Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 28 grudnia 2021 r. w sprawie włączenia kwalifikacji rynkowej "Komunikacja z pacjentem i jego bliskimi" do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 14 stycznia 2022 r.

Poz. 25

OBWIESZCZENIE

MINISTRA ZDROWIA 1)

z dnia 28 grudnia 2021 r.

w sprawie włączenia kwalifikacji rynkowej „Komunikacja z pacjentem i jego bliskimi”

do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji

Na podstawie art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (Dz. U.

z 2020 r. poz. 226) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia informacje o włączeniu kwalifikacji rynkowej

„Komunikacja z pacjentem i jego bliskimi” do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji.

Minister Zdrowia: A. Niedzielski

1)

Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej – zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów

z dnia 27 sierpnia 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. z 2021 r. poz. 932).

Nazwa k wal ifikacji ryn kowej

Nazwa d ok umen tu potwi erdzającego n adanie k walifikacji rynkowej

Ok res ważn ości dok umen tu potwierd zającego nad anie kwalifikacji rynkowej

Poziom Pol sk iej Ramy Kwalifi kacji przypisan y do kwalifikacji rynkowej

Efekty uczeni a si ę wymagan e d la kwalifik acji rynkowej

–2–

Osoba posiadająca niniejszą kwalifikację wie, jak ewoluował sposób myślenia o relacji personel – pacjent, charakteryzuje poszczególne modele tej relacji i wymienia zalety tych,

które uwzględniają różnorodne wymiary doświadczania choroby przez pacjenta (i jego bliskich). Dzięki zdobytej wiedzy na temat prawnych i etycznych aspektów komunikowania się z pacjentem osoba z kwalifikacją prezentuje profesjonalną postawę w codziennej pracy z chorymi – na różnych etapach postępowania terapeutycznego. Osoba posiadająca kwalifikację buduje i utrzymuje relacje z pacjentami oraz ich rodzinami, zbiera wywiad, w sposób profesjonalny, w tym dostosowany do sytuacji i partnera rozmowy, przekazuje informacje (zarówno proste komunikaty i instrukcje, jak i złożone treści, w tym niepomyślne wiadomości), motywuje pacjenta do przestrzegania zaleceń i wspiera go

w długotrwałym procesie leczenia. Potrafi także reagować w sytuacjach trudnych emocjonalnie oraz dostosowywać komunikację do konkretnych okoliczności w taki sposób, aby

odpowiadać na potrzeby pacjenta i zmierzać do rozwiązania trudności. Istotną częścią kompetencji osoby z opisaną kwalifikacją jest kompetencja językowa, uwzględniająca

umiejętność komunikowania się z pacjentem. Osoba posiadająca niniejszą kwalifikację przestrzega ogólnych zasad grzeczności językowej, dobiera słownictwo do potrzeb rozmówcy, wyjaśnia kwestie medyczne w taki sposób, aby pacjent je zrozumiał, oraz przekłada słowa pacjenta lub jego bliskich na fakty medyczne.

Syntetyczna charakterystyka efektów uczenia się

5.

6 poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji

4.

Bezterminowo

3.

Certyfikat

2.

Komunikacja z pacjentem i jego bliskimi

1.

INFORMACJE O WŁĄCZENIU KWALIFIKACJI RYNKOWEJ „KOMUNIKACJA Z PACJENTEM I JEGO BLISKIMI”

DO ZINTEGROWANEGO SYSTEMU KWALIFIKACJI

Załącznik do obwieszczenia Ministra Zdrowia

z dnia 28 grudnia 2021 r. (poz. 25)

1)

2)

3)

4)

1)

2)

3)

4)

5)

1)

2)

3)

4)

Charakteryzuje

podstawowe cechy relacji

personelu medycznego

z pacjentem oraz czynniki

społeczno-historyczne

wpływające na tę relację

Wykorzystuje wiedzę

na temat aspektów

prawnych w trakcie

komunikacji z pacjentem

Charakteryzuje zasady

profesjonalnej postawy

zawodowej

–3–

5)

6)

7)

4)

