Uchwała nr 91 Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2022 r. w sprawie przyjęcia Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

§ 1. Przyjmuje się Strategię i politykę w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiącą załącznik do uchwały.

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki

Załącznik 18 – „Bezpieczny transport materiałów niebezpiecznych

drogą powietrzną” – do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie

cywilnym, podpisanej w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. (Dz. U.

z 1959 r. poz. 212, z 1963 r. poz. 137, z 1969 r. poz. 210, z 1976 r.

poz. 130 i 188, z 1984 r. poz. 199, z 2000 r. poz. 446 i 700, z 2002 r.

poz. 527, z 2003 r. poz. 700 oraz z 2012 r. poz. 368 i 370).

30)

Instrukcje Techniczne Bezpiecznego Transportu Materiałów

Niebezpiecznych Drogą Powietrzną (ICAO Dok. 9284-AN/905).

31)

Załącznik 17 – „Ochrona” – do Konwencji o międzynarodowym

lotnictwie cywilnym, podpisanej w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r.

32)

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej

(Dz. Urz. UE C 203 z 07.06.2016, str. 1, z późn. zm.).

33)

Dyrektywa Rady 2009/71/Euratom z dnia 25 czerwca 2009 r.

ustanawiająca wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego obiektów

jądrowych (Dz. Urz. UE L 172 z 02.07.2009, str. 18, Dz. Urz. UE L 260

z 03.10.2009, str. 40 oraz Dz. Urz. UE L 219 z 25.07.2014, str. 42).

34)

Dyrektywa Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiająca

ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego

gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami

promieniotwórczymi (Dz. Urz. UE L 199 z 02.08.2011, str. 48).

35)

Dyrektywa Rady 2006/117/Euratom z dnia 20 listopada 2006 r.

w sprawie nadzoru i kontroli nad przemieszczaniem odpadów

promieniotwórczych oraz wypalonego paliwa jądrowego (Dz. Urz.

UE L 337 z 05.12.2006, str. 21).

29)

Konwencja o ochronie fizycznej materiałów jądrowych i obiektów

jądrowych, przyjęta w Wiedniu dnia 26 października 1979 r.

(Dz. U. z 1989 r. poz. 93 oraz z 2018 r. poz. 89 i 394).

24)

Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej, sporządzony

w Moskwie, Waszyngtonie i Londynie dnia 1 lipca 1968 r. (Dz. U.

z 1970 r. poz. 60).

25)

Traktat o całkowitym zakazie prób jądrowych, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 10 września 1996 r.

(Dz. U. z 1999 r. poz. 136).

26)

Międzynarodowa konwencja w sprawie zwalczania aktów terroryzmu

jądrowego, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów

Zjednoczonych dnia 13 kwietnia 2005 r. (Dz. U. z 2010 r. poz. 740).

27)

Konwencja wiedeńska o odpowiedzialności cywilnej za szkodę

jądrową, sporządzona w Wiedniu dnia 21 maja 1963 r. (Dz. U.

z 1990 r. poz. 370 oraz z 2011 r. poz. 9).

28)

Wspólny protokół dotyczący stosowania Konwencji wiedeńskiej

i Konwencji paryskiej (o odpowiedzialności za szkody jądrowe),

sporządzony w Wiedniu dnia 21 września 1988 r. (Dz. U. z 1994 r.

poz. 633).

23)

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

ochrony radiologicznej pracowników,

w tym pracowników zewnętrznych, ochrony

radiologicznej ludności, ochrony zdrowia

osób fizycznych przed niebezpieczeństwem

wynikającym z promieniowania jonizującego

związanego z badaniami medycznymi,

informowania społeczeństwa o środkach

ochrony zdrowia oraz o działaniach,

które będą stosowane w przypadku

zdarzenia radiacyjnego, postępowania

z wysokoaktywnymi zamkniętymi źródłami

promieniotwórczymi, postępowania

ze źródłami niekontrolowanymi

oraz narażenia od źródeł promieniowania

jonizującego pochodzenia naturalnego

– dyrektywa Rady 2013/59/Euratom36).

W Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio stosuje się

także rozporządzenia organów UE, które w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

regulują kwestie

zabezpieczeń materiałów jądrowych

– rozporządzenie Komisji (Euratom)

nr 302/200537),

maksymalnych dozwolonych poziomów

skażenia promieniotwórczego żywności

i pasz po awarii jądrowej lub w innym

przypadku zdarzenia radiacyjnego

– rozporządzenie Rady (Euratom) 2016/5238),

warunków regulujących przywóz

żywności i pasz pochodzących z państw

trzecich w następstwie wypadków

w elektrowni jądrowej – rozporządzenie

wykonawcze Komisji (UE) 2016/639)

oraz rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE)

2020/115840).

Ponadto Prezes PAA, jako centralny organ administracji rządowej właściwy w sprawach bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej, jest stroną umów

i porozumień o współpracy z organami dozoru jądrowego Francji, Kanady, Wielkiej Brytanii, Rumunii,

Szwajcarii, Stanów Zjednoczonych Ameryki, Finlandii,

Węgier i Republiki Południowej Afryki41). Podstawowym

celem tych umów jest wymiana informacji technicznej

oraz współpraca w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

4.2. Prawo krajowe

System bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej regulowany jest przede wszystkim przepisami

ustawy – Prawo atomowe oraz wydanych na jej podstawie

aktów wykonawczych.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej najbardziej istotne zagadnienia normowane przez przepisy ustawy – Prawo atomowe dotyczą

reglamentacji działalności związanej z narażeniem na

działanie promieniowania jonizującego, obowiązków

kierowników jednostek organizacyjnych wykonujących

taką działalność oraz uprawnień Prezesa PAA i innych

organów do wykonywania kontroli i sprawowania nadzoru nad tego rodzaju działalnością.

Inne istotne kwestie regulowane w ustawie – Prawo

atomowe to

Dyrektywa Rady 2013/59/Euratom z dnia 5 grudnia 2013 r.

ustanawiająca podstawowe normy bezpieczeństwa w celu

ochrony przed zagrożeniami wynikającymi z narażenia na działanie

promieniowania jonizującego oraz uchylająca dyrektywy 89/618/

Euratom, 90/641/Euratom, 96/29/Euratom, 97/43/Euratom

i 2003/122/Euratom (Dz. Urz. UE L 13 z 17.01.2014, str. 1, Dz. Urz.

UE L 72 z 17.03.2016, str. 69, Dz. Urz. UE L 152 z 11.06.2019, str. 128

oraz Dz. Urz. UE L 324 z 13.12.2019, str. 80).

37)

Rozporządzenie Komisji (Euratom) nr 302/2005 z dnia 8 lutego

2005 r. w sprawie stosowania zabezpieczeń przyjętych przez

Euratom (Dz. Urz. UE L 54 z 28.08.2005, str. 1 oraz Dz. Urz. UE L

158 z 10.06.2013, str. 74).

38)

Rozporządzenie Rady (Euratom) 2016/52 z dnia 15 stycznia

2016 r. określające maksymalne dozwolone poziomy skażenia

promieniotwórczego żywności i pasz po awarii jądrowej lub w innym

przypadku zdarzenia radiacyjnego oraz uchylające rozporządzenie

(Euratom) nr 3954/87 oraz rozporządzenia Komisji (Euratom)

nr 944/89 i (Euratom) nr 770/90 (Dz. Urz. UE L 13 z 20.01.2016,

str. 2).

36)

18

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/6 z dnia 5 stycznia 2016 r. wprowadzające specjalne warunki regulujące przywóz

paszy i żywności pochodzących lub wysyłanych z Japonii w następstwie wypadku w elektrowni jądrowej Fukushima i uchylające rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 322/2014 (Dz. Urz. UE

L 3 z 06.01.2016, str. 5, Dz. Urz. UE L 294 z 11.11.2017, str. 29 oraz

Dz. Urz. UE L 272 z 25.10.2019, str. 140).

40)

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/1158 z dnia

5 sierpnia 2020 r. w sprawie warunków regulujących przywóz

żywności i pasz pochodzących z państw trzecich w następstwie

wypadku w elektrowni jądrowej w Czarnobylu (Dz. Urz. UE L 257

z 06.08.2020, str. 1).

41)

Pełen wykaz umów bilateralnych Państwowej Agencji Atomistyki

dostępny jest na stronie https://www.gov.pl/web/paa/wspolpraca-miedzynarodowa.

39)

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

uzasadnienie podejmowania działalności

w warunkach narażenia na promieniowanie

jonizujące,

tryb uzyskiwania zezwoleń na wykonywanie

takiej działalności oraz tryb i sposób

przeprowadzania kontroli jej wykonywania,

optymalizacja ochrony radiologicznej oraz

ustalenie dawek granicznych dla pracowników

i osób z ogółu ludności,

ochrona przed naturalnym promieniowaniem

jonizującym, w tym przed narażeniem

na radon,

zapewnienie bezpieczeństwa pacjentów

poddawanych medycznym procedurom

radiologicznym,

zasady poddawania ludzi narażeniu w wyniku

obrazowania pozamedycznego,

ewidencja i kontrola źródeł promieniowania

jonizującego,

ewidencja i kontrola materiałów jądrowych,

ochrona fizyczna materiałów jądrowych

i obiektów jądrowych,

W sferze bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej polskie prawo jest należycie dostosowane

do ponadnarodowych wymogów oraz standardów, co

zostało potwierdzone przez Misję Zintegrowanego

Przeglądu Dozoru Jądrowego przeprowadzoną przez

MAEA w 2013 r. i w 2017 r. Ustawa – Prawo atomowe oraz

wydane na jej podstawie akty wykonawcze odnoszą się

do całego cyklu życia obiektów jądrowych – projektowania, wyboru lokalizacji, budowy, rozruchu, eksploatacji

i likwidacji obiektu jądrowego. Z kolei główna część

procesu inwestycyjnego dla sektora energetyki jądrowej została uregulowana przepisami ustawy z dnia

29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji

w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji

towarzyszących42).

Przepisy związane z zagadnieniami bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej zawarte są również

w innych aktach rangi ustawowej, w szczególności

w ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów

niebezpiecznych43), ustawie z dnia 18 sierpnia 2011 r.

o bezpieczeństwie morskim44) oraz ustawie z dnia

21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym45).

Szczegółowe regulacje dotyczące bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej zawierają akty

wykonawcze do ustawy – Prawo atomowe. Przepisy

te dotyczą między innymi

postępowanie z wysokoaktywnymi źródłami

promieniotwórczymi,

dokumentów, które muszą być złożone

łącznie z wnioskiem o wydanie zezwolenia

na wykonywanie konkretnej działalności związanej

z narażeniem na promieniowanie jonizujące lub

przy zgłoszeniu wykonywania takiej działalności,

klasyfikacja odpadów promieniotwórczych

oraz sposoby postępowania z nimi

i z wypalonym paliwem jądrowym,

wymagań dla terenów kontrolowanych

i nadzorowanych,

kwalifikacja pracowników i ich miejsc

pracy ze względu na stopień zagrożenia

związanego z wykonywaną pracą oraz

ustalenie środków ochrony adekwatnych

do tego zagrożenia,

wymagań dotyczących rejestracji dawek

indywidualnych oraz sprzętu dozymetrycznego,

wskaźników pozwalających na wyznaczenie

dawek promieniowania jonizującego

stosowanych przy ocenie narażenia

pracowników i osób z ogółu ludności,

szkolenie i nadawanie uprawnień do

zajmowania określonych stanowisk, uznanych

za ważne dla zapewnienia bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej,

ocena sytuacji radiacyjnej kraju,

Ustawa z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji

inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji

towarzyszących (Dz. U. z 2021 r. poz. 1484).

43)

Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów

niebezpiecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 756 oraz z 2022 r. poz. 209).

44)

Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U.

z 2020 r. poz. 680, z późn. zm.).

45)

Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym

(Dz. U. z 2021 r. poz. 272, z późn. zm.).

42)

postępowanie w przypadku zdarzeń

radiacyjnych,

lokalizacja, projektowanie, budowa, rozruch,

eksploatacja i likwidacja obiektów jądrowych.

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

ochrony przed promieniowaniem jonizującym

pracowników zewnętrznych,

szczególnej ochrony kobiet w wieku rozrodczym,

kobiet w ciąży, kobiet karmiących piersią,

osób poniżej 16. roku życia, a także opiekunów

oraz osób z otoczenia i rodziny pacjentów,

wymagań odnośnie do medycznych zastosowań

promieniowania jonizującego,

ekspozycji niezamierzonych i narażeń

przypadkowych.

zabezpieczenia źródeł promieniotwórczych,

szczegółowych warunków bezpiecznej

pracy ze źródłami promieniowania

jonizującego,

odpadów promieniotwórczych i wypalonego

paliwa jądrowego oraz składowiska odpadów

promieniotwórczych,

ochrony fizycznej materiałów jądrowych,

wymagań lokalizacyjnych dla obiektu

jądrowego,

wymagań bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej dla projektu

obiektu jądrowego,

analiz bezpieczeństwa przeprowadzanych

przed wystąpieniem z wnioskiem o wydanie

zezwolenia na budowę obiektu jądrowego

oraz wstępnego raportu bezpieczeństwa

dla obiektu jądrowego,

wymagań dla rozruchu i eksploatacji

obiektów jądrowych,

sposobu przeprowadzania okresowej oceny

bezpieczeństwa obiektu jądrowego,

wymagań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej dla etapu likwidacji obiektów

jądrowych oraz zawartości raportu z likwidacji

obiektu jądrowego,

szczegółowych zasad tworzenia i działania

Lokalnych Komitetów Informacyjnych

oraz współpracy w zakresie obiektów

energetyki jądrowej,

bezpiecznego stosowania promieniowania

jonizującego dla wszystkich rodzajów

ekspozycji medycznej,

kontroli parametrów fizycznych

urządzeń radiologicznych i urządzeń

pomocniczych,

diagnostycznych poziomów referencyjnych,

20

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej podlegają ciągłemu

doskonaleniu wynikającemu z rozwoju technologii

jądrowych, nabytych doświadczeń eksploatacyjnych

i regulacyjnych, postępu w dziedzinie opracowywania

standardów międzynarodowych oraz nowych wyników badań dotyczących bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej.

4.3. Podstawy instytucjonalne

W celu zapewnienia faktycznej niezależności organu

regulacyjnego od nieuprawnionego wpływu na

wykonywanie zadań regulacyjnych w polskim porządku

prawnym występuje wyraźne, funkcjonalne rozdzielenie

właściwego organu regulacyjnego od organów zaangażowanych w promowanie lub wykorzystywanie

energii jądrowej. Rozdział zadań z zakresu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej od tych

dotyczących promowania i rozwoju energii jądrowej jest

podstawowym wymogiem wynikającym z aktów prawa

międzynarodowego46).

Na funkcjonujący w państwie system organów regulacyjnych w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej składają się organy dozoru jądrowego

oraz inne organy państwowe odpowiedzialne za

nadzór i kontrolę wykonywania działalności związanej

z narażeniem na promieniowanie jonizujące.

Z kolei działania związane z promocją i rozwojem wykorzystania energii jądrowej, opracowaniem planów

i strategii w zakresie rozwoju oraz funkcjonowania

energetyki jądrowej w Rzeczypospolitej Polskiej są

koordynowane i realizowane przez ministra właściwego do spraw energii. Ponadto minister właściwy do

spraw energii podejmuje działania na rzecz pozyskania

kompetentnych kadr dla potrzeb energetyki jądrowej,

rozwoju technologii jądrowych, zapewnienia udziału

polskiego przemysłu w rozwoju energetyki jądrowej,

46)

Art. 5 ust. 2 dyrektywy 2009/71/Euratom, art. 6 ust. 1 dyrektywy

Rady 2011/70/Euratom oraz art. 76 ust. 1 lit. a dyrektywy 2013/59/

Euratom.

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

a także monitoruje rynek surowcowy dotyczący dostaw uranu oraz rynek dotyczący usług w zakresie

potrzeb jądrowego cyklu paliwowego.

Wskazać również należy, że instytucją powołaną ustawą

– Prawo atomowe do wykonywania działalności w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest ZUOP. ZUOP

wykonuje również działalność polegającą na odbiorze,

transporcie, przechowywaniu i składowaniu materiałów jądrowych, źródeł promieniotwórczych oraz innych

substancji promieniotwórczych.

4.3.1. Organy dozoru jądrowego

Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe

organami dozoru jądrowego są

Prezes PAA jako naczelny organ dozoru jądrowego,

inspektorzy dozoru jądrowego – I stopnia,

II stopnia oraz do spraw zabezpieczeń

materiałów jądrowych.

Prezes PAA jest centralnym organem administracji

rządowej właściwym w sprawach bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej. Szczegółowy zakres

działania Prezesa PAA określa art. 110 ustawy – Prawo

atomowe. Nadzór nad Prezesem PAA sprawuje minister

właściwy do spraw klimatu. Prezesa PAA powołuje

Prezes Rady Ministrów spośród osób wyłonionych

w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru, na

wniosek ministra właściwego do spraw klimatu.

Prezes PAA jest powoływany na pięcioletnią kadencję.

Prezes PAA wykonuje swoje zadania przy pomocy

obsługującego go urzędu – PAA. Organem doradczym

i opiniodawczym Prezesa PAA jest Rada do spraw

Bezpieczeństwa Jądrowego i Ochrony Radiologicznej.

Inspektorzy dozoru jądrowego są uprawnieni do

wykonywania kontroli w jednostkach organizacyjnych

wykonujących działalność związaną z narażeniem

na promieniowanie jonizujące. Inspektorów dozoru

jądrowego powołuje i odwołuje Prezes PAA.

Podstawowe funkcje i zadania organów dozoru

jądrowego

Na podstawie przepisów ustawy – Prawo atomowe

można wyróżnić następujące funkcje i zadania organów

dozoru jądrowego w Polsce

wydawanie zezwoleń, przyjmowanie zgłoszeń

oraz przyjmowanie powiadomień, w sprawach

wykonywania działalności związanej

z narażeniem na promieniowanie jonizujące,

a także wydawanie decyzji w innych sprawach

wskazanych w ustawie – Prawo atomowe,

sprawowanie nadzoru i kontroli w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej nad działalnością obiektów

jądrowych oraz jednostek organizacyjnych

wykonujących działalność związaną

z narażeniem na promieniowanie jonizujące,

prowadzenie ewidencji i kontroli materiałów

jądrowych,

nadzór nad ochroną fizyczną materiałów

jądrowych i obiektów jądrowych,

nadawanie uprawnień do zajmowania

stanowisk i pełnienia funkcji istotnych z punktu

widzenia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej,

ocena sytuacji radiacyjnej kraju w warunkach

normalnych i w sytuacji zdarzeń radiacyjnych

oraz przekazywanie właściwym organom

i ludności informacji o tej sytuacji,

wydawanie zaleceń technicznych

i organizacyjnych w sprawach bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej

oraz opracowywanie projektów aktów

prawnych w zakresie określonym ustawą

– Prawo atomowe,

nakładanie administracyjnych kar pieniężnych

w zakresie, w jakim Prezes PAA jest właściwy do

wydania zezwolenia, przyjęcia zgłoszenia albo

powiadomienia o wykonywaniu działalności

związanej z narażeniem – w przypadkach

przewidzianych w przepisach ustawy

– Prawo atomowe.

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

4.3.2. Pozostałe organy wykonujące

nadzór i kontrolę w zakresie

przestrzegania warunków

bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

Zgodnie z art. 63 ust. 2 pkt 2-4 ustawy – Prawo

atomowe oprócz organów dozoru jądrowego nadzór

i kontrolę nad wykonywaniem działalności związanej

z narażeniem na promieniowanie jonizujące w zakresie

przestrzegania warunków bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej wykonują także

PWIS, GIS, komendant wojskowego ośrodka

medycyny prewencyjnej lub upoważniony

przez niego wojskowy inspektor sanitarny

wojskowego ośrodka medycyny prewencyjnej,

GIS WP – w zakresie działalności, na której

wykonywanie organy te wydają zezwolenie

lub zgodę, działalności, o której wykonywaniu

przyjmują powiadomienie, oraz w zakresie

ochrony radiologicznej pacjenta,

dyrektor okręgowego urzędu górniczego

- w zakresie działalności, o której wykonywaniu

przyjmuje powiadomienia,

Prezes ULC – w zakresie obowiązków

operatorów statków powietrznych

mających na celu zapewnienie ochrony

radiologicznej członków załóg statków

powietrznych.

Istotne zadania w zapewnieniu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej zostały powierzone

także ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, KCOR,

ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych oraz

właściwym miejscowo wojewodom.

