PL
Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 19 listopada 2020 r. w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej za lata 2016-2019
Statutory Text (1 Articles)
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 7 stycznia 2021 r.
Poz. 4
OBWIESZCZENIE
MINISTRA KLIMATU i Środowiska 1)
z dnia 19 listopada 2020 r.
w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej za lata 2016–2019
Na podstawie art. 108e ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792 oraz
z 2020 r. poz. 284 i 322) ogłasza się sprawozdanie z realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej za lata 2016–2019,
stanowiące załącznik do niniejszego obwieszczenia.
Minister Klimatu i Środowiska: M. Kurtyka
1)
Minister Klimatu i Środowiska kieruje działem administracji rządowej – energia, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa
Rady Ministrów z dnia 6 października 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Klimatu i Środowiska (Dz. U.
poz. 1720 i 2004).
Załącznik do obwieszczenia
Załącznik do obwieszczenia Ministra Klimatu i Środowiska
Ministra Klimatu i Środowiska
z
dnia
19
listopada
2020
z dnia 19 listopada
2020 r. (poz.
4) r.(M.P. …)
Sprawozdanie z realizacji
Programu polskiej energetyki jądrowej
za lata 2016-2019
Spis treści
Spis
treści
WYKAZ
SKRÓTÓW........................................................................................................................................................4
1.
WPROWADZENIE
........................................................................................................................ 64
WYKAZ
SKRÓTÓW........................................................................................................................................................
2.
1.
WYKONANIE
...............................................................................................................................
WPROWADZENIE
........................................................................................................................ 76
2. Administracja
WYKONANIE ...............................................................................................................................
7
2.1.
i inne instytucje........................................................................................................................7
2.1. Administracja
inne instytucje........................................................................................................................
7
Działanie 1.i Ramy
prawne dla budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej w Polsce
...............................................................................................................................................................................7
Działanie 1. Ramy prawne dla budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej w Polsce
...............................................................................................................................................................................
Działanie
2. Analizy i ekspertyzy niezbędne do realizacji i aktualizacji Programu PEJ ...97
Działanie 2. 3.
Analizy
i ekspertyzy
niezbędne
do realizacji
i aktualizacji
Programu PEJ
...9
Analizy
i badania
dotyczące
lokalizacji
składowiska
niskoi średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych, przygotowanie projektu
Działanie 3. Analizy i badania dotyczące lokalizacji składowiska niskoskładowiska oraz jego budowa ............................................................................................................. 10
i średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych, przygotowanie projektu
składowiska4.oraz
jego budowa
10
Działanie
Krajowy
plan.............................................................................................................
postępowania z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym......................................................................................................... 12
Działanie 4. Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym
paliwem jądrowym
.........................................................................................................
12
Działanie
5. Kształcenie
i szkolenie
kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych
z energetyką jądrową ................................................................................................................................ 14
Działanie 5. Kształcenie i szkolenie kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych
z energetyką
jądrową ................................................................................................................................
14
Działanie
6. Działania
informacyjno-edukacyjne .......................................................................... 19
6. Zaplecze
Działanianaukowo-badawcze
informacyjno-edukacyjne
.......................................................................... 25
19
Działanie 7.
.......................................................................................
Działanie 8.
7. Udział
Zaplecze
naukowo-badawcze
25
polskiego
przemysłu w.......................................................................................
Programie PEJ ...................................................... 34
polskiego przemysłu
w Programie
PEJ ......................................................
34
Działanie 8.9.Udział
Zapewnienie
dostaw paliwa
jądrowego
ze źródeł wewnętrznych
i zewnętrznych............................................................................................................................................. 36
Działanie 9. Zapewnienie dostaw paliwa jądrowego ze źródeł wewnętrznych
i zewnętrznych
.............................................................................................................................................
36
Działanie
10. Dozór
jądrowy .................................................................................................................. 38
Działanie
10. Dozór
jądrowy .................................................................................................................. 40
38
2. 2. Działania
Inwestora
.........................................................................................................................................
2. 2. Działania
Inwestora
.........................................................................................................................................
40
Podsumowanie
działań
Inwestora ...................................................................................................... 41
Podsumowanie
Inwestora
...................................................................................................... 42
41
Organizacja
pracdziałań
w programie
EJ .........................................................................................................
3.
3.
Organizacja
prac w programie
EJ .........................................................................................................
42
Lista
kluczowych
efektów/produktów
Programu budowy pierwszej polskiej
elektrowni jądrowej .................................................................................................................................. 43
Lista kluczowych efektów/produktów Programu budowy pierwszej polskiej
PODSUMOWANIE
.....................................................................................................................
47
elektrowni jądrowej
.................................................................................................................................. 43
PODSUMOWANIE ..................................................................................................................... 47
Załącznik - Rozliczenie wydatków na Program PEJ za lata 2016-2019................................................49
Załącznik - Rozliczenie wydatków na Program PEJ za lata 2016-2019................................................49
WYKAZ SKRÓTÓW
CEZAR
CLOR
DŚU
DUL
EJ
EPC
GDOŚ
IChTJ
IFNEC
KPPzOPiWPJ
KSOP
MAEA
MAP
ME
MK
MEN
MG
MNiSW
MŚ
MSWiA
NCBiR
NCBJ
NFOŚiGW
NCN
NSPOP
OECD
OJT
O&M
OOŚ
PAA
PARP
PGE S.A.
PGE EJ1
PIG-PIB
PMS
PKD
Program PEJ
PSE
PSP
Poz. 4
Centrum ds. Zdarzeń Radiacyjnych Państwowej Agencji Atomistyki
Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej
Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach
Decyzja o ustaleniu lokalizacji
Elektrownia jądrowa
Szczególny rodzaj kontraktu stosowanego w niektórych branżach, w których Wykonawca
EPC odpowiedzialny jest za wszystkie działania począwszy od projektowania, zaopatrzenia,
budowy, uruchomienie i przekazanie projektu do końcowego użytkowania właścicielowi
lub użytkownikowi (ang. Engineering Procurement Construction)
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska
Instytut Chemii i Techniki Jądrowej
Międzynarodowe Ramy Współpracy w zakresie Energii Jądrowej (ang. International
Framework for Nuclear Energy Cooperation)
Krajowy Plan Postępowania z Odpadami Promieniotwórczymi i Wypalonym Paliwem
Jądrowym
Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych
Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej
Ministerstwo Aktywów Państwowych
Ministerstwo Energii
Ministerstwo Klimatu
Ministerstwo Edukacji Narodowej
Ministerstwo Gospodarki
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Ministerstwo Środowiska
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju
Narodowe Centrum Badań Jądrowych
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Narodowe Centrum Nauki
Nowe składowisko powierzchniowe odpadów promieniotwórczych
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju
Szkolenie w miejscu pracy (ang. on-the-job-training)
Eksploatacja i utrzymanie (ang. Operation & Maintenance)
Ocena oddziaływania na środowisko
Państwowa Agencja Atomistyki
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości
Polska Grupa Energetyczna S.A.
Polska Grupa Energetyczna Energia Jądrowa1 S.A.
Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy
Stacja do stałego monitoringu (ang. Permanent Monitoring Station)
Polska Klasyfikacja Działalności
Program polskiej energetyki jądrowej
Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A.
Państwowa Straż Pożarna
PURL
RODOS
SGOP
SGSP
TSO
UE
UDT
ZUOP
– 5 –
Poz. 4
Polskie Podziemne Laboratorium Badawcze (ang. Polish Underground Research Laboratory)
System wsparcia decyzyjnego online w czasie rzeczywistym (ang. Real Time Online
Decision Support System)
Składowisko Głębokie Odpadów Promieniotwórczych
Szkoła Główna Służby Pożarniczej
Organizacja wsparcia technicznego (ang. Technical Support Organization)
Unia Europejska
Urząd Dozoru Technicznego
Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych
1. WPROWADZENIE
Program polskiej energetyki jądrowej (dalej: Program PEJ) jest programem wieloletnim realizowanym
od 2014 r.1 Program PEJ określa zakres i strukturę organizacji działań niezbędnych do wdrożenia
energetyki jądrowej, zapewnienia bezpiecznej i efektywnej eksploatacji obiektów energetyki
jądrowej, ich likwidację po zakończeniu okresu eksploatacji oraz zapewnienie bezpiecznego
postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi.
Celem programu jest wdrożenie w Polsce energetyki jądrowej. Program jest realizowany m. in.
poprzez wspieranie i tworzenie ram prawnych i warunków dla rozwoju i funkcjonowania elektrowni
jądrowych a także, co bardzo istotne, wzrost i utrzymanie akceptacji społecznej dla tych działań.
Program PEJ określa zakres i strukturę organizacji działań niezbędnych do wdrożenia energetyki
jądrowej, zapewnienia bezpiecznej i efektywnej eksploatacji obiektów energetyki jądrowej, ich
likwidację po zakończeniu okresu eksploatacji oraz zapewnienie bezpiecznego postępowania
z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi.
Realizacja Programu PEJ zapewni m.in.
•
odpowiedni poziom bezpieczeństwa energetycznego Polski,
•
zmniejszenia emisji CO2 w elektroenergetyce oraz złagodzenie wzrostu cen energii
elektrycznej spowodowanego wysokimi kosztami ograniczania emisji CO2,
•
rozwój gospodarczy Polski poprzez postęp techniczny, wdrożenie nowych standardów i norm
jakościowych w polskim przemyśle, możliwości rozwoju polskiej nauki, innowacyjnych
przedsiębiorstw, a w średnim i długim horyzoncie czasowym także zwiększenie możliwości
eksportowych polskich firm.
Sprawozdanie obejmuje lata 2016-2019. Realizacja Programu PEJ została przedstawiona w obszarze
10 działań według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r. Ze względu na zaawansowanie realizacji
Programu, odniesiono się tylko do zadań z I etapu.
W opracowaniu sprawozdania wzięły udział instytucje bezpośrednio zaangażowane w realizację
Programu: PAA, MŚ, MNiSW, MEN, MSWiA i służby mu podległe.
Początkowo za realizację Programu PEJ odpowiadało MG. W 2015 r. Ministerstwo zostało
zlikwidowane2, a zadania w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej przejęło od niego
ME, przekształcone później w Ministerstwo Aktywów Państwowych (MAP)3. Obecnie zadania te
realizuje MK4.
1
Na mocy uchwały nr 15/2014 Rady Ministrów z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie programu wieloletniego pod nazwą
„Program polskiej energetyki jądrowej” (M.P. poz. 502).
2
Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2015 r. w sprawie utworzenia Ministerstwa Rozwoju oraz
zniesienia Ministerstwa Gospodarki (Dz. U. poz. 2076).
3
Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2015 r. w sprawie utworzenia Ministerstwa Energii (Dz. U. poz. 2075,
z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 listopada 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie
utworzenia Ministerstwa Energii (Dz. U. poz. 2290).
4
Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie przekształcenia Ministerstwa Klimatu (Dz. U.
poz. 499).
W sprawozdaniu wskazano zrealizowane działania MK, co obejmuje łącznie działania ME i MAP.
Realizowany Program przedstawiony został w obszarze 10 działań wymienionych w dokumencie
według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r.
W związku z tym, że Program PEJ jest programem wieloletnim w rozumieniu ustawy z dnia
27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.), w załączniku
przedstawiono szczegółowe rozliczenie wydatków na Program PEJ za lata 2016-2019.
2. WYKONANIE
2.1. Administracja i inne instytucje
Działanie 1. Ramy prawne dla budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej
w Polsce
Celem tego działania jest przygotowanie, uchwalenie i wdrożenie aktów prawnych, których
wprowadzenie lub nowelizacja jest niezbędne dla umożliwienia budowy i funkcjonowania energetyki
jądrowej oraz związanej z tym infrastruktury. Funkcjonowanie ww. regulacji będzie też
systematycznie monitorowane i oceniane. Niezbędne zmiany będą wprowadzane na bieżąco.
Zadanie: aktualizacja i rozwój ram prawnych.
Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii), PAA.
Zadanie w trakcie realizacji.
1. Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii)
Prace nad ustawą o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej
oraz inwestycji towarzyszących – MK, PAA.
Mając na względzie konieczność usprawnienia formalno-prawnej strony procesu inwestycyjnego
związanego z budową elektrowni jądrowej, Minister Energii powołał w dniu 5 lipca 2018 r. Zespół do
spraw opracowania zmian w przedmiocie przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie obiektów
energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących.
W pracach Zespołu poza przedstawicielami ME i PAA uczestniczyli z głosem doradczym
przedstawiciele szeregu instytucji i podmiotów zaangażowanych we wdrażanie Programu PEJ m.in.
Ministerstwa Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, Urzędu Dozoru Technicznego i spółki celowej powołanej do
budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej tj. PGE EJ1.
W ocenie Zespołu oraz ME pomimo opóźnień oraz wczesnego etapu przygotowania projektu zebrane
już zostały dostateczne doświadczenia pozwalające na dokonanie zasadniczej nowelizacji ustawy
inwestycyjnej oraz niektórych innych ustaw związanych z procesem przygotowania i budowy
obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących.
Dzięki odpowiedniej nowelizacji przepisów możliwe będzie znaczące przyśpieszenie długotrwałego
procesu licencjonowania elektrowni jądrowej oraz w konsekwencji ograniczenie ryzyka
inwestycyjnego i zmniejszenie kosztów procesu inwestycyjnego związanego z jej budową.
2. Prezes PAA
•
Prace nad ustawą z dnia 13 czerwca 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe oraz ustawy
o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. poz. 1593, z późn. zm.).
Ustawa weszła w życie z dniem 23 września 2019 r. Zmiany przepisów mają na celu zapewnienie
najwyższego możliwego do osiągnięcia poziomu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej
w Polsce, dostosowując go do europejskich i światowych standardów.
Nowelizacja wdrożyła do polskiego porządku prawnego dwie dyrektywy
–
–
dyrektywę Rady 2013/59/Euratom z dnia 5 grudnia 2013 r. ustanawiającą podstawowe
normy bezpieczeństwa w celu ochrony przed zagrożeniami wynikającymi z narażenia na
działanie promieniowania jonizującego oraz uchylającą dyrektywy 89/618/Euratom,
90/641/Euratom, 96/29/Euratom, 97/43/Euratom i 2003/122/Euratom (Dz. Urz. UE L 13
z 17.01.2014, str. 1, z późn. zm.) (tzw. dyrektywę BSS),
dyrektywę Rady 2014/87/Euratom z dnia 8 lipca 2014 r. zmieniającą dyrektywę
2009/71/Euratom ustanawiającą wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego obiektów
jądrowych (Dz. Urz. UE L 219 z 25.07.2014, str. 42) (tzw. dyrektywę NSD).
Zmiany stanowią również realizację zaleceń wskazanych w raporcie z misji przeprowadzonej w Polsce
w 2013 r. przez MAEA. Przegląd dokonany w 2013 r. przez ekspertów MAEA obejmował porównanie
rozwiązań prawnych, technicznych i politycznych stosowanych w Polsce ze standardami MAEA oraz
międzynarodowymi dobrymi praktykami w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony
radiologicznej.
Nowelizacja wprowadza wiele istotnych zmian w dotychczasowych przepisach dotyczących ochrony
radiologicznej ogółu ludności i pracowników, planowania i postępowania awaryjnego w sytuacji
zdarzenia radiacyjnego oraz ochrony fizycznej obiektów jądrowych. W zakresie planowania
i postępowania awaryjnego ustawa
1)
nałożyła obowiązek opracowania systemu zarządzania sytuacjami zdarzeń radiacyjnych
odpowiednio dla jednostki organizacyjnej, województwa i kraju,
2) określiła wymagania dotyczące wyznaczania stref planowania awaryjnego wokół obiektów
jądrowych,
3) wprowadziła obowiązek opracowania i wdrożenia monitoringu radiacyjnego środowiska dla
jednostek zaliczonych do I lub II kategorii zagrożeń, czyli obiektów jądrowych i składowiska
odpadów promieniotwórczych.
W zakresie ochrony fizycznej obiektów jądrowych ustawa nałożyła na Prezesa PAA obowiązek
opracowania - w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw energii, Komendantem Głównym
Policji, Szefem Agencji Wywiadu, Dyrektorem Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, Komendantem
Głównym Państwowej Straży Pożarnej, Szefem Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego
i Komendantem Głównym Straży Granicznej – podstawowego zagrożenia projektowego, które będzie
obowiązkowo uwzględniane przy sporządzaniu systemów ochrony fizycznej obiektów jądrowych.
W ślad za wymaganiami dyrektywy 2014/87/Euratom z dnia 8 lipca 2014 r. zmieniającej dyrektywę
2009/71/Euratom ustanawiającą wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych
ustawa wprowadziła mechanizm tematycznych przeglądów bezpieczeństwa wybranych aspektów
funkcjonowania obiektów jądrowych. Do ich przeprowadzania będą zobowiązani operatorzy
obiektów jądrowych pod nadzorem krajowych organów dozoru jądrowego, w przypadku Polski –
Prezesa PAA. Sprawozdanie z przeglądu bezpieczeństwa wybranych aspektów funkcjonowania
obiektów jądrowych będzie przez Prezesa PAA poddawane analizie do udziału w której zostaną
zaproszeni przedstawiciele dozorów jądrowych państw członkowskich Unii Europejskiej. Prezes PAA
będzie uczestniczył w analizie podobnych sprawozdań sporządzonych przez inne państwa
członkowskie UE. Wnioski z przeglądów będą służyły wprowadzaniu zmian podnoszących
bezpieczeństwo funkcjonowania obiektów jądrowych.
Ustawa wprowadziła też obowiązek opracowywania przez ministra właściwego do spraw klimatu, nie
rzadziej niż raz na 10 lat, polityki i strategii w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony
radiologicznej. Przepisy ustawy mają również na celu zwiększenie transparentności działań organów
dozoru jądrowego.
Ustawa wdraża szereg wniosków z awarii w japońskiej elektrowni jądrowej w Fukushimie w 2011 r.
m.in. poprzez wprowadzenie wymogów, aby obiekty jądrowe były projektowane, lokalizowane,
budowane, uruchamiane, eksploatowane i likwidowane w sposób w jak największym stopniu
zapobiegający awariom. Ponadto ustawa rozszerza też odpowiedzialność kierownika jednostki
organizacyjnej posiadającej zezwolenie na budowę, rozruch, eksploatację lub likwidację obiektu
jądrowego za wykonawców i podwykonawców, których działania mogą mieć wpływ na
bezpieczeństwo obiektu jądrowego.
•
Akty wykonawcze do ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792,
z późn. zm.) – Prezes PAA
W 2016 r. wydano rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 2016 r. w sprawie stanowiska
mającego istotne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz
inspektorów ochrony radiologicznej (Dz. U. poz. 1513).
Działanie 2. Analizy i ekspertyzy niezbędne do realizacji i aktualizacji Programu
PEJ
Celem tego działania jest wykonanie analiz i ekspertyz niezbędnych do realizacji i aktualizacji
Programu PEJ.
Zadanie: wykonanie analiz i ekspertyz.
Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii).
Zadanie wykonano.
1.
Poz. 4
Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii)
Ministerstwo zleciło w latach 2016-19 wykonanie licznych analiz dotyczących prognoz
zapotrzebowania na energię i paliwa oraz kosztów wytwarzania energii elektrycznej z różnych źródeł.
Ponadto, na bieżąco analizowano informacje o aktualnych kosztach energetyki jądrowej na świecie.
Działanie 3. Analizy i badania dotyczące lokalizacji składowiska niskoi średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych, przygotowanie projektu
składowiska oraz jego budowa
Celem tego działania jest ustalenie lokalizacji, przygotowanie projektu oraz budowa nowego
składowiska odpadów promieniotwórczych nisko i średnioaktywnych.
