Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r.

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 10 marca 2021 r.

Poz. 264

OBWIESZCZENIE

MINISTRA KLIMATU I ŚRODOWISKA 1)

z dnia 2 marca 2021 r.

w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r.

Na podstawie art. 15a ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2020 r. poz. 833, z późn. zm.2))

ogłasza się Politykę energetyczną Polski do 2040 r., stanowiącą załącznik do niniejszego obwieszczenia.

Minister Klimatu i Środowiska: M. Kurtyka

1)

2)

Minister Klimatu i Środowiska kieruje działem administracji rządowej – energia, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa

Rady Ministrów z dnia 6 października 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Klimatu i Środowiska (Dz. U.

poz. 1720 i 2004).

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2020 r. poz. 843, 1086, 1378 i 1565 oraz z 2021 r.

poz. 234 i 255.

Załącznik do obwieszczenia Ministra Klimatu i Środowiska

z dnia …. (poz. …)

Załącznik do obwieszczenia Ministra Klimatu

i Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. (poz. 264)

WARSZAWA

Spis treści

1. Wprowadzenie ..................................................................................................................................................................... 3

Polityka klimatyczno-energetyczna oraz kontekst międzynarodowy ............................................................................. 3

Streszczenie .................................................................................................................................................................. 5

Umiejscowienie w systemie prawnym oraz systemie zarządzania rozwojem kraju ..................................................... 12

Struktura dokumentu .................................................................................................................................................... 13

2. Cel polityki energetycznej państwa .................................................................................................................................... 14

3. Cele szczegółowe PEP2040 .............................................................................................................................................. 15

CEL SZCZEGÓŁOWY 1. Optymalne wykorzystanie własnych surowców energetycznych ................................................. 15

CEL SZCZEGÓŁOWY 2. Rozbudowa infrastruktury wytwórczej i sieciowej energii elektrycznej ........................................ 21

CZĘŚĆ A) Rozbudowa infrastruktury wytwórczej energii elektrycznej .......................................................................... 21

CZĘŚĆ B) Rozbudowa elektroenergetycznej infrastruktury sieciowej .......................................................................... 29

CEL SZCZEGÓŁOWY 3. Dywersyfikacja dostaw i rozbudowa infrastruktury sieciowej gazu ziemnego, ropy naftowej

i paliw ciekłych ................................................................................................................................................................ 35

CZĘŚĆ A) Dywersyfikacja dostaw gazu ziemnego oraz rozbudowa infrastruktury gazowej ........................................ 35

CZĘŚĆ B) Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej oraz rozbudowa infrastruktury ropy naftowej i paliw ciekłych .......... 41

CEL SZCZEGÓŁOWY 4. Rozwój rynków energii ................................................................................................................. 44

CZĘŚĆ A) Rozwój rynku energii elektrycznej ............................................................................................................... 44

CZĘŚĆ B) Rozwój rynku gazu ziemnego ...................................................................................................................... 49

CZĘŚĆ C) Rozwój rynku produktów naftowych i paliw alternatywnych, w tym biokomponentów i elektromobilności .. 52

CEL SZCZEGÓŁOWY 5. Wdrożenie energetyki jądrowej .................................................................................................... 58

CEL SZCZEGÓŁOWY 6. Rozwój odnawialnych źródeł energii ............................................................................................ 62

CEL SZCZEGÓŁOWY 7. Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji ............................................................................................. 70

CEL SZCZEGÓŁOWY 8. Poprawa efektywności energetycznej .......................................................................................... 75

4. Wdrażanie i monitorowanie PEP2040 ............................................................................................................................... 81

Podmioty wdrażające ................................................................................................................................................... 81

Aktualizacja polityki i system monitorowania ............................................................................................................... 83

5. Wymiar terytorialny ............................................................................................................................................................ 83

6. Ramy finansowe i źródła finansowania PEP2040 .............................................................................................................. 89

Ramy finansowe PEP2040 określone w budżecie państwa w planowaniu wieloletnim ............................................... 91

Zestawienie możliwych źródeł finansowania PEP2040 – środki krajowe i pozakrajowe ............................................. 92

7. Lista projektów strategicznych PEP i SOR ........................................................................................................................ 96

8. Wskaźniki PEP2040 ........................................................................................................................................................... 98

9. Dokumenty powiązane ..................................................................................................................................................... 100

Wykaz skrótów ....................................................................................................................................................................... 104

Załącznik 1. Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa.

Załącznik 2. Wnioski z analiz prognostycznych dla sektora energetycznego.

Załącznik 3. Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko Polityki energetycznej Polski do 2040 r.

1. Wprowadzenie

Polityka klimatyczno-energetyczna oraz kontekst międzynarodowy

Istotny wpływ na kształtowanie krajowej strategii energetycznej ma polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej

(UE), w tym jej długoterminowa wizja dążenia do neutralności klimatycznej UE do 2050 r. oraz mechanizmy regulacyjne

stymulujące osiąganie efektów w najbliższych dziesięcioleciach. Realizacja w UE celów klimatyczno-energetycznych

na 2020 r. oraz 2030 r. jest kluczowa dla niskoemisyjnej transformacji energetycznej. W związku z realizacją ambicji

dekarbonizacji UE, w grudniu 2020 r. Rada Europejska zatwierdziła wiążący unijny cel zakładający ograniczenie emisji netto

gazów cieplarnianych do roku 2030 o co najmniej 55% w porównaniu z poziomem z roku 1990. Zwiększono tym samym

dotychczas obowiązujący 40% cel redukcyjny. Nowa unijna ambicja została określona jako kolektywny cel dla całej Unii tj.

realizowany na podstawie kontrybucji państw członkowskich, przy uwzględnieniu uwarunkowań krajowych, specyficznych

punktów startowych, potencjału redukcyjnego, zasady suwerenności w kształtowaniu krajowego miksu energetycznego,

konieczności zagwarantowania bezpieczeństwa energetycznego; w sposób możliwie najbardziej racjonalny pod względem

kosztów celem zachowania przystępnych cen energii dla gospodarstw domowych oraz konkurencyjności UE, jak również

uwzględniając zasadę sprawiedliwości i solidarności. Podążanie za dynamicznie przyspieszającymi trendami klimatycznoenergetycznymi UE będzie stanowić dla Polski znaczące wyzwanie transformacyjne.

Na ścieżce długoterminowej transformacji energetycznej, punktem odniesienia są cele określone na 2020 r.

W 2009 r. przyjęto pakiet regulacji wyznaczający trzy zasadnicze cele przeciwdziałania zmianom klimatu do 2020 r. (tzw. pakiet

3 x 20%), przy czym państwa członkowskie partycypują stosownie do swoich możliwości. Polska jest zobowiązana do

− zwiększenia efektywności energetycznej, poprzez oszczędność zużycia energii pierwotnej o 13,6 Mtoe w latach

2010–2020 w porównaniu do prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię z 2007 r.;

− zwiększenia do 15% udziału energii z OZE w końcowym zużyciu energii brutto do 2020 r.;

− kontrybucji w ogólnounijnej redukcji emisji gazów cieplarnianych o 20% (w porównaniu do 1990 r.) do 2020 r.

(w przeliczeniu na poziomy z 2005 r.: -21% w sektorach EU ETS i -10% w non-ETS).

W 2014 r. Rada Europejska utrzymała kierunek przeciwdziałania zmianom klimatu i zatwierdziła cztery cele w perspektywie

2030 r. dla całej UE, które po rewizji w 2018 r. i w 2020 r. mają następujący kształt

− zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych (GHG, ang. greenhouse gases) o co najmniej 55% w porównaniu z emisją

z 1990 r.;

− co najmniej 32% udział źródeł odnawialnych w zużyciu finalnym energii brutto;

− wzrost efektywności energetycznej o 32,5%;

− ukończenie budowy wewnętrznego rynku energii UE.

Powyższe cele są wkładem UE w realizację porozumień klimatycznych. Kluczowe znaczenie dla aktualnej polityki i działań ma

zawarte w grudniu 2015 r. podczas 21. konferencji stron Ramowej konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie

zmian klimatu (COP21), tzw. porozumienie paryskie. Wynika z niego konieczność zatrzymania wzrostu średniej globalnej

temperatury na poziomie poniżej 2°C w stosunku do poziomów sprzed epoki przemysłowej, a starać się należy, by było to nie

więcej niż 1,5°C. W czasie 24. konferencji (COP24) w grudniu 2018 r. podczas polskiej prezydencji, został podpisany tzw.

Katowicki pakiet klimatyczny wdrażający porozumienie paryskie. Szczególnej uwadze zostało poddane to, że wynikająca

z porozumienia paryskiego transformacja musi przebiegać w sposób sprawiedliwy i solidarny.

W 2019 r. zakończono trwające na forum UE prace nad pakietem regulacji Czysta energia dla wszystkich Europejczyków,

który wskazuje sposób operacjonalizacji unijnych celów klimatyczno-energetycznych na 2030 r. i ma przyczynić się do

wdrożenia unii energetycznej oraz budowy jednolitego rynku energii UE. Polski Rząd brał aktywny udział w kształtowaniu

ostatecznego brzmienia przepisów, gdyż regulacje te silnie wpływają na funkcjonowanie i określanie przyszłości modelu rynku

energii w Polsce.

Perspektywicznie zakłada się dalszą rewizję kluczowych regulacji UE dotyczących sektora energetycznego, które odnosić się

będą do celów i narzędzi polityki energetyczno-klimatycznej Unii Europejskiej w horyzoncie czasowym wykraczającym poza

ramy 2030 r. Dotyczy to w szczególności rozstrzygnięć względem długoterminowej wizji redukcji emisji gazów cieplarnianych

w UE do 2050 r. Z tego względu perspektywa po 2030 r. została określona kierunkowo, choć prognozy wykonane do PEP2040

mają perspektywę 2040 r. zgodnie z wymaganiami ustawowymi.

W 2019 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat ws. Europejskiego Zielonego Ładu, czyli strategii której ambitnym

celem jest osiągnięcie przez UE do 2050 r. neutralności klimatycznej – jako lidera światowego w tym zakresie. Polska poparła

ten cel, wypracowując jednak specyficzną krajową derogację, ze względu na trudny punkt startowy polskiej transformacji i jej

społeczno-ekonomiczne aspekty. Polska poczyniła w ostatnich kilkunastu latach ogromne postępy w zmniejszeniu wpływu

sektora energii na środowisko, w szczególności poprzez modernizację mocy wytwórczych oraz dywersyfikację struktury

wytwarzania energii. Nadal nasza zależność od paliw węglowych jest znacznie wyższa od innych państw członkowskich UE,

dlatego tak ważna jest dla nas sprawiedliwa transformacja, oznaczająca uwzględnienie punktu startowego, społecznego

kontekstu transformacji oraz przeciwdziałanie nierównomiernemu rozkładowi kosztów pomiędzy państwa, bardziej

obciążającemu gospodarki o wysokim wykorzystaniu paliw węglowych. Trzeba zauważyć, że koszty odnoszą się zarówno do

regionów węglowych (górniczych i energetycznych), jak również do całych gospodarek, które w krótkim czasie ponoszą

nakłady na nowe moce, często także na niedojrzałe ekonomicznie, droższe technologie, infrastrukturę sieciową, co jest

również odzwierciedlone w cenie energii.

W 2020 r. świat dotknęła pandemia koronawirusa, oddziałując na wszystkie gospodarki światowe. Ta sytuacja nadzwyczajna

uwidoczniła również istotną rolę sektora energii, w tym bezpieczeństwa energetycznego dla funkcjonowania gospodarki Polski

i innych państw europejskich. W najbliższych latach sektor energii stanie przed szeregiem wyzwań post-COVID związanych

m.in. z odbudową lub substytucją łańcuchów dostaw w celu prowadzenia inwestycji, mobilizacji środków finansowych

w budżetach nadwyrężonych przez skutki epidemii, a niekiedy – weryfikacji planów inwestycyjnych i akumulacji środków na

kluczowe przedsięwzięcia. Istotne, aby decyzje inwestycyjne były podejmowane uwzględniając aspekt zielonej i niskoemisyjnej

odbudowy gospodarczej. Działania związane z odbudową po pandemii mają na celu nadanie szybkiego i skutecznego

impulsu wzrostowego oraz stworzeniu nowych możliwości dla krajowej gospodarki. Oprócz narzędzi osłonowych i działań

mobilizujących krajowe środki publiczne, wykorzystane zostanie wsparcie unijne.

Transformacja energetyczna będzie wymagała zaangażowania wielu podmiotów i poniesienia znacznych nakładów

inwestycyjnych1, których skala w latach 2021–2040 może sięgnąć ok. 1 600 mld PLN. Inwestycje w sektorach paliwowoenergetycznych angażować będą środki finansowe w kwocie ok. 867-890 mld PLN. Prognozowane nakłady w sektorze

wytwórczym energii elektrycznej sięgać będą ok. 320-342 mld PLN, z czego ok. 80% zostanie przeznaczonych na moce

bezemisyjne tj. OZE i energetykę jądrową. Na skutek ww. głębokich przekształceń sektora paliwowo-energetycznego

następować może wzrost kosztów energii. Szereg inwestycji może uzyskać wsparcie finansowe (operacyjne i inwestycyjne),

dzięki czemu zmiany będą odbywać się w możliwie szybkim tempie i w większej skali. Istotne jest, aby sposób

przeprowadzenia transformacji zapewniał akceptowalne społecznie ceny energii i nie pogłębiał ubóstwa energetycznego.

Na krajową transformację energetyczno-klimatyczną do 2030 r. skierowanych zostanie ok. 260 mld PLN2, ze środków unijnych

i krajowych w ramach różnych mechanizmów, m.in.

a.

b.

c.

d.

e.

f.

Polityki Spójności (ok. 79 mld PLN3),

Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (ok. 97,8 mld PLN4),

Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (alokacja dla Polski ok. 15,6 mld PLN),

ReactEU (ok. 1,8 mld PLN5),

Pozostałych instrumentów (np. programy priorytetowe NFOŚiGW oraz środki Wspólnej Polityki Rolnej

około 20 mld PLN).

nowych instrumentów, które będą wspierać transformację systemu energetycznego w Polsce, np.

Funduszu Modernizacyjnym oraz krajowym funduszu celowym, zasilanym środkami ze sprzedaży

uprawnień do emisji CO2 tj. Funduszu Transformacji Energetyki (dla którego wstępne szacunki wskazują

na ponad 47,6 mld PLN6).

1 Więcej informacji znajduje się w rozdziale 6 oraz w załączniku 2. do PEP2040.

2 Na podstawie szacunków Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

3 Całkowita alokacja dla Polski wynosi ok. 66,8 mld EUR. W ramach Polityki Spójności na działania związane z klimatem należy przeznaczyć

30% środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i 37% środków Funduszu Spójności, tj. ok. 17,7 mld EUR.

4 W cenach bieżących w ramach tego mechanizmu dla Polski alokacja wynosi ok. 24,9 mld EUR dotacji bezzwrotnej i 34,2 mld EUR w formie

pożyczek, co w sumie daje ok. 59,1 mld EUR. Z tego 37% należy wykorzystać na cele klimatyczne, tj. ok. 21,9 mld EUR.

5 Brak jest aktualnie ostatecznych przesądzeń w odniesieniu do ReactEU. Szacuje się, że dla Polski alokacja wynosić może ok. 2 mld EUR,

Zakłada się, że dla sektora energetycznego będzie przeznaczonych ok. 20% z tych środków, co daje ok. 0,4 mld EUR.

6 Na podstawie szacunków Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Streszczenie

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. (PEP2040) wyznacza ramy transformacji energetycznej w Polsce. Zawiera

strategiczne przesądzenia w zakresie doboru technologii służących budowie niskoemisyjnego systemu energetycznego.

PEP2040 stanowi wkład w realizację Porozumienia paryskiego zawartego w grudniu 2015 r. podczas 21. konferencji stron

Ramowej konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (COP21) z uwzględnieniem konieczności

przeprowadzenia transformacji w sposób sprawiedliwy i solidarny. PEP2040 stanowi krajową kontrybucję w realizację polityki

klimatyczno-energetycznej UE, której ambicja i dynamika istotnie wzrosły w ostatnim okresie. Polityka uwzględnia skalę

wyzwań związanych z dostosowaniem krajowej gospodarki do uwarunkowań regulacyjnych UE związanych z celami

klimatyczno-energetycznymi na 2030 r., Europejskim Zielonym Ładem, planem odbudowy gospodarczej po pandemii COVID

i dążeniem do osiągnięcia neutralności klimatycznej zgodnie z krajowymi możliwościami, jako wkładu w realizację

Porozumienia Paryskiego. Niskoemisyjna transformacja energetyczna przewidziana w PEP2040 inicjować będzie szersze

zmiany modernizacyjne całej gospodarki, gwarantując bezpieczeństwo energetyczne, dbając o sprawiedliwy podział kosztów

i ochronę najbardziej wrażliwych grup społecznych.

PEP2040 jest jedną z dziewięciu zintegrowanych strategii sektorowych, wynikających ze Strategii na rzecz Odpowiedzialnego

Rozwoju. PEP2040 jest spójna z Krajowym planem na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030

PEP2040 zawiera opis stanu i uwarunkowań sektora energetycznego. Następnie wskazano trzy filary PEP2040, na których

oparto osiem celów szczegółowych PEP2040 wraz z działaniami niezbędnymi do ich realizacji oraz projekty strategiczne.

Zaprezentowano ujęcie terytorialne i wskazano źródła finansowania PEP2040.

I filar. Sprawiedliwa transformacja

II filar. Zeroemisyjny system energetyczny

filary

III filar. Dobra jakość powietrza

CEL SZCZEGÓŁOWY 1.

Optymalne wykorzystanie

własnych surowców

energetycznych

PROJEKT STRATEGICZNY 1.

Transformacja regionów

węglowych

CEL SZCZEGÓŁOWY 3.

CEL SZCZEGÓŁOWY 2.

Rozbudowa infrastruktury wytwórczej

i sieciowej energii elektrycznej

Dywersyfikacja dostaw i rozbudowa

infrastruktury sieciowej gazu ziemnego,

ropy naftowej i paliw ciekłych

PROJEKT STRATEGICZNY 2A.

PROJEKT STRATEGICZNY 3A.

Rynek mocy,

PROJEKT STRATEGICZNY 2B. Wdrożenie

inteligentnych sieci elektroenergetycznych

Budowa Baltic Pipe

PROJEKT STRATEGICZNY 3B.

Budowa drugiej nitki Rurociągu Pomorskiego

CEL SZCZEGÓŁOWY 5.

CEL SZCZEGÓŁOWY 4.

CEL SZCZEGÓŁOWY 6.

Rozwój rynków energii

Wdrożenie energetyki

jądrowej

Rozwój odnawialnych

źródeł energii

PROJEKT STRATEGICZNY 4A.

Wdrażanie Planu działania (mającego służyć zwiększeniu

transgranicznych zdolności przesyłowych energii elektrycznej)

PROJEKT STRATEGICZNY 4B. Hub gazowy,

PROJEKT STRATEGICZNY 4C. Rozwój elektromobilności

PROJEKT STRATEGICZNY 5.

Program polskiej energetyki

jądrowej

PROJEKT STRATEGICZNY 6.

CEL SZCZEGÓŁOWY 7.

Wdrożenie morskiej

energetyki wiatrowej

CEL SZCZEGÓŁOWY 8.

Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji

Poprawa efektywności energetycznej

PROJEKT STRATEGICZNY 7.

Rozwój ciepłownictwa systemowego

PROJEKT STRATEGICZNY 8.

Promowanie poprawy efektywności energetycznej

Ustawowym celem polityki energetycznej państwa jest bezpieczeństwo energetyczne7, przy zapewnieniu konkurencyjności

gospodarki, efektywności energetycznej i zmniejszenia oddziaływania sektora energii na środowisko.

Cele szczegółowe PEP2040 obejmują cały łańcuch dostaw energii – od pozyskania surowców, przez wytwarzanie i dostawy

energii (przesył i rozdział), po sposób jej wykorzystania i sprzedaży. Każdy z ośmiu celów szczegółowych PEP2040 przyczynia

się do realizacji trzech elementów celu polityki energetycznej państwa i służy transformacji energetycznej Polski.

Do dokumentu załączono (1) ocenę realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa, (2) wnioski z analiz prognostycznych

oraz (3) strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko PEP2040.

Trzy filary transformacji energetycznej

Poprzez realizację celów i działań wskazanych w PEP2040 przeprowadzona zostanie niskoemisyjna transformacja

energetyczna przy aktywnej roli odbiorcy końcowego i zaangażowaniu krajowego przemysłu, dając impuls gospodarce, przy

zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego, w sposób innowacyjny, akceptowalny społecznie i z poszanowaniem

środowiska oraz klimatu.

Transformacja energetyczna, która zostanie przeprowadzona w Polsce będzie

a.

b.

c.

d.

sprawiedliwa – nie zostawi nikogo z tyłu,

partycypacyjna, prowadzona lokalnie, inicjowana oddolnie – każdy będzie może w niej uczestniczyć,

nastawiona na unowocześnienie i innowacje – jest planem na przyszłość,

pobudzająca rozwój gospodarczy, efektywność i konkurencyjność – będzie motorem rozwoju gospodarki.

Transformacja energetyczna zostanie oparta na trzech filarach

I filar.

II filar.

III filar.

Zeroemisyjny

I. sprawiedliwa transformacja – oznacza zapewnienie nowych

Sprawiedliwa

Dobra jakość

system

transformacja

powietrza

możliwości rozwoju regionom i społecznościom najbardziej dotkniętym

energetyczny

negatywnymi skutkami przekształceń w związku z niskoemisyjną

Transformacja

transformacją energetyczną, jednocześnie zapewniając nowe miejsca

rejonów

Morska

pracy i budując nowe gałęzie przemysłu współuczestniczące w

węglowych

energetyka

Transformacja

przekształceniach sektora energii. Działania związane z transformacją

Ograniczenie

wiatrowa

ciepłownictwa

ubóstwa

rejonów węglowych będą wspierane środkami ok. 60 mld PLN. Poza

Energetyka

energetycznego

Elektryfikacja

ujęciem regionalnym, w transformacji uczestniczyć będą indywidualni

jądrowa

transportu

Nowe gałęzie

odbiorcy energii, którzy z jednej strony zostaną osłonięci przed

Energetyka

przemysłu

Dom z Klimatem

lokalna i

wzrostem cen nośników energii, a z drugiej strony będą zachęcani do

związane z OZE

obywatelska

i

energetyką

aktywnego udziału w rynku energii. Dzięki temu transformacja

jądrową

energetyczna będzie przeprowadzona w sposób sprawiedliwy i każdy

– nawet małe gospodarstwo domowe – może w niej partycypować.

Transformacja wykorzystywać będzie krajowe przewagi konkurencyjne, stworzy nowe możliwości rozwojowe i zainicjuje

szerokie zmiany modernizacyjne, dając możliwość na stworzenie nawet 300 tysięcy nowych miejsc pracy w branżach

o wysokim potencjalne, w szczególności związanym z OZE, energetyką jądrową, elektromobilnością, infrastrukturą

sieciową, cyfryzacją, termomodernizacją budynków i in.

II. zeroemisyjny system energetyczny – to kierunek długoterminowy, w którym zmierza transformacja energetyczna.

Zmniejszenie emisyjności sektora energetycznego będzie możliwe poprzez wdrożenie energetyki jądrowej i energetyki

wiatrowej na morzu, zwiększenie roli energetyki rozproszonej i obywatelskiej, ale także dzięki zaangażowaniu energetyki

przemysłowej, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego poprzez przejściowe stosowanie

technologii energetycznej opartych m.in. na paliwach gazowych;

III. dobra jakość powietrza – to cel, który dla odbiorców jest jedną z bardziej zauważalnych oznak odchodzenia od paliw

kopalnych; dzięki inwestycjom w transformację sektora ciepłowniczego (systemowego i indywidualnego), elektryfikację

transportu oraz promowania domów pasywnych i zeroemisyjnych, wykorzystujących lokalne źródła energii, w widoczny

sposób poprawi się jakość powietrza, która ma wpływ na zdrowie społeczeństwa; kluczowym rezultatem transformacji

odczuwalnym przez każdego obywatela będzie zapewnienie czystego powietrza w Polsce.

7 Zgodnie z ustawą – Prawo energetyczne, bezpieczeństwo energetyczne oznacza stan gospodarki umożliwiający pokrycie bieżącego

i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energię w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy zachowaniu wymagań

ochrony środowiska.

Kluczowe elementy PEP2040

Transformacja energetyczna z uwzględnieniem

samowystarczalności elektroenergetycznej

Wzrost udziału OZE we wszystkich sektorach

i technologiach. W 2030 r. udział OZE w końcowym

zużyciu energii brutto wyniesie co najmniej 23%

− nie mniej niż 32% w elektroenergetyce (głównie en.

wiatrowa i PV)

− 28% w ciepłownictwie (wzrost 1,1 pp. r/r)

− 14% w transporcie (z dużym wkładem

elektromobilności)

Energetyka wiatrowa na morzu

moc zainstalowana osiągnie

ok. 5,9 GW w 2030 r.

do ok. 11 GW w 2040 r.

W 2030 r. udział węgla

w wytwarzaniu energii

elektrycznej nie będzie

przekraczać 56%

Wzrośnie efektywność

Programy inwestycyjne OSPe

energetyczna – na 2030 r.

i OSDe będą ukierunkowane na

określono cel 23%

rozwój OZE oraz aktywnych

zmniejszenia zużycia energii

pierwotnej vs. prognoz

obiorców i bilansowania lokalnego

PRIMES2007

Do 2040 r. potrzeby cieplne

wszystkich gospodarstw

domowych pokrywane będą

przez ciepło systemowe oraz

przez zero- lub niskoemisyjne

źródła indywidualne

Gaz ziemny

będzie paliwem

pomostowym

w transformacji

energetycznej

Nastąpi istotny wzrost

mocy zainstalowanych

w fotowoltaice

ok. 5-7 GW w 2030 r.

i ok. 10-16 GW w 2040 r.

Redukcja wykorzystania węgla

w gospodarce będzie następować

w sposób zapewniający

sprawiedliwą transformację

W 2033 r. uruchomiony zostanie pierwszy blok

elektrowni jądrowej o mocy ok. 1-1,6 GW.

Kolejne bloki będą wdrażane co 2-3 lata, a cały

program jądrowy zakłada budowę 6 bloków.

W 2030 r. osiągnięta

zostanie zdolność transportu

sieciami gazowymi

mieszaniny zawierającej ok.

10% gazów

zdekarbonizowanych

Rozbudowie ulegnie

infrastruktura gazu ziemnego,

ropy naftowej i paliw ciekłych,

a także zapewniona zostanie

dywersyfikacja kierunków

dostaw

Redukcja zjawiska ubóstwa

Szereg działań zostanie nakierowanych jest na poprawę jakości powietrza, m.in.

energetycznego do poziomu max.

− rozwój ciepłownictwa systemowego (4-krotny wzrost liczby efektywnych systemów

6% gospodarstw domowych

ciepłowniczych do 2030 r.)

− niskoemisyjny kierunek transformacji źródeł indywidualnych

(pompy ciepła, ogrzewanie elektryczne)

Najbardziej oczekiwany rozwój

− odejście od spalania węgla w gospodarstwach domowych

technologii energetycznych i

w miastach do 2030 r., na obszarach wiejskich do 2040 r.; przy utrzymaniu

inwestycji w B+R obejmuje

możliwości wykorzystania paliwa bezdymnego do 2040 r.

− technologie magazynowania energii

− zwiększenie efektywności energetycznej budynków

− inteligentne opomiarowanie

− rozwój transportu niskoemisyjnego, w szczególności dążenie do zeroemisyjnej

i systemy zarządzania energią

komunikacji publicznej do 2030 r. w miastach pow. 100 tys. mieszkańców

− elektromobilność i paliwa

alternatywne

−

technologie

wodorowe

Do 2030 r. nastąpi redukcja emisji GHG o ok. 30% w stosunku do 1990 r.

Cele szczegółowe PEP2040

Cel szczegółowy 1. Optymalne

wykorzystanie własnych

zasobów energetycznych

PROJEKT STRATEGICZNY 1.

Transformacja regionów

węglowych

Krajowy potencjał surowcowy stwarza możliwość niezależnego pokrycia

zapotrzebowania na węgiel i biomasę, jednak większość popytu na gaz ziemny czy ropę

naftową musi być pokrywana importem. Kluczowa jest ochrona udokumentowanych złóż

kopalin oraz racjonalna i oszczędna gospodarka surowcami, ze względu na skończoność

zasobów, aspekty ekonomiczne i ekologiczne.

Popyt na węgiel kamienny będzie pokrywany zasobami własnymi, a relacja import–

eksport będzie miała charakter uzupełniający. Rola tego surowca ulegnie ograniczeniu.