3)

2)

1)

Buduje i utrzymuje

relację z pacjentem

nawiązuje oraz systematycznie stosuje metody podtrzymujące relację terapeutyczną opartą na współpracy w leczeniu przy poszanowaniu praw

i godności pacjenta, bez względu na uwarunkowania psychospołeczne w różnych miejscach i okolicznościach świadczenia usług zdrowotnych

(np. wizyta domowa, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, SOR);

stosuje metody komunikacji, które wzmacniają poczucie bezpieczeństwa u pacjenta oraz zwiększają zaufanie do personelu (np. komunikacja

niewerbalna, tj. uwzględniająca kontakt wzrokowy, mimikę, gestykulację, postawę ciała, ton wypowiedzi itd., parafrazowanie, odzwierciedlenie emocji i uczuć);

uzgadnia cele konsultacji, angażując pacjenta w proces podejmowania decyzji zależnej od jego indywidualnej sytuacji oraz w realizację uzgodnionych postanowień;

stosuje metody podtrzymywania relacji sprzyjające realizacji celów klinicznych (diagnostyczno-terapeutycznych), z zachowaniem dobrostanu

personelu, oraz zapewnieniu realistycznego zaspokojenia potrzeb pacjenta;

stosuje pojęcia nieoceniające;

przejawia inicjatywę w przekazywaniu informacji pacjentowi;

zachęca pacjenta do zadawania pytań i dzielenia się wątpliwościami.

Kryteria weryfikacji ich osiągnięcia

Poszczególne efekty

uczenia się

Zestaw 2. Komunikowanie się z pacjentem

wymienia zasady odpowiedniego do miejsca pracy wyglądu, ubioru oraz zachowania;

definiuje czynniki sprzyjające zaufaniu pacjenta do personelu medycznego;

opisuje pojęcie autonomii pacjenta w procesie podejmowania decyzji;

wymienia metody zarządzania własnymi emocjami.

posługuje się procedurami dotyczącymi praw pacjenta związanymi z ochroną danych osobowych i dostępem do informacji o stanie zdrowia;

posługuje się procedurami związanymi z prawami pacjenta do intymności i prywatności;

posługuje się procedurami związanymi z zasadą przestrzegania tajemnicy zawodowej;

charakteryzuje znaczenie i zasady procesu świadomej zgody;

wymienia prawne uwarunkowania rozmowy z pacjentami z zaburzeniami poznawczymi i psychicznymi.

omawia modele relacji personelu medycznego z pacjentem jako relacji interpersonalnej i ich ewolucję;

definiuje cele i wartości związane z efektywną opieką i komunikacją z pacjentem, w tym uwarunkowania niesienia pomocy;

charakteryzuje model kompetencji komunikacyjnych lekarza i podaje praktyczne odwołania;

charakteryzuje kluczowe psychologiczne i społeczno-kulturowe czynniki wpływające na komunikację z pacjentem.

Kryteria weryfikacji ich osiągnięcia

Poszczególne efekty

uczenia się

Zestaw 1. Definiowanie podstawowych zasad budowania relacji i komunikowania się z pacjentem

Przekazuje pacjentowi

informacje w sposób

zrozumiały, dbając

o odpowiedni dobór

środków językowych

Przeprowadza wywiad

z pacjentem

Posługuje się językiem

polskim, stosując kulturę

języka w relacji

z pacjentem i jego

bliskimi

Prezentuje profesjonalną

postawę wobec pacjenta

i jego bliskich

wykorzystuje techniki przekazywania informacji wspomagające zrozumienie i zapamiętanie (np. dzielenie informacji na części, umożliwienie

zadawania pytań, podkreślanie kluczowych informacji, podsumowanie informacji przez pacjenta, czytelne notatki lub schematyczne rysunki

dla pacjenta);

modyfikuje sposób przekazywania informacji, dopasowując go do indywidualnych cech pacjenta (np. używanego przez niego języka, jego

możliwości poznawczych, percepcyjnych, wiekowo-rozwojowych) oraz sytuacji, w której znajduje się pacjent (np. uwzględniając jego stan