Zadanie: Wybór lokalizacji dla składowiska.
Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii), ZUOP.
Zadanie w trakcie realizacji.
1.
Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii)
W 2011 r. została zawarta umowa nr 267/2011/Wn-50/FG-BP/D z NFOŚiGW o realizację zadania
państwowej jednostki budżetowej pn. „Opracowanie metodyki oceny bezpieczeństwa i wskazanie
optymalnej
lokalizacji
płytkiego
składowania
odpadów
promieniotwórczych
niskoi średnioaktywnych”, umieszczonego na liście zadań zakwalifikowanych do dofinansowania ze
środków NFOŚiGW. Wykonawcą było konsorcjum firm i instytucji, którego liderem jest PIG-PIB.
Minister Finansów zapewnił finansowanie powyższego zadania.
Celem zadania, zgodnie z postanowieniami Polityki energetycznej Polski do 2030 roku i Wspólnej
konwencji bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa
w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi, sporządzonej w Wiedniu dnia 5 września 1997 r.
(Dz. U. z 2002 r. poz. 1704), którą Polska podpisała dnia 3 października 1997 r. , było opracowanie
metodyki oceny bezpieczeństwa i wskazanie optymalnej lokalizacji płytkiego składowania odpadów
promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych. Dodatkowym, równie ważnym
celem było zebranie, weryfikacja, analiza i ocena dostępnych materiałów archiwalnych oraz
przeprowadzenie niezbędnego zakresu badań uzupełniających, które umożliwią wybór optymalnej
lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych.
Prace były wykonywane zgodnie z obowiązującymi wymogami MAEA. Wyniki będą wykorzystane
przez jednostki administracji rządowej i biura projektowe do dalszych prac nad wyborem lokalizacji.
Uzyskane wyniki zostaną również przekazane instytucjom powołanym do wprowadzenia energetyki
jądrowej w Polsce.
Wynik zadania był opiniowany przez komisje statutowe MŚ (w tym przez Komisję Dokumentacji
Geologiczno-Inżynierskich) w związku z merytorycznym odbiorem efektów rzeczowych uzyskanych
w związku z wykonaniem zadania.
Wybór optymalnej lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych
krótkożyciowych umożliwi podjęcie działań związanych z budową i uzyskaniem niezbędnych
uzgodnień formalnych. Termin zakończenia realizacji zadania przez wykonawcę upłynął w dniu
7 września 2017 r.
Zadanie zostało wykonane. W wyniku jego realizacji uzyskano jedną potencjalną lokalizację
składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych do budowy. Przeprowadzenie
kolejnych etapów wymaga jednak uzyskania akceptacji społecznej dla budowy i eksploatacji
składowiska.
Ponieważ jedna lokalizacja składowiska to za mało, ME podjęło także działania mające na celu
pozyskanie na tym etapie alternatywnych lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych
nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych, które mogłyby być wykorzystane, w przypadku braku
porozumienia ze społecznością lokalną.
Zwrócono się do Agencji Nieruchomości Rolnych i Agencji Mienia Wojskowego o wskazanie
możliwych nieruchomości do przeprowadzenia badań lokalizacyjnych. Uzyskano łącznie cztery
lokalizacje, w tym jedną lokalizację wskazała Agencja Mienia Wojskowego, a trzy lokalizacje wskazała
Agencja Nieruchomości Rolnych.
W 2015 roku zawarto umowę z PIG-PIB, której zakres obejmował zebranie i analizę danych
archiwalnych oraz wykonanie oceny każdej lokalizacji. Oceny takie zostały dokonane i potwierdziły
przydatność każdej lokalizacji. Następnym etapem rozpoznania powyższych lokalizacji będzie
wykonanie wstępnych badań geologiczno-inżynierskich w ramach zadania pn. „Wstępne rozpoznanie
geologiczno-inżynierskie 4 lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych niskoi średnioaktywnych krótkożyciowych”. W 2019 r. zawarto z NFOŚiGW umowę na sfinansowanie ww.
badań. Trwa przygotowanie do ogłoszenia zamówienia publicznego na realizację ww. zadań.
W 2019 r. na zlecenie ME PIG-PIB wykonał wstępne badania geologiczno-inżynierskie kolejnej
potencjalnej lokalizacji. Dalsze prace nad oceną jej przydatności będą prowadzone.
2.
Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych
ZUOP przygotowuje się do realizacji działania Budowa NSPOP m.in. poprzez
•
•
•
członkostwo w Konsorcjum powołanym do „Opracowania metodyki oceny bezpieczeństwa
i wskazania optymalnej lokalizacji płytkiego składowiska odpadów promieniotwórczych niskoi średnioaktywnych” – od 2013 r.,
członkostwo w Zespole ds. komunikacji w sprawie lokalizacji NSPOP działającym przy MK – od
2014 r. W ramach współpracy w Zespole, ZUOP wspólnie z MK, opracował harmonogram
procesu inwestycyjnego dla lokalizacji i budowy NSPOP, zgodnie z którym ZUOP będzie
kontynuował działania informacyjne na terenie istniejącego KSOP w Różanie oraz we
wszystkich potencjalnych lokalizacjach wskazanych przez MK i podejmie dalsze działania
związane z budową NSPOP po wskazaniu przez MK ostatecznej lokalizacji NSPOP,
członkostwo w Zespole ds. realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
W 2016 roku opracowano (ZUOP w uzgodnieniu z ME) następujące dokumentacje koncepcyjne dla
NSPOP
• Wstępna Koncepcja Składowiska Odpadów Promieniotwórczych-Studium Programowe,
• Wariantowa Koncepcja Składowiska Odpadów Promieniotwórczych-Studium Programowe,
• analiza techniczna, technologiczna i ekonomiczna dla trzech wybranych propozycji
zagospodarowania terenu NSPOP,
•
Poz. 4
opracowanie koncepcji specjalistycznych technologii oraz zabudowy niestandardowych
urządzeń technologicznych przewidzianych do zastosowania w Nowym Składowisku
Odpadów Promieniotwórczych.
Przygotowano także wstępny projekt nowego składowiska oraz wykonano jego wizualizację. Projekt
ten będzie bazą do dalszych działań w tym zakresie. Jego uszczegółowienie nastąpi po dokonaniu
wyboru nowej lokalizacji składowiska odpadów nisko- i średnioaktywnych. Projekt bazuje na
najlepszych i najnowocześniejszych rozwiązaniach, zapewniających najwyższy stopień bezpieczeństwa.
Ponadto ZUOP
• uczestniczył w pracach nad „Strategią komunikacyjną w zakresie badań lokalizacyjnych dla
nowego Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych”,
• uczestniczył w spotkaniach z władzami gmin w potencjalnych lokalizacjach,
• organizował wizyty studyjne dla władz gmin z potencjalnych lokalizacji.
Działanie 4. Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym
Celem tego działania jest przygotowanie i wprowadzenie racjonalnej pod względem technicznym
i ekonomicznym oraz społecznie akceptowalnej gospodarki odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym, co jest jednym z kluczowych elementów związanych
z funkcjonowaniem energetyki jądrowej.
Odpowiedzialni: Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii).
Zadanie zrealizowano.
Przygotowano zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe oraz
z wytycznymi dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy
wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem
jądrowym i odpadami promieniotwórczymi (Dz. Urz. UE L 199 z 02.08.2011, str. 48) projekt
Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym
(dalej: KPPzOPiWPJ). Został on poddany uzgodnieniom społecznym i procesowi Strategicznej oceny
oddziaływania na środowisko. Po jej zakończeniu został on poddany uzgodnieniom
międzyresortowym i w dniu 16 października 2015 roku przyjęty uchwałą nr 195 Rady Ministrów
z dnia 16 października 2015 r. w sprawie „Krajowego planu postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” (M.P. poz. 1092) i przekazany do Komisji
Europejskiej.
Celem KPPzOPiWPJ jest zapewnienie rozwoju i wdrożenie ogólnokrajowego, spójnego,
zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego wszystkie kategorie
odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Dla osiągnięcia tego celu KPPzOPiWPJ określa
działania i wyznacza zadania, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki państwa w zakresie
postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ze szczególnym
uwzględnieniem zasady transparentności oraz zapewnienia udziału społeczeństwa w podejmowaniu
kluczowych decyzji.
Kluczowymi zadaniami przewidzianymi do realizacji w KPPzOPiWPJ są
•
•
•
•
•
•
•
•
przygotowanie do zamknięcia, ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring Krajowego
Składowiska Odpadów Promieniotwórczych (KSOP) w Różanie;
wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego
odpadów promieniotwórczych (NSPOP);
przygotowanie do budowy składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych (SGOP) w tym realizacja programu Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego (PURL);
uruchomienie SGOP przed rozpoczęciem likwidacji pierwszej polskiej elektrowni jądrowej;
modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi pod kątem uwzględnienia
odpadów promieniotwórczych pochodzących z energetyki jądrowej;
modyfikacja systemu finansowania postępowania z odpadami promieniotwórczymi, opartego
na zasadzie „zanieczyszczający płaci”;
stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;
przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych
w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem.
W roku 2019 na zlecenie ministra właściwego do spraw energii, PIG-PIB wykonał aktualizację
Eksploatacyjnego Raportu Bezpieczeństwa (dalej: ERB) dla KSOP w Różanie. Celem raportu była
aktualizacja ERB opracowanego w roku 2002 na potrzeby złożenia wniosku o uzyskanie Zezwolenia
Prezesa PAA na składowanie odpadów krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych w obiekcie nr 8a
oraz przeprowadzenia okresowej oceny bezpieczeństwa składowiska w związku z jego
rozbudową/eksploatacją zgodnie z obowiązującym prawem krajowym i międzynarodowym.
Misja ARTEMIS
Zgodnie z zapisami dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy
wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem
jądrowym i odpadami promieniotwórczymi i ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe,
Polska zobowiązana jest do poddania swojego systemu postępowania z odpadami
promieniotwórczymi przeglądowi międzynarodowemu. Z tego względu Minister Energii zaprosił do
Polski Misję ARTEMIS (Integrated Review Service for Radioactive Waste and Spent Fuel Management,
Decommissioning and Remediation). Misja ARTEMIS oparta jest na standardach bezpieczeństwa
i wytycznych Agencji oraz dobrych praktykach z całego świata. Misja w Polsce była pierwszą, która
odbyła się na prośbę państwa członkowskiego UE. Jej celem była ocena wypełnienia wymagań
unijnych w zakresie przeprowadzenia niezależnego przeglądu krajowego systemu zarządzania
odpadami promieniotwórczymi. Zespół ARTEMIS składał się z 5 ekspertów z Belgii, Finlandii, Francji,
RPA i Wielkiej Brytanii oraz z 3 przedstawicieli MAEA. Zespół odbył szereg spotkań w Warszawie
z przedstawicielami ME, ZUOP i PAA oraz odwiedził obiekty w Świerku związane z procesem
postępowania z odpadami promieniotwórczymi. Gospodarzem misji, która odbyła się na zaproszenie
polskiego Rządu, było ME. Misja MAEA przebywała w Polsce w dniach 1-10 października 2017 r.
Zespół ekspertów MAEA stwierdził, że Polska podchodzi kompleksowo do bezpiecznego
postępowania z odpadami promieniotwórczymi oraz wskazał pola możliwych ulepszeń w związku
z wdrażaniem Programu PEJ.
Misja potwierdziła, że Polska realizuje większość elementów wymaganych w KPPzOPiWPJ,
w szczególności w zakresie przechowywania. Przegląd wskazał silne strony Polski w zakresie
postępowania z odpadami oraz wskazuje obszary do dalszych ulepszeń. Zespół ARTEMIS stwierdził
ponadto, że Polska stworzyła dobrą bazę dla bezpiecznego i odpowiedzialnego zarządzania odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym i podkreślił duże zaangażowanie wszystkich
zainteresowanych stron, zwłaszcza w kontekście planowanego rozwoju energetyki jądrowej.
Przedstawiciele MAEA wyrazili uznanie dla polskiego rządu za rozwój i utrzymanie krajowej
ewidencji odpadów promieniotwórczych oraz dostrzegli, że tymczasowe składowanie odpadów
promieniotwórczych jest eksploatowane z sukcesem przez dziesiątki lat. Zespół stwierdził, że Polska
jest świadoma, jakie działania należy wprowadzić, aby rozwijać i wdrażać KPPzOPiWPJ.
Zespół zakończył pracę rekomendacjami i sugestiami w zakresie postępowania z odpadami
promieniotwórczymi. Rekomendacje dotyczyły m.in.
•
Rząd powinien zapewnić, aby prowadzone były działania o charakterze naukowo-badawczym
wspierające krajowy system postępowania z odpadami, określając priorytety z jasno
określonymi ramami czasowymi oraz niezbędnymi zasobami;
•
ZUOP powinien przygotować aktualną analizę bezpieczeństwa dla składowiska w Różanie,
wraz z kryteriami i przedstawić ją do oceny regulatorowi;
•
Rząd powinien rozważyć dostarczanie mierzalnych wskaźników, w jasno określonych ramach
czasowych, aby postęp we wdrażaniu krajowego planu mógł być monitorowany w sposób
efektywny.
Raport końcowy z misji ARTEMIS został opublikowany na stronach MAEA.
W lipcu 2018 r. przekazano Komisji Europejskiej drugi polski raport krajowy z implementacji
dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy wspólnotowe
w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym
i odpadami promieniotwórczymi. Celem raportu było przedstawienie działań podejmowanych przez
Polskę w okresie sierpień 2015 r. - lipiec 2018 r. służących zapewnieniu, zgodnie z dyrektywą,
bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
Poprzedni raport przedłożony Komisji Europejskiej w 2015 r. wykazywał poprawność implementacji
postanowień dyrektywy oraz potwierdził spójność i kompletność krajowego systemu postępowania
z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Polsce. Drugi polski raport
krajowy stanowi jego kontynuację, zawiera uaktualnienie informacji w nim zawartych oraz wnioski
z podjętych działań.
Działanie 5. Kształcenie i szkolenie kadr dla instytucji i przedsiębiorstw
związanych z energetyką jądrową
Celem tego działania jest przygotowanie kadr dla polskiej energetyki jądrowej, zarówno na potrzeby
przygotowania i rozwoju infrastruktury, jak również eksploatacji elektrowni jądrowej.
Zadania: kontynuacja szkolenia edukatorów na potrzeby polskich uczelni oraz rozpoczęcie szkoleń na
potrzeby instytucji związanych z energetyką jądrową. Opracowanie Planu rozwoju zasobów ludzkich
na potrzeby energetyki jądrowej. Przygotowanie urzędów do wydania właściwych decyzji i opinii.
Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii), MNiSW, MEN, PAA.
Zadanie zrealizowano częściowo – w trakcie realizacji.
1. Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii)
•
kontynuacja szkolenia edukatorów na potrzeby polskich uczelni oraz rozpoczęcie szkoleń na
potrzeby instytucji związanych z energetyką jądrową
W latach 2017-2019 ME zorganizowało w każdym roku po cztery ogólnopolskie szkolenia dla
160 nauczycieli m.in. fizyki, chemii, geografii czy przyrody w szkołach podstawowych
i ponadpodstawowych oraz doradców metodycznych. Celem szkoleń było przekazanie uczestnikom
wiedzy z zakresu energii i energetyki jądrowej oraz wzbogacenie ich kompetencji zawodowych
w realizacji treści programowych związanych z energią i energetyką jądrową. W trakcie szkoleń
nauczyciele otrzymali materiały szkoleniowe oraz pakiety naukowe tzw. edu-boxy, które zawierały
przykładowe scenariusze zajęć, pomoce naukowe, propozycje zadań, gry i puzzle do wykorzystania
w pracy z uczniami. Szkolenia zostały przeprowadzone przez specjalistów z Instytutu Badań
Edukacyjnych w Warszawie.
Ponadto, w latach 2016-2019 ME przeprowadziło nieco ponad 700 lekcji pokazowych o atomie
w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych na terenie niemal całego kraju.
W 2016 r. pilotażowo odbyło się 30 lekcji w szkołach na terenie Warszawy i okolic. W 2017 r.
przeprowadzono 114 lekcji w 20 szkołach na terenie 6 województw. W 2018 r. odbyły się 253 lekcje
w 54 szkołach na terenie 11 województw, w miejscowościach liczących do 100 tys. mieszkańców oraz
37 lekcji w 5 szkołach w większych miastach. W 2019 r. przeprowadzono 271 lekcji w 59 szkołach na
terenie 14 województw. Celem lekcji była popularyzacja wiedzy o energii i energetyce jądrowej
wśród uczniów. Tematyka zajęć obejmowała zagadnienia takie jak: znaczenie energii dla
współczesnego społeczeństwa, źródła energii, promieniotwórczość, bezpieczeństwo elektrowni
jądrowej i pokojowe wykorzystanie energii jądrowej w medycynie. Lekcje zostały przeprowadzone
przez ekspertów z Instytutu Zrównoważonej Energetyki w Krakowie.
Inne działania edukacyjne podejmowane przez ME w latach 2016-2019
– organizacja II Edukacyjnego Forum Energetyki Jądrowej w 2017 r.;
– przeprowadzenie Ogólnopolskiego konkursu dla nauczycieli szkół podstawowych
i ponadpodstawowych na najlepszy scenariusz lekcji o energii jądrowej w 2017 r.;
– upowszechnianie wiedzy o energii jądrowej na piknikach i festiwalach naukowych (m.in.
udział w corocznym Pikniku naukowym Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik na
Stadionie PGE Narodowym w Warszawie, pokazy naukowe i wykład o atomie z okazji Dnia
Dziecka oraz Inauguracji roku akademickiego na Dziecięcej Politechnice Świętokrzyskiej
w Kielcach w 2019 r.);
– publikowanie materiałów wspomagających nauczanie o energii i energetyce jądrowej dla
nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych (m.in. Energetyka jądrowa w pigułce,
2016; Informator – poradnik dla nauczycieli - Wiem jak uczyć o energii jądrowej, 2017;
Sto zagadek o energii jądrowej, 2017 oraz materiały edukacyjne dla kół naukowych
w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych, 2019).
• opracowanie Planu rozwoju zasobów ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej
ME przeprowadziło identyfikację zasobów i potrzeb kadrowych głównych interesariuszy Programu
PEJ, a także dokonało przeglądu aktualnych i planowanych ofert kształcenia publicznych uczelni
wyższych na kierunkach związanych z energetyką jądrową i medycyną nuklearną. Ponadto, ME
przygotowało raport o kształceniu w szkołach ponadpodstawowych i realizacji treści nauczania
związanych z energetyką, fizyką i chemią jądrową, na podstawie danych Wojewódzkich Kuratoriów
Oświaty. W oparciu o uzyskane informacje opracowano Ramowy plan rozwoju zasobów ludzkich na
potrzeby energetyki jądrowej, który został przyjęty przez Kierownictwo Ministerstwa Energii
28 czerwca 2016 r. Ramowy plan definiuje cele i zadania do realizacji w okresie poprzedzającym
przygotowanie krajowego Planu rozwoju zasobów ludzkich i obowiązuje od dnia jego przyjęcia do
momentu rozstrzygnięcia przetargu na wybór technologii jądrowej oraz partnera strategicznego.
Krajowy Plan rozwoju zasobów ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej zostanie opracowany po
ogłoszeniu wyników przetargu i we współpracy z głównymi interesariuszami Programu PEJ.
Z realizacji Ramowego planu rozwoju zasobów ludzkich sporządzane są sprawozdania roczne.
2. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki
W latach 2016-2019 skupiono się w PAA na rozwoju kompetencji pracowników dozoru jądrowego.