W czasie ewolucyjnej transformacji polskiego sektora energetycznego niezbędne jest zapewnienie przez polski sektor

górnictwa pewnych dostaw węgla kamiennego po konkurencyjnych cenach. Z tego względu konieczne jest zapewnienie

rentowności sektora oraz racjonalna eksploatacja, wykorzystanie i dystrybucja surowca.

Zapotrzebowanie na węgiel brunatny będzie pokrywane przez zasoby krajowe, w niewielkiej odległości od miejsca

wykorzystania. Złoża perspektywiczne (Złoczew i Ościsłowo), ze względu na swój strategiczny charakter, zostaną

zabezpieczone, jednakże ich eksploatacja będzie zależna od decyzji inwestorów. Kluczową rolę w ich zagospodarowaniu

odegrają ceny uprawnień do emisji CO2, warunki środowiskowe i rozwój nowych technologii.

Działalność badawczo-rozwojowa powinna być ukierunkowana na poszukiwanie innowacji służących redukcji obciążeń

środowiska w wyniku wydobycia węgla oraz nowych rozwiązań przyczyniających się do niskoemisyjnego, efektywnego

i elastycznego wykorzystania surowca (np. zgazowanie, paliwa płynne).

Ze względów społecznych, ekonomicznych i środowiskowych realizowana będzie restrukturyzacja regionów węglowych, tak

aby zapewnić, że sprawiedliwa transformacja energetyczna doprowadzi do wzmocnienia gospodarczego, nie

pozostawiając nikogo z tyłu oraz będzie służyć przyszłym pokoleniom. Wsparciu tego procesu służyć mają instrumenty

finansowe w ramach unijnego mechanizmu sprawiedliwej transformacji mobilizujące środki wsparcia na kwotę 60 mld PLN.

Szczegółowe rozwiązania w tym zakresie będą ujęte przede wszystkim w krajowym i terytorialnych planach sprawiedliwej

transformacji.

Popyt na gaz ziemny i ropę naftową będzie pokrywany głównie surowcem importowanym. Realizowane będą działania

ukierunkowane na dywersyfikację kierunków i źródeł dostaw. Jednocześnie nadal poszukiwane będą krajowe złoża (również

niekonwencjonalne), które zastąpią podaż ze złóż wyeksploatowanych. Część popytu na ropę i gaz ziemny zostanie

zmniejszona przez wzrost znaczenia biopaliw i paliw alternatywnych (m.in. energia elektryczna, LNG, CNG, biometan, wodór).

Zapotrzebowanie na surowce odnawialne (biomasę) pokrywane będzie w możliwie najmniejszej odległości od wytworzenia.

Dążyć będzie się do zwiększania roli biomasy o charakterze odpadowym, aby nie doprowadzać do konkurencji z innymi

sektorami. Należy wykorzystać także potencjał zgromadzony w odpadach nierolniczych oraz ściekach.

Cel szczegółowy 2. Rozbudowa

infrastruktury wytwórczej i

sieciowej energii elektrycznej

PROJEKT STRATEGICZNY 2A.

Rynek mocy,

PROJEKT STRATEGICZNY 2B.

Wdrożenie inteligentnych sieci

elektroenergetycznych

Bilans mocy musi zapewniać stabilność dostaw energii i elastyczność pracy systemu

elektroenergetycznego, a także realizację zobowiązań międzynarodowych oraz

odpowiadać na zmiany na rynku energii i światowe trendy. Jednocześnie tylko sprawna

i wystarczająco rozbudowana infrastruktura zapewni bezpieczeństwo dostaw energii.

Rozbudowa infrastruktury wytwórczej i sieciowej doprowadzi do stworzenia niemal

nowego systemu elektroenergetycznego do 2040 r. opartego w istotnej mierze o źródła

zeroemisyjne.

Polska będzie dążyć do możliwości pokrycia zapotrzebowania na moc własnymi

zasobami. Krajowe zasoby węgla pozostaną istotnym elementem bezpieczeństwa

energetycznego Polski, ale wzrost popytu będzie pokrywany przez źródła inne niż konwencjonalne moce węglowe. Udział

węgla w strukturze zużycia energii osiągnie nie więcej niż 56% w 2030 r., a przy podwyższonych cenach uprawnień do emisji

CO2 może spaść nawet do poziomu 37,5% Coraz większą rolę odgrywać będą źródła odnawialne – ich poziom w strukturze

krajowego zużycia energii elektrycznej netto wyniesie nie mniej niż 32% w 2030 r., co umożliwi przede wszystkim rozwój

fotowoltaiki oraz morskich farm wiatrowych, które ze względu na warunki ekonomiczne i techniczne mają największe

perspektywy rozwoju. Dla osiągnięcia takiego poziomu OZE w bilansie, niezbędny jest rozwój infrastruktury sieciowej,

technologii magazynowania energii, a także rozbudowa jednostek gazowych jako mocy regulacyjnych. W 2033 r.

wdrożona zostanie energetyka jądrowa (łącznie powstanie 6 bloków jądrowych o mocy całkowitej 6-9 GW), która wzmocni

podstawę systemu i wpłynie na redukcję emisji zanieczyszczeń z sektora. Także w celu ograniczenia emisji zanieczyszczeń

z sektora energii, stopniowo wycofywane będą jednostki wytwórcze o niskiej sprawności, które będą zastępowane mocami

o wyższej sprawności (także kogeneracyjnymi). W perspektywie do 2040 r. zostanie zbudowany niemal nowy system

elektroenergetyczny, którego silną podstawą będą źródła nisko i zero-emisyjne.

Rozbudowa infrastruktury przesyłowej pozwoli na wyprowadzenie mocy z istniejących i nowych źródeł (w tym energetyki

wiatrowej i jądrowej) i poprawę pewności zasilania, a także do zwiększenia możliwości wymiany transgranicznej,

z zachowaniem zasady samowystarczalności mocy wytwórczych w Polsce. Inwestycje w systemach dystrybucyjnych

(odtworzenia sieci, skablowania sieci średniego napięcia) wpłyną na poprawę jakości dostaw do odbiorców końcowych, co

oznacza w szczególności skrócenie długości przerw w dostawach energii. Ponadto inwestycje przyczyniać się będą do

stopniowego przekształcania sieci pasywnej (jednokierunkowej) w sieć aktywną (dwukierunkową). Dla poprawy sprawności

działania w sytuacjach awaryjnych wdrożony zostanie cyfrowy system łączności między operatorami systemów

dystrybucyjnych, a infrastruktura wyposażona zostanie w urządzenia sterowania. Ponadto wdrożone zostaną inteligentne

sieci elektroenergetyczne, dla integracji zachowań i działań wszystkich przyłączonych do nich podmiotów i użytkowników.

Cel szczegółowy 3.

Dywersyfikacja dostaw gazu

ziemnego i ropy naftowej oraz

rozbudowa infrastruktury

sieciowej

PROJEKT STRATEGICZNY 3A.

Budowa Baltic Pipe

PROJEKT STRATEGICZNY 3B.

Silne uzależnienie Polski od dostaw gazu ziemnego z jednego kierunku wymaga

działań dywersyfikacyjnych. W tym celu zostanie zbudowane Baltic Pipe (połączenie

Norwegia-Dania-Polska), rozbudowany terminal LNG w Świnoujściu oraz zbudowany

terminal pływający FSRU w Zatoce Gdańskiej. Rozbudowane zostaną także

połączenia z państwami sąsiadującymi. Aby umożliwić dalszy rozwój rynku gazu,

wykorzystać możliwości importowe gazu ziemnego oraz zlikwidować tzw. białe plamy,

rozbudowie ulegnie krajowa sieć przesyłowa i dystrybucyjna (także przy wykorzystaniu

lokalnych stacji regazyfikacji LNG i biogazu) oraz infrastruktura magazynowa.

To ważne, gdyż gaz ziemny jest paliwem przejściowym transformacji.

Budowa drugiej nitki Rurociągu

Pomorskiego

W jeszcze większym stopniu Polska zależna jest od dostaw ropy naftowej, dlatego

konieczne jest zapewnienie warunków odbioru ropy i sprawnie funkcjonującej

infrastruktury wewnętrznej. Zwiększona zostanie możliwość dostaw drogą morską,

do czego przyczyni się rozbudowa naftowego Rurociągu Pomorskiego, a także baz magazynowych ropy i paliw ciekłych.

Dostawy produktów naftowych zależne są od odpowiednio rozwiniętej sieci rurociągów, zwłaszcza w południowej części

Polski, która również zostanie poddana rozbudowie np. rurociąg Boronów-Trzebinia.

Cel szczegółowy 4. Rozwój

rynków energii

PROJEKT STRATEGICZNY 4A.

Wdrażanie Planu działania

(mającego służyć zwiększeniu

transgranicznych zdolności

przesyłowych energii elektrycznej)

PROJEKT STRATEGICZNY 4B.

Hub gazowy,

PROJEKT STRATEGICZNY 4C.

Rozwój elektromobilności

Rynek energii elektrycznej podlega dalszej liberalizacji. Promowany jest aktywny

udział odbiorców w rynku energii oraz wzmocnienie ich pozycji na tym rynku. Oznacza

to poszerzenie polityki informacyjnej, umożliwienie odbiorcom aktywnego udziału na

rynku energii poprzez m.in. udział w DSR oraz uporządkowanie generalnych umów

dystrybucji. W celu ochrony konkurencyjności polskich przedsiębiorstw

energochłonnych także do tej grupy zaadresowane zostaną mechanizmy redukujące

poziom obciążenia kosztami systemów wsparcia. Dla zapewnienia lepszych warunków

pracy sieci przesyłowej i dystrybucyjnej rozwijane i pozyskiwane będą wybrane usługi,

m.in. DSR oraz usługi systemowe, zapewniona zostanie także możliwość tworzenia

lokalnych obszarów bilansowania. Stopniowo będą zwiększane transgraniczne

zdolności przesyłowe, dzięki wdrożeniu Planu działania, który jest częścią

systematycznej rozbudowy sieci przesyłowej energii elektrycznej w Polsce.

Rynek gazu ziemnego będzie podlegał dalszej liberalizacji, a środkiem do realizacji tego celu będzie m.in. uwolnienie

przedsiębiorstw obrotu z obowiązku taryfowego dla ostatniej grupy odbiorców, czyli gospodarstw domowych. Istotne jest także

wzmocnienie pozycji Polski na europejskim rynku gazu, do czego przyczyni się przede wszystkim utworzenie regionalnego

centrum przesyłu i handlu gazem (hub). W tym celu niezbędny jest dalszy rozwój oferty usługowo-handlowej. Rozwój rynku

nastąpi także z uwagi na postępującą gazyfikację kraju i wzrost wykorzystania gazu w segmentach odpowiadających

dotychczas za niewielką część ogólnej konsumpcji, np. w gospodarstwach domowych, przemyśle, ciepłownictwie,

elektroenergetyce, w tym jednostkach mogących pełnić rolę rezerwowych dla niestabilnych OZE, oraz transporcie.

Rynek produktów naftowych jest stosunkowo stabilny, choć w kolejnych latach będzie ulegać przeobrażeniom. Konieczne

jest uporządkowanie struktury właścicielskiej segmentów rynku paliowego, tak, aby spółki rafineryjne skoncentrowane były

na produkcji i obrocie paliwami, a państwo miało kontrolę nad infrastrukturą kluczową dla bezpieczeństwa paliwowego.

Rynek musi odpowiedzieć na wzrost wykorzystania petrochemikaliów w gospodarce (od drukarek 3D, po budownictwo), ale

także prowadzić działania w celu ograniczenia emisyjności paliw tradycyjnych. Jednocześnie część popytu na produkty

naftowe zostanie pokryta przez większe wykorzystanie biokomponentów oraz paliw alternatywnych (LNG, CNG, biometan,

wodór, paliwa syntetyczne) i rozwój elektromobilności.

Rynek wodoru będzie podlegał rozwojowi, wspieranemu przez sukcesywne prace regulacyjne oraz dostosowanie systemów

wsparcia dla działań inwestycyjnych, badawczo-rozwojowych oraz budowy krajowego zaplecza technologicznego. Konieczne

jest wykorzystanie sprzyjających warunków dla rozwoju oraz finansowania technologii wodorowych tworzonych w ramach

polityki UE (Europejski Zielony Ład, reforma europejskiego rynku gazu). W długiej perspektywie rozwój technologii

wodorowych przy jednoczesnym rozwoju łańcucha wartości gospodarki wodorowej, wesprze wzrost udziału odnawialnych

źródeł energii (technologia magazynowania energii ower-to-x), nada nową rolę sektorowi gazowemu w aspekcie

magazynowania, przesyłu i dystrybucji mieszanin gazu ziemnego i wodoru oraz będzie narzędziem dekarbonizacji transportu

i przemysłu. Równolegle do planowanych regulacji europejskich tworzone będzie prawo krajowe regulujące rozwój rynku

wodoru.

W 2033 r. uruchomiony zostanie pierwszy blok jądrowy o mocy 1-1,6 GW, kolejne będą

uruchamiane co 2-3 lata – cały program jądrowy zakłada budowę 6 bloków do 2043 r.

Terminy wynikają z przewidywanych ubytków mocy w KSE, co związane jest także ze

wzrostem popytu na energię elektryczną. Elektrownie jądrowe zapewniają stabilność

PROJEKT STRATEGICZNY 5.

wytwarzania energii przy zerowej emisji zanieczyszczeń powietrza. Jednocześnie

Program polskiej energetyki

możliwa jest dywersyfikacja struktury wytwarzania energii po racjonalnym koszcie.

jądrowej

Aktualnie wykorzystywane technologie (generacji III i III+) oraz rygorystyczne normy

światowe w zakresie bezpieczeństwa jądrowego zapewniają wysokie standardy bezpieczeństwa eksploatacji elektrowni

jądrowej oraz składowania odpadów. Znaczna część programu jądrowego może być zrealizowana przy udziale polskich

przedsiębiorstw.

Wdrożenie energetyki jądrowej wymaga wcześniejszych zmian prawnych, usprawniających realizację programu, a także

zakończenia prac nad modelem finansowania. Po zakończeniu badań dokonany zostanie ostateczny wybór lokalizacji dla

pierwszego i kolejnych bloków elektrowni jądrowych oraz uruchomienie nowego składowiska nisko- i średnioaktywnych

odpadów promieniotwórczych. Wybrana zostanie także technologia oraz generalny wykonawca budowy. Prowadzone będą

również działania mające na celu zapewnienie odpowiedniego zaplecza kadrowego – zarówno dla budowy elektrowni i jej

właściwego funkcjonowania, jak i dozoru jądrowego.

Cel szczegółowy 5. Wdrożenie

energetyki jądrowej

Istnieje także potencjał wykorzystania reaktorów wysokotemperaturowych (ang. HTR, high temperature reactor), które nie

stanowiąc alternatywy dla wielkoskalowych lekkowodnych bloków jądrowych, w przyszłości mogłyby być wykorzystywane

głównie jako źródło ciepła technologicznego dla przemysłu.

Wzrost roli odnawialnych źródeł energii wynika z potrzeby niskoemisyjnej transformacji

energetycznej poprzez dywersyfikację bilansu energetycznego i redukcję jego

emisyjności oraz kontrybucji w ogólnounijnym 32% celu OZE w końcowym zużyciu

energii brutto, a także spadających kosztów tych technologii wytwarzania energii. Polska

PROJEKT STRATEGICZNY 6.

deklaruje osiągniecie co najmniej 23% udziału OZE w końcowym zużyciu energii

Wdrożenie morskiej energetyki

brutto w 2030 r. (w elektroenergetyce – co najmniej 32% netto, w ciepłownictwie

wiatrowej

i chłodnictwie – przyrost 1,1 pkt proc. r/r., w transporcie – 14%). Mając na uwadze

spodziewany rozwój technologiczny, szczególną rolę w realizacji celu OZE odegrają morskie farmy wiatrowe których rozwój

jest strategiczną decyzją dotyczącą rozwoju kluczowych kompetencji w tym zakresie w Polsce pozwalających na

rozwój gospodarczy. Przewidywany jest dalszy rozwój fotowoltaiki, której praca jest skorelowana z letnimi szczytami popytu

na energię elektryczną a także lądowych farm wiatrowych, które wytwarzają energię elektryczną w podobnych przedziałach

czasowych co morska energetyka wiatrowa. Przewiduje się także wzrost znaczenia biomasy, biogazu, geotermii w

ciepłownictwie systemowym oraz pomp ciepła w ciepłownictwie indywidualnym, a w transporcie konieczne jest zwiększenie

wykorzystania biopaliw zaawansowanych i energii elektrycznej.

Cel szczegółowy 6. Rozwój

odnawialnych źródeł energii

Rozwijać się będzie także energetyka rozproszona oparta o wytwarzanie energii z OZE, sprzedaż, magazynowanie lub

uczestnictwo w programach DSR przez podmioty indywidualne (np. aktywnych odbiorców, prosumentów energii odnawialnej

i innych) i społeczności energetyczne (np. klastry energii, spółdzielnie energetyczne). Przewiduje się do 2030 r. ok. 5-krotny

wzrost liczby prosumentów i zwiększenie do 300 liczby obszarów zrównoważonych energetycznie na poziomie lokalnym.

Dla bezpieczeństwa pracy KSE w przyszłości przyłączenie niestabilnego źródła energii będzie powiązane z obowiązkiem

zapewnienia bilansowania w okresach, gdy OZE nie dostarcza energii elektrycznej do sieci. Mechanizmy wsparcia OZE

będą w uprzywilejowanej pozycji stawiać rozwiązania zapewniające maksymalną dyspozycyjność, z relatywnie najniższym

kosztem wytworzenia energii oraz zaspokajające lokalne potrzeby energetyczne, jak również rozwiązania hybrydowe łączące

różne technologie OZE, samobilansowanie np. z wykorzystaniem magazynów energii.

Cel szczegółowy 7. Rozwój

ciepłownictwa i kogeneracji

PROJEKT STRATEGICZNY 7.

Rozwój ciepłownictwa

systemowego

– 12 –

Poz. 264

Pokrywanie potrzeb cieplnych odbywa się na poziomie lokalnym, dlatego niezwykle

ważne jest zapewnienie planowania energetycznego na poziomie gmin i regionów –

ma to kluczowe znaczenie dla racjonalnej gospodarki energetycznej, poprawy jakości

powietrza oraz wydobycia lokalnego potencjału. Użytecznym narzędziem będzie także

uruchomienie ogólnopolskiej mapy ciepła8, co ułatwi planowanie pokrywania potrzeb

cieplnych. Jako zasadniczy cel wskazano, aby w 2040 r. wszystkie potrzeby cieplne

gospodarstw domowych były pokrywane w sposób zero- lub niskoemisyjny.

Na terenach, na których istnieją techniczne warunki dostarczenia ciepła z efektywnego energetycznie systemu ciepłowniczego,

odbiorcy w pierwszej kolejności powinni korzystać z ciepła sieciowego, o ile nie zastosują bardziej ekologicznego

rozwiązania. Konieczne jest konsekwentne egzekwowanie tego obowiązku. Do 2030 r. ok. 1,5 mln nowych gospodarstw

domowych zostanie przyłączonych do sieci ciepłowniczej. Jednocześnie opracowany zostanie nowy model rynku, tak, aby

ceny ciepła były akceptowalne dla odbiorców, a równocześnie umożliwiały pokrycie kosztów uzasadnionych wraz ze zwrotem

z zainwestowanego kapitału. Jednocześnie celem jest, aby w 2030 r. co najmniej 85% spośród systemów ciepłowniczych

lub chłodniczych, w których moc zamówiona przekracza 5 MW spełniało kryteria efektywnego energetycznie systemu

ciepłowniczego. Przyczyni się do tego rozwój wysokosprawnej kogeneracji, uciepłownianie elektrowni, zwiększenie

wykorzystania OZE i odpadów w ciepłownictwie systemowym, modernizacja i rozbudowa systemów dystrybucji ciepła

i chłodu oraz popularyzacja magazynów ciepła i inteligentnych sieci.

Do pokrywania potrzeb cieplnych w sposób indywidualny powinno wykorzystywać się źródła o możliwie najniższej

emisyjności (pompy ciepła, ogrzewanie elektryczne, gaz ziemny, paliwa bezdymne) i odchodzić od węgla – w miastach do

2030 r., na terenach wiejskich do 2040 r. Zwiększony zostanie monitoring emisji w domach jednorodzinnych oraz wyciąganie

konsekwencji wobec odpowiedzialnych za zanieczyszczenia.

Cel szczegółowy 8. Poprawa

efektywności energetycznej

PROJEKT STRATEGICZNY 8.

Promowanie poprawy

efektywności energetycznej

zwrotu tych inwestycji.

Polska wyznacza krajowy cel w zakresie poprawy efektywności energetycznej do

2030 r. na poziomie 23% w odniesieniu do zużycia energii pierwotnej w 2020 r.

według prognozy PRIMES 2007. Potencjał poprawy efektywności energetycznej tkwi w

niemal całej gospodarce. Wiąże się także z wdrażaniem nowych technologii i wzrostem

innowacyjności gospodarki, wpływając na jej atrakcyjność i konkurencyjność. Działania

proefektywnościowe prowadzą do redukcji zużycia energii i ponoszonych kosztów

energii, choć korzyści należy rozpatrywać często w perspektywie przekraczającej okres

Wzrost efektywności energetycznej gospodarki będzie kreowany przez zobowiązanie grupy podmiotów do poprawy

efektywności energetycznej lub zakupu świadectw efektywności energetycznej, ale także z wykorzystaniem prawnych

i finansowych zachęt do działań proefektywnościowych. Ogromne znaczenie ma także wzorcowa rola sektora publicznego

skutkująca inwestycjami, które będą cechowały innowacyjność oraz wyższe normy i standardy efektywności energetycznej,

jak również poprawa świadomości o racjonalnym zużyciu energii z pełnym zaangażowaniem społeczeństwa (lokalne

społeczności, przedsiębiorcy) ukierunkowanym na efektywne energetycznie urządzenia, produkty i technologie.

Nieefektywne wykorzystanie energii jest silnie związane z problemem niskiej emisji (spalanie niskiej jakości węgla

oraz odpadów w gospodarstwach domowych; niewłaściwa obsługa instalacji; spalanie węgla w lokalnych ciepłowniach

o niskiej sprawności; emisja komunikacyjna). Głównym narzędziem walki z problemem jest powszechna termomodernizacja

budynków mieszkalnych oraz zapewnienie efektywnego i ekologicznego dostępu do ciepła, co będzie mieć także wpływ

na redukcję problemu ubóstwa energetycznego o 30% tj. do poziomu maksymalnie 6% gospodarstw domowych

w 2030 r. Na zmniejszenie emisji komunikacyjnej oddziaływać będzie rozwój elektromobilności i wodoromobilności oraz

szeregu działań zaplanowanych dla rozwoju rynku paliw alternatywnych. W obszarze transportu publicznego przewiduje się

dążenie do głębokiej redukcji emisji GHG, a w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców – osiągnięcie zeroemisyjności

komunikacji miejskiej od 2030 r.

8 Opracowanej w związku z art. 14 zrewidowanej dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r.

w sprawie efektywności energetycznej.

Umiejscowienie w systemie prawnym oraz systemie zarządzania rozwojem kraju

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. stanowi odpowiedź na najważniejsze wyzwania stojące przed Polską w zakresie

pokrycia zapotrzebowania na energię w najbliższych dziesięcioleciach oraz wyznacza kierunki rozwoju sektora energii

z uwzględnieniem zadań niezbędnych do realizacji w perspektywie krótko- i średniookresowej.

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. jest jedną z dziewięciu strategii wynikających z dokumentu pn. Systemu zarządzania

rozwojem kraju, dla których podstawę stanowi średniookresowa strategia rozwoju kraju, tj. przyjęta w dn. 14 lutego 2017 r.

Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR). Jej głównym celem jest tworzenie warunków dla wzrostu dochodów

mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym

i terytorialnym. Energia jest jednym z obszarów, które wpływają na osiągnięcie tego celu, jak i celów szczegółowych SOR.

Spośród pozostałych strategii wynikających z SOR, PEP2040 najsilniej wiąże się z Polityką ekologiczną państwa 20309

i Strategią zrównoważonego rozwoju transportu do 2030 roku w odniesieniu do redukcji emisji CO2 i zanieczyszczeń oraz tzw.

niskiej emisji, Strategią zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030 w odniesieniu do wykorzystania potencjału

rolnictwa i obszarów wiejskich na cele energetyczne, Strategią produktywności i Krajową Strategią Rozwoju

Regionalnego 2030 w kontekście wzajemnych relacji sektora energii i produktywności gospodarki oraz rozwoju kraju.

W sposób bardziej pośredni PEP2040 powiązany jest ze Strategią rozwoju kapitału ludzkiego, Strategią rozwoju kapitału

społecznego oraz Strategią „Sprawne i nowoczesne państwo”, które stanowią tło dla PEP2040. Kapitał ludzki wpływa na ilość

i jakość wiedzy, umiejętności i potencjał zawarty w społeczeństwie, które oddziałują na możliwości rozwoju sektora

energetycznego. Stan kapitału społecznego wpływa na relacje w społeczeństwie i odpowiedzialność społeczną, które z kolei

warunkują sposób wdrażania PEP2040. Warto także zauważyć, że PEP2040 wykracza poza ramy czasowe SOR. Zmiany

w sektorze energii zachodzą w perspektywie wieloletniej, a skutki są widoczne w ujęciu długookresowym, co ma

odzwierciedlenie w prognozach energetycznych. PEP2040 jest również silnie powiązany z powstającą Polityką Surowcową

Państwa, która ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa surowcowego państwa poprzez stałe poszerzenie bazy zasobowej

surowców m.in. energetycznych oraz intensyfikację działań w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i zagospodarowywania

(eksploatacji) złóż wód geotermalnych oraz ciepła suchych skał.

Polityka energetyczna państwa jest opracowana przez ministra właściwego ds. energii na podstawie art. 12, 13–15 ustawy –

Prawo energetyczne oraz zgodnie z ustawą o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, zaś za realizację odpowiedzialnych jest

szereg podmiotów, zwłaszcza minister ds. energii i klimatu oraz Rada Ministrów.

W 2019 r. Polska opracowała Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030 (KPEiK)10, z którym zgodna jest

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. Zakres i układ KPEiK odpowiadają wyzwaniu wdrażania unii energetycznej, zaś

PEP2040 odnosi się także do innych potrzeb krajowych. Wraz z przyjęciem PEP2040 uchylona zostaje Polityka energetyczna

Polski do 2030 roku z 2009 r. oraz Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r. z 2014 r.11

Projekt PEP2040 został poddany w 2018 r. wstępnym konsultacjom publicznym, a następnie w 2019 r. przeprowadzono

procedurę konsultacji publicznych w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Wykonane zostało także

badanie ewaluacyjne przez podmiot zewnętrzny w ramach oceny ex-ante projektów 9 strategii rozwoju wynikających z SOR.

Wnioski z obu etapów posłużyły wprowadzeniu korekt i uzupełnień do treści PEP2040, w tym działań zaplanowanych

w dokumencie.

9 W tekście użyto skrótów nazw aktów prawnych i dokumentów strategicznych, a pełne nazwy wskazano w rozdziale 9.

Opracowanie KPEiK wynika z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią

energetyczną.

11 Część Strategii BEiŚ została uchylona wraz z przyjęciem Polityki ekologicznej Państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska

i gospodarki wodnej – tj. w części dotyczących Celu 1. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska (z wyłączeniem działania 2.

Dążenie do utrzymania wydobycia węgla na poziomie zapewniającym zaspokojenie zapotrzebowania krajowego) oraz Celu 3. Poprawa

stanu środowiska.

Struktura dokumentu

W strukturze dokumentu zawarto streszczenie, cel polityki energetycznej (rozdziały 1-2), osiem celów strategicznych

PEP2040 wraz diagnozami, obszarami interwencji i niezbędnymi działaniami i projektami strategicznymi.

Horyzont planowania PEP2040 obejmuje 20 lat. W ramach planowania operacyjnego, działania wykonawcze zostały

zaprogramowane na perspektywę kilku- lub kilkunastoletnią. Skutki wdrażania kierunków i działań są odzwierciedlone w części

prognostycznej o horyzoncie 2040 r., stanowiącej załącznik do niniejszego dokumentu.

Każdy z celów szczegółowych PEP2040 oraz wszystkie zawarte w nich działania i projekty strategiczne zostały

osadzone w trzech elementach celu PEP2040 – bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjność i poprawa

efektywności energetycznej gospodarki oraz ograniczenie wpływu na środowisko (obok wskazano stosowane

symbole).

Wdrożenie PEP2040 oparte na trzech niżej opisanych filarach, prowadzić

II filar.

będzie do transformacji energetycznej Polski, w sposób sprawiedliwy

I filar.

