PL
Uchwała nr 39 Rady Ministrów z dnia 1 marca 2022 r. w sprawie przyjęcia "Polityki Surowcowej Państwa"
Table of Provisions (14)
Statutory Text (14 Articles)
§ 1. Przyjmuje się „Politykę Surowcową Państwa”, stanowiącą załącznik do uchwały.
§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki
Załączniki: ...................................................................................................................... 43
Załącznik nr 1. Lista surowców strategicznych i krytycznych dla polskiej i unijnej gospodarki ................................................... 43
Załącznik nr 2. Lista kopalin do pozyskiwania surowców w Polsce ............................................................................................ 45
Załącznik nr 3. Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne i krytyczne dla
polskiej gospodarki ..................................................................................................................................................................... 47
I.
Aluminium metaliczne....................................................................................................................................................... 47
II.
Antymon (surowce antymonu) .......................................................................................................................................... 49
III.
Boksyty i alumina .............................................................................................................................................................. 53
IV.
Chrom (surowce chromu) .................................................................................................................................................. 57
V.
Cyna .................................................................................................................................................................................. 60
VI.
Cynk (surowce cynku) ........................................................................................................................................................ 62
VII.
Krzem metaliczny .............................................................................................................................................................. 64
VIII. Magnez ............................................................................................................................................................................. 66
IX.
Mangan (surowce manganu) ............................................................................................................................................ 68
X.
Miedź (surowce miedzi) .................................................................................................................................................... 74
XI.
Molibden (surowce molibdenu) ........................................................................................................................................ 77
XII.
Nikiel metaliczny ............................................................................................................................................................... 82
XIII. Ołów (surowce ołowiu) ..................................................................................................................................................... 84
XIV. Pierwiastki ziem rzadkich (metale i związki) ..................................................................................................................... 87
XV.
Platynowce ........................................................................................................................................................................ 91
XVI. Srebro ................................................................................................................................................................................ 94
XVII. Tytan (surowce tytanu) ..................................................................................................................................................... 96
XVIII. Wolfram metaliczny .......................................................................................................................................................... 98
XIX. Złoto ................................................................................................................................................................................ 100
XX.
Żelazo (rudy i koncentraty żelaza)................................................................................................................................... 102
XXI. Żelazostopy ..................................................................................................................................................................... 104
XXII. Węgiel kamienny koksowy................................................................................................................................................ 106
XXIII. Gaz ziemny ....................................................................................................................................................................... 108
XXIV. Węgiel kamienny energetyczny ....................................................................................................................................... 111
XXV. Węgiel brunatny ............................................................................................................................................................... 113
XXVI. Gips i anhydryt ................................................................................................................................................................. 115
XXVII. Siarka elementarna ........................................................................................................................................................ 117
XXVIII. Sole potasowe ............................................................................................................................................................... 119
XXIX. Sól .................................................................................................................................................................................... 121
XXX. Ropa naftowa ................................................................................................................................................................... 124
Załącznik nr 2. Lista kopalin do pozyskiwania surowców w Polsce
Grupa kopalin
Kopaliny energetyczne
Kopaliny do produkcji surowców strategicznych
występujące w Polsce
gaz ziemny
ropa naftowa
węgiel brunatny
węgiel kamienny energetyczny i koksowy
Kopaliny metaliczne
rudy cynku i ołowiu
rudy cyny
rudy miedzi i srebra
rudy Mo-W-Cu
rudy Ni
rudy Fe-Ti-V
Kopaliny chemiczne
konkrecje fosforytowe
sole potasowe i potasowo-magnezowe
chlorkowe lub siarczanowe
sól kamienna
wapienie siarkonośne i zasiarczone gazy ziemne
do produkcji siarki elementarnej
Kopaliny skalne
(ceramiczne, budowlane i inne)
dolomity przemysłowe
gips i anhydryt
kwarc i kwarcyty
leukogranity i zwietrzeliny granitowe do produkcji surowców
skaleniowych
magnezyty (serpentynity z magnezytem)
mułki glaukonitowe oraz osady piaszczysto-mułkowe
bursztynonośne do produkcji bursztynu i glaukonitu
piaski kwarcowe szklarskie i formierskie
piaski, pospółki i żwiry do produkcji kruszyw żwirowo-piaskowych
skały magmowe, metamorficzne i osadowe do produkcji
kamieni budowlanych i drogowych oraz kruszyw łamanych
wapienie, kreda i skały pokrewne dla przemysłu cementowego
i wapienniczego
zwietrzeliny granitowe, iły kaolinitowe i piaskowce
kaolinitowe do produkcji kaolinu
iły kaolinitowe (biało wypalające się, ogniotrwałe)
Załącznik do obwieszczenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. (M.P. poz. 264). W dokumencie i jego
załącznikach stosuje się tytuł Polityka energetyczna Polski do 2040 r. albo skrót PEP2040.
4)
Uchwała nr 67 Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2019 r. w sprawie przyjęcia „Polityki ekologicznej paostwa 2030 – strategii
rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (M.P. poz. 794). W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł
Polityka ekologiczna paostwa 2030 albo skrót PEP2030.
Rysunek 1. Spójnośd celów określonych w PSP2050 oraz celów ujętych w PEP2040
Głównym celem działao zaplanowanych w ramach PSP2050 jest zabezpieczenie potrzeb bieżących
i przyszłych oraz stałe poszerzanie bazy zasobowej kopalin do produkcji surowców (w tym surowców
energetycznych), a ponadto intensyfikacja poszukiwania, rozpoznawania i zagospodarowywania
systemów geotermalnych oraz wspieranie podejmowanych aktywności w zakresie wykorzystania
czystych technologii węglowych. Osiągnięcie zakładanych celów zapewnid mogą odpowiednie zmiany
prawno-administracyjne ułatwiające i sprzyjające prowadzeniu działalności poszukiwawczej,
rozpoznawczej oraz wydobywczej. Niezwykle istotne znaczenie ma również skuteczna i kompleksowa
ochrona złóż kopalin pozwalająca zachowad dostęp do złóż już udokumentowanych oraz bezpośrednie
zaangażowanie jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej w działania na rzecz
rozwoju nowych technologii w zakresie poszukiwania, rozpoznawania, dokumentowania
i wykorzystywania zasobów złóż kopalin do produkcji surowców.
Wszystkie te działania w sposób bezpośredni powinny wpłynąd m.in. na zapewnienie odpowiedniej
ilości surowców energetycznych niezbędnych dla zapewnienia zakładanego w PEP2040 głównego celu,
jakim jest zapewnienie bezpieczeostwa energetycznego.
Polityka ekologiczna paostwa 2030 stanowi kolejny dokument strategiczny z grupy zintegrowanych
strategii sektorowych. W systemie dokumentów strategicznych PEP2030 stanowi doprecyzowanie
i operacjonalizację zapisów SOR. Określony w ramach PEP2030 cel główny, definiowany jako rozwój
potencjału środowiska na rzecz obywateli i przedsiębiorców, stanowi bezpośrednie przeniesienie celu
określonego w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020.
Osiągnięcie zakładanego w PEP2030 celu głównego ma byd dokonane za pośrednictwem określonych
celów szczegółowych i przyczyniających się do ich realizacji kierunków interwencji.
Jeden z celów szczegółowych PEP2030 zdefiniowany został jako Środowisko i gospodarka.
Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska, a jednym z kierunków interwencji w zakresie
jego realizacji jest Zarządzanie zasobami geologicznymi poprzez opracowanie i wdrożenie polityki
surowcowej paostwa.
PEP2030 określa konieczne do realizacji działania w ramach PSP2050, wśród których znajdują się
ochrona złóż i ich racjonalne wykorzystanie oraz intensyfikacja wykorzystania surowców wtórnych.
Zadania te są obecnie realizowane przez Głównego Geologa Kraju, niemniej jednak wymagają pewnych
interwencji, co przewiduje niniejsza polityka w określonych celach szczegółowych oraz przewidzianych
do realizacji działaniach.
Rysunek 2. Spójnośd celów określonych w PSP2050 oraz celów ujętych w PEP2030
W dniu 10 września 2019 r. Rada Ministrów przyjęła w drodze uchwały Mapę drogową transformacji
w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym5).
W dokumencie tym wskazano, iż w Polsce istnieje duży potencjał poprawy w zakresie działao
dotyczących odpadów przemysłowych, w szczególności pochodzących z działalności górniczej
i wydobywczej, przetwórstwa przemysłowego oraz wytwarzania i zaopatrywania w energię.
Prowadzenie działalności produkcyjnej wytwarzającej coraz mniejszą ilośd odpadów, a także
zagospodarowanie jak największej ilości odpadów przemysłowych z tej działalności w innych procesach
produkcyjnych oraz w innych sektorach gospodarki może w znaczący sposób przyczynid się
do zwiększania opłacalności produkcji w Polsce i zmniejszenia jej negatywnego oddziaływania
na środowisko.
Działaniami przewidzianymi do realizacji ujętymi w PSP2050 w ramach celu szczegółowego
„Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój
5)
Uchwała nr 136/2019 Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przyjęcia Mapy drogowej transformacji
w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym.
i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej” jest zdefiniowanie i ujęcie normatywne złóż oraz
surowców antropogenicznych (mineralnych zasobów antropogenicznych) oraz inwentaryzacja
obecnych składowisk odpadów wydobywczych w celu rozpoznania możliwości gospodarczego
wykorzystania zgromadzonych tam odpadów.
Zapisy dokonane w Polityce Surowcowej Paostwa w odniesieniu do surowców energetycznych
korespondują również z zapisami dokonanymi w Krajowym planie na rzecz klimatu i energii na lata
2021–20306) i nie stoją z nimi w sprzeczności.
Zgodnie z określonymi krajowymi założeniami i celami w wymiarze bezpieczeostwa energetycznego
przewiduje się zmniejszenie do 56–60% udziału węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w 2030 r.
Niemniej jednak rolą Polityki Surowcowej Paostwa nie jest zapewnienie dostępu wyłącznie do złóż
kopalin, których udział jest planowany w miksie energetycznym, lecz do wszystkich
udokumentowanych złóż, szczególnie tych, które spełniają kryteria złóż strategicznych. Działanie takie
wynika z faktu, iż Polityka Surowcowa Paostwa musi traktowad wszystkie złoża kopalin, nawet te,
których eksploatacja nie jest na dzieo dzisiejszy planowana, jako bazę rezerwową zapewniającą
możliwośd ich wykorzystania w sytuacji, której nie można przewidzied w obecnej chwili (geopolityka,
konflikty zbrojne, rozwój nowych technologii).
Interdyscyplinarny charakter zagadnieo dotyczących gospodarowania zasobami złóż kopalin powoduje,
że prace nad Polityką Surowcową Paostwa wykraczają poza zakres właściwości Głównego Geologa
Kraju, będąc także częściowo ujęte w innych działach administracji rządowej. Działania na rzecz
opracowania i wdrożenia PSP2050 wymagają ciągłej i ścisłej współpracy wszystkich ministerstw oraz
instytucji podlegających pod ministerialny nadzór. Z uwagi na powyższe konieczne było ustanowienie
Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa oraz Zespołu Międzyresortowego o tej
samej nazwie. W związku z powyższym, rozporządzeniem7) z dnia 9 maja 2016 r. Rada Ministrów
ustanowiła Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa, inicjując działania na rzecz
opracowania skutecznej i odpowiedzialnej Polityki Surowcowej Paostwa. Następnie w dniu 17 maja
2016 r. zarządzeniem8) Prezesa Rady Ministrów powołany został Międzyresortowy Zespół do spraw
Polityki Surowcowej Paostwa, podkreślając tym samym rolę tej polityki w planowaniu działao Rządu RP.
Kolejno rozporządzeniem9) Rady Ministrów z dnia 23 września 2019 r. Pełnomocnik Rządu do spraw
Polityki Surowcowej Paostwa przejął dodatkowo kompetencje Pełnomocnika Rządu do spraw rozwoju
wydobywania węglowodorów. Zmiana dokonana w rozporządzeniu10) Rady Ministrów z dnia
26 października 2020 r. określiła, iż Pełnomocnikiem jest sekretarz stanu albo podsekretarz stanu
w Ministerstwie Klimatu i Środowiska – Główny Geolog Kraju.
6)
Wersja 4.1 z dnia 18.12.2019 r.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 maja 2016 r. w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki
Surowcowej Paostwa (Dz. U. poz. 685, z późn. zm.).
8)
Zarządzenie nr 61 Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 maja 2016 r. w sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw Polityki
Surowcowej Paostwa.
9)
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 września 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia
Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa (Dz. U. poz. 1848).
10)
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 października 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia
Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa (Dz. U. poz. 1906).
7)
Ramy instytucjonalne
Kluczową kwestią umożliwiającą skuteczną realizację założeo określonych w Polityce Surowcowej
Paostwa jest właściwa organizacja organów administracji odpowiedzialnych za kwestie dotyczące
geologii oraz kopalin do produkcji surowców. Niezwykle istotne jest również zintegrowanie działao
tych organów i ich ukierunkowanie na osiągnięcie zakładanych w niniejszym dokumencie celów.
Należy podjąd działania polegające na wzmocnieniu pozycji Głównego Geologa Kraju, pełniącego
funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa, poprzez uczynienie go
centralnym organem administracji geologicznej. Ponadto należy dokonad wyodrębnienia geologii do
samodzielnego działu administracji rządowej, określając nowe zadania ściśle związane z polityką
surowcową i bezpieczeostwem surowcowym paostwa.
Sprawna i skuteczna realizacja zadao paostwa w celu zapewnienia odpowiedniej podaży surowców
wymaga właściwie zorganizowanej i funkcjonującej jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby
geologicznej. Przede wszystkim działalnośd służby musi skupiad się na zadaniach, które określa Polityka
Surowcowa Paostwa oraz przepisy ustaw regulujące kwestie jej działalności. Paostwowa służba
geologiczna musi stanowid silne wsparcie merytoryczne dla wszystkich organów administracji oraz
innych jednostek realizujących zadania z zakresu dotyczącego zapewnienia bezpieczeostwa
surowcowego kraju.
Polityka surowcowa w Unii Europejskiej
Działania Komisji Europejskiej (KE) mające na celu zabezpieczenie zrównoważonej podaży surowców
określa Inicjatywa Surowcowa (Inicjatywa na rzecz surowców – zaspokajanie naszych kluczowych
potrzeb w celu stymulowania wzrostu i tworzenia miejsc pracy w Europie, listopad 2008 r.).
Implementację Inicjatywy Surowcowej stanowią Europejskie Partnerstwo Innowacji w dziedzinie
Surowców wraz ze Strategicznym Planem Wdrożenia (wrzesieo 2013 r.).
Inicjatywa Surowcowa
W listopadzie 2008 r. KE przyjęła Inicjatywę Surowcową (Raw Materials Initiative), która wyznaczyła
strategię dotyczącą dostępu do surowców mineralnych w Unii Europejskiej (UE), opartą na trzech
filarach, mających na celu zapewnienie
stabilnych dostaw surowców z rynków światowych;
zrównoważonej podaży surowców mineralnych wewnątrz UE;
efektywnego wykorzystania zasobów i podaży surowców wtórnych w ramach recyklingu.
Strategia ta dotyczy wszystkich surowców mineralnych wykorzystywanych w przemyśle europejskim
z wyjątkiem surowców pochodzących z produkcji rolnej oraz paliw. Zabezpieczenie zrównoważonego
dostępu do surowców jest kluczowe dla konkurencyjności i wzrostu gospodarki UE oraz dla celów
określonych w Strategii Europa 2020 (Europe 2020 Strategy).
KE opracowała także kolejny dokument Stawianie czoła wyzwaniom związanym z rynkami towarowymi
i surowcami (2011) (Tackling the challenges in commodity markets and on raw materials).
Zdefiniowano w nim surowce krytyczne dla UE oraz opisano strategię handlową UE dotyczącą
surowców nieenergetycznych. W dokumencie przedstawiono także nowe możliwości w zakresie badao
i innowacji, wytyczne dotyczące wdrażania prawodawstwa w ramach sieci Natura 2000 oraz kierunki
efektywniejszego gospodarowania zasobami (w tym recyklingu). Jako przyszłe kierunki realizacji
Inicjatywy Surowcowej wskazano m.in. zapewnienie stabilnych dostaw surowców z rynków
światowych, wspieranie dostaw z wewnętrznych źródeł UE oraz wspieranie efektywnego
gospodarowania zasobami surowców.
W celu wdrażania zapisów Inicjatywy Surowcowej powołano Europejskie Partnerstwo Innowacji
w Dziedzinie Surowców (EIP RM) zrzeszające przedstawicieli przemysłu, administracji publicznej,
środowisk akademickich i organizacji pozarządowych, które dostarczają KE, krajom UE i podmiotom
prywatnym informacji dotyczących wdrażania innowacyjnych podejśd w zakresie łaocucha dostaw
surowców. Działania obejmują m.in. badania i rozwój, rekomendacje dotyczące polityki,
rozpowszechnianie najlepszych praktyk, budowanie bazy wiedzy oraz wsparcie współpracy
międzynarodowej.
Powołano dodatkowo grupę ekspercką Raw Materials Supply Group, składającą się z przedstawicieli
krajów UE, krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego, krajów kandydujących do UE oraz organizacji
reprezentujących zainteresowane strony – przemysł, badania i społeczeostwo obywatelskie, która
doradza KE i nadzoruje realizację Inicjatywy.
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w zakresie surowców krytycznych z dnia 3 września 2020 r.
Dnia 3 września 2020 r. KE ogłosiła Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. „Odpornośd w zakresie
surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeostwa i bardziej zrównoważonego
rozwoju”11).
Zgodnie z przygotowanym komunikatem dostęp do zasobów jest strategiczną kwestią bezpieczeostwa
z punktu widzenia europejskiej ambicji zrealizowania Zielonego Ładu. KE ogłosiła zaktualizowaną listę
surowców krytycznych dla Europy, w której wskazano przede wszystkim surowce strategiczne z punktu
widzenia funkcjonowania i rozwoju gospodarczego UE, których deficyt może mied poważne skutki
ekonomiczne. Powstały w ten sposób wykaz surowców krytycznych stanowi merytoryczne narzędzie
wspierające rozwój polityki UE. Dodatkowo wykaz pomaga określid potrzeby inwestycyjne oraz
ukierunkowad badania i innowacje w ramach unijnych programów „Horyzont 2020”, „Horyzont
Europa” i programów krajowych, w szczególności w kwestii nowych technologii górniczych,
zastępowania i recyklingu. Osiągnięcie bezpieczeostwa zasobów wymaga działao na rzecz
dywersyfikacji dostaw zarówno ze źródeł pierwotnych, jak i wtórnych, zmniejszenia zależności oraz
poprawy w zakresie zasobooszczędności i obiegu zamkniętego.
Plan działania UE w zakresie surowców krytycznych przewiduje
rozwój odpornych łaocuchów wartości na potrzeby ekosystemów przemysłowych UE;
zmniejszenie zależności od pierwotnych surowców krytycznych poprzez wykorzystanie
zasobów w obiegu zamkniętym, zrównoważone produkty i innowacje;
11)
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu
Regionów pt. „Odpornośd w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeostwa i bardziej
zrównoważonego rozwoju”, Bruksela, dnia 03.09.2020 r. (COM(2020) 474 final).
wzmocnienie zrównoważonego i odpowiedzialnego krajowego zaopatrzenia w surowce
i przetwarzania ich w UE;
zróżnicowanie dostaw dzięki zrównoważonemu i odpowiedzialnemu zaopatrzeniu w paostwach
trzecich, wzmacnianiu otwartego handlu surowcami opartego na zasadach i usuwaniu zakłóceo
w handlu międzynarodowym.
KE powołała Europejski Sojusz na rzecz surowców (ERMA). Celem ERMA jest m.in. wspieranie inwestycji
i innowacji w zakresie surowców. Zadaniem ERMA jest także identyfikowanie barier i szukanie
możliwości inwestycyjnych, poprzez Platformę Inwestycji na Rzecz Surowców.
Rola surowców krytycznych została również wskazana w zaktualizowanej Europejskiej Strategii
Przemysłowej. Kryzys związany z COVID-19 ujawnił zależności od dostępu do strategicznych zasobów
z paostw trzecich i zasygnalizował potrzebę zabezpieczenia otwartej autonomii strategicznej Europy,
w tym przyjęcia spójnych ram regulacyjnych i wielonarodowych inwestycji, zapewniających równe
warunki działania i konkurencyjny jednolity rynek. Nowa aktualizacja strategii uwzględnia potrzebę
dywersyfikacji łaocuchów dostaw, zwiększonego wykorzystania surowców wtórnych oraz przejścia na
gospodarkę o obiegu zamkniętym. Zrównoważony dostęp do zasobów ma fundamentalne znaczenie
dla przemysłu oraz zielonej i cyfrowej transformacji gospodarki UE.
Plan działao na rzecz wdrożenia gospodarki o obiegu zamkniętym (Circular Economy Action Plan)
W dniu 2 grudnia 2015 r. KE przyjęła plan działao na rzecz wdrożenia gospodarki o obiegu zamkniętym
GOZ (COM/2015/0614 final) (Closing the loop – An EU action plan for the circular economy).
Podsumowuje on dotychczasowe prace i wyznacza obszary priorytetowe, dotyczące problemów takich
jak tworzywa sztuczne, odpady żywności, surowce krytyczne, odpady rozbiórkowe i budowlane oraz
biomas i bioprodukty. Dokument podkreśla zarazem wagę aspektu innowacyjności dla wyznaczonych
obszarów działao. Zgodnie z przedstawionym przez KE raportem dotyczącym implementacji Planu
działao gospodarki o obiegu zamkniętym przedstawiono zapoczątkowane już prace dotyczące
odpadów. Są to propozycje legislacyjne odnośnie do nawozów, rozpoczęcia projektu Innovation deals,
przeciwdziałania marnotrawieniu żywności, komunikat Waste-to-energy oraz propozycje legislacyjne
odnoszące się do tematyki substancji niebezpiecznych w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym,
platformy finansowania gospodarki o obiegu zamkniętym i inne. Dnia 26 stycznia 2017 r. KE
opublikowała Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu
Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów na temat wdrażania planu działania na rzecz
gospodarki o obiegu zamkniętym (COM/2017/33 final). Dnia 11 marca 2021 r. KE opublikowała Nowy
plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym na rzecz czystszej i bardziej
konkurencyjnej Europy (COM/2020/98 final). Zakłada on uniezależnienie wzrostu gospodarczego od
wykorzystania zasobów oraz rozszerzenie zakresu gospodarki o obiegu zamkniętym na podmioty
gospodarcze, w tym stworzenie wysokoefektywnego unijnego rynku surowców wtórnych.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2017/821 z dnia 17 maja 2017 r.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2017/821 z dnia 17 maja 2017 r.
ustanawiające obowiązki w zakresie należytej staranności w łaocuchu dostaw unijnych importerów
cyny, tantalu i wolframu, ich rud oraz złota pochodzących z obszarów dotkniętych konfliktami
i obszarów wysokiego ryzyka weszło w życie dnia 1 stycznia 2021 r.12)
Regulacje zawarte w rozporządzeniu mają na celu zagwarantowanie, że dochód podmiotów
prowadzących import do krajów UE minerałów i metali takich jak cyna, tantal, wolfram, ich rudy oraz
złoto nie będzie źródłem finansowania konfliktów i działao zbrojnych. UE aktywnie angażuje się także
w inicjatywę OECD mającą na celu upowszechnianie odpowiedzialnego pozyskiwania minerałów
pochodzących z obszarów dotkniętych konfliktami, której rezultatem był wspierany przez rządy proces
z udziałem wielu zainteresowanych stron prowadzący do przyjęcia wytycznych OECD dotyczących
należytej staranności w zakresie odpowiedzialnych łaocuchów dostaw minerałów z obszarów
dotkniętych konfliktami i obszarów wysokiego ryzyka.
W maju 2011 r. Rada OECD na szczeblu ministerialnym zaleciła aktywne promowanie przestrzegania
tych wytycznych przez przedsiębiorstwa oraz zachęcania przedsiębiorców do odpowiedzialnego
pozyskiwania minerałów oraz wykorzystywania zysków z ich wydobycia w sposób inny niż finansowanie
konfliktów lub innych działao, w których stosuje się pracę przymusową lub dochodzi do naruszeo praw
człowieka.
Architektura PSP2050
Pomimo faktu, iż Polityka Surowcowa Paostwa nie jest dokumentem strategicznym zaliczanym
do grupy zintegrowanych strategii sektorowych, oparto jej architekturę na schemacie zastosowanym
w Polityce ekologicznej paostwa 2030. Pozwoli to zachowad spójnośd strategii sektorowych
i projektów strategicznych określonych w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020.
Rysunek 3. Architektura PSP2050
12)
Dz. Urz. UE L 130 z 19.05.2017, str. 1, z późn. zm.
Polityka Surowcowa Paostwa definiuje cel główny, na którego osiągnięcie wpływają cele szczegółowe
realizowane poprzez konkretne przewidziane do wykonania działania. W ramach realizowanych
działao przygotowane zostaną projekty strategiczne ujmujące w szczególności zagadnienia,
które muszą pozostad niejawne ze względu na bezpieczeostwo gospodarcze paostwa.
Projekty strategiczne ujęte w PSP2050 realizowane będą w ramach celu szczegółowego „Określenie
wspólnych działao Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw
Polityki Surowcowej Paostwa oraz jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej
w zakresie realizacji strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki
paostwa oraz spółki realizujące misję publiczną – projekt strategiczny”.
2. Zakres przedmiotowy PSP2050
Z uwagi na fakt, że zagadnienia dotyczące surowców pojawiają się w różnych strategicznych
dokumentach rządowych lub innych programach realizowanych przez poszczególne resorty, niezwykle
istotne jest zdefiniowanie roli Polityki Surowcowej Paostwa w odniesieniu do innych dokumentów
sektorowych, jak również ścisłe określenie zakresu przedmiotowego Polityki Surowcowej Paostwa.
Realizacja działao ujętych w Polityce Surowcowej Paostwa ukierunkowana jest na zapewnienie stałego
dostępu do złóż kopalin poprzez intensyfikację działao w zakresie poszukiwania, rozpoznawania oraz
dokumentowania złóż kopalin (także tzw. złóż antropogenicznych) prowadzoną zarówno przez
paostwową służbę geologiczną, jak i przemysł geologiczno-górniczy oraz podmioty realizujące projekty
geotermalne (w tym gminy). Niezwykle istotną kwestię stanowi również aspekt ochrony złóż kopalin
oraz współdziałanie właściwych organów w celu zabezpieczenia łaocucha dostaw surowców
importowanych.
Skuteczna realizacja działao określonych w Polityce Surowcowej Paostwa powinna zabezpieczyd bazę
zasobową złóż kopalin do produkcji surowców, do których dostęp jest wymagany i konieczny w celu
realizacji innych strategicznych zadao paostwa, takich jak bezpieczeostwo energetyczne, stabilny rozwój
gospodarczy etc., prowadzonych na podstawie właściwych sektorowych dokumentów strategicznych
lub innych programów.
Określając zakres przedmiotowy Polityki Surowcowej Paostwa, wskazad należy, że jako dokument
o charakterze strategicznym definiuje on najważniejsze obszary działania w celu zapewnienia dostępu
do surowców, które mają najistotniejsze znaczenie dla krajowej oraz unijnej gospodarki.
Z tego też względu niezwykle istotne było przygotowanie listy surowców strategicznych i krytycznych
dla krajowej gospodarki, co przy uwzględnieniu listy surowców krytycznych UE uściśla i precyzuje cel
główny Polityki Surowcowej Paostwa definiowany jako zapewnienie bezpieczeostwa surowcowego
w zakresie tych właśnie surowców. Ponadto na podstawie dokonanej klasyfikacji surowców
wytypowano występujące w Polsce kopaliny służące do ich pozyskania.
Należy podkreślid, że istotą przygotowanej listy surowców najistotniejszych dla krajowej gospodarki nie
jest bezpośrednie przeniesienie do niej surowców krytycznych wskazanych dla UE, lecz ich
indywidualne określenie uwzględniające specyfikę krajowej gospodarki. Klasyfikacja poszczególnych
surowców do grupy strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki jest więc odzwierciedleniem
funkcjonujących w kraju gałęzi przemysłu przetwarzającego bądź wykorzystującego surowce w bieżącej
produkcji.
Ważne znaczenie dla rozwoju polskiej gospodarki – przede wszystkim w kontekście transformacji
energetycznej – ma ciepło Ziemi, w tym wody termalne. Z tego też względu działania w zakresie
poszukiwania, rozpoznawania i dokumentowania tych złóż stanowią element Polityki Surowcowej
Paostwa. Dodatkowo prowadzone prace poszukiwawcze wód termalnych w sposób znaczący podnoszą
rozpoznanie budowy geologicznej kraju, dostarczając na bieżąco nowych informacji geologicznych.
Wskazad należy, że odrębnym zagadnieniem wymagającym indywidualnego podejścia są wody
podziemne inne niż kopaliny. Rolą Polityki Surowcowej Paostwa jest bieżące określanie
zapotrzebowania na surowce i podejmowanie elastycznych działao w zakresie zapewniania trwałego
dostępu do nich. Pomimo iż powszechnie wody podziemne uznawane są za surowce adekwatne
surowcom strategicznym, to jednak w odróżnieniu od wskazanych w Polityce Surowcowej Paostwa
surowców strategicznych i krytycznych nie podlegają one okresom zmiennego zapotrzebowania
wynikającym z dynamicznych zmian na rynkach surowcowych (m.in. w związku ze wzrostem rozwoju
nowych technologii, zmienną polityką klimatyczną, decyzjami politycznymi krajów będących
kluczowymi eksporterami surowców). Ponadto w preambule do Ramowej Dyrektywy Wodnej
(dyrektywa 2000/60/WE) wskazano, iż „woda nie jest produktem handlowym takim jak każdy inny, ale
raczej dziedzictwem, które musi byd chronione, bronione i traktowane jako takie”.
Z tego też względu uznad należy, że zadania w zakresie rozpoznawania, bilansowania i ochrony wód
podziemnych w celu racjonalnego wykorzystania tych wód przez społeczeostwo oraz gospodarkę, tak
jak dotychczas powinny byd unormowane w ustawie – Prawo wodne. Niezwykle istotne jest jednak
dążenie do organizacyjnej integracji paostwowej służby geologicznej oraz paostwowej służby
hydrogeologicznej. Wynika to z faktu, iż brak jest uzasadnienia dla funkcjonowania odrębnej służby
hydrogeologicznej w sytuacji, gdy w sensie naukowym i praktycznym jest ona częścią geologii.
Realizacja zadao paostwa na potrzeby rozpoznawania, bilansowania i ochrony wód podziemnych w celu
racjonalnego wykorzystania tych wód przez społeczeostwo oraz gospodarkę bazuje na badaniach
geologicznych i wymaga szerokiej wiedzy z zakresu geologii ze specjalizacją hydrogeologia.