4.3.2.1. Państwowy wojewódzki inspektor

sanitarny

PWIS wykonuje zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej

jako organ rządowej administracji zespolonej w województwie. PWIS jest też organem właściwym w zakresie

higieny radiacyjnej. W zakresie nadzoru i kontroli nad

wykonywaniem działalności związanej z narażeniem

na promieniowanie jonizujące właściwość tego organu

obejmuje następujące zadania

22

wydawanie zezwoleń na wykonywanie

działalności związanej z narażeniem

w przypadkach wskazanych w ustawie

– Prawo atomowe,

przyjmowanie powiadomień o wykonywaniu

wskazanej w ustawie – Prawo atomowe

działalności w warunkach zwiększonego,

w wyniku działania człowieka,

narażenia na naturalne promieniowanie

jonizujące,

wydawanie zgód na prowadzenie działalności

związanej z narażeniem w celach medycznych,

polegającej na udzielaniu świadczeń

zdrowotnych z zakresu rentgenodiagnostyki,

radiologii zabiegowej lub diagnostyki

związanej z podawaniem pacjentom

produktów radiofarmaceutycznych,

opiniowanie wniosków o wydanie zgody

na prowadzenie działalności związanej

z narażeniem w celach medycznych,

polegającej na udzielaniu świadczeń

zdrowotnych z zakresu radioterapii

i leczenia za pomocą produktów

radiofarmaceutycznych,

prowadzenie działań w zakresie ochrony

radiologicznej pacjenta, polegających

na przeprowadzaniu kontroli w jednostkach

ochrony zdrowia udzielających świadczeń

zdrowotnych w zakresie diagnostyki

i leczenia z wykorzystaniem promieniowania

jonizującego,

przeprowadzanie kontroli działalności,

na której wykonywanie wydano

zezwolenie lub zgodę, oraz działalności,

o której wykonywaniu przyjęto

powiadomienie,

prowadzenie określonych w ustawie – Prawo

atomowe działań w zakresie postępowania

w przypadku zdarzeń radiacyjnych

oraz w sytuacji narażenia istniejącego,

nakładanie administracyjnych kar

pieniężnych w zakresie, w jakim PWIS

jest właściwy do wydania zezwolenia

lub zgody na wykonywanie działalności

związanej z narażeniem albo przyjęcia

powiadomienia o wykonywaniu takiej

działalności – w przypadkach przewidzianych

w przepisach ustawy – Prawo atomowe.

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

4.3.2.2. Główny Inspektor Sanitarny

GIS jest centralnym organem administracji rządowej

kierującym Państwową Inspekcją Sanitarną. Swoje

zadania wykonuje on przy pomocy Głównego

Inspektoratu Sanitarnego.

W zakresie nadzoru i kontroli nad wykonywaniem

działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące właściwość tego organu obejmuje

następujące zadania

nadawanie uprawnień inspektorów ochrony

radiologicznej sprawujących wewnętrzny

nadzór nad przestrzeganiem wymagań ochrony

radiologicznej w jednostkach ochrony zdrowia

wykonujących działalność polegającą na

• uruchamianiu lub stosowaniu aparatów

rentgenowskich w medycznej pracowni

rentgenowskiej lub uruchamianiu takich

pracowni, lub

• uruchamianiu lub stosowaniu

aparatów rentgenowskich do celów

rentgenodiagnostyki, radiologii zabiegowej,

radioterapii powierzchniowej lub radioterapii

schorzeń nienowotworowych poza medyczną

pracownią rentgenowską,

prowadzenie rejestru jednostek uprawnionych

do prowadzenia szkoleń dla osób ubiegających

się o nadanie uprawnień inspektora ochrony

radiologicznej, o których mowa w pkt 1,

prowadzenie działań w zakresie ochrony przed

narażeniem na radon,

podejmowanie działań w zakresie ochrony

radiologicznej pacjenta, polegających na

• prowadzeniu rejestru podmiotów

uprawnionych do prowadzenia szkoleń

w dziedzinie ochrony radiologicznej pacjenta,

• wydawaniu zgody na prowadzenie działalności

związanej z narażeniem w celach medycznych,

polegającej na udzielaniu świadczeń

zdrowotnych z zakresu radioterapii i leczenia

za pomocą produktów radiofarmaceutycznych

oraz prowadzeniu centralnego rejestru decyzji

administracyjnych w sprawach wydania,

odmowy wydania i cofnięcia tej zgody,

• prowadzeniu Krajowej Bazy Urządzeń

Radiologicznych,

rozpatrywanie, jako organ wyższego stopnia,

odwołań od decyzji wydawanych przez

państwowego wojewódzkiego inspektora

sanitarnego,

nakładanie administracyjnych kar

pieniężnych w zakresie, w jakim GIS jest

właściwy do wydania zgody na prowadzenie

działalności związanej z narażeniem

w celach medycznych – w przypadkach

przewidzianych w przepisach ustawy

– Prawo atomowe.

4.3.2.3. Organy Wojskowej Inspekcji Sanitarnej

Wojskowa Inspekcja Sanitarna wykonuje zadania

Państwowej Inspekcji Sanitarnej w jednostkach

organizacyjnych podległych MON lub przez niego

nadzorowanych oraz w innych podmiotach, zgodnie

z kompetencją ustawową. Komendanci wojskowych

ośrodków medycyny prewencyjnej i wojskowi inspektorzy sanitarni wojskowych ośrodków medycyny

prewencyjnej są organami Wojskowej Inspekcji Sanitarnej. Organy te wykonują swoje zadania przy pomocy wojskowych ośrodków medycyny prewencyjnej.

Komendant wojskowego ośrodka medycyny prewencyjnej jest organem właściwym w pierwszej instancji

w sprawach higieny radiacyjnej. Organem wyższego

stopnia w stosunku do komendantów wojskowych

ośrodków medycyny prewencyjnej oraz wojskowych

inspektorów sanitar nych wojskowych ośrodków

medycyny prewencyjnej jest GIS WP.

W zakresie nadzoru i kontroli nad wykonywaniem

działalności związanej z narażeniem na promieniowanie

jonizujące właściwość komendanta wojskowego

ośrodka medycyny prewencyjnej lub upoważnionego

przez niego wojskowego inspektora sanitarnego

wojskowego ośrodka medycyny prewencyjnej obejmuje

następujące zadania

wydawanie zezwoleń na wykonywanie

wskazanej w ustawie – Prawo atomowe

działalności związanej z narażeniem

dla jednostek ochrony zdrowia podległych

MON lub nadzorowanych przez niego

albo dla których jest on podmiotem

tworzącym,

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

prowadzenie działań w zakresie ochrony

radiologicznej pacjenta w stosunku do

jednostek ochrony zdrowia podległych MON

lub nadzorowanych przez niego albo

dla których jest on podmiotem tworzącym,

nakładanie administracyjnych kar pieniężnych

w zakresie, w jakim jest właściwy do wydania

zezwolenia lub zgody na wykonywanie

działalności związanej z narażeniem

– w przypadkach przewidzianych

w przepisach ustawy – Prawo atomowe.

Dyrektorzy okręgowych urzędów górniczych przyjmują powiadomienia o wykonywaniu, wskazanej

w ustawie – Prawo atomowe, działalności w warunkach zwiększonego, w wyniku działania człowieka,

narażenia na naturalne promieniowanie jonizujące. W zakresie, w jakim są organami właściwymi do

przyjmowania powiadomień o wykonywaniu działalności, dyrektorzy okręgowych urzędów górniczych

nakładają administracyjne kary pieniężne w przypadkach przewidzianych w przepisach ustawy – Prawo

atomowe.

4.3.2.5. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego

Właściwość GIS WP w zakresie nadzoru i kontroli nad

wykonywaniem działalności związanej z narażeniem

na promieniowanie jonizujące obejmuje następujące

zadania

rozpatrywanie, jako organ wyższego

stopnia, odwołań od decyzji wydawanych

przez komendantów wojskowych ośrodków

medycyny prewencyjnej i wojskowych

inspektorów sanitarnych wojskowych

ośrodków medycyny prewencyjnej,

wydawanie zgody na prowadzenie działalności

związanej z narażeniem w celach medycznych,

polegającej na udzielaniu świadczeń

zdrowotnych z zakresu radioterapii i leczenia

za pomocą produktów radiofarmaceutycznych

dla jednostek ochrony zdrowia podległych MON

lub nadzorowanych przez niego albo dla których

jest on podmiotem tworzącym,

nakładanie administracyjnych kar pieniężnych

w zakresie, w jakim GIS WP jest właściwy

do wydania zgody na prowadzenie działalności

związanej z narażeniem w celach medycznych.

Prezes ULC jest centralnym organem administracji

rządowej właściwym w sprawach lotnictwa cywilnego, powoływanym i odwoływanym przez Prezesa Rady

Ministrów. Prezes ULC wykonuje swoje zadania przy

pomocy ULC. Prezes ULC sprawuje nadzór i kontrolę

nad wykonywaniem działalności operatorów statków

powietrznych, w których pochodząca od promieniowania kosmicznego dawka skuteczna (efektywna)

promieniowania jonizującego, jaką może otrzymać

członek załogi statku powietrznego, może przekroczyć 1 mSv rocznie.

Prezes ULC sprawuje nadzór i kontrolę nad wykonywaniem działalności operatorów statków powietrznych,

agentów obsługi naziemnej oraz zarejestrowanych

agentów odpowiedzialnych za transport i magazynowanie materiałów niebezpiecznych, w tym materiałów

promieniotwórczych, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami. W szczególności dokonuje zatwierdzeń

i odstępstw na wykonywanie lotów z materiałami

niebezpiecznymi.

Prezes ULC nakłada administracyjne kary pieniężne

na operatora statku powietrznego, który nie dopełnia

obowiązków dotyczących ochrony radiologicznej

członka załogi statku powietrznego.

4.3.2.6. Minister właściwy do spraw zdrowia

4.3.2.4. Dyrektorzy okręgowych

urzędów górniczych

Dyrektorzy okręgowych urzędów górniczych są

organami nadzoru górniczego pierwszej instancji

i zarazem terenowymi organami administracji

rządowej, podległymi Prezesowi Wyższego Urzędu

Górniczego. Dyrektorzy okręgowych urzędów górni czych wykonują swoje zadania przy pomocy

okręgowych urzędów górniczych, działających pod ich

bezpośrednim kierownictwem.

24

Minister właściwy do spraw zdrowia, we współpracy

z GIS, wykonuje szereg zadań związanych z nadzorem

nad ochroną radiologiczną pacjenta, wynikających

z rozdziału 3a ustawy – Prawo atomowe, oraz

opra cowuje Krajowy plan działania w przypadku

długoterminowych zagrożeń wynikających z narażenia

na radon w budynkach przeznaczonych na pobyt

ludzi oraz w miejscach pracy. Do jego zadań należy

monitorowanie stanu zdrowia osób poszkodowanych

w wyniku zdarzenia radiacyjnego, w związku z którym

wprowadzono działania interwencyjne.

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

4.3.2.7. Krajowe Centrum Ochrony Radiologicznej

w Ochronie Zdrowia

KCOR jest państwową jednostką budżetową, do której

zadań należy przede wszystkim monitorowanie stanu

ochrony radiologicznej wynikającego ze stosowania

promieniowania jonizującego w celach medycznych,

przeprowadzanie przeglądów diagnostycznych poziomów referencyjnych, a także zapewnienie wsparcia

merytorycznego i fachowego doradztwa dla komórek

organizacyjnych higieny radiacyjnej Państwowej

Inspekcji Sanitarnej w zakresie medycznych zastosowań

promieniowania jonizującego. Do zakresu działania

tej jednostki należy również wydawanie opinii

w sprawach związanych z możliwością wystąpienia

uszczerbku na zdrowiu w wyniku ekspozycji medycznej

oraz opiniowanie projektów przepisów w dziedzinie

ochrony radiologicznej pacjenta. KCOR prowadzi

Centralny Rejestr Danych o Ekspozycjach Medycznych

oraz Centralny Rejestr Ekspozycji Niezamierzonych

i Narażeń Przypadkowych, a także bierze udział

w komisjach powoływanych do zbadania okoliczności

i przyczyn ekspozycji niezamierzonych lub narażeń

przypadkowych.

postępowania awaryjnego oraz procedury i instrukcje

służące jego realizacji. Wojewoda wykonuje również

szereg innych zadań związanych z planowaniem

postępowania awaryjnego i zarządzaniem sytuacjami

zdarzeń radiacyjnych mogących powodować zagrożenie

o zasięgu wojewódzkim.

4.3.3. Organy i służby uczestniczące

w systemie bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

Określone ustawowo zadania w zakresie szeroko pojętego

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

wykonują też inne organy i służby, w szczególności

Prezes UDT,

Szef ABW,

Komendant Główny Straży Granicznej,

Dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa,

4.3.2.8. Minister właściwy do spraw wewnętrznych

Minister właściwy do spraw wewnętrznych kieruje akcją

likwidacji zagrożenia i usuwania skutków zdarzenia

radiacyjnego o zasięgu krajowym. Organ ten opracowuje

system zarządzania sytuacjami zdarzeń radiacyjnych

mogących powodować zagrożenie o zasięgu krajowym,

dokonuje analizy tego rodzaju zagrożeń, a także

sporządza plan postępowania awaryjnego oraz procedury i instrukcje służące jego realizacji. Minister

właściwy do spraw wewnętrznych wykonuje także

szereg innych zadań związanych z planowaniem

postępowania awaryjnego i zarządzaniem sytuacjami

zdarzeń radiacyjnych mogących powodować zagrożenie

o zasięgu krajowym.

Komendant Główny Państwowej Straży

Pożarnej,

Szef Agencji Wywiadu,

Komendant Główny Policji,

Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

Zadania te wynikają zarówno z przepisów ustawy –

Prawo atomowe, jak i z ustaw określających zakres

działania wymienionych organów i służb.

4.3.2.9. Wojewoda

Wojewoda jest organem administracji rządowej

w województwie, do którego właściwości należą

wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej

w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach

do właściwości innych organów tej administracji.

Wojewoda kieruje akcją likwidacji zagrożenia i usuwania

skutków zdarzenia radiacyjnego o zasięgu wojewódzkim.

Organ odpowiada także za opracowanie systemu

zarządzania sytuacjami zdarzeń radiacyjnych, jakie

mogą mieć miejsce na obszarze województwa, dokonuje

analizy zagrożeń, a także sporządza wojewódzki plan

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział 5

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Celem niniejszego rozdziału jest przedstawienie

aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej w Rzeczypospolitej Polskiej, który to –

wraz z opisem uwarunkowań prawnych oraz zasadami

bezpieczeństwa, o których mowa w rozdziałach 4 i 6 –

stanowi punkt wyjścia do określenia kierunków działań

mających na celu rozwój bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej. Na stan bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej wpływ mają

następujące elementy składowe

obecnie wykorzystywana krajowa infrastruktura

jądrowa oraz prowadzone na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej działalności związane

z narażeniem na promieniowanie jonizujące,

system prawny oraz instytucjonalny w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej, a także warunki niezbędne do

tworzenia rozwiązań na rzecz ochrony ludzi

i środowiska naturalnego przed szkodliwymi

skutkami działania promieniowania

jonizującego,

odpowiednie działania podmiotu

prowadzącego działalność związaną

z narażeniem na promieniowanie jonizujące,

zapewniające wysoki poziom bezpieczeństwa

oraz podejmowane zgodnie z wymaganiami

regulacyjnymi adresowanymi do tego podmiotu,

prace badawczo-rozwojowe w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej, a także prowadzona

w odniesieniu do tych zagadnień działalność

edukacyjna,

współpraca międzynarodowa w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej, w tym wypełnianie zobowiązań

i ustaleń dotyczących wzajemnej pomocy,

wymiany doświadczeń i dobrych praktyk,

służących harmonizacji norm bezpieczeństwa

oraz doskonaleniu ram regulacyjnych, w celu

ciągłej poprawy bezpieczeństwa.

Ponadto wskazać należy, że istotna część opisu odnosząca się do uwarunkowań prawnych w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

została przedstawiona w rozdziale 4, dlatego

też niniejszy rozdział stanowi uszczegółowienie

najistotniejszych zagadnień regulacyjnych.

5.1. Krajowa infrastruktura – obiekty

i działalności

Istniejąca w Polsce infrastruktura podlegająca

systemowi nadzoru oraz kontroli w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

obejmuje

obiekty jądrowe i inne działalności związane

z jądrowym cyklem paliwowym,

działalności związane z postępowaniem

z odpadami promieniotwórczymi,

działalności związane z wykorzystaniem

materiałów jądrowych,

działalności związane z wykorzystaniem

źródeł promieniotwórczych, urządzeń

wytwarzających promieniowanie jonizujące

oraz innych źródeł promieniowania

jonizującego,

działalności prowadzone w warunkach

narażenia na promieniowanie naturalne

pochodzące od materiałów zawierających

podwyższone stężenia naturalnych izotopów

promieniotwórczych.

Poniżej przedstawiono najistotniejsze, z punktu

widzenia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej, krajowe obiekty i działalności związane z narażeniem na promieniowanie jonizujące.

Rozdział ten opisuje stan bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej w oparciu o wyżej

wska zane elementy. Charakterystyki dokonano

z uwzględ nieniem terminów „bezpieczeństwo

jądrowe” oraz „ochrona radiologiczna”, których

znaczenie zostało przywołane we wstępie dokumentu

na podstawie przepisów ustawy – Prawo atomowe.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

5.1.1. Obiekty jądrowe

Aktualnie w Polsce do kategorii obiektów jądrowych

zaliczyć należy

reaktor badawczy MARIA,

wyłączony z eksploatacji i znajdujący się w fazie

likwidacji reaktor badawczy EWA,

dwa przechowalniki wypalonego paliwa

jądrowego.

Reaktor badawczy MARIA został uruchomiony po

raz pierwszy w 1974 r. Obecnie reaktor eksploatowany jest przez NCBJ zgodnie z zezwoleniem

na eksploatację z dnia 31 marca 2015 r., ważnym do

dnia 31 marca 2025 r. Reaktor MARIA jest reaktorem

typu basenowego o nominalnej mocy cieplnej 30 MW.

Jest on wykorzystywany do badań materiałowych

i technologicznych, neutronowego domieszkowania

materiałów półprzewodnikowych, badań fizycznych

i neutronograficznych oraz szkolenia w zakresie

fizyki i techniki reaktorowej. Ponadto uzyskiwany

w trakcie pracy reaktora strumień neutronów jest

używany do napromieniowania materiałów tarczowych, tj.: dwutlenku telluru, chlorku potasu, siarki,

samaru, lutetu, kobaltu oraz żelaza – przeznaczonych

do produkcji preparatów promieniotwórczych mających zastosowanie w medycynie nuklearnej. W reaktorze stosuje się wyłącznie niskowzbogacone paliwo

jądrowe o zawartości izotopu U-235 poniżej 20%.

Po wykorzystaniu wypalone paliwo jądrowe pochodzące z bieżącej eksploatacji reaktora MARIA jest

przechowywane w basenie technologicznym, a stałe

i ciekłe odpady promieniotwórcze powstające w trakcie

eksploatacji przekazywane są do ZUOP w celu dalszego

postępowania z nimi.

W ramach oferowanych przez MAEA eksperckich misji

przeglądowych w 2014 r. i 2017 r. przeprowadzone

zostały w reaktorze MARIA misje Zintegrowanej

Oceny Bezpieczeństwa dla Reaktorów Badawczych.

Dodatkowo w 2017 r., w ramach tematycznej oceny

bezpieczeństwa w krajach członkowskich Unii

Europejskiej, poddano ocenie program kontroli

starzenia reaktora badawczego MARIA. W wyniku

powyższych misji i oceny zewnętrzni eksperci sformułowali rekomendacje związane ze wzmacnianiem

bezpieczeństwa, które są sukcesywnie wprowadzane

w reaktorze. Zgodnie z warunkami zezwolenia w 2019 r.

NCBJ przeprowadziło dla reaktora MARIA ocenę

okresową bezpieczeństwa. Większość działań mających

28

prowadzić do wzmocnienia ochrony radiologicznej

i bezpieczeństwa jądrowego reaktora, wynikających

z przeprowadzonej okresowej oceny bezpieczeństwa,

będzie wprowadzana przez NCBJ do 2024 r.

Pierwszym reaktorem jądrowym w Polsce był reaktor

badawczy EWA, eksploatowany w latach 1958-1995.

Od 1997 r. reaktor EWA formalnie pozostaje w stanie likwidacji, która zgodnie z ustaloną strategią jest

rozłożona w czasie. Demontaż systemów oraz elementów konstrukcji i wyposażenia oraz usunięcie odpadów

promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego

z terenu obiektu jądrowego nastąpiły w kilku kolejnych

etapach. W 2002 r. zakończono usuwanie z reaktora

paliwa jądrowego i wszystkich napromieniowanych

elementów wyposażenia, których poziom aktywności mógł mieć znaczenie z punktu widzenia ochrony

radiologicznej. Aktualnie, po odpowiednim dostosowaniu, w budynku byłego reaktora EWA są zlokalizowane: pracownia izotopowa klasy I, pracownia

izotopowa klasy Z, laboratorium analiz radiometrycznych oraz laboratorium chemiczne. Pozostałą część

budynku stanowią pomieszczenia biurowe.

Na terenie ośrodka jądrowego w Świerku ZUOP

eksploatuje dwa wodne przechowalniki wypalonego

paliwa jądrowego (nr 19 i 19A) oraz obiekty wyposażone

w urządzenia służące do przetwarzania odpadów

promieniotwórczych. W przeszłości przechowalniki

wypalonego paliwa jądrowego były wykorzystywane

przede wszystkim na potrzeby reaktorów badawczych

EWA i MARIA. W 2010 r. nastąpił wywóz całego

paliwa jądrowego z przechowalnika nr 19A do

Federacji Rosyjskiej. Obecnie przechowalnik ten

służy jako rezerwa na wypadek potrzeby przechowywania wypalonego paliwa z reaktora MARIA.

W 2012 r. dokonano wywozu wypalonego paliwa

z przechowalnika nr 19 do Federacji Rosyjskiej. Od

tego czasu przechowalnik nr 19 służy do przechowywania wybranych odpadów promieniotwórczych

oraz wysokoaktywnych, zużytych zamkniętych źródeł

promieniotwórczych.

5.1.2. Źródła promieniowania jonizującego

Według stanu na dzień 31 grudnia 2021 r. w Polsce

objętych nadzorem i kontrolą przez organy dozoru

jądrowego jest 7368 działalności związanych z narażeniem na promieniowanie jonizujące, wykonywanych przez 4770 jednostek organizacyjnych.