W ramach rozwoju, pracownicy PAA brali udział w szeregu szkoleń krajowych oraz w szkoleniach
zagranicznych organizowanych przez MAEA albo na mocy porozumień z innymi, partnerskimi
dozorami jądrowymi. W ramach ww. porozumień w latach 2016-2019 zrealizowano 19 kilkumiesięcznych
szkoleń stanowiskowych OJT (ang. on-the-job training) w zagranicznych urzędach dozoru jądrowego,
prowadzących nadzór nad elektrowniami jądrowymi (łącznie 17 osobomiesięcy w 2016 r.,
30 osobomiesięcy w 2017 r., 6 osobomiesięcy w 2018 r. oraz 5 osobomiesięcy w 2019 r.). Szkolenia te
związane były z czynnym i aktywnym udziałem ekspertów PAA w zadaniach realizowanych przez
pracowników merytorycznych partnerskich dozorów jądrowych, w tym analizą dokumentacji
technicznej związanej z zapewnieniem bezpieczeństwa jądrowego oraz przeprowadzaniem kontroli
w obiektach jądrowych. Poza OJT pracownicy PAA w latach 2016-19 uczestniczyli corocznie
w kilkudziesięciu międzynarodowych kursach, warsztatach i wizytach studyjnych oferowanych przez
MAEA w zakresie bezpieczeństwa elektrowni jądrowych. Ponadto pracownicy PAA brali udział
w szeregu szkoleń krajowych związanych z zarządzaniem ryzykiem, szkoleniach z zakresu obsługi
specjalistycznych kodów komputerowych, szkoleniach z zakresu ochrony radiologicznej poprzez
udział w szkoleniach na inspektora ochrony radiologicznej oraz konferencjach dotyczących
bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Dodatkowo pracownicy PAA brali udział
w specjalistycznych kursach językowych, których celem było przygotowanie do realizacji OJT.
Pracownicy PAA rozwijali również swoje kompetencje poprzez udział w studiach podyplomowych na
kierunkach przydatnych do analizy zagadnień związanych z energetyką jądrową.
3. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Wkład MNiSW w realizację tego działania zakładał realizację programu stażowo-szkoleniowego na
potrzeby instytucji i przedsiębiorstw związanych z energetyką jądrową. MNiSW wywiązało się z tego
zadania, realizując w 2015 r. program pn. „Stworzenie i wdrożenie systemu szkoleń i staży w zakresie
energetyki jądrowej i technologii eksploatacji oraz rozpoznawania zasobów gazu łupkowego”.5
5
Szczegółowy opis znajduje się w „Sprawozdaniu z realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej za lata
2014-2015”.
MNiSW nie przewidywało przeprowadzenia kolejnego programu stażowo-szkoleniowego, poza ww.
określonym w załączniku nr 2 do Programu PEJ. Jednakże w Programie Operacyjnym Wiedza
Edukacja Rozwój (POWER) 2014-2020 przewidziano różne formy wsparcia kształcenia kadr dla
przemysłu.
W ramach Osi III Szkolnictwo wyższe dla gospodarki i rozwoju POWER uruchomiono program pn.
Program Rozwoju Kompetencji w zakresie podnoszenia kompetencji osób uczestniczących w edukacji
na poziomie wyższym, odpowiadających potrzebom gospodarki, rynku pracy i społeczeństwa. Celem
programu jest wzmocnienie kształcenia na uczelniach przedsiębiorczości, kompetencji zawodowych,
interpersonalnych oraz analitycznych oczekiwanych przez pracodawców od kandydatów do pracy
poprzez nawiązanie współpracy uczelni z pracodawcami w zakresie wzmocnienia praktycznych
elementów kształcenia. Budżet programu wynosi ponad 1 mld zł.
Należy podkreślić, że w ramach Programu Rozwoju Kompetencji wsparcie nie jest kierowane tylko do
wybranych dyscyplin naukowych i sektorów gospodarki, w tym np. bezpośrednio dla kierunków
studiów związanych z kształceniem kadr dla przemysłu i podmiotów związanych z energetyką
jądrową. Nie wyklucza to jednakże organizowania kształcenia w takim zakresie. W konkursach takich,
jak Nowe Programy Kształcenia, Interdyscyplinarne Programy Studiów Doktoranckich, czy też
Zintegrowane Programy Uczelni każdy wnioskodawca (uczelnia lub jej wydział) mógł zaplanować
w miarę swoich potrzeb działania dotyczące uruchomienia kierunków studiów lub specjalizacji,
których efektem byłoby wykształcenie kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych z energetyką
jądrową.
Ponadto w ramach konkursu Interdyscyplinarne Programy Studiów Doktoranckich (Oś III POWER)
NCBiR od 1 października 2018 r. realizuje projekt o wartości 1,9 mln zł pn. „Nowe koncepcje
reaktorów i analiz bezpieczeństwa dla polskiej energetyki jądrowej". Celem projektu jest realizacja
studiów doktoranckich „Nowe koncepcje reaktorów i analiz bezpieczeństwa dla PPEJ" dla docelowo
14 osób. Do końca 2019 r. studia kontynuowało 12 osób. Projekt zapewnia finansowe wsparcie przez
pierwsze 4 lata studiów (do końca III kw. 2023 r.) konieczne do wdrażania nowych koncepcji
reaktorów jądrowych IV generacji. Projekt jest też ukierunkowany na twórcze podejście i uzyskiwanie
nowych wyników w postaci publikacji i patentów. Do końca 2019 roku w ramach projektu zostały
poniesione wydatki w wysokości 333 tys. zł.
4. Narodowe Centrum Badań Jądrowych
Wskutek zmian struktury organizacyjnej NCBJ wskazany w Programie PEJ Departament Energii
Jądrowej zmienił nazwę na Departament Eksploatacji Obiektów Jądrowych. Częścią tego
departamentu potencjalnie najbardziej istotną z punktu widzenia Programu PEJ było w latach 20162018 Laboratorium Pomiarów Dozymetrycznych (LPD), które obecnie funkcjonuje jako odrębna
komórka organizacyjna NCBJ. Najistotniejsze z punktu widzenia Programu PEJ elementy działalności
LPD we wskazanych latach to
• prowadzenie prac w zakresie bezpieczeństwa radiacyjnego obiektów jądrowych,
akceleratorowych i izotopowych;
• prowadzenie prac badawczych i wykonywanie ekspertyz w zakresie ochrony przed
promieniowaniem oraz udział w pracach krajowych i zagranicznych organizacji ochrony
radiologicznej;
• przeprowadzanie pomiarów skażeń ludzi i skażeń środowiska oraz ocen narażenia;
• prowadzenie szkoleń w zakresie ochrony przed promieniowaniem jonizującym.
Dążąc do budowy kompetencji w zakresie energetyki jądrowej, NCBJ utworzył ponadto Zakład
Energetyki Jądrowej i Analiz Środowiska. Najistotniejsze z punktu widzenia Programu PEJ elementy
działalności tego zakładu we wskazanych latach to
• obliczenia i analizy eksploatacyjne rdzeni reaktorów badawczych i energetycznych, włącznie
z reaktorami generacji IV, m.in. przy użyciu kodów obliczeniowych;
• analizy bezpieczeństwa dla przechowalników wypalonego paliwa oraz pojemników transportowych;
• analizy składu izotopowego i radiotoksyczności wypalonego paliwa, w funkcji czasu;
• analizy bezpieczeństwa dla obiektów jądrowych – ocena bezpieczeństwa;
• analizy cieplno-przepływowe stanów eksploatacyjnych i awarii projektowych, awarii
w rozszerzonych warunkach projektowych oraz awarii ciężkich;
• analizy cyklu paliwowego;
• analizy ryzyka związane z instalacjami jądrowymi;
• probabilistyczne analizy bezpieczeństwa reaktorów jądrowych.
Mając na celu budowę zaplecza kadrowego energetyki jądrowej, NCBJ uruchomił w 2018 r. program
studiów doktoranckich poświęconych zagadnieniom reaktorów IV generacji (w formie projektu
dofinansowanego przez NCBiR).
5. Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej
W latach 2016-2019 CLOR włączył się w program szkoleniowy wykwalifikowanych kadr dla rozwoju
i funkcjonowania energetyki jądrowej w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.
W ramach swojej działalności statutowej CLOR prowadzi szkolenia Inspektorów ochrony
radiologicznej (IOR) oraz operatorów aparatury wytwarzającej promieniowanie jonizujące typu A-A,
S-A, S-Z. Co roku CLOR wydaje ok. 50 nowych licencji IOR, ok. 100 licencji odnawiających uprawnienia
IOR oraz łącznie 120 nowych licencji A-A, S-A oraz S-Z. W 2016 r. zakres oferty szkoleniowej CLOR
uległ rozszerzeniu dla służb weterynaryjnych oraz personelu medycznego na potrzeby Głównego
Inspektoratu Sanitarnego. Możliwe jest włączenie potencjału szkoleniowego CLOR do programu
rozwoju zasobów ludzkich dla energetyki jądrowej oraz rozszerzenie oferty edukacyjnej na poziomie
szkoły ponadpodstawowej i ponadgimnazjalnej m.in. rozszerzenie i pogłębienie kwalifikacji
nauczycieli licealnych; rozwój programów edukacyjnych uczelni wyższych - rozszerzenie i pogłębienie
kwalifikacji nauczycieli akademickich; tematyczno-stanowiskowe kształcenie wysokospecjalistycznych
kadr personelu technicznego i inżynierskiego dla polskiej energetyki jądrowej. W ramach programu
szkolenia kadr na potrzeby energetyki jądrowej CLOR zawarł umowy z uczelniami wyższymi
Politechniką Warszawską (kierunek międzywydziałowy: Inżynieria Biomedyczna, realizowany
wspólnie przez dwa Wydziały: Elektroniki i Technik Informacyjnych oraz Mechatroniki),
Uniwersytetem Warszawskim (Wydział Chemii i Wydział Fizyki: makro-kierunek studiów: Energetyka
i Chemia jądrowa) oraz Szkołą Główną Służby Pożarniczej.
6.
Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych
W ramach tego działania ZUOP realizuje szkolenia własnych pracowników poprzez
• szkolenia, warsztaty wewnętrzne i zewnętrzne (krajowe i zagraniczne);
• specjalistyczne kursy (np. dla inspektorów ochrony radiologicznej, specjalistów ds. ewidencji
materiałów jądrowych, operatorów przechowalnika wypalonego paliwa jądrowego, kierowników
składowiska odpadów promieniotwórczych, kierowników zakładu unieszkodliwiania odpadów
promieniotwórczych);
• wizyty studyjne oraz techniczne (w tym z pomocy technicznej MAEA).
ZUOP organizuje także nieodpłatnie szkolenia dla instytucji związanych z energetyką jądrową
•
•
programy stażowo-szkoleniowe w ramach zdobywania uprawnień Inspektorów Dozoru
Jądrowego dla pracowników PAA (1 miesiąc);
wizyty studyjne dla grup zawodowych, w tym pracowników Państwowej Straży Pożarnej,
przedstawicieli jednostek wojskowych, między innymi GROM.
Ponadto ZUOP umożliwia odbycie przez studentów związanych z energetyką jądrową praktyk
studenckich, a także udostępnia niezbędne materiały do prac dyplomowych z postępowaniem
z odpadami promieniotwórczymi.
Działanie 6. Działania informacyjno-edukacyjne
Celem tego działania jest przedstawienie społeczeństwu wiarygodnej i rzetelnej informacji na temat
energetyki jądrowej oraz - przez działania edukacyjne - podniesienie w społeczeństwie wiedzy w tym
zakresie.
Zadania: kontynuacja działań przez MK z uwzględnieniem konieczności wykonania części działań
przez wyspecjalizowane podmioty zewnętrzne. Rozpoczęcie przygotowań i realizacja działań
informacyjnych, edukacyjnych i konsultacyjnych w zakresie lokalizacji składowiska odpadów
promieniotwórczych.
Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii), MEN, MNiSW, PAA, instytuty badawcze, ZUOP.
Zadanie ciągłe – w trakcie realizacji.
1. Minister Klimatu (minister właściwy do spraw energii)
Na mocy art. 108a pkt 3 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe: „(minister właściwy do
spraw energii) prowadzi działania związane z informacją społeczną, edukacją i popularyzacją oraz
informacją naukowo-techniczną i prawną w zakresie energetyki jądrowej”. Działania informacyjnopromocyjne prowadzone są od 2009 r., a podstawą ich prowadzenia jest niski poziom wiedzy
społeczeństwa o energetyce jądrowej. Poziom ten został określony w badaniach opinii publicznej,
które są corocznie prowadzone na zlecenie Departamentu Energii Jądrowej MK (dalej: DEJ MK).
Warto podkreślić, że temat budowy elektrowni jądrowej w Polsce jest ważny dla ponad 70%
społeczeństwa, a dla około 60% sama budowa elektrowni jądrowej jest dobrym sposobem na
zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego kraju i dobrym sposobem na walkę ze zmianami
klimatu.
Bazując na informacjach przekazywanych w badaniach, działania DEJ MK koncentrują się na
przekazywaniu wiedzy z zakresu bezpieczeństwa energetyki jądrowej, wpływu energetyki jądrowej na
środowisko naturalne, korzyści i strat związanych z rozwojem energetyki jądrowej w Polsce oraz
wykorzystania promieniowania jonizującego w różnych dziedzinach gospodarki.
Z inicjatywy MK zrealizowano szereg działań mających na celu upowszechnianie wiedzy w zakresie
energetyki jądrowej tj.
• wydano książki z pomocami edukacyjnymi, scenariuszami lekcji i bazą wiedzy z zakresu
energii jądrowej („Wiem, jak uczyć o energii jądrowej”);
• wydano książki wspomagające nauczanie („Podstawy nukleoniki”) i popularnonaukowych
(„Energia jądrowa wczoraj i dziś”, „100 zagadek o energii jądrowej”);
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
– 20 –
Poz. 4
wydano książki poświęcone energetyce jądrowej i rozdystrybuowano do bibliotek na terenie
kraju;
zorganizowano ogólnopolski konkurs „Wiem, jak uczyć o energetyce jądrowej”;
zorganizowano szkolenia dla nauczycieli (w 2015 r. – 120 nauczycieli, w 2017 r. – 160 nauczycieli,
w 2018 r. – 160 nauczycieli, w 2019 r. – 160 nauczycieli) oraz przekazano pakiety pomocy
edukacyjnych tzw. „Edu box”;
przygotowywano artykuły propagujące wiedzę z zakresu energetyki jądrowej;
brano udział w programach telewizyjnych i radiowych z zakresu energetyki jądrowej;
zorganizowano lekcje pokazowe nt. energetyki jądrowej dla uczniów;
wydano multimedialny pakiet edukacyjny pt.: „Energetyka jądrowa”, zawierający szkolenie
e-learningowe dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych;
przygotowano analizy i opracowania w zakresie edukacji, informacji, kształcenia i szkoleń
w branży jądrowej;
prowadzono profil „Poznaj atom. Porozmawiajmy o Polsce z energią” na portalu Facebook,
który funkcjonuje nieprzerwanie od 2012 r. i jest najbardziej popularną formą przekazywania
informacji w tematach związanych zarówno z tematyką energetyki jądrowej, jak również
postępów polskiego programu jądrowego;
zorganizowano różnego rodzaju wydarzenia o charakterze popularyzatorskim
i edukacyjnym, jak udział stoiska Ministerstwa Energii podczas wydarzeń, typu: pikniki
naukowe, festiwale nauki, dni szkoły, Atomowy Autobus z prezentacjami interesujących
eksperymentów dla dzieci i młodzieży, makietą elektrowni jądrowej, grami interaktywnymi
oraz pokazami;
zorganizowano konferencje branżowe z udziałem dziennikarzy i wizyty studyjne dla mediów;
prowadzono podstronę internetową MK dotyczącą energetyki jądrowej (wcześniej
www.poznajatom.pl) i zasilano ją bieżącymi informacjami oraz materiałami informacyjnymi
przygotowanymi przez pracowników DEJ MK;
wyprodukowano serię filmów edukacyjnych dla dzieci, młodzieży i dorosłych;
zorganizowano konferencje i seminaria poświęcone energetyce jądrowej;
przygotowano i wydano materiały informacyjne poświęcone energetyce jądrowej (broszury,
ulotki informacyjne, serię 15 biuletynów tematycznych m.in. o wpływie programu
jądrowego na gospodarkę, zatrudnienie, przemysł).
2. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki
Zgodnie z art. 110 pkt 6 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe: „Do zakresu działania
Prezesa Agencji należy (…) prowadzenie działań związanych z komunikacją społeczną oraz informacją
techniczną i prawną w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, w tym
przekazywanie ludności informacji na temat promieniowania jonizującego i jego oddziaływania na
zdrowie człowieka i na środowisko oraz o możliwych do zastosowania środkach w przypadku zdarzeń
radiacyjnych - z wyłączeniem promocji wykorzystania promieniowania jonizującego, a w szczególności
promocji energetyki jądrowej, ze względu na zasadę niezależności dozoru jądrowego”. Realizując ten
obowiązek Prezes PAA, przy pomocy podległej mu instytucji prowadzi działalność informacyjną
i edukacyjną w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, w tym w kontekście
rozwoju programu energetyki jądrowej.
Z punktu widzenia bezstronności i niezależności organu dozoru jądrowego istotnym jest zakaz
prowadzenia jakichkolwiek działań mających na celu promocję zastosowań promieniowania
jonizującego, w tym w szczególności energetyki jądrowej.
Działania informacyjno-edukacyjne PAA koncentrują się na przekazywaniu wiedzy o wpływie
promieniowania jonizującego na zdrowie ludzi i środowisko naturalne, informacji o zdarzeniach
radiacyjnych, ich skutkach i możliwym wpływie na ludzi i środowisko, o bezpieczeństwie jądrowym,
ochronie radiologicznej, bezpiecznym stosowaniu źródeł promieniowania jonizującego w przemyśle,
medycynie i nauce oraz o bieżącej sytuacji radiacyjnej kraju.
Realizując swoje ustawowe zadania, PAA opracowała szereg multimedialnych materiałów
informacyjno-edukacyjnych na temat bezpieczeństwa elektrowni jądrowych. W ramach tych
materiałów w kompleksowy sposób objaśniono m.in. zasady obrony w głąb, proces lokalizacji
elektrowni jądrowej, ochronę fizyczną obiektów i materiałów jądrowych, technologie jądrowe, czy
nadzór nad bezpieczeństwem obiektów jądrowych.
PAA opracowała również materiały informujące o zadaniach dozoru jądrowego w Programie PEJ,
uwzględniające zachowanie niezależności i bezstronności dozoru jądrowego w kontekście realizacji
Programu.
W celu budowania świadomości istnienia i zasad realizacji programu energetyki jądrowej w Polsce
PAA jako instytucja odpowiedzialna za współpracę Rzeczypospolitej Polskiej z MAEA zorganizowała
w 2016 r. wystawę na temat zastosowania promieniowania jonizującego w Polsce w trakcie
60. Konferencji Generalnej MAEA.
Prezes PAA corocznie publikuje również sprawozdanie pt. „Działalność Prezesa Państwowej Agencji
Atomistyki oraz ocena sytuacji radiacyjnej kraju”. Nie tylko zawiera ono informacje o bieżących
działaniach PAA i ocenę sytuacji radiacyjnej Polski, ale również pełni rolę edukacyjną w zakresie
zadań Prezesa PAA, jego roli w zapewnianiu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej kraju
oraz zadań realizowanych w ramach przygotowania do pełnienia roli dozoru jądrowego w Programie
PEJ.