Przyjmując powyższe założenia, przedmiotem Polityki Surowcowej Paostwa są surowce mające
znaczenie dla krajowej oraz unijnej gospodarki. Są to surowce mineralne pochodzące ze źródeł
pierwotnych i wtórnych, a ponadto wody podziemne (termalne), będące kopalinami w rozumieniu
przepisów ustawy – Prawo geologiczne i górnicze. Surowce te mają lub mogą mied decydujący wpływ
na kierunki rozwoju gospodarczego kraju, poprawiając jednocześnie jej konkurencyjnośd.
Przeprowadzone dotychczas analizy w zakresie znaczenia poszczególnych surowców mineralnych dla
gospodarki krajowej pozwoliły ostatecznie na wyznaczenie dwóch ich zbiorów – surowców
strategicznych i krytycznych13)
Surowce strategiczne dla polskiej gospodarki – dzielące się na dwie podgrupy
Surowce strategiczne o podstawowym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki
i zaspokojenia potrzeb bytowych społeczeostwa – surowce, których trwała podaż musi byd
zapewniona – zarówno takie, których krajowa baza zasobowa jest duża i które dzięki jej wykorzystaniu
są podstawą działania przemysłu, jak i ważne surowce deficytowe14).
Surowce strategiczne o podstawowym znaczeniu dla bezpieczeostwa narodowego i innowacyjnych
technologii – surowce, które nie są w sposób wystarczający (min. 90%) pozyskiwane ze źródeł
krajowych lub których możliwości trwałego pozyskania z tych źródeł są ograniczone lub zagrożone, oraz
inne surowce niepozyskiwane w kraju (deficytowe) niezbędne dla obronności kraju i bezpieczeostwa
narodowego oraz rozwoju innowacyjnych technologii.
13)
Kryteria przyjęte w oparciu o opracowanie pt. „Wytypowanie kopalin służących do pozyskiwania surowców kluczowych
dla gospodarki narodowej”, wykonane przez IGSMiE PAN na zlecenie PIG-PIB w ramach umowy nr 289/2018/Wn-07/FG-GO-DN/D
z dnia 06.12.2018 r. pn. „Wsparcie działao Głównego Geologa Kraju w zakresie prowadzenia Polityki Surowcowej Paostwa”.
14)
Pochodzące w całości lub w większości z importu.
Surowce krytyczne dla polskiej gospodarki – takie surowce strategiczne, których możliwości
pozyskania zarówno ze źródeł pierwotnych, jak i wtórnych są obarczone albo dużym ryzykiem albo
istnieją bardzo duże trudności ich pozyskania, a możliwości ich substytucji są niewielkie. Są to
w szczególności surowce znajdujące się na liście surowców krytycznych dla Unii Europejskiej, ale
także takie surowce, które mimo występowania w dużej ilości są niemożliwe do pozyskania
np. z powodu uwarunkowao planistycznych, protestów społecznych itp.
Uwzględniając zmieniające się uwarunkowania, wypracowane obecnie definicje mogą ulegad
modyfikacjom, co będzie uwzględniane w procesie aktualizacji niniejszej polityki.
Na podstawie przygotowanej listy surowców strategicznych i krytycznych ujętych w załączniku nr 1
dokonano określenia kopalin występujących w Polsce, które mogą służyd do ich produkcji15). Listę
wytypowanych kopalin przedstawiono w załączniku nr 2. Na podstawie wytypowanej grupy kopalin
opracowany został plan dokumentowania złóż kopalin, który realizowany będzie w ramach celu
szczegółowego „Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin” oraz cyklicznie
weryfikowany i aktualizowany w oparciu o zmieniające się uwarunkowania geopolityczne,
ekonomiczne, prawne i środowiskowe.
Określenie surowców strategicznych i krytycznych dla Polski i UE oraz wskazanie kopalin do ich
produkcji stanowi podstawę do wyznaczania strategicznych złóż kopalin. Ponadto działania
w zakresie współpracy międzynarodowej ukierunkowane będą na zapewnienie stabilnego dostępu
dla krajowej gospodarki surowców określonych w przedmiotowej liście.
15)
Na podstawie zadania pt. „Pozyskiwanie surowców mineralnych ze złóż kopalin – dokumentowanie” realizowanego
w ramach umowy nr 289/2018/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 06.12.2018 r. pn. „Wsparcie działao Głównego Geologa Kraju
w zakresie prowadzenia Polityki Surowcowej Paostwa”.
3. Diagnoza uwarunkowań geologicznych krajowej bazy
zasobowej oraz trendów zapotrzebowania gospodarki krajowej
na surowce
Uwarunkowania geologiczne krajowej bazy zasobowej
Zrównoważony rozwój, postęp gospodarczy i wzrost bezpieczeostwa surowcowego zarówno Polski, jak
i całej Europy nie są możliwe bez odpowiedzialnego i skutecznego zarządzania wnętrzem Ziemi, w tym
znajdującymi się tam zasobami mineralnymi oraz efektywnego wykorzystania tzw. złóż
antropogenicznych. W celu jego zapewnienia konieczne jest opracowanie dokumentu strategicznego
określającego działania, które przyczynią się do racjonalnego gospodarowania surowcami mineralnymi
jako istotnego czynnika rozwoju polskiej i unijnej gospodarki. Określone w Polityce Surowcowej
Paostwa działania w zakresie zabezpieczenia dostępu do surowców w głównej mierze powinny
dotyczyd zasobów krajowych, natomiast import powinien stanowid uzupełnienie zapotrzebowania na
surowce deficytowe16). Podejście takie ogranicza ryzyko dostaw surowców, budując niezależnośd opartą
o własne zasoby.
Szczegółowe dane na temat bazy zasobowej w Polsce publikowane są corocznie według stanu na
koniec roku poprzedniego przez paostwową służbę geologiczną w postaci „Bilansu zasobów złóż kopalin
w Polsce” na podstawie dokumentacji geologicznych oraz informacji przekazywanych przez
użytkowników złóż w formie formularzy sprawozdawczych (w oparciu o operaty ewidencyjne).
Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne oraz krytyczne dla polskiej
gospodarki17)
W ramach prac nad Polityką Surowcową Paostwa dokonano oceny obecnego zapotrzebowania
gospodarki krajowej na surowce mineralne oraz dokonano prognoz tego zapotrzebowania
w horyzontach czasowych roku 2030, 2040, 2050. Efekty przeprowadzonej analizy przedstawione
zostały w załączniku nr 3. Przedstawione w tym załączniku wielkości i trendy rozwoju zapotrzebowania
dotyczą surowców pochodzących ze złóż kopalin objętych własnością górniczą, które zostały
zakwalifikowane do grupy surowców strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki. Stanowią
one podstawę do określenia działao Polityki Surowcowej Paostwa, gdyż w głównej mierze działania te
będą orientowad się na zapewnienie podaży tych surowców. Poza działaniami w zakresie
zabezpieczenia surowców niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki krajowej,
działania Polityki Surowcowej Paostwa ukierunkowane będą również na dążenie do zapewnienia
dostępu do surowców określonych na liście surowców krytycznych dla UE. Mając na względzie fakt, iż
dynamika zmian na rynku surowców jest duża, w określonych perspektywach czasowych dokonywana
będzie bieżąca aktualizacja danych z zakresu zapotrzebowania na surowce.
16)
Surowce pochodzące w całości lub w większości z importu.
Przygotowano na podstawie opracowania pt. „Ocena obecnego oraz przyszłego zapotrzebowania gospodarki krajowej na
surowce w perspektywie 2025, 2030,2040 i 2050 roku”, wykonanego przez IGSMiE PAN na zlecenie PIG-PIB w ramach
umowy nr 1406/2020/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 26.06.2020 r. pn. „Zadania paostwa wykonywane przez paostwową
służbę geologiczną dotyczące działalności informacyjnej, szkoleniowej i współpracy zagranicznej w zakresie geologii
realizowane od 2020” (pgg art. 162 ust. 1) oraz innych wcześniejszych opracowao źródłowych.
17)
Rola surowców mineralnych w transformacji energetycznej
Surowce są istotnym elementem do produkcji wielu technologii potrzebnych do przemian
energetycznych. W świetle realizacji założeo europejskiego Zielonego Ładu wzrasta rola surowców
nieenergetycznych. Przejście na czystą energię przyniesie nowe wyzwania związane z zabezpieczeniem
dostaw surowców koniecznych do transformacji energetycznej. Budowa odnawialnych źródeł energii
od paneli słonecznych po turbiny wiatrowe, produkcja samochodów elektrycznych oraz nowych sieci
energetycznych wymaga dostaw większej ilości surowców niż na potrzeby energetyki konwencjonalnej.
Surowce są wykorzystywane nie tylko w sektorze czystej energii, ale są również szeroko stosowane
w całym systemie energetycznym oraz w technologiach poprawiających wydajnośd i ograniczających
emisje. Lit, nikiel, kobalt i grafit mają kluczowe znaczenie do produkcji baterii i magazynów energii.
Pierwiastki ziem rzadkich są niezbędne do trwałych magnesów, które są konieczne do produkcji
silników elektrycznych i turbin wiatrowych. Produkcja wodoru wymaga niklu lub metali z grupy
platynowców w zależności od rodzaju technologii. Miedź i aluminium są podstawowymi surowcami
w prawie wszystkich technologiach związanych z energią elektryczną.
W związku z powyższym oraz zgodnie z komunikatem KE18) prognozowany jest wzrost zapotrzebowania
na surowce do transformacji energetycznej, gdzie przykładem są np. baterie do magazynowania
energii, w przypadku których zapotrzebowanie na aluminium, kobalt, żelazo, ołów, lit, magnez i nikiel
wzrośnie o ponad 1000% do 2050 r.
W 2021 r. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) opublikowała raport „The Role of Critical
Minerals in Clean Energy Transitions”19), który opisuje przyszłe zapotrzebowanie na surowce
w kontekście transformacji energetycznej. Przejście na gospodarkę niskoemisyjną spowoduje
ogromny wzrost zapotrzebowania na surowce krytyczne, a sektor energetyczny będzie główną siłą
napędzającą rynek tych surowców. Przewiduje się, że w scenariuszu spełniającym cele Porozumienia
Paryskiego, za sprawą rozwoju produkcji czystej energii w ciągu najbliższych dwóch dekad o 40%
wzrośnie globalny popyt na miedź oraz metale ziem rzadkich, o 60–70% na nikiel i kobalt oraz prawie
o 90% na lit. Zapotrzebowanie na konkretny surowiec uzależnione jest od rozwoju technologii, dla
przykładu lit, nikiel, kobalt, mangan i grafit mają kluczowe znaczenie dla produkcji wydajnych baterii.
Pierwiastki ziem rzadkich są niezbędne do produkcji magnesów trwałych, które są stosowane
w turbinach wiatrowych i silnikach EV. Sieci elektryczne wymagają ogromnych ilości miedzi
i aluminium, przy czym miedź jest podstawą wszystkich technologii związanych z elektrycznością.
Istniejąca infrastruktura i projekty w zakresie wydobycia i dostaw surowców krytycznych posiadają
szereg cech, które zwiększają ryzyko zbyt niskiej podaży i zmienności cen
a) wysoka koncentracja geograficzna produkcji – trzech największych producentów litu, kobaltu
i metali ziem rzadkich skupia ponad trzy czwarte światowej produkcji;
b) długi czas realizacji projektów – średnio 16 lat od odkrycia złoża do pierwszej produkcji;
18)
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu
Regionów pt. „Odpornośd w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeostwa i bardziej
zrównoważonego rozwoju”, Bruksela, dnia 03.09.2020 r. (COM(2020) 474 final).
19)
IEA World Energy Outlook Special Report “The Role of Critical Minerals in Clean Energy Transitions”, maj 2021,
https://www.iea.org/reports/the-role-of-critical-minerals-in-clean-energy-transitions.
c) spadająca jakośd zasobów;
d) rosnąca presja społeczna – koniecznośd uwzględnienia w procesie wydobycia
i produkcji wysokich standardów ochrony środowiska i interesów lokalnych społeczności;
e) zwiększone ryzyko związane ze zmianami klimatycznymi – zwłaszcza w przypadku litu
i miedzi, których złoża skoncentrowane są na obszarach zagrożonych suszą lub powodziami,
jak np. Australia i Afryka.
IEA zawarła w raporcie sześd kluczowych kierunków działao w kontekście surowców krytycznych
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
Zapewnienie odpowiednich inwestycji w zróżnicowane źródła nowych dostaw;
Promowanie innowacji technologicznych na wszystkich etapach pozyskiwania surowców –
zarówno od strony popytu, jak i podaży;
Zwiększenie recyklingu;
Zwiększenie odporności łaocucha dostaw i przejrzystości rynku – analizy rynku, dwiczenia
reagowania kryzysowego i dobrowolne magazynowanie zapasów;
Wyższy poziom ochrony środowiska i ochrony interesów społeczności lokalnych;
Wzmocnienie międzynarodowej współpracy pomiędzy producentami i konsumentami –
np. poprzez powszechne udostępnienie wiarygodnych danych i prowadzenie regularnego
monitoringu łaocuchów dostaw.
W tym kontekście cele w ramach Polityki Surowcowej Paostwa wspierad będą działania na rzecz
dywersyfikacji źródeł dostaw surowców potrzebnych do transformacji energetycznej w celu
wzmocnienia podaży surowców koniecznych do osiągnięcia neutralności klimatycznej.
4. Cele PSP2050
Cel główny PSP2050
Celem głównym Polityki Surowcowej Paostwa jest zapewnienie bezpieczeostwa surowcowego kraju
poprzez zagwarantowanie dostępu do niezbędnych surowców (krajowych oraz importowanych)
zarówno obecnie, jak i w perspektywie wieloletniej, uwzględniającej zmieniające się potrzeby
przyszłych pokoleo. Dostęp do surowców powinien zabezpieczad wieloletnie potrzeby gospodarcze
kraju, wynikające z przyjętych priorytetów rozwoju gospodarczego, zapewniając wysoki komfort życia
obywateli.
Osiągnięcie celu głównego powinno wynikad z realizacji wyspecyfikowanych celów szczegółowych
osiągniętych w następstwie zaplanowanego zestawu działao. Terminy realizacji poszczególnych działao
ujętych w celach szczegółowych zostały przedstawione w harmonogramie PSP2050 stanowiącym
Załącznik nr 3. Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne
i krytyczne dla polskiej gospodarki39)
I.
Aluminium metaliczne
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 4.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na aluminium metaliczne,
niestopowe w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
tys. t (zużycie
40)
pozorne )
87874
133140
134406
121612
120890
95580
140044
159199
159926
185373
133804
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Rozwój krajowego zapotrzebowania na aluminium należy wiązad z dalszym wzrostem jego stosowania
w tradycyjnych branżach, a więc głównie do produkcji środków transportu, gdzie na przykład
przewidywany jest dalszy jednostkowy wzrost udziału aluminium (a więc metalu lżejszego od stali)
w masie samochodu osobowego i ciężarowego, co z kolei przyczynia się do ograniczenia zużycia paliwa.
Należy również spodziewad się zwiększenia jego użytkowania w budownictwie i w opakowaniach.
Zgodnie z ekonometrycznym modelem trendu należałoby oczekiwad, że wielkośd zapotrzebowania na
aluminium metaliczne osiągnie około 190 tys. t w 2025 r. i około 215 tys. t w 2030 r. (rysunek 4).
39)
Przygotowano na podstawie opracowania pt. „Ocena obecnego oraz przyszłego zapotrzebowania gospodarki krajowej na
surowce w perspektywie 2025, 2030,2040 i 2050 roku”, wykonanego przez IGSMiE PAN na zlecenie PIG-PIB w ramach
umowy nr 1406/2020/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 26.06.2020 r. pn. „Zadania paostwa wykonywane przez paostwową
służbę geologiczną dotyczące działalności informacyjnej, szkoleniowej i współpracy zagranicznej w zakresie geologii
realizowane od 2020” (pgg art. 162 ust. 1) oraz innych wcześniejszych opracowao źródłowych.
40)
Zużycie pozorne rozumiane jest jako poziom popytu krajowego na dany surowiec i obliczane na podstawie danych
Głównego Urzędu Statystycznego tj. zużycie pozorne = produkcja + import – eksport.
Rysunek 4. Prognoza zapotrzebowania na aluminium metaliczne do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Aluminium, głównie w postaci stopów aluminium (dodatki stopowe dodawane są głównie w celu
poprawy wytrzymałości), dzięki swoim specyficznym właściwościom, a więc przede wszystkim lekkości
i bardzo opłacalnemu łatwemu recyklingowi, może stad się metalem przyszłości. Pozyskiwanie
aluminium z odpadów i złomów aluminium i jego stopów wymaga tylko 5% energii potrzebnej do
wyprodukowania aluminium z surowców pierwotnych, tj. boksytów i aluminy. Wyroby z aluminium
i jego stopów stosowane są szeroko w budownictwie, transporcie, opakowaniach, nowoczesnych
technologiach, wyrobach konsumpcyjnych i wielu innych. Jednak w dominującej większości stosowane
są w przemyśle samochodowym, gdyż zastosowanie tych surowców w sposób znaczący obniża wagę
pojazdów, co bezpośrednio przekłada się na obniżone zużycie paliw. Przewidywany dalszy wzrost ich
udziału w masie jednostkowej pojazdów czy też coraz większa produkcja samochodów elektrycznych,
w których udział wyrobów z aluminium będzie większy niż w samochodach tradycyjnych, przełoży się
na dalszy wzrost popytu na ten metal po 2030 r. Należy również spodziewad się wzrostu zapotrzebowania
ze strony budownictwa, na co może wpłynąd coraz powszechniejsze stosowanie aluminium np. na
elewacjach budynków, oknach aluminiowych czy drzwiach, zwiększając energooszczędnośd budynków,
jak również w konstrukcjach wsporczych dla paneli fotowoltaicznych czy też w komponentach
elektrowni wiatrowych. Również w pozostałych branżach należy spodziewad się wyraźnych wzrostów
popytu. To wszystko sprawi, że zużycie aluminium niestopowego w Polsce będzie stopniowo wzrastad
i w 2040 r. należy spodziewad się jego zużycia na poziomie 245 tys. t/r., a w 2050 r. na poziomie co
najmniej 270 tys. t/r.
Tabela 4.2. Prognoza zapotrzebowania na aluminium metaliczne niestopowe 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
215–225
245–250
270–280
II.
Poz. 371
Antymon (surowce antymonu)
Tlenki antymonu
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 4.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na tlenki antymonu (t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
948
1 022
967
903
761
898
804
864
939
1 040
915
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Od roku 2000 krajowe zapotrzebowanie na tlenek antymonu wykazywało dosyd istotne fluktuacje.
Względna stabilizacja nastąpiła dopiero w roku 2010. Zgodnie z trendem logarytmicznym
zapotrzebowanie na tlenki antymonu będzie bardzo powoli, ale systematycznie rosło do 2030 r., do
poziomu około 1 050 t. Mimo słabego dopasowania linii trendu, biorąc pod uwagę rozwój branż,
w których surowiec ten ma zastosowanie, uzyskany model ekonometryczny z dużym
prawdopodobieostwem prezentuje realny scenariusz rozwoju zapotrzebowania.
Rysunek 5.1. Prognoza zapotrzebowania na tlenek antymonu do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Należy oczekiwad, że głównym kierunkiem stosowania tlenku antymonu w Polsce pozostanie
rozwijająca się produkcja PET. Możliwy jest również ponowny rozwój jego stosowania w środkach
zmniejszających palnośd wobec wprowadzania coraz surowszych przepisów przeciwpożarowych.
Rokrocznie obserwuje się również (na rynku polskim) wzrost popytu na granulat PET rzędu około 3–5%
rocznie i ten trend prawdopodobnie utrzyma się w kolejnych latach. Za popyt na granulat PET
odpowiada głównie branża produkcji butelek do wody mineralnej. Stąd działalnośd producentów PET
ma charakter mocno sezonowy.
Jest to surowiec, który preferuje większośd producentów opakowao, dlatego popyt na PET w branży
opakowaniowej rośnie szybciej niż ma to miejsce w odniesieniu do innych surowców do produkcji
opakowao. W tym kontekście warto nadmienid, że częśd produkcji trafia na eksport.
Zapotrzebowanie na granulat nie zależy zatem jedynie od rynku polskiego, ale również od rynku
paostw ościennych, bo to do nich głównie trafia granulat.
W konsekwencji szacuje się, że krajowe zapotrzebowanie na tlenek antymonu będzie wykazywało
powolny, lecz systematyczny wzrost do około 1 150 – 1 200 t/r. w roku 2030. Dalsza perspektywa jest
trudna do oszacowania. Należy mied bowiem na uwadze dążenie do ograniczenia produkcji
plastikowych opakowao, co może się przełożyd na produkcję granulatu PET w Polsce. Szacuje się, że
w roku 2040 zapotrzebowanie co najwyżej utrzyma się na tym samym poziomie lub będzie nieco
niższe niż w roku 2030.
Tabela 4.2. Prognoza zapotrzebowania na tlenki antymonu do 2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
1 150 – 1 200
1 000 – 1 150
900–1000
Antymon metaliczny
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania na antymon metaliczny
Tabela 4.3. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na antymon metaliczny (t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
24,8
20,0
19,9
22,5
76,5
49
39,8
55,0
38,9
23,3
50,3
36,0
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W latach 2000–2018 zapotrzebowanie na antymon metaliczny wykazywało silne fluktuacje – od 0
w latach 2000–2001 do rekordowych 126 t w roku 2006. Również w kolejnych latach nie osiągnęło
ono stabilizacji. W konsekwencji trend wykazuje bardzo słabe dopasowanie (najlepsze w przypadku
trendu logarytmicznego), wskazując, że do roku 2030 zapotrzebowanie na antymon metaliczny
będzie lekko rosło, zbliżając się do 60 t/r. Mimo bardzo słabego dopasowania linii trendu, biorąc pod
uwagę rozwój branż, w których surowiec ten ma zastosowanie, uzyskany model ekonometryczny
z dużym prawdopodobieostwem prezentuje realny scenariusz rozwoju zapotrzebowania.
Rysunek 5.2. Prognoza zapotrzebowania na antymon metaliczny do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Rozwój zapotrzebowania na antymon metaliczny jest ściśle związany z rozwojem produkcji przede
wszystkim stopów łożyskowych, w mniejszym stopniu drukarskich. Stopy łożyskowe stosowane są
głównie w przemyśle maszynowym, m.in. do maszyn dla górnictwa, hutnictwa, energetyki, rolnictwa,
a także obrabiarek czy silników. Branże te w ostatnich latach notują dynamiczny rozwój i wzrost
produkcji maszyn i urządzeo.
Biorąc pod uwagę powyższe, szacuje się, że zapotrzebowanie na antymon metaliczny będzie powoli
i systematycznie wzrastało, osiągając w roku 2030 około 60 t/r. W latach kolejnych powinien nastąpid
dalszy wzrost do około 70 t/r. i stabilizacja na tym poziomie w perspektywie roku 2050.
Tabela 4.4. Prognoza zapotrzebowania na antymon metaliczny do 2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
51
2030
2040
2050
55–60
60–70
60–70
III.
Poz. 371
Boksyty i alumina
Boksyty
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 5.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na boksyty, w tonach
Zapotrzebowanie
(=zużycie
pozorne)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
48 341
35 233
36 280
55 395
46 678
44 079
53 593
48 299
44 785
59 332
47 202
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Z powodu braku w Polsce produkcji aluminy z boksytów krajowe zapotrzebowanie należy wiązad z ich
dalszym wykorzystaniem w celach tzw. niemetalurgicznych. Tak więc w dalszym ciągu największe
znaczenie będzie miało zapotrzebowanie ze strony producentów cementów glinowych, materiałów
ogniotrwałych czy też związków chemicznych. Krajowe zapotrzebowanie na boksyty jest bardzo
zmienne i trudno jest dopasowad trend. Jednak zgodnie z przyjętym potęgowym modelem trendu
należy spodziewad się, że zapotrzebowanie osiągnie w 2025 r. około 55 tys. ton i praktycznie utrzyma
tę wielkośd w perspektywie 2030 r. (rysunek 6.1).
Rysunek 6.1. Prognoza zapotrzebowania na boksyty do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Rozwój krajowego zapotrzebowania na boksyty zależed będzie ściśle od potrzeb dotychczasowych
głównych jego użytkowników. Tak więc, podobnie jak teraz, popyt zależed będzie od kondycji
producentów cementów glinowych oraz branż wykorzystujących formowane i nieformowane wyroby
ogniotrwałe, takich jak hutnictwo żelaza i stali, hutnictwo metali nieżelaznych, przemysł szklarski czy
ceramiczny. Niebagatelne znaczenie może odgrywad również w przyszłości produkcja związków
chemicznych. Wszystkie wymienione branże, z wyjątkiem hutnictwa żelaza i stali, mają dosyd stabilne
perspektywy rozwoju i jest bardzo prawdopodobne utrzymanie, a nawet zwiększenie ich
zapotrzebowania na boksyty w przyszłości. Natomiast zmiany technologiczne czy też wycofywanie
produkcji hutnictwa żelaza i stali z Europy mogą ograniczyd stosowanie boksytów jako topnika przy
produkcji surówki, jak również wykorzystanie wysokoglinowych wyrobów ogniotrwałych w tej
branży. Dotychczasowe zapotrzebowanie na boksyty wykazuje, w krótkich odstępach czasowych,
znaczne fluktuacje, co odzwierciedla cykle koniunkturalne występujące głównie w branży żelaza
i stali. Tak więc już w krótkiej perspektywie czasowej należy spodziewad się spadku zużycia boksytów
i wyrobów wysokoglinowych w hutnictwie żelaza i stali, które może nie byd rekompensowane
wzrostami zużycia w innych branżach. W konsekwencji prawdopodobnie w 2030 r. nastąpi spadek
popytu do około 40–45 tys. t/r., przy postępującym spadku popytu w kolejnych dekadach (tabela 5.2).
Tabela 5.2. Prognoza zapotrzebowania na boksyty do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
40–45
35–40
30–35
Alumina
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 5.3. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na aluminę kalcynowaną
i uwodnioną, w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowani
e (=zużycie
pozorne)
50 699
62 054
60 847
62 083
63 592
66 950
67 118
63 993
93 162
87 852
67 835
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Do 2009 r., kiedy to w Polsce zakooczono produkcję aluminium pierwotnego w Hucie Aluminium
w Koninie, sprowadzano dla potrzeb tego procesu po około 100 tys. t/r. aluminy kalcynowanej.
Zakooczenie produkcji aluminium odbiło się radykalnym spadkiem tego importu. Od tego momentu
całośd sprowadzanej aluminy kalcynowanej i uwodnionej przeznaczana jest do celów
niemetalurgicznych i to z tym wykorzystaniem aluminy należy wiązad rozwój przyszłego krajowego
zapotrzebowania. Nadal największy wpływ będzie miało zapotrzebowanie ze strony producentów
wysokoglinowych materiałów ogniotrwałych, cementów glinowych, związków chemicznych, szkła
i ceramiki czy środków czystości. Dla uzyskania bardziej wiarygodnego modelu trendu, krajowe
zapotrzebowanie na aluminę w latach 2000–2008 pomniejszono o wielkośd wykorzystywaną do
produkcji aluminium pierwotnego. Na tej bazie uzyskano ekonometryczny model trendu, z którego
wynika, że łączne zapotrzebowanie na aluminę może osiągnąd około 95 tys. t w 2025 r. i około
105 tys. t w 2030 r. (rysunek 6.2).
Rysunek 6.2. Prognoza zapotrzebowania na aluminę kalcynowaną i uwodnioną do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Rozwój krajowego zapotrzebowania na aluminę kalcynowaną i uwodnioną zależed będzie od potrzeb
dotychczasowych głównych jego użytkowników. Tak więc, podobnie jak teraz, popyt na aluminę
kalcynowaną w największym stopniu zależed będzie od kondycji branż wykorzystujących formowane
i nieformowane wysokoglinowe wyroby ogniotrwałe, takich jak hutnictwo żelaza i stali, hutnictwo
metali nieżelaznych, przemysł szklarski czy ceramiczny oraz producenta cementów wysokoglinowych.
Natomiast popyt na aluminę uwodnioną w największym stopniu zależed będzie od kondycji
producentów nieorganicznych związków chemicznych, producentów szkła oraz środków czystości.
Wszystkie wymienione branże, z wyjątkiem hutnictwa żelaza i stali, mają dosyd stabilne perspektywy
rozwoju i jest bardzo prawdopodobne utrzymanie, a nawet zwiększenie ich zapotrzebowania
w przyszłości. Natomiast zmiany technologiczne czy też ograniczenia produkcji żelaza i stali w Europie
(w tym także i w Polsce) mogą już w krótkiej perspektywie czasowej ograniczyd wykorzystanie
wysokoglinowych wyrobów ogniotrwałych w tej branży, która jest największym użytkownikiem tych
wyrobów. Uwzględniając te wszystkie przesłanki, można spodziewad się, że już w krótkiej
perspektywie czasowej nastąpi ograniczenie zużycia wyrobów wysokoglinowych na bazie aluminy
w hutnictwie żelaza i stali, które może nie byd rekompensowane wzrostami zużycia w innych
branżach. W konsekwencji możliwe jest, że w 2030 r. popyt nie osiągnie pułapu, jaki wynikałby
z trendu ekonometrycznego (rysunek 6.2), ale będzie się mieścił w przedziale 80–90 tys. t/r., przy
postępującym spadku popytu w kolejnych dekadach.
Tabela 5.4. Prognoza zapotrzebowania na aluminę kalcynowaną i uwodnioną do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
80–90
75–80
65–70
IV.
Poz. 371
Chrom (surowce chromu)
Chromity
a) Ocena poziomu krajowego zapotrzebowania na surowce pierwotne chromu
Tabela 6.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na chromity, w tysiącach ton
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
11,4
27,2
31,4
26,8
29,2
24,8
27,0
22,6
33,1
29,4
26,3
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Rozwój krajowego zapotrzebowania na chromity w perspektywie roku 2025 i 2030 należy wiązad
z dalszym oczekiwanym rozwojem stosowania go do produkcji związków chromu, przy utrzymaniu
produkcji wyrobów ogniotrwałych chromitowo-magnezytowych, magnezytowo-chromitowych czy
korundowo-chromitowych. Zgodnie z ekonometrycznym modelem trendu należałoby oczekiwad (co
należy zauważyd – ze słabym dopasowaniem linii trendu), że wielkośd zapotrzebowania na chromity
osiągnie około 35 tys. t w 2025 r. i około 40 tys. t w 2030 r. (rysunek 7.1).