III filar.

Zeroemisyjny

Dobra jakość

i partycypacyjny (prowadzony lokalnie i z udziałem aktywnej roli odbiorców Sprawiedliwa

system

transformacja

powietrza

energetyczny

końcowych). PEP2040 ukierunkowana jest unowocześnianie sektora

energii, dążąc do zeroemisyjnego rozwoju oraz pobudzenia innowacji,

prowadząc do trwałego rozwoju gospodarczego, poprawy efektywności i konkurencyjności. Wdrożenie PEP2040 wpłynie na

poprawę jakości powietrza, poszanowanie środowiska oraz ochronę klimatu.

Dla ułatwienia odbioru przez czytelnika, każdy cel szczegółowy wyróżniono innym kolorem,

którym oznaczono również obszary interwencji. Schemat wskazuje także z którym filarem

transformacji najsilniej koresponduje dany obszar interwencji.

W ramach opisu obszaru interwencji, wyszczególniono działania, które zostały zebrane

w tabelach podsumowujących podrozdział ze wskazaniem terminów realizacji działań oraz

odpowiedzialnych podmiotów (pierwszy wskazany podmiot jest wiodącym).

W każdym celu szczegółowym wskazano projekt strategiczny, który ma szczególne znaczenie

dla wyzwań rozwojowych. W przypadku celów szczegółowych 2–4, określono projekt dla każdej

z części. PEP2040 wskazuje 12 projektów strategicznych. Stanowią one rozszerzenie listy

projektów SOR z obszaru „Energia” (pełna lista znajduje się w rozdziale 7).

obszar interwencji

I filar

II filar

III filar

1. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

– SOR PS.4(1)

W dalszej części dokumentu zamieszczony został opis wdrażania i monitorowania, a także wymiar terytorialny oraz źródła

finansowania PEP2040 (rozdziały 4–6). Następnie zamieszczono listę projektów strategicznych PEP i SOR w obszarze

„Energia” oraz wskaźników PEP2040 (rozdziały 7–8). Wskazano także dokumenty powiązane z PEP2040 na poziomie

krajowym i unijnym (rozdział 9).

Do PEP2040 dołączono trzy załączniki, które są jej integralnymi częściami

1.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa – w dokumencie podsumowano realizację priorytetów

wskazanych w Polityce energetycznej Polski do 2030 roku oraz kierunków wynikających ze Strategii „Bezpieczeństwa

energetyczne i środowisko – perspektywa do 2020 r.

2.

Wnioski z analiz prognostycznych dla sektora energetycznego – w dokumencie zaprezentowano szereg prognoz

dla sektora paliwowo-energetycznego przy założeniu realizacji działań, które przesądza PEP2040. W szczególności

przedstawiono projekcje zużycia energii pierwotnej i finalnego zużycia energii w podziale na rodzaj paliwa i sektory,

prognozy wytwarzania i mocy zainstalowanej energii elektrycznej, elektroenergetycznych i gazowych połączeń

transgranicznych oraz cen energii elektrycznej dla poszczególnych grup odbiorców. Uwzględniono także nakłady

inwestycyjne niezbędne do poniesienia w sektorze energetycznym oraz prognozy redukcji wpływu na środowisko.

W dokumencie zamieszczono także wnioski z dodatkowej analizy uwzgledniającej prognozę wyższych cen

uprawnień do emisji CO2 oraz metodę kosztu całkowitego.

3.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040 (SOOŚ) – w dokumencie przedstawiono analizę

możliwego pozytywnego i negatywnego wpływu realizacji PEP2040 na środowisko – zgodnie z ustawą o udostępnianiu

informacji środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania

na środowisko.

Cel polityki energetycznej państwa

Celem polityki energetycznej

państwa jest

bezpieczeństwo energetyczne,

przy zapewnieniu

konkurencyjności gospodarki,

efektywności energetycznej

i zmniejszenia oddziaływania

sektora energii na środowisko,

przy optymalnym wykorzystaniu

własnych zasobów

energetycznych.

bezpieczeństwo

energetyczne

konkurencyjność

i efektywność

energtyczna

ograniczony wpływ

energetyki na środowisko

Bezpieczeństwo energetyczne oznacza aktualne i przyszłe zaspokojenie potrzeb odbiorców na paliwa i energię w sposób

technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy zachowaniu wymagań ochrony środowiska. Oznacza to obecne

i perspektywiczne zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw surowców, wytwarzania, przesyłu i dystrybucji energii, czyli

pełnego łańcucha energetycznego.

Koszt energii ukryty jest w każdym działaniu i produkcie wytworzonym w gospodarce, dlatego ceny energii przekładają się na

konkurencyjność całej gospodarki. Jednocześnie emisje zanieczyszczeń z sektora energii oddziałują na środowisko,

dlatego kreowanie bilansu energetycznego musi odbywać się z poszanowaniem tego aspektu.

Za globalną miarę realizacji celu PEP2040 przyjęto poniższe wskaźniki, zaś szersza lista wskaźników PEP znajduje się

w rozdziale 8.

nie więcej niż

56% węgla

w wytwarzaniu

energii elektrycznej

w 2030 r.

co najmniej 23%

OZE w końcowym

zużyciu energii

brutto w 2030 r.

wdrożenie

energetyki

jądrowej

w 2033 r.

zmniejszenie zużycia energii

pierwotnej o 23% do 2030 r.

(w stosunku do prognoz zużycia

z 2007 r.)

ograniczenie emisji GHG

o 30% do 2030 r.

(w stosunku do 1990 r.)

Cele szczegółowe PEP2040

CEL SZCZEGÓŁOWY 1.

Optymalne wykorzystanie własnych

surowców energetycznych

Pokrycie zapotrzebowania na energię pierwotną stanowi jeden z głównych elementów bezpieczeństwa

energetycznego państwa. Wysoka efektywność wydobycia oraz wykorzystania surowca wpływa na

bardziej racjonalne jego zagospodarowanie, co sprzyja ograniczaniu wpływu sektora energetycznego

na środowisko. Efektywność pozyskiwania surowca rzutuje na koszt wytworzenia energii, co w dalszej

kolejności ma bezpośredni wpływ na konkurencyjność gospodarki.

Cel szczegółowy 1: Optymalne wykorzystanie własnych surowców energetycznych

najmocniej oddziałuje w filarze PEP2040: SPRAWIEDLIWA TRANSFORMACJA. Zmiany I filar. Sprawiedliwa transformacja

w sposobie wykorzystania surowców energetycznych wprowadzane będą w sposób racjonalny i stopniowy. W związku

z transformacją energetyki w kierunku niskoemisyjnym, wydobycie surowców energetycznych w Polsce będzie zmniejszać się.

Nie oznacza to jednak pozostawienia regionów węglowych i innych obszarów dotkniętych negatywnymi skutkami tego trendu

gospodarczego bez wsparcia. Dzięki rozwijaniu nowych gałęzi przemysłu związanych m.in. z branżą OZE oraz energetyką

jądrową, czy elektromobilnością, pojawią się nowe perspektywy rozwoju gospodarczego oraz nowe miejsca pracy.

W Polsce, zapotrzebowanie na energię pierwotną jest pokrywane następującymi surowcami energetycznymi: węglem

kamiennym, ropą naftową, gazem ziemnym, węglem brunatnym oraz źródłami odnawialnymi. Polska posiada zasoby

wszystkich wymienionych surowców, jednak ich wielkość i możliwości wykorzystania są niewystarczające do zapewnienia

pełnego pokrycia zapotrzebowania12. W związku z tym, Polska importuje część surowców energetycznych. Prognozy cen

paliw, krajowej produkcji energii, jak i zużycia energii w podziale na paliwa i nośniki zostały przedstawione w załączniku 2 do

PEP2040.

Poniżej omówiono strategię pokrycia zapotrzebowania krajowego na poszczególne surowce energetyczne. Projektem

strategicznym tego celu szczegółowego jest transformacja regionów węglowych.

***

Zapotrzebowanie na węgiel kamienny (ok. 69 mln t w 2019 r.13) w większości pokrywane

jest przez surowiec krajowy, a krajowe zasoby (złoża zlokalizowane w szczególności

w zagłębiach śląskich i lubelskim) pozwalają na pokrycie popytu w perspektywie realizacji

PEP2040. Wymiana import-eksport wynika przede wszystkim z lokalizacji popytu,

dostępności surowca o danych właściwościach oraz jego ceny.

pokrycie zapotrzebowania

na węgiel kamienny

I filar. Sprawiedliwa transformacja

Rola węgla kamiennego w gospodarce będzie się stopniowo zmniejszać. Powodem tych zmian są rosnące wymagania

środowiskowe oraz malejące zapotrzebowanie gospodarki (głównie elektroenergetyki, a także gospodarstw domowych) na ten

surowiec w związku z transformacją w kierunku niskoemisyjnym.

W czasie transformacji niezbędne jest zapewnienie stabilnego funkcjonowania branży górnictwa pozwalającego na

pewne dostawy węgla kamiennego dla sektora energetycznego po konkurencyjnych cenach. Z tego względu

kluczowym zadaniem jest stałe podejmowanie przez spółki górnicze działań podnoszących efektywność działalności

12 PEP2040 jest silnie powiązany z Polityką Surowcową Państwa (projekt), która ukierunkowana jest na stałe poszerzenie bazy zasobowej

surowców m.in. energetycznych oraz intensyfikację działań w zakresie poszukiwania i rozpoznawania i zagospodarowywania (eksploatacji)

złóż wód geotermalnych oraz ciepła suchych skał.

13 Bilans Energii Pierwotnej w latach 2004-2019, MKiŚ 2020.

i konkurencyjność produktów. Ze strony państwa, niezbędne jest monitorowanie sektora górnictwa węgla kamiennego

i brunatnego oraz jego restrukturyzacja. Do podniesienia rentowności eksploatacji węgla kamiennego przyczyni się

przede wszystkim

−

−

−

−

−

racjonalizacja i optymalizacja kosztów bieżącego funkcjonowania oraz systemu sprzedaży, tworzenie mechanizmów

stabilizujących na okres dekoniunktury;

ochrona udokumentowanych złóż kopalin oraz racjonalna gospodarka eksploatowanych złóż, prowadzenie prac

poszukiwawczych i rozpoznawczych oraz udostępnianie nowych obszarów wydobywczych, jeśli to uzasadnione

ekonomicznie, społecznie i środowiskowo, wdrażanie innowacji wydobycia surowca;

racjonalna dystrybucja surowca, tj. jego wykorzystanie w możliwie najmniejszej odległości od miejsca wydobycia;

wykorzystanie lub sprzedaż ubocznych produktów wydobycia (metan, wodór, kopaliny) – przyczyni się to do wdrażania

gospodarki o obiegu zamkniętym, a jednocześnie wyeliminowane zostaną koszty i negatywne efekty środowiskowe

składowania oraz uwalniania gazów cieplarnianych (np. metanu) do atmosfery14;

uruchomienie szerokiego spektrum badań, co daje możliwość wykorzystania pokładów węgla kamiennego w różnych

obszarach (np. urbanistycznych, przyrodniczych), dotychczas nieekonomicznych w tradycyjnej eksploatacji.

Popyt na węgiel brunatny (ok. 50 mln t w 2019 r.15) ze względu na jego parametry,

pokrycie zapotrzebowania

pokrywany jest w pobliżu wydobycia (złoża zlokalizowane w środkowej i południowona węgiel brunatny

zachodniej Polsce), dlatego nie istnieje rynek tego surowca. Podobnie jak w przypadku

węgla kamiennego, zapotrzebowanie na węgiel brunatny będzie spadać. Uwarunkowania

I filar. Sprawiedliwa transformacja

w zakresie rosnących wymagań środowiskowych oraz polityki klimatycznej wpływają na

efektywność ekonomiczną pracy istniejących jednostek wytwórczych opartych o węgiel brunatny oraz determinują procesy

inwestycyjne.

W związku z tym perspektywiczne złoża, ze względu na swój strategiczny charakter, zostaną poddane ochronie,

jednakże ich eksploatacja będzie zależna od decyzji inwestorów. Za perspektywiczne uznaje się złoża Złoczew i

Ościsłowo, a za rezerwowe Gubin. Dla zagospodarowania złóż perspektywicznych główną rolę odegrają ceny uprawnień do

emisji CO2, warunki środowiskowe i rozwój nowych technologii.

Działalność badawczo-rozwojowa powinna być ukierunkowana na poszukiwanie innowacji służących redukcji obciążeń

środowiska w wyniku wydobycia węgla brunatnego oraz nowych rozwiązań przyczyniających się do niskoemisyjnego,

efektywnego i elastycznego wykorzystania surowca (np. zgazowanie, paliwa płynne). Stanowi to także potencjał rozwoju

przemysłu w celu zaspokojenia tych potrzeb, co otwiera nowe możliwości gospodarcze16.

Ograniczenie wydobycia lub zakończenie eksploatacji złóż węgla może wiązać się

z wystąpieniem problemów gospodarczo-społecznych w regionach zależnych od

sektora wydobycia i wytwarzania energii ze źródeł węglowych. Konieczne są więc

działania nie tylko z zakresu rekultywacji obszarów górniczych, ale również na rzecz

transformacji gospodarczo-społecznej całych regionów węglowych, tj. Śląska,

Dolnego Śląska, Wielkopolski, Małopolski oraz województwa łódzkiego i lubelskiego.

transformacja regionów

węglowych

I filar. Sprawiedliwa transformacja

Niezbędne jest zatem wdrażanie specjalnych programów rozwoju dla takich regionów, np.

1. PROJEKT

poprzez specjalne wsparcie przedsięwzięć rozwojowych, tworzenie dogodnych warunków

STRATEGICZNY PEP

– SOR PS.4(1)

prowadzenia i rozwoju działalności gospodarczej, czy dodatkowych mechanizmów rozwoju

rynku pracy, inwestycji w nisko- i bezemisyjne źródła wytwórcze. Transformacja musi mieć

charakter sprawiedliwy, co oznacza, że regiony narażone na negatywne skutki zmian otrzymają wsparcie. Szczególną rolę

w realizacji tego planu odegra wykorzystanie środków unijnych z Mechanizmu Sprawiedliwej Transformacji, w tym Funduszu

Sprawiedliwej Transformacji, który stanowi wyraz solidarności UE w podejmowaniu wyzwań transformacji energetycznej.

W tym celu w 2021 r. opracowany zostanie plan restrukturyzacji górnictwa oraz Krajowy Plan Sprawiedliwej

14 Szczegółowy opis działań w obszarze górnictwa węgla kamiennego znajduje się w Programie dla sektora górnictwa węgla kamiennego

w Polsce (perspektywa 2030 r.), 2018.

15 Bilans Energii Pierwotnej w latach 2004-2019, MKiŚ 2020.

16 Szczegółowy opis działań w obszarze górnictwa węgla brunatnego znajduje się w Programie dla sektora górnictwa węgla brunatnego w

Polsce (perspektywa 2030 r.), 2018.

Transformacji, a w kolejnym kroku odpowiednie terytorialne plany. Działania będą mogły liczyć na wsparcie finansowe (m.in.

ze środków unijnych) w łącznej kwocie ok. 60 mld PLN. Pomoc będzie dotyczyła terytoriów najbardziej dotkniętych procesem

transformacji – w szczególności pod względem utraty miejsc pracy w sektorach produkcji i wykorzystania paliw kopalnych oraz

potrzeb w zakresie przekształcenia procesów produkcyjnych o najwyższej intensywności emisji gazów cieplarnianych.

Przedsięwzięcia będą miały na celu ochronę pracowników najbardziej wrażliwych przedsiębiorstw gospodarujących na

terenach objętych planami. Aby jak najlepiej odpowiedzieć na potrzeby lokalnych społeczności i gospodarek, w prace nad

przygotowaniem ww. dokumentów będą zaangażowani przedstawiciele strony społecznej, samorządowej oraz przedsiębiorstw

górniczych i energetycznych.

Uwzględniając powyższe, w 2021 r. zostanie opracowana umowa społeczna w zakresie funkcjonowania sektora

górniczego i jego transformacji, której zakres będzie obejmował m.in.

−

−

−

mechanizm finansowania spółek sektora górnictwa węgla kamiennego, w tym nowy program w zakresie pomocy

publicznej dla sektora górnictwa;

inwestycje w nisko- i zeroemisyjne źródła wytwarzania energii z wykorzystaniem czystych technologii węglowych

(m.in. IGCC, CCS, CCU) oraz wykorzystujących węgiel do produkcji metanolu, wodoru i paliw bezdymnych, w tym

realizowane przez nowo utworzoną spółkę celową,

terminy zakończenia produkcji węgla kamiennego w poszczególnych kopalniach w perspektywie do 2049 r.

Transformacja energetyczna to ogromna szansa gospodarcza dla regionów węglowych, a w ujęciu szerszym także dla całego

kraju. Generowanie i wdrażane nowoczesnych rozwiązań, pobudzanie lokalnego przemysłu może stanowić punkt odniesienia

dla innych obszarów kraju, które poszukują ścieżki rozwoju i wykorzystania lokalnego potencjału.

Polska nie posiada bogatych złóż ropy naftowej. Krajowe wydobycie (złoża zlokalizowane

pokrycie zapotrzebowania

są głównie na Niżu Polskim, na przedgórzu Karpat, szelfie Morza Bałtyckiego) pokrywa

na ropę naftową

tylko część popytu (ok. 4% z 27 mln t rocznie17). Import pochodzi głównie z kierunku

wschodniego, przy czym w ostatnim czasie zwiększa się dywersyfikacja w tym obszarze.

I filar. Sprawiedliwa transformacja

W kraju będą kontynuowane poszukiwania nowych złóż. Nowo odkryte złoża zastąpią

wydobycie z już wyeksploatowanych pokładów. Stąd podaż surowca krajowego będzie utrzymywać się na zbliżonym poziomie.

Głównym sposobem pokrycia zapotrzebowania na ropę naftową nadal będzie import. Celem nadrzędnym będzie

dywersyfikacja kierunków i dróg dostaw oraz zapewnienie, aby krajowa infrastruktura była rozwijana w stopniu umożliwiającym

zagospodarowanie surowca. Wysokie uzależnienie od jednego dostawcy oraz jednej drogi dostaw wiąże się z ryzykiem

niedostarczenia surowców w odpowiedniej ilości lub jakości do rafinerii, a tym samym wystąpienia zakłóceń w zaopatrzeniu

rynku w produkty naftowe, w tym paliwa. Zagadnienie to zostało szczegółowo opisane w dalszej części dokumentu 18.

Zgodnie z prognozami sektorowymi, zużycie paliw ciekłych w Polsce będzie utrzymywało się względnie na stałym poziomie.

Przewiduje się, że ropa naftowa nadal będzie odgrywać znaczący element bilansu energii pierwotnej ze względu na rozwój

transportu, a także ze względu na zapotrzebowanie na produkty petrochemiczne oraz nowe zastosowania. Dynamika wzrostu

zapotrzebowania na produkty naftowe zostanie wyhamowana ze względu na rozwój wykorzystania paliw alternatywnych,

w tym biokomponentów i wodoru, a także rozwój elektromobilności19, co wpłynie pozytywnie na podążanie w kierunku

niskoemisyjnym, ale także podbudzi nowy obszar gospodarczy.

W ostatnich latach zużycie gazu ziemnego w Polsce rośnie i w 2019 r. wyniosło 20 blisko

18,6 mld m3, a krajowe wydobycie (złoża zlokalizowane są głównie na Niżu Polskim oraz

na przedgórzu Karpat) pokrywało ok. 22% zapotrzebowania. Prognozy wskazują, że

zapotrzebowanie na gaz ziemny będzie rosnąć szczególnie ze względu na wykorzystanie

tego surowca w elektrociepłowniach i mocach zapewniających elastyczność systemu

pokrycie zapotrzebowania

na gaz ziemny

I filar. Sprawiedliwa transformacja

17 Bilans Energii Pierwotne w latach 2004-2019, MKiŚ 2020.

18 Patrz: cel szczegółowy 3, część C.

19 Patrz: cel szczegółowy 4, część C – wykorzystanie biokomponentów, rozwój elektromobilności i paliw alternatywnych.

20 Bilans Energii Pierwotnej w latach 2004-2019, MKiŚ 2020.

elektroenergetycznego oraz z uwagi na niższą emisyjność w stosunku do innych paliw kopalnych. Wykorzystanie w sektorze

bytowo-komunalnym i transporcie będzie wzrastać w związku z działaniami w zakresie poprawy jakości powietrza.

Ze względu na dostępność surowca nadal głównym sposobem pokrycia zapotrzebowania na gaz ziemny pozostaną dostawy

zza granicy. Kontynuowane będzie poszukiwanie nowych złóż (także na dnie Morza Bałtyckiego), które zastąpią

wyeksploatowane złoża. Prowadzone prace mają przyczynić się do zwiększania efektywności eksploatacji złóż, jednakże nie

przewiduje się znaczącego wzrostu całkowitego wolumenu krajowego wydobycia. Jednocześnie krajowe spółki powinny

w dalszym ciągu rozwijać działalność poszukiwawczą i wydobywczą poza granicami Polski, w szczególności na Norweskim

Szelfie Kontynentalnym (z którym w 2022 r. Polska zostanie połączona dzięki gazociągowi Baltic Pipe) oraz na innych

obszarach o wysokim potencjale zasobowym.

Oprócz tradycyjnego pozyskiwania gazu ziemnego spodziewany jest rozwój metod wydobycia pozwalających na

eksploatację złóż niekonwencjonalnych. Oczekuje się postępów w pozyskiwaniu gazu (metanu) z pokładów węglowych

(ang. coalbed methane, CBM), zarówno w efekcie przedeksploatacyjnego odmetanowywania pokładów węgla, jak również w

następstwie oczyszczania nadwyżkowego metanu wychwytywanego w trakcie eksploatacji złóż węgla, a także wdrożenia

efektywnych technologii wychwytu metanu z powietrza wentylacyjnego kopalń (ang. ventilation air methane, VAM). Popyt na

paliwa gazowe może zostać częściowo pokryty także przez wykorzystanie krajowego potencjału produkcji biogazu,

biometanu, gazów syntezowych (syngaz), gazu syntetycznego, czy wodoru. Przy spełnieniu odpowiednich warunków

technicznych21, podobnie jak metan kopalniany, mogą one być wtłaczane do sieci gazowej, co wpłynie pozytywnie na

zwiększenie ich wykorzystania. Pod uwagę brane jest także poddanie dalszym badaniom możliwości wydobycia gazu ze złóż

niekonwencjonalnych (m.in. łupkowych).

Ponieważ głównym sposobem pokrycia zapotrzebowania na gaz ziemny będzie import, podobnie jak w przypadku ropy

naftowej, najistotniejsze jest zapewnienie, aby źródła i drogi dostaw były zdywersyfikowane, a krajowa infrastruktura rozwinięta

w stopniu umożliwiającym zagospodarowanie surowca. Zagadnienie to zostało szczegółowo opisane w dalszej części

dokumentu22.

Biomasa to jedyne źródło odnawialne o charakterze surowca23. Energetyczne

pokrycie zapotrzebowania

wykorzystanie biomasy – zarówno termiczne, jaki i beztlenowe (biogaz) w biogazowniach

na biomasę

oraz na potrzeby produkcji biopaliw – będzie ulegać zwiększaniu. Przyczyną takiego

kierunku rozwoju ww. surowca jest zwiększający się strumień bioodpadów wynikający z

I filar. Sprawiedliwa transformacja

rosnącej konsumpcji, a także zaostrzenie regulacji dotyczących gospodarki odpadami,

które stopniowo ograniczają składowanie bioodpadów24. Energetyczne wykorzystanie biomasy wpisuje się w ideę gospodarki

o obiegu zamkniętym.

Sektor energetyczny powinien wykorzystywać w szczególności biomasę o charakterze odpadowym, która nie ma

zastosowania w innych gałęziach gospodarki, m.in. odpady komunalne podlegające biodegradacji, odpady ze ścieków,

pozostałości z leśnictwa, oraz z przemysłu rolno-spożywczego, czy przetwórczego (meblarskiego, papierniczego itp.).

Proces ten musi odbywać się zgodnie z zasadą hierarchicznego postępowania z odpadami, co oznacza, że biomasa powinna

zostać poddana w pierwszej kolejności recyklingowi, a jeśli to niemożliwe odzyskowi i unieszkodliwianiu, co pozwala na

racjonalne zagospodarowanie frakcji biodegradowalnej.

Biomasa rolnicza nadal będzie odgrywała dużą rolę w pokryciu zapotrzebowania na surowiec, a kluczowe jest to, aby nie

występowała konkurencja surowcowa między energetyką a rolnictwem, przemysłem rolno-spożywczym oraz przetwórczym.

21 Patrz: cel szczegółowy 4, część B – zwiększanie możliwości transportu gazów innych

22 Patrz: kierunek 3, część B.

23 Tylko w przypadku biomasy/biogazu występuje dylemat importowo-eksportowy, dlatego pozostałe OZE nie zostały uwzględnione w tej

części dokumentu. Jednakże dla zapewnienia waloru diagnostycznego scharakteryzowano uwarunkowania lokalizacyjne dla

poszczególnych typów OZE. Dostępność biomasy i biogazu jest stosunkowo równomiernie rozłożona w całym kraju, choć kluczową

determinantą jest ich lokalna dostępność. Potencjał energetyki słonecznej jest zbliżony w całym kraju, choć nieznacznie lepsze warunki

występują w południowej i południowo-wschodniej części kraju. Najlepsze warunki wietrzne występują w pasie Wielkopolski oraz na

Pomorzu, a najwyższe prędkości wiatr osiąga na Morzu Bałtyckim. Zasoby geotermalne w Polsce są powiązane głównie z występowaniem

wód termalnych, które występują na znacznej części Niżu Polskiego, a także w Karpatach i na ich przedgórzu oraz w Sudetach.

Zasoby hydrologiczne Polski należą do najniższych w Europie, a małe różnice poziomów sprawiają, że potencjał hydroenergetyczny kraju

jest stosunkowo niewielki, choć należy zauważyć, że kluczową dla potencjalnych budowli hydrologicznych jest funkcja retencyjna.

24 Już od 2016 r. obowiązuje zakaz składowania określonych frakcji odpadów komunalnych i pochodzących z ich przetwarzania, w tym

odpadów o zawartości ogólnego węgla organicznego powyżej 5% suchej masy i o cieple spalania powyżej 6 MJ/kg suchej masy.

Ponadto biomasa powinna być wykorzystywana w możliwie najmniejszej odległości od powstania, tak aby jej transport,

w tym pochodne emisje i koszty z tym związane nie wpływał negatywnie na efekt środowiskowy i ekonomiczny.

Regionalne ujęcie analizowanego celu szczegółowego jest ściśle powiązane z lokalizacją złóż

poszczególnych surowców. Często eksploatacja surowca ma istotne znaczenie dla danego sytuacji

gospodarczo-społecznej regionu. W związku z tym w sytuacji gdy planowane jest zmniejszenie zakresu

eksploatacji złoża konieczne jest wprowadzenia odpowiednich polityk rozwoju dla regionów dotkniętych zmianami. Celem jest

minimalizowanie ryzyka wystąpienia problemów społeczno-gospodarczych w regionie. W wielu przypadkach możliwe będzie wykorzystanie

terenów po zakończonej eksploatacji na potrzeby nowego wykorzystania gospodarczego.

WYMIAR

TERYTORIALNY

█ █ █ Działania

█ █ █ 1.1.

██

███

███

███

███

█ █ █ 1.2.

███

███

█ █ █ 1.3.

Termin

Odpowiedzialni

Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na węgiel

cała

spółki węglowe, MAP,

kamienny poprzez

perspektywa MKiŚ, PIG-PIB i inne

instytuty badawcze

− zapewnienie rentowności sektora górnictwa węgla kamiennego; PEP2040

− ochronę udokumentowanych złóż kopalin oraz racjonalną

gospodarkę złóż;

− racjonalną dystrybucję surowca;

− zagospodarowanie ubocznych produktów wydobycia;

− poszukiwanie innowacji w wydobyciu i wykorzystaniu surowca

Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na węgiel

cała

MKiŚ, PIG-PIB, spółki

brunatny poprzez

perspektywa węglowe/

PEP2040

energetyczne

− ochronę udokumentowanych złóż kopalin racjonalną

gospodarkę złóż;

− poszukiwanie innowacyjnych sposobów wykorzystania surowca

Zapewnienie wsparcia transformacji regionów węglowych, w tym

opracowanie w 2021 r. planu restrukturyzacji górnictwa oraz

Krajowego Planu Sprawiedliwej Transformacji z wykorzystaniem

środków unijnych

cała

MAP, MKiŚ, MFiPR,

perspektywa samorządy, spółki

PEP2040

węglowe/

energetyczne

1. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

█ █ █ 1.4.