PAA prowadzi informację naukową i prawną w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony
radiologicznej poprzez biuletyn „Bezpieczeństwo jądrowe i ochrona radiologiczna”. Biuletyn
wydawany jest od 1989 r. Od 2014 r. Biuletyn wydawany jest w formie elektronicznej. Każdy numer
Biuletynu zamieszczany jest na stronie internetowej.
PAA prowadzi również bieżącą działalność informacyjną i edukacyjną poprzez stronę internetową
PAA i profil w portalu Twitter. Istotnym elementem działalności informacyjnej jest przekazywanie
bieżącej informacji na temat sytuacji radiacyjnej kraju poprzez publikację wskazań pomiarowych
stacji PMS rozmieszczonych na terenie Polski. Wskazania dostępne są w odstępach godzinnych
i publikowane na bieżąco na stronie internetowej PAA.
3. Minister Edukacji Narodowej
Zagadnienia z zakresu energetyki są realizowane w szkołach zgodnie z treściami nauczania ustalonymi
w podstawie programowej. W latach 2016-2019 stosowano w szkołach podstawę programową
uregulowaną w rozporządzeniach
1) rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy
programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych
typach szkół (Dz. U. poz. 977, z późn. zm.);
2) rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy
programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego
dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu
umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia,
kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia
ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.);
3) rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy
programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej
szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, z późn. zm.).
Zagadnienia dotyczące energii, w tym energii jądrowej są uwzględnione, w szczególności
w treściach nauczania geografii, fizyki i chemii.
Zgodnie z podstawą programową dla szkoły podstawowej (stosowaną od roku szk. 2017/2018)
uczniowie poznają na lekcjach geografii źródła energii w krajach europejskich, związki między
cechami środowiska przyrodniczego wybranych krajów Europy a wykorzystaniem różnych źródeł
energii, znaczenie nowoczesnego przemysłu i usług w gospodarce, wpływ warunków przyrodniczych
(zasobów surowców mineralnych, wiatru, wód i usłonecznienia) i pozaprzyrodniczych na
energetykę, warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze sprzyjające lub ograniczające produkcję
energii ze źródeł nieodnawialnych i odnawialnych.
Zagadnienia teoretyczne dotyczące energii uczniowie realizują na zajęciach fizyki.
W szkołach ponadpodstawowych (nowa podstawa programowa obowiązuje od roku szkolnego
2019/2020) na lekcjach wiedzy o społeczeństwie uczniowie zapoznają się z działaniami MAEA oraz
działalnością UE w polityce energii.
Podstawa programowa geografii wskazuje treści dotyczące struktury produkcji energii i bilansu
energetycznego, zmian w wykorzystywaniu poszczególnych źródeł energii, dylematów rozwoju
energetyki jądrowej, które odnoszą się do
- zmian w strukturze zużycia energii, z uwzględnieniem podziału na źródła odnawialne
i nieodnawialne oraz porównania struktury produkcji energii w Polsce ze strukturą
w innych krajach w kontekście bezpieczeństwa energetycznego,
- stanu i zmian bilansu energetycznego świata i Polski,
- skutków rosnącego zapotrzebowania na energię, jego wpływu na środowisko geograficzne,
- konieczności podejmowania działań na rzecz ograniczania tempa wzrostu zużycia energii,
-
Poz. 4
pozytywnych i negatywnych skutków stosowania odnawialnych i nieodnawialnych źródeł
energii,
wykorzystania energetyki jądrowej na świecie,
problemów związanych z rozwojem energetyki jądrowej,
potrzeby społecznej debaty nad decyzją o wykorzystaniu jej w Polsce.
Szerokie spectrum zagadnień dotyczących energii uwzględnia podstawa programowa fizyki.
Np. dział pt. Fizyka jądrowa wskazuje treści nauczania obejmujące m.in.
- pojęcia: pierwiastek, jądro atomowe, izotop, proton, neutron, elektron,
- właściwości promieniowania jądrowego,
- rozpady alfa, beta,
- powstawanie promieniowania gamma,
- wpływ promieniowania jonizującego na materię oraz na organizmy żywe,
- przykłady zastosowania zjawiska promieniotwórczości w technice i medycynie,
- zasadę działania elektrowni jądrowej (korzyści i niebezpieczeństwa płynące z energetyki
jądrowej).
4. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz służby podległe.
W ramach przygotowania Państwowej Straży Pożarnej w Komendzie Głównej PSP została
opracowana koncepcja realizacji szkoleń i zakupów wyposażenia na potrzeby Państwowej Straży
Pożarnej. Wykonanie zadania „Realizacja programu kształcenia kadr dla instytucji związanych
z energetyką jądrową” obejmowało w latach 2015-2017 wydatki na łączną kwotę 360 tys. zł; z tego
rok 2015 - 120 tys. zł, rok 2016 - 120 tys. zł, rok 2017 - 120 tys. zł. W ramach powyższego zadania
zostały zrealizowane studia podyplomowe pt. „Bezpieczeństwo Energetyki Jądrowej”. W latach 2016
-2017 zadanie realizowane było przez Szkołę Główną Służby Pożarniczej (SGSP).
W ramach innych podejmowanych działań, PSP ze środków na zakupy inwestycyjne w szkołach PSP
realizowała zakupy sprzętu do działań w zakresie identyfikacji zagrożeń radiacyjnych. W 2017 roku na
zakupy inwestycyjne wydatkowana została kwota 333 tys. zł, a w I kwartale 2018 roku wydatkowano
kwotę 371 tys. zł.
W ramach prac nad projektem ustawy o zmianie ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe
oraz ustawy o ochronie przeciwpożarowej, w 2017 r. została opracowana i wdrożona koncepcja
doposażenia wybranych jednostek PSP w sprzęt do działań w przypadku wystąpienia zagrożeń
radiacyjnych. W ramach przyznanych 25 mln zł został zakupiony sprzęt dozymetryczny, analityczny,
wyposażenie ochrony ratowników oraz wyposażenie do prowadzenia działań ratowniczych.
W wyniku przygotowania PSP do zadań wynikających z ustawy o zmianie ustawy – Prawo atomowe
oraz ustawy o ochronie przeciwpożarowej, opracowano Ocenę Skutków Regulacji w/w ustawy,
w której przedstawiono finansowanie PSP w latach 2020-2028. PSP zaplanowała już wydatki na lata
2020-2028 ze środków finansowych przyznanych w ramach ww. ustawy. Natomiast zadania PSP
wynikające z ustawy zostaną zrealizowane dopiero po otrzymaniu środków finansowych przez PSP.
W ramach przygotowania funkcjonariuszy PSP do działań w przypadku wystąpienia zagrożenia
radiacyjnego, 30 funkcjonariuszy PSP uczestniczyło w szkoleniach pt. „Międzynarodowe
szkolenia w zakresie reagowania”, organizowanych przez Zakład Unieszkodliwiania Odpadów
Promieniotwórczych i Departament Energii USA. Ponadto funkcjonariusze w latach 2016–2018
uczestniczyli w szeregu szkoleń specjalistycznych, warsztatów, ćwiczeń oraz innych zadań
informacyjno—edukacyjnych, w tym w 2016 roku - 914 funkcjonariuszy, w 2017 roku - 124 funkcjonariuszy
i w roku 2018 - 137 funkcjonariuszy. Ponadto SGSP realizowała w ramach ww. programu, w okresie
od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2018 r. działania mające na celu wyłonienie dostawców, zakup
sprzętu ratowniczego i analityczno-wykrywczego oraz sprzętu i środków do symulacji środowiska
skażonego promieniotwórczo. W wyniku prowadzonej procedury przetargowej, SGSP zakupiła
wyposażenie na łączną kwotę 221 764,00 zł.
Sprzęt został sfinansowany z poniżej wymienionych środków
a) dotacja celowa z budżetu na finansowanie lub dofinansowanie realizacji inwestycji i zakupów
inwestycyjnych innych jednostek sektora finansów publicznych -176131,00 zł,
b) dotacja podmiotowa z budżetu dla uczelni publicznej na pozostałe zadania - 32 500,00 zł,
c) środki własne SGSP -13 133,00 zł.
W ramach powyżej wymienionych środków został zakupiony do końca marca 2018 r. poniżej
wymieniony sprzęt dedykowany do działań w środowisku skażeń promieniotwórczych na łączną
wartość 221 764,00 zł, a w tym
a) spektrometr promieniowania gamma identiFinder R400 UW-NGH - za kwotę 115 000.00 zł,
b) dawkomierz promieniowania - za kwotę 73 677,00 zł,
c) zestaw do symulacji skażeń - za kwotę 12 177,00 zł,
d) źródła promieniotwórcze - za kwotę 12 300,00 zł,
e) ubrania ochronne - za kwotę 8 610,00 zł.
W ramach przygotowania Straży Granicznej (SG) do wdrażania Programu PEJ w okresie 2016-2018
dwóch funkcjonariuszy SG uczestniczyło w studiach podyplomowych „Bezpieczeństwo energetyki
jądrowej” organizowanych przez SGSP. W ramach szkolenia wewnętrznego we wskazanym okresie
przeszkolonych zostało 675 funkcjonariuszy zgodnie z delegacją art. 43d ustawy z dnia 29 listopada
2000 r. – Prawo atomowe – działania związane z transgranicznym przemieszczaniem materiałów
promieniotwórczych i jądrowych oraz reagowanie na zdarzenia nielegalnego lub niezamierzonego
obrotu tymi materiałami.
Ponadto SG otrzymała od Departamentu Energii USA w ramach Memorandum o Porozumieniu
między Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministrem Finansów RP
a Departamentem Energii Stanów Zjednoczonych Ameryki w sprawie współpracy przy zwalczaniu
nielegalnego obrotu specjalnymi materiałami jądrowymi i innymi materiałami radioaktywnymi,
podpisanego w Warszawie w dniu 8 stycznia 2009 r., łącznie 162 kpl. Urządzeń (44 spektrometry
IdentiFinder, 1 spektromert RadSeeker, 117 sygnalizatorów promieniowania PM 1703 GN) oraz dwa
pojazdy do wykrywania promieniowania wraz z wyposażeniem dodatkowym.
5. Instytuty badawcze
Zadania w tym zakresie realizowane przez Instytuty polegały na merytorycznym wspieraniu
administracji rządowej w prowadzonych działaniach informacyjnych oraz pomocy dla uczelni
i instytucji w zakresie praktyk, staży czy szkoleń.
Aktywność ta realizowana była przede wszystkim przez funkcjonujący w NCBJ Dział Edukacji i Szkoleń,
który prowadzi działalność w sposób ciągły, organizując m.in. wycieczki do reaktora Maria, seminaria,
warsztaty, wykłady i szkolenia. Koszty działalności Działu Edukacji i Szkoleń NCBJ pokrywa we
własnym zakresie. Dział Edukacji i Szkoleń jest także silnie zaangażowany w coroczną organizację
Szkoły Energetyki Jądrowej, organizowanej we współpracy z oraz finansowanej przez Ministra Energii,
której celem jest polaryzowanie wiedzy na temat energetyki jądrowej.
6. Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych
ZUOP realizuje zadania poprzez organizację dni otwartych KSOP. Dni otwarte KSOP organizowane są
raz w roku, w dzień wolny od pracy, tak aby jak największa liczba osób zainteresowanych
postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi mogła zwiedzić składowisko. Równolegle
Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Różańskiej we współpracy z Gminą Różan organizują wydarzenia
historyczno-kulturalne na terenie Fortu nr I, ZUOP aktywnie uczestniczy w tych wydarzeniach,
umożliwiając chętnym bezpośredni kontakt z pracownikami Zakładu i rozmowę dotycząca
funkcjonowania KSOP. ZUOP organizuje także dni otwarte obiektów ZUOP w ośrodku w OtwockuŚwierku.
Działanie 7. Zaplecze naukowo-badawcze
Celem tego działania jest utworzenie odpowiedniego zaplecza naukowo-badawczego pracującego na
potrzeby energetyki jądrowej, co jest niezbędne dla wieloaspektowego, pełnego wykorzystania przez
Polskę szans i możliwości związanych z wprowadzeniem energetyki jądrowej.
Zadania: dalsza poprawa stanu infrastruktury naukowo-technicznej zaplecza naukowo-badawczego.
Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii), MNiSW.
Zadanie ciągłe – w trakcie realizacji.
1.
Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii)
Wspieranie rozwoju krajowych TSO (technicznych organizacji wsparcia dla regulatora i inwestora
energetyki jądrowej) było w okresie sprawozdawczym kontynuowane. Prowadzono działania mające
na celu ustanowienie kolejnej edycji strategicznego projektu badawczego lub stworzenie innego
instrumentu finansowania instytutów badawczych w celu przysposobienia ich do roli TSO.
Przygotowano m.in. projekt ustawy o Narodowym Laboratorium Energii Jądrowej. Ze względu na
ograniczenia budżetowe nie doszło jednak do kontynuacji realizacji nowego projektu ani też
stworzenia innego instrumentu finansowania instytutów badawczych.
2. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Zgodnie z załącznikiem nr 2 do Programu PEJ do 2024 roku na realizację tego działania z budżetu
nauki (MNiSW) przewidziano wydatki w wysokości 165 mln zł (15 mln zł rocznie) stosownie do
przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. z 2018 r. poz. 87),
ustawa ta została zastąpiona ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
(Dz. U. z 2020 r. poz. 85, z późn. zm.), czyli w ramach wykonywania bieżących zadań przewidzianych
w ww. ustawie, przede wszystkim finansowania statutowego instytutów badawczych związanych
z energetyką jądrową oraz realizacji programów i projektów współfinansowanych przez NCBiR i NCN.
Wysokość finansowania z budżetu nauki energetyki jądrowej wpisujące się w tematykę
przedmiotowego działania znacznie przekroczyła przewidywane w Programie PEJ wydatki (gdzie
zakładano finansowanie na poziomie 15 mln zł rocznie).
Łączne finansowanie działalności statutowej czterech „jądrowych” instytutów badawczych
(Narodowe Centrum Badań Jądrowych, Instytut Chemii i Techniki Jądrowej, Centralne Laboratorium
Ochrony Radiologicznej i Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy) oraz jednej „jądrowej”
jednostki naukowej Polskiej Akademii Nauk (Instytutu Fizyki Jądrowej im. Henryka
Niewodniczańskiego), tj. dotacja podmiotowa na utrzymanie potencjału badawczego, dotacja
podmiotowa na utrzymanie specjalnych urządzeń badawczych oraz dotacja celowa na badania
naukowe lub prace rozwojowe oraz zadania z nimi związane, służące rozwojowi młodych naukowców
oraz uczestników studiów doktoranckich i inne inwestycje wyniosły 37 mln zł w roku 2016, 37 mln zł
w roku 2017 i aż 149 mln zł w roku 2018 (znaczny wzrost dotacji podmiotowej na utrzymanie
potencjału badawczego spowodowany przede wszystkim aktywnym udziałem instytutów
w Programie PEJ). Należy zaznaczyć, że dane te byłyby jeszcze wyższe, gdyby wzięto pod uwagę
finansowanie kilkunastu instytutów badawczych o innym profilu niż energetyka jądrowa, ale
zajmujących się także wybranymi aspektami energetyki jądrowej (np. PIG-PIB, Główny Instytut
Górnictwa) oraz finansowanie jednostek organizacyjnych uczelni prowadzących kierunki studiów
w zakresie energetyki jądrowej (dane te są jednak trudne do oszacowania, gdyż to same jednostki
naukowe dokonują rozdziału środków w ramach swojej działalności).
Niezależnie od ww. działalności statutowej MNiSW dofinansowuje także bardzo ważny dla
podnoszenia poziomu potencjału badawczego i budowy w Polsce kompetencji TSO (Technical
Support Organisations) udział polskich jednostek naukowych w projektach międzynarodowych
w obszarze energetyki jądrowej. Dofinansowanie to w ostatnich 3 latach wyniosło 18 mln zł w roku
2016, 12 mln zł w roku 2017 oraz 12 mln zł w roku 2018 i dotyczyło głównie udziału polskich
jednostek naukowych w najważniejszych międzynarodowych programach badawczo-innowacyjnych,
takich jak Euratom, Horyzont 2020, ITER czy projektach MAEA.
Bardzo istotną rolę w realizacji przedmiotowego działania odgrywają programy i projekty NCBiR
i NCN, instytucji nadzorowanych przez MNiSW.
Wspierające badania stosowane i badania przemysłowe oraz prace rozwojowe i wdrożenia NCBiR
dofinansowywało w latach 2016-2018 zarówno w ramach programów krajowych, jak i funduszy
strukturalnych 14 projektów z obszaru energetyki jądrowej. Dofinansowanie w tym okresie wyniosło
38 mln zł. Przypomnieć należy także, że już w 2010 r. w odpowiedzi na postulat zwiększenia
bezpieczeństwa energetycznego kraju, po podjęciu przez Radę Ministrów w dniu 13 stycznia 2009 r.
uchwały nr 4 w sprawie działań podejmowanych w zakresie rozwoju energetyki jądrowej
uruchomiony został przez NCBiR strategiczny projekt badawczy Technologie wspomagające rozwój
bezpiecznej energetyki jądrowej. Pula środków przeznaczona przez NCBiR na realizację wszystkich
zadań badawczych w ramach trwającego w latach 2010-2014 projektu wyniosła 50 mln zł. Projekt
strategiczny pozwolił m.in. na powiązanie badań prowadzonych przez polskie zespoły naukowe
z badaniami realizowanymi na świecie oraz na przygotowanie kadr naukowych i technicznych dla
polskiego przemysłu jądrowego, a tym samym przyczynił się do budowy w kraju kompetencji TSO.
Z kolei nadzorowane przez MNiSW, NCN, wspierające badania podstawowe realizowało
i dofinansowało na łączną kwotę 17 mln zł w latach 2016-2018 projekty, staże, stypendia i inne
działania wpisujące się w działanie nr 7 Programu PEJ „Dostosowanie zaplecza naukowo-badawczego
do potrzeb energetyki jądrowej”. Przy czym realizacja finansowanych przez NCN badań naukowych
niewątpliwie wpływa także na zasób wiedzy członków zespołu badawczego. Stąd pośrednio dotyczy
również działania nr 5 „Kształcenie i szkolenie kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych
z energetyką jądrową”.
3. Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej
CLOR skoncentrował się na rozszerzeniu, unowocześnieniu i dostosowaniu krajowego sytemu
ochrony radiologicznej do podwyższonych standardów bezpieczeństwa jądrowego i ochrony
radiologicznej. Zakres tych prac wynikał ze statutowych zadań CLOR, który jest specjalistycznym
instytutem badawczym powołanym zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów (Nr 164 z dnia 13-07-1957 r.)
z misją prowadzenia prac operacyjnych i prac badawczo-rozwojowych związanych z bezpieczeństwem
radiacyjnym kraju. W latach 2016-2018 CLOR nie otrzymywał bezpośredniego finansowania ze
środków Programu PEJ. Prace badawcze i wdrożeniowe na rzecz Programu PEJ realizowano
częściowo ze środków ME (140 tys. zł) oraz z dotacji statutowej MNiSW (ok. 800 tys. zł).
Pozostałe źródła finansowania obejmowały przede wszystkim kontrakty uzyskane przez CLOR
w postępowaniu przetargowym i dotyczyły ekspertyz i badań na rzecz PAA (w kwocie ok. 900 tys. zł
rocznie) oraz badań prowadzonych dla Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (w kwocie
średnio ok. 300 tys. zł rocznie). Ww. prace wiązały się m.in.: z oceną skażeń promieniotwórczych
komponentów środowiska, człowieka oraz artykułów żywnościowych; uaktualnianiem baz danych
źródeł promieniowania jonizującego, dawek indywidualnych oraz wyników pomiarów radiometrycznych
i innych zgodnie z obowiązującymi przepisami, walidacją metod badawczych, pomiarowych oraz
kalibracją aparatury. Powyższa działalność CLOR, chociaż nie bezpośrednio, również dotyczyła
Programu PEJ, ponieważ pozwalała na utrzymanie oraz rozwój pionu naukowo-badawczego oraz
operacyjnego CLOR, gwarantując odpowiednio wysoki poziom monitoringu radiologicznego i ochrony
radiologicznej, zgodny z ostatnio wdrażanymi normami bezpieczeństwa MAEA oraz Komisji UE.