Rysunek 7.1. Prognoza zapotrzebowania na chromity do 2030 r. (tys. t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Zgodnie z założeniami strategii zrównoważonego rozwoju gospodarki Unii Europejskiej, kładącymi
szczególny nacisk na rozwiązania neutralne klimatycznie, wzrost zapotrzebowania na chromity może
byd związany przede wszystkim z rozwojem spożycia, ogólnie rzecz biorąc, dóbr konsumpcyjnych,
oraz tych przemysłów, które wymagają stosowania materiałów ogniotrwałych, np. metalurgii żelaza,
metali nieżelaznych, przemysłu szklarskiego, ceramicznego czy cementowego. Wobec trendów na
rynku materiałów ogniotrwałych nie należy oczekiwad wzrostu popytu na chromity ze strony tej
branży, natomiast uzasadnione jest oczekiwanie dalszego wzrostu popytu na chromity do produkcji
związków chemicznych chromu.
Na podstawie tych przesłanek można przypuszczad, że w 2030 r. zapotrzebowanie na chromity może
wzrosnąd do 35–40 tys. t/r., przy kontynuacji tego trendu wzrostowego w następnych dekadach.
Tabela 6.2. Prognoza zapotrzebowania na chromity do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
35–40
45–50
50–55
Chrom metaliczny
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 6.3. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na chrom metaliczny, w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
-0,2
29,3
68,3
37,3
33,2
67,1
47,4
19,9
32,5
54,2
38,9
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W przypadku chromu metalicznego, ze względu na znaczną zmiennośd wielkości zużycia, niezwykle
ciężkie jest dopasowanie odpowiedniego modelu trendu nawet przy zastosowaniu metody prostej
średniej ruchomej (rysunek 7.2). W krótkiej perspektywie czasowej trudno oczekiwad wzrostu zużycia
chromu do 75 t w 2025 r. i 90 t w 2030 r. Należy spodziewad się raczej stagnacji tego zużycia na
poziomie 45–50 t/r.
100
90
80
70
60
y = 7,6393x0,7144
R² = 0,476
50
40
30
20
10
0
2000
2005
2010
2015
2020
2025
2030
Rysunek 7.2. Prognoza zapotrzebowania na chrom metaliczny do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Zużycie chromu metalicznego w Polsce jest związane z jedną branżą – produkcją wyrobów
metalowych elektrolitycznie powleczonych lub pokrytych chromem. Branża ta w dalszej
perspektywie czasowej ma potencjał wzrostowy, pod warunkiem zachowania konkurencyjności
względem wyrobów importowanych np. z krajów azjatyckich, Turcji i Rosji.
Biorąc to pod uwagę, można prognozowad, że w 2030 r. zapotrzebowanie na chrom metaliczny
w Polsce może osiągnąd 45–50 t/r., w 2040 r. – 50–55 t/r., a w 2050 r. – 55–60 t/r. (tabela 6.4).
Tabela 6.4. Prognoza zapotrzebowania na chrom metaliczny do 2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
45–50
50–55
55–60
V.
Poz. 371
Cyna
a) Ocena poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 7.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na cynę, w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
2 036
1 770
1 846
2 016
2 250
2 541
2 712
3 521
3 492
3 724
2 591
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Rozwój krajowego zapotrzebowania na cynę w perspektywie roku 2025 i 2030 należy wiązad
z dalszym oczekiwanym rozwojem stosowania jej do produkcji stopów i spoiw lutowniczych,
akumulatorów ołowiowych i baterii litowo-jonowych, a związków cyny do produkcji tworzyw
sztucznych. Zgodnie z ekonometrycznym modelem trendu należałoby oczekiwad, że wielkośd
zapotrzebowania na cynę osiągnie około 4,2 tys. t w 2025 r. i około 5,0 tys. t w 2030 r. (rysunek 8).
Rysunek 8. Prognoza zapotrzebowania na cynę niestopową do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Główną przesłanką rozwoju wykorzystania cyny jest postęp w zakresie użytkowania urządzeo
elektronicznych i elektrycznych, a także systematyczny wzrost popytu na baterie litowo-jonowe,
w których dodatek cyny (1,6–2,0%) istotnie podwyższa gęstośd energetyczną materiału anodowego
(krzemu). Znaczne możliwości wzrostu konsumpcji wiążą się również z wykorzystaniem cyny
w postaci spoiw i stopów lutowniczych w elektronice, również w kontekście wdrażania technologii
mobilnej piątej generacji (5G). Stałą tendencją jest ograniczanie udziału ołowiu w składzie produktów
cynowych na rzecz zwiększonej zawartości cyny, co jest także dobrym prognostykiem dla wzrostu
zużycia cyny w postaci spoiw i stopów lutowniczych.
W dalszej perspektywie szanse zwiększenia wykorzystania cyny można również upatrywad w jej
zastosowaniu jako składnika elektrolitów stałych, które będą stanowid element konstrukcji
półprzewodnikowych akumulatorów litowo-jonowych kolejnej generacji, a także opartych na tej
technologii systemów magazynowania energii słonecznej o długim cyklu życia (do 20 lat).
Transformacja energetyczna oraz elektryfikacja branży motoryzacyjnej wraz z upowszechnieniem
pojazdów hybrydowych z funkcją start-stop będą miały – obok postępu w elektronice – istotne
znaczenie dla kształtowania się popytu na cynę. Do pozostałych innowacyjnych, chod futurystycznych
zastosowao, które mogą mied wpływ na przyszły poziom zużycia cyny, należą: wykorzystanie plazmy
w technikach litograficznych i produkcja nadprzewodników Nb-Sn.
Na podstawie wyżej wymienionych przesłanek należy przypuszczad, że w 2030 r. zapotrzebowanie na
cynę w Polsce może osiągnąd 4,5–5,0 tys. t/r., w 2040 r. – 5,0–5,5 tys. t/r., a w 2050 r. –
prawdopodobnie 5,5–6,0 tys. t/r.
Tabela 7.2. Prognoza zapotrzebowania na cynę niestopową do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
4,5–5,0
5,0–5,5
5,5–6,0
VI.
Poz. 371
Cynk (surowce cynku)
Cynk metaliczny
a) Ocena poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 8.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na cynk, w tys. ton
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
80, 3
97,4
82,5
88,2
70,0
11,6
47,2
108,6
132,6
145,4
86,4
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W związku ze znacznymi zmianami poziomu zużycia pozornego cynku od 2000 r. próbę
prognozowania zapotrzebowania w horyzoncie roku 2025 i 2030 na podstawie trendów
ekonometrycznych przeprowadzono przy użyciu metody prostej średniej ruchomej z ostatnich trzech
okresów. Próby dopasowania różnych modeli ekonometrycznych nie dały jednak zadowalających
rezultatów (rysunek 9). Najwyższy współczynnik dopasowania linii trendu uzyskano dla modelu
wielomianowego. Biorąc pod uwagę realia gospodarcze, w tym spowolnienie wywołane pandemią
COVID-19 w 2020 r., a także systematyczny spadek konkurencyjności krajowego stalownictwa
(rosnące ceny energii i obciążenia środowiskowe, napływ taoszych wyrobów azjatyckich i m.in.
rosyjskich przy zbyt wysokich bezcłowych kontyngentach na dostawy stali do UE, wprowadzenie ceł
na import stali w USA), można z dużą dozą prawdopodobieostwa przewidywad, że popyt na cynk
w Polsce obniży się z poziomu 145 tys. t/r. w 2018 r. do 110 tys. t/r. w 2025 r. Główną tego przyczyną
będzie spadek zapotrzebowania na stal. W horyzoncie 2030 r. możliwa jest jednak zwyżka zużycia
cynku do około 130 tys. t/r., pod warunkiem utrzymania produkcji wyrobów ocynkowanych
w krajowych hutach oraz ożywienia rynku inwestycji.
Rysunek 9. Prognoza zapotrzebowania na cynk metaliczny do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Podstawowym czynnikiem oddziałującym na popyt na cynk metaliczny będzie rozwój krajowej
produkcji stalowych wyrobów ocynkowanych, a także kondycja budownictwa i przemysłu
samochodowego. Z pewnością zapotrzebowanie na te wyroby nie osłabnie, co wynika z postępującej
urbanizacji, a także wysokiego zapotrzebowania na stalowe wyroby ocynkowane w sektorze energii
odnawialnej, zwłaszcza w energetyce wiatrowej (turbiny), fotowoltaice (metalowe ramy paneli),
elektrowniach wodnych i systemach przesyłania energii (słupy energetyczne). Cynk jako metal
o dużej trwałości i podatności na recykling będzie także stosowany na dużą skalę w nowoczesnym,
zrównoważonym budownictwie.
Rozwój dotychczasowego popytu na wyroby galwanizowane potwierdza systematycznie rosnąca
krajowa produkcja blach ocynkowanych i, gdyby nie spowolnienie gospodarcze w 2020 r.
spowodowane pandemią COVID-19, można byłoby przewidywad dalszy niezakłócony wzrost ich
podaży, a tym samym zapotrzebowania stalownictwa na cynk. Wydaje się jednak, że cynkowanie
wyrobów stalowych (różnymi technikami) nadal będzie się w Polsce rozwijad ze względu na dużą bazę
ocynkowni oraz pewnośd dostaw cynku elektrolitycznego i rafinowanego z krajowych hut (mimo
wyczerpania zasobów złóż rud Zn-Pb).
Możliwości rozwoju zapotrzebowania należy również wiązad z rozwojem elektromobilności
(konstrukcja samochodu elektrycznego zawiera o 70% więcej cynku niż pojazdu konwencjonalnego).
Według Polskiego Związku Przemysłu Motoryzacyjnego (PZPM) i Polskiego Stowarzyszenia Paliw
Alternatywnych (PSPA) pod koniec września 2020 r. w Polsce zarejestrowanych było 14 788 elektrycznych
samochodów osobowych, z których 55% stanowiły pojazdy w pełni elektryczne, a pozostałe 45% –
hybrydy typu plug-in. Szybko rośnie także liczba pojazdów dostawczych i ciężarowych elektrycznych
motorowerów i motocykli oraz autobusów elektrycznych. Wprawdzie flota tych pojazdów jest
stosunkowo mała, ale dynamika wzrostu ich podaży jest bardzo wysoka.
W dalszej perspektywie potencjał rozwoju zapotrzebowania na cynk stwarza komercjalizacja
pozostającego wciąż w sferze projektowej akumulatora cynkowego nowego typu o dużej pojemności
do magazynowania energii pochodzącej z jej niestabilnych źródeł, takich jak słooce i wiatr.
Na podstawie powyższych uwarunkowao można szacowad, że w 2030 r. zapotrzebowanie na cynk
w Polsce wyniesie 130–135 tys. t/r., w 2040 r. – 140–145 tys. t/r., a w 2050 r. – prawdopodobnie
145–150 tys. t/r.
Tabela 8.2. Prognoza zapotrzebowania na cynk do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
130–135
140–145
145–150
VII.
Poz. 371
Krzem metaliczny
a) Ocena poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 9.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na krzem metaliczny, w tys. ton
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
10,8
16,3
16,2
16,1
20,6
23,5
23,9
22,7
22,5
30,7
20,3
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Rozwój krajowego zapotrzebowania na krzem metaliczny w perspektywie roku 2025 i 2030 należy
wiązad z oczekiwanym podnoszeniem standardów życia społeczeostwa, w tym zdominowaniem wielu
jego aspektów przez techniki cyfrowe (elektronika, telekomunikacja) oraz wzrostem wykorzystania
stopów z Al, Cu, Ni, spoiw i in. Zgodnie z ekonometrycznym modelem trendu należałoby oczekiwad,
że wielkośd zapotrzebowania na krzem metaliczny osiągnie około 37 tys. t w 2025 r. i około 40 tys. t
w 2030 r. (rysunek 10).
Rysunek 10. Prognoza zapotrzebowania na krzem metaliczny do 2030 r. (tys. t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Wzrost zapotrzebowania na krzem metaliczny może byd związany przede wszystkim z rozwojem
metalurgii (stopy z Al, Cu, Ni, spoiwa i in.) oraz elektroniki użytkowej i telekomunikacji.
Wydaje się, że w perspektywie średnio- i długoterminowej należy się spodziewad wzrostu krajowego
zapotrzebowania na krzem metaliczny, wynikającego głównie z postępu metalurgii metali
nieżelaznych oraz telekomunikacji i rozwoju technologii cyfrowych.
Na podstawie tych przesłanek można przypuszczad, że w 2030 r. zapotrzebowanie na krzem
metaliczny może się zwiększyd do 40 tys. t/r., w 2040 r. – do 50 tys. t/r., a w 2050 r. –
prawdopodobnie 60 tys. t/r.
Tabela 9.2. Prognoza zapotrzebowania na krzem metaliczny do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
40
VIII.
Poz. 371
Magnez
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania na magnez
Tabela 10.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na magnez (tys. t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
3,3
4,6
5,5
5,0
6,4
7,1
7,2
7,5
7,5
9,1
6,3
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Zapotrzebowanie na magnez od 2000 r. wykazuje stały wzrost z niewielkimi tylko odchyleniami
w roku 2007 i 2009. Ekonometryczny model trendu wykazuje bardzo dobre dopasowanie. Linia
trendu wskazuje na szybki wzrost zapotrzebowania na magnez, które w roku 2030 powinno osiągnąd
wielkośd 14 tys. t. Biorąc pod uwagę rozwój branż i popytu na produkty wykonywane ze stopów
magnezu i stopów aluminium z dodatkiem magnezu, model ekonometryczny prezentuje realny
rozwój zapotrzebowania na surowiec.
Rysunek 11. Prognoza zapotrzebowania na magnez do 2030 r. (tys. t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Zapotrzebowanie przemysłu motoryzacyjnego na lekkie i wytrzymałe materiały konstrukcyjne jest
obecnie bardzo duże. Wiąże się to nie tylko ze znaczną oszczędnością energii, ale i z koniecznością
obniżania emisji spalin, jako gazów cieplarnianych, przez zmniejszanie masy pojazdów. Ze względu na
swoje właściwości, a przede wszystkim wysoką wartośd współczynnika wytrzymałości właściwej,
stopy magnezu są obiecujące jako tworzywo konstrukcyjne w zastosowaniach motoryzacyjnych.
Dlatego też rynek odlewów magnezowych dynamicznie się rozwija. Rośnie obrót i wolumen
produkcji, wobec czego prognozuje się, że konsumpcja magnezu w najbliższych latach będzie
systematycznie wzrastad. Ponadto na rynku oczekuje się przyspieszenia tempa wzrostu
spowodowanego dynamicznym rozwojem technologii odlewania. Duży wpływ na koniunkturę
rynkową ma także coraz szersze zastosowanie komponentów magnezowych w różnych sektorach
gospodarki. Produkty z magnezu znajdują bowiem szerokie zastosowanie w wielu gałęziach
przemysłu, m.in. w telekomunikacji, przemyśle samochodowym, elektronarzędziowym czy AGD, przy
czym rynkiem o największym potencjale rozwoju jest rynek komponentów stosowanych w przemyśle
motoryzacyjnym. Wśród producentów samochodów obserwuje się duże zainteresowanie substytucją
komponentów stalowych lżejszymi częściami wykonanymi ze stopów magnezu i aluminium.
Wobec powyższych informacji szacuje się, że – zgodnie z modelem ekonometrycznym –
zapotrzebowanie na magnez w Polsce będzie rosło w ciągu najbliższych 30 lat w dośd dużym tempie.
Istnieje duże prawdopodobieostwo, że w roku 2050 osiągnie ono poziom 25–30 tys. t.
Tabela 10.2. Prognoza zapotrzebowania na magnez do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
14–15
15–20
25–30
IX.
Poz. 371
Mangan (surowce manganu)
Manganu rudy i koncentraty
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 11.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na rudy i koncentraty
manganu, w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie
pozorne)
2 241
3 475
3 106
4 194
4 506
108 996
137 837
54 497
47 516
-9 212
35 716
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Biorąc pod uwagę główne kierunku zużycia rud i koncentratów manganu, produkcja pozostanie
prawdopodobnie na zbliżonym poziomie, a z przebiegu linii trendu wynika, że będzie oscylowała
średnio w granicach do 50 tys. ton rocznie (rysunek 12.1).
Rysunek 12.1. Prognoza zapotrzebowania na rudy i koncentraty manganu do roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem średniej
ruchomej za 3 okresy.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Uwarunkowania dla branży hutnictwa w Polsce wynikające z polityki klimatycznej UE pozwalają na
stwierdzenie, iż rozwój hutnictwa wielkopiecowego ulegnie stagnacji. Należy przewidywad, że
w horyzoncie czasowym roku 2030 i 2040 nie nastąpi wzrost zużycia rud i koncentratów manganu dla
potrzeb hutnictwa. Wygaszanie produkcji spowoduje, iż ewentualne późniejsze otwieranie na nowo
sektora hutniczego będzie utrudnione, tak więc do roku 2050 możemy mied do czynienia ze
spadkiem zapotrzebowania na rudy i koncentraty manganu.
Tabela 11.2. Prognoza zapotrzebowania na rudy i koncentraty manganu do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
40
40
30
Mangan
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 11.3. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na mangan,
w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
352
1 483
369
639
878
990
1 239
1 395
1 259
1 858
1 046
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W przypadku gdy głównym użytkownikiem manganu pozostanie hutnictwo, poziom zapotrzebowania
lepiej oddaje dolna linia trendu (rysunek 12.2). Dodatek manganu do stopów aluminium zwiększa
odpornośd na korozję i dlatego będzie on ciągle stosowany przy wyrobie puszek do napojów oraz
innych opakowao i pojemników. W przypadku wzrostu produkcji na te cele zużycie może sięgad
poziomu wyznaczonego pomiędzy dwoma liniami trendów (rysunek 12.2). Analizując linie trendów,
zaznacza się wzrost zapotrzebowania na mangan, które w horyzoncie czasowym roku 2025 i 2030
może wynieśd pomiędzy 1500 a nawet 3000 ton rocznie.
Rysunek 12.2. Prognoza zapotrzebowania na mangan do roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem
średniej ruchomej za 3 okresy.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Biorąc pod uwagę dotychczasowe zastosowanie manganu, tylko w hutnictwie zużycie manganu nie
wzrośnie znacząco w perspektywie roku 2030, 2040 i 2050.
Tabela 11.4. Prognoza zapotrzebowania na mangan do 2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
1500
2000
2500
Manganu dwutlenek
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 11.5. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na dwutlenek manganu,
w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
1 406
1 372
1 412
1 208
1 684
69
1 877
3 533
4 765
4 309
4 826
2 639
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Wyraźny w ostatnich latach trend wzrostowy zużycia dwutlenku manganu (rysunek 12.3) wiąże się ze
wzrastającą w Polsce produkcją baterii. Polska znajduje się na 12 pozycji pośród największych
producentów baterii na świecie.
Rysunek 12.3. Prognoza zapotrzebowania na dwutlenek manganu do roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem średniej
ruchomej za 3 okresy.
Ponadto Polska jest aktualnie dziewiątym największym w Europie eksporterem ogniw i baterii
galwanicznych pod względem wartości liczonej w euro. Ponad 69% eksportu przypada na ogniwa
i baterie galwaniczne z dwutlenkiem manganu.
Elementem podtrzymującym wzrostowe prognozy produkcji baterii jest kwestia elektromobilności.
Liczba zarejestrowanych nowych samochodów pasażerskich w UE wzrosła w roku 2019 trzykrotnie
względem roku 2015, ze 150 tys. do 460 tys. W Polsce w tym samym okresie odnotowano wzrost
rejestracji samochodów elektrycznych o 700%, przy czym biorąc pod uwagę samą liczbę
zarejestrowanych samochodów (2690), jest to ciągle niewielka skala w porównaniu z takimi krajami
jak np. Niemcy (108 839). Biorąc pod uwagę powyższe dane, potencjał rynku elektromobilności
w Polsce jest bardzo duży, co z kolei będzie podtrzymywad trend zapotrzebowania na baterie.
Od roku 2018 nastąpił skokowy wzrost nakładów inwestycyjnych producentów baterii
i akumulatorów (rysunek 12.4). Będzie to miało na pewno w przyszłości efekty w postaci zwiększenia
mocy produkcyjnych.
Rysunek 12.4. Nakłady inwestycyjne w branży produkującej baterie i akumulatory dla podmiotów
zatrudniających ponad 10 osób (dane GUS)
Analizując dane ekonometryczne oraz przedstawione powyżej dane dotyczące branży produkcji
baterii (gdzie zużywany jest dwutlenek manganu), można spodziewad się, iż w perspektywie roku
2025 i 2030 dalej będzie następował wzrost zapotrzebowania na dwutlenek manganu. Poziom
zapotrzebowania może wzrosnąd dwukrotnie w roku 2025 względem aktualnego, tj. do ponad 9 tys. ton
i nawet trzykrotnie w roku 2030, tj. do poziomu 14–16 tys. ton.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Dwutlenek manganu aktualnie wykorzystywany jest głównie przy produkcji baterii. Jest to branża,
która bardzo prężnie rozwija się zarówno na świecie, w Europie, jak i w Polsce. W związku
z powyższym będzie następował wzrost zapotrzebowania na ten surowiec, przy czym należy mied
także na uwadze, iż w perspektywie najbliższych 5–10 lat może nastąpid rozwój technologii związanej
z produkcją i zastosowaniem materiałów katodowych do produkcji baterii. Już aktualnie można
obserwowad stopniowe odchodzenie od użycia kobaltu przy produkcji materiałów katodowych. Przy
ocenie rozwoju rynku baterii należy także brad pod uwagę efekty programów europejskiej
transformacji energetycznej wprowadzanych w ramach polityki Zielonego Ładu, której celem jest
osiągnięcie przez UE neutralności klimatycznej do roku 2050. Wg celów, już do roku 2030 ma
nastąpid zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 55% w UE w stosunku do 1990 r., co spowoduje
wzrost zapotrzebowania na technologie przyjazne środowisku, dla których magazynowanie energii
staje się kwestią kluczową. Zapotrzebowanie na dwutlenek manganu w horyzoncie roku 2030, 2040
i 2050 będzie na pewno miało trend wzrostowy, co wynika z wielu opisanych wcześniej przesłanek.
Z drugiej strony ciągły trend wzrostowy może zostad wyhamowany lub zredukowany przez pojawienie się
nowych, efektywniejszych form przechowywania energii.
Tabela 11.6. Prognoza zapotrzebowania na dwutlenek manganu do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
14–16
16–20
20–25
X.
Poz. 371
Miedź (surowce miedzi)
Miedź rafinowana
a) Ocena poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 12.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na miedź, w tys. ton
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
202,9
260,8
255,9
252,8
235,8
276,4
280,4
285,7
274,7
295,7
262,1
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W perspektywie krótkoterminowej wysokie krajowe zapotrzebowanie na miedź rafinowaną i stopy
miedzi (najpowszechniej stosowane brązy i mosiądze oraz stopy CuNi) wynikad będzie z postępującej
urbanizacji, a także rozbudowy infrastruktury energetyki odnawialnej, zwłaszcza wiatrowej
i fotowoltaiki, oraz popularyzacji pojazdów z napędem elektrycznym. Ze względu na swoje
właściwości miedź będzie również nadal powszechnie stosowana w energetyce konwencjonalnej
(kable energetyczne, uzwojenie silników elektrycznych), elektronice, telekomunikacji, budownictwie
(instalacje elektryczne i wodne, pokrycia dachowe, systemy grzewcze, wentylacyjne i klimatyzacyjne),
przemyśle maszynowym i transporcie. Są to branże o kluczowym znaczeniu dla rozwoju
zapotrzebowania na ten metal w najbliższej perspektywie.
W związku ze znacznymi zmianami poziomu zużycia pozornego miedzi od 2000 r., związanymi m.in.
ze skutkami ogólnoświatowego kryzysu gospodarczego z lat 2008–2009, próbę prognozowania
zapotrzebowania w horyzoncie roku 2025 i 2030 na podstawie trendów ekonometrycznych
przeprowadzono przy użyciu metody prostej średniej ruchomej z ostatnich 3 okresów. Najwyższy
współczynnik dopasowania linii trendu, chod obiektywnie nadal niski, uzyskano dla modelu
wielomianowego (rysunek 13). Biorąc pod uwagę szybki przyrost mocy instalacji fotowoltaicznych
i wiatrowych, a także potrzebę modernizacji istniejącej infrastruktury przesyłowej w Polsce,
przewiduje się, że zużycie miedzi rafinowanej w Polsce może osiągnąd poziom ok. 330 tys. t/r. w 2025 r.,
a w 2030 r. ok. 400 tys. t/r.
Rysunek 13. Prognoza zapotrzebowania na miedź rafinowaną do 2030 r. (tys. t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Miedź jest jednym z metali o kluczowym znaczeniu dla upowszechnienia technologii niskoemisyjnych
w transporcie. Jest ona wykorzystywana głównie w postaci drutu (przewodów), blach i folii
w konstrukcji napędu pojazdów hybrydowych i elektrycznych, jako element infrastruktury ładowania
akumulatorów, baterii litowo-jonowych, a także kolei wielkich prędkości. Bardzo duży potencjał
zwiększenia popytu na miedź wiąże się z rozwojem energetyki odnawialnej zarówno wiatrowej, jak
i słonecznej oraz postępującą robotyzacją i automatyzacją procesów przemysłowych i upowszechnianiem
technologii cyfrowych. Także restrukturyzacja sieci przesyłowych i dystrybucyjnych połączona
z wdrożeniem systemów magazynowania energii odnawialnej pociągnie za sobą zwiększone
zapotrzebowanie na miedź.
Wśród wymienionych technologii największe szanse rozwoju w Polsce w perspektywie średnioi długoterminowej ma energetyka odnawialna, mimo spowolnienia wywołanego pandemią COVID-19
w 2020 r. Zarówno systemy solarne, jak i farmy wiatrowe wymagają wykorzystania znacznie
większych ilości miedzi niż energetyka konwencjonalna. Także restrukturyzacja sieci przesyłowych
i dystrybucyjnych połączona z wdrożeniem systemów magazynowania energii odnawialnej pociągnie
za sobą zwiększone zapotrzebowanie na miedź. Jako metal o bardzo wysokiej trwałości i niemal
nieograniczonej podatności na recykling będzie ona również stosowana na dużą skalę
w nowoczesnym, zrównoważonym budownictwie. W dalszym horyzoncie czasowym nieuniknione
i zgodne ze światowymi tendencjami oraz polityką klimatyczną UE wydaje się także zwiększenie
w Polsce liczby samochodów o napędzie elektrycznym.
Na podstawie wymienionych przesłanek przypuszcza się, że w 2030 r. zapotrzebowanie na miedź
w Polsce może osiągnąd ok. 390–400 tys. t/r., w 2040 r. – 400–450 tys. t/r., a w 2050 r. – nawet
450–500 tys. t/r.
Tabela 12.2. Prognoza zapotrzebowania na miedź rafinowaną do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
390–400
400–450
450–500
XI.
Poz. 371
Molibden (surowce molibdenu)
Rudy i koncentraty molibdenu
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 13.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na rudy i koncentraty
molibdenu, w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowa
nie (=zużycie
pozorne)
0
-15
34
0
61
63
131
233
-656
196
5
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Wobec dużych wahao w zużyciu pozornym koncentratów molibdenu (rysunek 14.1) trudno jest
wiarygodnie określid poziom zapotrzebowania na ten surowiec w latach 2025 i 2030. Średnie
zapotrzebowanie w latach 2009–2018 wynosiło symboliczne 5 ton rocznie i, analizując linię trendu,
można założyd, iż zapotrzebowanie na koncentraty molibdenu będzie oscylowad blisko tego poziomu.
300
200
100
0
2000
-100
2005
2010
2015
2020
R² = 0,2881
2025
2030
-200
-300
-400
-500
-600
-700
-800
Rysunek 14.1. Prognoza zapotrzebowania na rudy i koncentraty molibdenu
do roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem średniej
ruchomej za 3 okresy.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Koncentraty molibdenu służą głownie do produkcji żelazomolibdenu oraz tlenków molibdenu. Proces
ich wytwarzania związany jest z hutnictwem. Tlenki molibdenu można importowad prosto od
producentów, a ich produkcja w Polsce nie jest rozwinięta. W związku z powyższymi
uwarunkowaniami zapotrzebowanie dla polskiej gospodarki na rudy i koncentraty w horyzoncie roku
2030, 2040 i 2050 nie będzie wysokie i może ulegad wahaniom, tak jak miało to miejsce w ostatnich
latach.
Tabela 13.2. Prognoza zapotrzebowania na rudy i koncentraty molibdenu do 2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
0–150
0–100
0–100
Molibden metaliczny
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 13.3. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na molibden metaliczny
w formie proszków oraz sztab i prętów, w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
1,6
3,1
-2,4
1,5
-26,0
1,3
1,3
-27,5
-126,8
1,4
-17,3
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Wobec minimalnego zużycia pozornego molibdenu w formie metalicznej, z przewagą w wielu latach
reeksportu, linia trendu obrazująca zapotrzebowanie przebiega poniżej zera (rysunek 14.2). Wynika
z tego, że w horyzoncie roku 2025 i 2030 zużycie pozorne molibdenu metalicznego może byd ujemne
w wyniku przewagi reeksportu zakupionych w jakimś okresie surowców.
100,0
50,0
0,0
2000
2005
2010
2015
2020
2025
2030
R² = 0,2045
-50,0
-100,0
-150,0
Rysunek 14.2. Prognoza zapotrzebowania na molibden metaliczny
do roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem średniej
ruchomej za 3 okresy.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Nie przewiduje się znaczącego zapotrzebowania na molibden metaliczny w roku 2030, 2040 i 2050.
Nawet w przypadku utrzymania produkcji w krajowych zakładach struktura zużycia materiałów
wsadowych jest taka, iż nie ma dużego zapotrzebowania na molibden w formie czy to proszków, czy
też prętów.
Tabela 13.4. Prognoza zapotrzebowania na molibden metaliczny do 2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
0–5
0–5
0–5
Tlenki molibdenu
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 13.5. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na tlenki molibdenu,
w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
81
197
189
241
191
78
222
352
338
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Analizując przebieg linii trendu zapotrzebowania, widoczne jest jej bardzo wysokie dopasowanie
w przypadku średniej ruchomej zużycia (rysunek 14.3). Wzrost znaczenia zużycia tlenków molibdenu
wynika z jego zastosowania w nowoczesnych technologiach. Poza produkcją specjalnych stopów
wzrost zapotrzebowania na tlenek molibdenu wynika z jego zastosowania w branży chemicznej
(m.in. do produkcji katalizatorów) oraz z zastosowania w produkcji nowoczesnych cienkowarstwowych
paneli fotowoltaicznych.