███

██

███

█ █ █ 1.5.

███

██

███

█ █ █ 1.6.

Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania

na ropę naftową poprzez

− optymalizację wykorzystania krajowych złóż ropy naftowej;

− dywersyfikację źródeł dostaw i kierunków importu ropy naftowej;

− wykorzystanie biokomponentów i paliw alternatywnych oraz

biometanu

cała

MKiŚ, PRSIE, spółki

perspektywa naftowe, PIG-PIB,

PEP2040

MRiRW

Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na gaz ziemny

przez

− optymalizację wykorzystania krajowych złóż gazu ziemnego,

w tym wykorzystanie rozwój metod wykorzystania złóż

niekonwencjonalnych;

− dywersyfikację źródeł dostaw gazu ziemnego;

− wykorzystanie krajowego potencjału w zakresie produkcji

biogazu, biometanu, gazów syntezowych, gazu syntetycznego,

wodoru

cała

MKiŚ, PRSIE,

perspektywa PIG-PIB, spółki

PEP2040

gazowe

Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na biomasę,

przy założeniu lokalnego wykorzystania surowców oraz

wykorzystania potencjału biomasy o pochodzącej z odpadów

cała

MKiŚ, MRiRW,

perspektywa PIG-PIB

PEP2040

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

CEL SZCZEGÓŁOWY 2.

Rozbudowa infrastruktury wytwórczej

i sieciowej energii elektrycznej

W celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej konieczna jest modernizacja,

utrzymanie i rozbudowa infrastruktury wytwórczej oraz infrastruktury sieciowej (przesyłu i dystrybucji), jak

również zabezpieczenie systemów pod kątem cyberbezpieczeństwa. Kształt miksu energetycznego oraz

zapewnienie odpowiedniego stanu i wielkości infrastruktury sieciowej pozwala na podnoszenie

konkurencyjności całej gospodarki narodowej. Te same czynniki określają również zakres oddziaływania sektora

energetycznego na środowisko.

Cel szczegółowy 2. Rozbudowa infrastruktury wytwórczej i sieciowej energii elektrycznej wpisuje

II filar. Zeroemisyjny

się we wszystkie trzy filary PEP2040, a głównie w filar ZEROEMISYJNY SYSTEM

system energetyczny

ENERGETYCZNY. W odniesieniu do elektroenergetyki pozostałe dwa filary są zobrazowane

w korespondujących z tą częścią PEP2040 celach szczegółowych 4A, 5 i 6. Rozbudowa infrastruktury wytwórczej

o niskoemisyjne źródła, w szczególności energetykę jądrową i OZE, pozwoli na transformację elektroenergetyki w kierunku

bardziej zrównoważonym i mniej emisyjnym. Natomiast rozbudowa infrastruktury sieciowej umożliwi wykorzystanie energii

elektrycznej wytworzonej w niskoemisyjnych źródłach na terenie całej Polski.

***

CZĘŚĆ A) Rozbudowa infrastruktury wytwórczej energii elektrycznej

W 2019 r. polska gospodarka zużyła blisko 170 TWh energii elektrycznej, w większości wykorzystując produkcję własną, która

od 1990 r. wzrosła o ok. 16%, a od połowy XX w. ponad 17-krotnie. Moc zainstalowana w krajowym systemie

elektroenergetycznym (KSE) na koniec 2019 r. wynosiła blisko 46,8 GW brutto, z czego niemal 36,7 GW to elektrownie

zawodowe, oparte w większości na węglu kamiennym i brunatnym, w mniejszej części na gazie i hydroenergii. Około 7,5 GW

stanowiły moce zainstalowane w OZE (głównie wiatrowe), resztę to elektrownie przemysłowe (paliwa różne) – ok. 2,6 GW25.

Aktualnie Polska może w całości pokryć swoje zapotrzebowanie na energię elektryczną krajowymi źródłami wytwórczymi,

jednak w najbliższych kilkunastu latach (zwłaszcza po 2029 r.) z systemu elektroenergetycznego wycofana zostanie

znaczna część obecnie eksploatowanych jednostek wytwórczych. Tylko w 2020 r. odstawione zostanie ok. 2,5 GW mocy

zainstalowanych w jednostkach wytwórczych centralnie dysponowanych (JWCD)26. Powodami odstawień jednostek

wytwórczych jest brak możliwości lub zasadności dostosowania do coraz wyższych wymogów środowiskowych wynikających

m.in. z konkluzji BAT, jak również wiek i poziom wyeksploatowania jednostek, a także poziom efektywności ekonomicznej

działalności poszczególnych jednostek. W związku z rosnącym zapotrzebowaniem na energię elektryczną, związanym m.in.

z elektryfikacją kolejnych sektorów gospodarki (np. transportu i ciepłownictwa), istnieje konieczność rozbudowy infrastruktury

wytwórczej. Natomiast rosnące wymagania środowiskowe wskazują na potrzebę inwestycji w niskoemisyjne źródła wytwórcze.

W perspektywie do 2040 r. zostanie zbudowany niemal nowy system elektroenergetyczny, którego silną podstawą będą

źródła zero-emisyjne.

Poniżej omówiono uwarunkowania pracy systemu elektroenergetycznego, a także

określono sposób pokrycia krajowego zapotrzebowania na moc elektryczną. Projektem

25 Źródło: Raport roczny z funkcjonowania KSE w 2019 roku, PSE S.A.

2A. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

26 W latach 2019-2020 do KSE przyłączonych zostanie ok. 4,2 GW nowych mocy wytwórczych JWCD wykorzystujących węgiel lub gaz

ziemny, co zrekompensuje wycofania i pokryje wzrost popytu na energię. Więcej w załączniku 1 i 2 do PEP2040.

strategicznym PEP w części A tego celu szczegółowego jest rynek mocy, który jest jednocześnie projektem strategicznym

SOR w obszarze interwencji Poprawa bezpieczeństwa energetycznego kraju – PS.1(1).

***

Sposób, w jaki prowadzona będzie transformacja systemu wytwórczego energii elektrycznej w Polsce musi uwzględniać

szereg czynników

− aktualny bilans produkcji i mocy wytwórczych energii elektrycznej

Aktualnie, w Polsce sektor wytwórczy energii elektrycznej opiera się głównie o konwencjonalne jednostki wytwórcze

centralnie dysponowane, wytwarzające energię elektryczną z węgla. Jednostki te są wysokoemisyjne, więc

transformacja energetyki w kierunku niskoemisyjnym wymaga szerokiego zakresu zmian w strukturze wytwarzania

energii elektrycznej. Choć pracujące jednostki spełniają wymogi emisyjne wynikające z regulacji krajowych i unijnych

w zakresie wymagań środowiskowych, to charakteryzują się stosunkowo wysoką emisyjnością wytwarzania energii

w zakresie emisji CO2 co obciąża je wysokimi kosztami systemu EU ETS (ang. European Union Emissions Trading

System).

− polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej oraz trudności w finansowaniu inwestycji wykorzystujących

paliwa kopalne

Polska kontrybuuje w celach UE i realizuje inne zobowiązania międzynarodowe. Należy się spodziewać, że decyzje

odnośnie zaostrzenia norm emisyjnych oraz reforma unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji CO 2 (EU ETS),

a także konieczność dostosowania mocy wytwórczych do regulacji środowiskowych (dyrektywa IED i konkluzje BAT)

wpłyną na wzrost kosztów wykorzystania paliw kopalnych dla celów energetycznych. W celu operacjonalizacji polityki

klimatyczno-energetycznej na poziomie UE, wdrażane są nowe zasady finansowania przedsięwzięć, utrudniające

inwestycje w paliwa kopalne. Oddziałuje to nie tylko na dostępność środków unijnych, ale także środków prywatnych.

Utrudniony dostęp do kapitału na potrzeby inwestycji związanych z infrastrukturą gazową może stworzyć niekorzystne

warunki dla transformacji energetycznej w Polsce, gdyż wykorzystanie gazu ziemnego jako paliwa przejściowego

umożliwia bezpieczny przyrost wolumenów OZE w KSE do czasu rozwoju nowych technologii (w tym stosowanego na

szeroką skalę magazynowania energii elektrycznej), jak również rozwoju usług elastyczności sieci.

Jednocześnie, aby pomóc przemysłowi i podsektorom energetyki sprostać wyzwaniom innowacyjnym i inwestycyjnym

związanym z przejściem na gospodarkę niskoemisyjną istotne jest jak najlepsze wykorzystanie dostępnych

mechanizmów wsparcia (w tym narzędzi możliwych do wykorzystania w ramach systemu EU ETS, tj. funduszu

innowacyjności, funduszu modernizacyjnego, czy funduszu celowego na transformację sektora energii, jak również

pakietu instrumentów EU na rzecz odbudowy i zwiększania odporności gospodarek po kryzysie wywołanym przez

pandemię COVID oraz wspierającym sprawiedliwą transformację energetyczną). Do zwiększenia możliwości

mobilizowania kapitału oraz mobilizacji finansowania zewnętrznego korzystne mogą okazać się zmiany w aktualnej

strukturze spółek sektora elektroenergetycznego. Spółki skupione na wybranych gałęziach sektora

elektroenergetycznego mogą mieć większe możliwości rozwoju w obszarach takich jak badania i rozwój oraz nowe

technologie, a także większe możliwości pozyskiwania finansowania.

− budowa jednolitego rynku energii elektrycznej UE

W latach 2018–2019 przyjęto pakiet regulacji Czysta energia dla wszystkich Europejczyków, który jest kolejnym

pakietem regulacji liberalizujących rynek energii oraz głównym narzędziem realizacji polityki klimatycznoenergetycznej UE. Przepisy określone dla sektora elektroenergetycznego mają ogromne znaczenie dla reguł

funkcjonowania całego sektora elektroenergetycznego, a ich wdrożenie ma na celu m.in. zbudowanie jednolitego

wewnętrznego rynku energii elektrycznej.

− pewność dostaw oraz elastyczność wytwarzania

W ostatnich latach rynek energii elektrycznej został silnie zmodyfikowany na skutek szybkiego przyrostu OZE

charakteryzujących się dużą niestabilnością pracy. Praca źródeł konwencjonalnych stała się częściowo zależna od

niestabilnych OZE, które mają pierwszeństwo wprowadzania do sieci energii przez nie wytworzonej. Czas pracy

jednostek konwencjonalnych jest krótszy niż był jeszcze kilka czy kilkanaście lat temu, co wpływa zarówno na rachunek

ekonomiczny pracy tych jednostek, jak i na ich możliwości techniczne. Zmiany w zakresie regulacji rynku energii jak

i postępujący udział niesterowalnych źródeł OZE w strukturze wytwarzania energii wymuszają konieczność

zapewnienia elastyczności systemu elektroenergetycznego.

− dynamiczny rozwój energetyki rozproszonej

Dzięki zintensyfikowanym instrumentom wsparcia, ilość mocy zainstalowanych w OZE (w tym w mikroinstalacjach)

stale rośnie. Źródła rozproszone staną się w najbliższych dziesięcioleciach istotnym elementem transformacji KSE

i wzmacniania bezpieczeństwa energetycznego. Dopóki technologie magazynowania nie są dostatecznie rozwinięte,

w KSE muszą występować moce, których generacja zapewni pewność dostaw, zgodnie z zapotrzebowaniem na

energię. Dalsze zwiększenie roli rozproszonych źródeł generacji, jest nierozerwanie związane z koniecznością

rozbudowy inteligentnej infrastruktury sieciowej oraz wdrażaniem narzędzi zarządzania siecią i innych technologii

cyfrowych.

− potrzeba wdrażania innowacji

Nowe rozwiązania powinny przyczyniać się do lepszej efektywności pracy systemu energetycznego i łatwiejszej

integracji OZE, a także szeroko pojętego ograniczenia wpływu sektora na środowisko i wzrostu efektywności

energetycznej. Z tego względu ogromną rolę we wdrażaniu innowacji mają badania i rozwój oraz pozyskiwanie

środków na ich realizację.

− zapewnienie na wysokim poziomie cyberbezpieczeństwa

Wdrażanie nowych technologii wiąże z wieloma wyzwaniami i zagrożeniami mającymi źródło w cyberprzestrzeni.

Dlatego konieczne uwzględnienie cyberbezpieczeństwa w procesach wytwarzania energii elektrycznej oraz wdrażanie

odpowiednich rozwiązań systemowych zabezpieczających infrastrukturę przesyłową i dystrybucyjną oraz przepływ

danych.

Dla zapewnienia transformacji sektora wytwórczego energii elektrycznej, przy jednoczesnym zagwarantowaniu

bezpieczeństwa energetycznego, konkurencyjności gospodarki i poprawy efektywności energetycznej oraz ograniczeniu

wpływu sektora energetycznego na środowisko Rząd będzie wspierał wdrażanie przyjętych poniżej założeń, których

operacjonalizacja została ujęta także w pozostałych celach szczegółowych dokumentu.

Polska będzie dążyć do zapewnienia możliwości pokrycia zapotrzebowania na moc

własnymi źródłami, przy jednoczesnym umożliwieniu swobodnej wymiany pokrycie zapotrzebowania na

moc i elastyczność systemu

transgranicznej. Dla pokrycia rosnącego popytu, w sytuacji znaczących wycofań

jednostek wytwórczych z systemu elektroenergetycznego oraz zbilansowania przyrostu

II filar. Zeroemisyjny

mocy zależnych od warunków atmosferycznych, Polska wprowadziła mechanizm

system energetyczny

zdolności wytwórczych – rynek mocy. Stanowi on impuls inwestycyjny dla budowy

i modernizacji jednostek wytwórczych, magazynów i DSR (ang. demand side response) w celu zapewnienia stabilności dostaw

energii elektrycznej.

Ustanowiony w 2017 r. rynek mocy to mechanizm rynkowy, który ma na celu zapewnienie

2A. PROJEKT

wymaganego poziomu bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, przy jednoczesnej

STRATEGICZNY PEP

– SOR PS.1(1)

minimalizacji kosztów z punktu widzenia gospodarki. Funkcjonuje on równolegle do rynku

energii elektrycznej i nie wprowadza ograniczeń w kształtowaniu cen na rynku energii

elektrycznej. Jest neutralny technologicznie, dzięki czemu stwarza jednolite warunki konkurencji wszystkim technologiom

wytwarzania energii elektrycznej, a także magazynom energii elektrycznej oraz usługom redukcji zapotrzebowania na moc

(DSR), przy uwzględnieniu stopnia, w jakim poszczególne technologie przyczyniają się do zapewnienia bezpieczeństwa

dostaw oraz pod warunkiem spełnienia wymagań określonych w ustawie o rynku mocy.

Wdrożenie rynku mocy jego i funkcjonowanie od 2021 r. wymaga przeprowadzenia w odpowiednim czasie aukcji głównych

i dodatkowych na dostawy energii. Rynek energii podlega bieżącemu monitoringowi, co stanowi podstawę określenia

parametrów kolejnych aukcji, a analizy bilansowe oraz prognozy rozwoju rynku na dwa lata przed ostatnią aukcją główną rynku

mocy (2023 r.) posłużą podjęciu decyzji czy wymagana jest kontynuacja funkcjonowania rynku mocy, biorąc pod uwagę

obowiązujące wówczas regulacje UE. Mechanizm rynku mocy zostanie także zmodyfikowany tak, aby dostosować go do

przepisów rozporządzenia UE w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej (2019/943).

W związku z wprowadzeniem mechanizmu rynku mocy Polska zobowiązała się do likwidacji od 01.01.2021 r. kilku innych

mechanizmów służących poprawie dostępności mocy w systemie, tj. mechanizmów: Interwencyjnej Rezerwy Mocy (IRZ),

Pracy interwencyjnej (PI), Gwarantowanego Interwencyjnego Programu DSR (Gwarantowany IP DSR) oraz Operacyjnej

rezerwy mocy (ORM). W miejsce tych mechanizmów wdrożony zostanie administracyjny mechanizm wyceny niedoboru mocy

(tzw. mechanizm scarcity pricing), czyli mechanizm zapewniający dodatek cenowy do ceny energii na rynku bilansującym,

który będzie zależał m.in. od aktualnej wielkości rezerw operacyjnych w systemie elektroenergetycznym. 27

Obok pewności dostaw energii elektrycznej, struktura mocy wytwórczych musi również uwzględniać potrzeby elastyczności

systemu elektroenergetycznego. Konieczne jest zatem większe zróżnicowanie technologiczne, wykorzystanie potencjału

odpowiedzi odbiorców (DSR) oraz innych usług, które mogą zapewnić większą elastyczność sieci. Z tego względu rosnąć

będzie znaczenie jednostek wytwórczych charakteryzujących się dużym zakresem elastyczności wytwarzania

(tj. dostosowanych do szybkich zmian obciążenia w jak największym możliwym zakresie przy jednoczesnym zachowaniu

warunków technicznych bezpiecznej pracy). Aktualnie taką rolę pełną w dużej mierze elektrownie węglowe, elektrownie

szczytowo-pompowe, ale także moce oparte na paliwach gazowych (coraz częściej także źródła gazowe i biogazowe

pracujące w kogeneracji).

Dla zwiększenia elastyczności systemu elektroenergetycznego ogromne znacznie będzie mieć rozwój technologii

magazynowania energii. Jest to szczególnie istotne również dla zwiększenia możliwości integracji OZE w systemie, gdyż

pozwoli na gromadzenie nadmiaru energii elektrycznej i jej wykorzystanie w późniejszym okresie28. Przełomowe znaczenie dla

zmiany struktury wytwarzania i zwiększania elastyczności systemu elektroenergetycznego może mieć działalność

badawczo-rozwojowa w zakresie nowych technologii i innowacyjnych rozwiązań. Efektywne ekonomicznie

wykorzystanie wodoru na dużą skalę, czy inne rozwiązania przekształcające energię elektryczną w nośniki energii

i energochłonne produkty chemiczne (ang. power-to-X), powstające zwłaszcza przy źródłach OZE, obiektach przemysłu

chemicznego i rafineryjnego oraz infrastruktury elektroenergetycznej, gazowej i ciepłowniczej, mogą zrewolucjonizować

funkcjonowanie KSE. Przy odpowiednim rozwoju technologicznym w perspektywie do 2030 r. będzie możliwe wykorzystanie

2–4 GW mocy z instalacji OZE do produkcji zielonego wodoru.

W dobie rosnących wymagań środowiskowych wobec energetyki, potrzeba ograniczenia wpływu na

środowisko staje się kluczową determinantą kształtowania struktury wytwarzania energii

elektrycznej, a tym samym transformacji energetycznej. Ograniczenie emisji zanieczyszczeń

z sektora elektroenergetycznego będzie następować w szczególności poprzez

− modernizację jednostek wytwórczych energii elektrycznej oraz wycofywanie jednostek

przekraczających normy emisyjne (w tym z wykorzystaniem mechanizmów wsparcia EU ETS);

ograniczenie emisji

zanieczyszczeń

z sektora

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

− wdrożenie energetyki jądrowej oraz wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii;

− zwiększenie wykorzystania jednostek kogeneracyjnych;

− zwiększenie wykorzystania innych niskoemisyjnych źródeł energii i wdrażanie nowoczesnych technologii;

− poprawę efektywności energetycznej.

Wdrożenie PEP2040 będzie skutkować znaczącymi spadkami emisyjności wytwarzania energii elektrycznej i ciepła oraz emisji

zanieczyszczeń powietrza tj. NOx, SOx i pyłów – wszystkie wskaźniki w 2040 r. będą niższe o 61–91% w stosunku do 2005 r.,

a w okresie 2020–2040 ulegną zmniejszeniu o około połowę.29

27 Patrz też: cel szczegółowy 4A.

28 Patrz też: cel szczegółowy 2B – rozwój magazynowania energii elektrycznej i rekuperacji

29 Szczegółowe dane znajdują się w załączniku 2.

Prognoza emisji zanieczyszczeń i intensywności emisji CO2 dla wytwarzania energii elektrycznej i ciepła

[kt]

900

800

700

600

500

400

300

200

100

0

[tCO2eq/MWh]

[kt]

NOx (jako NO2)

SOx (jako SO2)

35

PM2.5

30

PM10

25

20

15

10

5

0

0,8

0,7

0,6

0,5

0,4

0,3

0,2

0,1

0,0

CO2

Źródło: opracowanie własne Ministerstwa Klimatu na podstawie prognoz z zał. 2, dane historyczne KOBIZE

Ze względu na aktualny poziom wykorzystania węgla, a także jego rolę w zapewnianiu

bezpieczeństwa energetycznego oraz potencjał czystych technologii węglowych, surowiec

ten będzie miał istotne znaczenie dla bilansu energetycznego Polski. Jednak łączny udział

węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej netto będzie spadał – w 2030 r. wyniesie nie

więcej niż 56%.

rola węgla w bilansie mocy

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

Węgiel jako paliwo będzie wykorzystywany głównie w elektrowniach będących aktualnie w budowie lub oddanych do użytku

w ostatnich latach, gdyż te jednostki pracując w parametrach nadkrytycznych mają mniejszą emisyjność oraz efektywniej

wykorzystują paliwo. Ponadto, każda z tych jednostek zbudowana jest w formule CCS-ready.

Światowe efekty prac w ramach działalności badawczo-rozwojowej (B+R) wskazują, że istnieje potencjał niskoemisyjnego lub

bezemisyjnego wykorzystania węgla, co pozwoliłoby częściowo na dalsze korzystanie z jednostek wytwórczych węglowych.

Dlatego poszukiwane, badane i wdrażane będą nowe metody wykorzystania i przetwarzania węgla tj. zgazowanie,

oksyspalanie, inne czyste technologie węglowe tj. sekwestracja dwutlenku węgla – CCS (ang. carbon capture and storage),

lub szerzej – z zapewnieniem użytecznego wykorzystania CO2 – CCUS (ang. carbon capture, utilisation and storage) np.

w celu zwiększenia wykorzystania złóż węglowodorów.

Z uwagi na pożądany efekt środowiskowy, brak obciążenia kosztami polityki klimatycznośrodowiskowej oraz stabilność wytwarzania energii elektrycznej do bilansu

elektroenergetycznego włączona zostanie sprawdzona technologia energetyki jądrowej.

Pierwszy blok elektrowni jądrowej w Polsce (o mocy ok. 1–1,6 GW) uruchomiony zostanie

ok. 2033 r. Kolejne 5 bloków o łącznej mocy 5–8 GW będzie uruchamiane co 2–3 lata.

rola energetyki jądrowej

w bilansie mocy

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

W Polsce nie funkcjonuje żadna elektrownia jądrowa, dlatego ze względu na skalę tego przedsięwzięcia opracowany został

Program polskiej energetyki jądrowej, a w PEP2040 znajduje się oddzielny cel szczegółowy – 5. Wdrożenie energetyki

jądrowej.

Rozwój wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych to jeden z instrumentów na rzecz

ograniczenia wpływu energetyki na środowisko i kluczowy środek transformacji

energetycznej naszej gospodarki. Przyjęty cel 23% udziału OZE w końcowym zużyciu energii

brutto30 w 2030 r. przełoży się na min. 32% udziału OZE w produkcji energii elektrycznej

netto, a w 2040 r. może wynieść co najmniej 40%. Przewiduje się, że w 2040 r. moce

rola odnawialnych źródeł

energii w bilansie mocy

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

30 Na zużycie energii końcowej brutto składa się zużycie energii elektrycznej, zużycie energii w ciepłownictwie i chłodnictwie oraz na cele

transportowe.

zainstalowane wykorzystujące OZE mogą stanowić ok. połowy wszystkich zainstalowanych źródeł wytwórczych. Należy

podkreślić, że wzrost wykorzystania OZE generuje potrzebę większej elastyczności pracy systemu, dostosowania

oraz rozbudowy sieci przesyłowej i dystrybucyjnej. W elektroenergetyce spośród OZE największe znaczenie będzie mieć

o

wdrożenie morskich elektrowni wiatrowych – na Bałtyku w polskiej strefie ekonomicznej nie uruchomiono jeszcze

żadnej morskiej farmy wiatrowej, ale stosunkowo wysoki stopień stabilności pracy i wykorzystania mocy uzasadniają

priorytetowy rozwój tej technologii. Rozwój tej technologii jest także strategicznym kierunkiem realizacji Europejskiego

Zielonego Ładu. Z tych względów zapewnienie warunków wdrożenia morskich elektrowni wiatrowych w 2024/2025 r.

zostało projektem strategicznym PEP2040, w ramach celu szczegółowego 6.

o

rozwój fotowoltaiki – obserwowany i przewidywany dalszy spadek kosztów kapitałowych tych źródeł wpłynie na

znaczący przyrost ich mocy zainstalowanej. Choć stosunek wytworzonej energii do mocy jest mały, to skorelowanie

charakterystyki pracy tych jednostek z występowaniem okresów wysokiego zapotrzebowania jest wysokie (np. szczyty

zapotrzebowania w porze letniej). Aby wykorzystać potencjał tej technologii przez odbiorców indywidualnych, m.in.

prosumentów energii odnawialnej, utworzono program „Mój Prąd”, który w okresie kilkunastu miesięcy pozwolił na

zwielokrotnienie mocy zainstalowanej w źródłach fotowoltaicznych 31.

W najbliższych latach rozwijać się będzie obywatelska energetyka rozproszona, która opierać się będzie na odnawialnych

źródłach energii. Do tego niezbędne jest dostosowanie infrastruktury sieciowej, a także rozwój rynku, który umożliwi

wykorzystanie potencjału aktywnych obiorców.32

Ze względu na ogromne oczekiwania dynamicznego tempa rozwoju OZE, w PEP2040 znajduje się oddzielny cel szczegółowy

– 6. Rozwój odnawialnych źródeł energii. W tej części dokumentu opisano także wykorzystanie innych technologii energetyki

odnawialnej.

W bilansie elektroenergetycznym na znaczeniu zyskiwać będą jednostki wytwórcze oparte

rola gazu ziemnego

o gaz ziemny. Jednostki te będą wykorzystywane m.in. do bilansowania jednostek OZE. Ich

w bilansie mocy

atutem jest niższa emisyjność niż w przypadku węglowych jednostek wytwórczych, a wysoka

elastyczność w zakresie możliwości regulowania wielkości produkcji. W celu zwiększenia

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

wykorzystania gazu w wytwarzaniu energii elektrycznej konieczna jest dalsza dywersyfikacja

źródeł dostaw gazu ziemnego oraz rozbudowa infrastruktury sieciowej w Polsce. 33 Wzrostowi

wykorzystania gazu ziemnego w elektroenergetyce sprzyjać będzie łączenie sektora elektroenergetycznego i gazowego

(ang. sector coupling), które zostanie zapewnione poprzez niezbędną współpracę operatorów systemu przesyłowego

elektroenergetycznego i gazowego.34

Ponadto na znaczeniu zyskiwać będą także moce wykorzystujące inne paliwa gazowe tj. biogaz, biometan, wodór, gazy

syntezowe, czy gaz syntetyczny. Pozytywny wpływ na wzrost wykorzystania w elektroenergetyce gazów innych niż ziemny

może mieć także planowane zwiększenie możliwości transportu takich gazów sieciami aktualnie wykorzystywanymi do

transportu gazu ziemnego.35

Wykres poniżej przedstawia zużycie węgla kamiennego i brunatnego w produkcji energii elektrycznej w perspektywie 2040 r.

Na wykresie wskazano także wielkość zużycia węgla kamiennego w tych okresach.

Szersze analizy (wykresy i tabele) dotyczące sektora elektroenergetycznego znajdują się w załączniku 2 do PEP2040.

Na skutek wsparcia pochodzącego ze zróżnicowanych mechanizmów w 2019 r. w stosunku do 2015 r. odnotowano ponad

czternastokrotny wzrost mocy zainstalowanej w elektrowniach fotowoltaicznych i ponad dwunastokrotny wzrost pozyskanej energii

elektrycznej. W porównaniu do 2012 r. moc tych źródeł wzrosła 1 184 razy, zaś wytwarzanie energii 623 razy.

32 Patrz: cel szczegółowy 4A.

33 Patrz: cel szczegółowy 3.

34 Patrz: cel szczegółowy 4B.

35 Patrz: cel szczegółowy 4B.

Prognoza udziału węgla w produkcji energii elektrycznej do 2040 r.

80%

70%

Zużycie 26,4 mln t

węgla kamiennego

60%

56%

Zużycie 19,1 mln t

węgla kamiennego

50%

37%

40%

28%

30%

20%

Zużycie 14,7 mln t

węgla kamiennego

10%

0%

2015

2020

2025

2030

11%

Zużycie 11,1 mln t

węgla kamiennego

2035

2040

2045

Scenariusz zrównoważonego wzrostu cen uprawnień do emisji CO2

Scenariusz wysokich cen uprawnień do emisji CO2

Źródło: opracowanie własne Ministerstwa Klimatu na podstawie prognoz z zał. 2.