Przykładowo ze środków PAA utrzymywana jest działalność Laboratorium Pomiarów Jodu
Promieniotwórczego (80 tys. rocznie), które to laboratorium może spełnić kluczową rolę przy ocenie
narażenia ludności w wypadku uwolnień promieniotwórczego jodu I-131 z obiektu jądrowego.
Drugą formą aktywności CLOR na rzecz Programu PEJ było zaangażowanie CLOR w programach
krajowych i międzynarodowych z obszaru energetyki jądrowej oraz podejmowanie innych form
współpracy dwu- lub wielostronnej z placówkami krajowymi i zagranicznymi w obszarze energetyki
jądrowej.
Unowocześnienie i rozbudowa systemu ciągłych pomiarów skażeń powietrza oraz metodyki analizy
i interpretacji wyników pomiarów (wymiana przestarzałej sieci z 1998 r.).
W oparciu o własne opatentowane rozwiązania konstrukcyjne, CLOR jest znanym producentem
wysokoczułych polskich stacji wykrywania skażeń radioaktywnych powietrza ASS-500. Stacje ASS-500,
nadzorowane przez CLOR, stanowią główny trzon sieci radiacyjnego monitoringu Polski. Od 2010
roku prowadzono prace nad wdrożeniem prototypu nowej wysokoczułej stacji do pomiarów
wykrywania skażeń radioaktywnych powietrza na potrzeby sieci radiacyjnego monitoringu Polski
NASS-1000, która pod koniec 2013 r. uzyskała patent. W celu zwiększenia mobilności i gotowości
wykonywania pomiarów w terenie, co ma istotne znaczenia w trakcie awarii jądrowej czy
potencjalnego zamachu terrorystycznego, od roku 2013 prowadzone były prace modernizacyjne
lekkich przenośnych stacji pozwalających na szybki pobór próbek z dużej objętości powietrza
i kontrolę uwalnianych do atmosfery radionuklidów. Modernizacje dotyczyły również rozszerzenia
możliwości detekcyjnych w/w stacji o gazowe i organiczne postacie jodu promieniotwórczego
w postaci wymiennego modułu zintegrowanego ze stacją NASS-1000 (podobne rozwiązanie posiada
system w Finlandii i w Czechach).
W 2018 roku, w Zakładzie Dozymetrii (Z-II) CLOR, dzięki uzyskanej dotacji celowej z ME, prowadzono
inwestycję pn. „Unowocześnienie sieci wczesnego ostrzegania o skażeniach powietrza w Polsce wykonanie trzech nowych stacji ASS-500 zasilanych napięciem jednofazowym. Zainstalowanie
i uruchomienie nowych stacji w trzech lokalizacjach w Polsce (Sanok, Białystok, Szczecin)”.
Ta inwestycja pozwala odnowić i unowocześnić bardzo ważną, z punktu widzenia ochrony
radiologicznej, sieć stacji pracujących w systemie wczesnego ostrzegania o skażeniach powietrza
w Polsce. Inwestycja jest kontynuowana w 2019 r., została dofinansowana przez ME jako dotacja
celowa w wysokości 140 tys. zł.
Opracowanie i wdrożenie systemu ciągłych pomiarów chwilowych zmian mocy dawek
promieniowania jonizującego na terenie kraju (metodami aktywnymi z analizą spektrometryczną
widma).
W krajach posiadających energetykę jądrową funkcjonują systemy wczesnego ostrzegania zwykle
oparte na kilkuset sondach monitorujących zmiany mocy dawki z jednoczesną analizą widma
promieniowania pozwalającą na identyfikację tzw. sztucznych izotopów promieniotwórczych
uwolnionych z EJ.
W ramach dotacji MNiSW w 2018 r. prowadzono pracę badawczą pt. „Opracowanie projektu sondy
środowiskowej do pomiaru naturalnego tła promieniowania opartej o detektor scyntylacyjny LaBr
(wysokość dotacji 85 tys. zł). Opracowana sonda SUD wykorzystana zostanie w dalszej pracy
badawczej w CLOR jako podstawa do stworzenia systemu monitoringu krajowego na potrzeby
energetyki jądrowej.
Opracowanie i wdrożenie systemu okresowych pomiarów dawek promieniowania jonizującego na
terenie kraju (metodami pasywnymi TLD) oraz metodyki analizy i interpretacji wyników pomiarów.
System monitoringu środowiska przy pomocy pasywnych detektorów TLD jest bazowym systemem
kontroli uwolnień z obiektu jądrowego służącym do oceny narażenia ludności w wypadku
niekontrolowanych uwolnień substancji promieniotwórczych do środowiska. W ramach dotacji
MNiSW prowadzono w 2017 r. pilotową pracę badawczą pt.: Badania statystyki czułości
wysokoczułych detektorów termoluminescencyjnych po długoletniej eksploatacji. Między innymi
opracowano kryteria selekcji pastylek MCP-N dostępnych w CLOR oraz określono niepewność
i powtarzalność oceny dawki przy rozciągniętej w czasie ekspozycji w niekorzystnych warunkach
środowiska (wysokość dotacji: 50 tys. zł).
Oznaczanie stężeń substancji promieniotwórczych (emiterów prom. α, β i γ) według standardów UE
i NRC, w różnych komponentach środowiska jak gleba, osady denne, wody powierzchniowe
i gruntowe, wody morskie, rośliny, produkty zwierzęce, ryby, itp.
W ramach dotacji MNiSW prowadzono prace badawcze nad wdrożeniem nowych bardziej czułych
oraz szybszych technik pomiarowych, przykładowo
•
•
Adaptacja metody oznaczania Sr-90 i Sr-89 w próbkach żywnościowych i wodzie metodą
ciekłej scyntylacji (2018 r. - wysokość dotacji 50 tys. zł, temat jest kontynuowany w 2019 r.);
Adaptacja metody pomiaru całkowitej promieniotwórczości alfa i beta w wodach
niezasolonych – metodą ciekłej scyntylacji (2018 r. - wysokość dotacji 50 tys. zł);
•
Poz. 4
Adaptacja metody oznaczania Ra-226 w wodzie za pomocą spektrometrii ciekłoscyntylacyjnej
(2018 – 55 tys. zł).
Monitoring specjalny: Oznaczanie stężeń aktywności w powietrzu izotopów gazów szlachetnych
w tym: argonu 41Ar, kryptonu ( 85Kr) i ksenonu (133Xe).
Monitoring stężenia gazów szlachetnych w powietrzu na poziomie środowiskowym jest rutynową
procedurą w krajach posiadających energetykę jądrową. W Polsce nie jest prowadzony w żadnym
ośrodku ze względu na wysoki koszt aparatury pomiarowej, a CLOR prowadzi tylko pobór gazów
szlachetnych 85Kr i 133Xe wokół kompleksu „Świerk” składającego się z reaktora „Maria” oraz
Zakładu Produkcji Izotopów POLATOM, następnie próbki są wysyłane do Niemiec poczta kurierską
i mierzone we Freiburgu na podstawie umowy o współpracy z Niemieckim Biurem Federalnym
Ochrony przed Promieniowaniem – umowa wygasa w 2021 r. (Bundesamt für Strahlenschutz BfS).
Monitoring finansowany jest ze środków uzyskanych od PAA (20 tys. zł/ rok), natomiast aparatura do
poboru gazów szlachetnych wartości 200 tys. zł została użyczona przez stronę niemiecką.
Monitoring specjalny: Oznaczanie stężeń aktywności w próbkach środowiskowych węgla 14C.
Monitoring stężenia węgla 14C na poziomie środowiskowym w niektórych komponentach środowiska
jak wody powierzchniowe i gruntowe, wody morskie, rośliny, produkty zwierzęce, ryby, itp. jest
rutynową procedurą w niektórych krajach (Francja) posiadających energetykę jądrową, ze względu na
potencjalnie znaczące dawki od skażeń wewnętrznych (spożywanie skażonych produktów
żywnościowych i wody pitnej) ludności zamieszkującej okolice EJ. W Polsce nie jest prowadzony
w żadnym ośrodku ze względu na brak odpowiednich regulacji prawnych. W latach 2015-2016
w ramach dotacji MNiSW prowadzono pracę „Opracowanie założeń dla wdrożenia metody
oznaczania węgla C-14 w próbkach środowiskowych”- dotacja w wysokości 130 tys. zł.
W 2019 r. uzyskano finansowanie z ME, w wysokości 140 tys. zł, na zakup specjalistycznej aparatury
do przygotowania próbek biologicznych do wykonywania pomiarów służących ocenie dawek od
narażenia wewnętrznego, co pozwoli na ostateczne uruchomienie metody.
Monitoring specjalny: Oznaczanie stężeń aktywności w próbkach środowiskowych trytu związanego
organicznie OBT.
Monitoring trytu 3H związanego organicznie OBT prowadzi się w przypadku znaczących uwolnień
trytu do środowiska w celu weryfikacji oceny narażenia personelu EJ oraz ludności. W Polsce nie jest
prowadzony w żadnym ośrodku ze względu na żmudne i kosztowne procedury analityczne. CLOR
prowadzi tylko rutynowy monitoring trytu związanego z wodą HTO. W ramach dotacji MNiSW
w latach 2016-2017 prowadzono prace przygotowawcze do implementacji ww. metodyki na wypadek
sytuacji nadzwyczajnej - dotacja 120 tys. zł.
W 2019 r. uzyskano finansowanie z ME na zakup specjalistycznej aparatury do przygotowania próbek
biologicznych do wykonywania pomiarów służących ocenie dawek od narażenia wewnętrznego, co
pozwoli na ostateczne uruchomienie metody.
Aktualizacja systemów analizy ryzyka radiologicznego.
CLOR dysponuje oprogramowaniem (modelami komputerowymi) i bazą ekspercką do celów
przewidywania dawek otrzymywanych przez ludność i prognozy skażeń środowiska przy
uwolnieniach substancji promieniotwórczych z instalacji jądrowych. Oprogramowanie i wiedza
ekspertów są systematycznie walidowane (od 1989 roku) w ramach programów MAEA.
Komputerowe modele CLOR znalazły również merytoryczne zastosowanie przy tworzeniu scenariuszy
testowych dla systemów RODOS i ARGOS, w które wyposażone zostało Centrum Zdarzeń
Radiacyjnych PAA. W latach 2016-2018 prowadzono w CLOR prace obejmujące coroczne
uaktualnienie oprogramowania oraz udział w testach walidacyjnych MAEA. Ww. prace finansowane
były ze środków własnych CLOR na poziomie 20 tys. zł rocznie.
Programy międzynarodowe z obszaru energetyki jądrowej
•
•
Projekt ARCADIA nr 605116 Akronim ARCADIA pn. Zintegrowane działanie w celu oceny
krajowych kompetencji i możliwości technologicznych w aspekcie rozwoju reaktorów nowej
generacji. Realizowany do 31.10.2016 r. - przychody w 2016 r. 37 tys. zł;
Project EURAMET PREPAREDNESS Reference nr 16ENV04 pn. Metrologia mobilnych metod
detekcji promieniowania jonizującego w następstwie wypadku jądrowego lub zdarzenia
radiacyjnego - rozpoczęcie projektu od 01.08.2017 r. - przychody w latach 2017-2018 około
90 tys. zł.
4. Instytut Chemii i Techniki Jądrowej
Działania IChTJ w tym zakresie koncentrowały się głównie na badaniach obejmujących prace nad
nowymi metodami unieszkodliwiania odpadów promieniotwórczych, zagadnieniami przeróbki
wypalonego paliwa z wydzieleniem aktynowców mniejszościowych oraz nad poszukiwaniami nowych
źródeł materiałów rozszczepialnych.
Ważną rolę odgrywa realizacja przez Instytut projektów badawczych Euratom. IChTJ realizował
w okresie 2016-2018 następujące projekty w ramach programów ramowych FP7 Euratom i H2020
Euratom w priorytecie Fission
•
•
•
•
•
•
•
GENIORS – H2020 GA 755171 „GEN IV Integrated oxide fuels recycling strategies”
(„Zintegrowane strategie recyklingu tlenkowych paliw GEN IV”)(2017-2021);
CHANCE – H2020 GA 755371 “Characterization of conditioned nuclear waste for its safe
disposal in Europe” („Charakteryzowanie kondycjonowanych odpadów promieniotwórczych
w celu ich bezpiecznego składowania w Europie”)(2017-2021);
TEAMCABLES – H2020 GA 755183 „European tools and methodologies for an efficient ageing
management of nuclear power plant cables”(„Europejskie narzędzia i metodologie dla
efektywnego zarządzania starzeniem kabli w elektrowniach jądrowych”)(2017-2022);
ASGARD – FP7 GA 295825 „Advanced Fuels for Gen IV Reactors: Reprocessing and Dissolution”
(„Otrzymywanie i przerób zaawansowanych paliw dla reaktorów IV Generacji”)(2012-2016);
SACSESS – FP7 GA 323282 „Safety of actinide separation processes”(„Zwiększenie
bezpieczeństwa procesów separacji aktynowców”)(2013-2016);
ARCADIA – FP7 GA 605116 „Assessment of regional capabilities for new reactors development
through an integrated approach” („Ocena regionalnych potencjałów badawczych w dziedzinie
nowych reaktorów”(2013-2016);
EAGLE – FP7 GA 604521 “Enhancing education, traininG and communication processes for
informed behaviors and decision-making related to ionizing radiation risks” (“Działania na
rzecz wzmocnienia procesów edukacyjnych, szkoleniowych I komunikacyjnych dla
kształtowania świadomych zachowań I decyzji związanych z ryzykiem promieniowania
jonizującego”)(2013-2016);
•
•
•
– 31 –
Poz. 4
PLATENSO – FP7 GA 605140 „Building a platform for enhanced societal research related to
nuclear energy in Central and Eastern Europe” (“Budowa platform dla wzmocnienia badań
społecznych związanych z energią jądrową w Europie Środkowej I Wschodniej”)(2013-2016);
Instytut jest członkiem Grupy Stowarzyszonej z projektem DISCO – H2020 GA 755443
„Modern Spent Fuel Dissolution and Chemistry in Failed Container Conditions” (2017-2021)
zajmującym się tematyką składowania geologicznego odpadów, partnerami są firmy, które
mają zaawansowane programy składowania, zbudowane na przyszłe projekty i współpracę;
W 2018 r. przygotowano projekt dotyczący odpadów promieniotwórczych, który uzyskał
finansowanie na lata 2019-2024 – EURAD – H2020 GA 847593 „European Joint Programme on
Radioactive Waste Management”; celem Joint Programme jest wygenerowanie i zarządzanie
wiedzą w zakresie odpadów promieniotwórczych w celu wsparcia państw członkowskich UE
w ich wdrażaniu dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej
ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym
paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi biorąc pod uwagę różne wielkości i etapy
zaawansowania Krajowych programów państw członkowskich. Projekt łączy w sobie badania
nad nowoczesnymi metodami przeróbki i składowania odpadów promieniotwórczych
i wypalonego paliwa jądrowego ze studiami strategicznymi w tej dziedzinie. IChTJ uzyskał
mandat DEJ ME do reprezentowania w tym konsorcjum realizowanych w kraju projektów
badawczych dotyczących odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa w aspekcie
rozwijanego programu jądrowego.
Projekty realizowane w ramach umów z MAEA
•
•
•
•
RC-18541 „Studying the social and socio-economic effects of the implementation of the Polish
nuclear power programme using ne methodology”(2014-2017);
REC-18539 ”Application of advanced membrane systems in nuclear desalination” (20142017);
RC-18542 “Recovery of uranium and accompanying metals from various types of industrial
wastes” (2015-2019);
RC-19026 “Silicide/silicate Coatings on Zirconium Alloys for Improving the High Temperature
Corrision Resistance” (2015-2018).
Realizacja powyższych projektów finansowana była w latach 2016-2018 ze środków KE (3,9 mln zł),
MAEA (0,2 mln zł) i MNiSW (0,8 mln zł).
Jeden z ważnych elementów programu działań statutowych finansowanych przez MNiSW stanowi
dział: Chemiczne, Radiobiologiczne (Ochrona radiologiczna) i technologiczne aspekty energetyki
jądrowej.
W latach 2016-2018 realizowano w tej tematyce następujące zadania badawcze finansowane
z dotacji podmiotowych MNiSW na łączną kwotę: 11,2 mln zł
•
•
Nowe ligandy poli-O-dentne o określonej selektywności względem aktynowców i lantanowców
w ekstrakcyjnych układach rozdzielczych (2016);
Poszukiwanie heteroleptycznych kompleksów aktynowców i lantanowców z TODGA i z SO3Ph-BTP w fazie ograniczonej ekstrakcyjnych układów rozdzielczych (2017);
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
– 32 –
Poz. 4
Lokalna a globalna twardość i miękkość chemiczna ligandów stosowanych w chemii jądrowej
(2016-2017);
Synteza, struktura i charakterystyka nowych kompleksów ciężkich metali (2016-2018);
Związki koordynacyjne aktynowców do wykorzystania w procesach rozdzielania radionuklidów
i pozyskiwania pierwiastków deficytowych (2018);
Oczyszczanie ciekłych niskoaktywnych odpadów promieniotwórczych o złożonym składzie
(2016);
Pomiar i analiza zawartości pierwiastków alfa- promieniotwórczych w próbkach
środowiskowych w odpadach promieniotwórczych (2017);
Rozwój
technologii przeróbki niskoaktywnych i średnioaktywnych odpadów
promieniotwórczych (2018);
Otrzymywanie szkieł fosforanowych metodą zol-żel i badanie ich właściwości
fizykochemicznych (2016-2017);
Badania nad syntezą matryc hybrydowych metaloorganicznymi sorbentami dla zastosowań
w jądrowych technikach energetycznych (2018);
Poprawa właściwości użytkowych materiałów specjalnych stosowanych w energetyce
jądrowej w tym stopów cyrkonu i stali austenitycznych metodami modyfikacji powierzchni
(2016-2017);
Wytwarzanie i badania warstw wierzchnich materiałów technicznych stosowanych
w energetyce jądrowej o podwyższonej odporności w warunkach normalnej pracy reaktora
i w sytuacjach awaryjnych (2018);
Nowe sorbenty radionuklidów uzyskane z produktów naturalnych (2016-2017);
Badania odporności radiacyjnej cieczy jonowych z podstawnikami aromatycznymi (2016-2017);
Badania przenoszenia ładunku i energii w fazie ciekłej. Radiacyjnie indukowane procesy
rodnikowe w podstawionych sterylochinoksalin-2-onach; charakterystyka spektralna
i kinetyczna kationo-i anionorodników. Zbadanie możliwości wykorzystania cieczy jonowych
jako rozpuszczalników w procesach cyklu paliwowego SANEX oraz GANEX (2018);
Chemia analityczna pierwiastków f-elektronowych – Porównanie wiarygodności metod
instrumentalnych oraz metod z wstępnym wydzielaniem REE jako grupy. Zastosowanie
chromatografii podziałowej z odwróconą fazą (RP-HPCL) do oznaczenia wybranych
pierwiastków i ich form specjalnych (2016-2017);
Badania nad wykorzystaniem nowych sorbentów w oparciu o grafen i tlenek grafenu do
wydzielania radionuklidów z matryc wielopierwiastkowych (2016-2017);
Nowe procedury ICP-MS oznaczania radionuklidów w próbkach środowiskowych
i technologiach reaktorowych. Optymalizacja procedur oznaczania długożyciowych,
niebezpiecznych radionuklidów antropogenicznych w materiałach środowiskowych dla celów
zastosowania w sytuacjach nadzwyczajnych. Badania nad wykorzystaniem nowych sorbentów
w oparciu o grafen i tlenek grafenu do wydzielania radionuklidów i metali ciężkich z matryc
wielopierwiastkowych. Określenie wiarygodności wyników oznaczania toru w różnych
materiałach poprzez porównanie wersji czysto instrumentalne (NAA, ICP-MS), z wariantem
wstępnego wydzielenia tego pierwiastka za pomocą wymiany jonowej i ilościowego
oznaczania za pomocą NAA (2018);
Chromatograficzne badania stabilności radiochemicznej układów ekstrakcyjnych stosowanych
w procesach obróbki zużytego paliwa jądrowego (2018).