1 400
R² = 0,9768
1 200
1 000
800
R² = 0,8604
600
400
0
-200
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
200
Rysunek 14.3. Prognoza zapotrzebowania na tlenki molibdenu
do roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem średniej
ruchomej za 3 okresy.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Ze względu na zastosowanie związków molibdenu w wielu dziedzinach nowoczesnego przemysłu,
w perspektywie roku 2030, 2040 i 2050 można oczekiwad dalszego rozwoju zapotrzebowania,
w Polsce szczególnie ze strony producentów stali stopowych, konstrukcyjnych, nierdzewnych
i narzędziowych, producentów katalizatorów oraz producentów paneli fotowoltaicznych CIGS.
Specyficzne cechy molibdenu, takie jak wytrzymałośd, korzystne właściwości elektrochemiczne,
fotoelektrochemiczne oraz fotokatalityczne, w połączeniu z dużą dostępnością tego surowca
powodują, iż zapotrzebowanie na ten surowiec będzie przyszłości rosło.
Tabela 13.6. Prognoza zapotrzebowania na tlenek molibdenu do 2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
1 000 – 1 2000
1 500 –2 000
2 000 – 2 500
XII.
Poz. 371
Nikiel metaliczny
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 14.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na nikiel metaliczny (w tym
proszki i płatki oraz stopy), w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
1 349
1 654
2 516
2 352
672
-663
2 177
3 281
3 169
3 638
2 015
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Wielkośd zapotrzebowania na nikiel wynika z kondycji krajowego stalownictwa, które jest branżą
najsilniej odczuwającą wahania koniunktury. Skutkuje to gwałtownymi zmianami popytu na surowce
do produkcji, co ma odzwierciedlenie w wahaniach zużycia. W ostatnich latach nastąpił wzrost
produkcji z wykorzystaniem niklu, przy czym w roku 2014 miał miejsce gwałtowny spadek
zapotrzebowania. Osłabienie było widoczne już w roku 2013. Nie licząc tych dwóch lat, w pozostałym
okresie zapotrzebowanie na nikiel utrzymywało się na w miarę zbliżonym poziomie. Analizując trendy
zapotrzebowania na nikiel (rysunek 15), widoczne są dwa możliwe kierunki jego rozwoju. Z jednego
wynika, iż wielkośd zużycia nie będzie gwałtownie wzrastad, natomiast z drugiego trendu wynika
znaczący wzrost zużycia. Biorąc pod uwagę średnią z tych dwóch trendów oraz dane odnośnie do
rynku zastosowania produktów niklu, można przyjąd, iż w perspektywie roku 2025 i 2030 nastąpi
stopniowy wzrost zużycia niklu, które będzie oscylowało pomiędzy 3000 i 4000 ton rocznie.
Rysunek 15. Prognoza zapotrzebowania na nikiel metaliczny (w tym proszki, płatki i stopy niklu) do
roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem średniej
ruchomej za 3 okresy.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Stopy na bazie niklu i stal nierdzewna zawierająca nikiel odgrywają kluczową rolę w technologiach
energii odnawialnej (np. elektrownie słoneczne). Nikiel jest również stosowany w elektrowniach
wodnych i geotermalnych. Ponadto rośnie zużycie niklu w sektorze akumulatorów i oczekuje się, że
w ciągu najbliższych 20 lat (rok odniesienia 2018) będzie rosło jeszcze szybciej. Jest to związane
głównie z szybkim rozwojem akumulatorów litowo-jonowych dla sektora motoryzacyjnego oraz
doskonaleniem systemów magazynowania energii elektrycznej. W związku z tym w dłuższym
horyzoncie czasowym należy spodziewad się wzrostu zużycia niklu.
Tabela 14.2. Prognoza zapotrzebowania na nikiel metaliczny do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
3–4
4–5
5–6
XIII.
Poz. 371
Ołów (surowce ołowiu)
Ołów rafinowany
a) Ocena poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 15.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na ołów rafinowany,
w tysiącach ton
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
74,9
108,5
119,4
117,1
126,7
115,4
132,6
171,5
183,2
192,5
134,0
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Największymi użytkownikami ołowiu rafinowanego są wytwórcy akumulatorów samochodowych, na
drugim miejscu plasują się producenci baterii przemysłowych. Przewiduje się, że w perspektywie
2025 r. rynek baterii nadal będzie zdominowany przez akumulatory kwasowo-ołowiowe, zarówno
rozruchowe, jak i przeznaczone do magazynowania energii. Będą one odgrywały kluczową rolę
w rozwoju zapotrzebowania na ołów rafinowany, pomimo konkurencji innych technologii, zwłaszcza
litowo-jonowych, a także systematycznego wycofywania ołowiu z wielu zastosowao ze względów
środowiskowych i zdrowotnych. Tendencje te potwierdza prognoza zapotrzebowania na ołów
skonstruowana w oparciu o model ekonometryczny, według którego w 2025 r. można się spodziewad
wzrostu zużycia tego metalu do ok. 250 tys. ton (rysunek 16.1).
Rysunek 16.1. Prognoza zapotrzebowania na ołów rafinowany do 2030 r. (tys. t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Przewiduje się, że produkcja akumulatorów kwasowo-ołowiowych pozostanie głównym rynkiem
zbytu dla ołowiu rafinowanego. Wielkośd i przyszłe tempo rozwoju zapotrzebowania na ten metal
będą zależały od popytu na akumulatory samochodowe i stacjonarne. W dalszej perspektywie
zużycie ołowiu będzie uzależnione od dynamiki rozwoju i skali stosowania technologii litowo-jonowej
i innych. Niemniej współczesne akumulatory ołowiowe nadal skutecznie konkurują z alternatywnymi
rozwiązaniami, głównie dzięki poprawie bezpieczeostwa ich użytkowania, dużej wydajności
i niezawodności, a także niskiej cenie i stuprocentowej podatności na recykling. Przewiduje się też, że
dzięki zaawansowanym technologiom nowoczesne akumulatory ołowiowe znajdą zastosowanie
w systemach magazynowania energii i zaspokajaniu przyszłych potrzeb energetycznych społeczeostwa
w skali globalnej.
Ocenę zapotrzebowania na ołów rafinowany w Polsce w perspektywie roku 2030, 2040 i 2050
przeprowadzono na podstawie analizy tendencji krajowej podaży akumulatorów kwasowo-ołowiowych. W analizowanym okresie wystąpiły dwie fazy intensywnego wzrostu ich produkcji,
które korelowały z ilością wytwarzanych samochodów osobowych i ciężarowych: 2000–2007, który
przyniósł wzrost z 4 mln sztuk do 6,9 mln sztuk akumulatorów oraz – po spadku wywołanym
globalnym kryzysem gospodarczym w latach 2008–2009 – hossa 2014–2017, kiedy odnotowano
wzrost, do rekordowych 7,8 mln sztuk. W 2018 r. ilośd ta uległa redukcji o niemal 14%, do 6,7 mln
sztuk, co było efektem zmniejszenia podaży samochodów osobowych. Pandemia COVID-19 w 2020 r.
spowodowała dalsze osłabienie sprzedaży pojazdów oraz pogorszenie nastrojów konsumentów.
Skutków wyhamowania gospodarczego dla branży motoryzacyjnej nie sposób obecnie przewidzied,
podobnie jak utrudnione jest prognozowanie rozwoju zapotrzebowania na ołów rafinowany.
Niemniej, posiłkując się modelem ekonometrycznym, który wskazuje na wzrostową tendencję
produkcji akumulatorów kwasowo-ołowiowych, można się spodziewad (mimo stosunkowo słabego
dopasowania linii trendu) wzrostu popytu na ołów w dalszej perspektywie (rysunek 16.2).
Rysunek 16.2. Produkcja akumulatorów kwasowo-ołowiowych w Polsce (tys. sztuk) wraz z prognozą
do 2030 r.
Perspektywy wzrostu zapotrzebowania na ołów w Polsce w perspektywie średnio- i długoterminowej
stwarza również planowany rozwój energetyki niekonwencjonalnej, zwłaszcza wiatrowej na
obszarach morskich oraz fotowoltaiki, w związku z możliwością zastosowania stopów ołowiu
w postaci spoiw do lutowania obwodów elektrycznych oraz jako osłony przesyłowych kabli
energetycznych.
Na podstawie wymienionych przesłanek przypuszcza się, że w 2030 r. zapotrzebowanie na ołów
rafinowany w Polsce może osiągnąd poziom ok. 300–350 tys. t/r., w 2040 r. – 350–400 tys. t/r., na
którym zapewne pozostanie w 2050 r., w związku z zapowiadanym upowszechnianiem
alternatywnych jednostek rozruchowych w przemyśle samochodowym, zwłaszcza akumulatorów
litowo-jonowych.
Tabela 15.2. Prognoza zapotrzebowania na ołów rafinowany do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
300–350
350–400
350–400
XIV.
Poz. 371
Pierwiastki ziem rzadkich (metale i związki)
Pierwiastki ziem rzadkich – związki
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania na pierwiastki ziem rzadkich, itr
i skand w postaci związków
Tabela 16.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na pierwiastki ziem rzadkich,
itr i skand w postaci związków, w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
15
43
-42
10
10
9
16
16
-46
37
7
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Wykorzystanie pierwiastków ziem rzadkich w formie tlenków i innych stopów dotyczy w szczególności
przemysłu szklarskiego, optycznego, petrochemii i ceramiki. W przypadku analizy ekonometrycznej
duże znaczenie przy określeniu linii trendu zużycia analizowanych surowców mają fluktuacje zużycia
pierwiastków ziem rzadkich. Dopasowanie linii trendu jest bardzo trudne (rysunek 17.1), co wynika ze
skokowego zużycia pozornego w kolejnych latach, w szczególności w latach 2003, 2011, 2017.
Charakterystyczne jest, iż w latach 2012–2016 nie było dużego zapotrzebowania na ten surowiec
i było ono niższe od zapotrzebowania w latach 2005–2010. Zapotrzebowanie na pierwiastki ziem
rzadkich w formie związków ma trend malejący i z punktu widzenia statystycznego oscylowad może
w granach kilku – kilkunastu t/r.
200
150
100
50
0
2000
2005
2010
2015
2020
R² = 0,0218
R² = 0,026
2025
2030
-50
-100
Rysunek 17.1. Prognoza zapotrzebowania na pierwiastki ziem rzadkich, itr i skand w postaci związków
do roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem średniej
ruchomej za 3 okresy.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Poziom zapotrzebowania na pierwiastki ziem rzadkich, itr i skand w postaci związków jest w Polsce
stosunkowo niewielki i nie wykazuje wyraźnych trendów i zmian. Jego zużycie jest rozproszone wśród
wielu branż, które w Polsce mają stabilną pozycję. Szacuje się, że rozwój zapotrzebowania na te
surowce będzie wzrastał w perspektywie roku 2020, ale raczej w niewielkim tempie.
Tabela 16.2. Prognoza zapotrzebowania na pierwiastki ziem rzadkich, itr i skand w postaci związków
do 2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
15–20
20–25
25–30
Pierwiastki ziem rzadkich – metale
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania na pierwiastki ziem rzadkich, itr
i skand w postaci metali
Tabela 16.3. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na pierwiastki ziem rzadkich,
itr i skand w postaci metali, w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
2
8
0
2
26
1
108
556
52
22
78
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Stosowanie pierwiastków ziem rzadkich w technologiach zaawansowanych odbywa się raczej poza
Polską, a sprowadzane są gotowe produkty lub półprodukty. Jednak biorąc pod uwagę, iż na całym
świecie segment ten rozwija się prężnie i dynamicznie, także w Polsce można spodziewad się
powstawania firm zajmujących się produkcją zaawansowanych technologii, a co za tym idzie –
stopniowym wzrostem zapotrzebowania na tlenki i inne związki pierwiastków ziem rzadkich.
Z punktu widzenia ekonometrycznego jednorazowy skok zapotrzebowania do bardzo wysokiego
poziomu bardzo zniekształca obraz statystyczny danych i wpływa także na podwyższenie średniej
kroczącej. W wyniku tego jedna z linii trendu pomimo stosunkowo wysokiego dopasowania
(czerwona linia trendu) daje niemiarodajny obraz co do prognozowanego zużycia. Bardziej realną
prognozę pokazuje linia o niższym dopasowaniu (niebieska linia trendu). Biorąc dodatkowo pod
uwagę uwarunkowania związane z zastosowaniem pierwiastków ziem rzadkich do technologii
zaawansowanych, należy spodziewad się nie skokowego, ale stopniowego wzrostu zapotrzebowania.
W latach 2025–2030 może on wynieśd w graniach ok. 50–100 ton rocznie.
1 200
1 000
R² = 0,7795
800
600
400
200
0
2000
-200
R² = 0,0831
2005
2010
2015
2020
2025
2030
Rysunek 17.2. Prognoza zapotrzebowania na pierwiastki ziem rzadkich, itr i skand w postaci metali do
roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem średniej
ruchomej za 3 okresy.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Pierwiastki ziem rzadkich, itr i skand to z pewnością surowce przyszłości o bardzo dużym potencjalne
rozwoju w skali globalnej. W Polsce zmiana struktury gospodarczej w kierunku nowoczesnej
gospodarki będzie następowała, jednak tempo tego procesu jest trudne do oszacowania.
Dotychczasowy rozwój gospodarczy – szczególnie w sektorze elektronicznym – opiera się w głównej
mierze na montowaniu podzespołów, a sama produkcja zaawansowanych technologii wymaga
dużego kapitału oraz know-how. Wiele firm deklaruje chęd uniezależnienia od dostawców
zewnętrznych i skrócenia łaocucha dostaw. Perspektywa takich przekształceo jest jednak raczej
odległa i należy ją rozpatrywad w perspektywie co najmniej 10 lat. Na polskim rynku funkcjonuje
wiele firm z kategorii hi-tech (szczególnie w branży elektronicznej), ale bardzo często należą one do
sektora mikroprzedsiębiorstw. Określenie struktury zużycia przez nich REE jest bardzo trudne, co
pociąga za sobą problemy z oceną rozwoju właściwych branż. Jednocześnie stosunkowo niewielkie
zapotrzebowanie na REE i brak wyraźnie zarysowanych trendów zużycia sugerują obecnie brak
powiązania z jedną dominującą branżą. Prawdopodobnie zużycie rozproszone jest wśród wielu
drobnych wytwórców, oferujących często specyficzne i mało znane na rynku rozwiązania.
Można jednak wskazad, że w kraju rozwijane są przede wszystkim zastosowania związane z silnikami
(w zakresie magnesów trwałych) z użyciem neodymu i dysprozu.
Silniki takie mogą osiągad o wiele większe momenty napędowe i zużywad mniej energii niż ich wersje
tradycyjne. Mniejsze zużycie energii jest w branży motoryzacyjnej wysoce pożądane (m.in. z uwagi na
wymogi środowiskowe) i na pewno będzie to istotny trend w najbliższych latach. W przypadku branży
pojazdów elektrycznych dostępnośd wydajnych jednostek napędowych jest kluczowa.
Biorąc pod uwagę globalne i europejskie trendy w dziedzinie rozwoju elektromobilności, szacuje się,
że również w Polsce zapotrzebowanie na pierwiastki ziem rzadkich w perspektywie długoterminowej
będzie wykazywało tendencje wzrostową. Niemniej jednak prawdopodobnie do 2030 r. wzrost ten
będzie raczej mało dynamiczny. Szybsze tempo wzrostu prognozowane jest dopiero po roku 2030,
kiedy to rozwój elektromobilności w Polsce wejdzie w decydującą fazę. Sprzyjad temu będzie fakt, że
coraz częściej międzynarodowe koncerny samochodowe wybierają Polskę jako lokalizację swoich
zakładów produkcyjnych.
Tabela 16.4. Prognoza zapotrzebowania na pierwiastki ziem rzadkich, itr i skand w postaci metali do
2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
50–100
70–120
90–150
XV.
Poz. 371
Platynowce
Platynowce – metale i proszki
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania na platynowce w formie metalu lub
proszków
Tabela 17.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na platynowce (metale
i proszki), w kilogramach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
71
-716
-89 869
-32
-100
1 330
1 623
3 417
4 203
5 225
-8 897
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W latach 2009–2013 zapotrzebowanie na platynowce cechowała zmiennośd i wartości ujemne wraz
z rekordowym ujemnym zapotrzebowaniem w roku 2011 (niemal -90 000 kg). Stabilizacja trendu
wzrostowego nastąpiła dopiero od roku 2014. Zgodnie z przyjętym modelem (zapotrzebowanie
z roku 2011, które byd może wynika z błędu raportowania, zostało zastąpione inną wartością,
poprzez estymację wartości zapotrzebowania z lat sąsiednich) zapotrzebowanie na platynowce
będzie systematycznie rosnąd, a w roku 2030 przekroczy poziom 5000 kg (rysunek 18). Warto
podkreślid, że poziom ten został już przekroczony w roku 2018. Wydaje się zatem, że najlepszy trend
zapotrzebowania w perspektywie roku 2030 prezentuje model wielomianowy o lepszym stopniu
dopasowania. Zgodnie z nim w roku 2030 zapotrzebowanie osiągnie poziom 20 000 kg.
Rysunek 18. Prognoza zapotrzebowania na platynowce (metale i proszki) do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Rozwój zapotrzebowania na platynowce w formie metalu lub proszku będzie dyktowany przede
wszystkim wielkością produkcji katalizatorów w Polsce. Ta branża bowiem zużywa zdecydowaną
większośd surowca. Istotne jest, że wielkośd produkcji katalizatorów w Polsce zależed będzie od
zapotrzebowania na nie na rynkach światowych, gdyż znaczna częśd produkcji przeznaczona jest na
eksport. Tylko dzięki nowoczesnym katalizatorom największe koncerny motoryzacyjne mogą spełniad
coraz bardziej wyśrubowane normy emisji spalin w zakresie silników diesla. Jest to niezwykle istotne
w kontekście, że KE rozważa wprowadzenie w 2025 r. najsurowszej normy emisji spalin jaka
dotychczas obowiązywała.
Wobec powyższych informacji wydaje się, że perspektywy rozwoju branży produkującej w Polsce
katalizatory są obiecujące, a co za tym idzie – niezagrożony zostaje notowany w ostatnich latach
wzrost zapotrzebowania na platynę, pallad i rod. Z drugiej jednak strony w skali globalnej wzrasta
popyt na samochody elektryczne, co z kolei może zahamowad rozwój rynków samochodów napędzanych
paliwem. Tym samym wzrost produkcji samochodów elektrycznych hamowad będzie rozwój rynku
katalizatorów samochodowych. Takie zagrożenie może okazad się jednak realne dopiero po roku
2030. Do tego czasu będzie zapewne rekompensowane poprzez rosnące wykorzystanie katalizatorów
samochodowych w tzw. gospodarkach wschodzących. Sprzyja temu fakt, że międzynarodowe firmy
produkujące w Polsce katalizatory zaopatrują również rynki afrykaoskie i azjatyckie.
Zapotrzebowania w pozostałych branżach (produkcja stopów i dalszych produktów z nich oraz produkcja
chemikaliów) będzie utrzymywad się na zbliżonym poziomie w ciągu najbliższych dekad. W konsekwencji
szacuje się, że do roku 2030 obserwowany będzie dalszy dosyd dynamiczny wzrost zapotrzebowania na
platynowce w Polsce. Po roku 2030 prawdopodobnie nastąpi zahamowanie i stabilizacja w przedziale
10 000 – 13 000 kg rocznie. Rozwój elektromobilności, który po 2040 r. zapewne wejdzie już w decydującą
fazę, może zahamowad produkcję katalizatorów i tym samym zapotrzebowania na platynowce. Szacuje
się zatem, że w perspektywie roku 2050 nastąpi stopniowy spadek zużycia tych surowców.
Tabela 17.2. Prognoza zapotrzebowania na platynowce do 2050 r. (kg)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
10 000
10 000 – 13 000
2050
< 10 000
Platynowce – półprodukty
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania na platynowce w postaci
półproduktów
Tabela 17.3. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na platynowce w postaci
półproduktów (kg)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
-24 748
2 407
1 021
536
-595
91
-1 059
-337
-647
-331
-2 363
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W latach 2000–2018 zapotrzebowanie na platynowce w formie półproduktów wykazywało silne
fluktuacje. Niewyjaśnione pozostaje rekordowo ujemne zapotrzebowanie z roku 2009 (-24 748 kg).
Następnie od roku 2010 obserwuje się spadek zużycia pozornego do poziomu -1 059 kg w roku 2014
i dalsze skokowe zmiany w latach 2015–2018. Również lata 2000–2008 wykazują silnie wahania. Brak
wiarygodnych danych sprawia, że nie dokonano uchwycenia trendów ekonometrycznych.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Jak wskazane zostało powyżej, platynowce w postaci półproduktów mogą byd stosowane na szeroką
skalę. Jednak notowane w Polsce ujemne wartości zużycia pozornego sprawiają, że wiarygodne
prognozowanie rozwoju zapotrzebowania w perspektywie kolejnych 30 lat nie jest możliwe.
XVI.
Poz. 371
Srebro
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania na srebro
Tabela 18.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na srebro surowe (t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
97
-14
96
-12
40
-99
-48
45
107
215
75
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W analizowanym okresie zapotrzebowanie na srebro wykazywało bardzo silne fluktuacje. W związku
z tym dopasowanie trendów ekonometrycznych jest problematyczne. Najlepsze dopasowanie
uzyskano na podstawie zapotrzebowania wyrażonego prostą średnią ruchomą. Taka linia trendu
wskazuje jednak na bardzo silny spadek zapotrzebowania na surowiec już w ciągu najbliższych kilku
lat. W roku 2030 miałoby ono osiągnąd wartośd zbliżoną do -50 t (rysunek 19). Biorąc pod uwagę
perspektywy rozwoju branż, w których srebro surowe znajduje zastosowanie, istnieje niewielkie
prawdopodobieostwo na tak istotny i szybki spadek zapotrzebowania na surowiec. Znacznie słabsze
dopasowanie, ale bardziej zbliżoną do realistycznego scenariusza prognozę zapotrzebowania
uzyskano dzięki logarytmicznej linii trendu (rysunek 19), wygenerowanej na podstawie pierwotnych
wartości zapotrzebowania. Zgodnie z nią zapotrzebowanie na srebro surowe w roku 2030 osiągnie
wartośd około 48–50 t/r.
Rysunek 19. Prognoza zapotrzebowania na srebro surowe do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Prognozę zapotrzebowania na srebro w perspektywie roku 2050 należy rozpatrywad
z uwzględnieniem branży jubilerskiej, ale również elektronicznej, która odpowiada za zużycie stopów
lutowniczych. Biorąc pod uwagę fakt, że Polska wybrana została jako lokalizacja zakładów
produkcyjnych wielu międzynarodowych przedstawicieli branży elektronicznej i jednocześnie krajowe
zakłady mają na celu jedynie montowanie gotowych (importowanych) podzespołów, to wydaje się,
że zużycie stopów lutowniczych ma swój potencjał. Dodatkowo postępująca cyfryzacja i coraz
powszechniejsze użytkowanie urządzeo elektronicznych (zwłaszcza przenośnych) w wielu sferach
życia codziennego pozwala przypuszczad, że wraz z dynamicznie rosnącym popytem na te urządzenia
będzie się zwiększało zapotrzebowanie na srebro w postaci stopów i spoiw lutowniczych.
Również rynek biżuterii srebrnej rozwija się bardzo prężnie – przede wszystkim z uwagi na to, że jest
to taosza alternatywa dla biżuterii złotej. Liczba podmiotów gospodarczych oferujących srebro bądź
gotową srebrną biżuterię jest wprost proporcjonalna do osób zainteresowanych jej kupnem. Krajowa
produkcja jubilerska jest zdominowana przez wyroby srebrne.
Reasumując, prawdopodobnie zapotrzebowanie na srebro w ciągu najbliższych lat utrzyma się na
dosyd wysokim poziomie, sięgając w roku 2030 150 t oraz 250 t w roku 2040 i nawet 300 t w roku 2050.
Tabela 18.2. Prognoza zapotrzebowania na srebro do 2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
150
XVII.
Poz. 371
Tytan (surowce tytanu)
Rudy i koncentraty tytanu
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 19.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na rudy i koncentraty tytanu,
w tys. ton
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
84,38
105,37
98,97
84, 10
96,87
92,39
89, 02
81, 03
103,06
75,06
91,029
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W analizowanych latach zapotrzebowanie na rudy i koncentraty tytanu w Polsce oscylowało
w przedziale 80–100 tys. ton. Jest to poziom bardzo wyrównany, biorąc pod uwagę fluktuację
zapotrzebowania na inne surowce. W związku z tym można założyd, iż także w perspektywie roku
2025 i 2030 zapotrzebowanie utrzyma się w tym przedziale, tj. 80–100 tys. t rocznie. Przemawia za
tym także stabilna struktura zużycia przez głównego krajowego producenta w celu produkcji bieli
tytanowej.
Rysunek 20. Prognoza zapotrzebowania na rudy i koncentraty tytanu do roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem
średniej ruchomej za 3 okresy.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Nie przewiduje się znaczących zmian w strukturze i wielkości zużycia rud i koncentratów tytanowych.
Przy utrzymaniu się zapotrzebowania na biel tytanową można przyjąd, iż w roku 2030, 2040 i 2050
nie nastąpi gwałtowna zmiana. Biel tytanowa stosowana jest do wytwarzania pigmentów (obecnie
kilkanaście gatunków rutylowych i anatazowych) wykorzystywanych głównie do produkcji farb
i lakierów (dla budownictwa i branży samochodowej), papieru oraz tworzyw sztucznych (wyrobów
foliowych, rur, profili okiennych, kabli i przewodów). Do pozostałych odbiorców należą m.in. przemysł
ceramiczny, gumowy, włókienniczy, cementowy, kosmetyczny i farmaceutyczny.
XVIII.
Poz. 371
Wolfram metaliczny
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 20.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na wolfram metaliczny
(proszek oraz sztaby i pręty spiekane), w tonach
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
10,3
35,8
28,0
4,1
-120,0
-98,7
3,9
10,9
12,6
-20,0
-13,3
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Z punktu widzenia analizy ekonometrycznej wyraźny jest trend spadkowy zużycia wolframu
metalicznego w całym analizowanym okresie (rysunek 21). Szczególnie jest to widoczne, biorąc pod
uwagę wysokie zapotrzebowanie w latach 2000–2001. Duży spadek zapotrzebowania nastąpił
w latach 2013–2014, co spowodowało wzrost eksportu prawdopodobnie zakupionego wcześniej
i nieużytego surowca. Biorąc pod uwagę także rynek producentów wykorzystujących wolfram do
produkcji wyrobów, widad, iż nie jest to branża wiodąca dla polskiej gospodarki. Można zakładad, że
zapotrzebowanie na wolfram będzie wynikało z jego używania do produkcji materiałów tnących
i skrawających oraz do produkcji elektrod oraz oświetlenia technicznego. Zważywszy na utrzymujące
się od 2002 r. stosunkowo niskie zapotrzebowanie na wolfram metaliczny oraz na jego aktualne
zastosowanie, można zakładad, iż zapotrzebowanie na ten surowiec w horyzoncie 2025–2030 będzie
oscylowało w granicach maksymalnie kilkunastu ton rocznie.
Rysunek 21. Prognoza zapotrzebowania na wolfram metaliczny (proszki, sztaby i pręty spiekane)
do roku 2030 (t)
Niebieska linia – zużycie pozorne w danym roku, czerwona linia – zużycie pozorne z uwzględnieniem
średniej ruchomej za 3 okresy.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040, 2050
Wolfram należy do surowców krytycznych, jednak w Polsce, nie licząc zastosowania żelazowolframu
w stalownictwie, zastosowanie wolframu w formie proszków i spieków ograniczone jest do pewnych
specyficznych zastosowao, których rynek jest ograniczony i nie wykazuje znaczącego potencjału
rozwojowego. Ze względu na specyfikę wolframu jako pierwiastka wciąż będzie znajdował
zastosowanie do produkcji wytrzymałych stali specjalnych, a także węglików wolframu i spieków
z jego udziałem.
Mniejsze znaczenie będzie miało jego użytkowanie do produkcji sprzętu oświetleniowego.
W perspektywie roku 2030, 2040, 2050 poziom zużycia wolframu metalicznego w Polsce może
kształtowad się na poziomie zbliżonym do aktualnego i wynosid może 10–30 ton rocznie.
Tabela 20.2. Prognoza zapotrzebowania na wolfram metaliczny do 2050 r. (t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
10–30
10–30
10–30
XIX.
Poz. 371
Złoto
a) Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania na złoto
Tabela 21.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na złoto, w kg
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
771
1 021
1 635
-9 528
-3 360
57
-1 145
-1 874
2 650
2 320
- 1 086
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W związku ze znacznymi zmianami poziomu zużycia pozornego złota od 2000 r., do prognozowania
zapotrzebowania na ten surowiec w horyzoncie roku 2025 i 2030 zastosowano metodę prostej
średniej ruchomej z ostatnich 3 okresów (rysunek 22). Złoto – jako surowiec niezwykle wrażliwy na
światową sytuację gospodarczą – wybija się wyraźnie w czasach kryzysu, co widoczne jest dla lat
2008–2009 na wykresie zapotrzebowania. Lata 2013–2014 określane są (w szczególności rok 2013)
jako najgorsze dla złota w ostatnim trzydziestoleciu. W konsekwencji silnych fluktuacji trend
ekonometryczny wskazuje na istotny spadek zapotrzebowania na złoto. Zgodnie z linią trendu (mimo
relatywnie słabego jej dopasowania) w latach 2023–2024 należałoby oczekiwad, że wielkośd zużycia
pozornego w najbliższych latach będzie ujemna. Biorąc jednak pod uwagę realia krajowej gospodarki,
przewiduje się, że w perspektywie krótkoterminowej sytuacja będzie kształtowad się zupełnie
odmiennie.
Rysunek 22. Prognoza zapotrzebowania na złoto do 2030 r. (kg)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Obecna koniunktura w branży jubilerskiej oceniana jest różnie przez różnych wytwórców. Jako złą
oceniają ją przede wszystkim właściciele sklepów i galerii oraz wytwórcy biżuterii przeznaczonej na
rynek krajowy; jako dobrą zaś – eksporterzy, produkujący dłuższe serie wyrobów o pewnej wartości
artystycznej, oraz producenci galanterii złotniczej, przede wszystkim na eksport. Szacunki wskazują
jednak, że rynek jubilerski rośnie dynamicznie i tendencja ta nie powinna w najbliższym czasie ulec
zmianie.