Lokalizacja jednostek wytwórczych w Polsce zależy od dostępności paliwa, charakterystyki lokalizacji

(np. dostęp do wody chłodzącej), warunków do wyprowadzenia mocy oraz roli jednostki w systemie

elektroenergetycznym. Przeważająca część wolumenu mocy zainstalowanej jest zlokalizowana w południowej

części kraju (m.in. w związku z dostępnością paliwa), ale ta tendencja ulegać będzie zmianom. Przyczynia się do tego rozwój OZE, ponieważ

zwłaszcza w północno-zachodniej części kraju ze względu na dobre warunki wietrzności powstają źródła OZE. W kolejnych latach w tej

części Polski mogą też powstać bloki jądrowe. Jednocześnie kraj pokrywany będzie względnie równomiernie indywidualnymi instalacjami

wytwórczymi, a także instalacjami podmiotów zbiorowych (np. klastrów energii i spółdzielni energetycznych). Budowa źródeł wytwórczych

w danej lokalizacji oddziałuje na rynek pracy, poprawę infrastruktury transportowej, generuje wpływy z podatków do lokalnych budżetów

oraz podnosi ogólny poziom rozwoju gospodarczego regionu.

WYMIAR

TERYTORIALNY

█ █ █ Działania

Termin

Odpowiedzialni

█ █ █ 2A.1. Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na moc

elektryczną własnymi surowcami i źródłami, z uwzględnieniem

możliwości wymiany transgranicznej (patrz też: cel szczegółowy 1)

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ, PRSIE,

OSPe

█ █ █ 2A.2. Zapewnienie możliwości pokrycia wzrostu zapotrzebowania na

energię elektryczną przez źródła inne niż konwencjonalne

elektrownie węglowe oraz zapewnienie warunków kształtowania

struktury mocy wytwórczych gwarantujących elastyczność pracy

systemu, w tym rozwoju technologii magazynowania energii (patrz

też: cel szczegółowy 2, część B oraz cel szczegółowy 4)

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ

█ █ █ 2A.3. Zapewnienie odpowiedniej ilości stabilnych dostaw energii

2021/2023

elektrycznej przez

− rynek mocy (od 2021);

− podjęcie decyzji o kontynuacji funkcjonowania rynku mocy na dwa

lata przed ostatnią aukcją (2023) z uwzględnianiem ograniczeń

wynikających z regulacji UE

MKiŚ, OSPe

2A. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

█ █ █ 2A.4. Zapewnienie warunków ograniczania emisji zanieczyszczeń

z sektora elektroenergetycznego poprzez

− modernizację jednostek wytwórczych energii elektrycznej (w tym

███

z wykorzystaniem mechanizmów wsparcia EU ETS);

−

wzrost wykorzystania zero- i niskoemisyjnych źródeł energii;

███

−

poprawę efektywności energetycznej

███

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ

█ █ █ 2A.5. Zapewnienie warunków wykorzystania węgla na poziomie nie

większym niż 56% netto w 2030 r. w bilansie wytwarzania energii

elektrycznej

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ

█ █ █ 2A.6. Zapewnienie warunków wdrożenia energetyki jądrowej w 2033 r.

i realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej (patrz cel

szczegółowy 5)

2033

MKiŚ

█ █ █ 2A.7. Zapewnienie warunków rozwoju OZE na poziomie niezagrażającym

bezpieczeństwu pracy systemu, z uwzględnieniem kontrybucji

w ogólnounijnym celu zwiększenia udziału OZE w zużyciu energii

(patrz cel szczegółowy 6)

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ, PURE

█ █ █ 2A.8. Zapewnienie warunków wykorzystania gazu ziemnego i innych paliw cała

gazowych, w szczególności dla potrzeb regulacyjnych KSE (patrz cel perspektywa

szczegółowy 3, 4)

PEP2040

MKiŚ, PRSIE

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

CZĘŚĆ B) Rozbudowa elektroenergetycznej infrastruktury sieciowej

Pewność dostaw energii elektrycznej wymaga odpowiedniej rozbudowy, modernizacji oraz utrzymania sieci przesyłowej

i dystrybucyjnej energii elektrycznej. Kluczowymi celami krajowymi dotyczącymi infrastruktury przesyłu energii elektrycznej jest

równoważenie dostaw energii elektrycznej z zapotrzebowaniem na tę energię oraz zapewnienie długoterminowej zdolności

systemu elektroenergetycznego do zaspokajania uzasadnionych potrzeb w zakresie przesyłania energii elektrycznej na

potrzeby obrotu wewnętrznego i transgranicznego. Dla bezpieczeństwa dostaw operator systemu przesyłowego

elektroenergetycznego (OSPe) – Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. (PSE S.A.) pozostanie jednoosobową spółką Skarbu

Państwa. Dystrybucja jest działalnością regulowaną realizowaną przez więcej podmiotów, a operatorzy systemów

dystrybucyjnych elektroenergetycznych (OSDe) są zobowiązani do zapewniania niezawodności systemu dystrybucyjnego,

którego zadaniem jest dostarczenie energii elektrycznej do indywidualnych odbiorców końcowych. Dla zapewnienia

bezpieczeństwa dostaw energii do odbiorców, OSPe zobowiązany jest do opracowania 10-letnich planów rozwoju w zakresie

pokrycia zapotrzebowania na energię, zaś OSDe na okres nie krótszy niż 5 lat. Ponadto spółki wskazane jako operatorzy usług

kluczowych są zobowiązani do ochrony kluczowych systemów pod kątem cyberbezpieczeństwa.

Poniżej zaprezentowano sposób rozbudowy infrastruktury przesyłowej i dystrybucyjnej, sprawność działań w sytuacjach

awaryjnych, magazynowania energii elektrycznej oraz rozwoju inteligentnych sieci. Projektem strategicznym PEP w części B

tego celu szczegółowego jest budowa inteligentnej sieci elektroenergetycznej. Jest to jednocześnie projekt strategiczny

SOR w obszarze interwencji Poprawa efektywności energetycznej – PS.2(1).

***

Sieć przesyłową wysokich i najwyższych napięć tworzy ponad 269 linii o długości blisko 14 700 km i 107 stacji najwyższych

napięć36,37. Aktualnie Polska posiada dwa połączenia z Niemcami, dwa z Czechami, jedno ze Słowacją oraz po jednym

połączeniu z Litwą i ze Szwecją a także cztery połączenia z krajami trzecimi, przy czym trzy są wyłączone z eksploatacji38.

Dla właściwego funkcjonowania i rozwoju systemu w najbliższych kilkunastu latach OSPe będzie podejmować działania

w zakresie modernizacji i rozbudowy systemu przesyłowego, w tym

−

−

−

−

−

−

−

−

−

zapewnienie możliwości wyprowadzenia mocy z istniejących źródeł wytwórczych;

przyłączanie nowych mocy;

poprawę pewności zasilania odbiorców;

tworzenie bezpiecznych warunków współpracy jednostek wytwórczych o zmiennej charakterystyce pracy

z pozostałymi elementami KSE;

zapewnienie możliwości redukcji nieplanowych przepływów energii (tzw. przepływy niegrafikowe) z krajów

sąsiadujących oraz obsługi przesyłu tranzytowego;

zapewnienie zdolności wymiany mocy z sąsiadującymi systemami na profilu synchronicznym oraz mechanizmów

koordynacji i wymiany informacji, w tym optymalizacja metod udostępniania (wyznaczanie i alokacja) zdolności

przesyłowych w oparciu o fizyczne przepływy energii elektrycznej (FBA, ang. flow-based allocation);

wdrażanie jednolitego rynku energii elektrycznej UE – implementacja przepisów prawa europejskiego oraz

dokumentów towarzyszących;

implementowanie standardów związanych z zapewnieniem cyberbezpieczeństwa na poziomie krajowym;

zwiększanie efektywności energetycznej przesyłu energii.

Aby zrealizować powyższe cele w całej perspektywie czasowej OSPe będzie realizować

działania polegające na budowie, rozbudowie i modernizacji stacji, rozdzielni, linii i innych

urządzeń, w tym do kompensowania mocy biernej, w zakresie wysokich i najwyższych

36 Dane PSE S.A.

rozbudowa krajowej

infrastruktury przesyłowej

energii elektrycznej

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

37 Sieć przesyłowa ma charakter oczkowy, co oznacza, że w przypadku awarii jednej linii możliwe jest doprowadzenie dostaw energii

elektrycznej do stacji rozdzielczej linią z innego kierunku.

38 Jedynym czynnym połączeniem z państwem trzecim jest połączenie Polska – Ukraina (Zamość-Dobrotwór), w którym alokacja zdolności

transgranicznych odbywa się tylko w kierunku importowym do Polski. Pozostałe połączenia z państwami trzecimi (Ukrainą i Białorusią) nie

są czynne.

napięć (110–220–400 kV). W wyniku realizacji programów inwestycyjnych w perspektywie 2030 r. powinny być zapewnione

przede wszystkim39

− możliwość wyprowadzenia mocy z istniejących i budowanych elektrowni konwencjonalnych;

− rozbudowa sieci przesyłowej w północnej i północno-zachodniej (dla integracji znaczących mocy wiatrowych w tych

obszarach oraz dla wyprowadzenia energii wytworzonej w morskich elektrowniach wiatrowych i elektrowni jądrowej,

północno-wschodniej części Polski oraz powyżej i poniżej umownej linii Warszawa-Poznań;

− lepsze wykorzystanie połączeń transgranicznych (dla poprawy warunków wymiany transgranicznej na profilu

synchronicznym – Polska-Niemcy-Czechy-Słowacja);

− możliwość wykorzystania budowanego połączenia stałoprądowego Polska-Litwa (kabla podmorskiego Harmony Link).

Obok działań służących usprawnieniu przepływu na istniejących połączeniach

bezpieczne wykorzystanie

transgranicznych, na uwagę zasługuje budowa nowego podmorskiego połączenia

transgranicznych połączeń

kablowego pomiędzy Polską i Litwą – Harmony Link, które jest integralną częścią

elektroenergetycznych

wielkiego projektu o priorytetowym znaczeniu dla Unii Europejskiej, polegającym na

II filar. Zeroemisyjny

synchronizacji elektroenergetycznych systemów przesyłowych państw bałtyckich

system energetyczny

z systemem Europy kontynentalnej – za pośrednictwem polskiego systemu. Prognoza

zdolności połączeń przesyłowych do 2040 r. znajduje się w rozdziale 12 załącznika 2 do PEP2040. W wyniku prowadzonych

prac modernizacyjnych i rozbudowy elektroenergetycznej infrastruktury przesyłowej wzrastać będzie poziom zdolności

przesyłowych udostępnianych na potrzeby wymiany transgranicznej. Zgodnie z unijnym rozporządzeniem rynkowym

(2019/943) najpóźniej do końca 2025 r. operatorzy systemów przesyłowych zobowiązani są do udostępniania minimum 70%

transgranicznych zdolności przesyłowych (przy zachowaniu kryteriów bezpiecznej pracy sieci elektroenergetycznej). W 2019 r.

Polska przygotowała Plan Działań, który przedstawia plan i harmonogram środków podejmowanych w celu stopniowego

zwiększenia udostępniania transgranicznych zdolności przesyłowych na potrzeby handlu. 40

Połączenia transgraniczne powinny stanowić dodatkowe źródło dostaw, służące rozwojowi rynku, redukcji cen energii oraz

dostawom w sytuacjach zagrożeń i ograniczeń. Wymiana transgraniczna energii elektrycznej musi odbywać się w warunkach

bezpiecznych dla pracy systemu elektroenergetycznego (m.in. przez zapewnienie odpowiedniej ilości środków zaradczych

pozwalających na bezpieczną pracę sieci w warunkach występowania m.in. nieplanowych przepływów kołowych, czy

bezpiecznej realizacji tranzytu energii). Zwiększanie przepustowości połączeń transgranicznych pomiędzy państwami

członkowskimi powinno następować w pierwszej kolejności przez optymalne wykorzystanie połączeń istniejących i znoszenie

barier blokujących uczestnikom rynku dostęp do sieci, w tym budowę brakujących linii wewnątrz systemów krajowych, zmianę

zasad udostępniania zdolności przesyłowych pomiędzy państwami członkowskimi UE, optymalizację metod udostępniania

tych zdolności uczestnikom rynku (wprowadzenie metody wyznaczania zdolności przesyłowych w oparciu o przepływy fizyczne

– FBA) oraz wykorzystanie przesuwników fazowych. Korzyści płynące ze stopniowo zwiększanej zdolności wymiany

transgranicznej są ważnym elementem rozwoju rynku, jednakże bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej powinno być

oparte na rozwiniętej krajowej infrastrukturze wytwórczej.

W dalszej kolejności pewność dostaw energii elektrycznej do odbiorów końcowych

rozwój w dystrybucji

zależy od sprawnej i bezpiecznej dystrybucji. Sieć dystrybucyjna ma charakter głównie

energii elektrycznej

promieniowy, jest dłuższa i znacznie gęstsza niż sieć przesyłowa, przez co bardziej narażona

na awarie. Tworzy ją większość linii o napięciu 110 kV (sieć linii wysokich napięć (WN)

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

pracująca w układzie oczkowym), sieć średnich napięć (SN) i niskich napięć (nN) pracujące

w układzie promieniowym oraz prawie 260 tys. stacji elektroenergetycznych. Systemy dystrybucyjne mają znaczenie

regionalne. Kluczową dla rozwoju gospodarczego poszczególnych regionów (zasilanie przemysłu, wyprowadzenie mocy

z dużych źródeł odnawialnych) jest sieć 110 kV, która stanowi podstawę dla zapewnienia bezpieczeństwa pracy systemu

dystrybucyjnego oraz jest siecią koordynowaną z siecią przesyłową, a także jest wykorzystywana w zarządzaniu kryzysowym.

39 Więcej w: Plan rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na energię elektryczną na lata 2021-2030,

PSE S.A. 2020.

40 Patrz też: cel szczegółowy 4A. Rozwój rynku energii elektrycznej.

Największy wpływ na niezawodność dostaw energii dla odbiorców końcowych mają zdarzenia w sieci SN, która jest w 74%

napowietrzna41.

Dla zapewnienia stabilnych dostaw energii elektrycznej do odbiorców końcowych OSDe realizują cele i zadania wynikające

z regulacji jakościowej określanej przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (PURE). Od 2018 r. mechanizm regulacji

uwzględnia zarówno anomalie pogodowe, jak różnorodność obszarów (duże miasta, miasta na prawach powiatu, miasta oraz

wsie) oraz aktualny poziom rozwoju na obszarze danego OSDe, co pozwala na lepsze wnioskowanie o działalności OSDe.

W ujęciu perspektywicznym zrealizowane powinny zostać zadania opisane poniżej

− Wskaźniki jakości dostaw energii, tj. czas i częstość trwania przerw w dostawach (SAIDI, SAIFI) w KSE powinny

ulegać stałej poprawie – dla SAIDI wyznaczono cel 85 min./odb. w 2030 r.42 Ponadto do 2025 r. 85% umów

przyłączeniowych powinno być realizowanych w 12 miesięcy, a czas przekazywania danych pomiaroworozliczeniowych powinien ulec skróceniu.

− Osiąganie celów w zakresie regulacji jakościowej jest ściśle powiązane ze środkami, jakie w kolejnym roku OSDe może

przeznaczyć na inwestycje. Znaczna część infrastruktury dystrybucyjnej ma powyżej 25 lat, a w wielu przypadkach

przekracza nawet 40 lat (choć w ostatnich latach OSDe zrealizowali duże inwestycje). Z tego powodu OSDe zobowiązane

są do odtwarzania sieci – stopień odtworzenia infrastruktury powinien wynosić co najmniej 1,5% rocznie do czasu

osiągnięcia średniej wieku infrastruktury poniżej 25 lat.

− Odbudowa linii niskich napięć (nN) powinna odbywać się przy użyciu przewodów izolowanych lub poprzez skablowanie.

− Skablowanie sieci średniego napięcia (SN) jest silnie skorelowane z SAIDI i SAIFI, a udział linii kablowych w liniach SN

w Polsce (w 2017 r. ok. 26%) jest jednym z najniższych w Europie. Ponad 41 tys. km linii napowietrznych SN znajduje się

na terenach leśnych i zadrzewionych, gdzie skablowanie ma szczególne znacznie dla ograniczenia przyczyn i skutków

awarii. Ponadto za priorytet uznaje się również wyposażenie łączników linii średniego napięcia w systemy zdalnego

sterowania. Dla osiągniecia większej niezawodności pracy sieci konieczne jest sukcesywne kablowanie sieci średniego

napięcia. W tym celu w 2021 r. opracowany zostanie krajowy plan skablowania sieci średniego napięcia do 2040 r.,

a skutkiem jego realizacji będzie zwiększenie udziału linii kablowych w liniach SN w Polsce do poziomu średniej w UE.

Rosnący udział odnawialnych źródeł energii, zwiększająca się liczba prosumentów energii odnawialnej, popularyzacja klastrów

energii, spółdzielni energetycznych, czy obywatelskich wspólnot energetycznych wymaga dostosowania systemów

dystrybucyjnych do trendu decentralizacji wytwarzania i wzrostu roli lokalnego wymiaru energetyki. Ponadto wyzwaniem jest

także rozwój elektromobilności, który generuje potrzebę zapewnienia możliwości przyłączania do sieci punktów ładowania

samochodów elektrycznych. Dla zapewniania warunków rozwoju systemu inwestycje prowadzone w systemach

dystrybucyjnych będą przyczyniać się do stopniowego przekształcania sieci pasywnej (jednokierunkowej) w sieć

aktywną (dwukierunkową), co wraz z wdrażanymi rozwiązaniami z zakresu zwiększania elastyczności sieci umożliwi rozwój

energetyki rozproszonej, aktywny udział odbiorców końcowych oraz wykorzystanie punktów ładowania i magazynów energii.

W tym celu niezbędne jest także jeszcze silniejsze rozwinięcie współpracy między OSDe oraz OSPe.

Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej wymaga także gotowości do

działania w sytuacjach awaryjnych w systemie elektroenergetycznym. OSDe i OSPe

w 2018 r. podpisali porozumienie w sprawie współpracy w takich przypadkach, ale dla jak

najwyższego poziomu sprawności w sytuacjach awaryjnych niezbędne są następujące

działania

sprawność działań

w sytuacjach awaryjnych

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

− zwiększenie wykorzystania w sieciach średnich napięć elementów sterowania i automatycznej rekonfiguracji

(odpowiednio do 2025 i 2030 r.);

− wyposażenie systemów oraz linii SN i nN w urządzenia diagnostyki i analizy pracy sieci (odpowiednio do 2025 i 2030 r.);

− wdrożenie cyfrowego systemu łączności w sieci dla OSDe (do 2021 r.) – aktualnie wykorzystywany system analogowy

jest zawodny i nie ma możliwości jego rozbudowy – nowy powinien gwarantować jednolitość i pewność łączności;

41 Na podstawie danych Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej.

42 W SOR określono cel 50 min./odb. w 2030 r., jednakże ze względu na ponowną analizę technicznych możliwości wartość ta uległa

podwyższeniu.

− zapewnienie odpowiedniej struktury wspomagającej obsługę cyberincydentów, a także współpraca z właściwym Zespołem

Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego działającym na poziomie krajowym (CSIRT, ang. Computer

Security Incident Response Team);

− zapewnienie przez OSDe liczby pracowników i sprzętu odpowiednich dla zapewnienia standardów określonych

w regulacjach dotyczących warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego.43

Dynamiczne zmiany na rynku energii w ostatnich latach wymagają większych wysiłków operatorów – zarówno przesyłowego,

jak i dystrybucyjnych. Zwiększone prawdopodobieństwo i skala wystąpienia zakłóceń pracy systemu determinuje potrzebę

lepszej niż dotychczas bieżącej kontroli parametrów jakościowych energii elektrycznej. Z tego względu do 2025 r. w KSE

wdrożony zostanie system monitorowania oraz zarządzania jakością energii elektrycznej w sieciach

elektroenergetycznych, włącznie z systemami rozliczeń za jakość dostarczanej energii elektrycznej.

Inwestycje zarówno w sieć przesyłową, jak i dystrybucyjne wymagają odpowiednich źródeł finansowania oraz regulacji

zapewniających sprawną realizację tych inwestycji. Z tego względu konieczne jest zapewnienie stabilnego otoczenia

regulacyjnego, które pozwoli na odpowiednie planowanie rozwoju sieci i realizację inwestycji. Celem skutecznej

realizacji zadań inwestycyjnych o strukturze liniowej w sieci dystrybucyjnej konieczne jest także wprowadzenie regulacji

prawnych ułatwiających pozyskanie praw do dysponowania nieruchomością na cele budowalne dla infrastruktury

elektroenergetycznej.

W związku z rosnącym wolumenem OZE przyłączanymi do sieci dystrybucyjnej i przesyłowej,

wzrostem znaczenia energetyki rozproszonej, zmianą profilu zużycia energii elektrycznej

(w tym rozwojem elektromobilności) wzrasta potrzeba rozwoju technologii magazynowania

energii.

rozwój magazynowania

energii elektrycznej

i rekuperacji

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

Duże nadzieje wiąże się z rozwojem elektromobilności i szerszym wykorzystaniem

rekuperacji energii z pojazdów elektrycznych zasilanych z sieci trakcyjnej. Badania

poświęcone bateriom napędzającym samochody elektryczne przyczynią się do postępu w zakresie technologii

magazynowania energii, a elektryczne auta będą mogły w przyszłości pełnić rolę magazynów energii. W ramach działań

mających na celu rozwój infrastruktury ładowania, wspierana będzie technologia V2G (ang. vehicle to grid) umożliwiająca

dwukierunkowy przepływ energii elektrycznej, w tym jej oddawanie przez pojazdy elektryczne w celu stabilizacji pracy sieci.

OSDe prowadzą współpracę na arenie międzynarodowej w projektach badawczych skoncentrowanych na rozwoju technologii

magazynowania długiego rozładowania. Konieczne jest uregulowanie statusu prawnego instalacji magazynowania

energii elektrycznej, które mogą świadczyć usługi na rzecz uczestników rynku energii elektrycznej – kluczowym w tym

zakresie jest określenie preferencyjnych taryf dla wprowadzania energii do magazynu, co wpłynie także na możliwość zmiany

modelu pracy elektrowni wodnych szczytowo-pompowych. Mimo to posiadanie magazynów w innych technologiach niż

elektrownie szczytowo-pompowe gromadzących moc odpowiadającą 10% mocy zainstalowanej w elektrowniach wiatrowych

w perspektywie 2023 r. jest ambitnym celem44.

Pożądany jest także rozwój innych rozwiązań, które umożliwią postęp w zakresie magazynowania energii (elektrycznej

i ciepła), zwłaszcza takich, które pozwoliłyby wykorzystać energię z OZE. Obok biogazu, który umożliwia szybkie reagowanie

na potrzeby systemu, warto wykorzystywać nadwyżki energii z OZE pracujących w sposób nieciągły do wyprodukowania

paliwa, które dałoby się praktycznie zmagazynować. Dużą rolę w tym zakresie może odegrać wzrost opłacalności produkcji

i wykorzystania wodoru, który charakteryzuje się wysoką gęstością energii, a także pozwala na stosunkowo długi okres

przechowywania paliwa oraz możliwość szybkiego wykorzystania na potrzeby systemu. Instalacje typu power-to-gas

pozwalające na przekształcenie energii elektrycznej w wodór w procesie elektrolizy umożliwią zagospodarowanie nadwyżek

energii pochodzącej z odnawialnych źródeł energii, pełniąc rolę swoistego magazynu energii. Wykorzystanie elektrolizerów

(układy P2H/P2G/P2L/P2A/P2X) pozwoli na integrację systemu gazowego z siecią elektroenergetyczną w myśl koncepcji

sector coupling. Szansą w obszarze magazynowania energii może okazać się także postęp w zwiększeniu opłacalności

43 Choć warunek odpowiedniego poziomu zatrudnienia dotyczy wszystkich omawianych w PEP2040 obszarów, dystrybucja wymaga

podkreślenia, gdyż w ostatnich latach niska liczba kandydatów do pracy jest istotnym problem dla OSDe.

44 Patrz też: cel szczegółowy 4, część A – zarządzanie popytem i cel szczegółowy 4, część C – rozwój elektromobilności i paliw

alternatywnych.

zgazowania węgla, który wykorzystany w tej technologii cechuje się znacznie niższą emisyjnością niż przy spalaniu

konwencjonalnym. Poszukiwanie innowacji w zakresie zwiększania elastyczności pracy systemu elektroenergetycznego jest

wysoce pożądane dla jego właściwego funkcjonowania oraz rozwoju odnawialnych źródeł energii. W dalszej kolejności,

wdrażane będą regulacje konieczne dla uregulowania statusu prawnego opisanych wyżej technologii magazynowania.

Budowa inteligentnej sieci elektroenergetycznej (smart grid) będzie zwieńczeniem

działań rozwijających krajową sieć elektroenergetyczną. Fundamentem rozwoju są

rozwiązania z zakresu technologii informacyjnych i telekomunikacyjnych (ICT, ang.

Information and Communication Technology). Obok systemów dwustronnej komunikacji

cyfrowej są to inteligentne systemy telemetryczne (tzw. smart metering), systemy

automatycznego monitorowania, sterowania, regulacji i zabezpieczenia sieci, także

w kontekście cyberbezpieczeństwa, oraz systemy pomiarowe (w tym inteligentnego

opomiarowania) do przepływu danych o mocach i energii, które są podstawą do

podejmowania działań proefektywnościowych.

rozwój inteligentnych sieci

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

2B. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

– SOR PS.2(1)

Istotnym etapem będzie stworzenie warunków technicznych, organizacyjnych, prawnych dla funkcjonowania oraz

ustanowienie operatora informacji rynku energii (OIRE). Drugim istotnym elementem jest wyposażanie odbiorców

końcowych w liczniki zdalnego odczytu – do 2028 r. powinno zostać wyposażone w te urządzenia 80% gospodarstw

domowych.45

Utworzony neutralny podmiotowo rejestr informacji pomiarowych rynku energii elektrycznej, transparentność procesów,

ustalenie jednolitych zasad dostępu do danych i przejrzystość podziału odpowiedzialności pomiędzy uczestnikami rynku ułatwi

zarządzenie podażą i popytem na energię elektryczną oraz wpłynie na ograniczenie strat, przy wysokim poziomie jakości,

pewności i bezpieczeństwa zasilania. Dostępność i przejrzystość danych stanie się także szansą na rozwój nowych usług,

produktów i zachęt dla odbiorców końcowych, a także dla efektywnego wykorzystania energii w przestrzeni publicznej.

Inteligentna sieć pozwoli zintegrować zachowania i działania wszystkich przyłączonych do niej użytkowników – wytwórców,

odbiorców i prosumentów energii odnawialnej, zaś OIRE zapewni wymianę informacji między uczestnikami systemu. Dzięki

dostępowi do swoich danych pomiarowych, odbiorcy będą mogli bardziej świadomie użytkować energię, co wraz z

wykorzystaniem taryf dynamicznych może przyczynić się także do wypłaszczania dobowej krzywej zapotrzebowania na

energię46.

Rozwój inteligentnej sieci jest nieodłącznym elementem rozwoju magazynowania energii, elektromobilności, lepszej integracji

w systemie energii elektrycznej wytwarzanej w jednostkach OZE, a także popularyzacji inteligentnych domów,

rozpowszechnieniem idei tzw. Internetu rzeczy (wymiana danych między urządzeniami, tj. IoT), a także inteligentnych miast.

Zasadne jest również analizowanie możliwości wykorzystania współpracy z rynkiem telekomunikacji i współpracy infrastruktury.

Wdrożenie inteligentnego opomiarowania i dalszych rozwiązań inteligentnej sieci jest krokiem do budowy nowego,

zdecentralizowanego systemu energetycznego, w którym odbiorcy końcowi będą bardziej aktywni, usługi systemowe będą

nabywane od uczestników rynku również z poziomu sieci dystrybucyjnej, a odbiorcy będą dążyć do samobilansowania się

w ramach obszarów samobilansujących47.

Pokrycie kraju siecią przesyłową i sieciami dystrybucyjnymi skorelowane jest z wielkością zapotrzebowania

na energię elektryczną w danym regionie oraz koniecznością wyprowadzenia mocy z jednostek wytwórczych,

a dokładny przebieg linii zależny jest także od możliwości zlokalizowania infrastruktury liniowej. Gęstość sieci

oraz jej dobry stan powinny gwarantować pewność dostaw energii elektrycznej oraz możliwie niską awaryjność, co jest niezależne od

zlokalizowania regionu. Opracowane przez OSPe i OSDe programy inwestycyjne mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa dostaw w całym

kraju.