W ramach działalności statutowej utrzymywane jest również akredytowane Laboratorium Dozymetrii
Biologicznej. Dozymetria biologiczna pełni ważną rolę w ochronie radiologicznej. Dozymetria
biologiczna pozwala na ocenę natężenia czynnika uszkadzającego DNA (np. dawki pochłoniętej
promieniowania) na podstawie zmian w chromosomach komórek krwi obwodowej lub szpiku
kostnego. W IChTJ dotychczas wdrożono wszystkie nowoczesne cytogenetyczne metody oceny dawki
pochłoniętej na podstawie zmian w chromosomach limfocytów krwi obwodowej. Oprócz
tradycyjnych metod cytogenetycznych wdrożono także inne metody badań uszkodzeń DNA, zarówno
pod kątek dozymetrii biologicznej jak i badań genotoksyczności związków chemicznych lub czynników
fizycznych. Prowadzone są także prace nad wdrożeniem wysokoprzepustowych metod
biodozymetrycznych opartych o metody biologii molekularnej.
Program realizowany ze środków NCBiR
•
„Przygotowanie instrumentów prawnych, organizacyjnych i technicznych do wdrażania
reaktorów HTR” realizowany przez konsorcjum z MK i NCBJ w ramach programu GOSPOSTRATEG,
od bieżącego roku. W IChTJ prowadzone są badania nad syntezą tlenków uranowo-torowych –
materiałów ceramicznych do produkcji paliwa typu MOX, do reaktorów wysokotemperaturowych
(HTGR) i reaktorów powielających. IChTJ prowadzi prace badawcze dotyczące wytwarzania
prekursorów paliw tlenkowych, a następnie przygotuje wstępne założenia technicznoekonomiczne dla wytwórni tych paliw.
5. Narodowe Centrum Badań Jądrowych
Wskutek zmian struktury organizacyjnej NCBJ wskazany w Programie PEJ Departament Energii
Jądrowej zmienił nazwę na Departament Eksploatacji Obiektów Jądrowych. Częścią tego
departamentu potencjalnie najbardziej istotną z punktu widzenia Programu PEJ było w latach 20162018 Laboratorium Pomiarów Dozymetrycznych (LPD), które obecnie funkcjonuje jako odrębna
komórka organizacyjna NCBJ.
Najistotniejsze z punktu widzenia Programu PEJ elementy działalności LPD we wskazanych latach to
• prowadzenie prac w zakresie bezpieczeństwa radiacyjnego obiektów jądrowych,
akceleratorowych i izotopowych;
• prowadzenie prac badawczych i wykonywanie ekspertyz w zakresie ochrony przed
promieniowaniem oraz udział w pracach krajowych i zagranicznych organizacji ochrony
radiologicznej;
• przeprowadzanie pomiarów skażeń ludzi i skażeń środowiska oraz ocen narażenia;
• prowadzenie szkoleń w zakresie ochrony przed promieniowaniem jonizującym.
Dążąc do budowy kompetencji w zakresie energetyki jądrowej, NCBJ utworzył ponadto Zakład
Energetyki Jądrowej i Analiz Środowiska. Najistotniejsze z punktu widzenia Programu PEJ elementy
działalności tego zakładu we wskazanych latach to
•
•
•
obliczenia i analizy eksploatacyjne rdzeni reaktorów badawczych i energetycznych, włącznie
z reaktorami generacji IVnp.in. przy użyciu kodów obliczeniowych;
analizy bezpieczeństwa dla przechowalników wypalonego paliwa oraz pojemników
transportowych;
analizy składu izotopowego i radiotoksyczności wypalonego paliwa, w funkcji czasu;
•
•
•
•
•
– 34 –
Poz. 4
analizy bezpieczeństwa dla obiektów jądrowych – ocena bezpieczeństwa;
analizy cieplno-przepływowe stanów eksploatacyjnych i awarii projektowych, awarii
w rozszerzonych warunkach projektowych oraz awarii ciężkich;
analizy cyklu paliwowego;
analizy ryzyka związane z instalacjami jądrowymi;
probabilistyczne analizy bezpieczeństwa reaktorów jądrowych.
Ponadto, mając na celu budowę zaplecza kadrowego energetyki jądrowej, NCBJ uruchomił w 2018 r.
program studiów doktoranckich poświęconych zagadnieniom reaktorów IV generacji (w formie
projektu dofinansowanego przez NCBiR).
Udział NCBJ w przedsięwzięciu „Allegro”
Aktywność ta realizowana była przede wszystkim dzięki projektowi ESNII+ (European Sustainable
Industrial Initiative) finansowanego w ramach programu FP7-EURATOM-FISSION. Projekt zakończył
się 31 sierpnia 2017 r. NCBJ brał udział w jego następujących zadaniach
•
•
Work Package 1: Struktura ESNII dla HORIZON 2020;
Work Package 3: Wsparcie zaplecza badawczo-rozwojowego Poniżej zestawiono dokumenty
– wyniki projektu, w opracowaniu których wziął udział NCBJ
• D1.11 Results of survey with details of MS programmes aligned to ESNII Roadmap;
• D1.12 ESNII strategic multi-annual plan for optimal coordination with MS R&D
programmes;
• SNETP Deploment Strategy 2015 (opublikowany styczeń 2016, http://www.snetp.eu/);
• D2.12 ESNII Implementation Plan 2016-2018;
• D3.1 Optimisation of the list of necessary facilities;
• D3.2 Qualification and testing infrastructure for irradiation programme;
• ALLEGRO Safety Roadmap rev. 01.
Jako element działalności statutowej, NCBJ z własnej inicjatywy z powodzeniem realizował we
wskazanym okresie liczne projekty dofinansowywane, których wyniki mogą być wykorzystane
w trakcie wdrażania Programu PEJ. Projekty te dotyczą w szczególności bezpieczeństwa instalacji
jądrowych, badań materiałowych oraz analiz probabilistycznych. Projekt VINCO finansował ponadto
cześć działań podjętych w ramach przedsięwzięcia Allegro. W okresie 2016-2018 głównym źródłem
finansowania dla wymienionych projektów były środki europejskie. Cześć z wymienionych projektów
jest kontynuowana w 2019 r.
Działanie 8. Udział polskiego przemysłu w Programie PEJ
Celem tego działania jest zapewnienie jak największego udziału polskiego przemysłu w dostawach
urządzeń i realizacji usług dla energetyki jądrowej.
Zadania: przeprowadzenie inwentaryzacji krajowego potencjału przemysłowego, w szczególności
przedsiębiorców, którzy mogliby rozpocząć przygotowania do ubiegania się o realizację zamówień
o klasie jakości wymaganej w przemyśle jądrowym. Działania informacyjne i szkoleniowe w zakresie
udziału polskiego przemysłu w Programie PEJ, aktualizacja danych na temat możliwości uczestnictwa
krajowego przemysłu w dostawach na potrzeby energetyki jądrowej. Działania prowadzone przy
współpracy z inwestorem.
Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii), PARP, Inwestor.
Zadanie ciągłe – w trakcie realizacji.
1. Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii).
Zakładany plan działań został wykonany.
Przeprowadzono aktualizację kompleksowej inwentaryzacji zasobów krajowego przemysłu pod
kątem jego kooperacji z energetyką jądrową oraz branżami pokrewnymi – zarówno na potrzeby
przyszłego polskiego projektu jądrowego, jak i istniejących projektów – głównie w obszarze UE.
Aktualizacja zasobów została przeprowadzona poprzez intensywny dialog z podmiotami polskiego
przemysłu – głównie samymi przedsiębiorstwami oraz izbami gospodarczymi – branżowymi,
ogólnopolskimi oraz regionalnymi. Zidentyfikowano (zaktualizowano) 292 branże (według PKD),
w których polskie przedsiębiorstwa mają kompetencje do realizacji zleceń w przemyśle jądrowym.
Zidentyfikowano ponad 300 polskich przedsiębiorstw (lub polskich oddziałów zagranicznych
koncernów prowadzących faktyczną działalność w Polsce) o wystarczającym potencjale, w tym
kilkadziesiąt podmiotów z doświadczeniem w realizacji min. jednego projektu jądrowego w ostatnich
10 latach.
Kontynuowano działania edukacyjno-szkoleniowe dla polskiego przemysłu. Przy współudziale
krajowych organizacji przemysłowych, naukowych i akademickich zorganizowano szereg
specjalistycznych seminariów/konferencji branżowych prezentujących określone zagadnienia
z obszaru jądrowego polskim przedsiębiorstwom. Na zlecenie ME wykonano publikację
specjalistycznych materiałów dla polskiego przemysłu dostępną na stronach internetowych, w prasie
branżowej, w postaci dostępnych na targach branżowych broszur informacyjnych. Materiały te
dotyczyły obszarów projektu jądrowego, których pozyskanie kompetencji przez polski przemysł
wydaje się możliwe w perspektywie najbliższych 5-7 lat
•
zapewnienie i kontrola jakości w projektach jądrowych;
•
część budowlana projektu jądrowego;
•
część spawalnicza projektu jądrowego: rurociągi, aparatura kontrolna-pomiarowa
i automatyka (AKPiA), kopuła bezpieczeństwa, badania nieniszczące (NDT);
•
część elektryczna projektu jądrowego;
•
technologie wykorzystujące promieniowanie jonizujące w innych niż energetyka obszarach.
Podejmowano działania na arenie międzynarodowej wpierające krajowe przedsiębiorstwa dla
pozyskania zleceń w zagranicznych elektrowniach jądrowych
−
w 2016 r. zorganizowano misję polskich przedsiębiorstw do Kanady;
−
opracowany przez ME katalog „Polish industry for nuclear Energy” został rozesłany do
23 krajów (Ambasady RP i działające przy nich ówcześnie Wydziały Promocji Handlu i Inwestycji)
posiadających elektrownie jądrowe celem dalszego rozpowszechniania dokumentu.
Przedmiotowy katalog został również przekazany do wszystkich dostawców technologii
jądrowych potencjalnie zainteresowanych polskim projektem jądrowym;
−
w 2016 r. i 2018 r. zorganizowano polskie stoisko wystawowe na największych na świecie
targach przemysłu jądrowego w Paryżu (World Nuclear Exhibition);
−
zorganizowano w Polsce bilateralne seminaria biznesowe dla nawiązania/rozszerzenia
współpracy z sektorem jądrowym z Hiszpanii (2016 r.), Wielkiej Brytanii (2017 r.), Korei
Południowej (2018 r.) i USA. W każdym z organizowanych przez ministerstwo wydarzeń
udział wzięło od 50 do 90 przedstawicieli polskich przedsiębiorstw.
2. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości
Brak działań.
3. Inwestor
Brak działań.
Działanie 9. Zapewnienie dostaw paliwa jądrowego ze źródeł wewnętrznych
i zewnętrznych
Celem tego działania jest uzyskanie danych o znajdujących się na terytorium RP zasobach uranu oraz
możliwościach ich wykorzystania, a także uzyskiwanie informacji dotyczących najkorzystniejszych
możliwości zaopatrzenia polskiej energetyki jądrowej w uran i usługi cyklu paliwowego.
Zadania: ocena możliwości wykorzystania w przyszłości polskich zasobów uranu, poszukiwanie
nowych technologii i możliwości jego wykorzystania. Analiza możliwych dostawców paliwa dla
polskich EJ prowadzona przy współpracy z inwestorem i w zakresie jego potrzeb, w celu określenia
możliwości zapewnienia przez inwestora przyszłych dostaw paliwa.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. energii, minister właściwy ds. środowiska.
Zadanie zrealizowano.
1. Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii)
Krajowa baza zasobowa zawiera już wyniki badań dotyczących możliwości wykorzystania polskich
zasobów uranu. Wyniki tego rozpoznania są zawarte m.in. w publikacjach: Strzelecki R., Wołkowicz S.,
2011 – Uran. Bilans perspektywicznych zasobów kopalin Polski wg stanu na 31 XII 2009 r. str. 71–75
(red. Wołkowicz S. i in.); Miecznik J.B., Strzelecki R., Wołkowicz S., 2011 – Uran w Polsce – historia
poszukiwań i perspektywy odkrycia złóż. Przegląd Geologiczny nr 59 (10).
W omawianym okresie prowadzono dokładniejsze rozeznanie dotyczące oceny zasobów uranu
niekonwencjonalnego w Polsce. Do źródeł niekonwencjonalnych obok fosforytów, stosowanych już
do produkcji uranu w skali przemysłowej, należy kwas fosforowy i odpady z przemysłu nawozów
fosforowych. Średnia zawartość uranu w fosforytach nie ustępuje koncentracjom występującym
w ubogich rudach uranowych, takich jak np. łupki dictyonemowe Podlasia.
Uran występuje również w polskich pokładach miedzi, należących do największych w Europie. Rudy
miedzi obejmują rudy piaskowcowe, łupkowe i węglanowe. Najwięcej uranu jest w rudzie łupkowej.
Przeciętna zawartość w łupkach sięga kilkunastu ppm, w rudach piaskowcowej i węglanowej uranu
jest znacznie mniej od 1 do 3 ppm. Średnio w nadawie jest od 5 do 7 ppm uranu. Zawartość uranu na
składowisku w Gilowie nie przekracza 9,5 ppm, a na składowisku Żelazny Most wynosi maksymalnie
4,90 ppm (średnio od ok. 2,5 - 3,30 ppm; Duczmal-Czernikiewicz A. - Mineralogia i geochemia osadów
po flotacji rud miedzi starego i nowego zagłębia miedziowego, Wydawnictwo Naukowe Bogucki,
2013). Według obecnego stanu wiedzy uran w łupkach miedzionośnych występuje przede wszystkim
w postaci związków metaloorganicznych, które bardzo trudno poddają się odzyskowi (Banaś M.,
Jarosz J., Salamon W., 1978 – Mineralogia Polonica vol. 9 nr 2; Duczmal-Czernikiewicz A., 2013). Nie
wyklucza to jednak możliwości ich eksploatacji w przyszłości.
Rabunkowa gospodarka bogatych złóż uranu po II wojnie światowej spowodowała powstanie wielu
hałd, na które wyrzucane były odpady z górnictwa. Jako technologiczny surowiec uznawano wtedy
rudę o stężeniu U powyżej 0,2%. Hałdy pouranowe nie stanowią problemu środowiskowego, co
wykazują badania monitoringowe wykonywane przez placówkę należącą do PAA. Wartościowym
materiałem jest również opinia CLOR sprzed kilkunastu laty, w której uznano, że skały znajdujące się
na hałdach powydobywczych w Radoniowie (to było największe polskie złoże uranu) spełniają
kryteria promieniotwórczości i nadają się do wykorzystania jako tłuczeń drogowy. W efekcie tego
w dużej mierze wyeksploatowana została największa znajdująca się tam hałda. Skały zgromadzone na
72 hałdach pouranowych były przedmiotem licznych badań. Ilość zgromadzonego na nich kruszywa
wynosi ok. kilkaset tys. ton. Wykonana została analiza zawartości uranu w pięciu największych
hałdowiskach (ich ilość oszacowano na 11 – 30 ton uranu, co w skali rocznego zapotrzebowania dla
przyszłej elektrowni uznać należy za niewielką ilość).
W Polsce, na terenie obniżenia podlaskiego występują uranonośne łupki dictyonemowe. Zasoby te
nie mają obecnie ekonomicznego uzasadnienia do eksploatacji; zalegają na znacznych głębokościach,
a stężenie uranu wynosi w nich średnio 100 ppm. Są to jednak złoża bardzo rozległe oceniane
hipotetycznie na 88 850 tU. Problem opłacalności wydobycia uranu z tzw. złoża „Rajsk” został
szczegółowo przeanalizowany i opisany w pracach Wołkowicz S., Galica D., Dunst N., Zakrzewska G.,
Olszewska W.: Ocena kosztów pozyskania uranu z dolnoorodowickich łupków dictyonemowych
obniżenia podlaskiego (IV Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Złoża kopalin - aktualne problemy
prac poszukiwawczych, badawczych i dokumentacyjnych". Warszawa 2015) i Galica D., Dunst N.,
Wołkowicz S.: Wykorzystanie cyfrowego modelu złoża i harmonogramu produkcji do stworzenia
koncepcji zagospodarowania złoża uranu „Rajsk", Wiadomości Górnicze 2016; R. 67, nr 2.
W przyszłości możliwość pozyskiwania uranu z wody morskiej, która pomimo bardzo małych stężeń,
stanowi ogromną jego rezerwę. Innymi źródłami niekonwencjonalnego uranu mogą być popioły
węglowe i skały granitowe. W popiołach uranu jest około 15-17 ppm. Z uwagi na proces spalania
węgla (wysoka temperatura) uran występuje w formach o charakterze szkliwa, z którego trudno jest
odzyskać cokolwiek.
2. Minister Środowiska
Wykonano analizy, w wyniku których stwierdzono występowanie mineralizacji uranowej zarówno na
obszarach, gdzie prowadzono wydobycie w latach 1947-1963, jak również w innych lokalizacjach.
Ustalenia te stanowią punkt wyjścia dla dalszych szczegółowych badań pod kątem oceny możliwości
ew. wydobycia surowca na skalę przemysłową w celu dodatkowego zwiększenia bezpieczeństwa
energetycznego kraju w oparciu o własne zasoby (uzupełniająco w stosunku do możliwości, jakie
stwarza w tym zakresie międzynarodowy rynek uranu).
Wykonane dotychczas opracowania są na obecnym etapie wystarczające. Trwają analizy dotyczące
możliwości występowania uranu w oparciu o dane geologiczne pozyskiwane w toku prowadzenia
innych prac geologiczno-rozpoznawczych.
Ocena wystąpień uranu w Polsce jest w sposób kompleksowy przedstawiona w artykule Miecznik J.B.,
Strzelecki R., Wołkowicz S., 2011 – Uran w Polsce – historia poszukiwań i perspektywy odkrycia złóż.
Przegląd Geologiczny nr 59 (10).
Najnowsza ocena obszarów prognostycznych i perspektywicznych jest zawarta w rozdziale
w Bilansie perspektywicznych zasobów Polski wg stanu na 31.12.2018 r. (Szamałek K., i in. red., 2020).
Rozdział ten zawiera również najnowsze dane dotyczące światowych zasobów uranu. Natomiast dość
obszerna analiza geologiczno - gospodarcza charakteryzująca polskie wystąpienia uranu na tle złóż
światowych jest przeprowadzona w artykule „Możliwe źródła zaopatrzenia w paliwo potencjalnych
elektrowni jądrowych w Polsce” Smakowski T., Wołkowicz S., Miecznik J.B., Zesz. Nauk. IGSMiE 2013,
85. Sugestie co do tego w jaki sposób powinien być rozwiązany problem paliwa jądrowego jest
zasygnalizowany we wszystkich tych pracach - zasugerowano, że wobec braku własnych złóż, braku
instalacji do wzbogacania uranu elektrownie w Polsce powinny być budowane na zasadzie: „zbuduj
i dostarczaj paliwo jądrowe przez cały czas funkcjonowania elektrowni, zabieraj wypalone pręty”.