emocjonalny, obawy, oczekiwania i wiedzę na temat danego problemu medycznego); dostosowuje sposób komunikacji do indywidualnych,

także szczególnych, potrzeb pacjentów, w tym osób niepełnosprawnych (zarówno pod względem prawnym, jak i biologicznym);

posługuje się językiem zrozumiałym dla pacjenta: świadomie i umiejętnie dopasowuje słownictwo, w tym zakres używanych terminów medycznych, do poziomu wiedzy i możliwości poznawczych pacjenta;

sprawdza, czy pacjent prawidłowo (tj. zgodnie z intencją nadawcy) rozumie używane pojęcia, które mogą być mylnie stosowane lub których

znaczenia w języku medycznym i potocznym mogą się różnić (np. mięśniak, dieta, zmiana, guz);

korzysta ze znanych metod przeprowadzania wywiadu, uwzględniając stan zdrowia pacjenta. Umie przeprowadzić wstępny wywiad, korzystając z metody triage, sample. Przeprowadza wywiad ze świadkami;

zadaje pytania otwarte, zamknięte, przesiewowe, uwzględniając sytuację, w której przebiega wywiad z pacjentem;

stosuje zasady aktywnego słuchania (parafrazy, odzwierciedlenia emocji, klaryfikacje, podsumowania), tak aby usprawniały komunikację

i ułatwiały wzajemne zrozumienie;

identyfikuje i wyjaśnia z pacjentem używane przez niego potoczne określenia i opisy dolegliwości, odwołując się do wiedzy o podstawowych

sposobach opisywania przez pacjentów dolegliwości (np. bólowych);

pozyskuje istotne biomedycznie informacje oraz dane dotyczące wpływu dolegliwości na funkcjonowanie pacjenta w różnych sferach życia;

pozyskuje informacje dotyczące przekonań, obaw, oczekiwań pacjenta;

wymienia zasady i metody zbierania wywiadu ukierunkowanego na cel, umożliwiającego efektywne rozumowanie kliniczne.

stosuje zasady etykiety: zwroty grzecznościowe rozpoczynające i kończące spotkanie z kontaktem wzrokowym (proszę, zapraszam, dzień dobry,

proszę wejść, do widzenia), przedstawianie się, grzeczne formy wydawania poleceń rozpoczynane od proszę, formy adresatywne: zwroty do

pacjenta Pan/Pani;

w określonych sytuacjach zakładających dłuższą relację z pacjentem, np. podczas rozmowy przed operacją, na początku terapii lub rehabilitacji, uzgadnia z pacjentami formy zwrotów (pyta, jak może się do nich zwracać, czy np. pani/panie + imię, pyta o ulubioną formę imienia);

dostosowuje środki ekspresji językowej do sytuacji komunikacyjnej (m.in. do stanu emocjonalnego pacjenta).

prezentuje akceptację oraz szacunek wobec przekonań i emocji pacjenta i jego rodziny;

prezentuje otwartość na różne systemy wartości pacjenta;

stosuje zróżnicowane środki okazywania empatii (werbalne, np. zapewnianie o zrozumieniu, i pozawerbalne, np. nawiązanie i podtrzymanie

kontaktu wzrokowego);

uzyskuje tzw. świadomą zgodę pacjenta, np. na procedurę diagnostyczną lub leczniczą;

uwzględnia przekonania i preferencje pacjenta przy podejmowaniu decyzji diagnostyczno-terapeutycznych;

aktywnie angażuje pacjenta w podejmowanie decyzji dotyczących postępowania medycznego;

w rozmowach z pacjentem i jego bliskimi stosuje sądy nieoceniające w stosunku do innego pracownika ochrony zdrowia, nawet pomimo zachęty czy prośby ze strony pacjenta lub jego rodziny.