WYMIAR

TERYTORIALNY

Rozwój magazynowania energii także odnosi się do całego kraju – w perspektywie długookresowej każdy odbiorca może być wyposażony

w magazyn energii (w tym samochód elektryczny). Szczególnie istotne jest lokowanie magazynów przy źródłach OZE, zarówno tych

45 Patrz cel szczegółowy 4A – wzmocnienie pozycji konsumenta energii elektrycznej.

46 Patrz cel szczegółowy 4A – zarządzenie popytem.

47 Szerzej o nowym kształcie rynku energii w celu szczegółowym 4A.

zależnych od warunków atmosferycznych, jak i dyspozycyjnych oraz w społecznościach energetycznych,, gdyż wspiera to stabilne

funkcjonowanie KSE. Pozytywny efekt na stabilność systemu będzie mieć także sukcesywne wdrażanie inteligentnej sieci energetycznej.

█ █ █ Działania

Termin

Odpowiedzialni

█ █ █ 2B1. Rozbudowa wewnętrznej elektroenergetycznej sieci przesyłowej –

cała

realizacja inwestycyjnych umożliwiających zwiększenie gęstości sieci, perspektywa

wyprowadzenie mocy z dużych elektrowni oraz lepszego

PEP2040

wykorzystania połączeń transgranicznych

OSPe

█ █ █ 2B.2. Wzmacnianie elektroenergetycznych połączeń transgranicznych na

profilu z Niemcami, Czechami, Słowacją

2030

OSPe

█ █ █ 2B.3. Budowa połączenia podmorskiego Polska-Litwa (Harmony Link)

2025

i synchronizacja państw bałtyckich z systemem elektroenergetycznym

Europy kontynentalnej

OSPe

█ █ █ 2B.4. Poprawa jakości dostaw energii do konsumenta – do 2025 r. poprzez: 2025

− realizację celów i zadań regulacji jakościowej;

− poprawa wskaźników SAIDI i SAIFI;

− osiągnięcie poziomu realizacji 85% umów przyłączeniowych

w 12 miesięcy;

− odtwarzanie infrastruktury – w stopniu średnio 1,5% rocznie;

− opracowanie krajowego planu skablowania SN do 2040 r.

(do 2021)

oraz stopniowe zastępowanie sieci pasywnej na aktywną

OSDe, PURE

█ █ █ 2B.5. Zapewnienie warunków sprawnego działania w sytuacjach

cała

awaryjnych, w szczególności poprzez

perspektywa

− zwiększenie wykorzystania w sieciach średnich napięć elementów PEP2040

sterowania i automatycznej rekonfiguracji (2025/2030)

− wyposażenie systemów oraz linii SN i nn w urządzenia sterowania,

diagnostyki i analizy pracy sieci (2025/2030);

− wdrożenie cyfrowego systemu łączności w sieci w OSDe (2021);

− zapewnienie przez OSDe zasobów dla właściwego funkcjonowania

systemu

OSDe

█ █ █ 2B.6. Dążenie do rozwoju technologii magazynowania, w tym uregulowanie cała

w 2021 r. statusu prawnego instalacji magazynowania energii

perspektywa

elektrycznej – umożliwienie osiągnięcia poziomu gromadzenia energii PEP2040

w magazynach równej 10% mocy zainstalowanej w elektrowniach

wiatrowych w 2023 r.

MKiŚ, spółki

dystrybucji

█ █ █ 2B.7. Budowa inteligentnych sieci elektroenergetycznych –

− utworzenie operatora informacji rynku energii;

− stworzenie warunków funkcjonowania internetu rzeczy

− wyposażenie 80% gospodarstw domowych w liczniki zdalnego

odczytu do 2028 r.– działanie 4A.2.

MKiŚ, MC, spółki

dystrybucji

(zapewnienie warunków rozwoju elektromobilności w celu szczegółowym 4C)

2023 / 2028

2B. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

CEL SZCZEGÓŁOWY 3.

Dywersyfikacja dostaw i rozbudowa

infrastruktury sieciowej gazu

ziemnego, ropy naftowej i paliw

ciekłych

Gaz ziemny i ropa naftowa stanowią istotne elementy bilansu zużycia energii pierwotnej w Polsce, a krajowe

wydobycie tych surowców pokrywa tylko część popytu. Z tego względu o bezpieczeństwie dostaw surowców

do kraju, a w konsekwencji do odbiorców, stanowi zróżnicowanie źródeł, dróg, a także dostawców, sprawne

połączenia transgraniczne (w następstwie budowania jednolitego rynku energii), jak również odpowiednio

rozwinięta infrastruktura wewnętrzna. Wysoki stopień uzależnienia od jednego dostawcy i brak opcji

dywersyfikacyjnych negatywnie wpływał na konkurencyjne kształtowanie się cen i generował ryzyko wywierania presji

politycznej. Jednocześnie rosnąca elastyczność dostępu odbiorców końcowych do tych paliw przekłada się na wzrost

konkurencyjności rynków. Większa dostępność gazu ziemnego na konkurencyjnych warunkach umożliwi także jego

wykorzystanie w sektorze energetycznym, m.in. na potrzeby kogeneracji oraz budowy mocy rezerwowych dla bilansowania

energetyki odnawialnej, co wpłynie na zmniejszanie oddziaływania sektora energii na środowisko. Gaz ziemny jest

paliwem niskoemisyjnym, którego wykorzystanie może znacząco przyczynić się do osiągnięcia celów polityki klimatycznej UE,

jak również pozytywnie przeciwdziałać zanieczyszczeniu powietrza poprzez redukcję zjawiska tzw. niskiej emisji.

Cel szczegółowy 3. Dywersyfikacja dostaw i rozbudowa infrastruktury sieciowej gazu

II filar. Zeroemisyjny system

ziemnego, ropy naftowej i paliw ciekłych wpisuje się filar II ZEROEMISYJNY SYSTEM

energetyczny

ENERGETYCZNY. Gaz ziemny traktowany jest jako paliwo przejściowe, które umożliwi

transformację sektora elektroenergetycznego i ciepłowniczego w kierunku zeroemisyjnym. Również infrastruktura paliw

tradycyjnych jest etapem przejściowym do szerokiego wykorzystania rozwiązań zeroemisyjnych w transporcie, w tym

elektromobilności i wodoromobilności.

Poniżej przedstawiona została strategia zapewnienia bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego, ropy naftowej oraz paliw do

kraju oraz do odbiorców końcowych.

CZĘŚĆ A)

Dywersyfikacja dostaw gazu ziemnego oraz rozbudowa

infrastruktury gazowej48

Dla bezpieczeństwa dostaw operator systemu przesyłowego gazowego (OSPg) – Operator Gazociągów Przesyłowych

GAZ-SYSTEM S.A., pozostaje jednoosobową spółką Skarbu Państwa. Przesył, dystrybucja i magazynowanie gazu są

działalnością regulowaną. OSPg, operatorzy systemów dystrybucyjnych gazowych (OSDg) i operator systemu

magazynowania (OSMg) – Gas Storage Poland S.A są zobowiązani do zapewniania niezawodności funkcjonowania systemu

i realizacji innych obowiązków warunkujących bezpieczeństwo dostaw do odbiorców i pracy systemu oraz instalacji. Dla

48 Więcej w: Krajowy Dziesięcioletni Plan Rozwoju Systemu Przesyłowego 2020-2029, GAZ-SYSTEM S.A. 2019, Dziesięcioletni Plan

Rozwoju Systemu Przesyłowego (TYNDP), ENTSO-G 2017.

zapewnienia bezpieczeństwa dostaw do odbiorców i rozwoju systemu GAZ-SYSTEM S.A. zobowiązany jest do

opracowywania 10-letnich planów rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na paliwa

gazowe, zaś OSDg planów co najmniej 5-letnich.

Polska stopniowo ogranicza uzależnienie od dostaw gazu ziemnego z kierunku wschodniego, na rzecz rosnącego wolumenu

dostaw gazu skroplonego oraz w ramach handlu wewnątrzwspólnotowego, poprzez dostawy z Niemiec i Czech (w 2018 r.

prawie 81% zużytego gazu ziemnego pochodziło z importu, przy czym 60% z kierunku wschodniego). W połowie 2016 r.

rozpoczął przyjmowanie pierwszych dostaw komercyjnych terminal regazyfikacyjny skroplonego gazu ziemnego (LNG,

ang. liquefied natural gas), co stanowiło ogromny krok w kierunku zróżnicowania zarówno źródeł, jak i dostawców gazu do

Polski. Do terminalu LNG w Świnoujściu drogą morską sprowadzane są dostawy m.in. z Kataru, Norwegii i USA.

W najbliższych latach udział LNG w zużyciu gazu ziemnego może wynieść nawet do 30%. Polski terminal jest kluczowym

obiektem infrastruktury z punktu widzenia bezpieczeństwa dostaw gazu nie tylko dla Polski, ale i krajów sąsiednich. To jedyny

tej wielkości obiekt w Europie Środkowej, a znaczenie handlu LNG rośnie na światowym rynku gazu ziemnego, także z powodu

zwiększającej się konkurencyjności cenowej w stosunku do surowca dostarczanego gazociągami. Istotną kwestią jest

zapewnienie dostępu do surowca odbiorcom końcowym, do czego niezbędna jest rozbudowa krajowej infrastruktury

przesyłowej, dystrybucyjnej i magazynowej.49

Poniżej przedstawiono kierunki dywersyfikacji źródeł dostaw gazu ziemnego, rozbudowy

połączeń transgranicznych oraz krajowej infrastruktury przesyłowej, dystrybucyjnej

i magazynowej gazu ziemnego. Projektem strategicznym tej części celu szczegółowego

jest budowa Baltic Pipe.

3A. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

***

W związku z zakończeniem obowiązywania tzw. kontraktu jamalskiego50 z końcem 2022 r. zapewniającego większość

dostaw gazu ziemnego, prowadzone są działania mające na celu realną dywersyfikację źródeł dostaw przed rozpoczęciem

roku gazowego 2022/202351. Obok działań infrastrukturalnych, ważne jest aby przedsiębiorstwa energetyczne kontynuowały

działania, których celem jest dywersyfikacja kontraktowa dostaw gazu ziemnego.

Dalsza dywersyfikacja źródeł i kierunków dostaw gazu odbywać się będzie poprzez rozbudowę możliwości

importowych oraz rozbudowę połączeń z państwami sąsiadującymi52. Dzięki temu możliwe będzie utworzenie warunków

do powstania na terenie Polski centrum przesyłu i handlu gazem dla państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz państw

bałtyckich53, a także dostosowanie infrastruktury do dynamicznie rosnącego popytu na gaz ziemny. Korzystne położenie

geograficzne Polski uzasadnia plany uzyskania statusu kraju tranzytowego w zakresie przesyłu gazu na osiach wschód–

zachód i północ–południe. Projekty te stanowią polski wkład w realizację Inicjatywy Trójmorza, której celem jest pogłębiona

integracja państw w obszarze Morza Bałtyckiego, Adriatyckiego oraz Czarnego oraz priorytetowych w skali Unii Europejskiej

– korytarza gazowego północ-południe54 dla państw Europy Środkowo-Wschodniej (alternatywa dla korytarza wschódzachód i zmniejszenie zależności od jednego dostawcy gazu) oraz planu integracji energetycznej państw bałtyckich.

Polska strategia w obszarze zwiększania możliwości importowych składa się przede

wszystkim z trzech elementów

rozbudowa możliwości

importowych

gazu ziemnego

− rozbudowy terminalu LNG – w związku z rozwojem globalnego rynku LNG

realizowana jest rozbudowa terminalu do przepustowości (odbioru i regazyfikacji)

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

8,3mld m3 rocznie (aktualne zdolności regazyfikacyjne wynoszą 5 mld m3/rok), a także

rozszerzenie świadczonych usług dodatkowych o bunkrowanie LNG, przeładunek LNG

na statki i cysterny samochodowe do 2023 r. W perspektywie 2030 r. możliwe jest dalsze zwiększanie mocy

regazyfikacyjnych terminalu, jeśli taka potrzeba wyniknie z analizy rynkowej;

− budowa terminalu regazyfikacyjnego gazu ziemnego w Zatoce Gdańskiej (FSRU, ang. floating storage regasification

unit) – analiza projektowania nowego terminalu została przeprowadzona z uwagi na dynamiczny wzrost popytu na gaz

49 Dane na podstawie badań statystycznych MKiŚ.

50 Podpisany w 1996 r. kontrakt na dostawy gazu ziemnego do Polski, zawarty między PGNiG a Gazprom.

51 Rok gazowy trwa od 1 października roku n do 30 września roku n+1.

52 Prognoza zdolności połączeń przesyłowych do 2040 r. znajduje się w rozdziale 12 załącznika 2 do PEP2040.

53 Zagadnienie centrum gazowego zostało opisane w celu szczegółowym 4, część B.

54 Korytarz gazowy Północ–Południe połączy terminal LNG w Świnoujściu oraz Baltic Pipe, przez południową Polskę, Republikę Czeską,

Słowację i Węgry z rynkami Europy Południowej w ramach koncepcji Trójmorza.

ziemny oraz wysoki stopień zakontraktowania i wykorzystania terminalu w Świnoujściu, a także postępującą globalną

rewolucję na rynku gazu skroplonego. Wybór lokalizacji wynika z prognozowanego wzrostu zapotrzebowania na gaz

w Trójmieście i okolicach oraz konieczności odpowiedniego ukształtowania rozpływów gazu w systemie przesyłowym,

z uwzględnieniem dużych wolumenów gazu, które będą wtłaczane do systemu gazowego w zachodniej części kraju,

poprzez terminal LNG w Świnoujściu oraz Baltic Pipe. Pierwszy etap, zapewniający przepustowość na poziomie co

najmniej 4,5 mld m3 planowany jest do przekazania do użytkowania po 2025 r. Rozbudowa FSRU będzie uzależniona od

rozwoju rynku w regionie i wzrostu zapotrzebowania na gaz ziemny w kraju;

−

budowa Baltic Pipe – gazociągu, który ma na celu utworzenie połączenia miedzy

3A. PROJEKT

polską siecią przesyłową i złożami na Norweskim Szelfie Kontynentalnym 55. Na

STRATEGICZNY PEP

realizacje tej inwestycji będzie składała się budowa połączeń Norwegia-Dania, DaniaPolska (podmorskie połączenie) oraz rozbudowa polskiego i duńskiego systemu

przesyłowego. Inwestycja zostanie zrealizowana do października 2022 r., umożliwiając import 10 mld m3 gazu ziemnego

oraz eksport 3 mld m3.

Rozbudowa połączeń z państwami sąsiadującymi wraz z rozwojem krajowej sieci

rozbudowa gazowych

przesyłowej i rozbudową magazynów gazu jest drugim elementem strategii

połączeń

transgranicznych

dywersyfikacyjnej dostaw gazu ziemnego, co jednocześnie stworzy warunki do rozwoju

rynku i wzrostu znaczenia Polski jako regionalnego centrum przesyłu i handlu gazem

II filar. Zeroemisyjny system

ziemnym. Aktualnie poza dostawami do terminala LNG do Polski trafia przede wszystkim

energetyczny

gaz rosyjski przez Białoruś i Ukrainę, a także realizowane są dostawy z terytorium Niemiec

i Czech. Dla zwiększenia możliwości dywersyfikacji dostaw gazu i wymiany międzysystemowej realizowane są połączenia

− ze Słowacją – do zdolności importu 5,7 mld m3 i eksportu 4,7 mld m3 rocznie),

− z Litwą (GIPL) – do zdolności importu 1,9 mld m3 i eksportu 2,4 mld m3 rocznie,

Ponadto przygotowane zostały projekty nowych gazowych połączeń transgranicznych Polska – Czechy i Polska –

Ukraina. Decyzje o ich budowie będą zależały od uzgodnień z zagranicznymi partnerami oraz rozwoju rynku gazu ziemnego

w Polsce.

Realizacja celów o charakterze transgranicznym musi być powiązana z równoczesną

rozbudową sieci krajowej i infrastruktury magazynowej. Dopiero tak rozwinięty system

umożliwia: (a) zapewnienie długoterminowej zdolności systemu gazowego do

zaspokajania uzasadnionych potrzeb w zakresie przesyłania gazu, i (b) równoważenie

dostaw gazu ziemnego z zapotrzebowaniem na to paliwo. Realizowane inwestycje nie tylko

odpowiadają na potrzeby strategiczne, ale zapewniają możliwości zaopatrzenia rosnącego

rynku w surowiec.

rozbudowa krajowej

infrastruktury przesyłowej

gazowej

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

Długość sieci przesyłowej gazu ziemnego w Polsce wynosi blisko 12 000 km56. Krajowa sieć przesyłowa musi umożliwiać

pełne wykorzystanie infrastruktury importowej. Dlatego niezbędna jest rozbudowa krajowego systemu przesyłowego gazu

– plan w perspektywie najbliższych lat koncentruje się na rozwoju sieci

− w zachodniej, południowej i południowowschodniej części Polski (od Świnoujścia do połączeń z Czechami, Słowacją,

Ukrainą) – umożliwi to przesył gazu z terminalu LNG oraz z Baltic Pipe do odbiorców krajowych, jak również eksport do

państw sąsiednich, a także import surowca z kierunku południowego od nowych dostawców;

− w północno-wschodniej części Polski (do połączenia z Litwą) – umożliwi rozwój gazyfikacji w tej części kraju, a także

wzmocni integrację energetyczną państw bałtyckich z Europą kontynentalną;

− w północnej i centralnej części Polski – umożliwi przesył gazu z FSRU w rejonie Zatoki Gdańskiej do gazociągów

w centralnej części kraju.

55 Koncepcja połączenia systemu duńskiego i polskiego jest ujęta wśród celów polityki energetycznej UE w Planie działań na rzecz integracji

bałtyckiego rynku energii – BEMIP (ang. Baltic Energy Market Interconnection Plan).

56 Dane GAZ-SYSTEM S.A.

Istotnym elementem rozwoju sieci krajowej jest również rozbudowa i modernizacja

rozbudowa krajowej

w zakresie dystrybucji. Aktualnie w Polsce ok. 65%57 gmin ma dostęp do gazu ziemnego,

infrastruktury

natomiast stopień gazyfikacji ulegnie zwiększeniu do ok. 76% w 2024 r. i w kolejnych latach

dystrybucyjnej gazowej

powinien podlegać dalszemu wzrostowi zgodnie z potrzebami rynku. Szczególny nacisk

II filar. Zeroemisyjny system

został położony na likwidację tzw. białych plam – miejsc pozbawionych dostępu do surowca.

energetyczny

W pierwszej kolejności gazyfikacji podlegać będą gminy m.in. w Polsce północnowschodniej, na obszarze działania Oddziału Zakładu Gazowniczego Łódź oraz na obszarze między Koszalinem, Bydgoszczą

i Braniewem.

W przypadku, gdy nie ma uzasadnienia dla budowy gazociągu, w celu stworzenia „wyspowych” stref dystrybucyjnych,

realizowane będą projekty wykorzystania stacji regazyfikacji skroplonego gazu ziemnego wraz z lokalnymi sieciami

wyspowymi (tzw. wirtualnych gazociągów LNG). Alternatywnie strefy te mogą być zasilane biometanem (biogaz oczyszczony

i uzdatniony do jakości gazu ziemnego) z lokalnych biogazowni, ale także innymi gazami wytwarzanymi lokalnie. Ważnym

czynnikiem w tym zakresie będzie także osiągnięcie do 2030 r. zdolności transportu sieciami gazowymi mieszaniny

zawierającej ok. 10% gazów zdekarbonizowanych, w szczególności biometanu i wodoru58. Korzystny wpływ na możliwość

ich wykorzystania będzie mieć również rozwój magazynów gazu, opisany poniżej.

Lokalny dostęp do gazu umożliwia wykorzystanie go w ciepłownictwie systemowym, jako niskoemisyjnej alternatywy (obok

OZE) dla indywidualnych kotłów na paliwa stałe o niskiej jakości59, w transporcie i jako rezerwy dla energii ze źródeł

odnawialnych, których praca jest zależna od warunków atmosferycznych.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego bardzo istotna jest odpowiednia

rozwój magazynowania

pojemność i moc odbioru z podziemnych magazynów gazu (PMG). W magazynach

gazu ziemnego

utrzymywane są wymagane poziomy zapasów gazu ziemnego, które służą m.in. do

zaspokajania szczytowego zapotrzebowania na ten surowiec, jak również pozwalają na

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

zapewnienie dostaw podczas awarii i przerw w dostawach. Magazyny mogą służyć ponadto

do pokrycia długotrwałego, zwiększonego zapotrzebowania na gaz ziemny w sezonie

zimowym. Trzeba także zauważyć, że rozbudowa pojemności magazynowanych gazu ziemnego oraz wykorzystanie kawern

solnych zapewni lepsze warunki popularyzacji tzw. gazów zdekarbonizowanych tj. biogazu, biometanu i wodoru.

Obecna łączna pojemność siedmiu podziemnych magazynów gazu wysokometanowego (PMG) wynosi ok. 3,2 mld m3, co

stanowi blisko 1/6 rocznego krajowego zużycia, a zróżnicowane położenie geograficzne istniejących magazynów 60 to

niewątpliwy atut wspierający elastyczność funkcjonowania systemu gazowego. W celu dalszego wzrostu bezpieczeństwa

energetycznego celowe jest prowadzenie rozbudowy PMG do poziomu min. 4 mld m3 (wzrost o 1/3 pojemności) oraz

zwiększenie aktualnej maksymalnej mocy odbioru gazu z instalacji magazynowych – z 53,5 mln m³/dobę do min. 60 mln

m3/dobę (wzrost o ok. 1/6 mocy) do sezonu zimowego 2030/2031. Decyzja odnośnie lokalizacji dodatkowych pojemności PMG

zapadnie w oparciu o analizy rynkowe uwzględniające m.in. techniczne możliwości budowy/rozbudowy i kształt systemu

zapasów obowiązkowych gazu ziemnego.61

Inwestycje w infrastrukturę gazową mają duże znaczenie gospodarcze, jednakże aktualne uregulowania odnoszące się do

procesu inwestycyjnego wpływają na jego długotrwałość oraz wzrost nakładów. Z tego

zachęty inwestycyjne

względu konieczne jest zapewnienie otoczenia regulacyjnego zachęcającego do inwestycji

w rozbudowę infrastruktury gazowej. Zapewni to opracowanie kompleksowej regulacji

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

57 Szacunki na podstawie analiz MKiŚ.

58 Patrz: cel szczegółowy 4, część B.

59 Patrz: cel szczegółowy 7.

60 PMG gazu ziemnego wysokometanowego zlokalizowane są w południowo-zachodniej (Wierzchowice) i południowo-wschodniej części

kraju (Swarzów, Brzeźnica, Strachocina, Husów w okolicach Tarnowa i Sanoka), w centralnej Polsce (Mogilno) oraz na północy (Kosakowo).

61 Dane na podstawie badań statystycznych MKiŚ.

procesu inwestycyjnego oraz przyjęcie przez URE modelu taryfowania wieloletniego, które wpłynie na lepszą

przewidywalność procesu inwestycyjnego oraz redukcję ryzyk.

Unijne rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu (tzw. rozporządzenie SoS)

wprowadziło nową organizację systemu bezpieczeństwa dostaw gazu na poziomie

regionalnym. W celu zwiększenia bezpieczeństwa funkcjonowania europejskich systemów

gazowych w 2019 r. opracowany został pierwszy plan i ocena ryzyka w oparciu o

prawodawstwo unijne. Dokumenty te będą podlegać aktualizacji co 4 lata.

bezpieczeństwo dostaw

na poziomie regionalnym

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

Działania dywersyfikacyjne w zakresie dostaw gazu ziemnego mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa

dostaw poprzez zmiany kierunków przepływu gazu z kierunku wschodniego na zachód na z kierunku

północnego na południe. Zwiększenie zasięgu terytorialnego dostępu do sieci gazowej, dzięki rozbudowie sieci

wewnętrznej przełoży się nie tylko na potencjał rozwoju gospodarczego danego regionu, ale także wpłynie na możliwość ograniczania niskiej

emisji. Wewnętrzne inwestycje infrastrukturalne podążają za obecnym i potencjalnym popytem, ale także mają na celu zwiększenie

równomierności pokrycia kraju infrastrukturą gazową, tak aby wyeliminować tzw. białe plamy dostępu do gazu ziemnego w szczególności

w rejonie Polski północno-wschodniej.

WYMIAR

TERYTORIALNY

█ █ █ Działania

Termin

Odpowiedzialni

█ █ █ 3A.1.

Zapewnienie kontraktowej dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego

2022

spółki gazowe

█ █ █ 3A.2.

Zapewnienie możliwości importu gazu ziemnego poprzez budowę 2022

Baltic Pipe – połączeń Norwegia-Dania oraz Dania-Polska wraz z

rozbudową systemów przesyłowych w Danii i w Polsce

OSPg

3A. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

█ █ █ 3A.3.

Zapewnienie możliwości importu gazu ziemnego poprzez

2023

zwiększenie zdolności regazyfikacyjnej terminalu LNG

(2030)

w Świnoujściu do wielkości 8,3 mld m3 rocznie oraz zwiększenie

elastyczności pracy i wprowadzenie nowych funkcjonalności (ew.

dalsza rozbudowa zależna od analiz rynkowych)

Polskie LNG S.A.,

OSPg

█ █ █ 3A.4.

Rozbudowa/budowa połączeń gazowych z państwami

sąsiadującymi – Słowacją, Litwą, ew. z Czechami i Ukrainą

2022

OSPg

█ █ █ 3A.5.

Budowa pływającego terminalu regazyfikacyjnego LNG (FSRU)

w Zatoce Gdańskiej

po 2025

OSPg

█ █ █ 3A.6.

Rozbudowa gazowej sieci przesyłowej

2022

− w zachodniej, południowej Polsce – możliwość transportu gazu (2029)

z terminalu LNG i Baltic Pipe;

− w północno-wschodniej Polsce – wzmocnienie integracji

z państwami bałtyckimi

− w północnej i centralnej Polsce – umożliwienie transportu gazu

z FSRU do gazociągów systemowych zlokalizowanych w

centralnej części kraju

OSPg

█ █ █ 3A.7.

Rozbudowa systemu dystrybucji gazu – redukcja białych plam,

wzrost odsetka zgazyfikowanych gmin z 65% do 76% w 2024 r.

i wzrost w kolejnych latach poprzez

o rozbudowę i modernizacje gazowej sieci dystrybucyjnej,

o wykorzystanie stacji regazyfikacji skroplonego gazu LNG

2024

OSDg

Rozbudowa PMG do poziomu całkowitej pojemności

min. 4 mld m3 oraz mocy odbioru gazu z tych instalacji do

poziomu min. 60 mln m3/dobę.

2030

OSMg

Zapewnienie otoczenia regulacyjnego zachęcającego do

inwestowania w rozbudowę infrastruktury gazowej (taryfa

wieloletnia, usprawnienie procesu inwestycyjno-budowlanego)

2021

MKiŚ, MRPiT, URE

2023

MKiŚ, OSPg

█ █ █ 3A.8.

█ █ █ 3A.9.

█ █ █ 3A.10. Przygotowanie ocen ryzyka i planów w zakresie bezpieczeństwa

dostaw gazu na podstawie rozporządzenia 2017/1938

(aktualizacja co 4 lata, pierwsza w 2023 r.)

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

CZĘŚĆ B)

Poz. 264

Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej oraz rozbudowa

infrastruktury ropy naftowej i paliw ciekłych62

Ze względu na niewielkie jak dotąd występowanie krajowych zasobów ropy naftowej (surowiec wydobywany w kraju pokrywa

tylko niewielki zakres potrzeb rynku – 4%), z punktu widzenia Polski kluczowe jest działanie w kierunku dywersyfikacji dostaw

oraz zapewnienia bezpieczeństwa dostaw ropy naftowej i paliw ciekłych. W ostatnich latach Polska zwiększyła import surowca

z takich kierunków jak Arabia Saudyjska, Norwegia i Stany Zjednoczone, co pozytywnie wpływa na koszty zakupu tego

surowca i pozycję negocjacyjną polskich spółek.

Dalsza dywersyfikacja importu ropy naftowej wymaga przede wszystkim rozwiniętej i sprawnie funkcjonującej

infrastruktury wewnętrznej, tak by zapewnić możliwość zwiększenia importu surowca drogą morską. Aktualny stan sieci

rurociągów i pojemności magazynowych pozwala na pokrycie bieżących potrzeb, jednakże w perspektywie dalszego rozwoju

rynku konieczne jest zapewnienie możliwości zwiększenia poziomu magazynowania i separacji różnych gatunków ropy

importowanej drogą morską oraz sprawnego i bezpiecznego przesyłu do rafinerii w Płocku. Celem nadrzędnym jest

zapewnienie (a) nieprzerwanych dostaw ropy naftowej do polskich rafinerii oraz (b) zaopatrzenia rynku w paliwa ciekłe na

poziomie zapewniającym jego normalne funkcjonowanie w sytuacji kryzysowej.