Takie podejście pozwoli na uzyskanie korzystnej ceny na całą inwestycję oraz pozbawi kłopotów
związanych ze składowaniem promieniotwórczych odpadów wysokoaktywnych.
Działanie 10. Dozór jądrowy
Celem tego działania jest zapewnienie funkcjonowania niezależnego, nowoczesnego i profesjonalnego
dozoru jądrowego, który jako instytucja zaufania publicznego będzie mógł sprostać wyzwaniom, jakie
niesie ze sobą rozwój energetyki jądrowej w Polsce.
Zadania: przygotowanie PAA do pełnienia roli dozoru jądrowego na potrzeby energetyki jądrowej zwiększenie obsady kadrowej i środków finansowych na funkcjonowanie i rozwinięcie zaplecza
technicznego. Wydawanie zaleceń organizacyjno-technicznych. Szkolenie własnych kadr.
Odpowiedzialni: Prezes PAA.
1. Realizowane zadania
W ramach działania zgodnie z załącznikiem nr 2 do Programu PEJ, PAA realizuje następujące zadania
a) Wykonywanie niezbędnych ekspertyz i analiz dotyczących ram prawnych określających
funkcjonowanie energetyki jądrowej,
b) Realizacja programu kształcenia kadr dla instytucji związanych z energetyką jądrową,
c) Przygotowanie PAA do pełnienia roli dozoru jądrowego i radiologicznego dla potrzeb energetyki
jądrowej oraz innych służb i instytucji niezbędnych do wdrożenia energetyki jądrowej.
Prezes PAA jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach bezpieczeństwa
jądrowego i ochrony radiologicznej. Jego działalność reguluje ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. 38
Prawo atomowe oraz akty wykonawcze do tej ustawy. W ww. ustawie znajdują się główne
wymagania dotyczące wydawania zezwoleń dla jednostek prowadzących budowę, rozruch,
eksploatację i likwidację obiektów jądrowych. Szczegółowe wymagania związane z zapewnieniem
bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej na wszystkich ww. etapach życia elektrowni
znajdują się w szeregu rozporządzeń Rady Ministrów z lat 2012-2015 opracowanych głównie na
podstawie wymagań MAEA.
W latach 2016-2018 trwała analiza istniejących wymogów prawnych pod kątem ich zgodności
z zaktualizowanymi wymaganiami MAEA oraz poziomami referencyjnymi WENRA (ang. Western
European Nuclear Regulators Association) poprzez udział w spotkaniach technicznych i warsztatach
MAEA oraz udział w grupach roboczych, m.in. udział w grupie roboczej WENRA RHWG (Reactor
Harmonization Working Group), w której to grupie przedstawiciel PAA jest obserwatorem od stycznia
2016 roku. Grupa ta zajmuje się m.in. standaryzacją i ulepszaniem wymagań prawnych wobec
elektrowni jądrowych. Dodatkowo, analiza polskich ram prawnych dotycząca bezpieczeństwa
jądrowego, w tym procesu wydawania zezwolenia na budowę pierwszej elektrowni jądrowej jest
jednym z założeń projektu ALEP (Advanced Licensing Exercise Project). Przygotowania do projektu
ALEP były realizowane od 2017 r., a sam projekt rozpoczął się w 2018 r. i będzie kontynuowany
w kolejnych latach.
ALEP jest autorskim projektem PAA, realizowanym przy współpracy z międzynarodowym Forum
Współpracy Dozorowej (RCF), MAEA oraz Komisją Dozoru Jądrowego USA (US NRC). W ramach ALEP
powstał interdyscyplinarny zespół ekspercki złożony z kilkudziesięciu pracowników PAA oraz trzech
ekspertów (dwóch z USA i jednego z Wielkiej Brytanii). Zespół zajmie się doskonaleniem i rozbudową
wewnętrznych procedur potrzebnych do przeprowadzenia przez PAA oceny dozorowej niezbędnej do
zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego przez projektowaną elektrownię jądrową. Wykonywana jest
symulacja wydawania zezwolenia na budowę elektrowni jądrowej wraz z przeanalizowaniem polskich
ram prawnych. Wynikiem projektu mają być m.in. sugestie odnośnie zmian w istniejących już
przepisach, propozycje stworzenia nowych regulacji oraz zmian procedur dozorowych dotyczących
licencjonowania.
W ramach zadania Wykonywanie niezbędnych ekspertyz i analiz dotyczących ram prawnych
określających funkcjonowanie energetyki jądrowej zlecono również wykonanie opracowań oraz
ekspertyz dotyczących bezpieczeństwa jądrowego organizacjom i instytucjom zewnętrznym
posiadającym kompetencje do wykonania takich ekspertyz. Opracowania i ekspertyzy wykonane
przez organizacje zewnętrzne dotyczyły zagadnień związanych z analizami bezpieczeństwa dla
obiektów jądrowych oraz składowisk odpadów promieniotwórczych.
Zadanie nr 5 z rezerwy celowej Programu PEJ - Przygotowanie PAA do pełnienia roli dozoru
jądrowego i radiologicznego dla potrzeb energetyki jądrowej – wydatki PAA na CEZAR. W ramach
przygotowania departamentu CEZAR PAA (Centrum ds. Zdarzeń Radiacyjnych) do realizacji Programu
PEJ w latach 2016-2019, poza rozwojem kompetencji opisanym powyżej, wzmocniono infrastrukturę
poprzez zakup i uruchomienie dodatkowych stacji wczesnego wykrywania skażeń
promieniotwórczych oraz zaprojektowanie i wdrażanie zintegrowanego systemu informatycznego na
potrzeby Komputerowego Centrum Analizy Danych.
Zadaniem stacji pomiarowych systemu wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych jest
umożliwienie bieżącej oceny sytuacji radiacyjnej kraju, jak również wczesne wykrywanie skażeń
promieniotwórczych w razie zaistnienia zdarzenia radiacyjnego. W roku 2015 zainstalowanych było
na terenie Polski 13 stacji pomiarowych, a w następnych latach sukcesywnie uruchamiano kolejne
stacje pomiarowe. Łącznie na koniec 2019 r. pracowały 24 stacje oraz trwały przygotowania do
uruchomienia kolejnych.
Zintegrowany system informatyczny na potrzeby Komputerowego Centrum Analizy Danych (KCAD)
w CEZAR ma umożliwić Prezesowi PAA dokonanie szybkiej i kompletnej analizy sytuacji radiacyjnej.
Pozwoli także na dostęp do aktualnych danych radiologicznych dotyczących zarówno sytuacji wokół
obiektu jądrowego, jaki i jego oddziaływania na ludność i środowiska całego kraju. Dodatkowo,
system ma zapewnić prowadzenie wymiany danych radiologicznych w ramach wypełniania
zobowiązań wynikających z art. 35 i 36 Traktatu EURATOM, platformy EURDEP, itp. System ma
również umożliwiać podgląd zweryfikowanych danych pomiarowych w formie skomentowanych
map, wykresów i tabel dla osób z ogółu ludności. W ramach realizacji zadania pod koniec 2016 r.
została dostarczona, zainstalowana i skonfigurowana platforma sprzętowa dla systemu KCAD (system
klastrowy) oraz podstawowe oprogramowanie systemowe i bazodanowe. W 2017 r. pracownicy
CEZAR uczestniczyli w szkoleniach dotyczących obsługi i administracji podsystemów KCAD. W roku
2018 wykonano projekt informatyczny systemu KCAD, który znajduje się w fazie realizacji.
2. 2. Działania Inwestora
Program budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej został formalnie zapoczątkowany w styczniu
2009 r. przyjęciem przez Radę Ministrów uchwały w sprawie przygotowania i wdrożenia Programu
PEJ. Jako inwestor – podmiot wiodący we wdrażaniu Programu PEJ wskazana została PGE Polska
Grupa Energetyczna S.A. (dalej: PGE S.A.). W ślad za tym w Grupie Kapitałowej PGE powołano
odrębne jednostki organizacyjne dedykowane energetyce jądrowej, tj. PGE Energia Jądrowa S.A.
(z dniem 31 lipca 2013 r. połączona z PGE S.A.) oraz PGE EJ 1 sp. z o.o. (dalej: Spółka lub PGE EJ 1).
Obecnie w ramach Grupy Kapitałowej PGE funkcjonują dwie dedykowane jednostki do realizacji
Programu: Wydział Energetyki Jądrowej w Departamencie Inwestycji PGE S.A. oraz spółka celowa
PGE EJ1 odpowiedzialna za bezpośrednie przygotowanie procesu inwestycyjnego, przeprowadzenie
badań lokalizacyjnych i środowiskowych w celu wskazania lokalizacji przyszłej elektrowni jądrowej
oraz za uzyskanie wszelkich niezbędnych decyzji warunkujących budowę EJ.
Docelowo, PGE EJ1 ma pełnić rolę operatora EJ, tym samym musi wypełnić określone wymagania
w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i uzyskać odpowiednie zezwolenia wydawane przez krajowy
dozór jądrowy – Prezesa PAA, określone w ustawie z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe.
Program budowy pierwszej polskiej EJ realizowany jest zgodnie ze strategią GK PGE z dnia 6 września
2016 r., w której energetyka jądrowa została uwzględniona jako opcja do realizacji po 2025 r.
W grudniu 2016 r. zaktualizowany został zakres Programu PEJ, który zgodnie z wytycznymi PGE S.A.,
koncentruje się teraz na przeprowadzeniu badań lokalizacyjnych i środowiskowych do momentu
przygotowania Raportu OOŚ (Raport z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko) i Raportu
Lokalizacyjnego.
Podsumowanie działań Inwestora
a) Budowa kompetencji – stworzono wykwalifikowany zespół pracowników (specjaliści branżowi,
zaplecze techniczne oraz wsparcie administracyjne) niezbędny do prowadzenia prac
związanych z rozpoczęciem przetargu na wybór technologii EJ – liczba etatów PGE EJ1 wzrosła
od 8 na koniec 2010 r. do 138 w czerwcu 2016 r. W związku z ograniczeniem zakresu Programu
do opracowania Raportów OOŚ i Lokalizacyjnego, liczba pracowników Spółki uległa
znaczącemu ograniczeniu, a kompetencje jej pracowników koncentrują się na tych
niezbędnych do realizacji Programu EJ,
b) Wybór dwóch lokalizacji oraz prowadzenie badań lokalizacyjnych i środowiskowych
w pełnym zakresie – przeprowadzono wielokryterialną analizę kwalifikacji lokalizacji,
zawężając ich liczbę z 91 przeanalizowanych potencjalnych lokalizacji do 2 (Lubiatowo-Kopalino
oraz Żarnowiec, woj. pomorskie), które zostały poddane pełnym badaniom lokalizacyjnym
i środowiskowym.
Badania lokalizacyjne i środowiskowe w pełnym zakresie rozpoczęto wiosną 2017 r. po
podpisaniu z ELBIS (1) w grudniu 2016 r. umowy na realizację terenowych badań
lokalizacyjnych i środowiskowych (za wyjątkiem badań głębokiego podłoża i monitoringu
meteorologicznego) oraz (2) w marcu 2017 r. umowy na realizację badań geofizycznych
głębokiego podłoża i umowy na prowadzenie monitoringu meteorologicznego. W szczególności
do końca I kwartału 2019 r.
•
•
•
•
•
W związku z ukończeniem dwunastomiesięcznego monitoringu dla części obszarów
badawczych, m.in.: chemizm jakości środowiska, badanie dna morskiego, monitoring
hydrologiczny, inwentaryzacja przyrodnicza, inwentaryzacja archeologiczna, kartowanie
hydrologiczne i badania tachimetryczne przeprowadzono szereg konsultacji z wykonawcą
w celu wypracowania właściwego i ujednoliconego podejścia do prezentacji w raportach
końcowych i waloryzacyjnych wyników tych badań na potrzeby oceny aktualnego stanu
środowiska oraz opracowania finalnych produktów tych prac na potrzeby przygotowania
Raportu OOŚ,
Zakończono i odebrano raport z polowych prac sejsmicznych zrealizowanych w ramach
Badań geofizycznych głębokiego podłoża. Odebrano czwartą i ostatnią część danych
hydrologicznych oraz meteorologicznych z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej
(IMGW) w ramach podpisanej z tym Instytutem umowy,
W ramach działania związanego z weryfikacją możliwości istnienia wady zasadniczej,
w oparciu o zatwierdzony Projekt robót geologicznych dla badań geofizycznych głębokiego
podłoża przeprowadzono prace polowe,
W zakresie prowadzenia pomiarów mających na celu rozpoznanie warunków geologicznych
i hydrogeologicznych dla potencjalnych lokalizacji elektrowni jądrowych zakończono
wykonywanie odwiertów o głębokości do 200 m. p.p.t.,
Rozpoczęto przygotowania do wyboru Wykonawcy Raportu Lokalizacyjnego i Raportu OOŚ,
c) Współpraca z instytucjami krajowymi m.in. z dozorem jądrowym (Prezes PAA), dozorem
technicznym (UDT), dozorem środowiskowym (GDOŚ) oraz Sztabem Generalnym Wojska
Polskiego i Strażą Graniczną, czego efektem są bieżące uzgodnienia dotyczące licznych
i dedykowanych dla EJ wymagań dla uzyskania zezwoleń i pozwoleń w obszarach
kompetencyjnych tych organów,
d) Współpraca ze społecznością lokalną – stabilne poparcie dla EJ w gminach lokalizacyjnych na
poziomie 65% - 72% w latach 2011-2018 jest sukcesem prowadzonych przez Spółkę działań
w czterech głównych obszarach: 1/ współpraca z samorządami, 2/ program wsparcia rozwoju
gmin lokalizacyjnych, 3/ działania informacyjno-edukacyjne, 4/ działalność w zakresie
społecznej odpowiedzialności biznesu. W szczególności, ostatnie badanie poparcia w gminach
lokalizacyjnych (wynik z grudnia 2018 r.) wskazało na poparcie budowy elektrowni jądrowej
w Polsce wśród mieszkańców gmin lokalizacyjnych średnio na poziomie 69%,
e) Wsparcie merytoryczne doświadczonych doradców branżowych – prowadzone przez Spółkę
prace są wspierane przez wyspecjalizowane firmy doradcze i ekspertów, zarówno krajowych,
jak i zagranicznych, w szczególności w obszarze energetyki jądrowej. Należy do nich m.in.
wybrany w przetargu publicznym Doradca Techniczny, firma Wood (dawniej Amec Foster
Wheeler), która zapewnia kompleksowe wsparcie Spółki, m.in., w kluczowych obszarach jej
działalności.
Organizacja prac w programie EJ
Na obecnym etapie, kluczowym elementem prac w Programie EJ jest kontynuacja badań
lokalizacyjnych i środowiskowych oraz przygotowanie Raportów OOŚ i Lokalizacyjnego.
W związku z powyższym, aktualny zakres Programu EJ realizowany jest w ramach 4 projektów,
których cele zostały opisane poniżej w tabeli.
Lp.
Projekty realizowane
w ramach Programu EJ
Cel Projektu
1
Przeprowadzenie badań
i przygotowanie Raportów
OOŚ i Lokalizacyjnego
Przeprowadzenie badań i przygotowanie Raportu z oceny oddziaływania
przedsięwzięcia na środowisko (OOŚ) i Raportu Lokalizacyjnego na
potrzeby uzyskania Decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach („DŚU”)
i Decyzji o ustaleniu lokalizacji („DUL”) Inwestycji.
2
Przygotowanie analiz
i studiów do Raportów OOŚ
i Lokalizacyjnego
Wykonanie w szeroko pojętym obszarze technicznym szeregu opinii,
opracowań, studiów oraz przeprowadzanie analiz celowych dla potrzeb
wskazania preferowanej lokalizacji (np. studium wody i analiza zagrożeń
zewnętrznych), w tym przygotowanie Raportu OOŚ i Raportu
Lokalizacyjnego.
3
Zapewnienie informacji
o infrastrukturze
towarzyszącej EJ do
Raportów OOŚ i
Lokalizacyjnego
Dostarczenie niezbędnych informacji o infrastrukturze towarzyszącej, jak
ma powstać i być użytkowana na etapie budowy oraz funkcjonowania
elektrowni jądrowej, w zakresie niezbędnym do przygotowania Raportu
OOŚ i Raportu Lokalizacyjnego.
4
Wdrożenie Zintegrowanego
Systemu Zarządzania
Standaryzacja działań i podniesienie efektywności w działaniu PGE EJ 1
oraz spełnienie wymagań polskiego i międzynarodowego prawa dla
branży jądrowej oraz wytycznych MAEA poprzez wdrożenie
Zintegrowanego Systemu Zarządzania.
Lista kluczowych efektów/produktów Programu budowy pierwszej polskiej
elektrowni jądrowej
Rok 2016
1. Na podstawie wstępnych badań i analiz z trzech potencjalnych lokalizacji Choczewo i Lubiatowo
Kopalino (gmina Choczewo) oraz Żarnowiec (gminy Gniewino i Krokowa), w styczniu 2016 r.
wybrano dwie lokalizacje do pełnego programu badań środowiskowych i lokalizacyjnych oraz
oceny oddziaływania na środowisko – Lubiatowo-Kopalino oraz Żarnowiec.
2. W maju 2016 r. uzyskano postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska o ustaleniu
zakresu Raportu OOŚ z uwzględnieniem dwóch wariantów lokalizacyjnych: Lubiatowo-Kopalino
i Żarnowiec.
3. Uruchomiono badania w zakresie monitoringu sejsmicznego w lokalizacjach LubiatowoKopalino i Żarnowiec oraz kontynuowano inwentaryzację awifauny migrującej. Na potrzeby
przeprowadzenia monitoringu meteorologicznego w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino wykonano
projekt budowlany masztu meteorologicznego i uzyskano pozwolenie na budowę.
4. Złożono wniosek do projektu Planu Zagospodarowania Przestrzennego Polskich Obszarów
Morskich, w celu ujęcia w ww. planie infrastruktury towarzyszącej oraz elementów elektrowni
jądrowej zlokalizowanych na obszarach Morza Bałtyckiego w pasie nadbrzeżnym.
5. W grudniu 2016 r. zawarto z ELBIS umowę na realizację terenowych badań lokalizacyjnych
i środowiskowych niezbędnych do uzyskania DŚU i DUL za wyjątkiem monitoringu
meteorologicznego i badań głębokiego podłoża.
6. Opracowano Plan Zarządzania Interesariuszami.
7. Uzyskano Raport dotyczący rekomendacji w zakresie wyboru nadmorskiego wariantu
lokalizacyjnego dla pierwszej polskiej elektrowni jądrowej.
8. Przygotowano dokumentację Zaproszenia do udziału w Postępowaniu Zintegrowanym wraz
z całością dokumentacji kwalifikacyjnej Wykonawców.
9. Przygotowano projekty umów o zachowaniu poufności z potencjalnymi uczestnikami
Postępowania Zintegrowanego.
10. Zebrano dokumentację wzorcową z domeny publicznej na potrzeby wypracowania założeń do
umowy EPC (umowy o generalną realizację inwestycji), umów dostawy paliwa oraz umowy O&M
(umowy dotyczącej świadczenia usług wsparcia w zakresie prowadzenia i utrzymania ruchu
elektrowni jądrowej)/umowy LTSA (długoterminowej umowy o świadczenie usług).