W Polsce będzie rósł popyt na złoto inwestycyjne, zarówno kupowane przez prywatnych odbiorców,
ale również przez Narodowy Bank Polski. Ponadto w Polsce rośnie zainteresowanie na złoto
inwestycyjne w postaci sztabek i monet ze strony odbiorców indywidualnych, co wyraźnie
zapoczątkowane zostało już w roku 2020 w okresie epidemii COVID-19. Złoto zawsze było bowiem
postrzegane jako dobre zabezpieczenie przed utratą wartości. Z powodu pandemii COVID-19 sytuacja
na rynkach finansowych jest daleka od stabilnej, co sprawia, że inwestorzy szukają bezpiecznych
inwestycji. Surowcem, który w przeszłości był często odporny na załamania światowej koniunktury,
jest złoto. Nic więc dziwnego, że zainteresowanie tym kruszcem gwałtownie wzrosło, podobnie jak
jego cena. Prawdopodobnie trend wzrostowy (ale z mniejszą dynamiką wzrostu) utrzyma się
w najbliższych latach.
Przyszłościowa jest również branża elektroniczna. Wzrost zapotrzebowania na sprzęt elektroniczny
jest absolutnie nieunikniony. Niemniej jednak w tej kwestii należy zwrócid uwagę na fakt, że
w większości przypadków branża elektroniczna to przedsiębiorstwa zajmujące się głównie
montowaniem sprzętu z importowanych podzespołów, nie zaś produkcją od podstaw.
Reasumując, prawdopodobnie zapotrzebowanie na złoto – poza chwilowym wzrostem związanym
z rokiem 2020 i latach najbliższych – będzie rosło, ale w stosunkowo niewielkim tempie. Należy
jednak mied na uwadze, że złoto pozostaje surowcem spekulacyjnym i prognozowanie
zapotrzebowania na nie jest niezwykle trudne tym bardziej, że na jego poziom wpływa sprzedaż złota
przez bank centralny, a tę wielkośd trudno oszacowad i zazwyczaj związana jest ona z sytuacją
gospodarczą kraju.
Tabela 21.2. Prognoza zapotrzebowania na złoto do 2050 r. (kg)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
3000–3500
4000–5000
5000–6000
XX.
Poz. 371
Żelazo (rudy i koncentraty żelaza)
a) Ocena poziomu krajowego zapotrzebowania na rudy i koncentraty żelaza
Tabela 22.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na rudy i koncentraty żelaza,
w tysiącach ton brutto
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
3777
6473
5973
6574
6610
7002
7142
7040
7369
7495
6545
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Rozwój krajowego zapotrzebowania na rudy i koncentraty żelaza w perspektywie roku 2025 i 2030
należy wiązad z dalszym oczekiwanym spadkiem produkcji surówki wielkopiecowej, w związku
z wprowadzanymi wciąż ograniczeniami emisji gazów cieplarnianych, w tym CO2, w ramach
osiągnięcia neutralności klimatycznej w krajach UE. Zgodnie z ekonometrycznym modelem trendu
należałoby oczekiwad (co warto zauważyd – ze słabym dopasowaniem linii trendu), że wielkośd
zapotrzebowania na rudy i koncentraty żelaza osiągnie około 6,0 mln t w 2025 r. i około 5,5 mln t
w 2030 r. (rysunek 23). Wydaje się jednak, że spadek zapotrzebowania będzie znacznie większy
i w roku 2030 może ono wynieśd tylko 4,0 mln t.
Rysunek 23. Prognoza zapotrzebowania na rudy i koncentraty żelaza do 2030 r. (tys. t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
W perspektywie krótkoterminowej można się spodziewad spadku zużycia rud i koncentratów żelaza,
w związku z oczekiwanymi dalszymi spadkami produkcji wielkopiecowej surówki żelaza.
Głównymi czynnikami zagrażającymi kondycji stalownictwa są: zmniejszenie skali finansowania
projektów infrastrukturalnych ze środków europejskich oraz wzrost cen uprawnieo do emisji CO 2.
Wobec powyższego ograniczenie wielkości produkcji surówki żelaza wydaje się nieuchronne.
Na podstawie tych przesłanek można przypuszczad, że w 2030 r. zapotrzebowanie na rudy
i koncentraty żelaza może wynieśd ok. 4,0 mln t/r., w 2040 r. może spaśd do 3,5–4,0 mln t/r.
i utrzymad się w tym przedziale do 2050 r. (tabela 22.2) pod warunkiem utrzymania tempa
ograniczania emisji CO2 w krajach UE.
Tabela 22.2. Prognoza zapotrzebowania na rudy i koncentraty żelaza do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
4000
3500–4000
XXI.
Poz. 371
Żelazostopy
a) Ocena poziomu krajowego zapotrzebowania na żelazostopy
Tabela 23.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na żelazostopy, w tys. ton
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
110,6
105,3
133,7
124,1
119,5
156,2
151,9
165,5
188,5
193,7
144,9
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Rozwój krajowego zapotrzebowania na żelazostopy w perspektywie roku 2025 i 2030 należy wiązad
z dalszym oczekiwanym spadkiem produkcji surówki wielkopiecowej, w związku z wprowadzanymi
wciąż ograniczeniami emisji gazów cieplarnianych, w tym CO2, w ramach osiągnięcia neutralności
klimatycznej w krajach UE. Spotęgowane pandemią COVID-19 problemy branży stalowniczej, wzrost
kosztów produkcji (m.in. energii) oraz ciągły napływ importowanej stali na rynek unijny utrudniają
prognozowanie rozwoju popytu na żelazostopy w przemyśle stalowym nawet w horyzoncie 2025 r.
Tym niemniej zgodnie z ekonometrycznym modelem trendu należałoby oczekiwad, że wielkośd
zapotrzebowania na żelazostopy osiągnie około 160 tys. t w 2025 r. i około 180 tys. t w 2030 r.
(rysunek 24).
Rysunek 24. Prognoza zapotrzebowania na żelazostopy do 2030 r. (tys. t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Założenia strategii zrównoważonego rozwoju gospodarki UE kładą szczególny nacisk na rozwiązania
neutralne klimatycznie. Oznacza to koniecznośd kosztownych inwestycji w dekarbonizację, aby
utrzymad pozycję konkurencyjną krajowych hut. W perspektywie krótkoterminowej można się
spodziewad spadku produkcji surówki żelaza, a w konsekwencji stali surowej, gdzie żelazostopy mają
największe zastosowanie.
Głównymi czynnikami zagrażającymi kondycji stalownictwa są: zmniejszenie skali finansowania
projektów infrastrukturalnych ze środków europejskich oraz wzrost cen uprawnieo do emisji CO 2.
Wobec powyższego ograniczenie wielkości produkcji surówki żelaza, a w konsekwencji stali surowej
wydaje się nieuchronne.
Na podstawie tych przesłanek można przypuszczad, że w 2030 r. zapotrzebowanie na żelazostopy
może wynieśd ok. 160 tys. t/r., w 2040 r. może niewiele wzrosnąd do ok. 180–200 tys. t/r., a w 2050 r. –
prawdopodobnie utrzyma się na zbliżonym poziomie ok. 200 tys. t/r., pod warunkiem utrzymania
tempa ograniczania emisji CO2 w krajach UE.
Tabela 23.2. Prognoza zapotrzebowania na żelazostopy do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
150–160
180–200
180–200
XXII. Węgiel kamienny koksowy
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 24.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na węgiel kamienny
koksowy (tys. t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
9907
12336
11903
11626
12638
12549
13457
13178
13056
12707
12336
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W latach 2000–2018 zapotrzebowanie na węgiel kamienny koksowy wykazywało dosyd duże
wahania, zależne głównie od koniunktury na europejskim rynku stali. Generalnie okres ten można
podzielid na dwie części: lata 2000–2009, kiedy zapotrzebowanie wykazywało trend malejący, i lata
2009–2018, kiedy notowano trend rosnący. Do takiej sytuacji nie dopasował się żaden wiarygodny
trend ekonometryczny, ale wydaje się, że w latach 2000–2018 zapotrzebowanie wykazywało
minimalną tendencję malejącą z około 13,3 mln t/r., w 2000 r. do około 12,7 mln t/r., w ostatnim.
Jest prawdopodobne, że trend ten będzie trwał w kolejnych latach (rysunek 25).
Rysunek 25. Prognoza zapotrzebowania na węgiel koksowy do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Krajowe zapotrzebowanie na węgiel kamienny koksowy limitowane jest potrzebami krajowego
przemysłu koksochemicznego, gdzie praktycznie w całości jest on wykorzystywany. W koksowniach
podczas termicznej przeróbki węgla koksowego uzyskuje się m.in. koks, gaz koksowniczy, półkoks,
smołę węglową surową, benzol surowy oraz ich pochodne. Pozostałe niewielkie ilości węgla używane
są bezpośrednio jako paliwo, zużywane w hutnictwie metali nieżelaznych, czy jako składnik zestawu
surowcowego do produkcji wyrobów węglowych. Tak więc o wielkości krajowego zapotrzebowania
na węgiel koksowy decydują możliwości produkcji szeroko rozumianego koksu, które z kolei
uzależnione są od chłonności rynku europejskiego, na którym w większości krajowy koks jest
lokowany. Węgiel koksowy potraktowany jako surowiec metalurgiczny, niezbędny poprzez produkcję
koksu do produkcji stali w wielkich piecach, nie jest na chwilę obecną w większym stopniu
zastępowalny. Uważa się, że w Europie w hutnictwie żelaza i stali zostały wyczerpane możliwości
stosowania opłacalnych metod jego zastępowania takie jak np. bezpośredni wtrysk odpowiedniej
mieszanki pyłu węglowego (metoda PCI) czy inne mniej ekonomiczne metody. Wydaje się, że
największym zagrożeniem jest ograniczanie mocy wytwórczych europejskiego stalownictwa.
W niniejszej prognozie założono, że krajowe zapotrzebowanie wynosiło będzie 12,5–13,0 mln t/r.
w 2030 i 2040 r., malejąc do 10,0–11,0 mln t/r. w 2050 r.
Tabela 24.2. Prognoza zapotrzebowania na węgiel kamienny koksowy do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
12 500 – 13 000
12 500 – 13 000
10 000 – 11 000
XXIII. Gaz ziemny
Gaz ziemny wysokometanowy i zaazotowany
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 25.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na gaz ziemny
wysokometanowy i zaazotowany (mln m3)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie na
gaz ziemny
wysokometanowy
(=zużycie pozorne)
12770
14010
13970
14819
14773
14484
14608
15617
16491
17208
14875
Zapotrzebowanie na
gaz ziemny
zaazotowany
(=zużycie pozorne)
3569
3770
3852
3987
3943
3864
3828
3753
3813
3820
3820
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W latach 2000–2018 krajowe zapotrzebowanie na gaz ziemny wysokometanowy wykazywało dosyd
szybki trend wzrostowy z około 10 500 mln m3 w 2000 r. do około 17 208 mln m3 w 2018 r. Do takiej
sytuacji bardzo dobrze dopasował się liniowy model trendu. Zgodnie z nim należałoby oczekiwad, że
zapotrzebowanie na gaz ziemny wysokometanowy w Polsce będzie nadal dynamicznie wzrastad,
osiągając około 18 500 mln m3 w 2025 r. i około 20 200 mln m3 w 2030 r.
Krajowe zapotrzebowanie na gaz ziemny zaazotowany, podobnie jak na gaz ziemny
wysokometanowy, w latach 2000–2018 wykazywało trend wzrostowy z 3 117 mln m3 w 2000 r.
do 3 820 mln m3 w 2018 r. Zgodnie z tym liniowym trendem należałoby oczekiwad, że
zapotrzebowanie na gaz ziemny zaazotowany będzie nadal wzrastad, osiągając około 4 250 mln m3
w 2025 r. i około 4 500 mln m3 w 2030 r.
Rysunek 26.1. Prognoza zapotrzebowania na gaz ziemny wysokometanowy do 2030 r. (mln m3)
Rysunek 26.2. Prognoza zapotrzebowania na gaz ziemny zaazotowany do 2030 r. (mln m3)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040
Obecnie zapotrzebowanie krajowe na gaz ziemny wysokometanowy determinowane jest przez
potrzeby całej gospodarki narodowej, ponieważ jest on wykorzystywany praktycznie we wszystkich
gałęziach przemysłu. Jednak w największym stopniu wielkośd zapotrzebowania zależy od kondycji
tzw. wielkiej chemii, w tym głównie zapotrzebowania zakładów nawozowych, gdzie gaz jest
wykorzystywany jako surowiec do produkcji (głównie amoniaku), a w mniejszym stopniu jako paliwo.
Innymi ważnymi czynnikami wpływającymi na wysokośd zapotrzebowania są potrzeby sektora
energetycznego oraz potrzeby gospodarstw domowych, gdzie gaz wykorzystywany jest do celów
socjalno-bytowych i ogrzewania.
Zapotrzebowanie krajowe na gaz ziemny zaazotowany zależne jest od potrzeb przemysłu, chod
w ostatnich latach wyraźnie wzrasta wykorzystanie gazu zaazotowanego do produkcji energii
elektrycznej i ciepła. Kluczowe znaczenie dla sposobu wykorzystania tego gazu ma jego oczyszczanie.
Zdolności zakładów w Grodzisku Wielkopolskim i Odolanowie pozwalają na uzyskanie ponad
1 000 mln m3/r. droższego gazu wysokometanowego i wprowadzenie go do sieci dystrybucyjnej, przy
równoczesnym odzyskaniu zawartego w nim azotu i helu. Nie należy jednak zakładad, że
w najbliższym czasie nastąpi gwałtowny rozwój wydobycia i przetwarzania gazu zaazotowanego.
Surowiec ten nie podlega wymianie międzynarodowej, dlatego wielkośd konsumpcji zależna jest od
dostępności krajowej, pozyskanej ze złóż głównie na Niżu Polskim.
W związku z aktualnie obowiązującą polityką klimatyczną oraz parametrami jakościowymi gazu
ziemnego należy się spodziewad, że w niedalekiej przyszłości może on nabierad coraz większego
znaczenia w polskim miksie energetycznym, zwłaszcza w elektroenergetyce (ze względu na ważną
rolę w bilansowaniu systemu elektroenergetycznego) i ciepłownictwie systemowym (kogeneracja).
Pomimo dobrze dopasowanego modelu ekonometrycznego uważa się, że wzrost zapotrzebowania na
gaz ziemny (w przeliczeniu na gaz wysokometanowy) będzie charakteryzowała większa dynamika,
w dalszej perspektywie. Gaz ziemny uznany jest za tzw. paliwo przejściowe, dlatego w miarę możliwości
technologicznych następowad będzie stopniowe zastępowanie go przez bardziej ekologiczne
technologie.
Biorąc pod uwagę prognozy rozwoju sektora energetycznego zawarte w Polityce energetycznej Polski
do 2040 r., przewiduje się, że w 2030 r. wielkośd zapotrzebowania wzrośnie i osiągnie wartośd z przedziału
22 800 – 27 600 mln m3, natomiast w 2040 r. wartośd ta może wynieśd 26 000 – 30 400 mln m3.
Tabela 25.2. Prognoza zapotrzebowania na gaz ziemny wysokometanowy do 2040 r.41) (mln m3)
Poziom zapotrzebowania
41)
2030
2040
22 800 – 27 600
26 000 – 30 400
W przypadku surowców energetycznych prognoza zapotrzebowania dotyczy wyłącznie 2040 r.
XXIV. Węgiel kamienny energetyczny
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 26.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na węgiel kamienny
energetyczny (tys. t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
65823
72452
71624
64443
66185
61009
58464
61541
60730
62127
64440
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W latach 2000–2018 zapotrzebowanie na węgiel energetyczny wykazywało tendencję malejącą
z około 70 mln t/r. do około 62 mln t/r., odbiegając od tego trendu w okresach maksymalnego lub
minimalnego zapotrzebowania. Dosyd dobrze to odzwierciedla liniowy model trendu (z przeciętnym
dopasowaniem). Zgodnie z modelem należałoby oczekiwad, że zapotrzebowanie na węgiel energetyczny
będzie nadal maled do około 57 mln ton w 2025 r. i 54 mln t w 2030 r. (rysunek 27).
Rysunek 27. Prognoza zapotrzebowania na węgiel kamienny energetyczny do 2030 r. (tys. t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040
Krajowe zapotrzebowanie na węgiel kamienny energetyczny limitowane jest potrzebami całej
gospodarki narodowej, zdolnościami przerobowymi krajowej branży elektroenergetyki oraz ich
wykorzystaniem. Węgiel energetyczny jest jak na razie dominującym surowcem, na bazie którego
wytwarzana jest w Polsce energia elektryczna i ciepło systemowe. Ponadto węgiel energetyczny jest
również jednym z podstawowych paliw wykorzystywanych w gospodarstwach domowych do
ogrzewania i wytwarzania gorącej wody. Niestety przetwarzanie i spalanie węgla energetycznego
wiąże się z dużą emisją zanieczyszczeo do środowiska. Polityka krajowa i unijna nakierowana na
poprawę jakości powietrza oraz redukcję emisji gazów cieplarnianych będzie wpływad na spadek
zapotrzebowania na ten surowiec (system EU ETS, Prawo Klimatyczne, dyrektywa IPCC, dyrektywa
REDII, dyrektywa EED, Taksonomia). Sprawiedliwy wymiar transformacji energetycznej, która jest
filarem Polityki energetycznej Polski do 2040 r., zakłada jednak stopniowe, a nie drastyczne
zmniejszenie wydobycia i wykorzystania tego surowca przez gospodarkę.
Tabela 26.2. Prognoza zapotrzebowania na węgiel kamienny energetyczny do 2040 r.42) (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
42)
2030
2040
do 36 000
do 25 000
W przypadku surowców energetycznych prognoza zapotrzebowania dotyczy wyłącznie 2040 r.
XXV. Węgiel brunatny
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 27.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na węgiel brunatny (tys. t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
57054
56568
62629
64008
65739
63669
62764
60096
60853
58308
61169
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
W latach 2000–2018 zapotrzebowanie na surowy węgiel brunatny wykazywało dużą zmiennośd,
wahając się w przedziale 56–66 mln t/r. Niedopasowany liniowy model trendu wykazuje w tym
okresie niewielki trend rosnący (rysunek 28). Zgodnie z modelem należałoby oczekiwad, że
zapotrzebowanie na węgiel brunatny będzie wzrastad, mieszcząc się w granicach 62–63 mln t/r.
w latach 2025–2030.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030 i 2040
Krajowe zapotrzebowanie na węgiel brunatny, które zabezpieczane jest produkcją krajową, zależy od
zdolności przerobowych krajowych elektrowni oraz ich wykorzystania. Węgiel brunatny wciąż jeszcze
jest najtaoszym źródłem energii pierwotnej w kraju, jest on praktycznie w całości przetwarzany na
energię elektryczną i w mniejszym stopniu ciepło. Niestety przetwarzanie węgla brunatnego wiąże się
z dużą emisją zanieczyszczeo i elektrownie na węgiel brunatny podlegają coraz bardziej
rygorystycznym standardom emisyjnym określanym na poziomie UE. Dodatkowo wytwarzanie
energii z tego surowca obarczone jest opłatami CO2, co wpływa na ekonomikę produkcji. Dążenie UE
do osiągnięcia neutralności klimatycznej będzie wpływad na sukcesywny spadek popytu na węgiel
brunatny, podobnie jak na węgiel kamienny energetyczny. Zapotrzebowanie na te surowce zostało
również zaprognozowane w Polityce energetycznej Polski do 2040 r.
Rysunek 28. Prognoza zapotrzebowania na węgiel brunatny do 2030 r. (tys. t)
Tabela 27.2. Prognoza zapotrzebowania na węgiel brunatny do 2040 r.43) (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
43)
2030
2040
do 48 000
do 16 000
W przypadku surowców energetycznych prognoza zapotrzebowania dotyczy wyłącznie 2040 r.
XXVI. Gips i anhydryt
a) Ocena poziomu krajowego zapotrzebowania
Tabela 28.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na gips i anhydryt (tys. t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
3510,9
3696,9
3813,0
3878,2
3826,8
3672,4
3705,4
4348,1
4362,0
4230,2
3904,4
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Rozwój krajowego zapotrzebowania na gips i anhydryt w perspektywie roku 2025 i 2030 należy
wiązad z koniunkturą w budownictwie i kondycją ogólną krajowej gospodarki. Spotęgowane
pandemią COVID-19 problemy branży budowlanej utrudniają prognozowanie rozwoju popytu na gips
i anhydryt nawet w horyzoncie 2025 r. Tym niemniej zgodnie z ekonometrycznym modelem trendu
należałoby oczekiwad (co warto zauważyd – z dobrym dopasowaniem linii trendu), że wielkośd
zapotrzebowania na gips i anhydryt osiągnie około 4,4 mln t w 2025 r. i około 4,6 mln t w 2030 r.
(rysunek 29).
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Rozwój krajowego zapotrzebowania na gips i anhydryt ściśle zależy od perspektyw rozwoju
zapotrzebowania na gipsowe materiały budowlane – spoiwa gipsowe, płyty gipsowokartonowe,
tynki, kleje, masy szpachlowe etc. Branża materiałów budowlanych ma w Polsce stosunkowo stabilne
perspektywy rozwoju, stąd należy w jej przypadku zarówno w krótkiej, jak i dłuższej perspektywie
czasu oczekiwad co najmniej utrzymania lub nawet rozwoju zapotrzebowania na gips i anhydryt.
Długoterminowe perspektywy rozwoju przemysłu materiałów budowlanych w Polsce są stabilne,
z lekkim trendem rosnącym.
Rysunek 29. Prognoza zapotrzebowania na gips i anhydryt do 2030 r. (tys. t)
Na podstawie tych przesłanek można przypuszczad, że w 2030 r. zapotrzebowanie na gips i anhydryt
może wynieśd ok. 4,6 mln t/r., w 2040 r. może niewiele wzrosnąd do ok. 4,8–5,0 mln t/r., a w 2050 r. –
prawdopodobnie nawet do 5,2 mln t/r.
Tabela 28.2. Prognoza zapotrzebowania na gips i anhydryt do 2050 r. (mln t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
4,5–4,6
4,8–5,0
5,0–5,2
XXVII. Siarka elementarna
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 29.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na siarkę elementarną (tys. t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
321,8
516,2
568,8
479,4
413,0
455,9
505,2
520,2
487,0
506,2
477,4
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Rozwój krajowego zapotrzebowania na siarkę elementarną należy wiązad z dalszym ewentualnym
wzrostem jej wykorzystania do produkcji kwasu siarkowego, a w konsekwencji z wykorzystaniem
i używaniem nawozów mineralnych stosowanych w szeroko rozumianym rolnictwie. Nie da się
dopasowad sensownego modelu trendu do krajowego zapotrzebowania na siarkę w ostatnich
20 latach (rysunek 30). Generalnie w tym okresie popyt wahał się w granicach 400–600 tys. t/r.,
reagując na zmiany koniunkturalne w rolnictwie. W ostatnim pięcioleciu wahania te wyraźnie zmalały
i mieściły się w przedziale 450–520 tys. t/r., stąd należałoby przypuszczad, że tak może byd także
w dłuższej perspektywie czasowej.
Rysunek 30. Prognoza zapotrzebowania na siarkę elementarną do 2030 r. (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Krajowe zapotrzebowanie na tzw. siarkę we wszystkich formach jest sumą zapotrzebowania na siarkę
elementarną i tzw. siarkę w innych formach, pozyskiwaną w postaci kwasu siarkowego podczas
prażenia koncentratów siarczkowych rud Cu, Pb i Zn oraz w procesach koksowniczych. Łączne
zapotrzebowanie na siarkę we wszystkich formach niemal w całości jest pokrywane ze źródeł
krajowych. Siarka elementarna wykorzystywana jest głównie do produkcji kwasu siarkowego, który
w większości zużywany jest w miejscu wytworzenia. Z pozostałej części produkowane są inne związki
chemiczne siarki. Siarka elementarna w różnych gatunkach zużywana jest w niewielkich ilościach
w przemyśle spożywczym, papierniczym, gumowym i innych. Z kolei zdecydowana większośd łącznej
podaży kwasu siarkowego (z siarki elementarnej i odzyskiwanego z gazów odlotowych) zużywana jest
do produkcji chemikaliów i wyrobów chemicznych, w tym w największych ilościach do produkcji
nawozów fosforowych i wieloskładnikowych NPK z dodatkiem siarki.
W efekcie wielkośd zapotrzebowania na siarkę zależy od koniunktury w rolnictwie oraz cen
produkowanych nawozów, a w mniejszym stopniu od zapotrzebowania na inne związki chemiczne
produkowane na bazie kwasu siarkowego. Z drugiej strony ograniczeniem są zdolności produkcyjne
dużych zakładów nawozowych. Na dzieo dzisiejszy brak jest deklaracji ze strony krajowych
producentów nawozów i związków chemicznych o budowie lub rozbudowie zakładów czy istniejących
ciągów technologicznych, więc tak jak do tej pory produkcja nawozów będzie bazowała na
istniejących liniach technologicznych. Oczywiście ta sytuacja w każdej chwili może ulec zmianie, ale
na przykład obserwując pewną stabilizację na rynkach nawozów fosforowych w rozwiniętych krajach
europejskich, nie należy się spodziewad znacznego wzrostu zapotrzebowania z ich strony, a tym
samym zwiększenia podaży na te rynki. Podobna sytuacja dotyczy nawozów azotowych, których
rynek wykazuje stabilizację, przy ogólnie rosnącym rynku nawozów potasowych.
Wydaje się jednak, że w związku z wyjaławianiem się gleby z siarki, co – przewrotnie – jest wynikiem
głębokiego odsiarczania wszelkiego rodzaju spalin, może w niedalekiej przyszłości nastąpid wzrost
zainteresowania nawozami zawierającymi siarkę wynikający z konieczności uzupełniania jej braków
w glebie. Efekt zwiększonej produkcji nawozów zawierających siarkę można osiągnąd bez zwiększania
mocy przerobowych istniejących instalacji tylko poprzez manewrowanie zawartością głównych
składników odżywczych w nawozach lub mieszanie wyprodukowanych nawozów z dodatkami siarki.
Na rynku krajowym, który wydaje się, że posiada jeszcze pewne możliwości rozwojowe, koniunktura
na nawozy, w tym te z dodatkiem siarki, będzie zależna od bardzo wielu czynników. Bardzo duże
oddziaływanie będzie miało zapotrzebowanie ze strony producentów roślin wymagających większego
stosowania takich nawozów. Niebagatelne znaczenie będą miały ceny oferowanych nawozów oraz
sytuacja finansowa producentów i rolników, warunki pogodowe czy też np. możliwe w przyszłości
subsydia dla rolnictwa. Biorąc pod uwagę te wszystkie czynniki oraz obecną sytuację na krajowym
rynku siarki, można szacowad, że zapotrzebowanie na siarkę elementarną do 2030 r. będzie dosyd
stabilne i będzie oscylowało w granicach 450–550 tys. t/r. Po 2030 r. może nastąpid wzrost
zapotrzebowania do 500–600 tys. t/r. w 2040 r. i dalszy wzrost zużycia do 600–700 tys. t/r. w 2050 r.
Tabela 29.2. Prognoza zapotrzebowania na siarkę elementarną do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
450–550
500–600
600–700
XXVIII. Sole potasowe
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 30.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na sole potasowe (tys. t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
191,4
818,0
789,9
812,3
823,5
912,8
937,8
1048,8
1117,6
1102,0
855,4
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Rozwój krajowego zapotrzebowania na sole potasowe należy wiązad z dalszym wzrostem jego
wykorzystania do produkcji nawozów mineralnych. W ostatnim okresie krajowe zapotrzebowanie na
sole potasowe wykazuje zdecydowany trend rosnący. Niestety zaburzenie, jakie nastąpiło w latach
2008–2009, powoduje, że trudno jest dopasowad w miarę wiarygodny trend rozwoju, a najbardziej
dopasowany wydaje się model liniowy. Zgodnie z tym modelem należałoby oczekiwad, że wielkośd
zapotrzebowania na sole potasowe i potasowo-magnezowe wzrośnie do około 1050 tys. t w 2025 r.
i do około 1100 tys. t w 2030 r. (rysunek 31).
Rysunek 31. Prognoza zapotrzebowania na sole potasowe do 2030 r. – model liniowy (t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Krajowa wielkośd zapotrzebowania na sole potasowe określona jest potrzebami rolnictwa
i limitowana zdolnościami produkcyjnymi dużych zakładów przemysłu nawozowego.
W warunkach krajowych 70–80% soli potasowych przeznaczane jest do produkcji nawozów
wieloskładnikowych PK i NPK wykorzystywanych w rolnictwie, ogrodnictwie, sadownictwie
i warzywnictwie. Dodatkowo w ostatnim czasie obserwuje się dynamiczny rozwój produkcji nawozów
jednoskładnikowych składających się głównie z chlorku potasu, rzadziej siarczanu potasu czy też
mieszanek nawozowych z dodatkiem soli potasowych. Również na rynku europejskim obserwowany
był wzrost zapotrzebowania na nawozy potasowe w rozwiniętych krajach europejskich, co rokuje
nadzieję na zwiększenie podaży na te rynki. Na rynku krajowym, który wydaje się, że posiada jeszcze
pewne możliwości rozwojowe, koniunktura będzie zależna od bardzo wielu czynników. Bardzo duże
oddziaływanie będzie miało zapotrzebowanie ze strony producentów roślin wymagających większego
stosowania nawozów potasowych, a więc np. roślin oleistych potrzebnych do produkcji etanolu
i innych biopaliw, pszenicy i kukurydzy czy warzyw i owoców. Niebagatelne znaczenie będą miały
ceny oferowanych nawozów, które zależne są od cen surowców i energii niezbędnych do ich
wytworzenia. Na ich bezpośrednie stosowanie bardzo duży wpływ będą miały również warunki
pogodowe czy też np. możliwe w przyszłości subsydia dla rolnictwa.
Biorąc pod uwagę te wszystkie czynniki, można szacowad, że zapotrzebowanie na sole potasowe
wzrośnie i w 2040 r. można spodziewad się ich zużycia w granicach 1 200 – 1 250 tys. t/r. i dalszego
wzrostu do 1 350 tys. t/r. w perspektywie 2050 r.
Tabela 30.2. Prognoza zapotrzebowania na sole potasowe do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
1050–1100
1200–1250
1350–1400
XXIX. Sól
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 31.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na sól (sól kamienna
i solanka) (tys. t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
3505
4022
4409
3584
4337
3645
3484
3827
4406
4236
3945
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Rozwój krajowego zapotrzebowania na sól w perspektywie roku 2025 i 2030 należy wiązad
z poziomem użytkowania go do produkcji sody kalcynowanej, sody kaustycznej i chloru oraz
zastosowao spożywczych. Rozwój zużycia soli w Polsce w ostatnich dwóch dekadach wykazuje lekki
trend wzrostowy (rysunek 32.1), w ostatnich latach wahając się w przedziale 3,7–4,2 mln t/r., zależąc
przede wszystkim od rozwoju produkcji sody kalcynowanej (ogólna tendencja lekko wzrostowa),
produkcji chloru i sody kaustycznej (wielkości produkcji zmienne), a także od wysoce zmiennego
zapotrzebowania na sól dla potrzeb zimowego utrzymania dróg. Należy też pamiętad, że wielkości
produkcji takich wyrobów chemicznych jak soda kalcynowana, w mniejszym stopniu soda kaustyczna
i chlor, częściowo zależą od pozycji konkurencyjnej polskich producentów na rynku
międzynarodowym, gdyż sprzedaż eksportowa stanowi istotną częśd łącznej sprzedaży (zwłaszcza
w przypadku sody kalcynowanej). Wszystkie te czynniki sprawiają, że w perspektywie 2025 r. możliwe
jest osiągnięcie zużycia soli na poziomie około 4,3 mln t/r., a w 2030 r. – na poziomie około 4,6 mln t/r.,
przy fluktuacjach tego zapotrzebowania +/- 0,3 mln t/r. rok do roku.