Zamknięte źródła promieniotwórcze stosowane

są w 2447 działalnościach, głównie w przemysłowej aparaturze kontrolno-pomiarowej, radiografii

przemysłowej, brachyterapii, telegammaterapii oraz

geofizyce.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Otwarte źródła promieniotwórcze są stosowane

w 484 działalnościach, w medycynie nuklearnej

i badaniach naukowych. Łącznie stosowane są

12 532 źródła promieniotwórcze.

Izotop

Urządzenia wytwarzające promieniowanie jonizujące

– akceleratory i aparaty rentgenowskie, stosowane są

w 3 975 działalnościach, w radioterapii – radiografii

przemysłowej, weterynarii, do kontroli osób, bagażu

i przesyłek oraz do badań naukowych.

Liczba źródeł

Kategoria 1

Kategoria 2

Kategoria 3

Co-60

793

1 177

1 518

Ir-192

414

356

3

Cs-137

82

259

2 174

Se-75

636

86

3

Am-241

15

359

715

Pu-239

2

88

91

Ra-226

–

71

51

Sr-90

–

37

684

Pu-238

1

79

22

Kr-85

5

64

162

Tl-204

–

–

88

inne

11

135

1 570

Łącznie

1 959

2 711

7 081

Tabela 1. Wybrane izotopy promieniotwórcze i źródła je zawierające (stan na dzień 31 grudnia 2021 r.)

Źródło: PAA.

Na przestrzeni ostatnich 10 lat PAA odnotowała istotny wzrost liczby działalności związanych z narażeniem

na promieniowanie jonizujące, wynoszący ok. 77%

między latami 2010-2020, oraz wzrost liczby jednostek organizacyjnych o 72%, co wskazuje na rosnące zainteresowanie wykorzystywaniem technologii

jądrowych oraz różnych rodzajów źródeł promieniowania jonizującego.

Nadzorowi i kontroli Państwowej Inspekcji Sanitarnej podlega, według stanu na 31 grudnia 2020 r.,

18 348 jednostek ochrony zdrowia wykonujących działalność związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące. Działalność ta polega na stosowaniu aparatów

rentgenowskich do celów rentgenodiagnostyki, radiologii zabiegowej, radioterapii powierzchniowej lub radioterapii schorzeń nienowotworowych.

Na przestrzeni ostatnich 10 lat Państwowa Inspekcja

Sanitarna, podobnie jak PAA, również odnotowała istotny wzrost liczby jednostek związanych z narażeniem na

promieniowanie jonizujące, wynoszący ok. 84%.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

5 000

4 500

4 000

3 500

3 000

2 500

2 000

1 500

3 228

3 451

3 645

3 839

3 966

4 130

4 233

4 373

4 545

4 770

0

2 764

500

2 643

1 000

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Rysunek 1. Liczba zarejestrowanych jednostek wykonujących działalność związaną z narażeniem na

promieniowanie jonizujące w latach 2010-2021, podlegających nadzorowi PAA

Źródło: PAA.

20 000

18 000

16 000

14 000

12 000

10 000

8 000

6 000

11 000

12 000

12 800

13 952

14 913

15 805

16 226

16 426

17 634

18 348

2 000

9 962

4 000

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

0

Rysunek 2. Liczba zarejestrowanych jednostek wykonujących działalność związaną z narażeniem na

promieniowanie jonizujące w latach 2010-2020, podlegających nadzorowi GIS

Źródło: GIS.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Oprócz zarejestrowanych działalności związanych

z narażeniem na promieniowanie jonizujące zidentyfikowano dziedziny i obszary, w których działalność

zawodowa związana z występowaniem promieniowania naturalnego może prowadzić do wzrostu

narażenia pracowników lub ludności istotnego z punktu

widzenia ochrony radiologicznej. Są to działalności,

w których wykorzystuje się naturalnie występujący

materiał promieniotwórczy, oraz działalności związane

z narażeniem na radon w miejscu pracy, objęte nadzorem

i kontrolą przez Państwową Inspekcję Sanitarną lub

przez organy nadzoru górniczego. Do działalności zawodowej związanej z występowaniem promieniowania

naturalnego, istotnego z punktu widzenia ochrony

radiologicznej, należy również praca załóg statków

powietrznych, których członkowie są narażeni na

promieniowanie kosmiczne. Nadzór i kontrolę nad tego

rodzaju działalnością sprawuje Prezes ULC.

5.1.2.1. transport materiałów promieniotwórczych

W ramach zarejestrowanych działalności związanych

z narażeniem na promieniowanie jonizujące przeprowadzane są transporty źródeł promieniotwórczych.

Co roku na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadza się ponad 30 tysięcy przewozów źródeł

promieniotwórczych w transporcie drogowym,

kolejowym, śródlądowym, morskim i lotniczym.

Wska zana liczba uwzględnia także jednostkowe

transporty paliwa jądrowego w ramach tran zytu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz

przywozy świeżego paliwa jądrowego na potrzeby

eksploatacji reaktora MARIA. Ostatni wywóz wypalonego paliwa jądrowego z reaktora MARIA miał

miejsce w 2016 r.

5.1.2.2. Materiały jądrowe

Materiały jądrowe w Polsce są wykorzystywane przeważnie jako osłony dla źródeł promieniotwórczych

w postaci pojemników z uranu zubożonego. Pozostałe wykorzystywane materiały jądrowe są stosowane w małych ilościach do badań naukowych oraz

jako paliwo jądrowe w reaktorze MARIA w postaci

uranu niskowzbogaconego. Według stanu na dzień

31 grudnia 2021 r. materiały jądrowe o łącznej wadze

27 753 kilogramów znajdują się w posiadaniu 111 jednostek organizacyjnych, podzielonych na 5 rejonów

bilansu materiałowego47).

Pluton

2,45 kg

Uran wysokowzbogacony

7,27 kg

Uran niskowzbogacony

499,04 kg

Uran naturalny

3921,50 kg

Uran zubożony

23 045,90 kg

Tor

276,72 kg

Rysunek 3. Bilans materiałów jądrowych w Polsce

Źródło: PAA.

47)

Rejony bilansu materiałów jądrowych są wskazane w raporcie

„Działalność Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki oraz ocena

stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej w Polsce”.

Tekst raportu jest dostępny na stronie podmiotowej PAA.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

5.1.2.3. Odpady promieniotwórcze

W Polsce odpady promieniotwórcze powstają w wyniku

działalności ze źródłami promieniotwórczymi

w medycynie, przemyśle i placówkach badawczych oraz

w czasie eksploatacji reaktora badawczego. Większość

odpadów promieniotwórczych jest kwalifikowana

jako odpady niskoaktywne ze względu na stężenie

promieniotwórcze zawartych w tych odpadach

izotopów promieniotwórczych. Do przechowywania

odpadów promieniotwórczych służą magazyny

wyposażone w urządzenia do wentylacji mechanicznej

lub grawitacyjnej oraz urządzenia do oczyszczania

powietrza usuwanego z tych pomieszczeń.

Odbiorem, transportem, przetwarzaniem, przechowywaniem i składowaniem odpadów promieniotwórczych powstających w kraju oraz przechowywaniem

wypalonego paliwa jądrowego zajmuje się ZUOP,

który rocznie odbiera ok. 40 m3 odpadów stałych oraz

ok. 30 m3 odpadów ciekłych.

Miejscem składowania odpadów promieniotwórczych

jest KSOP. KSOP jest składowiskiem powierzchniowym

przeznaczonym do składowania krótkożyciowych,

niskoaktywnych i średnioaktywnych odpadów

promieniotwórczych o okresie połowicznego rozpadu

radionuklidów krótszym niż 30 lat. Służy ono również

do przechowywania odpadów długożyciowych,

głównie alfapromieniotwórczych, a także zużytych

zamkniętych źródeł promieniotwórczych oczekujących

na umieszczenie w składowisku głębokim.

5.2. Obowiązki w zakresie bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej

jednostek wykonujących działalność

związaną z narażeniem na

promieniowanie jonizujące

Wykonywanie działalności związanej z narażeniem na

promieniowanie jonizujące wiąże się z obowiązkami

dotyczącymi bezpieczeństwa, które zgodnie z zasadą

podejścia stopniowanego są proporcjonalne do skali

potencjalnego zagrożenia wynikającego z tej działalności. W przypadkach działalności o niższym potencjalnym zagrożeniu i niewymagających zezwolenia organy

regulacyjne wydają decyzję o przyjęciu zgłoszenia lub

przyjmują powiadomienie. Przepisy ustawy – Prawo

atomowe wskazują również przypadki, gdy prowadzenie

działalności związanej z narażeniem jest bezwzględnie

zabronione.

32

5.2.1. Obowiązki w zakresie zapewnienia

ochrony radiologicznej

Jednostki organizacyjne składające wniosek o wydanie

zezwolenia albo zgłoszenie są obowiązane wykazać, że

działalność związana z narażeniem na promieniowanie

jonizujące będzie prowadzona bezpiecznie. W tym celu

należy spełnić wymagania określone w przepisach prawa

i dołączyć do wniosku, odpowiednią dla danego rodzaju

działalności, dokumentację wykazującą spełnienie

tych wymagań. Ponadto nowe rodzaje zastosowań

promieniowania jonizującego lub nowe okoliczności

dotyczące skutków wykonywanej już działalności

wymagają przedłożenia uzasadnienia, w którym należy

wykazać, że spodziewane w wyniku wykonywania tej

działalności korzyści naukowe, ekonomiczne, społeczne

i inne będą większe niż możliwe szkody dla zdrowia

i stanu środowiska, powodowane przez tę działalność.

W zakresie ochrony radiologicznej szereg obowiązków

przewidzianych przepisami prawa dotyczy etapu wykonywania działalności związanej z narażeniem na

promieniowanie jonizujące.

Za przestrzeganie wymagań ochrony radiologicznej

odpowiada kierownik jednostki organizacyjnej, który

jest obowiązany przede wszystkim do

zapewnienia wykonywania działalności zgodnie

z zasadą optymalizacji ochrony radiologicznej

oraz jeśli określone zostały w zezwoleniu

warunki działalności, zgodnie

z tymi warunkami,

opracowania i wdrożenia efektywnego

programu zapewnienia jakości,

zapewnienia należytego poziomu ochrony

radiologicznej przez stosowne przeszkolenie

i wyposażenie pracowników, pomiary

dozymetryczne związane z narażeniem,

rejestrowanie i analizowanie narażenia

przypadkowego oraz informowanie

pracowników oraz osób z ogółu ludności

o stanie ochrony radiologicznej.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

5.2.2. Obowiązki w zakresie zapewnienia

bezpieczeństwa jądrowego

Z punktu widzenia bezpieczeństwa jądrowego do

istotnych dokumentów, które inwestor przedstawia

wraz z wnioskiem o wydanie zezwolenia dla obiektów

jądrowych, poza programem zapewnienia jakości oraz

wchodzącym w jego skład systemem zarządzania

sytuacjami zdarzeń radiacyjnych, należy zaliczyć

zintegrowany system zarządzania,

raport bezpieczeństwa,

procedury eksploatacyjne,

program zarządzania procesami starzenia

obiektu jądrowego.

Zintegrowany system zarządzania łączy wszystkie

elementy zarządzania, tak aby kwestie związane

z bezpieczeństwem jądrowym i ochroną radiologiczną

nie były rozpatrywane oddzielnie. System ten powinien

gwarantować nadrzędny priorytet bezpieczeństwa

jądrowego nad innymi elementami przez zapewnienie

tego, że wszystkie decyzje są podejmowane po analizie

ich wpływu na bezpieczeństwo jądrowe, ochronę

radiologiczną, ochronę fizyczną i zabezpieczenia

materiałów jądrowych.

Jednym z kluczowych dokumentów objętych przez

zintegrowany system zarządzania jest raport bezpieczeństwa, w którym opisuje się projekt obiektu

jądrowego wraz ze wskazaniem i technicznym uzasadnieniem zastosowanych rozwiązań projektowych.

Ponadto dokument ten opisuje aspekty związane

z bezpieczną lokalizacją obiektu, jego oddziaływaniem na środowisko, likwidacją obiektu jądrowego,

ochroną radiologiczną oraz gospodarką odpadami

promieniotwórczymi.

W trakcie eksploatacji obiektu jądrowego szczególnie

ważne jest, aby jednostka eksploatująca obiekt

zapewniła bieżące monitorowanie i kontrolę stanu

zużywających się z czasem rozwiązań technicznych

istotnych dla zapewnienia bezpieczeństwa. W przypadku stwierdzenia pogorszenia stanu technicznego

urządzeń jednostka powinna przywrócić je do

pierwotnego stanu przez przeprowadzenie remontu

albo dokonać stosownej wymiany. Działania te

przeprowadza się zgodnie z programem zarządzania

procesami starzenia obiektu jądrowego. Kolejnym

zasadniczym elementem zapewnienia bezpieczeństwa

w trakcie eksploatacji jest przeprowadzanie okresowych ocen bezpieczeństwa oraz dokonywanie

przeglądów określonych aspektów technicznych

i organizacyjnych. Ocenę okresową bezpieczeństwa,

dokonywaną w obiektach jądrowych nie rzadziej niż

co 10 lat, przeprowadza się pod względem zgodności

z warunkami zezwolenia, przepisami prawa i krajowymi

oraz międzynarodowymi standardami bezpieczeństwa.

Na podstawie przeprowadzonej oceny kierownik

jednostki eksploatującej sporządza raport, w którym

wskazuje program niezbędnych, wobec stwierdzonych

spostrzeżeń, działań naprawczych i modernizacji,

które powinny zostać wprowadzone w ustalonym

czasie. Przeglądy określonych aspektów technicznych

i organizacyjnych przeprowadza się zgodnie z zakresem

wskazanym przez Prezesa PAA, który określany jest

na podstawie zaleceń Komisji Europejskiej lub grup

eksperckich wskazanych przez Komisję Europejską.

Prace w reaktorze są prowadzone na podstawie procedur

dla normalnej eksploatacji, co zapewnia funkcjonowanie

reaktora w zakresie limitów i warunków eksploatacyjnych określonych w zezwoleniu. Procedury te dotyczą

wszelkich zasad prowadzenia bezpiecznej eksploatacji

reaktora, między innymi w związku z napromienianiem

materiałów tarczowych, kontrolą, konserwacją i remontami systemów, elementów konstrukcji i wyposażenia,

a także ochroną radiologiczną oraz monitoringiem radiacyjnym. Na wypadek wystąpienia incydentów, zdarzeń

lub awarii jest wymagane opracowanie procedur awaryjnych oraz wytycznych zarządzania ciężkimi awariami.

5.2.3. Obowiązki w zakresie ewidencji

i zabezpieczenia materiałów jądrowych

Kierownik jednostki organizacyjnej wykonującej

działalność związaną z materiałami jądrowymi jest

obowiązany do prowadzenia ewidencji materiałów

jądrowych. Informacje o zmianach ilościowych stanu

materiałów jądrowych u użytkowników są gromadzone w systemie ewidencji i kontroli materiałów

jądrowych PAA. Miesięczne sprawozdania dotyczące ilościowych zmian stanu materiałów jądrowych są

w formie elektronicznych raportów przekazywane przez

użytkowników materiałów jądrowych do Biura Zabezpieczeń Materiałów Jądrowych Komisji Europejskiej

w Luksemburgu.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

5.2.4. Obowiązki w zakresie

ochrony fizycznej obiektów

i materiałów jądrowych

Obiekty jądrowe oraz materiały jądrowe wymagają

wprowadzenia rozwiązań organizacyjnych i technicznych mających na celu zabezpieczenie ich przed

czynami takimi jak akty terroru, dywersji, sabotażu,

kradzieży, cyberatak oraz nieupoważnione użycie.

Z tego względu kierownik jednostki organizacyjnej wykonującej działalność związaną z narażeniem

polegającą na budowie, rozruchu, eksploatacji lub

likwidacji obiektu jądrowego, a także wytwarzaniu,

przetwarzaniu, przechowywaniu, transporcie lub stosowaniu materiałów jądrowych jest obowiązany do

opracowania i wdrożenia systemu ochrony fizycznej

uwzględniającego rozwiązania mające na celu zapobieganie takim czynom. System ochrony fizycznej dla

obiektów jądrowych jest zatwierdzany przez Prezesa

PAA oraz opiniowany przez Szefa ABW. W przypadku

materiałów jądrowych system ochrony fizycznej jest

zatwierdzany przez Prezesa PAA.

ciekłe i gazowe, których stężenia promieniotwórcze

mogą być pominięte z punktu widzenia ochrony

radiologicznej, mogą być odprowadzane do środowiska

tylko na warunkach określonych w zezwoleniu.

5.3. Działania organów regulacyjnych

związane z nadzorem i kontrolą

Nadzór i kontrola ze strony organów regulacyjnych nad

działalnością związaną z narażeniem na promieniowanie

jonizujące są realizowane w szczególności przez

przegląd i ocenę stanu bezpieczeństwa,

przeprowadzanie kontroli dozorowych,

nadawanie uprawnień pracowniczych.

5.3.1. Przegląd i ocena stanu bezpieczeństwa

5.2.5. Obowiązki w zakresie postępowania

z odpadami promieniotwórczymi

Jednostka organizacyjna planuje i wykonuje działalność związaną z narażeniem w sposób uniemożliwiający powstawanie odpadów promieniotwórczych.

W przypadku gdy z uwagi na charakter wykonywanej

działalności związanej z narażeniem nie jest możliwe

spełnienie tego wymagania, jednostka organizacyjna,

w której powstają odpady promieniotwórcze, zapewnia

powstawanie odpadów promieniotwórczych na najniższym rozsądnie osiągalnym poziomie pod względem

zarówno objętości, aktywności, jak i stężenia promieniotwórczego. Ponadto jednostka ta jest obowiązana

do podjęcia środków w celu minimalizowania wpływu

tych odpadów na środowisko.

Kierownik jednostki organizacyjnej, w której

powstają odpady promieniotwórcze, jest obowiązany dokonać kwalifikacji odpadów promie niotwórczych, a w przypadku odpadów, które nie są

odpadami promieniotwórczymi przejściowymi,

przekazać je do składowania lub przetworzenia

w terminie określonym w zezwoleniu. Odpady

należy przechowywać w sposób zapewniający

ochronę ludzi i środowiska pod względem ochrony

radiologicznej w warunkach normalnych i w sytuacjach zdarzeń radiacyjnych. Kierownik jednostki organizacyjnej przechowującej odpady promieniotwórcze przeprowadza, nie rzadziej niż raz w roku,

kontrolę stanu odpadów. Odpady promieniotwórcze

34

Wydanie zezwolenia, zgody, przyjęcie zgłoszenia

lub powiadomienia oraz zatwierdzenie kluczowych

dla bezpieczeństwa dokumentów poprzedzone

jest analizą i oceną dokumentacji, przedkładanej przez użytkowników źródeł promieniowania

jonizującego. W trakcie oceny weryfikuje się zgodność przedstawionych informacji z wymaganiami

zawartymi w przepisach i krajowych normach.

Weryfikacja dozorowa dla obiektów jądrowych

wiąże się z koniecznością przeprowadzenia niezbędnej analizy porównawczej przy wykorzystaniu

kodów obliczeniowych, w tym kodów do obliczeń

cieplnoprzepływowych, neutronowych, dla ciężkich

awarii oraz rozprzestrzeniania się substancji promieniotwórczych.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Rocznie Prezes PAA wydaje od 600 do 830 zezwoleń oraz przyjmuje do 150 zgłoszeń i powiadomień

dotyczących działalności ze źródłami promieniowania jonizującego. Ponadto Prezes PAA wydaje zgodę

na przeprowadzanie modernizacji lub modyfikacji

w obiektach jądrowych albo uruchomienie obiektu

jądrowego po przeprowadzonej modernizacji lub

modyfikacji. W związku z działalnościami prowadzonymi w medycznych pracowniach rentgenowskich

organy inspekcji sanitarnej rocznie wydają ok. 4 500

zezwoleń na uruchomienie i stosowanie aparatów

rentgenowskich oraz uruchomienie pracowni48).

5.3.2. Kontrole dozorowe

W trakcie kontroli jednostek wykonujących działalność

związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące

weryfikuje się przestrzeganie wymagań wynikających

z przepisów prawa, zgodność stanu faktycznego z dokumentacją związaną z działalnością oraz warunkami

określonymi w zezwoleniu. Częstość przeprowadzania

kontroli w jednostkach organizacyjnych, realizowanych

zgodnie z planem kontroli lub doraźnie, jest zależna od

zagrożenia potencjalnie stwarzanego przez wykonywaną działalność. Łącznie rocznie przeprowadza się

ponad 600 kontroli w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz ponad 4 500 kontroli

w zakresie higieny radiacyjnej.

5.3.3. Nadawanie uprawnień

pracowniczych

Uprawnienia inspektora ochrony radiologicznej są

nadawane przez Prezesa PAA, a uprawnienia inspektora ochrony radiologicznej sprawującego

nadzór nad zastosowaniem medycznych aparatów

rentgenowskich są nadawane przez GIS. Dodatkowo Prezes PAA nadaje uprawnienia do zajmowania stanowiska mającego istotne znaczenie dla

zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej. W przypadku stanowisk związanych

z obiektami jądrowymi uprawnienia te nadawane

są na okres 3 lat, a w pozostałych przypadkach – na

5 lat. Uzyskanie wymienionych uprawnień wymaga ukończenia szkolenia w jednostce uprawnionej

do przeprowadzania szkoleń oraz zdania egzaminu

przed komisją powołaną przez właściwy organ.