Poniżej przedstawiona została kierunki dywersyfikacji kierunków i dostaw ropy naftowej poprzez rozbudowę infrastruktury

przesyłowej i magazynowej ropy naftowej oraz paliw ciekłych.

Projektem strategicznym tej części celu szczegółowego jest budowa drugiej nitki

Rurociągu Pomorskiego.

3B. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

***

Infrastruktura przesyłowa ropy naftowej składa się z trzech odcinków – dwóch odcinków

rurociągu „Przyjaźń” oraz Rurociągu Pomorskiego (łącznie ok. 890 km). Trzy nitki Odcinka rozbudowa infrastruktury

Wschodniego rurociągu „Przyjaźń” umożliwiają import ropy z kierunku wschodniego przesyłowej ropy naftowej

(56 mln t/rok) do rafinerii w Płocku, a następnie rurociągiem Pomorskim do rafinerii

II filar. Zeroemisyjny system

w Gdańsku (27 mln t/rok). Rurociąg Pomorski ma charakter rewersyjny, dlatego możliwy jest

energetyczny

także przesył do Płocka surowca importowanego drogą morską (30 mln t/rok). Dwunitkowy

Odcinek Zachodni rurociągu „Przyjaźń” służy zaopatrywaniu w ropę naftową rafinerii niemieckich i umożliwia tłoczenie ropy

z/do największego w Polsce magazynu ropy w Górze oraz transport na zachód surowca wydobywanego z polskich złóż.

Rurociąg Pomorski – mimo charakteru rewersyjnego – jest najsłabszym ogniwem systemu

3B. PROJEKT

przesyłu ropy. Arteria zbudowana jest tylko z jednej nitki, co oznacza, że w przypadku

STRATEGICZNY PEP

awarii nie ma alternatywnej drogi transportu na tym strategicznym odcinku. Ponadto ze

względu na dwukierunkowość rurociągu występuje problem rywalizowania o

przepustowość między rafineriami w Płocku i Gdańsku. Jednocześnie tak ograniczona przepustowość uniemożliwia

zwiększenie wykorzystania surowca importowanego drogą morską, za pośrednictwem Naftoportu w Gdańsku. To właśnie

wzrost znaczenia dostaw ropy drogą morską ma kluczowe znaczenie dla dywersyfikacji dostaw surowca do polskich

rafinerii. Z tego względu PERN S.A. uwzględnił w swoich planach inwestycyjnych budowę drugiej nitki Rurociągu

Pomorskiego do 2023 r. Zasadność realizacji tej inwestycji została potwierdzona w 2019 r. przez wystąpienie

zanieczyszczenia ropy naftowej przesyłanej rurociągiem „Przyjaźń” szkodliwymi dla rafinerii chlorkami organicznymi.

W związku z czasowym wstrzymaniem dostaw ropy drogą lądową ze wschodu, rafineria w Płocku sprowadzała surowiec

wyłącznie drogą morską, w pełni wykorzystując istniejącą nitkę Rurociągu Pomorskiego. Gdyby istniała druga nitka,

zanieczyszczona ropa naftowa mogłaby być równolegle tłoczona na północ w celu oczyszczenia systemu przesyłowego z

niespełniającej norm jakościowych surowca, a także możliwy byłby przesył ropy naftowej z magazynu Góra i baz PERN S.A.

w Miszewku Strzałkowskim i Adamowie do rafinerii w Gdańsku.

Ponadto, analizowane jest również rozszerzenie na terytorium Polski Europejskiej Sieci Rurociągów Paliwowych (CEPS –

Central Europe Pipeline System). Jej rozszerzenie na Polskę i inne państwa bałtyckie może mieć pozytywny wpływ na

zabezpieczenie paliwowe ściany wschodniej NATO.

62 Patrz też: Polityka Rządu RP dla infrastruktury logistycznej w sektorze naftowym, 2017.

Paliwa powstałe w rafineriach w wyniku przerobu ropy naftowej transportowane są w różne

części Polski rurociągami, koleją, transportem kołowym – w zależności od dostępności –

jednym ze środków lub transportem łączonym. Najbezpieczniejszym i najefektywniejszym

sposobem jest transport rurociągowy, ale opłacalność budowy arterii jest zależna od popytu.

Sieć rurociągów produktowych (ponad 935 km) ma charakter koncentryczny, umożliwia

przesył paliw z rafinerii w Płocku w kierunku Warszawy, Poznania oraz Górnego i Dolnego

Śląska, czyli regionów o najwyższym zapotrzebowaniu.

Poz. 264

rozbudowa infrastruktury

przesyłowej paliw ciekłych

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

Nitka w kierunku Górnego Śląska sięga jednak tylko do okolic Częstochowy (Boronów), co wymusza transport łączony na

stosunkowo dużą skalę ze względu na wysoką konsumpcję paliw w tym regionie. Aby wykorzystać potencjał gospodarczy

i zwiększyć bezpieczeństwo dostaw paliw w tym regionie, PERN S.A. przystąpił do budowy dodatkowego odcinka BoronówTrzebinia, stanowiącego przedłużenie rurociągu Płock-Koluszki-Boronów. Dalszy rozwój rurociągów paliwowych będzie

realizowany zgodnie z zapotrzebowaniem rynku i na warunkach rynkowych.

Trzecim elementem strategicznym w zakresie infrastruktury paliwowej jest baza

rozbudowa bazy

magazynowa ropy naftowej i paliw ciekłych. Z jednej strony magazyny mają zapewniać

magazynowej ropy

naftowej i paliw ciekłych

ciągłość procesu technologicznego tłoczenia ropy (fizyczna dostępność przez 90 dni),

z drugiej umożliwiać magazynowanie zapasów handlowych i interwencyjnych63. Wreszcie

II filar. Zeroemisyjny system

możliwość separacji różnych gatunków ropy ma kluczowe znaczenie dla realnej

energetyczny

dywersyfikacji dostaw ropy. W posiadaniu trzech podmiotów znajduje się blisko 9 mln m3

pojemności magazynowej ropy oraz 5,6 mln m3 paliw, dość równomiernie rozlokowanej w kraju.

Aby zapewnić techniczne możliwości zróżnicowania źródeł dostaw ropy (tym samym zróżnicowanej gatunkowo) do krajowych

rafinerii konieczna jest odpowiednio rozbudowana naziemna infrastruktura magazynowa. W 2020 r. PERN S.A. zrealizował

dwie niezwykle ważne inwestycje w tym zakresie – zwiększono zdolności magazynowe bazy w Górkach Zachodnich (koło

Gdańska) oraz rozbudowano Terminal Naftowy w Gdańsku. W ten sposób zwiększono pojemności łącznie o 0,6 mln m3,

tj. do poziomu ok. 1,9 mln m3. Obecnie kluczowe jest odpowiednie dopasowanie pojemności magazynowych produktów

naftowych do rozwijającego się rynku paliw ciekłych. Dla zapewnienia sprawnej dystrybucji zapasów interwencyjnych w czasie

kryzysu istotne jest zapewnienie ich alokacji w pobliżu głównych regionów charakteryzujących się największym zużyciem

paliw. W tym celu PERN S.A. prowadzi program inwestycyjny budowy 0,222 mln m3 pojemności w swoich bazach paliwowych.

Rynek paliwowy jest zliberalizowany, dlatego dla zapewnienia odpowiednich podstaw dla

decyzji inwestorskich niezwykle istotne jest zapewnienie właściwego prognozowania potrzeb

sektora rafineryjnego. W tym celu Agencja Rezerw Materiałowych (ARM) w 2019 r.

opracowała po raz pierwszy prognozy krajowego zapotrzebowania na pojemności

magazynowe dla zapasów interwencyjnych i handlowych paliw i ropy naftowej na okres

10 lat, które będą aktualizowane cyklicznie co 2 lata.

wdrożenie cyklicznego

prognozowania potrzeb

paliwowych

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

Należy zauważyć, że rozwój rynku paliw alternatywnych tj. zwiększenie wykorzystania gazu ziemnego w postaci LNG i CNG

(gaz ziemny w postaci sprężonej, ang. compressed natural gas), gazu LPG (ang. liquefied petroleum gas), wodoru, biometanu,

paliw syntetycznych, czy wykorzystania energii elektrycznej w transporcie będzie łączyło się z wyhamowaniem wzrostu

zapotrzebowania na ropę naftową. Pewien obszar rynku mogą przejąć także biokomponenty stosowane w paliwach ciekłych

i biopaliwach ciekłych64.

63 Patrz: cel szczegółowy 4, część C.

64 Patrz: cel szczegółowy 4, część B i część C – rozwój elektromobilności i paliw alternatywnych.

Działania dywersyfikacyjne mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa dostaw wszystkim odbiorcom w kraju,

do czego niezbędna jest rozbudowa infrastruktury wewnętrznej. Rozwój infrastruktury naftowej i paliwowej

skorelowany jest z popytem na produkty naftowe oraz z możliwością wydłużania już istniejących rurociągów,

które wychodzą z głównego ośrodka rafineryjnego do głównych ośrodków gospodarczych w kraju. Modernizacja i rozbudowa infrastruktury

ma umożliwiać w szczególności dostęp do paliw ciekłych dużym ośrodkom przemysłowym, aby zapewnić wykorzystanie potencjału

gospodarczego danego regionu.

WYMIAR

TERYTORIALNY

█ █ █ Działania

Termin

Odpowiedzialni

█ █ █ 3B1. Rozbudowa infrastruktury przesyłowej ropy naftowej – budowa

drugiej nitki naftowego rurociągu Pomorskiego

2023

PERN S.A.

█ █ █ 3B.2. Rozbudowa infrastruktury przesyłowej paliw ciekłych –

przedłużenie rurociągu paliwowego Płock-Koluszki-Boronów

poprzez budowę odcinka Boronów-Trzebinia

2021

PERN S.A.

█ █ █ 3B.3. Odpowiednie dopasowanie zwiększonych zdolności

magazynowej Terminala Naftowego w Gdańsku oraz bazy w

Górkach

od 2021

PERN S.A.

█

2021

ARM

3B. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

3B.4. Cykliczna (co 2 lata) prognoza krajowego zapotrzebowania na

pojemności magazynowe dla zapasów interwencyjnych

i obrotowych paliw i ropy naftowej na okres 10 lat.

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

CEL SZCZEGÓŁOWY 4.

Rozwój rynków energii

Sektor energii w ostatnich kilkudziesięciu latach uległ znacznej liberalizacji. Rozwój rynku energii pozwala na

zaoferowanie odbiorcom nowych i dopasowanych do nich usług oraz oddziałuje na konkurencyjność

gospodarki. Jednocześnie niezbędna jest częściowa ingerencja w rynek, aby zapewnić bezpieczeństwo

dostaw energii do wszystkich odbiorców, jak również realizację ambitnych wymagań środowiskowych.

Energia jest towarem warunkującym funkcjonowanie gospodarki i społeczeństwa, a brak monitoringu i regulacji w skrajnych

przypadkach mógłby powodować przerwanie lub zaprzestanie ich dostaw do odbiorców końcowych, znaczący wzrost cen

energii lub znaczące obciążanie środowiska.

Cel szczegółowy 4. Rozwój rynków energii wpisuje we wszystkie trzy filary PEP2040

I filar. Sprawiedliwa

transformacja

SPRAWIEDLIWA TRANSFORMACJA, ZEROEMISYJNY SYSTEM ENERGETYCZNY oraz

DOBRA JAKOŚĆ POWIETRZA. Rynek energii, szczególnie w obszarze elektroenergetyki,

II filar. Zeroemisyjny system

będzie rozwijał się w kierunku większej aktywizacji odbiorców końcowych na rynku.

energetyczny

Wdrażane będą rozwiązania, których celem jest ochrona odbiorców końcowych (szczególnie

III filar. Dobra jakość powietrza

konsumentów). Dzięki temu odbiorcy będą mogli uczestniczyć w transformacji. Rozwój

rynków energii pozwala także na pojawienie się nowych usług, które umożliwią większą integrację odnawialnych źródeł energii,

a w konsekwencji będą wspierać transformację sektora energetycznego w kierunku zeroemisyjnym. Nie pozostaje to bez

wpływu na jakość powietrza, która będzie ulegać znaczącej poprawie dzięki elektryfikacji transportu oraz większemu

wykorzystaniu paliw alternatywnych, a tym samym nisko- lub zeroemisyjnych.

Poniżej określona została kierunki rozwoju rynku energii elektrycznej, gazu ziemnego oraz paliw ciekłych zgodnie ze specyfiką

danego rynku.65

CZĘŚĆ A)

Rozwój rynku energii elektrycznej66

Rynek energii elektrycznej jest rozpatrywany z punktu widzenia podmiotów sektora energetycznego, autoproducentów oraz

pozycji konsumenta. Rynek ulega przeobrażeniu ze względu na zmiany w otoczeniu, wynikające z budowy europejskiego

jednolitego rynku energii, zwiększonemu udziałowi konsumentów w rynku oraz rosnącej produkcji energii elektrycznej z OZE.

Na rozwój rynku mają wpływ m.in. wzmocnienie pozycji konsumentów oraz poprawa sytuacji niektórych grup odbiorców,

uprządkowanie generalnych umów dystrybucji, zarządzanie popytem, kwestia urynkowienia

usług systemowych, zmiany w zakresie handlu energią elektryczną. Projektem

4A. PROJEKT

strategicznym PEP części A tego celu szczegółowego jest wdrażanie Planu Działania

STRATEGICZNY PEP

mającego służyć zwiększeniu transgranicznych zdolności przesyłowych energii

elektrycznej.

***

65 Segment ciepłownictwa ze względu na specyfikę skorelowaną z lokalnym pokryciem popytu został omówiony w oddzielnym celu

szczegółowym – patrz: cel szczegółowy 7.

66 Część A jest silnie powiązana z celem szczegółowym 2, a przedstawione zagadnienia i obszary interwencji należy analizować wspólnie.

Rozwój rynku energii elektrycznej wymaga wzmocnienia pozycji konsumenta energii

elektrycznej i jego aktywizacji. Wpłynie to nie tylko na modyfikację rynku, ale także na

wzrost efektywności energetycznej, dzięki bardziej świadomemu wykorzystaniu energii

oraz wykorzystaniu lokalnego potencjału. Kluczowe zadania w tym zakresie będą

realizowane przez wdrażanie dyrektywy w sprawie wspólnych zasad rynku

wewnętrznego energii elektrycznej, należą do nich w szczególności

Poz. 264

wzmocnienie pozycji

konsumenta energii

elektrycznej

I filar. Sprawiedliwa transformacja

− poszerzenie polityki informacyjnej – konsument powinien mieć możliwość porównania ofert dostępnych na rynku

i otrzymywać wyczerpujące i klarowne informacje w ramach otrzymywanego rachunku;

− wyposażenie 80% gospodarstw domowych w liczniki zdalnego odczytu do 2028 r. – są one kluczowym elementem

umożliwiającym zarówno dostęp do danych i informacji, jak i świadome zużywanie energii. Ich instalacja jest skorelowana

z budową inteligentnej sieci67;

− umożliwienie odbiorcom podejmowania aktywnej roli – na rynku funkcjonują już prosumenci energii odnawialnej,

klastry energii, czy spółdzielnie, którzy podejmują aktywne role (wytwarzanie, sprzedaż, magazynowanie energii, DSR),

jednakże zakres działalności aktywnych odbiorców i społeczności energetycznych 68 będzie ulegał doprecyzowaniu. Ich

działalność stanowi trzon energetyki obywatelskiej;

− rozwój i upowszechnianie usług agregacji – agregatorom stworzona zostanie możliwość działania na równych

zasadach w stosunku do innych podmiotów. To pozwoli na grupowanie potencjału małych odbiorców (którzy osobno

mogą zaoferować niewielkie wolumeny) i świadczenie usług na potrzeby KSE – np. generacji, czy DSR.

Uporządkowania wymaga także zagadnienie generalnych umów dystrybucji (GUD).

Obecnie odbiorca zawiera umowę kompleksową obejmującą dystrybucję oraz sprzedaż uporządkowanie generalnych

umów dystrybucji

energii (GUD-k), albo odrębnie umowę sprzedaży i umowę o świadczenie usług

dystrybucji. Zawarte GUD umożliwiają zmianę sprzedawcy energii, co wpływa na

I filar. Sprawiedliwa transformacja

poprawę konkurencyjności rynku, a także chronią interesy konsumentów. Mając na

uwadze uproszczenie rynku oraz wzrost konkurencyjności, w 2021 r. wdrożony zostanie obowiązek zawierania

z konsumentami wyłącznie umów kompleksowych. Z tego powodu spółki obrotu powinny mieć podpisane odpowiednie

umowy ze spółkami dystrybucyjnymi.

Koszty związane ze zużyciem energii mają szczególne znaczenie dla działalności

ochrona konkurencyjności

przedsiębiorstw energochłonnych (definiowanych jako te, w których ta kategoria

przemysłu

energochłonnego

w wartości dodanej brutto wynosi co najmniej 3%). Wzrost kosztów związanych ze

zużyciem energii oddziałuje na ich konkurencyjność na tle rynków światowych, co może

I filar. Sprawiedliwa transformacja

powodować, że właściciele będą poszukiwać tańszych lokalizacji prowadzenia

działalności. Skutkiem tego jest utrata kapitału, zmiany na lokalnym rynku pracy, a także możliwe zjawisko tzw. ucieczki emisji.

Rozwój gospodarczy jest uzależniony od funkcjonowania nowoczesnego, wielkoskalowego przemysłu, dlatego konieczna jest

ochrona tego podsektora w okresie transformacji, Będzie ona przede wszystkim oznaczać uwzględnienie wpływu obciążeń

poszczególnych mechanizmów wsparcia (tj. system wsparcia rozwoju OZE, wysokosprawnej kogeneracji, czy rynku mocy)

na funkcjonowanie przedsiębiorstw energochłonnych przez odpowiednie zarządzanie ich kontrybucją w pokryciu kosztów

tych mechanizmów.

Dla zwiększenie efektywności pracy całego krajowego systemu elektroenergetycznego

dążyć się będzie do tzw. wypłaszczenia dobowej krzywej zapotrzebowania na moc69,

czyli zmniejszenia różnicy między średnim zużyciem a zużyciem szczytowym, a także do

wzrostu popytu w godzinach nocnych. Zarządzanie popytem (DSM, ang. demand side

management) poprzez wykorzystanie aktywności odbiorców końcowych (DSR, ang.

demand side response) jest jednym ze sposobów zwiększenia efektywności systemu.

zarządzanie popytem,

wypłaszczenie dobowej

krzywej zapotrzebowania

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

67 Patrz: cel szczegółowy 2, część A – rozwój inteligentnych sieci.

68 Patrz art. 2(11) dyrektywy w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej. Patrz też: cel szczegółowy 6.

69 Dobowy cykl zużycia energii elektrycznej w dniu roboczym charakteryzuje się wyższym zapotrzebowaniem na moc w ciągu dnia niż w nocy

oraz występowaniem porannego i przedwieczornego szczytu zapotrzebowania.

Szczególnie atrakcyjny jest potencjał przedsiębiorstw energochłonnych, charakteryzujących się płaskim dobowym profilem

poboru

energii

elektrycznej,

które

w powiazaniu z własną generacją perspektywicznie mogą realizować usługi magazynowania energii. Aktualnie

przedsiębiorstwa świadczące usługi DSR mogą korzystać ze wsparcia m.in. w ramach rynku mocy, a także ubiegać się

o środki przeznaczone na działalność badawczo-rozwojową. Dodatkowymi elementami wspierającymi cel, jakim jest

zwiększenie efektywności pracy systemu elektroenergetycznego są

−

taryfa antysmogowa, która z jednej strony ma na celu ograniczanie problemu niskiej emisji, a z drugiej przesunięcia

części zapotrzebowania odbiorcy końcowego na okresy nocne, gdy poziom zapotrzebowania na energię elektryczną jest

niższy. W dalszej perspektywie zapewniona zostanie możliwość korzystania z taryf dynamicznych, w których koszt

wytworzenia energii jest odzwierciedlony w cenie zużycia w funkcji czasu. Dzięki temu konsument ma motywację do

obniżania swojego zapotrzebowania, gdy cena jest najwyższa, a zwiększania gdy cena jest niższa.;

−

rozwój technologii magazynowania energii70 pozwoli na zarządzanie podażą energii elektrycznej, szczególnie przez

źródła OZE. Operatorzy magazynów będą mogli magazynować energię gdy jej cena jest niska i oddawać ją do sieci,

gdy cena i popyt są wysokie. Potencjał regulacyjny mają zarówno magazyny elektryczne, zasobniki ciepła i chłodu przy

ciepłowniach i elektrociepłowniach, jak również paliwa gazowe np. wodór (w instalacjach power-to-gas), czy biogaz;

−

rozwój elektromobilności71 zwiększy globalne zużycie energii elektrycznej, ale jednocześnie samochody elektryczne

mogą być wykorzystywane jako magazyny energii, dlatego tworzone są zachęty do ładowania pojazdów nocą

i przekazywania energii do sieci w godzinach szczytu;

−

rozwój inteligentnych sieci72, które umożliwią świadome wykorzystanie energii oraz efektywne zarządzenie siecią

przez OSPe i OSDe.

Wdrożenie inteligentnej sieci jest krokiem do budowy nowego, zdecentralizowanego systemu energetycznego, gdzie odbiorcy

końcowi będą aktywnymi uczestnikami rynku, rozwinięte zostaną usługi wynagradzające taką aktywność (DSR, agregacja,

umowy z ceną dynamiczną), a odbiorcy końcowi w ramach działalności zbiorowej będą dążyć do samobilansowania się m.in.

w ramach obszarów samobilansujących. Nowy model rynku energii będzie opierał się na energetyce rozproszonej oraz

rozproszonym odbiorze nie tylko odbiorców końcowych, ale i urządzeń np. stacji ładowania samochodów elektrycznych

i magazynów energii. Dzięki szerszemu dostępowi do informacji możliwe będzie również bardziej optymalne zarządzenie

systemem elektroenergetycznym przez OSPe i OSDe.

Przyrost rozproszonych źródeł energii wymaga dostosowania infrastruktury sieciowej do nowej

sytuacji rynkowej. Większy udział jednostek wytwórczych OZE w miksie energetycznym

oznacza większe potrzeby w zakresie bilansowania systemu i pozyskiwania większej ilości

usług systemowych.

urynkowienie usług

systemowych i rozwój

lokalnych obszarów

bilansowania

Podmiotem odpowiedzialnym za bilansowanie mocy i energii jest operator systemu

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

przesyłowego, który kontraktuje usługi systemowe (np. regulacja częstotliwości, interwencyjna

regulacja rezerwy mocy, czy regulacja napięcia i mocy biernej), pozyskując je od wytwórców

energii. Jednakże w związku z rozwojem energetyki rozproszonej rosnąć będzie rola OSDe w zakresie bilansowania. Z tego

względu operatorom systemów dystrybucyjnych zapewniona zostanie możliwość tworzenia wydzielonych lokalnych

obszarów bilansowania, w ramach których następuje bieżące równoważenie wytwarzania z zapotrzebowaniem. Daje to

możliwość wykorzystania zalety generacji rozproszonej, jaką jest bliskość miejsca pobierania energii, co przyczynia się do

ograniczania strat energii związanych z jej przesyłem i dystrybucją. Aby zapewnić sprawny rozwój rynku w tym kierunku

niezbędne jest także silniejsze rozwinięcie współpracy między OSDe oraz OSPe.

Dla wdrożenia tego kierunku do końca 2023 r. przeprowadzona zostanie zmiana modelu świadczenia usług na rzecz

systemu (urynkowienie usług systemowych dotychczas kontraktowanych przez OSPe) polegająca na umożliwieniu realizacji

tych usług przez aktywne podmioty, czyli wytwórców, agregatorów i aktywnych odbiorców. Poszerzony zostanie zakres i skala

70 Patrz: cel szczegółowy 2, część B – rozwój magazynowania energii i rekuperacji oraz rozwój inteligentnych sieci, cel szczegółowy 7

– rozwój ciepłownictwa systemowego.

71 Patrz: cel szczegółowy 4, część C – rozwój elektromobilności i paliw alternatywnych.

72 Patrz: cel szczegółowy 2, część B – rozwój inteligentnych sieci (projekt strategiczny PEP2040).

usług systemowych oferowanych przez OSDe, zrewidowana zostanie rola i zadania przypisane OSDe i zasad ich współpracy

z OSPe. To szczególnie istotne ze względu na to, że wraz z pierwszym rokiem dostaw na rynku mocy (2021 r.) nastąpi istotna

zmiana na rynku bilansującym – zakończone zostanie funkcjonowanie mechanizmów: (a) interwencyjnej rezerwy zimnej,

(b) pracy interwencyjnej, (c) gwarantowanego programu DSR, (d) operacyjnej rezerwy mocy. Warto podkreślić, że zmiany na

rynku energii wymagają aktywności przedsiębiorstw energetycznych, które muszą dostosować swoje oferty i modele

funkcjonowania do nowych zasad rynkowych.

W związku z budową jednolitego europejskiego rynku energii, a także z zobowiązaniami

wynikającymi z wdrożenia rynku mocy zachodzą istotne zmiany w zakresie handlu energią

elektryczną. Obecnie nie są stosowane inne limity ofert i cen na rynku dnia następnego (RDN)

i rynku dnia bieżącego (RDB) niż przewidziane przez regulacje UE. Również limity cen na rynku

bilansującym (RB) są ustalone na poziomie nie niższym niż określony dla rynku dnia

bieżącego. Ponadto coraz większy udział w handlu mają transakcje stanowiące wymianę

transgraniczną.

zmiany w zakresie

handlu energią

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

Wdrożenie rozwiązań z zakresu jednolitego rynku energii elektrycznej wpłynie pozytywnie

4A. PROJEKT

na konkurencję na rynku energii elektrycznej i w przyszłości powinno doprowadzić

STRATEGICZNY PEP

do wyrównania cen energii elektrycznej w UE. Istotne znaczenie w tym kontekście mają

nowe wymagania dotyczące wykorzystywania transgranicznych połączeń przesyłowych,

wprowadzone unijnym rozporządzeniem ws. wewnętrznego rynku energii, którego celem jest zwiększenie wymiany handlowej

między państwami członkowskimi. Najpóźniej do końca 2025 r. operatorzy systemów przesyłowych zobowiązani są do

udostępniania min. 70% transgranicznych zdolności przesyłowych (przy zachowaniu kryteriów bezpiecznej pracy sieci

elektroenergetycznej). W związku z realizacją tego celu, państwa członkowskie muszą przyjąć środki umożliwiające

wypełnienie tego obowiązku. Z tego względu w 2019 r. Polska przygotowała i rozpoczęła wdrażanie Planu działania mającego

służyć realizacji wskazanego celu. Kluczową rolę w realizacji tego działania odgrywa OSPe.

WYMIAR

TERYTORIALNY

Terytorialne ujęcie rynku energii elektrycznej odnosi się przede wszystkim do udziału w rynkach odbiorców,

którzy w zależności od posiadanych możliwości mogą wytwarzać i sprzedawać energię, jak i świadczyć usługi

DSR. W tym kontekście znaczenie mają lokalne wspólnoty energetyczne, wpływające na pokrycie lokalnych

potrzeb, jak również agregatorzy, którzy wykorzystują łączny potencjał niewielkich podmiotów.

█ █ █ Działania

Termin

Odpowiedzialni

█ █ █ 4A.1. Wzmocnienie pozycji konsumenta energii elektrycznej

███

− poszerzenie polityki informacyjnej dla konsumenta energii

elektrycznej (stworzenie porównywarki ofert zakupu energii;

uproszczenie informacji na rachunkach, dołączanie billingów);

− dopuszczenie odbiorców do rynków (generowanie energii,

███

sprzedaż, usługi DSR);

−

opracowanie zasad dostępu do rynku przez obywatelskie

███

wspólnoty energetyczne;

−

stworzenie agregatorom możliwości działania na zasadach

███

równych innym podmiotom rynku

2021

PURE, spółki obrotu

energią, MKiŚ

█ █ █ 4A.2. Wzmocnienie pozycji konsumenta energii elektrycznej –

wyposażenie do 2028 r. 80% gospodarstw domowych w i liczniki

zdalnego odczytu

2028

spółki dystrybucji

█ █ █ 4A.3. Wdrożenie obowiązku zawierania umów z konsumentami

wyłącznie na podstawie GUD

2021

MKiŚ

█ █ █ 4A.4. Zapewnienie ochrony konkurencyjności przemysłu

energochłonnego

cała perspektywa

PEP2040

MRPiT, MKiŚ

█ █ █ 4A.5 Wypłaszczenie dobowej krzywej zapotrzebowania na moc

− zapewnienie możliwości korzystania z taryf dynamicznych,

− zapewnienie warunków rozwoju technologii magazynowania,

elektromobilności, inteligentnych sieci (zadania w celu

szczegółowym 2B, 4C, 7)

2021

MKiŚ, spółki

energetyczne, PURE

█ █ █ 4A.6 Urynkowienie usług systemowych oraz zwiększenie kompetencji

dystrybutorów w zakresie lokalnego bilansowania

2023

MKiŚ, spółki

dystrybucji

█ █ █ 4A.7 Wprowadzenie zmian w zakresie handlu energią elektryczną (dot. 2021

m.in. limitów cen, mechanizmów interwencyjnych)

OSPe, MKiŚ, TGE

█ █ █ 4A.8 Wdrażanie Planu działania w zakresie realizacji celu

udostępniania 70% transgranicznych zdolności przesyłowych

do końca 2025 r.

