w tym: szkolenia, prace interwencyjne, refundacja
wyposażenia i doposażenia stanowiska pracy, dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej, staże, roboty publiczne oraz prace społecznie użyteczne (w tym „Pomoc w
domu”).
Monitor Polski
b)
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie posiada danych dotyczących zasiłków opiekuńczych wypłacanych wyłącznie w związku ze sprawowaniem opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi. Posiada
jedynie ogólne informacje dotyczące wszystkich zasiłków opiekuńczych wypłacanych z tytułu okoliczności określonych przepisami ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach
pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
*)
Prognozowane wydatki na zasiłki
opiekuńcze z tytułu opieki nad dzieckiem
– kwoty nominalne (w mln zł)
Rok
- 135
75 102
24 000
III. Usługi wspierające i rehabilitacyjne
IV. Wsparcie mieszkaniowe
0
0
b)
0
a)
0
0
0
31 770
155 550
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka
i jego rodziny
II.
0
544 720
0
6 250
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
3 434 757
0
0
I.
`-
0
0
0
0
198 316
3 236 441
2022
285 156
5 156
d), e)
1 479 504
280 000
56 700 c)
0
0
b)
0
a)
0
0
0
w tys. zł
NFZ
0
0
0
6 000
0
0
31 289
1 289
0
0
30 000
PFRON
2022–2026 (sumarycznie)
FUS
Rodzaje działań wg priorytetów
2022–2026 – suma wydatków na wszystkie
priorytety
VI. Pozostałe instrumenty wsparcia
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
120 000
IV. Wsparcie mieszkaniowe
Fundusz
Pracy
środki budżetu Programu
0
120 000
0
0
720 000
0
0
0
720 000
0
0
Fundusz
Solidarnościowy
24 000
201 102
187 320
550 970
5 950 706
6 445
336 700
120 000
1 211 154
1 013 316
3 263 091
Łącznie
wydatki
Monitor Polski
V.
461 154
815 000
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka
i jego rodziny
II.
III. Usługi wspierające i rehabilitacyjne
26 650
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
środki budżetu
państwa
I.
Rodzaje działań wg priorytetów
Wyszczególnienie
PLAN FINANSOWY PROGRAMU*
- 136
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
70 000
13 000 c)
V. Koordynacja, edukacja, poradnictwo
0
24 000
IV. Wsparcie mieszkaniowe
0
0
0
b)
96 513
III. Usługi wspierające i rehabilitacyjne
a)
0
0
0
0
39 099
167 200
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka
i jego rodziny
II.
0
642 172
0
5 100
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
626 493
0
0
0
I.
`-
0
0
0
2024
71 031
1 031
d), e)
297 663
70 000
14 700 c)
0
0
Rodzaje działań wg priorytetów
2023 – suma wydatków na wszystkie priorytety
VI. Pozostałe instrumenty wsparcia
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
24 000
IV. Wsparcie mieszkaniowe
0
b)
35 355
0
0
6 000
0
0
6 258
258
0
0
6 000
0
0
6 258
258
0
0
0
150 000
0
0
150 000
0
0
0
150 000
0
0
120 000
0
0
83 000
24 000
252 513
206 299
647 272
1 151 445
1 289
84 700
24 000
252 513
192 705
596 238
970 282
1 289
5 600
Monitor Polski
V.
96 513
III. Usługi wspierające i rehabilitacyjne
a)
0
157 350
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka
i jego rodziny
II.
0
591 138
0
5 100
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
576 491
0
0
I.
`-
0
0
2023
1 031
1 031
d), e)
266 502
0
5 600 c)
Rodzaje działań wg priorytetów
2022 – suma wydatków na wszystkie priorytety
VI. Pozostałe instrumenty wsparcia
V.
- 137
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
9 900 c)
24 000
IV. Wsparcie mieszkaniowe
V.