Rysunek 32.1. Prognoza zapotrzebowania na sól do 2030 r. (tys. t)
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050
Sól znajduje liczne zastosowania, jednak najważniejszym jej krajowym użytkownikiem jest przemysł
chemiczny stosujący ją głównie do produkcji sody kalcynowanej (węglanu sodu), chloru oraz sody
kaustycznej (wodorotlenku sodu). Duże ilości stosowane są do zimowego utrzymania dróg oraz do
celów spożywczych (konsumpcja, konserwacja żywności). Z kolei soda kalcynowana jest głównie
zużywana przez przemysł szklarski, chemiczny i detergentów, chlor przez przemysł chemiczny
i tworzyw sztucznych, natomiast soda kaustyczna przez przemysł chemiczny, celulozowo-papierniczy,
włókien sztucznych i detergentów. Tak więc od koniunktury na polskim i światowym rynku w branży
szklarskiej, chemicznej czy tworzyw sztucznych będzie zależało głównie przyszłe zapotrzebowanie na
sól, chociaż niebagatelne znaczenie będą miały również warunki klimatyczne (głównie przedłużające
się zimy), które powodują gwałtowne wzrosty zapotrzebowania (np. w 2011 r. i w 2013 r.).
Aż około 1/3 łącznego zużycia soli jest związane z produkcją sody kalcynowanej. Dostępne za ostatnie
20 lat dane na temat krajowej produkcji sody kalcynowanej (rysunek 32.2) wskazują na dużą
zmiennośd produkcji, uzależnioną m.in. od konkurencyjności polskich jej producentów na rynku
światowym, jednak z ogólnym trendem wzrostowym, do poziomu 1,2–1,3 mln t/r. w ostatnich
3 latach. W kolejnych latach wysoce prawdopodobne jest utrzymanie produkcji sody kalcynowanej
w tym samym przedziale, co będzie się wiązało ze zużyciem soli rzędu 1,4–1,5 mln t/r.
Z drugiej strony możliwy, chod niepewny jest rozwój zużycia soli do produkcji chloru i sody
kaustycznej, z obecnego poziomu 0,6–0,7 mln t/r. do maks. 0,8 mln t/r. W świetle ogólnych trendów
produkcji żywności trudno oczekiwad rozwoju zużycia soli do celów spożywczych i paszowych
(obecnie około 0,7–0,8 mln t/r.). Wielką niewiadomą jest natomiast zużycie soli do zimowego
utrzymania dróg, które w przypadku ciepłej zimy może nie przekraczad 0,8–0,9 mln t/r.,
a w przypadku ciężkiej zimy może sięgad nawet 1,5 mln t/r.
Rysunek 32.2. Produkcja sody kalcynowanej (węglanu sodu) w Polsce wraz z prognozą do 2030 r.
(tys. t)
Reasumując, biorąc powyższe czynniki pod uwagę, należy spodziewad się kontynuacji lekkiego trendu
wzrostowego użytkowania soli w przemyśle chemicznym, stabilizacji jej użytkowania w przemyśle
spożywczym i paszowym, przy ogólnym trendzie spadkowym, jeśli chodzi o zużycie soli do zimowego
utrzymania dróg. To wszystko sprawia, że łączne zużycie soli w żadnym momencie nie przekroczy
5 mln t/r.
Tabela 31.2. Prognoza zapotrzebowania na sól do 2050 r. (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
2030
2040
2050
4300–4800
4000–4500
3500–4000
XXX. Ropa naftowa
a) Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej
Tabela 32.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na ropę naftową (tys. t)
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Średnia
2009–2018
Zapotrzebowanie
(=zużycie pozorne)
20623
22775
23302
25099
23694
24109
26828
25876
24658
27966
24493
b) Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych
w horyzoncie roku 2025 i 2030
Generalnie, począwszy od 2000 r., zapotrzebowanie na surową ropę naftową wykazywało trend
rosnący z niewielkimi okresami spadkowymi i w sumie w tym okresie wzrosło o ponad 9 mln t
(rysunek 33). Do takiej sytuacji bardzo dobrze dopasował się liniowy model trendu z dużą
wiarygodnością. Zgodnie z nim należałoby oczekiwad, że zapotrzebowanie na ropę naftową będzie
nadal dynamicznie wzrastad, osiągając około 31 mln ton w 2025 r. i około 33,5 mln ton w 2030 r.
c) Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi
użytkownikami surowca w roku 2030, 2040
Krajowe zapotrzebowanie na ropę naftową limitowane jest potrzebami całej gospodarki narodowej,
zdolnościami przerobowymi krajowych rafinerii oraz ich wykorzystaniem. Krajowe zdolności rafinerii
oceniane są na 27,25 mln t/r. surowej ropy naftowej. W 2018 r. przerobiono w kraju około 26,9 mln
ton surowej ropy naftowej, a więc wykorzystanie mocy przerobowych przekroczyło 98,5%.
Rysunek 33. Prognoza zapotrzebowania na ropę naftową do 2030 r. (tys. ton)
Biorąc pod uwagę powyższe, jest mało prawdopodobne osiągnięcie w kolejnych latach poziomów
wykazanych w modelu ekonometrycznym, a ograniczeniem są istniejące moce przerobowe i ich
wykorzystanie w krajowych rafineriach.
Należy sądzid, że krajowy przerób surowej ropy naftowej osiągnął już maksymalny poziom
i zwiększające się zapotrzebowanie na paliwa i produkty naftowe będzie musiało byd pokrywane
w większym stopniu zakupami zagranicznymi. Dlatego założono, że krajowe zapotrzebowanie na
surową ropę naftową może nieznacznie wzrosnąd w kolejnych latach i osiągnąd 28 000 tys. t w 2030 r.
i przy braku jakichkolwiek inwestycji utrzymad się na tym poziomie w kolejnych latach.
Tabela 32.2. Prognoza zapotrzebowania na surową ropę naftową do 2040 r. 44) (tys. t)
Poziom zapotrzebowania
44)
2030
2040
27 000 – 28 000
27 000 – 28 000
W przypadku surowców energetycznych prognoza zapotrzebowania dotyczy wyłącznie 2040 r.
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
Udostępnianie wód termalnych w Polsce Program priorytetowy NFOŚiGW
125
Udostępnianie wód termalnych w Polsce – kontynuacja programu prowadzonego w latach 2020-2025. Realizacja uzależniona od oceny
osiągnięcia zakładanych w programie celów oraz możliwości finansowych.
państwowa służba geologiczna - zadanie ciągłe
wyznaczanie obszarów perspektywicznych złóż węglowodorów – zadanie ciągłe państwowej służby geologicznej
– 126 –
Ocena możliwości występowania złóż kopalin dla produkcji surowców krytycznych i
niekonwencjonalnych oraz źródeł tych surowców w Polsce wraz z ich
dokumentowaniem;
Harmonizacja polskiej klasyfikacji zasobów kopalin z klasyfikacjami
międzynarodowymi;
Poszukiwanie i rozpoznawaniem złóż wód termalnych oraz ich udostępnianie;
Bezpośrednia współpraca jednostki pełniącej funkcję państwowej służby geologicznej
w procesie wsparcia inwestycji liniowych z ukierunkowaniem na
rozpoznanie/weryfikacje budowy geologicznej.
Opracowanie planu reewaluacji rozpoznania udokumentowanych złóż kopalin i
prowadzenie na tej podstawie przez państwową służbę geologiczną prac
geologicznych;
Określenie istniejących i potencjalnych źródeł
Określenie planu dokumentowania przez państwową służbę geologiczną złóż kopalin
importu do(zPolski
surowców
deficytowych
(z i prowadzenie prac i robót
uwzględnieniem
przeprowadzonych
analiz)
geologicznych w tym zakresie;
klauzulą „zastrzeżone”);
Analiza potencjału surowcowego obszarów
Określenie istniejących i potencjalnych źródeł importu do Polski surowców
perspektywicznego
złóż kopalin
deficytowychwystępowania
(z klauzulą „zastrzeżone”);
oraz wód termalnych wraz z wyznaczaniem
nowych obszarów perspektywicznych i
2. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin
prognostycznych;
Monitor Polski
Analiza potencjału surowcowego obszarów perspektywicznego występowania złóż
Analiza złóż,
których eksploatacji zaniechano
kopalin oraz wód termalnych wraz z wyznaczaniem nowych obszarów
wraz z oceną
możliwości iich
reeksplaoatacji;
perspektywicznych
prognostycznych;
Ocena krajowego
potencjału
w zakresie
pokrycia
Analiza złóż,
których eksploatacji
zaniechano
wraz z oceną możliwości ich
obecnych ireeksplaoatacji;
przyszłych potrzeb surowcowych;
Określenie surowców, strategicznych i
Ocena krajowego potencjału w zakresie pokrycia obecnych i przyszłych potrzeb
krytycznych
dla polskiej gospodarki;
surowcowych;
2025, 2030, 2040, 2050;
Określenieperspektywie
krajowegoroku
zapotrzebowania
gospodarki na surowce mineralne w perspektywie
roku 2025,Określenie
2030, 2040,
2050;
surowców,
strategicznych i krytycznych dla polskiej gospodarki;
Określenie krajowego zapotrzebowania gospodarki na surowce mineralne w
1.Zapewnienie dostępu do surowców ze złóż
kopalin
1.Zapewnienie dostępu do surowców ze złóż kopalin
Cele szczegółowe i działania
Polityki
Surowcowej
Państwa
Lata
realizacji
2019 2020
2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
Cele szczegółowe i działania Polityki Surowcowej Państwa
Lata realizacji
Załącznik nr 4. Harmonogram realizacji Polityki Surowcowej Państwa 2050 .......................................................................... 126
Załącznik nr 5. Zbiorcze zestawienie obecnego i prognozowanego zapotrzebowania na poszczególne
analizowane surowce mineralne (wg stanu na koniec 2018 r.) ................................................................................................ 131
1. Wstęp
Umiejscowienie w systemie prawnym oraz systemie zarządzania rozwojem kraju
Dnia 14 lutego 2017 r. Rada Ministrów przyjęła nową średniookresową strategię rozwoju kraju –
Strategię na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)1). Jest ona
dokumentem obowiązującym i kluczowym, określającym główne kierunki rozwoju paostwa polskiego
w obszarze średnio- i długofalowej polityki gospodarczej. Kierunki rozwoju określone w SOR stanowią
podstawę do opracowania strategii w zakresie między innymi gospodarowania zasobami kopalin.
Jako jeden z projektów strategicznych SOR w obszarze Środowisko wskazano Politykę Surowcową
Paostwa2). Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 definiuje PSP2050 jako projekt
dotyczący budowy sprawnego i efektywnego systemu zarządzania i gospodarowania wszystkimi
rodzajami kopalin i surowców mineralnych w całym łaocuchu wartości oraz posiadanymi przez Polskę
ich zasobami, a także adekwatnych – związanych z tym – zmian prawnych i instytucjonalnych. Zgodnie
z założeniami SOR Polityka Surowcowa Paostwa wspiera także przejście do gospodarki o obiegu
zamkniętym.
Polityka Surowcowa Paostwa jest bezpośrednio związana z przyjętą w drodze uchwały Rady Ministrów
Polityką energetyczną Polski do 2040 r.3), jak również Polityką ekologiczną paostwa 2030 – strategią
rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej4).
Polityka energetyczna Polski do 2040 r., stanowiąca strategię rozwoju sektora paliwowo-energetycznego, jest jedną z dziewięciu zintegrowanych strategii sektorowych wyznaczającą kierunki
rozwoju sektora energii.
W PEP2040 zdefiniowany został trójelementowy cel polityki energetycznej – bezpieczeostwo
energetyczne, konkurencyjnośd i efektywnośd energetyczna oraz ograniczony wpływ energetyki
na środowisko. Przygotowana do wdrożenia PEP2040 oparta jest na trzech filarach, tj. sprawiedliwej
transformacji, zeroemisyjnym systemie energetycznym, dobrej jakości powietrza, które stanowią
podstawę dla ośmiu celów szczegółowych wraz z działaniami niezbędnymi do ich realizacji.
Polityka Surowcowa Paostwa, której nadrzędnym celem jest zapewnienie bezpieczeostwa
surowcowego paostwa (m.in. w zakresie zapewnienia dostępu do surowców energetycznych), stanowi
dodatkowy spójny element wpływający na osiągnięcie celów określonych w PEP2040, co przedstawiono
poniżej.
1)
Uchwała nr 8 Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie przyjęcia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju
do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (M.P. poz. 260). W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł Strategia na
rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 albo skrót SOR.
2)
W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł Polityka Surowcowa Paostwa albo skrót PSP2050.
3)
załącznik nr 4.
Cel szczegółowy 1. Zapewnienie dostępu do surowców ze złóż kopalin
Działania w ramach celu szczegółowego 1
Działanie 1
Określenie krajowego zapotrzebowania gospodarki na surowce mineralne w perspektywie roku
2025, 2030, 2040, 2050
Działanie 2
Określenie surowców strategicznych i krytycznych dla polskiej gospodarki
Działanie 3
Ocena krajowego potencjału w zakresie pokrycia obecnych i przyszłych potrzeb surowcowych
Działanie 4
Analiza złóż, których eksploatacji zaniechano wraz z oceną możliwości ich reeksploatacji
Działanie 5
Analiza potencjału surowcowego obszarów perspektywicznego występowania złóż kopalin oraz
wód termalnych wraz z wyznaczaniem nowych obszarów perspektywicznych i prognostycznych
Działanie 6
Określenie istniejących i potencjalnych źródeł importu do Polski surowców deficytowych
(z klauzulą „zastrzeżone”)
Polityka Surowcowa Paostwa, jako dokument strategiczny, w głównej mierze
skupia się na zapewnieniu dostępu do surowców, które mają największe
znaczenie dla krajowej gospodarki. Z tego też względu niezwykle istotne było
określenie surowców strategicznych oraz krytycznych dla polskiej gospodarki oraz
określenie prognoz ich zapotrzebowania w perspektywie do 2025, 2030, 2040
oraz 2050 r.
Poz. 371
Zapewnienie
dostępu do
surowców ze złóż
kopalin
Działanie 1, 2
Zapewnienie
Na tej podstawie możliwe będzie dokonanie oceny krajowego potencjału
dostępu do
w zakresie
pokrycia
zapotrzebowania
na
najważniejsze
surowce,
surowców ze złóż
z uwzględnieniem złóż kopalin, których eksploatacji zaniechano, obszarów
kopalin
perspektywicznych, jak również tzw. złóż antropogenicznych. Bilans
zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce oraz możliwośd ich pokrycia Działanie 3, 4, 5, 6
z własnych zasobów wskaże jednocześnie deficyt w zakresie określonych
surowców, który musi zostad pokryty ich importem. Dla optymalizacji importu niezbędny jest
prowadzony przez jednostkę pełniącą funkcję paostwowej służby geologicznej stały monitoring
światowych rynków surowcowych wraz z analizą nowych projektów prospekcyjnych i górniczych.
Planowane jest cykliczne aktualizowanie danych w tym zakresie o analizy, które uwzględniałyby
zachodzące – niekiedy dynamicznie – zjawiska bezpośrednio wpływające na zapotrzebowanie
gospodarki krajowej na surowce oraz wpływające na zakwalifikowanie poszczególnych surowców do
grupy strategicznych i krytycznych.
Niezwykle ważne jest, aby zadanie było aktualizowane w określonych perspektywach czasowych.
Analizy powinny byd tworzone w oparciu o jedną metodykę, dzięki czemu mogłyby stanowid spójne
źródło informacji dla wszystkich organów administracji rządowej, które w ramach swoich kompetencji
realizują zadania z obszaru surowcowego oraz rozwoju gospodarczego.
Cel szczegółowy 2. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin
Działania w ramach celu szczegółowego 2
Działanie 1
Określenie planu dokumentowania przez paostwową służbę geologiczną złóż kopalin
(z uwzględnieniem przeprowadzonych analiz) i prowadzenie prac i robót geologicznych w tym
zakresie
Działanie 2
Opracowanie planu reewaluacji rozpoznania udokumentowanych złóż kopalin i prowadzenie na tej
podstawie przez paostwową służbę geologiczną prac geologicznych
Działanie 3
Bezpośrednia współpraca jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej w procesie
wsparcia inwestycji liniowych z ukierunkowaniem na rozpoznanie/weryfikacje budowy
geologicznej
Działanie 4
Poszukiwanie i rozpoznawanie złóż wód termalnych oraz ich udostępnianie
Działanie 5
Harmonizacja polskiej klasyfikacji zasobów kopalin z klasyfikacjami międzynarodowymi
Działanie 6
Ocena możliwości występowania złóż kopalin dla produkcji surowców krytycznych
i niekonwencjonalnych oraz źródeł tych surowców w Polsce wraz z ich dokumentowaniem
Poszukiwanie,
Kluczową kwestią w zakresie kompleksowego rozpoznania budowy geologicznej
rozpoznawanie oraz
jest intensyfikacja działao podejmowanych przez jednostkę pełniącą funkcję
dokumentowanie
paostwowej służby geologicznej. Mając powyższe na względzie, w oparciu
złóż kopalin
o analizy przeprowadzone w ramach celu szczegółowego „Zapewnienie dostępu
Działanie 1
do surowców ze złóż kopalin”, musi byd dokonywane zgodnie
z harmonogramem opracowywanie planu dokumentowania złóż kopalin przez
paostwową służbę geologiczną. Udokumentowanie złóż kopalin stałych w kategorii D20) z jednej strony
pozwoli na ich bieżące wprowadzanie do dokumentów planistycznych, dając możliwośd ich ochrony
przed zabudową, z drugiej natomiast stanowid będzie zachętę dla sektora wydobywczego do
podnoszenia kategorii rozpoznania, prowadząc docelowo do wydobywania kopalin. Ponadto działania
takie wpływad będą na pozyskiwanie nowej informacji geologicznej. Dokumentowanie zasobów złóż
węglowodorów w kategorii niższej niż C21) w Polsce z formalnego punktu widzenia nie występuje.
Pomimo że w głównej mierze działania w zakresie poszukiwania i rozpoznawania tych złóż spoczywają
na przedsiębiorcach, niezwykle istotna w tym procesie jest i musi pozostad rola jednostki pełniącej
funkcję paostwowej służby geologicznej, polegająca na wskazywaniu kierunków poszukiwao poprzez
wyznaczanie obszarów perspektywicznych. Działania te wymagają cyklicznej aktualizacji i weryfikacji.
20)
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 lipca 2015 r. w sprawie dokumentacji geologicznej złoża
kopaliny, z wyłączeniem złoża węglowodorów (Dz. U. poz. 987).
21)
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 lipca 2015 r. w sprawie dokumentacji geologiczno-inwestycyjnej
złoża węglowodorów (Dz. U. poz. 968).
Podobny plan działao jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby
geologicznej zostanie sporządzony w zakresie analizy możliwości wykorzystania
złóż kopalin udokumentowanych, w stosunku do których zaniechano
eksploatacji, a które mają potencjał i mogą byd ponownie zagospodarowane
przy zastosowaniu obecnych technologii górniczych.
Poszukiwanie,
rozpoznawanie oraz
dokumentowanie
złóż kopalin
Paostwowa służba geologiczna będzie podejmowad również działania w zakresie
rozpoznawania budowy geologicznej, wykorzystując prowadzone powszechnie
w kraju inwestycje budowlane, głównie liniowe. Działanie takie pozwolą uzyskad
informację w zakresie budowy geologicznej przy znaczącym ograniczeniu
ponoszonych kosztów na prace i roboty geologiczne.
Poszukiwanie,
rozpoznawanie oraz
dokumentowanie
złóż kopalin
Działanie 2
Działanie 3
W dalszym ciągu prowadzone będą działania w zakresie poszukiwania,
Poszukiwanie,
rozpoznawania oraz dokumentowania złóż wód termalnych. Ich realizacja rozpoznawanie oraz
dokumentowanie
w latach 2020–2025 prowadzona będzie w oparciu o program priorytetowy
złóż kopalin
pn. „Udostępnianie wód termalnych w Polsce przygotowany przez Narodowy
Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej”. Działania realizowane
Działanie 4
w ramach tego projektu wpisują się ponadto w opracowywany wieloletni
Program Rozwoju Wykorzystania Zasobów Geotermalnych w Polsce – Mapa drogowa. Ewentualne
kolejne nowe okresy wdrażania wyżej wymienionego programu priorytetowego uzależnione będą od
oceny osiągnięcia zakładanych w programie celów oraz możliwości finansowych.
Intensyfikacja prac w zakresie poszukiwania, rozpoznawania oraz
Poszukiwanie,
rozpoznawanie
oraz
dokumentowania złóż prowadząca w konsekwencji do wydobycia kopalin ze złóż
dokumentowanie
będzie oparta o aktywne działania podejmowane przez sektor prywatny. Istotny
złóż kopalin
wpływ na to będą miały zmiany legislacyjne określone w celu szczegółowym
Działanie 5
„Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych
inwestorów oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej”.
Dodatkowo dla pełniejszej informacji planowane jest również dokonanie harmonizacji polskiej
klasyfikacji zasobów kopalin z klasyfikacjami międzynarodowymi. Równoległe stosowanie klasyfikacji
polskich i międzynarodowych, z jednej strony, umożliwi Skarbowi Paostwa ocenę istniejącej i nowej
bazy zasobowej oraz ułatwi działania przedsiębiorców w relacji z instytucjami finansowymi
oczekującymi stosowania międzynarodowych standardów klasyfikacji zasobów.
Cel szczegółowy 3. Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych
i przyszłych inwestorów oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej
Działania w ramach celu szczegółowego 3
Działanie 1
Zmiana prawa ukierunkowana na uproszczenie oraz przyspieszenie postępowao związanych
z prowadzeniem działalności geologiczno-górniczej
Działanie 2
Zmiana prawa w zakresie dotyczącym ochrony udokumentowanych złóż kopalin (w powiązaniu
z celem szczegółowym Ochrona złóż kopalin)
Działanie 3
Cyfryzacja projektów robót geologicznych i dokumentacji oraz informatyzacja postępowao
związanych z działalnością geologiczną i górniczą
Działanie 4
Wprowadzenie regulacji prawnych dotyczących tzw. złóż antropogenicznych jako substytutowych
źródeł surowców mineralnych pochodzących ze źródeł pierwotnych
Działanie 5
Rozwój nowych technologii w zakresie wydobycia surowców (metan z pokładów węgla, gaz
syntezowy, produkcja i magazynowanie wodoru, składowanie CO2)
Należy dążyd do uproszczenia procedur administracyjnych związanych
z udzielaniem koncesji na działalnośd związaną z poszukiwaniem,
rozpoznawaniem i wydobyciem kopalin ze złóż. Bariery administracyjne
stanowią jeden z kluczowych elementów ograniczających podejmowanie
inwestycji geologiczno-górniczych22). Istotne jest również utworzenie właściwego
otoczenia prawnego dla rozwoju nowych technologii (m.in. magazynowanie
wodoru, składowanie CO2).
Zapewnienie
sprzyjających
warunków prawnych
dla obecnych
i przyszłych
inwestorów oraz
rozwój
i unowocześnianie
branży geologiczno-górniczej
Konieczne do podjęcia są również działania w zakresie skutecznej ochrony złóż
Działanie 1, 2
kopalin, które wymagają wprowadzenia odpowiednich zmian w ustawie – Prawo
geologiczne i górnicze oraz innych ustawach regulujących przede wszystkim
kwestie planowania i zagospodarowania przestrzennego. W obecnych uwarunkowaniach prawnych
złoża kopalin nie podlegają w należyty sposób ochronie. Wielokrotnie zdarzają się przypadki
nieujawniania lub nieprawidłowego ujawniania udokumentowanych złóż kopalin w dokumentach
planistycznych, a organy administracji geologicznej nie posiadają skutecznych instrumentów prawnych
umożliwiających współdecydowanie o sposobie zagospodarowania terenów położonych ponad złożami
kopalin. Z tego też względu konieczna jest nowelizacja wyżej wymienionych przepisów prawa, aby
wprowadzid kategorię złóż kopalin strategicznych, które ze względu na swoje znaczenie dla gospodarki
lub bezpieczeostwa kraju podlegają szczególnej ochronie prawnej.
22)
Joanna Kulczycka, Agnieszka Nowaczek Raport z przeprowadzonych badao ankietowych Atrakcyjnośd inwestycji
górniczych w Polsce IGSMiE PAN, Kraków 2016.
Uznanie złoża kopaliny za złoże strategiczne powinno byd dokonane w stosownej decyzji
administracyjnej. Działanie takie pozwoli niezwłocznie, na podstawie wydanej decyzji, objąd złoże
strategiczne szczególną ochroną w dokumentach planistycznych.
Jednym z powodów braku podejmowania działao przez przedstawicieli organów administracji
samorządowej w zakresie ujawniania udokumentowanych złóż w dokumentach planistycznych są
kwestie wysokich kosztów, często nieplanowanych w budżecie samorządu. Z tego też względu należy
umożliwid sfinansowanie wprowadzenia złóż strategicznych do aktów planistycznych przez podmioty
ubiegające się o decyzję zatwierdzającą dokumentację złoża strategicznego.
Kolejnym negatywnym zjawiskiem wpływającym na opóźnienia w zakresie wprowadzania złóż do
dokumentów planistycznych są długotrwałe procedury związane z uchwaleniem tych dokumentów.
Mając to na względzie, należy dążyd do uproszczenia wprowadzania złóż o znaczeniu strategicznym do
dokumentów planistycznych, uwzględniając dopuszczenie jednoczesnej zmiany studium uwarunkowao
i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego.
Bezwzględnie należy wykorzystad nowoczesne technologie pozwalające
efektywniej realizowad funkcje aparatu administracyjnego paostwa w sferze
dotyczącej geologii i górnictwa. Przede wszystkim w zakresie prowadzenia
złożonych spraw z zakresu udzielania koncesji należy dążyd do ograniczenia
koniecznych do przedłożenia dokumentów. Zasadniczym celem podejmowanych
działao musi byd maksymalne skrócenie czasu przepływu informacji pomiędzy
organem administracji geologicznej a stronami prowadzonego postępowania.
Ponadto istotne jest zapewnienie cyberbezpieczeostwa systemów
informatycznych, używanych do realizacji zadao publicznych związanych
z działalnością geologiczną i górniczą.
Zapewnienie
sprzyjających
warunków prawnych
dla obecnych
i przyszłych
inwestorów oraz
rozwój
i unowocześnianie
branży geologiczno-górniczej
Działanie 3
Należy dążyd do obligatoryjnego ustanowienia przekazywania dokumentów wytwarzanych w ramach
prowadzonych działao geologiczno-górniczych w formie elektronicznej, ze szczególnym
uwzględnieniem projektu robót geologicznych oraz dokumentacji geologicznych w szczególności złóż
kopalin ujętych w art. 10 ust. 1 ustawy – Prawo geologiczne i górnicze, przedstawianych w ujęciu
trójwymiarowym. Ponadto należy dążyd do utworzenia interaktywnego archiwum dokumentów
koncesyjnych, które będzie obejmowad wszystkie dokumenty powstające w związku z realizacją
obowiązków wynikających z udzielonej koncesji, a które trafiają obecnie do różnych organów.
Proces cyfryzacji poza przyspieszeniem procesu administracyjnego jest jednym z etapów dążenia do
poprawy racjonalnego gospodarowania złożami kopalin. Skarb Paostwa, będący właścicielem złóż
stanowiących własnośd górniczą, musi dysponowad rzetelną wiedzą, czy podmioty, na rzecz których
udzielona została koncesja, gospodarują złożami w sposób optymalny, gwarantując maksymalne
wydobycie przy uwzględnieniu istniejącego stanu technologicznego. W przypadku natomiast
zakooczenia eksploatacji, czy zasoby wydobyto w największej możliwej ilości. Dane o ilości wydobytych
zasobów z każdego złoża, dostarczane jednostce pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej
zgodnie z obowiązującym prawem, pozwalają oszacowad wydobycie ze złoża jednak nie jakościowe,
bieżące monitorowanie jego eksploatacji. Skutkuje to brakiem możliwości reagowania na ewentualne
niekorzystne zmiany zachodzące w trakcie procesu eksploatacji złóż ze strony właściciela złoża, którym
jest Skarb Paostwa.
W chwili obecnej w polskim systemie prawa nie funkcjonuje legalna definicja złóż antropogenicznych
(mineralnych zasobów antropogenicznych). Brak normatywnego ujęcia sprawia,
Zapewnienie
sprzyjających
że powstające w ramach bieżącej działalności wydobywczej i przetwórczej oraz
warunków prawnych
zgromadzone w obiektach unieszkodliwiania odpadów wydobywczych
dla obecnych
substancje mineralne o właściwościach zbliżonych do surowców uznawane są za
i przyszłych
inwestorów
oraz
odpady i podlegają reżimowi ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach
rozwój
23)
wydobywczych .
i unowocześnianie
branży geologiczno-
-górniczej
Dopiero ujęcie w powyższej ustawie obowiązków w zakresie poddawania
w pierwszej kolejności powstających odpadów procesom odzysku sprawia, że
Działanie 4
zarówno dotychczasowy brak właściwych reżimów prawnych, jak również
stosowana w latach wcześniejszych technologia wydobycia oraz przeróbki
wydobywanych kopalin miały wpływ na to, iż do obiektów unieszkodliwiania odpadów
wydobywczych kierowano odpady zawierające w swoim składzie wysoki udział wartościowych frakcji,
które mogą w chwili obecnej stanowid dodatkowe źródło surowców mineralnych.
Ponadto powstające w ramach bieżącej działalności wydobywczej i przeróbczej oraz unieszkodliwiane
w obiektach unieszkodliwiania odpadów wydobywczych substancje, definiowane obecnie jako
odpady, mogą stanowid źródło wielu cennych surowców, których potencjał jako surowców
antropogenicznych (mineralnych zasobów antropogenicznych) nie jest w chwili obecnej w pełni
wykorzystywany.