Średniorocznie, w ostatnich 10 latach, nadawanych

było około 1 350 uprawnień.

2 000

GIS

678

793

349

600

570

582

650

800

PAA

636

595

1 000

596

1 200

859

1 600

1 400

550

1 800

764

789

895

1 050

509

621

514

777

284

0

464

200

1 293

400

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Rysunek 4. Nadane uprawnienia inspektora ochrony radiologicznej oraz uprawnienia do zajmowania stanowiska

mającego istotne znaczenie dla bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Źródło: GIS, PAA.

48)

Prezes PAA przedstawia Prezesowi Rady Ministrów coroczne

sprawozdanie ze swojej działalności oraz ocenę stanu

bezpieczeństwa i ochrony radiologicznej kraju. Obowiązek ten jest

realizowany przez publikację raportu rocznego Prezesa PAA, który

jest dostępny na stronie podmiotowej PAA.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

5.3.4. Pozostałe formy nadzoru i kontroli

5.4.1. Monitoring ogólnokrajowy

Nadzór i kontrola właściwych organów nad spełnieniem

wymagań ochrony radiologicznej i bezpieczeństwa

jądrowego wiąże się również z

Monitoring ogólnokrajowy jest realizowany przez

system stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych oraz placówki prowadzące pomiary

skażeń promieniotwórczych środowiska, artykułów

spożywczych i pasz.

stosowaniem środków nadzorczych

w formie decyzji nadzorczych,

nakładaniem administracyjnych kar

pieniężnych,

prowadzeniem rejestru źródeł

promieniotwórczych,

kontrolą okresowych sprawozdań

z wykonywanych działalności,

przeprowadzaniem kampanii odzyskiwania

źródeł niekontrolowanych,

prowadzeniem centralnego rejestru dawek

indywidualnych,

prowadzeniem szczegółowej ewidencji

i rachunkowości materiałów jądrowych,

kontrolą stosowanych technologii jądrowych.

5.4. Ocena sytuacji radiacyjnej kraju

Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest prowadzony stały monitoring radiacyjny o zakresie ogólnokrajowym, jak również lokalnym. Dane i informacje o stanie

elementów przyrodniczych w zakresie promieniowania

jonizującego, uzyskane na podstawie badań monitoringowych, są gromadzone w państwowym monitoringu

środowiska prowadzonym przez Głównego Inspektora

Ochrony Środowiska. Ponadto systemy wymiany danych

z monitoringu radiacyjnego oraz informacji o zdarzeniach radiacyjnych umożliwiają wczesne reagowanie

na zdarzenia radiacyjne występujące poza granicami

kraju.

System wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych umożliwia dokonanie bieżącej oceny sytuacji

radiacyjnej kraju, jak również wczesne wykrywanie

skażeń promieniotwórczych w razie zaistnienia

zdarzenia radiacyjnego. Według stanu na dzień 1 grudnia 2021 r. system ten tworzy 59 stacji podstawowych

i 13 stacji wspomagających.

Do stacji podstawowych zalicza się

37 stacji automatycznych PMS należących

do PAA i działających także w systemach

międzynarodowych UE i państw bałtyckich

(Rada Państw Morza Bałtyckiego), które

wykonują pomiary ciągłe mocy przestrzennego

równoważnika dawki, widma promieniowania

gamma oraz podstawowych parametrów

meteorologicznych,

13 stacji typu ASS-500 należących do

Centralnego Laboratorium Ochrony

Radiologicznej, które wykonują ciągłe zbieranie

aerozoli atmosferycznych na filtrach oraz

spektrometryczne oznaczanie zawartości

poszczególnych radioizotopów w próbach

tygodniowych,

9 stacji należących do Instytutu Meteorologii

i Gospodarki Wodnej – Państwowego

Instytutu Badawczego, które wykonują ciągłe

pomiary mocy dawki promieniowania gamma

i aktywności alfa aerozoli atmosferycznych

oraz okresowe pomiary aktywności całkowitej

promieniowania beta i oznaczanie zawartości

Cs-137 i Sr-90.

Stacje wspomagające należące do Ministerstwa Obrony

Narodowej wykonują, ciągłe pomiary mocy dawki

promieniowania gamma, rejestrowane automatycznie

w Centralnym Ośrodku Analizy Skażeń.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Rysunek 5. Monitoring ogólnokrajowy sytuacji radiacyjnej

Źródło: PAA.

W skład sieci placówek wykonujących metodami

laboratoryjnymi pomiary zawartości skażeń promieniotwórczych w próbkach materiałów środowiskowych

oraz w żywności i paszach wchodzą

placówki podstawowe w liczbie 30,

działające w stacjach sanitarno-epidemiologicznych, wykonujących oznaczenia

zawartości Cs-137 i Sr-90 w wybranych

artykułach rolno-spożywczych;

System stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych i placówek prowadzących pomiary

skażeń promieniotwórczych, których działania

koordynuje Prezes PAA, wchodzi w skład Krajowego

Systemu Wykrywania Skażeń i Alarmowania. Nadzór

nad funkcjonowaniem krajowego systemu oraz jego

koordynację prowadzi MON przy pomocy Centralnego

Ośrodka Analizy Skażeń. Ponadto podmioty, o których

mowa w art. 73 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe,

opracowują dla podległych im stacji i placówek

programy monitoringu radiacyjnego środowiska.

placówki specjalistyczne, wykonujące

bardziej rozbudowane analizy skażeń

prób środowiskowych.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

5.4.2. Monitoring lokalny

Monitoring lokalny jest prowadzony przez służby

jednostek eksploatujących obiekty oraz dozór jądrowy

i obejmuje wybrane lokalizacje w Polsce, to jest ośrodek

jądrowy w Świerku, KSOP oraz tereny byłych zakładów

wydobywczych i przeróbczych rud uranu w Kowarach.

W ramach zadania związanego z monitoringiem

radiacyjnym na terenie i w otoczeniu wskazanych

obiektów wykonuje się pomiary zawartości substancji

promieniotwórczych w wodach podziemnych oraz

powierzchniowych, zawartości izotopów w glebie

i trawie oraz mocy dawki promieniowania.

5.4.3. Międzynarodowa wymiana

danych monitoringu radiacyjnego

i informacji o zdarzeniach

radiacyjnych

W ramach europejskiej platformy wymiany danych

radiologicznych Rzeczpospolita Polska przekazuje

automatycznie do wspólnej bazy danych, z częstotliwością raz na godzinę, wyniki pomiarów mocy

przestrzennego równoważnika dawki oraz całkowitej

aktywności alfa i beta pochodzącej od radionuklidów

sztucznych w aerozolach atmosferycznych. Analogiczne informacje przekazywane przez inne państwa

umożliwiają analizę i ocenę wpływu ewentualnych

zdarzeń radiacyjnych, które wystąpiły poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, na sytuację radiacyjną

w kraju.

Do wymiany informacji o ewentualnych zagrożeniach

radiacyjnych służy obsługiwany przez PAA system

ECURIE, którego operatorem jest Komisja Europejska,

a także USIE, obsługiwany przez MAEA.

Każdy z krajów członkowskich UE oraz MAEA,

w ramach systemów ECURIE i USIE, w przypadku

zagrożenia radiacyjnego jest zobligowany do

bezzwłocz nego powiadomienia przez te systemy

oraz przekazywania informacji o bieżącej i przewidywanej sytuacji awaryjnej oraz zdarzeniu radiacyjnym,

a także o podjętych i planowanych działaniach interwencyjnych. Powyższe informacje są bezzwłocznie

przekazywane pozostałym krajom uczestniczącym

w systemach.

38

5.5. Prace badawczo-rozwojowe

i działalność edukacyjna w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej

Zagadnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej są ściśle związane z postępem w nauce,

w tym pracami badawczymi, rozwojowymi oraz działalnością edukacyjną. Prace te są kosztowne i czasochłonne,

jak również wymagają personelu o wysokich kompetencjach oraz odpowiedniej infrastruktury badawczej.

Dodatkowo są one wsparte pracami eksperymentalnymi, które wiążą się z tworzeniem dedykowanych

platform wymiany doświadczeń oraz współpracy

krajowej i międzynarodowej. Korzystanie z uznanych

międzynarodowo danych naukowych stanowi podstawę ustanawiania kryteriów, wymagań oraz środków

mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa

pracowników, ludności i środowiska. Silne zaplecze

naukowo-badawcze ma istotne znaczenie dla

utrzymania właściwego poziomu bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej, w szczególności dla

mechanizmu współpracy w zakresie budowy kapitału

ludzkiego na potrzeby energetyki jądrowej. W kontekście PPEJ wsparcie polskiego zaplecza naukowo-badawczego jest także konieczne do przygotowania

oferty kierunków studiów, studiów podyplomowych

i szkoleń specjalistycznych niezbędnych z punktu

widzenia wszystkich etapów realizacji inwestycji oraz

zapewnienia jej bezpieczeństwa.

5.5.1. Prace badawczo-rozwojowe

W Polsce zadania związane z pracami badaw czo-roz wojowymi w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej w głównej mierze są

realizowane przez krajowe instytuty badawcze.

W poprzednich latach polskie instytuty badawcze

oraz uczelnie brały udział w projektach organizowanych przez NCBR, które dedykowane były aspektom

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

dla potrzeb energetyki jądrowej, w szczególności

w ramach strategicznego projektu badawczego

pn. „Technologie wspomagające rozwój bezpiecznej

energetyki jądrowej”, który dedykowany był aspektom bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej dla potrzeb energetyki jądrowej. Założeniem

projektu było powiązanie badań prowadzonych przez

polskie zespoły naukowe z badaniami realizowanymi na świecie oraz przygotowanie kadr naukowych

i technicznych dla polskiego przemysłu jądrowego.

W ramach projektu realizowane były prace badawcze

związane między innymi z rozwojem bezpieczeństwa

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

jądrowego i ochrony radiologicznej dla bieżących

i przyszłych potrzeb energetyki jądrowej, a także

z bezpieczną gospodarką wypalonym paliwem jądrowym, analizą procesów chemicznych zachodzących

w reaktorze jądrowym oraz doskonaleniem metod

wykonywania analiz bezpieczeństwa dla reaktorów

jądrowych. Zakończenie i ewaluacja tego projektu

nastąpiły na przełomie 2014 r. i 2015 r. Badania

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego, ochrony

radiologicznej, gospodarowania odpadami promieniotwórczymi oraz syntezy jądrowej prowadzone są

także w ramach programu badawczo-szkoleniowego

Euratom.

Obecnie badania w przedmiotowym zakresie są

prowadzone osobno przez instytuty badawcze

oraz uczelnie w stosunkowo mniejszym zakresie.

Dodatkowo badania te są prowadzone na ogół przez

niewielkie zespoły specjalistów, rozmieszczone

w kilkunastu instytucjach wykorzystujących większe

urządzanie badawcze (np. reaktor jądrowy, cyklotron)

oraz wysokoaktywne źródła promieniowania

jonizującego. Zespoły są tworzone również w związku

z potrzebami branżowymi w medycynie, górnictwie,

przemyśle lub w celu zapewnienia bezpieczeństwa

Państwa. W odniesieniu zaś do badań naukowych

w zakresie energetyki jądrowej, zgodnie z ustawą

– Prawo atomowe, plan współpracy w sprawach

tego rodzaju badań opracowuje minister właściwy

do spraw energii we współpracy z ministrem

właściwym do spraw szkolnictwa wyższego i nauki.

Każdy kraj posiadający i rozwijający program jądrowy

musi posiadać wysoko wyspecjalizowane zasoby

ludzkie, aby móc zapewnić odpowiedni poziom

ochrony ludności oraz środowiska naturalnego

przed szkodliwymi skutkami promieniowania

jonizującego. Zapewnienie właściwych warunków

do badań i edukacji służących kształceniu i szkoleniu

personelu odpowiedzialnego za bezpieczeństwo

jądrowe obiektów jądrowych, a także ram do dalszego

rozwijania wiedzy fachowej i umiejętności w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego jest częścią zobowiązań

międzynarodowych. Wzmocnienie działalności

badawczo-rozwojowej jednostek zajmujących się

problematyką bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej powinno dotyczyć zarówno infrastruktury pomiarowej, jak i zasobów kadrowych.

Do wiodących jednostek naukowo-badawczych

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, a także zagadnień związanych z bezpiecznym

gospodarowaniem wypalonym paliwem jądrowym

i postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi,

należy zaliczyć

instytuty badawcze nadzorowane przez Ministra

Klimatu i Środowiska

• NCBJ,

• Centralne Laboratorium Ochrony

Radiologicznej w Warszawie,

• Instytut Chemii i Techniki Jądrowej

w Warszawie,

• Państwowy Instytut Geologiczny

– Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie,

inne instytuty badawcze nadzorowane

przez właściwych ministrów, w szczególności

• Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii

w Warszawie,

• Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii

w Warszawie,

• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH

– Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie,

• Główny Instytut Górnictwa w Katowicach,

• Instytut Medycyny Pracy

im. prof. dra med. J. Nofera w Łodzi,

pozostałe instytuty badawcze oraz uczelnie,

w szczególności

• Instytut Fizyki Jądrowej

im. H. Niewodniczańskiego

Polskiej Akademii Nauk w Krakowie,

• Politechnikę Warszawską,

• Uniwersytet Warszawski,

• Akademię Górniczo-Hutniczą

im. Stanisława Staszica w Krakowie,

• Wojskową Akademię Techniczną

im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Zakres prac związanych z bezpieczeństwem jądrowym i ochroną radiologiczną wykonywanych przez

wskazane instytuty badawcze oraz uczelnie jest uzależniony od profilu działalności danej jednostki i posiadanej infrastruktury badawczej. W latach 2015-2020

jednostki te prowadziły badania związane w szczególności z

fizyką jądrową, w tym między innymi

badania właściwości poszczególnych

izotopów,

fizyką reaktorową i bezpieczeństwem

jądrowym, w tym między innymi z rozwojem

bezpieczeństwa reaktorów jądrowych,

przez opracowywanie i doskonalenie

narzędzi analitycznych służących do

przeprowadzania deterministycznych

analiz bezpieczeństwa,

chemią jądrową i radiochemią, w zakresie

cyklu paliwowego i przerobu odpadów

promieniotwórczych, metod analizy i usuwania

skażeń promieniotwórczych w obiegach

chłodzących reaktorów jądrowych, analiz

próbek środowiskowych na zawartość izotopów

promieniotwórczych oraz doskonaleniem

metod analizy kryminalistycznej materiałów

jądrowych,

chemią radiacyjną i radiobiologią, w zakresie

wpływu promieniowania jonizującego

na właściwości fizykochemiczne substancji

i organizmy żywe,

biomedycznymi skutkami działania niskich

dawek promieniowania jonizującego,

radioekologią i podwyższoną

promieniotwórczością naturalną w środowisku

naturalnym oraz w środowisku pracy,

bezpiecznym gospodarowaniem wypalonym

paliwem jądrowym,

dozymetrią, w tym między innymi badania

poświęcone rozwojowi obecnych i opracowaniu

nowych technik związanych z dozymetrią,

właściwościami materiałowymi, w tym

między innymi z modyfikowaniem oraz

ze zmienianiem właściwości materiałów

na skutek napromieniania,

40

zastosowaniem technologii jądrowych

w celu ochrony zdrowia ludzi i środowiska,

w tym między innymi związanych

z opracowywaniem alternatywnych

metod diagnostyki medycznej i terapii

radioizotopowej oraz komputerowego

modelowania zagrożeń wynikających

ze stosowania źródeł promieniotwórczych.

5.5.2. Działalność edukacyjna

Kształcenie, mające na celu edukację w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, jest

zapewniane w podstawowym zakresie przez szereg

polskich uczelni w ramach specjalistycznych kierunków, takich jak fizyka jądrowa, fizyka medyczna, energetyka i chemia jądrowa. Ważną rolę w tych działaniach

spełniają także szkoły doktorskie prowadzone przez

uprawnione do tego podmioty systemu szkolnictwa

wyższego i nauki. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki zapewnia organizację studiów

oraz programów badawczych służących kształceniu

kadr oraz pracowników naukowych i technicznych

w dziedzinach związanych z bezpieczeństwem jądrowym i ochroną radiologiczną.

W ramach działań związanych z edukacją i promowaniem

kultury bezpieczeństwa w zakresie technologii

jądrowych, radiacyjnych, ochrony radiologicznej oraz

radiobiologii ważną rolę pełnią również organizacje

pozarządowe, takie jak: Polskie Towarzystwo

Nukleoniczne, Stowarzyszenie Ekologów na rzecz

Energii Nuklearnej, Stowarzyszenie Inspektorów

Ochrony Radiologicznej czy też Polskie Towarzystwo

Badań Radiacyjnych.

5.6. Współpraca międzynarodowa

Kwestie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej mają szeroki wymiar międzynarodowy.

Wykorzystanie zastosowań promieniowania jonizującego w jednym państwie może nieść istotne skutki

środowiskowe i zdrowotne do innych państw. Współpraca międzynarodowa w tej dziedzinie służy rozwijaniu

podstawowych ram dla zapewnienia i utrzymania wysokiego poziomu bezpieczeństwa w wymiarze globalnym.

Dzięki współpracy międzynarodowej są pozyskiwane

informacje na temat dobrych praktyk oraz są zdobywane

doświadczenia, które mogą być wykorzystywane do rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

w kraju.

Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Do organizacji międzynarodowych i stowarzyszeń,

w których pracach biorą udział przedstawiciele

Rzeczypospolitej Polskiej, należą

MAEA,

NEA OECD,

EURATOM,

WENRA,

Stowarzyszenie Szefów Europejskich Urzędów

Dozoru Radiologicznego,

ENSRA,

ESARDA.

Wiodącą organizacją międzynarodową w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

jest MAEA. Jednym z głównych zadań MAEA jest

stanowienie międzynarodowych norm bezpieczeństwa

dla pokojowego wykorzystania energii jądrowej. Prace

nad normami są prowadzone z udziałem polskich

ekspertów w ramach następujących sześciu komitetów

MAEA

Komitet ds. norm w zakresie bezpieczeństwa

jądrowego,

Komitet ds. norm w zakresie ochrony

radiologicznej,

Komitet ds. norm w zakresie odpadów

promieniotwórczych,

Kolejną organizacją międzynarodową zajmującą się

zagadnieniami bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej jest NEA OECD. Działalność NEA OECD

opiera się na współpracy ekspertów krajowych

w siedmiu komitetach i w podległych im grupach

roboczych. Polscy eksperci są zaangażowani w prace

komitetów i grup roboczych NEA OECD w obszarze

bezpieczeństwa jądrowego, nadzoru jądrowego, prawa

jądrowego i nowych reaktorów.

W wymiarze integracji europejskiej działania na

rzecz rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej są realizowane w ramach Euratom.

W opracowywanie wspólnotowych norm i zaleceń

bezpieczeństwa są zaangażowane przede wszystkim

dwie grupy: Grupa Robocza ds. Zagadnień Atomowych

(ang. Working Party on Atomic Questions) oraz

ENSREG.

WENRA zrzesza przedstawicieli europejskich organów dozorowych do spraw bezpieczeństwa jądrowego.

W ramach prac grup roboczych związanych z reaktorami

jądrowymi, reaktorami badawczymi i odpadami promieniotwórczymi jest prowadzony proces harmonizacji

norm bezpieczeństwa. Spotkania Szefów Europejskich

Urzędów Dozoru Radiologicznego dotyczą takich

zagadnień, jak: ochrona radiologiczna w medycynie,

weterynarii, przemyśle czy przygotowanie na zdarzenia

radiacyjne. Zadaniami ENSRA są wymiana informacji

w sprawach dotyczących ochrony fizycznej materiałów i obiektów jądrowych oraz promocja jednolitego

podejścia do kwestii ochrony fizycznej w państwach

należących do UE. Rzeczpospolita Polska jest również

członkiem ESARDA. Jest to organizacja będąca forum

wymiany informacji, wiedzy i doświadczeń, upowszechniania ciągłego rozwoju i udoskonalania w dziedzinie

zabezpieczeń materiałów jądrowych, związanych

z wypełnianiem zobowiązań wynikających z Układu

o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej i pochodnych

porozumień międzynarodowych.

Komitet ds. norm w zakresie transportu

materiałów promieniotwórczych,

Komitet ds. wytycznych w zakresie ochrony

fizycznej,

Komitet ds. norm w zakresie przygotowania

i reagowania na zdarzenia radiacyjne.

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział 6

Polityka bezpieczeństwa

– zasady bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

Polityka bezpieczeństwa – zasady bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Zasady bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej są ukierunkowane na osiągnięcie podstawowego celu bezpieczeństwa, jakim jest ochrona

ludzi i środowiska przed szkodliwymi skutkami

narażenia na promieniowanie jonizujące49).

Termin „bezpieczeństwo” obejmuje bezpieczeństwo jądrowe obiektów jądrowych, ochronę radiologiczną, bezpieczeństwo postępowania z odpadami

promieniotwórczymi oraz bezpieczeństwo transportu materiałów promieniotwórczych. Z uwagi na

wzajemne odziaływanie środków oraz rozwiązań

z zakresu bezpieczeństwa i ochrony fizycznej, a także

zabezpieczeń materiałów jądrowych zasady te obejmują również aspekty dotyczące ochrony fizycznej

oraz zabezpieczeń obiektów jądrowych i materiałów

jądrowych. Tak rozumiane „bezpieczeństwo” należy

rozpatrywać pod względem zagrożeń związanych

z promieniowaniem jonizującym zarówno w warunkach

normalnych, jak i w sytuacjach awaryjnych. W konsekwencji, zasady bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej uwzględniają kwestie związane

z zapobieganiem i ograniczaniem prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzeń radiacyjnych, jak również

z łagodzeniem i minimalizacją skutków w przypadku

ich wystąpienia.