96 513
III. Usługi wspierające i rehabilitacyjne
70 000
0
0
0
b)
0
a)
0
0
0
0
48 788
167 200
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka
i jego rodziny
II.
0
760 093
0
5 100
741 621
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
`-
0
I.
71 031
0
0
0
2026
306 813
1 031
d), e)
0
0
0
Rodzaje działań wg priorytetów
2025 – suma wydatków na wszystkie priorytety
70 000
13 500 c)
0
0
b)
43 304
0
0
6 000
0
0
6 258
258
0
0
6 000
0
0
6 258
258
0
0
150 000
0
0
150 000
0
0
0
150 000
0
0
150 000
0
79 900
24 000
252 513
215 988
765 193
1 275 723
1 289
83 500
24 000
252 513
211 004
703 418
1 214 373
1 289
Monitor Polski
VI. Pozostałe instrumenty wsparcia
Koordynacja, edukacja, poradnictwo
i informacja
24 000
IV. Wsparcie mieszkaniowe
V.
96 513
III. Usługi wspierające i rehabilitacyjne
a)
0
167 700
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka
i jego rodziny
II.
0
698 318
0
5 100
681 271
0
Wsparcie dla kobiet w ciąży i ich rodzin
`-
0
I.
71 031
1 031
2025
305 813
d), e)
Rodzaje działań wg priorytetów
2024 – suma wydatków na wszystkie priorytety
VI. Pozostałe instrumenty wsparcia
i informacja
- 138
302 713
d), e)
71 031
1 031
`-
0
808 881
0
6 258
258
150 000
0
1 338 883
1 289
Zobacz objaśnienia pod tabelą przedstawiającą budżetowanie działań Programu z podziałem na lata 2022–2026.
W 2025 roku, w wyniku oceny Programu, zostaną ustalone środki na lata 2027–2031.
Środki na realizację Programu w latach 2027–2031 pozostają rokrocznie na poziomie nie mniejszym niż w roku 2026.
a), b), c), d), e)
Przewidywane wydatki będące skutkiem wejścia w życie procedowanej uchwały w zakresie ochrony zdrowia zostaną pokryte ze środków finansowych przeznaczanych na finansowanie ochrony
zdrowia zgodnie z art. 131c ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, z późn. zm.)
(nie spowodują powiększenia przewidywanej w ustawie wartości wydatków na zdrowie określonej dla poszczególnych lat jako procent produktu krajowego brutto).
W zakresie kosztów realizacji Programu przez NFZ, skutki zostaną sfinansowane w ramach zatwierdzonego planu finansowego NFZ, bez możliwości ubiegania się o dodatkowe środki z
budżetu państwa i bez konieczności uruchamiania funduszu zapasowego.
Ewentualne skutki dla Ministra Zdrowia zostaną sfinansowane w ramach środków zabezpieczonych w budżecie cz. 46, bez możliwości ubiegania się o dodatkowe środki z budżetu państwa.
* Finansowanie działań w ramach Programu będzie realizowane przez zapewnienie odpowiedniej alokacji dostępnych środków finansowych, będących w dyspozycji jednostek sektora finansów
publicznych. Realizacja działań będzie się odbywać w ramach środków poszczególnych dysponentów.
2026 – suma wydatków na wszystkie priorytety
VI. Pozostałe instrumenty wsparcia
- 139
Załącznik 2. Harmonogram działań Programu
- 99 -
MZ
MZ
MRiPS
MEiN
MRiPS
Monitor Polski
MZ
MZ
MZ
Podmiot
odpowiedzialny
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 21 stycznia 2022 r.
Poz. 64
UCHWAŁA NR 189
RADY MINISTRÓW
z dnia 27 grudnia 2021 r.
zmieniająca uchwałę w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”
Na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U.
z 2020 r. poz. 1329) Rada Ministrów uchwala, co następuje
Załączniki do uchwały nr 189 Rady Ministrów
Załączniki
z dnia 27 grudnia 2021 r. (poz. 64)
do uchwały nr 189