Zgodnie z danymi ujętymi w raporcie GUS (Ochrona Środowiska 2019)24) w 2018 r. wytworzono
115 339 tys. ton odpadów (z wyłączeniem odpadów komunalnych), pochodzących z różnych gałęzi
działalności gospodarczej. Głównym źródłem odpadów w 2018 r. były: górnictwo i wydobywanie
(53,2% ilości wytworzonych odpadów ogółem), przetwórstwo przemysłowe (22,6%) oraz
wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę (15,9%).
Z ogólnej ilości odpadów wytworzonych w 2018 r. 51% odpadów zostało poddanych odzyskowi, 43%
poddano unieszkodliwieniu poprzez składowanie, a 5% unieszkodliwiono w inny sposób.
Zgodnie natomiast z danymi zawartymi w raporcie GUS (Ochrona Środowiska 2020)25) w 2019 r.
wytworzono 114 134 tys. ton odpadów (z wyłączeniem odpadów komunalnych), pochodzących
z rożnych gałęzi działalności gospodarczej. Głównym źródłem odpadów w 2019 r. były, podobnie jak
w latach poprzednich: górnictwo i wydobywanie (55,8% ilości wytworzonych odpadów ogółem),
przetwórstwo przemysłowe (23,8%) oraz wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz,
parę wodną, gorącą wodę (12,3%). Z ogólnej ilości odpadów wytworzonych w 2019 r. 49% odpadów
zostało poddanych odzyskowi, 43% poddano unieszkodliwieniu poprzez składowanie, a 5%
unieszkodliwiono w inny sposób.
23)
Dz. U z 2021 r. poz. 1972.
Opracowanie Głównego Urzędu Statystycznego, Warszawa 2019 r.
https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2019,1,20.html
25
Opracowanie Głównego Urzędu Statystycznego, Warszawa 2020 r.
https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2020,1,21.html
24)
Zgodnie z danymi GUS najwięcej odpadów przemysłowych powstaje w branży górniczej
i wydobywczej, jak również przetwórczej, a skala ilości wytworzonych odpadów odniesiona do ilości
odpadów poddanych odzyskowi wskazuje, iż istnieje jeszcze spory potencjał do działao i poprawy
w tym zakresie.
Problematyka złóż oraz surowców antropogenicznych pod względem formalno-prawnym musi się
mieścid w obszarze przepisów prawa geologicznego i górniczego oraz przepisów regulujących
gospodarkę odpadami wydobywczymi, zachowując przy tym zgodnośd z prawem UE26).
Określone w Polityce Surowcowej Paostwa działania w zakresie poszerzania bazy
Zapewnienie
zasobowej muszą wspierad podejmowane aktywności w zakresie wykorzystania
sprzyjających
czystych technologii (m.in. CBM, IGCC, CCS, CCU) oraz wykorzystanie kopalin warunków prawnych
dla obecnych
stałych oraz węglowodorów do produkcji wodoru, metanolu oraz paliw
i przyszłych
bezdymnych.
inwestorów oraz
rozwój
Konieczne jest również szersze spojrzenie na kompleksowe zarządzanie
i unowocześnianie
górotworem, który może byd wykorzystany w procesie podziemnego
branży geologicznoskładowania dwutlenku węgla, składowania odpadów w górotworze,
-górniczej
magazynowania substancji czy innego sposobu zagospodarowania pustek
Działanie 5
poeksploatacyjnych. Krokiem koniecznym do podjęcia jest jednoznaczne
przypisanie kompetencji w tym zakresie Głównemu Geologowi Kraju pełniącemu
funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa.
W ramach przyjętej Polityki energetycznej Polski do 2040 realizacja inwestycji w nisko- i zeroemisyjne
źródła energii prowadzona będzie przez utworzoną do tego celu spółkę celową. Niezwykle istotne jest
zaangażowanie w działalnośd w tym obszarze Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję
Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa oraz nadzorowanej przez niego jednostki
pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej.
Obszar oraz zakres współpracy powinien byd określony zgodnie z celem szczegółowym „Zapewnienie
spójności strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki paostwa oraz spółki
realizujące misję publiczną z działaniami Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika
Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa”.
26)
Dyrektywa 2006/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie gospodarowania odpadami
pochodzącymi z przemysłu wydobywczego oraz zmieniająca dyrektywę 2004/35/WE (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006, str. 15,
z późn. zm.).
Cel szczegółowy 4. Ochrona złóż kopalin
Działania w ramach celu szczegółowego 4
Działanie 1
Analiza możliwości zabezpieczenia dostępu do złóż kopalin poprzez ich czasowe wykorzystanie dla
celów OZE, rolnictwa, leśnictwa, terenów zieleni (w tym ogrodów działkowych), wód, turystyki
sportu i rekreacji
Działanie 2
Wytypowanie złóż kopalin o znaczeniu strategicznym dla gospodarki krajowej i regionalnej na
podstawie wypracowanych metod ich waloryzacji
Działanie 3
Wypracowanie metodyki kwalifikowania kopalin do grupy kopalin o znaczeniu strategicznym dla
gospodarki krajowej i regionalnej w celu objęcia ich złóż szczególną ochroną
Działanie 4
Monitoring obowiązku ujawniania w dokumentach planistycznych wszystkich szczebli złóż kopalin
oraz sposobu zagospodarowania terenów znajdujących się ponad złożami kopalin, ze szczególnym
uwzględnieniem złóż kopalin o znaczeniu strategicznym dla gospodarki krajowej i regionalnej
Jedną z kluczowych kwestii, która bezpośrednio wpływa na osiągnięcie założonego celu głównego
PSP2050, jest skuteczna ochrona przed zabudową (głównie mieszkaniową) udokumentowanych złóż
kopalin. W celu skutecznego działania w tym zakresie konieczna jest zmiana przepisów prawa (temat
szerzej omówiony w celu szczegółowym „Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla
obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej”), jak
również odpowiednie i skuteczne działanie wszystkich organów administracji odpowiedzialnych za
proces planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz organów administracji geologicznej.
Mając na względzie koniecznośd zapewnienia bezpieczeostwa surowcowego
realizowanego poprzez ochronę złóż kopalin oraz potrzebę rozwoju
samorządów terytorialnych, przy jednoczesnym dążeniu do maksymalizacji
udziału odnawialnych źródeł energii w miksie energetycznym, należy określid
nowe formy oraz sposoby ochrony złóż kopalin.
Ochrona złóż
kopalin
Działanie 1
Cel ten można osiągnąd poprzez wyłączenie, w szczególnych przypadkach, ograniczenia
zagospodarowana powierzchni nieruchomości znajdujących się ponad złożem w celach usytuowania
instalacji odnawialnych źródeł energii (OZE)27). Wyłączenie, o którym mowa, mogłoby nastąpid
w przypadku braku określenia przewidywanego terminu wydobycia danego złoża lub planowany
termin wydobycia nie stanowiłby przeszkód dla umieszczenia instalacji OZE.
Działania takie pozwolą zagospodarowad obszary znajdujące się ponad złożem na cele inne niż
mieszkaniowe, wykluczając tym samym niekorzystne skutki związane z ewentualnym podjęciem
działao wydobywczych. Montaż instalacji OZE, które ze względów technicznych są użytkowane
27)
Zgodnie z ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. poz. 1524, z późn. zm.).
w ograniczonym okresie czasu, mogą stanowid formę czasowego zabezpieczenia złóż przed
postępującym ze sporą dynamiką rozwojem budownictwa mieszkaniowego.
Podobne efekty można osiągnąd poprzez wykorzystanie terenów zlokalizowanych ponad złożami
kopalin na cele rolne, leśne, terenów zieleni (w tym ogrodów działkowych), wodne, turystyczne,
sportowe oraz rekreacyjne przy właściwym ograniczeniu możliwości lokalizacji trwałej zabudowy.
Prowadzenie tych kierunków działalności pozwoli korzystad z terenów znajdujących się ponad
złożami kopalin bez ryzyka wystąpienia nieodwracalnych skutków związanych z zabudową złóż
kopalin.
Kierunek działao określonych w Polityce Surowcowej Paostwa w zakresie ochrony złóż kopalin musi
byd zbieżny z innymi dokumentami rządowymi regulującymi kwestie surowców m.in. Programem dla
sektora węgla brunatnego w Polsce28), Programem dla sektora węgla kamiennego w Polsce29), Polityką
energetyczną Polski do 2040, obejmując szczególną ochroną określone w tych dokumentach złoża
kopalin. Ponadto wszystkie inne, których eksploatacja nie jest na dzieo dzisiejszy planowana
z powodów ekonomicznych, społecznych lub innych, muszą byd traktowane jako baza rezerwowa
zapewniająca możliwośd ich wykorzystania w sytuacjach nadzwyczajnych. Zapewnienie bezpośredniego
dostępu do krajowych złóż – szczególnie energetycznych – stanowi gwarancję bezpieczeostwa paostwa,
dając pełną niezależnośd w sytuacjach kryzysowych.
Podejmowane dotychczas w dokumentach rządowych oraz resortowych próby określenia złóż
strategicznych wymagających szczególnej ochrony, m.in. w Polityce energetycznej Polski do 2030 roku30),
Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 203031), Białej Księdze Ochrony Złóż Kopalin32),
Programie dla sektora węgla brunatnego w Polsce, Programie dla sektora węgla kamiennego w Polsce,
nie zostały zakooczone ujęciem tych złóż w akcie normatywnym nakazującym ich bezpośrednie
wprowadzenie do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, zapewniając w ten sposób
ich ochronę. Nie przewidziano również innych metod takich jak określenie złóż strategicznych
w stosownych decyzjach administracyjnych nadających status złoża strategicznego.
Ochrona złóż
Poza objęciem szczególną ochroną złóż ujętych już w wymienionych powyżej
kopalin
dokumentach rządowych należy podjąd działania w zakresie określenia
metodyki kwalifikowania złóż kopalin do złóż o znaczeniu strategicznym i na
Działanie 2, 3
tej podstawie wytypowad złoża spełniające założone kryteria i również je
objąd szczególną ochroną. Niezwykle istotną kwestią jest ponadto, aby
w ramach przeprowadzanego procesu transformacji sektora górniczego i dokonywanej likwidacji
poszczególnych kopalo uwzględniad aspekt, iż złoża kopalin stanowią nieodnawialne strategiczne
zasoby i powinny nadal stanowid krajową bazę zasobową. Tym samym proces likwidacji
poszczególnych jednostek powinien byd prowadzony z uwzględnieniem faktu występowania złóż
kopalin, które powinny nadal podlegad ochronie.
Działania w zakresie określania złóż strategicznych muszą mied charakter powtarzalny w określonej
perspektywie czasowej, gdyż kwalifikowanie złóż do grupy strategicznych warunkowane jest wieloma
28)
Program Ministerstwa Energii, Warszawa 2018 r.
Program Ministerstwa Energii, Warszawa 2018 r., oraz dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 23 stycznia
2018 r. uwzględniający korekty przyjęte przez Radę Ministrów 30 września 2019 r.
30)
Załącznik nr 4. Harmonogram
Państwa
2050
Załącznik
Harmonogramrealizacji
realizacjiPolityki
PolitykiSurowcowej
Surowcowej
Państwa
Lata realizacji
inwestorów oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej.
Monitoringsurowców
obowiązku ujawniania
w dokumentach
planistycznych wszystkich szczebli
dla produkcji
krytycznych
i
złóż kopalin oraz sposobu zagospodarowania terenów znajdujących się ponad złożami
niekonwencjonalnych
oraz
źródeł
tych
surowców
kopalin, ze szczególnym uwzględnieniem złóż kopalin o znaczeniu strategicznym dla
w Polsce
wrazkrajowej
z ich dokumentowaniem;
gospodarki
i regionalnej;
Wypracowanie metodyki kwalifikowania kopalin do grupy kopalin o znaczeniu
strategicznym dla gospodarki krajowej i regionalnej w celu objęcia ich złóż szczególną
ochroną;
Ocena
możliwości występowania złóż kopalin
regionalnej na
podstawie
wypracowanych
metod ich waloryzacji;
Harmonizacja
polskiej
klasyfikacji
zasobów
kopalin z klasyfikacjami międzynarodowymi;
Wytypowanie złóż kopalin o znaczeniu strategicznym dla gospodarki krajowej i
wykorzystanie dla celów OZE;
Poszukiwanie i rozpoznawaniem złóż wód
Analiza możliwości
zabezpieczenia dostępu do złóż kopalin poprzez ich czasowe
termalnych
oraz ich udostępnianie;
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
126
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa – działania ciągłe
Udostępnianie wód termalnych w Polsce – kontynuacja programu prowadzonego w latach 2020-2025. Realizacja uzależniona od oceny
osiągnięcia zakładanych w programie celów oraz możliwości finansowych.
państwowa służba geologiczna – działania ciągłe
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa – działania ciągłe w ramach procesu legislacyjnego/ współpracy z sektorem realizującym te zadania.
państwowa służba geologiczna - zadanie ciągłe
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa –bieżący monitoring funkcjonowania aktów normatywnych określających zasady podejmowania,
wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej regulowanej ustawą definiującą złoża antropogeniczne
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa –bieżący monitoring funkcjonowania aktów normatywnych określających zasady podejmowania, wykonywania lub
zakończenia działalności gospodarczej regulowanej ustawą Prawo geologiczne i górnicze.
wyznaczanie obszarów perspektywicznych złóż węglowodorów – zadanie ciągłe państwowej służby geologicznej
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa –bieżący monitoring funkcjonowania aktów normatywnych określających zasady podejmowania, wykonywania lub
zakończenia działalności gospodarczej regulowanej ustawą Prawo geologiczne i górnicze.
2021
Udostępnianie wód termalnych w
Polsce - Program priorytetowy
NFOŚiGW
2020
Monitor Polski
4. Ochrona złóż kopalin
Bezpośrednia
współpraca
jednostki
pełniącejtzw. złóż antropogenicznych jako
Wprowadzenie
regulacji prawnych
dotyczących
substytutowych
źródeł
surowców
mineralnych
funkcję
państwowej
służby
geologicznej
w pochodzących ze źródeł pierwotnych;
procesie wsparcia inwestycji liniowych z
Rozwój nowych technologii
w zakresie wydobycia surowców (metan z pokładów
ukierunkowaniem
na rozpoznanie/weryfikacje
węgla, gaz syntezowy, produkcja i magazynowanie wodoru, składowanie C02);.
budowy geologicznej.
Opracowanie planu reewaluacji rozpoznania
udokumentowanych złóż kopalin i prowadzenie
projektów robót geologicznych i dokumentacji oraz informatyzacja
na tejCyfryzacja
podstawie
przez państwową służbę
postępowań związanych z działalnością geologiczną i górniczą;
geologiczną prac geologicznych;
powiązaniu z celem szczegółowym Ochrona złóż kopalin);
Określenie planu dokumentowania przez
państwową
służbę geologiczną złóż kopalin (z
Zmiana prawa ukierunkowana na uproszczenia oraz przyspieszenie postępowań
uwzględnieniem
przeprowadzonych
analiz)
i
związanych z prowadzeniem
działalności
geologiczno-górniczej;
prowadzenie prac i robót geologicznych w tym
zakresie;
Zmiana prawa w zakresie dotyczącym ochrony udokumentowanych złóż kopalin (w
2019
Lata realizacji 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
2. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz
3. Zapewnienie sprzyjających
dokumentowanie
złóż kopalinwarunków prawnych dla obecnych i przyszłych
Pełnomocnik2019
Rządu 2020
ds. Polityki
Surowcowej Państwa –bieżący monitoring funkcjonowania aktów normatywnych określających zasady podejmowania, wykonywania lub
2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
zakończenia działalności gospodarczej regulowanej ustawą Prawo geologiczne i górnicze.
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa –bieżący monitoring funkcjonowania aktów normatywnych określających zasady podejmowania,
wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej regulowanej ustawą definiującą złoża antropogeniczne
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa – działania ciągłe
Państwowa służba geologiczna – działania ciągłe
Inwentaryzacja składowisk odpadów wydobywczych oraz ocena potencjalnych
Monitoring
obowiązku
ujawniania
w
Pełnomocnika
Rządu ds.
PSP oraz jednostki
pełniącej funkcję państwowej służby
geologicznej
w zakresie realizacji
strategii realizowanych
przez spółki o istotnym
dokumentach
planistycznych
wszystkich
szczebli
znaczeniuoraz
dla gospodarki
państwa oraz spółki realizujące misję publiczną – Projekt
złóż kopalin
sposobu zagospodarowania
Strategiczny.
terenów znajdujących się ponad złożami kopalin,
ze szczególnym uwzględnieniem złóż kopalin o
znaczeniu strategicznym dla gospodarki krajowej
i regionalnej;
Określenie wspólnych działań Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję
7. Zapewnienie
spójnościkwalifikowania
strategii realizowanych
Wypracowanie
metodyki
kopalinprzez spółki o istotnym znaczeniu
dla gospodarki
oraz spółki
realizującedla
misję publiczną z działaniami
do grupy
kopalin państwa
o znaczeniu
strategicznym
Głównegokrajowej
Geologa Kraju
pełniącego
funkcję
Pełnomocnika Rządu ds. Polityki
gospodarki
i regionalnej
w celu
objęcia
Państwa
ich Surowcowej
złóż szczególną
ochroną;
Wytypowanie złóż kopalin o znaczeniu
strategicznym
gospodarki
krajowej
i
Działania nadla
rzecz
rozwoju odzysku
surowców
z odpadów (w szczególności surowców
strategicznych
i krytycznych),
w tym rozwojumetod
technologii przetwórstwa takich
regionalnej
na podstawie
wypracowanych
odpadów
ich waloryzacji;
Analiza możliwości zabezpieczenia dostępu do
złóż kopalin
poprzez
ich
czasowesurowców
wykorzystanie
Budowa bazy
wiedzy
o źródłach
z odpadów, z odpowiednią ich klasyfikacją
oraz wskazaniem
kierunków ich wykorzystania.
dla celów
OZE;
możliwości
wykorzystania prowadzona przez państwową służbę geologiczną.
4. Ochrona
złóżich
kopalin
– 128 –
127
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa – działania ciągłe
PROGRAMY STRATEGICZNY
(PRZYGOTOWANIE I REALIZACJA)
Monitor Polski
6. Pozyskiwanie
surowców zewzłóż
antropogenicznych oraz wspieranie rozwoju
Rozwój
nowych technologii
zakresie
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa – działania ciągłe w ramach procesu legislacyjnego/ współpracy z sektorem realizującym te zadania.
gospodarki
o obiegu zamkniętym.
wydobycia
surowców
(metan z pokładów węgla,
gaz syntezowy, produkcja i magazynowanie
państwowa służba geologiczna – działania ciągłe
wodoru, składowanie C02);.
Wprowadzenie regulacji prawnych dotyczących
tzw. złóż
antropogenicznych
jako substytutowych
Działanie
w zakresie poszukiwania
i rozpoznawania złóż kopalin surowców
źródeł
surowców na
mineralnych
pochodzących
ze – Realizacja Programu PRoGeO.
występujących
dnie oceanicznym
(MODM,IOM)
źródeł pierwotnych;
takie działania.
Cyfryzacja projektów robót geologicznych i
dokumentacji
oraz informatyzacja postępowań
Określenie zasad współpracy międzynarodowej w zakresie zabezpieczania dostępnych
związanych
z działalnością
i
złóż kopalin
(określonych wgeologiczną
ramach prac analitycznych)
z uwzględnieniem
górniczą;
uwarunkowań m.in. prawnych obowiązujących w krajach, w których planowane będą
oraz pozyskujących surowce strategiczne i krytyczne z zagranicy – z uwzględnieniem
współpracy z państwową służba geologiczną.
Zmiana prawa w zakresie dotyczącym ochrony
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa –bieżący monitoring funkcjonowania aktów normatywnych określających zasady podejmowania, wykonywania lub
udokumentowanych złóż kopalin (w powiązaniu
zakończenia działalnościPełnomocnik
gospodarczej
regulowanej
ustawą Prawo
geologiczne
i górnicze.
Rządu
ds. Polityki Surowcowej
Państwa
– działania ciągłe
Określenie
instrumentów
wsparciazłóż
polskich
podmiotów prowadzących poszukiwania
z celem
szczegółowym
Ochrona
kopalin);
5. Współpraca międzynarodowa w zakresie zabezpieczenia dostępu do surowców.
Zmiana prawa ukierunkowana na uproszczenia
oraz przyspieszenie postępowań związanych z
prowadzeniem działalności geologicznogórniczej;
Lata realizacji
Lata realizacji 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
3. Zapewnienie sprzyjających warunków
prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów
oraz rozwój i unowocześnienie branży
geologiczno-górniczej.
Określenie wspólnych działań Głównego Geologa
Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu
ds. PSP oraz jednostki pełniącej funkcję
państwowej służby geologicznej w zakresie
realizacji strategii realizowanych przez spółki o
istotnym znaczeniu dla gospodarki państwa oraz
spółki realizujące misję publiczną – Projekt
Strategiczny.
7. Zapewnienie spójności strategii
realizowanych przez spółki o istotnym
znaczeniu dla gospodarki państwa oraz spółki
realizujące misję publiczną z działaniami
Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję
Pełnomocnika Rządu ds. Polityki Surowcowej
Państwa
Działania na rzecz rozwoju odzysku surowców z
odpadów (w szczególności surowców
strategicznych i krytycznych), w tym rozwoju
technologii przetwórstwa takich odpadów
Budowa bazy wiedzy o źródłach surowców z
odpadów, z odpowiednią ich klasyfikacją oraz
wskazaniem kierunków ich wykorzystania.
Legenda
2019
2020
2021
128
PROGRAMY STRATEGICZNY
(PRZYGOTOWANIE I REALIZACJA)
Zadania w zakresie poszukiwania i rozpoznawania złóż wód termalnych
Zadania realizowane przez służbę geologiczną
Zadania realizowane przez służbę geologiczną (prace/roboty geologicne)
Zadania realizowane przez Głównego Geologa Kraju - Pełnomocnika Rządu ds. PSP
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa – działania ciągłe
Państwowa służba geologiczna – działania ciągłe
Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa – działania ciągłe
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
Monitor Polski
Inwentaryzacja składowisk odpadów
wydobywczych oraz ocena potencjalnych
możliwości ich wykorzystania prowadzona przez
państwową służbę geologiczną.
6. Pozyskiwanie surowców ze złóż
antropogenicznych oraz wspieranie rozwoju
gospodarki o obiegu zamkniętym.
Działanie w zakresie poszukiwania i
rozpoznawania złóż kopalin surowców
występujących na dnie oceanicznym
(MODM,IOM) – Realizacja Programu PRoGeO.
uwzględnieniem uwarunkowań m.in. prawnych
obowiązujących w krajach, w których planowane
będą takie działania.
i promowanie
wiedzy w zakresie
geologii i górnictwa w celu
OkreślenieUpowszechnianie
zasad współpracy
międzynarodowej
w
budowania świadomości
społeczeństwa
w ramach działań przewidzianych do realizacji
zakresie zabezpieczania
dostępnych
złóż kopalin
(określonych
w ramach prac analitycznych) z
w PSP2050,
Określenie instrumentów wsparcia polskich
podmiotów prowadzących poszukiwania oraz
8. Upowszechnianie wiedzy
pozyskujących surowce strategiczne i krytyczne
z zagranicy – z uwzględnieniem współpracy z
państwową służba geologiczną.
Lata realizacji
Lata realizacji 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
5. Współpraca międzynarodowa w zakresie
zabezpieczenia dostępu do surowców.
Legenda
129
Zadania w zakresie poszukiwania i rozpoznawania złóż wód termalnych
Zadania realizowane przez służbę geologiczną
Zadania realizowane przez służbę geologiczną (prace/roboty geologicne)
Zadania realizowane przez Głównego Geologa Kraju - Pełnomocnika Rządu ds. PSP
Lata realizacji 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
Upowszechnianie i promowanie wiedzy w
zakresie geologii i górnictwa w celu budowania
świadomości społeczeństwa w ramach działań
przewidzianych do realizacji w PSP2050,
8. Upowszechnianie wiedzy
Załącznik do uchwały nr 202/2009 Rady Ministrów z dnia 10 listopada 2009 r.
31)
Załącznik do uchwały nr 239 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie przyjęcia Koncepcji Przestrzennego
Zagospodarowania Kraju 2030 (M.P. z 2012 r. poz. 252).
32)
Ministerstwo Środowiska, listopad 2015 r.
29)
zmiennymi czynnikami (m.in. zapotrzebowanie surowcowe, ceny surowców, rozwój nowych technologii
wydobycia, polityka podatkowa, polityka klimatyczna UE).
Wytypowanie złóż strategicznych w oparciu o jedną metodykę powinno stanowid spójne źródło
informacji dla wszystkich organów administracji, które w ramach swoich kompetencji realizują zadania
z obszaru surowcowego.
Ponadto w zakresie ochrony złóż kopalin musi zostad wypracowany schemat
Ochrona złóż
działao organów administracji geologicznej dotyczący bieżącego monitoringu
kopalin
obowiązku ujawniania złóż w dokumentach planistycznych wraz z analizą
Działanie 4
rzeczywistego zagospodarowania nieruchomości.
Organy administracji geologicznej współuczestniczące w procesie uzgadniania
decyzji administracyjnych dotyczących zabudowy nieruchomości oraz opiniowania dokumentów
planistycznych muszą tworzyd platformę współpracy oraz szybkiej i skutecznej wymiany informacji
z wojewodami w celu szybkiego usuwania z obrotu prawnego obarczonych wadami prawnymi aktów
prawa stanowionego przez organy administracji samorządowej.
Cel szczegółowy 5. Współpraca międzynarodowa w zakresie zabezpieczenia dostępu do
surowców
Działania w ramach celu szczegółowego 5
Działanie 1
Określenie instrumentów wsparcia polskich podmiotów prowadzących poszukiwania oraz
pozyskujących surowce strategiczne i krytyczne z zagranicy – z uwzględnieniem współpracy
z paostwową służba geologiczną
Działanie 2
Określenie zasad współpracy międzynarodowej w zakresie zabezpieczania dostępnych złóż kopalin
(określonych w ramach prac analitycznych) z uwzględnieniem uwarunkowao m.in. prawnych
obowiązujących w krajach, w których planowane będą takie działania
Działanie 3
Działanie w zakresie poszukiwania i rozpoznawania złóż kopalin surowców występujących na dnie
oceanicznym (MODM,IOM) – Realizacja Programu PRoGeO
Zważywszy na fakt, iż zdecydowana większośd surowców strategicznych
Współpraca
międzynarodowa
i krytycznych dla polskiej gospodarki pochodzi w całości lub w większości
w zakresie
z importu (tabela 1), niezwykle istotne jest dążenie do tworzenia właściwych
zabezpieczenia
ram współpracy oraz tworzenia partnerstwa surowcowego przede wszystkim
dostępu do
z krajami będącymi w posiadaniu tych surowców. Działania w tym zakresie muszą
surowców
byd mocno wspierane przez właściwą politykę zagraniczną, a także gospodarczą.
Działanie 1, 2
Konieczne jest usprawnienie przepływu informacji między polskim przemysłem
a resortami odpowiedzialnymi nie tylko za kwestie gospodarcze, ale również
surowcowe. Działanie takie umożliwi bardziej efektywną identyfikację problemów przedsiębiorstw
(np. związanych z barierami prawnymi, handlowymi na rynku surowcowym), co pozwoli na
podejmowanie odpowiednich działao politycznych zmierzających do zapobieżenia tym problemom lub
ich rozwiązanie. Niezwykle istotne wydaje się w związku z tym utworzenie platformy wymiany
informacji oraz ścisłej współpracy międzyresortowej w zakresie działao podejmowanych na arenie
międzynarodowej poprzez poszczególne resorty w kwestii zabezpieczenia swobodnego dostępu do
surowców. Rolę taką powinien pełnid powołany zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów
Międzyresortowy Zespół do spraw Polityki Surowcowej Paostwa.
Bardzo ważna rola w kwestii współpracy międzynarodowej spoczywa również na jednostce pełniącej
funkcję paostwowej służby geologicznej, przede wszystkim w zakresie wzmacniania współpracy
i integracji działao z innymi zagranicznymi jednostkami realizującymi zadania z zakresu geologii.
Ponadto służba geologiczna powinna stanowid zaplecze merytoryczne i wsparcie dla organów
administracji rządowej realizujących zadania z obszaru surowcowego, jak również dla krajowych
podmiotów prowadzących działalnośd poszukiwawczą poza granicami kraju.
Konieczne jest również dalsze kontynuowanie ścisłej współpracy
Współpraca
z Interoceanmetal33) oraz organizacjami międzynarodowymi takimi jak
międzynarodowa
w zakresie
Międzynarodowa Organizacja Dna Morskiego34), które powołane zostały do
zabezpieczenia
realizacji celów w zakresie poszukiwania i rozpoznawania surowców mineralnych
dostępu do
występujących na dnie oceanicznym. W ramach współpracy z Międzynarodową
surowców
Organizacją Dna Morskiego Polska musi zintensyfikowad działania w zakresie
realizacji rządowego programu PRoGeO – Program Rozpoznania Geologicznego
Działanie 3
35)
36)
Oceanów oraz realizacji zapisów kontraktu zawartego z wyżej wymienioną
organizacją na poszukiwanie siarczków polimetalicznych w strefie ryftu śródatlantyckiego na Oceanie
Atlantyckim.
Również konieczny jest dalszy aktywny udział Polski jako jednego z członków zrzeszonych w organizacji
Interoceanmetal powołanej do prowadzenia badao i eksploatacji konkrecji polimetalicznych
na północno-wschodnim Pacyfiku.
Polska musi byd również aktywnym uczestnikiem grup eksperckich działających bezpośrednio przy
Komisji Europejskiej, które zajmują się tematyką gospodarczą, środowiskową oraz surowcową
m.in. European Innovation Partnership (EIP) on raw materials, Raw Materials Supply Group, European
Raw Materials Alliance (ERMA), Commission expert group on risk management in the extractive
sector (TAG-RM). Ze względu na interdyscyplinarnośd zagadnieo podnoszonych na posiedzeniach grup
niezbędne jest, w celu prezentowania spójnego stanowiska, wzmocnienie współpracy w tym obszarze
przez wszystkie resorty odpowiedzialne za kwestie surowcowe. Rolę platformy wymiany informacji
w tym zakresie powinien pełnid Międzyresortowy Zespół do spraw Polityki Surowcowej Paostwa.
Politykę Surowcową Paostwa należy powiązad ponadto z celami i działaniami określonymi w Polskiej
Polityce Polarnej poprzez włączenie Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu
do spraw Polityki Surowcowej Paostwa w planowany do utworzenia zespół o charakterze
międzyresortowym, koordynowany przez resort spraw zagranicznych, oraz włączenie do współpracy
z administracją publiczną instytucji pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej.