–4–

4)

3)

2)

1)

5)

6)

7)

4)

2)

3)

1)

3)

2)

1)

4)

5)

6)

7)

1)

2)

3)

wyznacza i komunikuje cele leczenia, wynikające z indywidualnej sytuacji pacjenta, oraz przedstawia korzyści wynikające ze zmiany nawyków i trudności związane z wprowadzaniem zmian w życie;

wykorzystuje metody motywowania pacjenta do zmiany zachowania, uwzględniając współdecydowanie i współodpowiedzialność pacjenta.

definiuje czynniki wyzwalające i podtrzymujące zachowania pacjenta lub bliskich pacjenta, w tym identyfikuje źródła przekonań i towarzyszących emocji w kontekście psychologicznym i kulturowo-społecznym;

2) opisuje minimum jeden protokół przekazywania niepomyślnych informacji;

3) przekazuje pacjentowi niepomyślne informacje w sposób dostosowany do sytuacji i potrzeb pacjenta;

4) stosuje techniki mające na celu zmniejszenie niepokoju i wyciszenie zachowań agresywnych pacjenta i rodziny, odnosząc się do perspektywy

pacjenta i jego bliskich;

5) rozmawia z pacjentem na temat jego oczekiwań, uwzględniając perspektywę pacjenta;

6) rozmawia z pacjentem na tematy związane z intymnymi sferami zdrowia i życia, uwzględniając potrzeby oraz trudności związane z poruszaniem takich tematów przez pacjenta;

7) komunikuje niepewność w sposób dostosowany do kontekstu medycznego oraz sytuacji pacjenta;

8) posługuje się zasadami informowania o ryzyku, scharakteryzowanymi w literaturze przedmiotu;

9) posługuje się zasadami informowania o błędzie medycznym, scharakteryzowanymi w literaturze przedmiotu;

10) rozpoznaje własne emocje i stosuje metody zarządzania nimi.

1)

2)

1)

definiuje terminy specjalistyczne (np. nazwy chorób, procedur medycznych, urządzeń, nazwy z zakresu anatomii i fizjologii człowieka), korzystając z języka ogólnego, a w zależności od potrzeb rozmówcy – potocznego;

poznaje perspektywę pacjenta (tj. wiedzę, przekonania, obawy, oczekiwania) związaną z przekazywanymi informacjami;

odwołuje się do perspektywy pacjenta (tzn. wiedzy, przekonań, obaw i oczekiwań) w trakcie przekazywania informacji.

1)

Angażuje osoby bliskie

w proces opieki nad

pacjentem

2)

3)

1)

2)

3)

4)

5)

Omawia znaczenie osób

bliskich w opiece nad

pacjentem

komunikuje się w triadzie pacjent – bliscy pacjenta – personel medyczny, przestrzegając praw pacjenta, dbając o jego potrzeby i angażując

bliskich do rozmowy;

pozyskuje informacje od osoby bliskiej potrzebne w opiece nad pacjentem;

przekazuje osobie bliskiej niezbędne informacje (dotyczące diagnozy, zaleceń) w sposób zrozumiały, uwzględniający podmiotowość, autonomię oraz prawo do prywatności pacjenta.

charakteryzuje rolę osób bliskich w sytuacji choroby;

charakteryzuje zasady komunikacji z opiekunem prawnym pacjenta nieletniego;

charakteryzuje rolę bliskich pacjenta w wieku podeszłym w opiece nad nim;

charakteryzuje rolę bliskich pacjenta z zaburzeniami psychicznymi w opiece nad nim;

omawia prawa pacjenta do intymności i poufności w kontekście przekazywania informacji osobom bliskim oraz rozmowy w obecności członka

rodziny lub osoby bliskiej.