11. Przygotowano ogólny plan zagospodarowania terenu lokalizacji EJ.
12. Przygotowano matrycę wymagań BJOR (bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej)
wynikających z przepisów ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe.
13. Przygotowano Plan uzyskiwania zezwoleń, pozwoleń i innych właściwych decyzji (Plan ZIP).
14. Przygotowano plan zatrudnienia dla fazy I budowy EJ (do rozstrzygnięcia Postępowania
Zintegrowanego).
15. Przygotowano Mapę procesów i wdrożono ok. 60 elementów ZSZ.
16. Decyzją Komitetu Sterującego z dnia 26 października 2016 r. prace nad Postępowaniem
Zintegrowanym zostały formalnie wstrzymane i od tej pory PGE EJ 1 nie prowadziła żadnych
działań związanych z pozyskaniem technologii jądrowej lub innych elementów będących
przedmiotem planowanego postępowania.
Rok 2017
1. W marcu 2017 r. podpisano dwie kolejne umowy realizacyjne z ELBIS, tj. umowę na badania
geofizyczne głębokiego podłoża oraz umowę na prowadzenie monitoringu meteorologicznego,
w tym budowę masztu meteorologicznego w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino oraz modernizację
masztu meteorologicznego w lokalizacji Żarnowiec.
2. Uruchomiono terenowe badania lokalizacyjne i środowiskowe w dwóch lokalizacjach LubiatowoKopalino i Żarnowiec. Na program tych badań składają się następujące obszary
a) Badania hydrogeologiczne,
b) Kartowanie geologiczne i geomorfologiczne,
c) Badania geologiczne,
d) Nadzór podczas prowadzenia badań geologicznych,
e) Monitoring hydrologiczny wód śródlądowych,
f) Monitoring hydrologiczny wód morskich,
g) Kartowanie hydrologiczne i badania tachimetryczne,
h) Badania dna morskiego,
i) Chemizm środowiska lądowego,
j) Jakość środowiska morskiego,
k) Inwentaryzacja przyrodnicza na lądzie,
l) Inwentaryzacja archeologiczna,
m) Monitoring radiacyjny,
n) Zanieczyszczenie powietrza.
3. Niezależnie od opisanego powyżej programu badań kontynuowano monitoring sejsmiczny, który
został uruchomiony przez Instytut Geofizyki PAN w marcu 2016 r.
4. Kontynuowano podjęte w 2016 r. działania w celu uzyskania prawa do korzystania z informacji
geologicznej w postaci archiwalnych danych sejsmicznych oraz otworowych głębokiego podłoża
(będących w dyspozycji Skarbu Państwa oraz podmiotów komercyjnych, m.in. PGNiG) dla
zapewnienia zgodnego z prawem przeprowadzenia oceny terenu przeznaczonego pod lokalizację
obiektu jądrowego, a tym samym wypełnienia wymogów Rozporządzenia Lokalizacyjnego.
5. Uzyskano niezbędne decyzje administracyjne dla realizowanych badań, w tym decyzje
administracyjne zatwierdzające projekty Prac Geologicznych i Plany Ruchu Zakładów i pozwolenia
na użytkowanie masztu meteorologicznego w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino oraz
przeprowadzono odbiór prac w zakresie modernizacji masztu meteorologicznego w lokalizacji
Żarnowiec.
6. Uzgodniono projekt umowy ze Skarbem Państwa reprezentowanym przez Ministra Środowiska
na zakup pierwszego pakietu geologicznego danych archiwalnych, potrzebnych do realizacji
badań głębokiego podłoża.
7. Wszczęto postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego w oparciu o przepisy ustawy –
Prawo zamówień publicznych na zakup prawa do korzystania z informacji geologicznej od PGNiG.
8. Zawarto z Instytutem Meteorologii i Gospodarki Wodnej umowę na pozyskanie danych
meteorologicznych i hydrologicznych, niezbędnych do przeprowadzenia analiz na potrzeby
określenia stanu środowiska i terenu potencjalnych lokalizacji posadowienia obiektu jądrowego.
9. W ramach prac służących przygotowaniu infrastruktury towarzyszącej, realizowano działania
mające na celu pozyskanie danych wejściowych niezbędnych do opracowania studium
transportowego, analizy punktu przyłączenia elektrowni jądrowej do krajowej sieci przesyłowej,
studium korytarza wysokich napięć oraz studium zaopatrzenia w wodę i odprowadzenia ścieków.
10. Przeprowadzono inwentaryzację obiektów zlokalizowanych na terenie objętym analizą
rozbiórkową byłej elektrowni jądrowej w Żarnowcu.
11. Podpisano umowę z Narodowym Centrum Badań Jądrowych na opracowanie analizy dyspersji
radionuklidów.
12. Podpisano umowy o poufności z dwoma dostawcami technologii jądrowej.
13. Opracowano i częściowo wdrożono metodykę zarządzania programem i projektami.
14. Przeprowadzono analizę rozbieżności pomiędzy istniejącym w Spółce ZSZ a wymaganiami
ISO 9001:2015.
15. Przeprowadzono badania poparcia społecznego „Postawy Polaków wobec energetyki jądrowej”.
Rok 2018
1. Kontynuowano prace terenowe, odbierając opracowywane przez spółkę ELBIS na bieżąco wyniki
badań środowiskowych i lokalizacyjnych w formie raportów kwartalnych.
2. W ramach badań głębokiego podłoża (weryfikacji istnienia wady zasadniczej) w rozpatrywanych
lokalizacjach elektrowni jądrowej
a) opracowano Katalog trzęsień ziemi dla makroregionu, regionu i obszaru,
b) zakończono prace związane z opracowaniem charakterystyki geologiczno-morfologicznej
rejonu lokalizacji Żarnowiec i Lubiatowo-Kopalino,
c) pozyskano z Ministerstwa Środowiska pierwszy pakiet archiwalnych danych sejsmicznych
i otworowych, wynikający z podpisanej umowy,
d) pozyskano archiwalne dane sejsmiczne i otworowe od PGNiG,
e) uruchomiono postępowanie zakupowe na zakup od GX Technology Corporation (ION
Geophysical) praw do korzystania z informacji geologicznej.
3. W zakresie badań meteorologicznych uruchomiono dwudziestoczteromiesięczny monitoring
oparty na pomiarach za pomocą aparatury zainstalowanej na masztach i w ogródkach
meteorologicznych oraz za pomocą sodarów w lokalizacjach Żarnowiec i Lubiatowo-Kopalino.
4. Podpisano umowy o zachowaniu poufności (NDA) z pozostałymi trzema dostawcami
rozważanych technologii jądrowych, dotyczące wymiany danych technicznych i komercyjnych.
5. Złożono w Urzędzie Morskim w Gdyni wniosek o pozwolenie na układanie i utrzymywanie
rurociągów na potrzeby systemu chłodzenia elektrowni jądrowej w obszarze morskim dla
lokalizacji Lubiatowo-Kopalino.
6. W ramach monitoringu sejsmicznego odebrano raport końcowy z badań realizowanych w ramach
podstawowej umowy z IGF PAN oraz suplement do raportu końcowego z badań realizowanych
w ramach Aneksu nr 1 do tej umowy. Podpisano także Aneks nr 2 do umowy z IGF PAN na
kontynuację monitoringu sejsmicznego.
7. W zakresie prac związanych z pozyskaniem danych archiwalnych na potrzeby badań
geofizycznych głębokiego podłoża podpisano umowę na weryfikację danych archiwalnych Skarbu
Państwa (część morska) będących w zasobach firmy Geofizyka Toruń.
8. Odebrano Raport końcowy z charakterystyki budowy geologicznej makroregionu lokalizacji
Lubiatowo-Kopalino i Żarnowiec.
9. W zakresie badań meteorologicznych odebrano dokumentację powykonawczą infrastruktury
towarzyszącej sodaru w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino.
10. Zakończono i odebrano raport z polowych prac sejsmicznych zrealizowanych w ramach Badań
geofizycznych głębokiego podłoża.
11. Odebrano całość danych hydrologicznych oraz meteorologicznych z Instytutu Meteorologii
i Gospodarki Wodnej (IMGW) w ramach podpisanej z tym Instytutem Umowy.
12. W zakresie prowadzenia pomiarów mających na celu rozpoznanie warunków geologicznych
i hydrogeologicznych dla potencjalnych lokalizacji elektrowni jądrowej zakończono wykonywanie
odwiertów o głębokości do 200 m. p.p.t.
13. Opracowano Analizę rozbiórkową byłej elektrowni jądrowej w Żarnowcu.
14. Opracowano Raport zawierający wytyczne dotyczące określania zagrożeń zewnętrznych.
15. Zakończono prace nad symulacją w systemie RODOS na potrzeby Analizy dyspersji radionuklidów
– praca wykonana przez NCBJ.
16. Uzyskano decyzję PSE S.A., wskazującą miejsce przyłączenia EJ do Krajowego Systemu
Elektroenergetycznego dla lokalizacji Lubiatowo-Kopalino.
17. Podpisano umowę na wykonanie przez Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych
(ZUOP) koncepcji gospodarki odpadami promieniotwórczymi.
18. Złożono uwagi do rewizji pierwszego projektu Planu Zagospodarowania Przestrzennego Polskich
Obszarów Morskich w celu zabezpieczenia terenu pod przyszłą infrastrukturę EJ w części
morskiej.
19. Zarządzono potencjalną kolizją w części morskiej, pomiędzy infrastrukturą PGE EO a PGE EJ 1 –
odbiór przez PGE EO „Koncepcji trasy przyłącza elektroenergetycznego dla Morskich Farm
Wiatrowych” z wyborem wariantu podstawowego – W1 (trasa A) oraz wariantu alternatywnego
– W4 (trasa B), stanowi potwierdzenie, że nie występuje przedmiotowa kolizja.
20. Kontynuowano prace związane z pozyskiwaniem i weryfikacją danych od potencjalnych
dostawców technologii jądrowej na potrzeby planowanych analiz, w tym m.in. Studium
transportowego, Studium korytarza HV oraz Studium Zaopatrzenia w wodę i odprowadzania
ścieków, których zlecenie planowane jest w 2019 r.
21. Przeprowadzono uzgodnienia z Ministerstwem Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz
złożono w Urzędzie Morskim w Gdyni wnioski o wydanie pozwolenia na układanie
i utrzymywanie kabli i rurociągów na potrzeby systemu chłodzenia elektrowni jądrowej na
obszarze morza terytorialnego, osobno dla lokalizacji Lubiatowo-Kopalino i Żarnowiec, na okres
35 lat, w celu zabezpieczenia terenu pod przyszłą infrastrukturę EJ.
22. Wykluczono kolizję linii kablowych wyprowadzających moc z Morskich Farm Wiatrowych
z Infrastrukturą EJ w części morskiej dla lokalizacji Lubiatowo-Kopalino, w wyniku
uprawomocnienia się decyzji Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni nr 5/18 z dnia 23.11.2018 r.,
uchylającej pozwolenie na ułożenie i utrzymywanie podmorskich kabli, stanowiących morską
infrastrukturę przesyłową energii elektrycznej, wydane na rzecz Inwestycji Infrastrukturalnych
sp. z o.o.
23. Zaktualizowano mapę procesów, dostosowując ją do realizowanego zakresu programu EJ oraz
przygotowano szereg elementów ZSZ na poziomie procesów i procedur, biorąc pod uwagę
wymagania standardu ISO 9001:2015 oraz wymagania MAEA.
Rok 2019
1. Kontynuowano prace terenowe i odebrano przez spółkę ELBIS cząstkowe wyniki badań
środowiskowych i lokalizacyjnych w formie Raportu za IV kwartał 2018 r.
2. Kontynuowano monitoring sejsmiczny w rejonie lokalizacji EJ realizowany prze IGF PAN.
3. Odebrano Raport za III kwartał pomiarowy z wynikami pomiarów synoptycznych oraz
aerologicznych w ramach monitoringu meteorologicznego w lokalizacjach EJ.
4. Pozyskano komplet danych geologicznych od Skarbu Państwa na potrzeby badań geofizycznych
głębokiego podłoża.
5. Pozyskano komplet danych technicznych od Dostawców Technologicznych (z wyjątkiem SNC
Lavalin) do Studium wody.
6. Pozyskano informacje w zakresie analizy zagrożeń zewnętrznych dot. możliwych zagrożeń dla
elektrowni jądrowej związanych z instalacjami i magazynami gazu w rejonie planowanych
lokalizacji EJ.
7. Podpisano umowę na zakup danych geologicznych od GX Technology Corporation (ION
Geophysical) na potrzeby badań geofizycznych głębokiego podłoża.
8. W zakresie badań geofizycznych głębokiego podłoża odebrano od ELBIS Raport z opracowania
danych geofizyki wiertniczej.
9. Zakończono spotkania z potencjalnymi wykonawcami Raportów OOŚ i Lokalizacyjnego w ramach
prowadzonego dialogu technicznego.
10. Odebrano od NCBJ wyniki symulacji w systemie RODOS na potrzeby Analizy dyspersji
radionuklidów.
11. Przekazano ME uwagi do drugiej wersji projektu Planu zagospodarowania przestrzennego
polskich obszarów morskich wraz z oceną oddziaływania na środowisko oraz propozycję nowych
zapisów
w tym Planie, w celu zabezpieczenia obszaru morskiego na potrzeby budowy elektrowni jądrowej
oraz infrastruktury towarzyszącej.
12. W ramach wdrożenia Zintegrowanego Systemu Zarządzania (ZSZ) kontynuowano
dostosowywanie dokumentacji ZSZ do aktualnie realizowanego zakresu Programu EJ, biorąc pod
uwagę wymagania standardu ISO 9001:2015 oraz wymagania MAEA, w tym przekazane podczas
warsztatów i misji z udziałem ekspertów MAEA w 2018 r.
13. Zatwierdzono Program Wsparcia Rozwoju Gmina Lokalizacyjnych na 2019 rok.
3.
PODSUMOWANIE
Administracja rządowa i inne instytucje
Administracja rządowa i inne instytucje realizują swoje
z harmonogramem. Dotychczasowe dokonania obejmują m.in.
–
–
–
–
–
zadania
terminowo,
zgodnie
stworzenie pełnych ram prawnych dla energetyki jądrowej,
prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych o szerokim zasięgu,
realizację Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym,
prowadzenie działań na rzecz znalezienia lokalizacji dla budowy nowego składowiska
odpadów promieniotwórczych nisko i średnioaktywnych,
dozór jądrowy oraz inne inspekcje i służby (np. Urząd Dozoru Technicznego) przygotowują
się do przyjęcia nowych zadań związanych z wdrożeniem energetyki jądrowej,
–
–
–
– 48 –
Poz. 4
kontynuacji działań wspierających udział polskiego przemysłu w budowie elektrowni
jądrowych, w tym prowadzenie ciągłych identyfikacji odpowiednich przedsiębiorstw oraz
ich szkolenia dotyczące norm i standardów obowiązujących w tym sektorze,
wykonanie licznych analiz na potrzeby aktualizacji Programu PEJ,
nawiązanie, utrzymanie i kontynuowanie szerokiej współpracy międzynarodowej oraz
dwustronnej w zakresie energetyki jądrowej, w tym: z MAEA w Wiedniu, z którą
realizowany jest program współpracy technicznej, Agencją Energii Jądrowej OECD, Bankiem
Danych Agencji Energii Jądrowej OECD, Międzynarodowymi Ramami Współpracy dla
Energetyki Jądrowej – IFNEC.
Inwestor
Wystąpiły poważne opóźnienia w realizacji harmonogramu przedstawionego przez Inwestora
w Programie PEJ po stronie inwestora. Żadne z przewidzianych do realizacji w objętym sprawdzaniem
terminie działań nie zostało wykonane zgodnie z przyjętym harmonogramem oraz upływem czasu
objętym sprawozdaniem.
Wnioski
1. Z uwagi na stwierdzone opóźnienia, dalsza realizacja Programu PEJ wymaga zdynamizowania
jego realizacji. Do tego niezbędne jest jednak podjęcie decyzji przesądzającej o rozwoju
energetyki jądrowej. Działania MK powinny być ukierunkowane na ten cel.
2. Po jej podjęciu należy przeanalizować obecny system wdrażania projektu i dokonać zmian
w sposobie jego realizacji, szczególnie po stronie Inwestora.
Wykonanie niezbędnych ekspertyz i analiz
dotyczących ram prawnych określających
funkcjonowanie energetyki jądrowej,
w tym
• MK (planowane)
• MK (rzeczywiste)
• PAA (planowane)
• PAA (rzeczywiste)
Wykonywanie analiz związanych z wdrażaniem
i aktualizacją programu energetyki jądrowej
(MK) (planowane)
(rzeczywiste)
Realizacja programu kształcenia kadr dla
instytucji związanych z energetyką jądrową,
w tym
• MK (planowane)
• MK (rzeczywiste)
• PAA (planowane)
• PAA (rzeczywiste)
• MNiSW (planowane)
• MNiSW (rzeczywiste)
• Państwowa Straż Pożarna
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
• Straż Graniczna
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
Zadanie
147
0*
0*
0*
0*
0*
0*
0*
0*
120*
120*
10*
10*
120*
120*
10*
10*
49
200*
210*
400*
100*
0
333**
200*
151*
200*
0*
100*
0*
200*
290*
400*
150*
0
0
200*
0*
200*
186*
100*
0*
2019
5
420*
220*
400*
133*
0
0
200*
310*
200*
310*
100*
0*
Wydatki w latach 2016–2019
2017
2018
3
4
150*
145*
400*
135*
0
0
200*
155*
200*
155*
150*
93*
2016
2
Rozliczenie wydatków na Program PEJ za lata 2016-2019 w tys. zł.
Monitor Polski
3.
2.
1.
Lp.
Załącznik
Przygotowanie PAA do pełnienia roli dozoru
jądrowego i radiologicznego dla potrzeb
energetyki jądrowej oraz innych służb i instytucji
niezbędnych do wdrożenia energetyki jądrowej,
w tym
• wydatki PAA na CEZAR
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
• Państwowa Straż Pożarna (zakup
aparatury)
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
Dostosowanie zaplecza naukowo-badawczego
(budżet MNiSW)**
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
Poszukiwanie zasobów uranu na terytorium
Polski, w tym
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
• środki NFOŚiGW
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
• budżet MK
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
5.
7.
200*
0*
200*
0*
200*
0*
200*
0*
50
2 000
0
2 000
0
2 000
0
2 000
0
2 200
0
15 000**
27 000**
2 200
0
2 200
0
15 000**
18 000**
2 200
0
15 000**
18 000**
0*
0*
0*
0*
0*
0*
0*
0*
15 000**
23 000**
1 800*
961*
1 050*
1 450*
1 428*
680*
1 000*
1 650*
1028*
875*
6 150*
2 242*
721*
668*
6 350*
275*
Monitor Polski
6.
Przeprowadzenie kampanii informacyjnoedukacyjnej dotyczącej energetyki jądrowej
(MK)
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
4.
27 101
25 816
w tym
1 840*
1 200
976
400*
104*
27 428
23 579
w tym
4 376*
1 200
1 103
400*
156*
22 328
20 849
w tym
3 306*
1 200
829
400*
350*
22 750
31 091
w tym
3 022*
1 200
736
400*
150*
– 51 –
51
Monitor Polski
* Środki z programu wieloletniego.
** Stosownie do przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r. poz. 85, z późn. zm.), a do 30 września 2018 r.
stosownie do przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. z 2018 r. poz. 87).
RAZEM
Przygotowanie udziału polskiego przemysłu
w Programie PEJ (MK)
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
Koszty uczestnictwa w organizacjach
międzynarodowych i programach badawczych
(budżet MK)
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
- Wydatki planowane
- Wydatki rzeczywiste
9.
8.