Działalność w zakresie wykorzystywania technologii

jądrowych oraz różnych rodzajów źródeł promieniowania jonizującego jest dopuszczalna w Polsce jedynie

po spełnieniu krajowych wymagań bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej. Wymagania te

powinny być tworzone oraz stosowane z uwzględnieniem zasad wskazanych w Strategii. Zasady te powinny

stanowić podstawę systemową, aksjologiczną oraz

programową w procesie formułowania wymagań

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej,

a także w ramach systemu nadzoru i kontroli nad ich

wypełnianiem. Państwo podejmuje działania prawne,

nadzorcze i administracyjne oraz inne konieczne do

skutecznego wdrażania i realizacji podstawowych

zasad bezpieczeństwa.

Zasada 1. Odpowiedzialność za bezpieczeństwo

Pierwotna oraz główna odpowiedzialność za

zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej spoczywa na podmiocie prowadzącym

działalność związaną z narażeniem na promieniowanie

jonizujące.

Za przestrzeganie wymagań bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej odpowiada

kierownik jednostki organizacyjnej

wykonującej działalność związaną z narażeniem

na promieniowanie jonizujące. Odpowiedzialności

tej nie można przenieść na inny podmiot i trwa ona

przez cały okres prowadzenia działalności, aż do

zakończenia działalności albo jej wyłączenia spod

nadzoru regulacyjnego.

Wykonywanie działalności związanej

z narażeniem na promieniowanie jonizujące

wymaga zezwolenia, zgłoszenia albo

powiadomienia w zakresie bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej.

Warunkiem wydania zezwolenia oraz przyjęcia

zgłoszenia albo powiadomienia jest spełnienie

wymaganych prawem warunków wykonywania

działalności związanej z narażeniem.

Niezależnie od odpowiedzialności kierownika

jednostki organizacyjnej obowiązek spełnienia

wymagań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej spoczywa również na innych

uczestnikach procesu inwestycyjnego, w tym

podmiotach zaangażowanych w projektowanie,

budowę lub eksploatację obiektu, odpowiednio

do zakresu ich zadań.

Jednostka organizacyjna, w której powstają

odpady promieniotwórcze lub wypalone

paliwo jądrowe, odpowiada za umożliwienie

postępowania z nimi, w tym za zapewnienie

finansowania tego postępowania, od momentu

ich powstania aż po oddanie do składowania,

łącznie z finansowaniem składowania.

Kierownik jednostki organizacyjnej prowadzącej

postępowanie z odpadami promieniotwórczymi

lub z wypalonym paliwem jądrowym odpowiada

za bezpieczeństwo w postępowaniu z odpadami

promieniotwórczymi lub z wypalonym paliwem

jądrowym, w szczególności za zapewnienie

ochrony radiologicznej.

49)

Zasady zostały sformułowane na podstawie dokumentu: MAEA,

Fundamental Safety Principles. IAEA Safety Standards Series

No. SF-1, Wiedeń 2006 , s. 4.

Polityka bezpieczeństwa – zasady bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Zasada 2. Rola Państwa

Państwo ustanawia i utrzymuje skuteczny system

prawny oraz instytucjonalny na rzecz bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej, którego istotnym

elementem jest niezależny organ regulacyjny.

Ustawa – Prawo atomowe oraz akty

wykonawcze do tej ustawy wyznaczają

ramy prawne i regulacyjne prowadzenia

działalności związanej z narażeniem na

promieniowanie jonizujące oraz nadzoru

i kontroli ze strony organów Państwa nad

tego rodzaju działalnością na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej. Ustanawiając krajowe

ramy prawne i instytucjonalne, Państwo opiera

się na najlepszych dostępnych rozwiązaniach

oraz standardach międzynarodowych.

Istotnym elementem skutecznego systemu

prawnego oraz instytucjonalnego na rzecz

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej jest niezależny organ

regulacyjny. Organ ten powinien być oddzielony

funkcjonalnie od nieuprawnionych wpływów

zewnętrznych na regulacyjny proces decyzyjny,

w szczególności ze strony podmiotów,

które są odpowiedzialne za wykorzystanie

lub promocję energii jądrowej. Niezależny

organ regulacyjny powinien być wyposażony

w odpowiednie uprawnienia i kompetencje

oraz zasoby finansowe i kadrowe w stopniu

adekwatnym do prawidłowej realizacji

powierzonych mu zadań.

Państwo zapewnia warunki do tworzenia

rozwiązań na rzecz bezpiecznego

wykorzystywania promieniowania jonizującego.

Państwo ustanawia system mający na celu

wykrywanie źródeł niekontrolowanychi

i postępowanie z nimi, włączając w to

zabezpieczenie finansowe związane

z ich odzyskiem, zarządzaniem nimi, kontrolą

nad nimi oraz ich przechowywaniem.

Zasada 3. Przywództwo i zarządzanie na rzecz

bezpieczeństwa

Podmioty prowadzące działalność związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące oraz organy regulacyjne wprowadzają i utrzymują system

zarządzania, obejmujący środki mające na celu

zapewnienie oraz promowanie skutecznego przywództwa, na rzecz bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej.

Wprowadzenie oraz utrzymanie efektywnego

systemu zarządzania, w tym zapewnienie

skutecznego przywództwa, jest kluczowym

elementem pozwalającym na osiągnięcie

wysokiego poziomu bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej. Promowanie

skutecznego przywództwa oznacza

wykorzystanie zdolności i kompetencji osób

do nadawania kierunków oraz wpływania

na zaangażowanie innych ludzi w osiąganie

podstawowego celu bezpieczeństwa i stosowanie

podstawowych zasad bezpieczeństwa za pomocą

wspólnych celów, wartości oraz zachowań.

Przywództwo na rzecz bezpieczeństwa powinno

zmierzać do integrowania wizji, celów, strategii

i planów danej organizacji przez indywidualne

zaangażowanie osób w ochronę ludzi oraz

środowiska przed szkodliwymi skutkami

promieniowania jonizującego, jak również

wspieranie silnej kultury bezpieczeństwa.

System zarządzania jest narzędziem

służącym do osiągnięcia oraz utrzymania

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej przy wykonywaniu działalności

związanej z narażeniem na promieniowanie

jonizujące. System ten integruje wszystkie

elementy zarządzania, tak aby wymagania

bezpieczeństwa były stosowane spójnie

z innymi wymaganiami, w szczególności

związanymi z jakością, wydajnością

i bezpieczeństwem działań ludzkich.

System zarządzania zapewnia wspieranie

i promocję kultury bezpieczeństwa, regularną

ocenę poziomu bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej oraz wykorzystywanie

zgromadzonych doświadczeń. Kultura

bezpieczeństwa obejmuje

• traktowanie bezpieczeństwa jako

nadrzędnego priorytetu na wszystkich

poziomach organizacji,

Polityka bezpieczeństwa – zasady bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

• indywidualne i zbiorowe zaangażowanie

ze strony kierownictwa, personelu

zarządzającego oraz pracowników w sprawy

bezpieczeństwa,

• podział odpowiedzialności za bezpieczeństwo

Zasada 5. Optymalizacja ochrony radiologicznej

Ochrona radiologiczna musi być optymalizowana

w celu zapewnienia najwyższego, rozsądnie osiągalnego poziomu ochrony.

na wszystkich poziomach organizacji,

• środki i rozwiązania, które zachęcają do

zdobywania informacji, przyswajania

wiadomości, zadawania pytań oraz

które zwalczają obojętność w sprawach

bezpieczeństwa.

System zarządzania jest stale doskonalony

z uwzględnieniem wyników analizy szeregu

wzajemnych oddziaływań pomiędzy człowiekiem

a technologią, wpływu czynnika ludzkiego oraz

dostępnych dobrych praktyk i osiągnięć nauki.

Zasada 4. Uzasadnienie działalności

Działalność związana z narażeniem na promieniowanie jonizujące może być prowadzona, o ile oczekiwane korzyści z jej wykonywania przewyższają

potencjalne niekorzystne skutki.

Każda działalność związana z wprowadzeniem

nowych rodzajów zastosowań promieniowania

jonizującego podlega uzasadnieniu. Uzasadnienie

to powinno wykazać, że spodziewane w wyniku

wykonywania tej działalności korzyści naukowe,

ekonomiczne, społeczne i inne będą większe niż

możliwe, powodowane przez tę działalność,

szkody dla zdrowia człowieka i stanu środowiska.

Środki ochrony radiologicznej stosowane

w trakcie wykonywania działalności związanej

z narażeniem na promieniowanie jonizujące

przyjmuje się za zoptymalizowane, jeżeli

zapewniają najwyższy poziom ochrony,

jaki można rozsądnie osiągnąć przez cały

okres wykonywania tego rodzaju działalności.

Środki te muszą być współmierne do charakteru

działalności i związanych z nią zagrożeń.

W procesie optymalizacji ochrony radiologicznej

przed rozpoczęciem działalności należy dokonać

oceny zagrożeń związanych z wykorzystaniem

promieniowania jonizującego dla normalnej

eksploatacji i sytuacji awaryjnych, a następnie

zagrożenia te okresowo poddawać ponownej

ocenie w trakcie wykonywania działalności.

Liczba narażonych pracowników i osób z ogółu

ludności oraz prawdopodobieństwo ich narażenia

powinny być jak najmniejsze, a otrzymane

przez nich dawki promieniowania jonizującego

możliwie małe, z rozsądnym uwzględnieniem

czynników ekonomicznych, społecznych

i środowiskowych oraz aktualnego stanu wiedzy

technicznej i biomedycznej.

W przypadku zaistnienia nowych istotnych

okoliczności dotyczących skutków wykonywanej

działalności, a także pojawienia się informacji na

temat innych niż stosowane w tej działalności

technik i technologii należy dokonać weryfikacji

uzasadnienia, uwzględniając te same czynniki,

których uwzględnienie jest wymagane przy

sporządzaniu uzasadnienia.

W odniesieniu do ekspozycji medycznej

uzasadnienie powinno wskazywać przewagę

spodziewanych korzyści diagnostycznych

lub leczniczych, w tym bezpośrednich korzyści

zdrowotnych dla osoby poddanej ekspozycji

medycznej oraz korzyści dla społeczeństwa,

nad uszczerbkiem na zdrowiu, który ekspozycja

medyczna może spowodować u osoby poddanej

takiej ekspozycji lub u jej potomstwa.

Polityka bezpieczeństwa – zasady bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Zasada 6. Ograniczenie narażenia ludzi

Zasada 7. Ochrona obecnych i przyszłych pokoleń

Środki zapobiegania i ochrony podejmowane w celu

kontroli narażenia na promieniowanie jonizujące

muszą zapewniać to, że żadna osoba nie poniesie

nieakceptowalnego ryzyka powstania szkody dla

zdrowia.

Ludzi oraz środowisko naturalne należy chronić przed

skutkami narażenia na promieniowanie jonizujące,

mając na uwadze konsekwencje wynikające z danej

działalności, występujące w trakcie jej wykonywania

lub mogące wystąpić w przyszłości.

Podstawą kontroli narażenia jest systematyczna

ocena dawek promieniowania jonizującego

prowadzona w ramach dozymetrii

indywidualnej lub środowiskowej. Zarówno

dawki promieniowania, jak i ryzyko wynikające

z napromienienia muszą być kontrolowane

w ramach ustalonych limitów.

Państwo ustala dawki graniczne

promieniowania jonizującego, które stanowią

górną granicę dopuszczalności narażenia.

W celu zapewnienia odpowiedniego

poziomu bezpieczeństwa niezbędne jest

łączne zastosowanie zasady optymalizacji

ochrony radiologicznej, ustalanie dawek

granicznych i nadzór nad ich przestrzeganiem

oraz ograniczanie narażenia ludzi przez

stosowanie ograniczników dawek

(limitów użytkowych dawek).

Należy przedsięwziąć odpowiednie środki

techniczne i organizacyjne umożliwiające

osiągnięcie wysokiego poziomu bezpieczeństwa

na każdym etapie wykonywania działalności

związanej z narażeniem na promieniowanie

jonizujące, mając na uwadze konsekwencje

wynikające z danej działalności, występujące

w trakcie jej wykonywania lub mogące wystąpić

w przyszłości.

Działalność związaną z narażeniem

na promieniowanie jonizujące planuje

i wykonuje się w sposób uniemożliwiający

powstawanie odpadów promieniotwórczych.

W przypadku gdy z uwagi na charakter

wykonywanej działalności związanej

z narażeniem powstają odpady

promieniotwórcze, jednostka organizacyjna

ogranicza powstawanie odpadów

promieniotwórczych do najniższego rozsądnie

osiągalnego poziomu oraz zapewnia

minimalizowanie wpływu tych odpadów

na środowisko.

Z odpadami promieniotwórczymi należy

postępować w taki sposób, aby uniknąć

nadmiernych obciążeń wobec przyszłych

pokoleń. Pokolenia, które wytwarzają odpady

promieniotwórcze, powinny poszukiwać

rozwiązań mających na celu zapewnienie

długoterminowego bezpieczeństwa ludności

i środowiska naturalnego oraz stosować takie

rozwiązania. Rozwiązania te powinny być

bezpieczne, praktyczne oraz akceptowalne

z punktu widzenia ochrony środowiska.

Polityka bezpieczeństwa – zasady bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Zasada 8. Zapobieganie zdarzeniom radiacyjnym

i awariom

Zasada 9. Przygotowanie i reagowanie na sytuacje

awaryjne oraz zdarzenia radiacyjne

Planując i wykonując działalność związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące, należy

dołożyć wszelkich praktycznych starań, żeby zapobiegać zdarzeniom radiacyjnym i awariom oraz

łagodzić ich skutki.

Należy poczynić odpowiednie ustalenia w zakresie

przygotowania i reagowania na sytuacje awaryjne

oraz zdarzenia radiacyjne.

W celu zminimalizowania prawdopodobieństwa

wystąpienia zdarzenia mogącego mieć

szkodliwe skutki należy podejmować środki

zapobiegające

• występowaniu uszkodzeń lub warunków

odbiegających od normy, które mogą

prowadzić do utraty kontroli nad rdzeniem

reaktora jądrowego, reakcją łańcuchową

rozszczepienia, źródłem promieniotwórczym

lub innym źródłem promieniowania

jonizującego,

• eskalacji takich uszkodzeń lub warunków

odbiegających od normy, jeżeli wystąpią,

Do podstawowych celów w zakresie

przygotowania i reagowania na sytuacje

awaryjne oraz zdarzenia radiacyjne należą

• zapewnienie przyjęcia ustaleń na potrzeby

sprawnego i skutecznego prowadzenia

czynności oraz działań na miejscu

zdarzenia, a także odpowiednio na poziomie

lokalnym, wojewódzkim, krajowym

i międzynarodowym,

• zapewnienie, że dające się racjonalnie

przewidzieć zagrożenia wynikające ze

stosowania promieniowania jonizującego,

mogące prowadzić do sytuacji awaryjnych

oraz zdarzeń radiacyjnych, zostaną

zminimalizowane,

• utracie źródła promieniotwórczego

• podjęcie stosownych działań w celu ochrony

Podstawowym środkiem zapobiegania

skutkom awarii i zdarzeń radiacyjnych oraz

ich łagodzenia jest zastosowanie koncepcji

„obrony w głąb” (ang. defence in depth),

realizowanej przez sekwencję następujących po

sobie i niezależnych poziomów bezpieczeństwa.

Zgodnie z tą koncepcją należy stosować szereg

rozwiązań organizacyjnych i technicznych,

które mają na celu skompensowanie skutków

potencjalnych awarii oraz zdarzeń radiacyjnych,

wywołanych w szczególności błędem ludzkim

lub wadą mechaniczną.

Kierownik jednostki organizacyjnej, organy

regulacyjne oraz inne organy państwowe

przyjmują odpowiednie ustalenia w zakresie

działań oraz czynności dotyczących

przygotowania i reagowania na sytuacje

awaryjne i zdarzenia radiacyjne na miejscu

zdarzenia, na poziomie lokalnym, wojewódzkim

oraz krajowym, a także – o ile zostało to

uzgodnione między państwami – na poziomie

międzynarodowym.

lub innego źródła promieniowania

jonizującego oraz utracie kontroli

nad takimi źródłami.

Przed podjęciem działalności należy opracować,

a następnie wdrożyć procedury awaryjne

w celu zapewnienia środków umożliwiających

odzyskanie kontroli nad sytuacją awaryjną

oraz ograniczenie niepożądanych skutków

wynikających z takiej sytuacji.

życia i zdrowia ludzi, jak również

bezpieczeństwa mienia i ochrony

środowiska, w razie wystąpienia sytuacji

awaryjnej lub zdarzenia radiacyjnego.

Przy opracowywaniu odpowiednich ustaleń

dotyczących przygotowania i reagowania

na sytuacje awaryjne i zdarzenia radiacyjne

należy wziąć pod uwagę wszystkie dające się

racjonalnie przewidzieć zdarzenia. Plany oraz

procedury postępowania w przypadku tego

rodzaju zdarzeń powinny podlegać okresowym

przeglądom i aktualizacjom. W tym celu

należy zapewnić przeprowadzanie okresowych

ćwiczeń w sposób zapewniający kompleksową,

w tym praktyczną, weryfikację przygotowania

na reagowanie w zidentyfikowanych sytuacjach

awaryjnych.

Polityka bezpieczeństwa – zasady bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Zasada 10. Stosowanie środków ochronnych lub działań naprawczych w sytuacji narażenia istniejącego

lub ryzyka niekontrolowanego narażenia na promieniowanie jonizujące

Zastosowanie środków ochronnych lub działań naprawczych w sytuacji istniejącego zagrożenia związanego

z promieniowaniem lub ryzyka niekontrolowanego narażenia na promieniowanie jonizujące musi być

uzasadnione i zoptymalizowane.

Zagrożenia radiacyjne mogą powstawać

w sytuacjach innych niż wykonywanie

działalności związanej z narażeniem

na promieniowanie jonizujące. Tego rodzaju

przypadki mogą dotyczyć sytuacji istniejącego

zagrożenia

• pochodzącego od naturalnych źródeł

promieniowania jonizującego,

w szczególności narażenia na radon

w miejscach pracy wewnątrz pomieszczeń

oraz w pomieszczeniach przeznaczonych

na pobyt ludzi,

• na terenach, na których w przeszłości

prowadzona była działalność

z wykorzystaniem źródeł promieniowania

jonizującego.

W takich sytuacjach, jeżeli zagrożenie radiacyjne

jest relatywnie wysokie, należy rozważyć

podjęcie środków ochronnych lub działań

naprawczych w celu zmniejszenia tego

zagrożenia.

48

Zastosowanie środków ochronnych lub działań

naprawczych wiąże się z przewidywalnymi

kosztami ekonomicznymi, społecznymi

oraz środowiskowymi, a także z ryzykiem

narażenia na promieniowanie jonizujące,

w szczególności w odniesieniu do osób

podejmujących takie środki lub działania.

Zastosowanie środków ochronnych lub działań

naprawczych jest uzasadnione pod warunkiem,

że przyniosą one korzyści przewyższające

ryzyko narażenia na promieniowanie jonizujące

i inne szkodliwe następstwa związane

z ich podejmowaniem. Ponadto środki

ochronne i działania naprawcze muszą być

zoptymalizowane w taki sposób, aby przyniosły

jak największe korzyści, które są racjonalnie

osiągalne w stosunku do kosztów z nich

wynikających.

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział 7

Kierunki działań mających na celu rozwój

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej

Kierunki działań mających na celu rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Kierunki działań mających na celu rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej opracowano na podstawie wyników analizy dotyczącej

aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, priorytetów określonych w ramach

wieloletnich programów rządowych, a także uwzględniając sformułowane w niniejszym dokumencie

zasady bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

Kierunki te dotyczą systemowych rozwiązań organizacyjnych, regulacyjnych, nadzorczych, kompetencyjnych, technologicznych, a także promowania kultury

bezpieczeństwa oraz prowadzenia badań naukowych

tak, aby zapewnić spełnienie wysokich standardów

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

Organy regulacyjne, a także inne organy i służby uczestniczące w systemie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

1.

Wzmacnianie bezpieczeństwa obiektów jądrowych oraz składowisk odpadów

promieniotwórczych

1.1.

Rozwijanie zdolności kompetencyjnych i technicznych do przeprowadzania ocen

bezpieczeństwa obiektów jądrowych oraz składowisk odpadów promieniotwórczych.

1.2.

Przeprowadzanie okresowych ocen bezpieczeństwa obiektów jądrowych oraz składowisk

odpadów promieniotwórczych, jak również wdrażanie rekomendacji wynikających z misji

przeglądowych i weryfikacyjnych wyspecjalizowanych instytucji międzynarodowych.

1.3.

Promowanie harmonizacji standardów bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

oraz norm technicznych dla obiektów jądrowych i składowisk odpadów promieniotwórczych.

1.4.

Zwiększanie obszarów wymiany wiedzy i doświadczeń w ramach współpracy bilateralnej,

w szczególności z dozorem jądrowym kraju dostawcy przyszłej technologii na potrzeby

energetyki jądrowej w Polsce.

1.5.

Doskonalenie metod analitycznych dotyczących ryzyka zagrożenia radiologicznego,

związanego z przechowywaniem wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych

i wypalonego paliwa jądrowego oraz składowaniem tego rodzaju odpadów.

2.