Kryteria weryfikacji ich osiągnięcia

Poszczególne efekty

uczenia się

Zestaw 3. Komunikowanie się z bliskimi pacjenta

Efektywnie komunikuje

się w sytuacjach

trudnych emocjonalnie

Podejmuje działania

mające na celu

zmotywowanie pacjenta

do przestrzegania zaleceń

6)

7)

5)

Wymagani a d otyczące walidacji i p odmiotów p rze prowadzających walidację

1. Weryfikacja

1.1. Metody

Do weryfikacji efektów uczenia się zawartych w kwalifikacji dopuszcza się wyłącznie następujące metody (stosowane łącznie)

1) test teoretyczny (również z pytaniami otwartymi);

2) analizę dowodów i deklaracji: nagranie konsultacji (rozmowy z pacjentem lub jego rodziną) wraz z pracą pisemną zawierającą analizę przebiegu rozmowy, poruszanych

problemów, wykorzystanych umiejętności komunikacyjnych, propozycji rozwiązań problemów (jeśli takie się pojawiły);

3) obserwację w warunkach symulowanych: 3 stacje OSCE ze standaryzowanym pacjentem sprawdzające w ustrukturyzowany sposób umiejętności z zakresu

a) zbierania informacji niezbędnych do rozpoznania problemu pacjenta i zaproponowania odpowiednich działań,

b) przekazywania różnego rodzaju informacji,

c) radzenia z sytuacjami trudnymi emocjonalnie;

4) swobodny wywiad z kandydatem.

1.2. Zasoby kadrowe

Weryfikację efektów uczenia się przeprowadza komisja składająca się z minimum 3 osób, z których każda

1) posiada minimum 300 godzin udokumentowanych zajęć z komunikacji medycznej dla studentów kierunków medycznych;

2) posiada udokumentowane doświadczenie w prowadzeniu szkoleń dla nauczycieli komunikacji medycznej (minimum 20 godzin);

3) posiada udokumentowane doświadczenie w ocenianiu umiejętności komunikacyjnych na uczelni medycznej (np. w czasie egzaminu OSCE);

4) posiada udokumentowane doświadczenie w tworzeniu programów kształcenia z zakresu komunikacji medycznej, scenariuszy do zajęć, scenariuszy dla symulowanych

pacjentów oraz

5) jest autorem lub współautorem punktowanych publikacji naukowych bądź referatów na konferencji na temat zagadnień związanych z komunikacją medyczną.

Przynajmniej jedna z osób w komisji musi posiadać prawo wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki, położnej, fizjoterapeuty, dietetyka lub ratownika medycznego.

Przynajmniej jedna z osób w komisji musi posiadać stopień doktora nauk społecznych lub humanistycznych.

1.3. Sposób organizacji walidacji oraz warunki organizacyjne i materialne

1.

Sala do przeprowadzenia symulacji z możliwością nagrywania obrazu i dźwięku (wyposażenie: stół, dwa krzesła z możliwością dowolnej aranżacji).

2.

Symulowana rozmowa z jednym pacjentem.

3.

Komputer z oprogramowaniem umożliwiającym tworzenie dokumentów tekstowych.

2. Etapy identyfikowania i dokumentacji

Instytucja prowadząca proces walidacji zapewnia kandydatom wsparcie doradcy walidacyjnego w zakresie identyfikowania oraz dokumentowania efektów uczenia się. Korzystanie z tego wsparcia nie jest obowiązkowe. Zadaniem doradcy walidacyjnego jest wsparcie kandydata w procesie identyfikowania oraz dokumentowania efektów uczenia się,

które mogą zostać potwierdzone metodą analizy dowodów i deklaracji.

Doradca walidacyjny

1) potrafi stosować metody i narzędzia pomocne przy identyfikowaniu i dokumentowaniu kompetencji;

2) zna zasady weryfikacji dowodów na osiągnięcie efektów uczenia się;

3) zna wymagane efekty uczenia się oraz kryteria weryfikacji ustalone dla niniejszej kwalifikacji.

6.

Warun ki, jak ie mus i spełn iać osob a p rzys tępująca do walidacji

T ermin dok onywan ia przegląd u kwalifik acji

Nie rzadziej niż raz na 10 lat.

8.

Kwalifikacja pełna na poziomie 6 PRK oraz dyplom ukończenia jednolitych studiów na kierunku lekarskim, lekarsko-dentystycznym (dla lekarzy i lekarzy dentystów) lub na

kierunku fizjoterapia (dla fizjoterapeutów) lub dyplom ukończenia studiów na poziomie licencjatu (dla pielęgniarek, położnych, ratowników medycznych, dietetyków).

7.