33)
INTEROCEANMETAL jest organizacją ustanowioną w celu prowadzenia eksploracji den oceanicznych. Zrzesza: Polskę,
Czechy, Słowację, Rosję, Bułgarię i Kubę. W ramach jej działalności prowadzone są prace poszukiwawcze w obrębie
posiadanej koncesji na Oceanie Spokojnym (strefa spękao Clarion–Clipperton).
34)
International Seabed Authority.
35)
Uchwała nr 113 Rady Ministrów z dnia 25 lipca 2017 r. (M.P. poz. 774).
36)
Kontrakt z dnia 12 lutego 2018 r.
Tabela 1. Udział importu surowców strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki w latach
2009–201837)
Lp.
Nazwa surowca
Lp.
Nazwa surowca
Aluminium metaliczne
Tlenki antymonu
Udział importu
w pokryciu
zapotrzebowania
w latach
2009–2018 [%]
91,1
100,0
1
2
27
28
Nikiel metaliczny
Ołów rafinowany
3
4
5
Antymon metaliczny
Boksyty
Bursztyny
100,0
100,0
80–90
29
30
31
0,0
0,9
100,0
6
7
8
Chrom metaliczny
Cyna
Cynk metaliczny
100,0
49,4
66,9
32
33
34
9
10
11
12
Dolomity przemysłowe
Fosfor elementarny
Fosforany wapnia
Krzem metaliczny
5,4
100,0
100,0
100,0
35
36
37
38
13
14
15
Gaz ziemny
Gips i anhydryt
Grafit naturalny
81,3
1,7
100,0
39
40
41
16
Iły biało wypalające się
i ogniotrwałe
Kamienie budowlane
i drogowe
Kaolin
69,0
42
34,8
43
Piaski formierskie
Piaski szklarskie
Pierwiastki ziem
rzadkich
Platynowce
Ropa naftowa
Rudy i koncentraty
tytanu
Siarka elementarna
Sole potasowe
Sól
Surowce skaleniowe,
skaleniowo-kwarcowe
Srebro metaliczne
Talk i steatyt
Tytanu rudy
i koncentraty
Węgiel kamienny
koksowy
Węgiel brunatny
44,2
44
14,5
100,0
45
100,0
4,3
46
Wapienie przemysłowe
0,6
1,0
47
Złoto metaliczne
4,8
22
Korund syntetyczny
i naturalny
Kruszywa naturalne
łamane
Kruszywa naturalne
żwirowo-piaskowe
Magnez metaliczny
Węgiel kamienny
energetyczny
Wolfram metaliczny
100,0
48
100,0
23
24
25
26
Magnezyty i magnezje
Mangan
Miedź rafinowana
Molibden
100,0
100,0
4,3
100,0
49
Żelazo – rudy
i koncentraty
Żelazostopy
17
18
19
20
21
37)
Udział importu
w pokryciu
zapotrzebowania
w latach
2009–2018 [%]
100,0
27,0
78,0
96,6
100,0
2,7
94,2
17,6
41,6
2,4
100,0
100
21,1
0
50,0
Przygotowano na podstawie opracowania pt. „Określenie przepływów handlowych surowców kluczowych i strategicznych
dla polskiej gospodarki w świetle obecnego i prognozowanego zapotrzebowania krajowego na surowce”, wykonanego przez
IGSMiE PAN na zlecenie PIG-PIB w ramach umowy nr 1406/2020/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 26.06.2020 r. pn. „Zadania
paostwa wykonywane przez paostwową służbę geologiczną dotyczące działalności informacyjnej, szkoleniowej i współpracy
zagranicznej w zakresie geologii realizowane od 2020” (pgg art. 162 ust. 1).
Cel szczegółowy 6. Pozyskiwanie surowców ze złóż antropogenicznych oraz wspieranie
rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym
Działania w ramach celu szczegółowego 6
Działanie 1: Inwentaryzacja składowisk odpadów wydobywczych oraz ocena potencjalnych
możliwości ich wykorzystania prowadzona przez paostwową służbę geologiczną
Działanie 2: Budowa bazy wiedzy o źródłach surowców z odpadów, z odpowiednią ich klasyfikacją
oraz wskazaniem kierunków ich wykorzystania
Działanie 3: Działania na rzecz rozwoju odzysku surowców z odpadów (w szczególności surowców
strategicznych i krytycznych), w tym rozwoju technologii przetwórstwa takich odpadów
Pozyskiwanie
Krajowa
gospodarka
charakteryzuje
się
stosunkowo
wysoką
surowców
ze złóż
materiałochłonnością, co wpływa na dynamikę procesu wyczerpywania się
antropogenicznych
nieodnawialnych surowców. Stanowi to zagrożenie dla dalszego stabilnego
oraz wspieranie
rozwoju polskiej gospodarki. Z tego też względu niezbędne staje się nie tylko rozwoju gospodarki
racjonalne korzystanie z dostępnych zasobów, ale również efektywne
o obiegu
zamkniętym
zagospodarowanie zgromadzonych w obiektach unieszkodliwiana odpadów,
substancji mineralnych mających właściwości zbliżone do surowców. Obiekty
Działanie 1, 2, 3
te, ze względu na swoją specyfikę, w określonych przypadkach mogą
stanowid złoża antropogeniczne.
W celu intensyfikacji działao ukierunkowanych na odzysk wyżej wymienionych surowców, poza
działaniami w wymiarze legislacyjnym, o których mowa w celu szczegółowym „Zapewnienie
sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój
i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej”, muszą byd równolegle prowadzone bezpośrednie
działania w zakresie inwentaryzacji oraz analizy potencjału i możliwości wykorzystania surowców
zgromadzonych na hałdach, w osadnikach i innych podobnych obiektach.
Działania takie zostały już zainicjowane przez paostwową służbę geologiczną i prowadzone są
systematycznie w poszczególnych obszarach kraju. Osiągniętym w chwili obecnej efektem działao jest
utworzenie geobazy „Hałdy”, która klasyfikuje zinwentaryzowane obiekty w aspekcie możliwości ich
wykorzystania.
Kluczowym działaniem w ramach niniejszego celu szczegółowego będzie sukcesywne rozszerzanie
danych zawartych w geobazie „Hałdy” o kolejne obiekty położone na terenie całego kraju, dążąc
ostatecznie do bilansowego ujęcia wszystkich zgromadzonych surowców w złożach
antropogenicznych ze wskazaniem możliwości ich wykorzystania.
Cel szczegółowy 7. Zapewnienie spójności strategii realizowanych przez spółki o istotnym
znaczeniu dla gospodarki państwa oraz spółki realizujące misję publiczną z działaniami
Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki
Surowcowej Państwa
Działania w ramach celu szczegółowego 7
Działanie 1
Określenie wspólnych działao Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do
spraw Polityki Surowcowej Paostwa oraz jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby
geologicznej w zakresie realizacji strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla
gospodarki paostwa oraz spółki realizujące misję publiczną – projekt strategiczny
Realizacja zadao określonych w Polityce Surowcowej Paostwa
w zakresie zabezpieczenia dostępu do surowców jest często zbieżna
z działaniami spółek – głównie z udziałem Skarbu Paostwa –
realizujących interes publiczny. Tym samym zachodzi koniecznośd
synchronizacji działao oraz kooperacji sektora poszukiwawczowydobywczego oraz Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję
Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa
koordynującego realizację działao określonych w niniejszym
dokumencie.
Ponadto będąca pod ministerialnym nadzorem służba geologiczna,
której podstawowym zadaniem jest realizacja zadao paostwa
w dziedzinie geologii, musi stanowid wsparcie dla podmiotów o profilu
poszukiwawczo-wydobywczym, których działania ukierunkowane są
na poszerzanie bazy zasobowej kopalin do produkcji surowców,
działając zarówno w kraju, jak i zagranicą.
Zapewnienie spójności
strategii realizowanych
przez spółki o istotnym
znaczeniu dla gospodarki
paostwa oraz spółki
realizujące misję publiczną
z działaniami Głównego
Geologa Kraju pełniącego
funkcję Pełnomocnika
Rządu do spraw Polityki
Surowcowej Paostwa
Działanie 1
Współdziałanie w wyżej określonym zakresie wymagało będzie każdorazowo indywidualnego
określenia ram współpracy w przygotowanym odpowiednio projekcie strategicznym. W sytuacji,
w której konieczna będzie ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa, projekt strategiczny będzie
dokumentem niejawnym.
Ponadto w związku z planowaną transformacją sektora wydobywczego wynikającą z redukcji ilości
wydobywanych surowców energetycznych (węgiel brunatny, węgiel kamienny) niezwykle istotne jest
dalsze wykorzystanie potencjału, wiedzy oraz doświadczenia podmiotów działających w branży
wydobywczej z ukierunkowaniem ich działalności na zabezpieczenie bazy zasobowej kopalin do
produkcji surowców strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki oraz surowców krytycznych
dla UE. Działanie w tym obszarze w sposób znaczący poprawi konkurencyjnośd krajowej gospodarki,
stwarzając możliwośd dalszego rozwoju przemysłu wykorzystującego surowce, jak również rozwoju
nowych branż.
Cel szczegółowy 8. Upowszechnianie wiedzy
Działania w ramach celu szczegółowego 8
Działanie 1
Upowszechnianie i promowanie wiedzy w zakresie geologii i górnictwa w celu budowania
świadomości społeczeostwa w ramach działao przewidzianych do realizacji w PSP2050
Ważnym celem Polityki Surowcowej Paostwa, realizowanym
Upowszechnianie wiedzy
komplementarnie z innymi celami szczegółowymi, jest edukacja
społeczna oraz szeroka kampania informacyjna w zakresie
działalności podejmowanych i realizowanych w ramach PSP2050.
Przede wszystkim kluczowe jest stałe uświadamianie społeczeostwa
Działanie 1
o roli oraz funkcji surowców w gospodarce i życiu codziennym.
Jednym z kluczowych do realizacji działao jest dążenie do rzetelnej
kampanii informacyjnej o wpływie działalności geologicznej i górniczej na środowisko naturalne,
która oparta będzie wyłącznie o wiedzę naukową. Istotne jest również promowanie takiej działalności
górniczej, która nie powoduje negatywnego wpływu na środowisko naturalne. Ponadto ogromne
znaczenie ma budowanie zrozumienia społecznego dla decyzji podejmowanych przez organy
administracji geologicznej w zakresie ochrony złóż kopalin.
Istotne znaczenie ma również podnoszenie świadomości przedstawicieli władz samorządowych
w zakresie możliwości oraz potencjalnych korzyści wynikających z inwestycji polegających na
wykorzystaniu ciepła Ziemi (różnej temperatury) do celów ciepłowniczych, energetycznych. Ponadto
ważne jest również przedstawianie komplementarnej wiedzy w zakresie m.in. magazynowania
substancji w górotworze, podziemnego składowania dwutlenku węgla, składowania odpadów
w górotworze, przeciwdziałając często występującej dezinformacji w zakresie oddziaływania tych
inwestycji.
5. Wdrażanie i monitorowanie realizacji celów PSP2050
Polityka Surowcowa Państwa w kontekście realizacji zadań z zakresu geologii
realizowanych przez państwową służbę geologiczną
W chwili obecnej zadania paostwa z dziedziny geologii określone w ustawie – Prawo geologiczne
i górnicze realizuje paostwowa służba geologiczna, którą pełni Paostwowy Instytut Geologiczny –
Paostwowy Instytut Badawczy. Przekazywanie do realizacji zadao opiera się na przygotowywanym
corocznie planie prac paostwowej służby geologicznej, podlegającym akceptacji Głównego Geologa
Kraju. Istnieje również forma doraźnego powierzania zadao, które nie znalazły się w planie prac
paostwowej służby geologicznej. Dotychczasowa praktyka wskazuje, że planowanie działao i ich
programowanie musi byd dokonywane w szerszym niż jedynie roczny horyzont czasowy.
Rolą Polityki Surowcowej Paostwa jest więc dodatkowo uzupełnienie dotychczasowych metod
planowania prac paostwowej służby geologicznej poprzez określenie kluczowych do realizacji zadao
w dokumencie rządowym w perspektywie do 2050 r. Długoterminowe planowanie działao wpłynie
dodatkowo pozytywnie na możliwośd właściwej organizacji oraz dostosowania instytucji realizującej
zadania z zakresu geologii do długoterminowych potrzeb ujętych w Polityce Surowcowej Paostwa.
Polityka Surowcowa Paostwa zawiera kluczowe działania, których realizacja wpływa na osiągnięcie
celu głównego oraz celów szczegółowych.
Horyzont planowanych do realizacji działao określono na 30 lat, co jest bezpośrednio związane
z faktem, że działalnośd inwestycyjna w górnictwie jest długotrwała, a planowane efekty mogą byd
osiągnięte w długoterminowej perspektywie. Ponadto współpraca międzynarodowa wymaga
długofalowych działao na różnych płaszczyznach (dyplomatycznej, gospodarczej, naukowej).
Częśd działao przewidzianych do realizacji musi byd powtarzana w określonych perspektywach
czasowych, co jest związane ze stałymi – często dynamicznymi – zmianami czynników warunkujących
m.in. zapotrzebowanie gospodarki krajowej na surowce warunkujące jednocześnie zmiany w ich
kategoryzacji. Również stałej aktualizacji wymaga określenie potencjalnych źródeł importu
surowców, ze względu na czynniki geopolityczne oraz wewnętrze czynniki, szczególnie w paostwach
o niestabilnej sytuacji politycznej.
Ponadto realizacja wszystkich zadao określonych w Polityce Surowcowej Paostwa będzie poddawana
cyklicznej aktualizacji nie rzadziej niż co 5 lat. Realizacja Polityki Surowcowej Paostwa przewidziana
jest na horyzont do 2050 r. Harmonogram realizacji celów szczegółowych i przypisanych do nich
działao przedstawiono w załączniku nr 4.
Realizacja i monitoring celów PSP2050
Wszystkie działania określone w Polityce Surowcowej Paostwa realizowane będą przez jednostkę
pełniącą funkcję paostwowej służby geologicznej, jak również bezpośrednio przez Głównego Geologa
Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa przy
współpracy z innymi organami oraz jednostkami odpowiedzialnymi za obszary związane z polityką
surowcową (tabela 2). Wpływ na realizację założeo określonych w Polityce Surowcowej Paostwa ma
również działalnośd przedsiębiorstw geologiczno-górniczych, których aktywnośd w obszarze
związanym z poszukiwaniem oraz wydobywaniem kopalin przyczynia się bezpośrednio do realizacji
głównego celu, jakim jest szeroko rozumiane bezpieczeostwo surowcowe kraju.
Realizacja działao z zakresu geotermii możliwa będzie dzięki fakultatywnym współudziale
samorządów terytorialnych realizujących zadania ujęte w programie geotermalnym.
Działania określone w Polityce Surowcowej Paostwa realizowane przez jednostkę pełniącą funkcję
paostwowej służby geologicznej oraz jednostki samorządu terytorialnego prowadzone będą
w oparciu o umowę zawartą z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej,
w której przewidziano zarówno efekt rzeczowy (miernik realizowanego zadania), termin realizacji
oraz koszty przedsięwzięcia. Z tego też względu nie zachodzi koniecznośd umieszczania
szczegółowych mierników dla poszczególnych działao w samym dokumencie PSP2050. Dodatkowo za
rozwiązaniem takim przemawia fakt, iż określone w Polityce Surowcowej Paostwa działania mają
różny charakter (działania analityczne, legislacyjne, bezpośrednie prace geologiczne), które wymagają
indywidualnego doboru miernika.
Realizacja Polityki Surowcowej Paostwa będzie więc monitorowana na poziomie celu głównego oraz
głównych wskaźników, wśród których będą
liczba udzielonych koncesji na poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobycie złóż kopalin
(z wyłączeniem węgla kamiennego i brunatnego);
liczba zatwierdzonych projektów robót geologicznych;
liczba wykonanych odwiertów
w ramach koncesji na poszukiwanie/rozpoznawanie wykonanych przez
przedsiębiorców;
wykonanych w ramach zadao jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby
geologicznej.
Wartości wskazanych mierników powinny osiągad tendencję wzrostową w odniesieniu do 2021 r.
będącego rokiem bazowym.
W przypadku zmiany sposobu przekazywania przez Głównego Geologa Kraju zadao do realizacji
jednostce pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej (innego niż umowa zawierana pomiędzy
Paostwowym Instytutem Geologicznym – Paostwowym Instytutem Badawczym a Narodowym
Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej) niezależnie od formy aktu delegowania musi
on określad miernik, koszty oraz termin realizacji każdego działania.
Tabela 2. Kluczowe obszary współpracy poszczególnych ministerstw w zakresie kształtowania Polityki Surowcowej Paostwa
Jednostka wdrażająca
Główny Geolog Kraju pełniący funkcję
Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki
Surowcowej Paostwa
Minister właściwy do spraw środowiska
Minister właściwy do spraw energii,
do spraw klimatu
Minister właściwy do spraw aktywów
paostwowych, do spraw gospodarki złożami
kopalin
Minister właściwy do spraw gospodarki,
do spraw budownictwa, planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz
mieszkalnictwa
Minister właściwy do spraw gospodarki
Minister właściwy do spraw zagranicznych
Obszary objęte Polityką Surowcową Paostwa
Organ odpowiedzialny za przygotowanie oraz wdrożenie założeo
określonych w dokumencie Polityka Surowcowa Paostwa
Organ administracji geologicznej
Pełni wiodącą i koordynującą rolę w tworzeniu i realizacji polityki
energetycznej paostwa oraz polityki ekologicznej Polski. Ponadto
sprawuje nadzór nad działalnością Narodowego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej finansującego zadania jednostki
pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej
Sprawuje nadzór nad spółkami sektora wydobywczego, podlega mu
także Prezes Wyższego Urzędu Górniczego
Podejmuje działania w zakresie problematyki planowania
i zagospodarowania przestrzennego, co jest istotne w kontekście
ochrony złóż kopalin
Podejmuje działania w zakresie związanym z konkurencyjnością
gospodarki, współpracy gospodarczej z zagranicą, innowacyjności,
promocji gospodarki polskiej w kraju i za granicą, co jest istotne
w kontekście wspierania sektora poszukiwawczo-wydobywczego.
Ponadto istotna jest współpraca w zakresie dążenia do budowa gospodarki
o obiegu zamkniętym
Zapewnia wsparcie dla realizacji działao ujętych w Polityce Surowcowej
Paostwa w zakresie, w jakim dotyczą one stosunków Polski z innymi
paostwami i organizacjami międzynarodowymi oraz wiążą się
z reprezentowaniem i ochroną interesów Polski za granicą
Minister właściwy do spraw rolnictwa,
do spraw rozwoju wsi
Zapewnia ochronę gruntów przeznaczonych na cele rolne, co może byd
istotne w kontekście kolizji sposobu wykorzystania nieruchomości na
cele związane z działalnością geologiczno-górniczą
Minister właściwy do spraw finansów
publicznych
Współdziała w realizacji Polityki Surowcowej Paostwa w szczególności
w zakresie działao związanych z określeniem właściwego systemu
fiskalnego sprzyjającego rozwojowi rynku surowcowego oraz
współdziała w zakresie wypracowania optymalnego modelu
finansowania zadao jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby
geologicznej
Minister właściwy do spraw oświaty
i wychowania
Minister właściwy do spraw gospodarki
morskiej, do spraw żeglugi śródlądowej,
do spraw gospodarki wodnej
Podejmuje działania mające na celu dostosowanie kształcenia
zawodowego do potrzeb rynku pracy. Ponadto pełni funkcję ministra
koordynatora Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, umożliwiającego
ujednolicenie standardu opisu kwalifikacji, w tym także kwalifikacji
rynkowych związanych z geologią włączanych do ZSK przez ministra
właściwego
Odpowiada w szczególności za realizację działao związanych
z zagospodarowania obszarów morskich RP na cele związane
z działalnością poszukiwawczo-wydobywczą, ponadto prowadzi
działania dotyczące środowiskowych aspektów wykorzystania wód
Minister właściwy do spraw szkolnictwa
wyższego i nauki
Minister właściwy do spraw informatyzacji
Minister Obrony Narodowej
– 40 –
Poz. 371
Podejmuje działania mające na celu rozwój oraz dostosowanie systemu
nauki i szkolnictwa wyższego do potrzeb rynku
Odpowiada za rozwój usług świadczonych drogą elektroniczną oraz za
bezpieczeostwo cyberprzestrzeni w wymiarze cywilnym, co jest istotne
w kontekście cyfryzacji organów administracji geologicznej
Współpracuje w zakresie zapewnienie dostępności surowców dla
przemysłu zbrojeniowego jako fundamentu bezpieczeostwa paostwa
6. Ramy finansowe PSP2050
W chwili obecnej zadania z dziedziny geologii, w tym związane z szeroko rozumianą geologią
surowcową, finansowane są ze środków pochodzących z opłat określonych w ustawie – Prawo
geologiczne i górnicze zgromadzonych na zobowiązaniu wieloletnim – geologia będącym w dyspozycji
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Środki na realizację działao prowadzonych przez paostwową służbę geologiczną określone
w niniejszym dokumencie pochodzid będą z zobowiązania wieloletniego – geologia. Z tego też
względu wyłącznie one uwzględnione są w zestawieniu źródeł finansowania służby.
Należy mied jednak na względzie, że środki te pochodzą w całości z opłaty ponoszonej przez
przedsiębiorstwa górnicze w związku z prowadzoną działalnością wydobywczą. Zachodzące zmiany
w zakresie ograniczania ilości surowców energetycznych wykorzystywanych w miksie energetycznym
spowodują znaczący spadek ich wpływów do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej, co może wpłynąd bezpośrednio na ograniczenie możliwości finansowania
zadao realizowanych przez jednostkę pełniącą funkcję paostwowej służby geologicznej.
W związku z powyższym, uwzględniając sytuację budżetu paostwa, dążyd się będzie w najbliższym
czasie do rekompensaty utraty wpływów z opłaty eksploatacyjnej poprzez przekazanie innych
środków finansowych na realizacje zadao paostwa z zakresu geologii, które bezpośrednio wynikają
z działalności geologiczno-górniczej.
Docelowo należy zapewnid finasowanie zadao służb paostwowych, takich jak paostwowa służba
geologiczna, głównie ze środków budżetu paostwa, a dodatkowe źródła powinny stanowid wyłącznie
uzupełnienie finansowania. Rozwiązanie polegające na finansowaniu zadao służb paostwowych
w całości przez podmiot o statusie paostwowej osoby prawnej, którego kondycja finansowa jest
uzależniona od wpływów, które ten podmiot wpierw musi pobrad, nie jest pożądane. Budżet paostwa
powinien byd podstawowym źródłem finansowania zadao służb paostwowych, co zagwarantuje
ciągłośd i stabilnośd ich działalności.
Wszelkie zmiany w zakresie sposobu finansowania zadao jednostki realizującej funkcję paostwowej
służby geologicznej oraz określanie środków przekazywanych na ten cel dokonywane będą
każdorazowo w nowelizowanych właściwych aktach prawa i podlegad standardowym procedurom
legislacyjnym, natomiast realizacja zadao strategii w ramach krajowych środków budżetowych
odbywad się będzie w ramach limitów środków dla poszczególnych dysponentów, ustalanych
w trakcie prac nad projektem ustawy budżetowej na dany rok bez konieczności ich zwiększania
z budżetu paostwa.
Tabela 3. Zestawienie źródeł finansowania PSP2050
Zestawienie źródeł finansowania PSP2050
Rodzaj/nazwa
1. Zadania realizowane
przez paostwową służbę
geologiczną
a) realizacja programu
PRoGeo
obszar
finansowania
NFOŚiGW
38)
horyzont
3 931 779 226
W tym między innymi
2021–2050
Budżet paostwa
(rekompensata
utraty wpływów do
NFOŚiGW)
NFOŚiGW
529 863 000
2017–2032
Budżet paostwa
720 000
2017–2032
b) realizacja programu
Geotermia
NFOŚiGW
Polska Geotermia Plus
NFOŚiGW
2020–2025
300 000 000
Norweski Mechanizm
Finansowy, Mechanizm
Finansowy EOG
Horizon Europe
wielkośd środków (zł)
600 000 000
2019–2025
31 622 870
2014–2021
–
2021–2027
badania i rozwój
38)
dodatkowe
informacje
Kwota na realizację
wszystkich zadao
PSG nie tylko
ujętych w Polityce
Surowcowej
Paostwa
Zgodnie z uchwałą
nr 113 Rady
Ministrów z dnia
25 lipca 2017 r.
w sprawie
ustanowienia
programu
wieloletniego
„Program
Rozpoznania
Geologicznego
Oceanów” – PRoGeO
Zgodnie z uchwałą
nr 113 Rady
Ministrów z dnia
25 lipca 2017 r.
w sprawie
ustanowienia
programu
wieloletniego
„Program
Rozpoznania
Geologicznego
Oceanów” – PRoGeO
Zgodnie
z programem
priorytetowym
NFOŚiGW –
Udostępnianie wód
termalnych
w Polsce
Zgodnie
z programem
priorytetowym
NFOŚiGW – Polska
Geotermia Plus
Zgodnie
z Programem
„Środowisko,
Energia i Zmiany
Klimatu”
Następca programu
Horizon 2020
Na podstawie sprawozdania finansowego Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej za rok
obrotowy 2020 r. Kwota zasilająca zobowiązanie wieloletnie geologia.
Załącznik nr 5. Zbiorcze zestawienie obecnego i prognozowanego zapotrzebowania na poszczególne analizowane surowce mineralne
(wg stanu na koniec 2018 r.)
Załączniki
Poz. 371
Załącznik nr 1. Lista surowców strategicznych i krytycznych dla polskiej i unijnej
gospodarki
Surowce strategiczne dla krajowej
Surowce krytyczne dla krajowej
Surowce krytyczne UE
gospodarki
gospodarki
Gaz ziemny
Gaz ziemny
Ropa naftowa
Ropa naftowa
Węgiel brunatny
Węgiel kamienny energetyczny
Aluminium metaliczne
Antymonu surowce
Antymonu surowce
Antymon
Beryl
Bizmut
Boksyty i alumina
Boksyty
Boksyty
Chromu surowce
Chromu surowce
Cyna metaliczna
Cynk metaliczny
Gal
German
Hafn
Ind
Kobalt
Krzem metaliczny
Krzem metaliczny
Krzem metaliczny
Lit
Magnez metaliczny
Magnez metaliczny
Manganu surowce
Manganu surowce
Miedź rafinowana
Molibdenu surowce
Molibdenu surowce
Nikiel metaliczny
Ołów rafinowany
Pierwiastki ziem rzadkich
Pierwiastki ziem rzadkich
Metale ziem rzadkich
Niob
Platynowce
Platynowce
Platynowce
Skand
Stront
Srebro metaliczne
Tantal
Tytanu rudy i koncentraty
Tytan
Węgiel kamienny koksowy
Węgiel kamienny koksowy
Węgiel koksujący
Wanad
Wolfram metaliczny
Wolfram metaliczny
Wolfram
Złoto metaliczne
Żelaza rudy i koncentraty
Żelazostopy
Baryt
Boran
Bursztyny
Bursztyny
Dolomity przemysłowe
Fosfor elementarny
Fosforany wapnia
Gips i anhydryt
Grafit naturalny
Iły biało wypalające się i ogniotrwałe
Kamienie budowlane i drogowe
Kaolin
Korund syntetyczny i naturalny
Kruszywa naturalne łamane
Kruszywa naturalne żwirowo-piaskowe
Magnezyty i magnezje
Piaski formierskie
Piaski szklarskie
Siarka elementarna
Sole potasowe
Sól (sól kamienna i solanka)
Surowce skaleniowe, skaleniowo-kwarcowe i sjenit nefelinowy
Talk i steatyt
Wapienie przemysłowe (i surowce
pokrewne)
Poz. 371
Fosfor elementarny
Fosforany wapnia
Fluoryt
Fosfor
Fosforyty
Grafit naturalny
Grafit
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 29 marca 2022 r.
Poz. 371
UCHWAŁA NR 39
RADY MINISTRÓW
z dnia 1 marca 2022 r.
w sprawie przyjęcia „Polityki Surowcowej Państwa”
Na podstawie art. 21f ust. 4 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2021 r.
poz. 1057) uchwala się, co następuje
Załącznik do uchwały nr 39 Rady Ministrów
z dnia 1 marca 2022 r. (poz. 371)
Załącznik
do uchwały nr 39
Rady Ministrów
z dnia 1 marca 2022 r.
(poz. …)
Warszawa 2022
Spis treści
1. Wstęp........................................................................................................................... 5
Umiejscowienie w systemie prawnym oraz systemie zarządzania rozwojem kraju ..................................................................... 5
Ramy instytucjonalne ................................................................................................................................................................... 9
Polityka surowcowa w Unii Europejskiej....................................................................................................................................... 9
Architektura PSP2050 ................................................................................................................................................................. 12
2. Zakres przedmiotowy PSP2050 ................................................................................... 14
3. Diagnoza uwarunkowań geologicznych krajowej bazy zasobowej oraz
trendów zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce ...................................... 17
Uwarunkowania geologiczne krajowej bazy zasobowej ............................................................................................................. 17
Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne oraz krytyczne dla polskiej
gospodarki .................................................................................................................................................................................. 17
Rola surowców mineralnych w transformacji energetycznej ..................................................................................................... 18
4. Cele PSP2050 .............................................................................................................. 20
Cel główny PSP2050 .................................................................................................................................................................... 20
Cel szczegółowy 1. Zapewnienie dostępu do surowców ze złóż kopalin ..................................................................................... 20
Cel szczegółowy 2. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin ............................................................. 22
Cel szczegółowy 3. Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów
oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej .................................................................................................... 24
Cel szczegółowy 4. Ochrona złóż kopalin .................................................................................................................................... 28
Cel szczegółowy 5. Współpraca międzynarodowa w zakresie zabezpieczenia dostępu do surowców ....................................... 31
Cel szczegółowy 6. Pozyskiwanie surowców ze złóż antropogenicznych oraz wspieranie rozwoju gospodarki
o obiegu zamkniętym.................................................................................................................................................................. 34
Cel szczegółowy 7. Zapewnienie spójności strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla
gospodarki państwa oraz spółki realizujące misję publiczną z działaniami Głównego Geologa Kraju
pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Państwa .................................................................... 35
Cel szczegółowy 8. Upowszechnianie wiedzy.............................................................................................................................. 36
5. Wdrażanie i monitorowanie realizacji celów PSP2050 ................................................ 37
Polityka Surowcowa Państwa w kontekście realizacji zadań z zakresu geologii realizowanych przez
państwową służbę geologiczną .................................................................................................................................................. 37
Realizacja i monitoring celów PSP2050 ...................................................................................................................................... 38
6. Ramy finansowe PSP2050........................................................................................... 41