50

radiologicznej uwzględniają w ramach swojej

działalności, w tym w planach rozwoju, wyznaczone

w niniejszym dokumencie kierunki działań – w zakresie,

w jakim kierunki te są związane z realizacją ich zadań

ustawowych. Podmioty te zostały szczegółowo wskazane

w rozdziale 4.3 Strategii, jak również w rozdziale 8

określającym mechanizm monitorowania stanu

zaawansowania oraz sposobów realizacji kierunków

działań mających na celu rozwój bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej. O sposobie realizacji

kierunków działań decydują samodzielnie podmioty,

które je prowadzą. Kierunki te stanowią nadrzędne

wytyczne oraz pożądany kurs działań, przy czym

właściwe organy i służby uczestniczące w systemie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

powinny określić szczegółowe sposoby ich realizacji,

mając na uwadze charakterystykę swoich kompetencji

ustawowych oraz cele Strategii.

Zapewnienie bezpieczeństwa pracowników i osób z ogółu ludności narażonych

na promieniowanie jonizujące

2.1.

Przegląd i doskonalenie systemu reglamentacji prowadzenia działalności z wykorzystaniem

źródeł promieniowania jonizującego.

2.2.

Przegląd i doskonalenie regulacji w zakresie ochrony radiologicznej w obszarze narażenia na

promieniowanie jonizujące w lotnictwie cywilnym.

2.3.

Przegląd i doskonalenie regulacji w zakresie ochrony radiologicznej pracowników narażonych

na promieniowanie jonizujące w górnictwie.

2.4.

Przegląd i doskonalenie regulacji w zakresie ochrony radiologicznej pracowników narażonych

na promieniowanie jonizujące w warunkach narażenia na wzmożone promieniowanie naturalne.

Kierunki działań mających na celu rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

3.

Zapewnienie wysokiego poziomu ochrony radiologicznej pacjentów w ramach stosowania

promieniowania jonizującego w ochronie zdrowia

3.1.

Podnoszenie świadomości osób zaangażowanych w stosowanie promieniowania jonizującego

w ochronie zdrowia w zakresie ochrony radiologicznej pacjenta oraz skutków stosowania

promieniowania jonizującego w medycynie.

3.2.

Podnoszenie standardów ochrony radiologicznej w zakresie realizacji medycznych procedur

radiologicznych.

4.

Rozwijanie systemu oceny sytuacji radiacyjnej kraju oraz usprawnianie reagowania

na zdarzenia radiacyjne

4.1.

Przegląd stanu oraz identyfikacja potrzeb sprzętowych i finansowych placówek prowadzących

pomiary zawartości izotopów promieniotwórczych w środowisku naturalnym oraz produktach

spożywczych, zarówno w warunkach normalnych, jak i w razie wystąpienia zdarzenia

radiacyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem placówek prowadzących działania laboratoryjne

w terenie, również w przypadku zdarzeń radiacyjnych o zasięgu wojewódzkim.

4.2.

Zwiększanie zaangażowania w międzynarodowej wymianie danych z monitoringu

radiacyjnego.

4.3.

Rozwijanie programu ćwiczeń w zakresie reagowania na zdarzenia radiacyjne.

4.4.

Doskonalenie procedur związanych z reagowaniem na zdarzenia radiacyjne oraz

usuwaniem skutków tych zdarzeń, ze szczególnym uwzględnieniem narzędzi

wspomagających realizację zadań z zakresu zarządzania kryzysowego.

4.5.

Rozbudowa sieci monitoringu radiacyjnego na poziomie lokalnym i ogólnokrajowym,

wraz z oprogramowaniem wspomagającym proces podejmowania decyzji w sytuacjach

kryzysowych.

5.

Wzmacnianie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

w wymiarze międzynarodowym

5.1.

Zwiększanie aktywnego udziału polskich instytucji oraz specjalistów w pracach

międzynarodowych grup eksperckich w obszarze bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej.

5.2.

Promowanie na arenie międzynarodowej wypełniania obowiązków wynikających z umów

międzynarodowych w dziedzinach bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

5.3.

Udział w międzynarodowych projektach dotyczących podnoszenia kompetencji i wymiany

doświadczeń w obszarze bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, w tym przez

Program Współpracy Technicznej MAEA oraz w ramach projektów Euratom.

Kierunki działań mających na celu rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

6.

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

6.1.

Budowa kompetencji, rozwój umiejętności oraz kształcenie kadr niezbędnych

w zakresie bezpiecznego wykorzystania źródeł promieniowania jonizującego w medycynie,

przemyśle oraz badaniach naukowych.

6.2.

Budowa kompetencji, rozwój umiejętności oraz kształcenie kadr niezbędnych

do zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej obiektów jądrowych

oraz składowisk odpadów promieniotwórczych zarówno eksploatowanych obecnie,

jak i planowanych.

6.3.

Budowa kompetencji, rozwój nowych umiejętności oraz kształcenie kadr niezbędnych

do zapewnienia odpowiedniego poziomu ochrony radiologicznej dla działalności

prowadzonych w warunkach narażenia na wzmożone promieniowanie naturalne.

7.

52

Budowa kompetencji, rozwój umiejętności oraz kształcenie kadr

Promowanie kultury bezpieczeństwa

7.1.

Upowszechnianie zasad bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej,

w szczególności zasady przywództwa i zarządzania na rzecz bezpieczeństwa,

nadającej priorytet bezpieczeństwu ponad inne cele działalności związanej z narażeniem

na promieniowanie jonizujące.

7.2.

Propagowanie postaw i wartości właściwych dla wysokiej kultury bezpieczeństwa

na wszystkich poziomach organizacyjnych danej instytucji.

7.3.

Promowanie prowadzenia systematycznej samooceny oraz działań wzmacniających

kulturę bezpieczeństwa.

Kierunki działań mających na celu rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

8.

Doskonalenie systemów koordynacji, nadzoru i kontroli regulacyjnej nad zastosowaniami

promieniowania jonizującego

8.1.

Rozwijanie przejrzystego, uwzględniającego podejście stopniowane, systemu nadzoru

i kontroli nad wykonywaniem działalności związanej z narażeniem na promieniowanie

jonizujące.

8.2.

Wzmacnianie niezależności organów regulacyjnych właściwych w zakresie sprawowania

nadzoru i kontroli nad wykonywaniem działalności związanej z narażeniem

na promieniowanie jonizujące.

8.3.

Wzmacnianie współpracy krajowych organów uczestniczących w systemie koordynacji,

nadzoru i kontroli nad obiektami jądrowymi, w szczególności na potrzeby PPEJ,

oraz nad wykonywaniem innych działalności związanych z narażeniem na promieniowanie

jonizujące.

8.4.

Rozwijanie efektywnych mechanizmów i ram dialogu regulacyjnego między organami

administracji publicznej a inwestorem obiektu jądrowego w trakcie trwania całego procesu

inwestycyjnego.

8.5.

Prowadzenie systematycznej samooceny i przeglądu funkcjonowania organów

regulacyjnych, w tym pod kątem dysponowania odpowiednimi kompetencjami

i uprawnieniami oraz posiadania adekwatnych zasobów kadrowych i finansowych

do realizacji zadań.

8.6.

Wzmacnianie kompetencji i stanu wiedzy organów dozoru jądrowego w obszarze

nowych technologii jądrowych, procesu ich licencjonowania, a także rozwiązań

organizacyjno-technicznych mających wpływ na zagadnienia bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej.

8.7.

Wzmacnianie infrastruktury, kompetencji i stanu wiedzy organów regulacyjnych,

właściwych w zakresie sprawowania nadzoru i kontroli nad wykonywaniem działalności

związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące, w obszarze cyberbezpieczeństwa.

8.8.

Rozbudowa zaplecza eksperckiego organów dozoru jądrowego przez działania

na rzecz zwiększenia liczby autoryzowanych przez Prezesa PAA laboratoriów

i organizacji eksperckich.

8.9.

Analiza zasadności utworzenia jednolitych ram instytucjonalnych w zakresie organizacji

wsparcia technicznego na potrzeby licencjonowania obiektów jądrowych i składowisk

odpadów promieniotwórczych, w zależności od dynamiki rozwoju niezbędnych kompetencji

krajowych oraz postępu realizacji PPEJ.

Kierunki działań mających na celu rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

9.

Działalność w zakresie prac badawczo-rozwojowych wpływających na poziom

bezpieczeństwa jądrowego i stan ochrony radiologicznej.

9.1.

Opracowanie programu współpracy w sprawach badań naukowych w zakresie energetyki jądrowej.

9.2.

Wspieranie i intensyfikacja badań nad wpływem promieniowania jonizującego na zdrowie

człowieka i na środowisko.

9.3.

Wspieranie i intensyfikacja badań nad rozwiązaniami technologicznymi zwiększającymi

bezpieczeństwo jądrowe i ochronę radiologiczną, w tym w obszarze energetyki jądrowej,

postępowania z odpadami promieniotwórczymi oraz w zakresie nowych terapii i diagnostyki

prowadzących do mniejszego narażenia pacjenta oraz pracowników.

9.4.

Wspieranie i intensyfikacja badań dotyczących rozwoju instrumentalnych, radiochemicznych

oraz obliczeniowych metod monitoringu oraz określania istniejących i prognozowanych

przestrzenno-czasowych skażeń środowiska izotopami promieniotwórczymi pochodzącymi

ze źródeł naturalnych i sztucznych.

9.5.

Wspieranie i intensyfikacja udziału polskich jednostek badawczych w międzynarodowych

programach badawczych oraz wspieranie ich aktywnego uczestnictwa w pracach

międzynarodowych platform badawczych.

9.6.

Wspieranie polskiego przemysłu w aspekcie rozwoju rozwiązań organizacyjnych i technicznych

z zakresu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

10.

Wspieranie edukacji w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

10.1.

Rozwijanie krajowej oferty edukacyjnej na rzecz bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej,

w szczególności kształcenia kadr dla nowych technologii jądrowych wdrażanych w Polsce.

10.2.

Upowszechnianie wiedzy o bezpieczeństwie jądrowym i ochronie radiologicznej w celu

rozwijania świadomości społecznej na temat promieniowania jonizującego oraz jego

oddziaływania na zdrowie człowieka i środowisko naturalne.

Szczegółowe zestawienie relacji między celami szczegółowymi Strategii a wytyczonymi kierunkami działań

zostało zaprezentowane w tabeli 2.

Kierunek

1

2

3

4 5 6 7 8

Cel szczegółowy 1: Rozwój krajowego systemu regulacyjnego w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Cel szczegółowy 2: Rozwój systemu monitoringu radiacyjnego kraju

Cel szczegółowy 3: Wzmocnienie krajowych kompetencji w obszarze

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Cel szczegółowy 4: Zwiększanie potencjału badawczego oraz świadomości

społecznej w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Tabela 2. Relacja między celami szczegółowymi Strategii a wytyczonymi kierunkami działań

9 10

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział 8

Monitorowanie stanu zaawansowania

oraz sposobów realizacji kierunków działań

mających na celu rozwój bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej

Monitorowanie stanu zaawansowania oraz sposobów realizacji kierunków działań mających na celu

rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Strategia jest opracowywana przez ministra właściwego do spraw klimatu nie rzadziej niż co 10 lat.

Nie rzadziej niż co 5 lat, w terminie do dnia 30 czerwca danego roku, minister właściwy do spraw klimatu opracowuje sprawozdanie z realizacji Strategii

i przedkłada je Radzie Ministrów. Sprawozdanie to

jest następnie przyjmowane przez Radę Ministrów

i ogłaszane, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor

Polski”.

Stan zaawansowania oraz sposoby realizacji kierunków działań mających na celu rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej podlegają monitorowaniu ze strony ministra właściwego

do spraw klimatu. Realizację Strategii podzielono

na trzy zasadnicze etapy, których celem jest stopniowa identyfikacja potencjalnych barier rozwoju

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

przez analizę ograniczeń regulacyjnych, weryfikację

dostępnych zasobów ludzkich, finansowych oraz infrastrukturalnych, względem określonych kierunków

działań.

Podejście to zakłada regularną ocenę stanu realizowanych

zadań, wykorzystywanie zgromadzonych doświadczeń

w celu podnoszenia poziomu bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej, a także podejmowanie działań

korygujących w obszarach, które będą tego wymagały.

W polskim porządku prawnym nie funkcjonował

dotychczas kompleksowy dokument bezpośrednio

dotyczący rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej. Z tej przyczyny przyjęto, że organy oraz

podmioty uczestniczące w systemie bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej są obowiązane do

składania ministrowi właściwemu do spraw klimatu

okresowych sprawozdań na temat stanu zaawansowania

oraz sposobów realizacji przyjętych kierunków działań.

Uzyskane informacje umożliwią ministrowi właściwemu

do spraw klimatu wszechstronną ocenę realizacji celów

wyznaczonych w Strategii, jak również posłużą do

zidentyfikowania ewentualnych kierunków interwencji.

Pierwsze sprawozdania zostaną przedłożone ministrowi

właściwemu do spraw klimatu nie później niż do końca

pierwszego kwartału 2026 r. Kolejne sprawozdania

zostaną złożone nie później niż do końca pierwszego

kwartału 2030 r.

ZASADY

BEZPIECZEŃSTWA

MONITOROWANIE

SPORZĄDZENIE

SPRAWOZDAŃ

KIERUNKI

DZIAŁAŃ

dla rozwoju bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej

Rysunek 6. Schemat realizacji kierunków

56

do planów

działalności

podmiotów

uczestniczących

w systemie

bezpieczeństwa

jądrowego

i ochrony

radiologicznej

IMPLEMENTACJA

Monitorowanie stanu zaawansowania oraz sposobów realizacji kierunków działań mających na celu

rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Etap realizacji

Okres realizacji

do 30 czerwca 2026 r., w tym

• I kwartał 2026 r. – złożenie

ETAP I

sprawozdań na temat stanu

zaawansowania oraz sposobów

realizacji kierunków działań przez

organy i podmioty uczestniczące

w systemie bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej

do ministra właściwego do spraw

klimatu;

wdrażających kierunki działań określonych

w Strategii przez organy i podmioty

uczestniczące w systemie bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej;

• gromadzenie oraz analiza danych

z realizacji zadań wdrażających kierunki

działań przez organy i podmioty

uczestniczące w systemie bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej;

• sporządzenie sprawozdań na temat stanu

do 30 czerwca 2030 r., w tym

• określenie kierunków interwencji oraz

• I kwartał 2030 r. – złożenie

sprawozdań na temat stanu

zaawansowania oraz sposobów

realizacji kierunków działań przez

organy i podmioty uczestniczące

w systemie bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej

do ministra właściwego do spraw

klimatu;

• czerwiec 2030 r. – złożenie

Radzie Ministrów przez ministra

właściwego do spraw klimatu

sprawozdania z realizacji Strategii.

do końca III kwartału 2031 r.

• opracowanie projektu nowej

Strategii.

ETAP III

• zaplanowanie oraz realizowanie zadań

• czerwiec 2026 r. – złożenie

Radzie Ministrów przez ministra

właściwego do spraw klimatu

sprawozdania z realizacji Strategii.

ETAP II

Opis działań

zaawansowania oraz sposobów realizacji

kierunków działań.

podejmowanie działań korygujących

przez organy i podmioty uczestniczące

w systemie bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej – w oparciu

o wnioski z realizacji etapu I;

• gromadzenie oraz analiza danych

z realizacji zadań wdrażających kierunki

działań przez organy i podmioty

uczestniczące w systemie bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej;

• sporządzenie sprawozdań na temat stanu

zaawansowania oraz sposobów realizacji

kierunków działań.

• przegląd i ewaluacja rezultatów z całego

okresu realizacji Strategii;

• opracowanie projektu nowej Strategii

– w oparciu o wnioski z realizacji celów

i kierunków działań obowiązującej Strategii,

jak również podjęcie nowych wyzwań

w obszarze bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej;

• do czasu ogłoszenia nowej Strategii

– realizowanie zadań wdrażających

kierunki działań, monitorowanie oraz

analiza efektywności wykonywanych

zadań.

Tabela 3. Schemat monitorowania stanu zaawansowania oraz sposobów realizacji kierunków działań Strategii

Monitorowanie stanu zaawansowania oraz sposobów realizacji kierunków działań mających na celu

rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Organy i podmioty, które są obowiązane do składania

sprawozdań ministrowi właściwemu do spraw klimatu, to

minister właściwy do spraw wewnętrznych

– w obszarze planowania i postępowania

awaryjnego na szczeblu krajowym

i wojewódzkim,

minister właściwy do spraw szkolnictwa

wyższego i nauki – w obszarze planowania

współpracy w sprawach badań naukowych

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej,

Prezes PAA – w obszarze nadzoru nad

bezpieczeństwem jądrowym i ochroną

radiologiczną zgodnie z kompetencjami

wynikającymi z ustawy – Prawo atomowe,

GIS – w obszarze właściwości organów

inspekcji sanitarnej,

GIS WP – w obszarze właściwości organów

wojskowej inspekcji sanitarnej,

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego

– w obszarze właściwości organów nadzoru

górniczego,

Prezes ULC – w obszarze nadzoru nad

narażeniem na promieniowanie jonizujące

członków załóg statków powietrznych,

KCOR – w obszarze zastosowań promieniowania

jonizującego w medycynie.

58

Zakres sprawozdania powinien zawierać w szczególności

informację na temat realizowanych kierunków

działań oraz przyjętych sposobów ich realizacji

– wykonywanych zadań,

ogólne dane o przeznaczonych zasobach

kadrowych oraz poniesionych nakładach

finansowych na realizację celów Strategii,

wnioski dotyczące efektywności podejmowanych

działań, ryzyk i wyzwań wobec realizacji

celów Strategii oraz ewentualnych działań

korygujących lub kierunków interwencji

w zakresie dotyczącym rozwoju bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej.

Na wniosek ministra właściwego do spraw klimatu inne

organy i służby uczestniczące w systemie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej są obowiązane

do udzielania informacji na temat realizacji kierunków

działań przyjętych w Strategii.

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział 9

Finansowanie

Finansowanie

Zgodnie z zakresem zadań ustawowych podmioty

publiczne właściwe dla danego kierunku działań są

obowiązane do uwzględniania w swoich planach

finansowych nakładów na rozwój bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej. Realizacja

Strategii nie powoduje zwiększenia wydatków oraz

zmniejszenia dochodów jednostek sektora finansów

publicznych, w tym budżetu państwa i budżetów

jednostek samorządu terytorialnego, w stosunku do

wielkości wynikających z obowiązujących przepisów.

Działania i zadania wynikające z kierunków działań

będą finansowane w ramach środków znajdujących

się w dyspozycji odpowiedzialnych za nie podmiotów.

Z uwagi na to, że zagadnienia bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej są nierozłącznie związane

z celami określonymi w dokumentach strategicznych,

o których mowa w rozdziale 3, działania i zadania

wynikające z kierunków działań będą finansowane

także ze środków dostępnych w ramach wieloletnich

programów rządowych, a mianowicie z PPEJ oraz

Krajowego Planu.

PPEJ przewiduje środki finansowe w wysokości

400 350 tys. zł w latach 2020-2033 na realizację zadań,

które mają bezpośredni związek z zagadnieniami

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej,

w tym dotyczące

wzmocnienia kadrowego i budowy

kompetencji organów dozoru jądrowego

– 222 596 tys. zł,

dostosowania zaplecza sprzętowego

i infrastrukturalnego PAA do zadań

wynikających z PPEJ

– 87 326 tys. zł,

systemu wsparcia techniczno-eksperckiego

dla organów dozoru jądrowego

– 86 049 tys. zł,

wykonywania zadań kontrolnych oraz

pozostałych towarzyszących realizacji

zadań PAA wynikających z PPEJ

– 4 379 tys. zł.

Krajowy Plan przewiduje środki finansowe w wysokości

ok. 75 000 tys. zł w latach 2020-2033 na realizację

zadań, które mają wpływ na aspekty odnoszące się do

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej,

w szczególności dotyczące

analiz lokalizacyjnych dla nowego składowiska

– 5 000 tys. zł,

przygotowań do budowy głębokiego

składowiska – 30 000 tys. zł,

przygotowań do zamknięcia KSOP

– 10 000 tys. zł,

oceny bezpieczeństwa dla KSOP

– 10 000 tys. zł,

oceny bezpieczeństwa dla Nowego

składowiska powierzchniowego odpadów

Promieniotwórczych – 10 000 tys. zł,

programu naukowo-badawczego w zakresie

postępowania z odpadami promieniotwórczymi

– 10 000 tys. zł.

Źródłem finansowania Krajowego Planu są środki

pozostające w dyspozycji ministra właściwego do spraw

energii w ramach określonego limitu wydatków na dany

rok budżetowy, bądź, w razie takiej możliwości, środki

NFOŚiGW. W przypadku braku możliwości finansowania

działań ujętych w Krajowym Planie z obu tych

źródeł realizacja zadań zostanie pokryta ze środków

utworzonego w tym celu programu wieloletniego.

Ponadto zadania wynikające z kierunków działań będą,

w miarę zaistnienia takiej możliwości oraz zależnie od

dyspozycji właściwego ministra, finansowane przy

wykorzystaniu innych dostępnych środków, w tym

środków pochodzących z NCBR, w ramach krajowych

programów badawczo-rozwojowych, z NFOŚiGW, a także

z funduszy międzynarodowych – takich jak Mechanizm

Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego,

Norweski Mechanizm Finansowy i Fundusz Pomocy

Technicznej MAEA – oraz europejskich, w tym w ramach

UE i Euratom.

Zgodnie z rozdziałem 8 Strategii w toku wykonywanych zadań będą podejmowane działania korygujące,

w tym odnoszące się do nakładów finansowych nie

zbędnych do zapewnienia efektywnej realizacji celów

Strategii.

jeiksloP jetilopsopyzcezR jenzcigoloidar ynorhco i ogewordąj awtsńezceipzeb ujowzor eiserkaz w ikytilop i iigetartS eleC

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 26 maja 2022 r.

Poz. 541

UCHWAŁA NR 91

RADY MINISTRÓW

z dnia 12 kwietnia 2022 r.

w sprawie przyjęcia Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 39p ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1941 oraz

z 2022 r. poz. 974) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik do uchwały nr 91 Rady Ministrów

z dnia 12 kwietnia 2022 r. (poz. 541)

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Strategia i polityka w zakresie rozwoju

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

SPIS TREŚCI

Wykaz skrótów

1. Wstęp

4

6

2. Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

9

2.1. Cel główny

2.2. Cele szczegółowe

2.2.1. Cel szczegółowy 1: Rozwój krajowego systemu regulacyjnego w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

2.2.2. Cel szczegółowy 2: Rozwój systemu monitoringu radiacyjnego kraju

2.2.3. Cel szczegółowy 3: Wzmocnienie krajowych kompetencji w obszarze

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

2.2.4. Cel szczegółowy 4: Zwiększanie potencjału badawczego oraz świadomości

społecznej w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

10

10

10

10

11

11

3. Powiązania z krajowymi dokumentami strategicznymi

12

4. Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

15

4.1. Prawo międzynarodowe

4.2. Prawo krajowe

4.3. Podstawy instytucjonalne

4.3.1. Organy dozoru jądrowego

4.3.2. Pozostałe organy wykonujące nadzór i kontrolę w zakresie przestrzegania

warunków bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

4.3.3. Organy i służby uczestniczące w systemie bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

5. Opis aktualnego stanu bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

5.1 Krajowa infrastruktura – obiekty i działalności

5.1.1. Obiekty jądrowe

5.1.2. Źródła promieniowania jonizującego

5.2 Obowiązki w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

jednostek wykonujących działalność związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące

5.2.1. Obowiązki w zakresie zapewnienia ochrony radiologicznej

5.2.2. Obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego

5.2.3. Obowiązki w zakresie ewidencji i zabezpieczenia materiałów jądrowych

5.2.4. Obowiązki w zakresie ochrony fizycznej obiektów i materiałów jądrowych

5.2.5. Obowiązki w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi

5.3 Działania organów regulacyjnych związane z nadzorem i kontrolą

5.3.1. Przegląd i ocena stanu bezpieczeństwa

5.3.2. Kontrole dozorowe

5.3.3. Nadawanie uprawnień pracowniczych

5.3.4. Pozostałe formy nadzoru i kontroli

16

18

20

21

22

25

26

27

28

28

32

32

33

33

34

34

34

34

5.4. Ocena sytuacji radiacyjnej kraju

5.4.1. Monitoring ogólnokrajowy

5.4.2. Monitoring lokalny

5.4.3. Międzynarodowa wymiana danych monitoringu radiacyjnego i informacji

o zdarzeniach radiacyjnych

5.5. Prace badawczo-rozwojowe i działalność edukacyjna w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

5.5.1. Prace badawczo-rozwojowe

5.5.2. Działalność edukacyjna

5.6. Współpraca międzynarodowa

6. Polityka bezpieczeństwa – zasady bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

Zasada 1. Odpowiedzialność za bezpieczeństwo

Zasada 2. Rola Państwa

Zasada 3. Przywództwo i zarządzanie na rzecz bezpieczeństwa

Zasada 4. Uzasadnienie działalności

Zasada 5. Optymalizacja ochrony radiologicznej

Zasada 6. Ograniczenie narażenia ludzi

Zasada 7. Ochrona obecnych i przyszłych pokoleń

Zasada 8. Zapobieganie zdarzeniom radiacyjnym i awariom

Zasada 9. Przygotowanie i reagowanie na sytuacje awaryjne oraz zdarzenia radiacyjne

Zasada 10. Stosowanie środków ochronnych lub działań naprawczych w sytuacji

narażenia istniejącego lub ryzyka niekontrolowanego narażenia

na promieniowanie jonizujące

7. Kierunki działań mających na celu rozwój bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

Kierunek 1. Wzmacnianie bezpieczeństwa obiektów jądrowych oraz składowisk

odpadów promieniotwórczych

Kierunek 2. Zapewnienie bezpieczeństwa pracowników i osób z ogółu ludności

narażonych na promieniowanie jonizujące

Kierunek 3. Zapewnienie wysokiego poziomu ochrony radiologicznej pacjentów

w ramach stosowania promieniowania jonizującego w ochronie zdrowia

Kierunek 4. Rozwijanie systemu oceny sytuacji radiacyjnej kraju oraz usprawnianie

reagowania na zdarzenia radiacyjne

Kierunek 5. Wzmacnianie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

w wymiarze międzynarodowym

Kierunek 6. Budowa kompetencji, rozwój umiejętności oraz kształcenie kadr

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Kierunek 7. Promowanie kultury bezpieczeństwa

Kierunek 8. Doskonalenie systemów koordynacji, nadzoru i kontroli regulacyjnej

nad zastosowaniami promieniowania jonizującego

Kierunek 9. Działalność w zakresie prac badawczo-rozwojowych wpływających

na poziom bezpieczeństwa jądrowego i stan ochrony radiologicznej

Kierunek 10. Wspieranie edukacji w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej

Poz. 541

36

36

38

38

38

38

40

40

42

43

44

44

45

45

46

46

47

47

48

49

50

50

51

51

51

52

52

53

54

54

8. Monitorowanie stanu zaawansowania oraz sposobów realizacji kierunków działań

mających na celu rozwój bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

9. Finansowanie

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Wykaz skrótów

Wykaz skrótów

ABW – Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego

ECURIE – system wczesnego powiadamiania

i wymiany informacji o zagrożeniach radiologicznych

bądź nuklearnych w krajach Unii Europejskiej

(ang. European Community Urgent Radiological

Information Exchange)

NEA OECD – Agencja Energii Jądrowej przy

Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju

(ang. Nuclear Energy Agency Organisation

for Economic Co-operation and Development)

NFOŚiGW – Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska

i Gospodarki Wodnej

ENSRA – Europejskie Stowarzyszenie Regulatorów

Ochrony Fizycznej (ang. European Nuclear Security

Regulators Association)

ONZ – Organizacji Narodów Zjednoczonych

ENSREG – Europejska Grupa Organów Regulacyjnych

do spraw Bezpieczeństwa Jądrowego

(ang. European Nuclear Safety Regulators Group)

Państwo – Rzeczpospolita Polska

ESARDA – Europejskie Towarzystwo Badań i Rozwoju

Zabezpieczeń Materiałów Jądrowych (ang. European

Safeguards Research and Development Association)

PMS – Stacja wczesnego wykrywania skażeń

promieniotwórczych

(ang. Permanent Monitoring Station)

EURAtOM – Europejska Wspólnota Energii

Atomowej (ang. European Atomic Energy

Community)

PPEJ – Program polskiej energetyki jądrowej

GIS – Główny Inspektor Sanitarny

SMR – mały reaktor modułowy

(ang. Small Modular Reactor)

GIS WP – Główny Inspektor Sanitarny Wojska

Polskiego

HtR – reaktor wysokotemperaturowy

(ang. High Temperature Reactor)

KCOR – Krajowe Centrum Ochrony Radiologicznej

w Ochronie Zdrowia

Krajowy Plan – Krajowy plan postępowania

z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym

paliwem jądrowym

KSOP – Krajowe Składowisko Odpadów

Promieniotwórczych w Różanie

MAEA – Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej

w Wiedniu (ang. IAEA – International Atomic

Energy Agency)

MON – Minister Obrony Narodowej

NCBJ – Narodowe Centrum Badań Jądrowych

w Otwocku-Świerku

NCBR – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

PAA – Państwowa Agencja Atomistyki

PEP2040 – Polityka Energetyczna Polski do 2040 r.

PWIS – państwowy wojewódzki inspektor sanitarny

SOR – Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju

do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)

Strategia – Strategia i polityka w zakresie rozwoju

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Rzeczypospolitej Polskiej

UDt – Urząd Dozoru Technicznego

UE – Unia Europejska

ULC – Urząd Lotnictwa Cywilnego

USIE – system wymiany informacji

o incydentach i zdarzeniach radiacyjnych

(ang. Unified System for Information Exchange

in Incidents and Emergencies)

WENRA – Zachodnioeuropejskie Stowarzyszenie

Regulatorów Jądrowych

(ang. Western European Nuclear Regulators

Association)

ZUOP – Zakład Unieszkodliwiania Odpadów

Promieniotwórczych

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział 1

Wstęp

Wstęp

Wykorzystanie technologii jądrowych oraz różnych

rodzajów źródeł promieniowania jonizującego niesie

za sobą znaczne korzyści społeczne, gospodarcze i środowiskowe. Szerokie zastosowania promieniowania

jonizującego w przemyśle, medycynie oraz badaniach

naukowych mają pozytywny wpływ na jakość życia

i rozwój społeczeństwa.

Jednym z podstawowych warunków tego, aby społeczeństwo mogło czerpać korzyści z tego rodzaju działalności, jest zapewnienie funkcjonowania wiarygodnego

oraz skutecznego systemu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Termin „bezpieczeństwo

jądrowe” oznacza osiągnięcie odpowiednich warunków

eksploatacji, zapobieganie awariom, a w przypadku ich

zaistnienia – łagodzenie ich skutków, czego wynikiem

jest ochrona pracowników i ludności przed zagrożeniami

wynikającymi z promieniowania jonizującego z obiektów jądrowych. Z kolei przez ochronę radiologiczną

należy rozumieć działania zapobiegające narażeniu ludzi

i skażeniu środowiska, a w przypadku braku możliwości

zapobieżenia takim sytuacjom – ograniczenie ich skutków do poziomu tak niskiego, jak tylko jest to rozsądnie

osiągalne, przy uwzględnieniu czynników ekonomicznych, społecznych i zdrowotnych.

Ustanowienie oraz doskonalenie krajowych ram

prawnych, organizacyjnych i kontroli regulacyjnej

bezpieczeństwa jądrowego oraz ochrony radiologicznej jest obowiązkiem Państwa. Wymóg ten wynika

zarówno z aktów prawa międzynarodowego, wspólnotowego, jak i z podstawowych zasad oraz standardów

bezpieczeństwa opracowanych przez Międzynarodową

Agencję Energii Atomowej (MAEA), której to organizacji

Rzeczpospolita Polska jest członkiem założycielem.

Wykonywanie działalności związanej z narażeniem na

promieniowanie jonizujące podlega nadzorowi oraz

kontroli w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Na gruncie prawa krajowego system

kontroli regulacyjnej wykonywany jest przez organy określone w przepisach ustawy z dnia 29 listopada

2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1941),

zwanej dalej „ustawą – Prawo atomowe”. Ponadto

krajowe ramy prawne zapewniają niezależność organu

regulacyjnego1) w procesie decyzyjnym, w szczególności

przez przyznanie mu odpowiednich uprawnień, wyposażenie w wysokie kompetencje techniczne, wynikające

z posiadania odpowiednich zasobów ludzkich i finansowych, zapewniających pełną możliwość realizacji swoich

obowiązków.

1)

Pod pojęciem „organu regulacyjnego” należy rozumieć organ lub

system organów wyznaczonych w Państwie w dziedzinie regulacji

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

Zgodnie z zasadą pierwotnej odpowiedzialności 2)

za przestrzeganie wymagań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej odpowiada kierownik jednostki organizacyjnej wykonującej działalność

związaną z narażeniem. W rezultacie krajowe ramy

prawne powinny wymagać od posiadaczy zezwoleń3)

opracowania i wdrażania systemów zarządzania4),

w których bezpieczeństwo jest należytym priorytetem

ich działania. Systemy te powinny promować podnoszenie poziomu skutecznej kultury bezpieczeństwa,

rozumianej jako zespół podstawowych wartości, postaw

i zachowań zarówno grupowych, jak i indywidualnych,

nadających priorytet zagadnieniom ochrony i bezpieczeństwa przed innymi celami.

Zasada prymatu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej nad innymi aspektami działalności,

w tym ekonomicznymi, politycznymi, społeczno-gospodarczymi, jest fundamentalną zasadą wykorzystywania technologii jądrowych oraz źródeł

promieniowania jonizującego 5). Podstawowym

celem bezpieczeństwa jest ochrona ludzi i środowiska

naturalnego przed szkodliwymi skutkami działania

promieniowania jonizującego6).

Zobowiązanie do przestrzegania zasady prymatu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej należy postrzegać w kategoriach zobowiązania oraz wysiłku całego Państwa zarówno

w aspekcie administracyjnym, regulacyjnym, ekonomicznym, jak i społecznym. W celu zapewnienia,

że kwestia zagrożeń radiacyjnych wynikających

z eksploatacji obiektów jądrowych oraz prowadzenia

działalności związanych z narażeniem na promieniowanie jonizujące jest traktowana z należytą uwagą

MAEA, Fundamental Safety Principles. IAEA Safety Standards Series

No. SF-1, Wiedeń 2006, s. 6.

3)

W niniejszym dokumencie pojęcie „zezwolenia” jest używane

w znaczeniu szerokim i oznacza każdą prawną formę reglamentacji

działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące

przewidzianą w przepisach ustawy – Prawo atomowe.

4)

Termin „systemy zarządzania” jest używany w znaczeniu szerokim,

obejmując zarówno zintegrowane systemy zarządzania, programy

zapewnienia jakości, jak i inne narzędzia systemowe służące

działaniom na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej.

5)

Zasada prymatu bezpieczeństwa została ugruntowana w aktach

prawa międzynarodowego. Zob. art. 10 Konwencji bezpieczeństwa

jądrowego, sporządzonej w Wiedniu dnia 20 września 1994 r.

(Dz. U. z 1997 r. poz. 262). Koncepcja „safety first” wynika także

z dokumentów MAEA. Zob. na przykład: MAEA, Fundamental

Safety Principles. IAEA Safety Standards Series No. SF-1, Wiedeń

2006, s. 8; IAEA, Leadership and Management for Safety. IAEA

Safety Standard Series No. GSR Part 2, Wiedeń 2016 , s. 6, 7 i 9.

6)

MAEA, Fundamental Safety Principles. IAEA Safety Standards Series

No. SF-1, Wiedeń 2006, s. 4.

2)

Wstęp

ze strony rządu oraz organów regulacyjnych, Państwo

ustanawia krajową strategię i politykę w zakresie

rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

Należy podkreślić, że dotychczas nie funkcjonował

w Rzeczypospolitej Polskiej jeden kompleksowy

dokument określający strategię i politykę w zakresie

rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej. Na gruncie prawa krajowego wymóg

opracowania strategii i polityki w zakresie rozwoju

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Państwa wynika wprost z art. 39p ust. 1 ustawy – Prawo

atomowe. Niniejszy dokument stanowi wypełnienie

wskazanego obowiązku ustawowego oraz instrument

realizacji zobowiązań prawnomiędzynarodowych

Polski. Konieczność opracowania i przyjęcia tego

rodzaju strategii jest jednym z podstawowych

wymogów bezpieczeństwa, określonych przez MAEA

w dokumencie odnoszącym się do regulacyjnych ram

bezpieczeństwa7). Zgodnie z rekomendacjami Misji

Zintegrowanego Przeglądu Dozoru Jądrowego MAEA

z 2013 r. oraz 2017 r.8) w Polsce powinien zostać przyjęty

jeden kompleksowy dokument określający strategię

oraz politykę bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej.

Polityka w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej określa wizję oraz

nadrzędne wartości, w wymiarze systemowym,

aksjologicznym oraz programowym, sformułowane

i przyjęte przez Państwo w odniesieniu do pokojowego

wykorzystywania technologii jądrowych oraz źródeł

MAEA, Governmental, Legal and Regulatory Framework for Safety.

IAEA Safety Standards Series No. GSR Part 1 (Rev. 1), Wiedeń 2016,

s. 4, wymóg bezpieczeństwa nr 1.

8)

Misje MAEA mają charakter międzynarodowych przeglądów

zewnętrznych, o których mowa w art. 113a ust. 2 ustawy - Prawo

atomowe.

promieniowania jonizującego. Służy ona osiągnięciu

podstawowego celu bezpieczeństwa, jakim jest

ochrona ludzi i środowiska przed szkodliwymi

skutkami narażenia na promieniowanie jonizujące.

Wyrazem tej wizji oraz wartości są zasady bez pieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej,

które zostały opisane w rozdziale 6. Zasady te są

jednocześnie odzwierciedleniem fundamentalnych

zasad bezpieczeństwa opracowanych przez MAEA9).

Strategia ma charakter wykonawczy w stosunku do

polityki Państwa w przedmiotowym zakresie. Strategia ta wyznacza kierunki działań służące osiągnięciu

założeń polityki Państwa w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Zostały

one opracowane w oparciu o analizę aktualnego stanu

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

w Państwie. Kierunki te określają obszary priorytetowe,

a także stanowią pożądany kurs działań dla właściwych

organów i służb uczestniczących w systemie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

Przy wdrażaniu Strategii właściwe podmioty powinny zastosować podejście stopniowane (ang. graded

approach), to jest mieć na uwadze uwarunkowania

krajowe, cele ochrony przed promieniowaniem jonizującym, a także współmierność kontroli regulacyjnej

do skali i prawdopodobieństwa wystąpienia narażenia

wynikającego z danej działalności.

Strategia Państwa uwzględnia założenia odrębnych

strategii rozwoju, polityk oraz programów, które

zostały wskazane w rozdziale 3.

7)

8

9)

MAEA, Fundamental Safety Principles. IAEA Safety Standards Series

No. SF-1, Wiedeń 2006, s. 4.

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział 2

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Niniejszy dokument ma charakter programowy i jest

wyrazem zaangażowania Państwa we wdrażanie wysokich standardów bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej we wszystkich działaniach związanych

z pokojowym wykorzystaniem technologii jądrowych

oraz źródeł promieniowania jonizującego.

2.1. Cel główny

Głównym celem Strategii jest zapewnienie ochrony

ludzi i środowiska naturalnego przed szkodliwymi

skutkami działania promieniowania jonizującego

oraz podniesienie poziomu bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej w Państwie.

Cel główny został doprecyzowany czterema celami

szczegółowymi, wspomaganymi przez wyznaczone

w Strategii kierunki działań oraz zasady bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej.

2.2. Cele szczegółowe

2.2.1. Cel szczegółowy 1

Rozwój krajowego systemu

regulacyjnego w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

Krajowy system regulacyjny w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej służy

zapewnieniu ochrony ludności, pracowników oraz

środowiska naturalnego przed zagrożeniami wynikającymi z zastosowań promieniowania jonizującego.

Ustanowienie i utrzymanie skutecznego oraz wiarygodnego systemu regulacyjnego jest obowiązkiem

Państwa. W celu ciągłego podnoszenia poziomu

bezpieczeństwa oraz poprawy funkcjonowania systemu

regulacyjnego w zakresie bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej konieczne jest uwzględnienie

najlepszych dostępnych rozwiązań, standardów

międzynarodowych i osiągnięć nauki. Na podstawie

doświadczeń z funkcjonowania systemu regulacyjnego

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej, dokonany zostanie przegląd przepisów

prawa w celu wzmocnienia mechanizmów koordynacji,

nadzoru i kontroli, jak również doskonalenia wymagań

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej, co zapewni jednocześnie dostosowanie

wykorzystania nowych technologii jądrowych do

krajowych ram prawnych. Ważnym elementem podnoszącym jakość otoczenia regulacyjnego i sprzyjającym

harmonizacji standardów bezpieczeństwa jest wymiana

wiedzy oraz doświadczeń w ramach współpracy

międzynarodowej. W związku z tym podjęte zostaną

działania związane ze zwiększeniem aktywnego udziału

10

polskich instytucji w pracach międzynarodowych grup

eksperckich w obszarze bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej. Rozwój krajowego systemu

regulacyjnego ma istotne znaczenie w kontekście

wyzwań stojących przed organami Państwa, wynikających z PPEJ, w tym planów związanych z budową

elektrowni jądrowych i nowego składowiska odpadów

promieniotwórczych.

2.2.2. Cel szczegółowy 2

Rozwój systemu monitoringu

radiacyjnego kraju

Na terytorium Polski jest prowadzony stały monito ring mocy dawki promieniowania gamma oraz

pomiarów zawartości izotopów promieniotwórczych

w środowisku oraz produktach spożywczych. System

monitoringu radiacyjnego funkcjonuje w trybie ciągłym

i pozwala na bieżącą ocenę sytuacji radiacyjnej na

terenie kraju, wczesne wykrywanie potencjalnych

zagrożeń oraz prognozowanie ich rozwoju. Wzmocnienie systemu monitoringu radiacyjnego kraju

wiąże się także ze zwiększeniem zdolności struktur

Państwa do reagowania w sytuacjach kryzysowych

i informowania społeczeństwa o podejmowanych

działaniach oraz możliwych do zastosowania środkach ochrony zdrowia. Z tej przyczyny zostaną

podjęte działania zmierzające do rozbudowy sieci

monitoringu radiacyjnego na poziomie lokalnym

oraz ogólnokrajowym, wraz z oprogramowaniem

wspomagającym proces podejmowania decyzji

w sytuacjach kryzysowych. Niezbędne jest także

stałe doskonalenie procedur i rozwijanie programu

ćwiczeń związanych z reagowaniem na zdarzenia

radiacyjne oraz usuwaniem skutków tych zdarzeń.

Ponadto zakłada się dokonanie przeglądu stanu

i identyfikacji potrzeb jednostek prowadzących

pomiary skażeń promieniotwórczych w celu rozszerzenia możliwości pomiarowych oraz usprawnienia

procesu analizy otrzymywanych danych. Należy mieć

na uwadze, że systematyczna ocena sytuacji radiacyjnej

polega na zbieraniu, weryfikowaniu oraz analizowaniu

informacji otrzymywanych z wielu źródeł, tak aby

identyfikacja potencjalnych zagrożeń i prognoza ich

rozwoju mogły następować możliwie szybko, w oparciu

o jak najdokładniejsze dane.

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

2.2.3. Cel szczegółowy 3

Wzmocnienie krajowych kompetencji

w obszarze bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

Prowadzenie działalności związanej z narażeniem

na promieniowanie jonizujące oraz nadzór nad jej

bezpiecznym wykonywaniem wymagają wysokiego

poziomu kompetencji, w tym wiedzy, oraz przeszkolenia kadry pracowniczej w dziedzinach mających

wpływ na stan bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej. Rozwój kompetencji oraz kształcenie

kadr niezbędnych w zakresie bezpiecznego wykorzystania źródeł promieniowania jonizującego jest

procesem długotrwałym oraz wieloaspektowym.

Technologie jądrowe charakteryzują się wysokim

stopniem zaawansowania, złożoności i innowacyjności,

jak również wymagają zaangażowania specjalistów

z wielu dziedzin technicznych. W konsekwencji jest

zasadne prowadzenie działań mających na celu rozwój

kompetencji oraz kształcenie kadr niezbędnych do

zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej obiektów jądrowych, składowisk

odpadów promieniotwórczych, a także bezpiecznego

wykorzystania źródeł promieniowania jonizującego

w medycynie, przemyśle oraz badaniach naukowych.

Rozwój kompetencji będzie obejmował upowszechnianie

zasad bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz propagowanie postaw i wartości właściwych

dla wysokiej kultury bezpieczeństwa. Doskonalenie

zdolności kompetencyjnych i technicznych wymaga

zwiększenia obszarów wymiany wiedzy i doświadczeń

w ramach współpracy międzynarodowej, w tym

także z zagranicznymi organami dozoru jądrowego.

Szczególnym wyzwaniem dla Państwa jest odpowiednie

przygotowanie kadr na potrzeby realizacji PPEJ, jak

również w odniesieniu do nowych technologii jądrowych

oraz towarzyszących im rozwiązań organizacyjnotechnicznych mających wpływ na zagadnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

2.2.4. Cel szczegółowy 4

Zwiększanie potencjału badawczego

oraz świadomości społecznej

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

Zagadnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej mają ścisły związek z postępem

w nauce, w tym z pracami badawczymi, rozwojowymi

oraz działalnością edukacyjną. Badania naukowe

stanowią podstawę ustanawiania standardów,

wymagań i rozwiązań organizacyjno-technicznych

mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa ludzi

oraz środowiska naturalnego przed negatywnymi

skutkami promieniowania jonizującego. Wprowadzanie nowych technologii jądrowych wiąże się

z koniecznością zwiększania potencjału badawczego

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej. Dodatkowo rozwój silnego zaplecza

naukowo-badawczego jest istotnym elementem

budowania kapitału ludzkiego na potrzeby wdrożenia

energetyki jądrowej w Polsce, jak również tworzenia

i wprowadzania innowacyjnych rozwiązań służących

ochronie ludzi oraz środowiska naturalnego. W tym

celu podjęte zostaną działania na rzecz wspierania

i intensyfikacji badań nad wpływem promieniowania

jonizującego na zdrowie człowieka oraz środowisko

naturalne, a także nad rozwiązaniami technologicznymi

podnoszącymi poziom bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej.

Ponadto jest niezbędne zwiększenie świadomości

społecznej dotyczącej skutków zastosowania promieniowania jonizującego, w tym jego oddziaływania na

zdrowie człowieka i środowisko naturalne. Ze względu

na konieczność zapewnienia dostępu społeczeństwa do

rzetelnej informacji zostaną podjęte działania mające

na celu upowszechnianie wiedzy o bezpieczeństwie

jądrowym i ochronie radiologicznej, w tym przez

rozwijanie oferty edukacyjnej oraz prowadzenie działań

związanych z komunikacją społeczną. Powinny one

sprzyjać wzmocnieniu społecznego zaufania do nauki

oraz formułowanych wniosków na temat zagadnień

istotnych dla bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej.

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział 3

Powiązania z krajowymi dokumentami

strategicznymi

Powiązania z krajowymi dokumentami strategicznymi

Realizacja zasadniczych celów Strategii stanowi istotny

element wykonania treści strategiczno-programowych, powiązanych z zagadnieniami bezpie czeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, określonych

w krajowych dokumentach strategicznych. Niniejszy

dokument uwzględnia cele postawione w

SOR10),

PPEJ11),

PEP204012),

Polityce ekologicznej państwa 2030

– strategii rozwoju w obszarze środowiska

i gospodarki wodnej13),

Krajowym Planie14),

Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa

narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 202215).

Kluczowym dokumentem w obszarze średnio- i długofalowej polityki gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej

jest SOR, stanowiąca aktualizację średniookresowej

strategii rozwoju kraju, to jest Strategii Rozwoju Kraju

2020. Wskazane w SOR cele, kierunki interwencji,

działania i projekty powinny znaleźć odzwierciedlenie

we wszystkich krajowych dokumentach strategicznych.

W tym sensie SOR stanowi podstawę do przygotowywania

nowych strategii sektorowych. Wśród podstawowych

wyzwań rozwojowych Polski wpływających na osiągnięcie

celów SOR wskazano na konieczność zapewnienia

gospodarce, instytucjom oraz obywatelom stabilnych

i optymalnie dostosowanych do potrzeb dostaw

energii, po akceptowalnej ekonomicznie cenie. W SOR

wdrożenie energetyki jądrowej uznano za istotny

Uchwała nr 8 Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie

przyjęcia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do

roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (M.P. poz. 260).

11)

Uchwała nr 141 Rady Ministrów z dnia 2 października 2020 r.

w sprawie aktualizacji programu wieloletniego pod nazwą „Program

polskiej energetyki jądrowej” (M.P. poz. 946).

12)

Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 marca

2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r.

(M.P. poz. 264).

13)

Uchwała nr 67 Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2019 r. w sprawie

przyjęcia „Polityki ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju

w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (M.P. poz. 794).

14)

Uchwała nr 154 Rady Ministrów z dnia 21 października 2020 r.

w sprawie aktualizacji „Krajowego planu postępowania z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym”

(M.P. poz. 1070).

15)

Uchwała nr 67 Rady Ministrów z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie

przyjęcia „Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego

Rzeczypospolitej Polskiej 2022” (M.P. poz. 377).

10)

element umożliwiający osiągnięcie celów polegających

na modernizacji sektora energetycznego, dywersyfikacji

źródeł energii oraz zapewnieniu powszechnego dostępu

do energii. Zgodnie z założeniami SOR energetyka

jądrowa, przy wykorzystaniu polskiego potencjału

przemysłowego i naukowego, ma służyć poprawie

bezpieczeństwa energetycznego kraju oraz zmniejszeniu

wpływu energetyki na środowisko. Jednym z projektów

strategicznych, który wdraża postawione cele, jest PPEJ.

Podstawowym celem PPEJ jest budowa oraz oddanie

do eksploatacji w Polsce elektrowni jądrowych

o łącznej mocy zainstalowanej od ok. 6 do ok. 9 GWe

w oparciu o sprawdzone, wielkoskalowe, wodne

ciśnieniowe reaktory jądrowe generacji III+. Zasadnicza część tego dokumentu koncentruje się na

podstawowych zadaniach, które powinny zostać

wykonane przez krajową administrację publiczną,

inwestora, dozór jądrowy oraz inne podmioty biorące

udział w realizacji PPEJ. Jednocześnie w PPEJ podkreślono

rangę bezpieczeństwa jądrowego, wskazując, że jest

ono priorytetem na wszystkich etapach realizacji PPEJ.

W celu zapewnienia właściwego poziomu nadzoru

oraz egzekwowania przestrzegania wymagań i norm

bezpieczeństwa dla obiektów jądrowych PPEJ przewiduje działania zmierzające do wzmocnienia dozoru

jądrowego – PAA16). Ponadto PPEJ odwołuje się do

Strategii jako wiodącego dokumentu w obszarze

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

Zagadnienie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej zostało uwzględnione również

w PEP2040. Dokument ten wyznacza ramy transformacji energetycznej w Polsce oraz stanowi wkład

naszego kraju w realizację polityki klimatyczno-energetycznej Unii Europejskiej. PEP2040 zawiera opis

stanu i uwarunkowań sektora energetycznego, a także

trzy filary, na których oparto osiem celów szczegółowych PEP2040 wraz z działaniami niezbędnymi do

ich realizacji oraz projekty strategiczne. Piąty cel

szczegółowy zakłada wdrożenie energetyki jądrowej

przez realizację projektu strategicznego, jakim jest

PPEJ. PEP2040 przyjmuje, że aktualnie wykorzystywane

technologie (generacji III i III+) oraz rygorystyczne

normy ogólnoświatowe w zakresie bezpieczeństwa

jądrowego zapewniają wysokie standardy bezpieczeństwa eksploatacji elektrowni jądrowej oraz

składowania odpadów promieniotwórczych. Podkreśla

także konieczność podjęcia działań mających na celu

zapewnienie odpowiedniego zaplecza kadrowego

oraz uruchomienia potencjału naukowo-badawczego,

aby zapewnić narzędzia wsparcia technicznego

16)

Program przewiduje wzmocnienie dozoru jądrowego w aspekcie

kadrowym, kompetencyjnym, techniczno-eksperckim,

sprzętowym oraz infrastrukturalnym.

Powiązania z krajowymi dokumentami strategicznymi

dla organów i instytucji dozorowych. Dodatkowo

PEP2040 wskazuje na zasadność rozważenia możliwości wykorzystania w przyszłości HTR oraz SMR

w ciepłownictwie systemowym i przemyśle.

projektowania, budowy, rozruchu, eksploatacji

i likwidacji obiektów jądrowych, a także w ramach

zintegrowanego systemu zarządzania oraz zasad

transportu materiałów jądrowych.

Kwestia zagadnień związanych z zapewnieniem

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

zawarta jest w dokumencie: Polityka ekologiczna

państwa 2030 – strategia rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej. Wskazuje on na znaczenie

wykorzystania promieniowania jonizującego do zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych.

Jednocześnie podkreśla konieczność prowadzenia

monitoringu radiacyjnego środowiska w celu identyfikacji potencjalnych zagrożeń dla zdrowia ludzi oraz

środowiska naturalnego. W obszarze monitoringu

radiacyjnego środowiska określa on także zadania oraz

podmioty odpowiedzialne za ich realizację, wpisując się

bezpośrednio w cele Strategii.

Wskazać należy, że przywołane dokumenty strategiczne

koncentrują się na aspektach związanych z wdrożeniem

energetyki jądrowej na potrzeby dywersyfikacji źródeł

energii oraz bezpieczeństwa energetycznego kraju.

Niezbędnym warunkiem rozwoju energetyki jądrowej

jest zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej, gwarantującego

ochronę ludzi i środowiska przed szkodliwymi skutkami

promieniowania jonizującego, co zostało podkreślone

w przedmiotowych dokumentach. Przyjęte w Strategii

zasady oraz kierunki działań mają za zadanie wspierać

realizację celów zdefiniowanych w przedstawionych

dokumentach planistycznych w zakresie polityki

rozwoju. Ogłoszenie ich w dokumencie strategicznym

przyjmowanym przez Radę Ministrów nadaje

odpowiedni priorytet bezpieczeństwu oraz wzmacnia

stabilność i przejrzystość środowiska regulacyjnego

dla realizacji strategicznych projektów wykorzystania

energii jądrowej.

Jednym z najistotniejszych zagadnień związanych

z wdrożeniem energetyki jądrowej jest zapewnienie

właściwego postępowania z odpadami promie nio twórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.

Doku men tem strategicznym, mającym na celu

zapewnienie rozwoju i wdrożenie ogólnokrajowego,

spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu obejmującego wszystkie kategorie odpadów

promieniotwórczych wytwarzanych w kraju, jest

Krajowy Plan. Krajowy Plan służy określeniu koniecznych działań i wyznaczeniu zadań, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki Państwa w zakresie

postępowania z odpadami promieniotwórczymi

i wypalonym paliwem jądrowym. Dokument ten

odnosi się do różnych rodzajów działań związanych

z bezpiecznym postępowaniem ze wszystkimi kategoriami odpadów promieniotwórczych wytworzonych

w Polsce, od momentu ich powstania aż po ich oddanie

do składowania, łącznie z finansowaniem składowania,

procesem zamykania oraz monitoringu zamkniętego

składowiska. Wskazać należy, że w kontekście realizacji

celów związanych z wdrożeniem energetyki jądrowej

na dokument ten powołuje się zarówno PEP2040, jak

i PPEJ.

Zapewnienie bezpieczeństwa funkcjonowania energetyki jądrowej jest elementem rozwoju odporności na

zagrożenia bezpieczeństwa narodowego w ramach

Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego

Rzeczypospolitej Polskiej 2022 . Dokument ten

podkreśla, że obiekty jądrowe oraz prowadzone w nich

procesy podlegają wymaganiom bezpieczeństwa

jądrowego i ochrony radiologicznej, ochrony fizycznej oraz zabezpieczeń materiałów jądrowych.

Pomiędzy tymi wymaganiami powinna zachodzić

synergia wynikająca ze stosowania odpowiednich

środków nadzoru i kontroli regulacyjnej w procesie

14

Zakres tematyczny strategii i polityki nie obejmuje

zagadnień wynikających z Krajowego planu działania

w przypadku długoterminowych zagrożeń wynikających z narażenia na radon w budynkach przeznaczonych

na pobyt ludzi oraz w miejscach pracy17). Dokument

ten określa szczegółowe cele i harmonogram działań

na rzecz ograniczenia ryzyka wynikającego z wpływu

radonu występującego w środowisku naturalnym na

zdrowie ludzi. Mimo że materia ta ma bezpośredni

związek z zagadnieniami ochrony radiologicznej, to

jednak jest ona na tyle istotna, że ustawa – Prawo

atomowe przewiduje konieczność opracowania odrębnego dokumentu planistycznego, w związku z czym

Strategia nie określa kierunków działań w tym zakresie.

17)

Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 22 stycznia 2021 r.

w sprawie ogłoszenia Krajowego planu działania w przypadku

długoterminowych zagrożeń wynikających z narażenia na radon

w budynkach przeznaczonych na pobyt ludzi oraz w miejscach pracy

(M.P. poz. 169).

Cele Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział 4

Opis prawnych uwarunkowań

bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej obejmuje charakterystykę

prawa międzynarodowego oraz prawa krajowego,

a także opis instytucjonalnych podstaw organizacji

systemu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej w Polsce. Charakterystyka prawa międzynarodowego w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej odnosi się zarówno do dorobku

prawnego ONZ, Euratom, umów międzynarodowych

i bilateralnych w zakresie bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, jak i do zaleceń i innych standardów

przyjętych pod auspicjami MAEA. Z uwagi na znaczenie

dla rozwoju i funkcjonowania dozoru jądrowego w Polsce

przedmiotowy opis zawiera również odniesienie do umów

i porozumień o współpracy zawartych przez Prezesa PAA

z organami dozoru jądrowego innych państw. Opis prawa

krajowego w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej obejmuje charakterystykę

wymagań ustawy – Prawo atomowe oraz wydanych

na jej podstawie aktów wykonawczych. W dokumencie

wskazano także na inne akty rangi ustawowej regulujące

kwestie mające istotne znaczenie z punktu widzenia

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.

Istotnym elementem oraz dopełnieniem opisu prawnych

uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej jest przedstawienie instytucjonalnych

podstaw organizacji, czyli systemu organów, instytucji

i służb zaangażowanych w regulację oraz nadzór

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej nad działalnościami związanymi z narażeniem

na promieniowanie jonizujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

międzynarodowe, składające się na rzeczony system,

obejmują obszary współpracy międzynarodowej i wymiany

informacji w przypadku awarii jądrowej lub zagrożenia

radiologicznego, monitoringu radiacyjnego środowiska,

bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych, bezpiecznego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym

i odpadami promieniotwórczymi, ochrony fizycznej

materiałów jądrowych i obiektów jądrowych, zabezpieczeń

materiałów jądrowych, kontroli technologii jądrowych oraz

odpowiedzialności cywilnej za szkodę jądrową.

Do najważniejszych aktów prawa międzynarodowego

w przedmiotowym zakresie, których Rzeczpospolita

Polska jest stroną, należy zaliczyć

w obszarze bezpieczeństwa jądrowego, ochrony

radiologicznej i postępowania awaryjnego

• Konwencję bezpieczeństwa jądrowego ,

18)

• Wspólną konwencję bezpieczeństwa

w postępowaniu z wypalonym paliwem

jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu

z odpadami promieniotwórczymi19),

• Konwencję o wczesnym powiadamianiu

o awarii jądrowej20),

• Konwencję o pomocy w przypadku awarii

jądrowej lub zagrożenia radiologicznego21),

• Konwencję dotyczącą ochrony pracowników

przed promieniowaniem jonizującym22).

4.1. Prawo międzynarodowe

Ramy prawne w zakresie bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej podlegają w znacznym stopniu

procesom umiędzynarodowienia. Na kształt krajowego

systemu prawnego w przedmiotowej dziedzinie

istotny wpływ ma członkostwo Rzeczypospolitej Polskiej

w Euratom oraz konieczność respektowania aktów

stanowionych przez Euratom. Polski ustawodawca uznał

za celowe, aby w trakcie projektowania krajowego systemu

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

uwzględnić zalecenia MAEA oraz WENRA. Rzeczpospolita

Polska jest także członkiem NEA OECD, co daje możliwość

korzystania z najlepszych praktyk innych państw,

mających większe doświadczenie w obszarze dotyczącym

pokojowego wykorzystania energii jądrowej.

Rzeczpospolita Polska, od początku tworzenia

międzynarodowego systemu prawnego w zakresie

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej,

jest aktywnym uczestnikiem tego systemu, czynnie

zaangażowanym w jego powstawanie. Umowy

16

Dodatkowo Rzeczpospolita Polska jest

stroną umów dwustronnych o wczesnym

powiadamianiu i wzajemnej pomocy

w przypadku awarii jądrowej oraz współpracy

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony

radiologicznej, zawartych z Danią, Norwegią,

Austrią, Ukrainą, Białorusią, Rosją, Litwą,

Słowacją, Czechami oraz Niemcami.

Konwencja bezpieczeństwa jądrowego, sporządzona w Wiedniu

dnia 20 września 1994 r. (Dz. U. z 1997 r. poz. 262).

19)

Wspólna konwencja bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym

paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami

promieniotwórczymi, sporządzona w Wiedniu dnia 5 września

1997 r. (Dz. U. z 2002 r. poz. 1704).

20)

Konwencja o wczesnym powiadamianiu o awarii jądrowej, sporządzona

w Wiedniu dnia 26 września 1986 r. (Dz. U. z 1988 r. poz. 216).

21)

Konwencja o pomocy w przypadku awarii jądrowej lub zagrożenia

radiologicznego, sporządzona w Wiedniu dnia 26 września 1986 r.

(Dz. U. z 1988 r. poz. 218).

22)

Konwencja dotycząca ochrony pracowników przed promieniowaniem

jonizującym, przyjęta w Genewie dnia 22 czerwca 1960 r. (Dz. U.

z 1965 r. poz. 45).

18)

Opis prawnych uwarunkowań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

w obszarze transportu lotniczego

materiałów niebezpiecznych,

w tym materiałów promieniotwórczych

w obszarze ochrony fizycznej, nieproliferacji

oraz zabezpieczeń materiałów jądrowych

• Konwencję o ochronie fizycznej materiałów

jądrowych i obiektów jądrowych23),

• załącznik 18 do Konwencji

o międzynarodowym lotnictwie cywilnym29),

w połączeniu z Instrukcjami Technicznymi30)

oraz suplementami, dodatkami i erratami

do Instrukcji Technicznych,

• Układ o nierozprzestrzenianiu broni

jądrowej24) oraz wydane na jego podstawie

Porozumienie o zabezpieczeniach i Protokół

dodatkowy do Porozumienia

o zabezpieczeniach,

• załącznik 17 do Konwencji

o międzynarodowym lotnictwie

cywilnym31).

• Traktat o całkowitym zakazie prób

jądrowych25),

• Międzynarodową konwencję w sprawie

zwalczania aktów terroryzmu jądrowego26).

w obszarze odpowiedzialności cywilnej

za szkodę jądrową

• Konwencję wiedeńską o odpowiedzialności

cywilnej za szkodę jądrową27),

Przy określaniu charakterystyki uwarunkowań prawnych

w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej należy uwzględnić również szereg dyrektyw,

które zaimplementowano w ostatnich kilkunastu latach

do prawa polskiego na podstawie Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej32).

Obejmują one w szczególności zagadnienia

• Wspólny protokół dotyczący stosowania

Konwencji wiedeńskiej i Konwencji

paryskiej28).

bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych

– dyrektywa Rady 2009/71/Euratom33),

bezpieczeństwa postępowania

z odpadami promieniotwórczymi

i wypalonym paliwem jądrowym

– dyrektywa Rady 2011/70/Euratom34)

oraz kontroli ich przemieszczania

– dyrektywa Rady 2006/117/Euratom35),