OSPe, MKiŚ, PURE

2025

4A. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

CZĘŚĆ B)

Poz. 264

Rozwój rynku gazu ziemnego

Rozwój rynku gazu ziemnego należy rozpatrywać w kilku aspektach – od liberalizacji rynku, przez rozwój rynku giełdowego,

po wzrost zużycia gazu ziemnego oraz wdrożenie idei regionalnego centrum przesyłu i handlu gazem ziemnym. Działania mają

na celu przede wszystkim zapewnienie warunków konkurencyjnego kształtowania się cen, ale także wykorzystania gazu

ziemnego w innych postaciach i w innym niż dotychczas zastosowaniu.

Poniżej omówione zostały zagadnienia dotyczące liberalizacji rynku gazu, wzmocnienia pozycji Polski na europejskim rynku

gazu ziemnego oraz rozwój nowych segmentów wykorzystania gazu ziemnego.

Projektem strategicznym PEP w części B tego celu szczegółowego jest regionalne

centrum przesyłu i handlu gazem (tzw. hub gazowy), który jest jednocześnie projektem

strategicznym SOR w obszarze interwencji Poprawa bezpieczeństwa energetycznego kraju

– PS.1(3).

4B. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

– SOR PS.1(3)

***

W ostatnich latach podjęto szereg działań sprzyjających rozwojowi konkurencji na polskim rynku gazu ziemnego.

W 2013 r. wprowadzony został obowiązek sprzedaży za pośrednictwem giełdy 30% oferowanego rynkowi wolumenu,

stopniowo zwiększany od 2015 r osiągnął poziom 55%. Sukcesywnie rozwijane instrumenty giełdowe oraz wspomniane obligo

giełdowe stworzyło podwaliny do utworzenia płynnego, hurtowego rynku gazu ziemnego w Polsce oraz urealniło prawo

odbiorcy do zmiany sprzedawcy. Trend zwiększenia konkurencji na rynku powinien być kontynuowany, zarówno na poziomie

rynku hurtowego, jak i rynku detalicznego.

Drugim istotnym elementem liberalizacji rynku gazu ziemnego jest znoszenie obowiązku

urzędowego zatwierdzania cen gazu ziemnego dla poszczególnych podmiotów. W 2017 r. liberalizacja rynku gazu

ziemnego

zniesiono taryfy cenowe dla dużych przedsiębiorstw i wszystkich odbiorców poza odbiorcami

w gospodarstwach domowych. Ceny gazu ziemnego (obrót) dla ostatniej grupy tj.

II filar. Zeroemisyjny system

gospodarstw domowych zostaną uwolnione z obowiązku taryfowego z początkiem

energetyczny

73

2024 r. Zakończenie deregulacji oraz dywersyfikacja źródeł dostaw umożliwią dalszy rozwój

warunków dla tworzenia konkurencji, które powinny przełożyć się na lepsze warunki dla odbiorców.

Duże znaczenie dla funkcjonowania krajowego rynku gazu ziemnego ma stworzenie

silna pozycja Polski na

warunków do powstania w Polsce regionalnego centrum przesyłu i handlu gazem

europejskim rynku gazu

ziemnym dla państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz państw bałtyckich (hub

ziemnego – hub gazowy

gazowy). Przedsięwzięcie wymaga przede wszystkim budowy Baltic Pipe, rozbudowy

II filar. Zeroemisyjny system

terminalu LNG w Świnoujściu, budowy FSRU w rejonie Zatoki Gdańskiej oraz połączeń

energetyczny

z państwami sąsiadującymi, a także zmian regulacyjnych, które pozwolą rozwinąć ofertę

usługowo-handlową poprzez stworzenie atrakcyjnych warunków rynkowych i cenowych,

4B. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

zachęcających do korzystania z polskiej infrastruktury. Zwiększenie wolumenu gazu

– SOR PS.1(3)

ziemnego przesyłanego przez terytorium Polski zwiększy płynność polskiego rynku oraz

przyczyni się do obniżenia jednostkowych stawek za usługi świadczone przez OSPg, co może pozwolić na zmniejszenie

poziomu opłat dla odbiorców końcowych. Wprowadzono już kilka niezbędnych elementów jak obligo giełdowe, czy

uruchomienie platformy obrotu zdolnościami przesyłowymi, ale konieczny jest dalszy rozwój giełdy gazu ziemnego oraz

platformy obrotu giełdowego, na której możliwy będzie także handel na podstawie umów bilateralnych. Prawne,

infrastrukturalne i handlowe podstawy do utworzenia regionalnego centrum przesyłu i handlu gazem ziemnym powinny być

gotowe do końca 2022 r

Rozbudowana infrastruktura umożliwia zainicjowanie dyskusji z państwami sąsiadującymi o potencjale integracji regionalnej

rynków gazu ziemnego. Jednocześnie nowe warunki funkcjonowania rynku gazu ziemnego w Polsce nie mogą zmniejszyć

bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego do polskich odbiorców – w przypadku zakłóceń w zaopatrzeniu na rynku niezbędne

jest zabezpieczenie ciągłości dostaw do odbiorców chronionych.

73 Patrz: cel szczegółowy 3, część A.

Perspektywa wzrostu zużycia gazu ziemnego wpływa na rozwój rynku tego surowca. Chodzi

zarówno o wzrost ilości wykorzystywanego paliwa, jak i zapewnienie dostępu do surowca oraz

jego wykorzystanie w nowych sektorach. Aktualnie gaz zużywany jest przede wszystkim przez

przemysł i gospodarstwa domowe oraz innych drobnych odbiorców (w znacznie mniejszym

stopniu przez energetykę i transport). Do wzrostu wykorzystania gazu ziemnego przyczynią się

w szczególności poniższe zmiany rynkowe, dla których niezbędne jest zapewnianie właściwych

warunków

Poz. 264

nowe segmenty

wykorzystania gazu

ziemnego

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

− zwiększanie dostępu do gazu ziemnego odbiorcom krajowym przez głębszą gazyfikację kraju, a tym samym

likwidację tzw. białych plam – OSD planują do 2024 r. osiągnięcie poziomu zgazyfikowania w ok. 76% polskich gminach

(aktualnie 65%), dzięki czemu ok. 1,5 mln więcej mieszkańców w porównaniu z 2018 r. będzie miało dostęp do sieci

gazowej74;

− zwiększenie wykorzystania gazu w postaci LNG i CNG jako paliw alternatywnych w transporcie morskim i lądowym

(w tym żegludze śródlądowej) w Polsce i regionie Morza Bałtyckiego75;

− zwiększenia wykorzystania gazu ziemnego w jednostkach wytwórczych, w tym rezerwowych dla odnawialnych

źródeł energii oraz w systemach i jednostkach ciepłowniczych – wrasta udział energii odnawialnej zależnej od

czynników atmosferycznych, dlatego potrzebna jest elastyczna rezerwa mocy, którą mogą zapewnić źródła gazowe.

Jednocześnie zapewniają one znacznie niższe poziomy emisji zanieczyszczeń niż w przypadku jednostek węglowych.

Rynek energii ulega zmianom skutkującym zwiększeniem wykorzystania niskoemisyjnych

zwiększanie możliwości

lub bezemisyjnych źródeł energii. Odpowiadając na te potrzeby, a także z uwagi na plany

transportu gazów innych niż

zwiększenia wykorzystywania w europejskich sieciach gazowych gazów syntetycznych,

ziemny sieciami gazowymi

biogazu, biometanu i wodoru, operatorzy gazowi muszą zaangażować się także

II filar. Zeroemisyjny system

w działalność badawczo-rozwojową w zakresie możliwości zatłaczania tych gazów

energetyczny

do sieci, ich transportu i magazynowania. Parametry techniczne istniejących sieci

pozwalają obecnie tylko na niewielki udział w transportowanej mieszaninie gazów innych niż gaz ziemny, co utrudnia

zwiększenie wykorzystywania powyższych gazów zdekarbonizowanych. Działania powinny być prowadzone w ścisłej

współpracy operatorów z wytwórcami tych gazów, aby wzajemnie uwzględnianie były zarówno parametry techniczne sieci, jak

i jakościowe gazów.

Jako cel stymulujący rozwój w tym obszarze wskazano osiągniecie do 2030 r. zdolności transportu sieciami gazowymi

mieszaniny zawierającej ok. 10% gazów innych niż ziemny (gazy zdekarbonizowane: biometan, wodór).

Aktualny i perspektywiczny wzrost wykorzystania gazu ziemnego na potrzeby wytwarzania

łączenie sektora gazowego

energii elektrycznej, a także rosnące znaczenie gazów zdekarbonizowanych tj. gazy

i elektroenergetycznego

syntetyczne, biogaz, biometan, wodór,

przyczynia się do łączenia sektora

elektroenergetycznego i gazowego, a także ciepłowniczego (tzw. sector coupling). Ze

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

względu na rosnące współzależności między tymi sektorami niezbędny jest rozwój

technologii magazynowania, elektroenergetycznej i gazowej infrastruktury sieciowej oraz

pojemności magazynowej gazu, ale także podjęcie wspólnych działań przez operatorów OSPg i OSPe skutkujących

optymalizacją pracy systemu elektroenergetycznego oraz gazowego, tak aby zapewnić warunki do w pełni efektywnej

współpracy między tymi sektorami.

WYMIAR

TERYTORIALNY

Rynek gazu ziemnego w ujęciu terytorialnym należy rozpatrywać przede wszystkim pod kątem zapewniania

dostępu do surowca jak największej grupie odbiorców w kraju. Prowadzone działania mają na celu

74 Patrz: cel szczegółowy 3, cześć A – rozbudowa sieci dystrybucyjnej gazu ziemnego.

75 Patrz: cel szczegółowy 4, część C – rozwój elektromobilności i paliw alternatywnych.

zapewnienie pokrycia obecnego i potencjalnego popytu na gaz ziemny oraz likwidację tzw. białych plam dostępu do gazu ziemnego, do

czego przyczyni się nie tylko głębsza gazyfikacja, ale także wykorzystanie gazu w postaci LNG i CNG. 76

█ █ █ Działania

Termin

Odpowiedzialni

█ █ █ 4B.1.

Liberalizacja rynku poprzez zniesienie obowiązku urzędowego

zatwierdzania cen gazu ziemnego (obowiązku taryfowego)

ostatniej grupy odbiorców, tj. gospodarstw domowych od 2024 r.

2024

MKiŚ

█ █ █ 4B.2.

Zapewnienie warunków regulacyjnych i transakcyjnych dla

realizacji i regionalnego centrum przesyłu i handlu gazem

ziemnym

2023

MKiŚ, OSPg, OSDg,

OSMg, TGE

2025

MKiŚ, TGE, OSPg

4B. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

█ █ █ 4B.3.

Rozwój hurtowego rynku gazu ziemnego poprzez rozwój oferty

usługowo-handlowej w obszarze obrotu gazem ziemnym, w tym

giełdy gazu

█ █ █ 4B.4.

Zapewnienie możliwości zwiększenia wykorzystania gazu

2023

ziemnego w nowych segmentach rynku poprzez

− zwiększenie stopnia gazyfikacji kraju;

− upowszechnienie wykorzystania gazu w postaci LNG i CNG

(patrz działanie 4C.5);

− wsparcie rozwoju i modernizacji sektorów elektroenergetyki i

ciepłownictwa w oparciu o paliwo gazowe oraz

wykorzystanie gazowych źródeł wytwórczych jako mocy

rezerwowej dla OZE

OSPg, OSDg, MKiŚ,

MF, sprzedawcy

gazu

█ █ █ 4B.5.

Prowadzenie działań badawczo-rozwojowych w zakresie

transportu i magazynowania gazów syntetycznych, biogazu,

biometanu i wodoru za pomocą infrastruktury gazu ziemnego

cała

perspektywa

PEP2040

OSPg, OSDg,

OSMg, instytuty

badawcze

█ █ █ 4B.6.

Zapewnienie efektywnej współpracy funkcjonowania sytemu

gazowego i systemu elektroenergetycznego (sector coupling)

2021

OSPg, OSPe

███

███

███

█ – bezpieczeństwo energetyczne, █ – konkurencyjność gospodarki, █ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

76 Patrz też: cel szczegółowy 3, część A.

CZĘŚĆ C)

Poz. 264

Rozwój rynku produktów naftowych i paliw alternatywnych, w tym

biokomponentów i elektromobilności

Zapotrzebowanie na paliwa w Polsce w najbliższych latach będzie wzrastać, choć będzie to następować w sposób

umiarkowany ze względu na zmianę struktury zapotrzebowania na energię w gospodarce. Kluczowym elementem zmiany jest

wzrost wykorzystania paliw alternatywnych. Będzie to związane z przechodzeniem na gospodarkę niskoemisyjną celem

redukcji emisji z transportu, ale jednocześnie będzie powodowało ogromną presję na podmioty sektora rafineryjnego. Mimo

rozwoju rynku paliw alternatywnych w transporcie samochodowym i żegludze, zastosowanie paliwa ropopochodnego jeszcze

przez długie lata będą stanowić dominujące źródło zaopatrzenia. Z tego względu konieczne jest zapewnienie odpowiednich

warunków funkcjonowania oraz rozwoju tego rynku i konkurencyjności podmiotów na nim funkcjonujących.

Poniżej omówione zostały zagadnienia dotyczące struktury właścicielskiej na rynku paliwowym, zapasów interwencyjnych,

przejrzystości rynku, rozwoju rynku petrochemikaliów, jak również paliw alternatywnych, w tym elektromobilności

i biokomponentów, które wpływają na zmniejszenie popytu na paliwa tradycyjne.

Projektem strategicznym tej części celu szczegółowego jest rozwój elektromobilności,

który jest jednocześnie projektem strategicznym SOR w obszarze interwencji Rozwój

techniki – PS.3(1).

4C. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

– SOR PS.3(1)

***

Role podmiotów na rynku paliwowo-rafineryjnym muszą być zgodne z ich celami

uporządkowanie struktury

i funkcjami. Działalność spółek rafineryjnych w sektorze paliw powinna być

właścicielskiej segmentów

skoncentrowana na produkcji i obrocie paliwami (działalność podstawowa),

rynku paliwowego

a posiadane pojemności magazynowe powinny być wykorzystywane do celów własnych.

II filar. Zeroemisyjny system

Ma to znaczenie dla konkurencyjności sektora, a także zapewnia przewidywalność rynku

energetyczny

i optymalne dostosowanie decyzji inwestycyjnych do faktycznych potrzeb rozwoju

produkcji i obrotu paliwami. Posiadanie zbyt dużej części infrastruktury magazynowej przez spółki rafineryjne utrudnia

prognozowanie potrzeb w tym zakresie przez inne podmioty, co może wpływać na niestabilność rynku, a także utrudnia

realizację zadań państwa w tym istotnym dla bezpieczeństwa energetycznego obszarze. Mając na uwadze powyższe, w celu

optymalnej organizacji budowy i wykorzystania pojemności magazynowych, wiodącą rolę w magazynowaniu ropy i paliw,

zajmując się bilansowaniem całego systemu magazynowego na ropę i paliwa, pełnił będzie PERN S.A., którego

wyłącznym akcjonariuszem jest Skarb Państwa. Podmiotem odpowiedzialnym za realizację budowy nowych magazynów

kawernowych (zagospodarowanie nowego złoża soli kamiennej) – ze względu na potrzebę skoordynowania związanej z tym

gospodarki solankowej – będzie operator gazociągów przesyłowych 77.

Dla efektywnego funkcjonowania spółek paliwowych niezbędne jest także zoptymalizowanie ich kluczowych działań –

przerobu i dystrybucji. Spółki muszą dostosowywać się do otoczenia, co oznacza rozbudowę sieci detalicznej, poszukiwanie

nowych produktów i realizację nowych projektów, w tym także w zakresie paliw alternatywnych (od energii elektrycznej, przez

LNG, CNG po wodór i paliwa syntetyczne), usług (w tym bunkrowania statków w portach morskich). Rozwijanie nowych

segmentów rynku umożliwia skorzystanie z konkurencyjnej przewagi pierwszeństwa.

W 2014 r. zmianie uległ system tworzenia i utrzymywania zapasów interwencyjnych ropy

utrzymanie zapasów

naftowej i paliw ciekłych. Obok zapasów obowiązkowych utrzymywanych przez przedsiębiorców

interwencyjnych

utworzono nową kategorię zapasów tzw. zapasy agencyjne tworzone i utrzymywane przez

Agencję Rezerw Materiałowych, a finansowane przez przedsiębiorców poprzez opłatę II filar. Zeroemisyjny system

zapasową. Dla skutecznej interwencji na rynku paliwowym, w przypadku zakłóceń

energetyczny

w zaopatrzeniu na rynku, konieczne jest utrzymywanie w pojemnościach magazynowych

zapasów interwencyjnych (w ilości odpowiadającej co najmniej iloczynowi 90 dni i średniego dziennego przywozu netto

ekwiwalentu ropy naftowej w poprzednim roku kalendarzowym). Jednocześnie poszczególne szczeble prowadzenia działań

posiadają procedury interwencyjne, zgodnie z zobowiązaniami członkowskimi UE i Międzynarodowej Agencji Energii, jednak

77 Zapisy te dotyczą wyłącznie rynku paliw, a nie rynku gazu ziemnego. Patrz też: Polityka Rządu RP dla infrastruktury logistycznej w sektorze

naftowym, 2017.

ze względu na zmieniające się uwarunkowania rynkowe i rozwój technologii umożliwiających sprawniejszy monitoring

bezpieczeństwa dostaw oraz bardziej efektywną interwencję na rynku będą one wymagać systematycznego przeglądu

i aktualizacji.

Ambitne plany dotyczące przejścia na gospodarkę niskoemisyjną, w tym ograniczenie

ograniczenie obciążeń

emisyjności transportu, będzie dla podmiotów sektora rafineryjnego znaczącym

administracyjnych,

przejrzystość rynku,

wyzwaniem. Kluczowe dla konkurencyjności gospodarki będzie więc zapewnienie w

likwidacja szarej strefy

okresie przejściowym optymalnych warunków funkcjonowania sektora paliwowego,

przez ograniczenie i uproszczenie obciążeń administracyjnych. Uszczelnienie systemu

II filar. Zeroemisyjny system

podatkowego i zmiana systemu monitorowania w 2016 r. przyczyniło się do dużej redukcji

energetyczny

problemu szarej strefy na rynku paliw. Dla pełnej przejrzystości rynku kontynuowane będą

działania mające na celu efektywne monitorowanie wszystkich segmentów rynku paliw, dlatego utworzona zostanie platforma

paliwowa zapewniająca integrację danych dotyczących rynku paliwowego, zbieranych aktualnie przez różne instytucje.

Platforma powinna być w pełni funkcjonalna w perspektywie 5 lat.

Należy zwrócić uwagę, że popyt na produkty naftowe będzie napędzany także wzrostem

konsumpcji petrochemikaliów, w tym tych będących pochodnymi nafty uzyskiwanej

w rafinerii, co wynika z większego wykorzystania w procesach produkcyjnych, nowych

zastosowań np. w systemach termoizolacyjnych, w budownictwie, przewidywanego

zwiększenia roli tworzyw sztucznych oraz wykorzystania drukarek 3D. W celu zaspokojenia

rosnącego popytu oraz wykorzystania szans rynkowych zwiększane będą moce

produkcyjne w obszarze olefin, fenolu i aromatów.

rozwój rynku

petrochemikaliów

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

W perspektywie do 2040 r. udział paliw tradycyjnych w transporcie nadal będzie miał

dominujące znaczenie. Dlatego celowe jest zapewnienie w tym czasie warunków dla rozwoju ograniczenie emisyjności

paliw tradycyjnych

technologii pozwalających na ograniczenie emisyjności produkcji i zużycia paliw

tradycyjnych. Ponieważ rynki państw członkowskich UE nie są wyizolowane konieczna jest

III filar. Dobra jakość powietrza

współpraca na poziomie UE na rzecz zapewnienia kompleksowych ocen wpływu

proponowanych zmian na poszczególne branże (w tym sektor rafineryjny) oraz wypracowania rozwiązań optymalnych dla

gospodarki europejskiej i gospodarek państw członkowskich UE. Ważnym jest zapewnienie wsparcia i równych szans dla

wszystkich obiecujących technologii.

Nie tylko dla ograniczenia emisyjności, ale także w dla zmniejszenia uzależnienia od importu, rynek będzie się rozwijał

w kierunku wykorzystania paliw innych niż tradycyjne produkty rafineryjne – czyli paliw alternatywnych tj. energia

elektryczna, wodór, gaz w postaci LNG i CNG, biopaliwa ciekłe, paliwa syntetyczne wykorzystywane na cele transportowe

Najbardziej rozwiniętą częścią rynku paliw alternatywnych są biokomponenty w paliwach

ciekłych i biopaliwach ciekłych. Mają one szczególne znaczenie ponieważ są

odnawialnymi źródłami energii. W 2018 r. udział OZE w transporcie w Polsce wyniósł 5,6%,

w całej UE – ok. 8%.78.

wykorzystanie

biokomponentów i innych

paliw odnawialnych

III filar. Dobra jakość powietrza

Przyjęta w 2018 r. dyrektywa RED II wprowadziła obowiązek osiągnięcia 14% udziału OZE

transporcie w 2030 r., w tym co najmniej 3,5% pochodzących z biopaliw zaawansowanych (niespożywczych). W porównaniu

do obowiązków na 2020 r. wynikających z przepisów poprzedniej dyrektywy OZE (RED I) oznacza to istotny wzrost

zapotrzebowania na biokomponenty, biometan oraz energię elektryczną z OZE stosowaną w transporcie. Dodatkowe

ograniczenia wprowadzone w dyrektywie RED II, takie jak limit wykorzystania surowców spożywczych (7% i wzrost

maksymalnie o 1% w stosunku do poziomu z 2020 r.), zwiększenie wymagań w zakresie ograniczenia emisji gazów

78 Udział OZE w transporcie w Polsce znacząco spadł w 2016 r. w wyniku ujawnienia szarej strefy, o której mowa powyżej.

cieplarnianych z produkcji biopaliw, czy wskazany powyżej cel dla biopaliw zaawansowanych, wskazują na konieczność

dokonania transformacji tego sektora w perspektywie kolejnych lat.

Należy zauważyć, że zwiększanie udziału OZE w transporcie sprawia trudności wielu państwom członkowskim UE,

co spowodowane jest głównie: (1) niskim początkowym udziałem energii elektrycznej z OZE w transporcie, (2) ograniczonymi

technologicznie możliwościami dodawania biokomponentów pierwszej generacji (tzw. blending wall), (3) wysokimi cenami

i niską podażą biowęglowodorów ciekłych (np. co HVO lub HVO – uwodornione oleje roślinne, ang. hydrated vegetable oil),

które można dodawać do paliw ciekłych w większych ilościach niż biokomponenty konwencjonalne, (4) niedostateczną

infrastrukturą paliwową umożliwiającą powszechne komponowanie paliw z biokomponentami.

W ramach realizacji celu w zakresie udziału OZE w transporcie na każdy rok określany jest Narodowy Cel Wskaźnikowy

(NCW), czyli minimalny udział paliw odnawialnych i biokomponentów w ogólnej ilości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych

zużywanych w ciągu roku kalendarzowego w transporcie drogowym i kolejowym. Szczegółowy podział realizacji celu

na 2030 r. zostanie określony w późniejszym terminie, przy czym rozwojowi tego rynku w dalszej perspektywie służyć będzie

− dążenie do maksymalizacji wykorzystania konwencjonalnych biokomponentów wytwarzanych z surowców spożywczych

i paszowych, dodawanych do paliw ciekłych (konsekwentna polityka blendingu paliw E5/E10 oraz B7/B10) pozwalające

wykorzystać istniejący krajowy potencjał surowcowy oraz produkcyjny estrów metylowych i bioetanolu do poziomu tzw.

blending wall;

− dążenie do zwiększenia wykorzystania surowców odpadowych do wytwarzania biokomponentów oraz biogazu

(biometanu) zużywanego w transporcie;

− poszukiwanie alternatywnych rozwiązań mających na celu: (1) upowszechnianie dostępnych technologii produkcji,

wykorzystywanych w zbyt małej skali – np. oczyszczanie biogazu rolniczego do poziomi biometanu, przetwarzanie

biomasy w procesie jej współuwodornienia lub uwodornienia (2) udoskonalanie technologii niedostatecznie rozwiniętych,

będących w fazie pilotażu – tj. w odniesieniu do biopaliw zaawansowanych, odnawialnych ciekłych i gazowych paliw

transportowych pochodzenia niebiologicznego oraz pochodzących z recyklingu paliw węglowych.

Po 2020 r. na rynku pojawiać się będzie coraz więcej nowych technologii wytwarzania biokomponentów. Dla zapewnienia

wysokiej jakości paliw oraz przejrzystości zasad obowiązujących producentów paliw i wytwórców biokomponentów procesy

dotyczące koordynowania wdrażania nowych technologii i działania w zakresie certyfikacji jakościowej oraz potwierdzającej

kryteria zrównoważonego rozwoju powinny być nadal koordynowane przez ministra właściwego ds. klimatu. Ponadto mając

na celu ograniczenie potencjalnych nadużyć w zakresie prawidłowości wykorzystania biokomponentów i innych paliw

odnawialnych w transporcie po 2020 r. wprowadzone zostaną instrumenty kontrolne m.in. udział w budowie unijnej bazy

danych umożliwiającej śledzenie ciekłych i gazowych paliw transportowych.

Wykorzystanie OZE w transporcie stanowi szansę na wykorzystanie krajowych zasobów biomasy oraz potencjału lokalnego.

Z punktu widzenia konkurencji surowcowej między energetyką a przemysłem rolno-spożywczym oraz dla popularyzacji

gospodarki o obiegu zamkniętym racjonalne jest zwiększanie wykorzystania biokomponentów pochodzenia odpadowego, choć

aktualny poziom rozwoju technologicznego oraz trudności organizacyjne utrudniają ich wielkoskalowe wykorzystanie.

Szczególnego znaczenia nabiera wykorzystanie biometanu na cele transportowe wytwarzanego m.in. z odpadów

komunalnych i przemysłu rolno-spożywczego, a dla skuteczności zastosowania tej technologii istotne znaczenie będą mieć

efekty badań w zakresie zwiększania możliwości transportu gazów innych niż ziemny sieciami gazowymi 79.

Planowany jest także rozwój rynku wodoru na potrzeby sektora transportu. Z uwagi na bezemisyjny charakter napędu

wodorowego, gaz ten jest postrzegany jako atrakcyjne paliwo do napędu pojazdów indywidualnych oraz w transporcie

zbiorowym. Implementacja wodoru w transporcie, zarówno w postaci czystej (ogniwa paliwowe), jak i bezemisyjnych paliw

syntetycznych (paliwa pochodne, w tym N-fuels, wykorzystujących syntezę amoniaku z wykorzystaniem zielonego wodoru),

będzie się odbywała za pośrednictwem zorganizowanych flot pojazdów, w tym w transporcie publicznym i usługach

komunalnych oraz w logistyce przemysłowej. Brak konieczności kilkugodzinnego ładowania stanowi o przewadze pojazdów

napędzanych wodorem wobec pojazdów elektrycznych. Celem umożliwienia rozwoju wodoro-mobliności przygotowywane

zostaną regulacje prawne pozwalające na funkcjonowanie wodoru jako paliwa oraz opracowywane zostaną mechanizmy

wsparcia dla rozwoju infrastruktury tankowania.

79 Patrz: cel szczegółowy 4, część B – zwiększanie możliwości transportu gazów innych niż ziemny sieciami gazowymi.

Drugim elementem zmiany surowcowej na rynku paliw jest rozwój

wykorzystywanych w transporcie paliw alternatywnych innych niż OZE80

Poz. 264

rozwój elektromobilności i paliw

alternatywnych

III filar. Dobra jakość powietrza

−

energia elektryczna (elektromobilność) – choć technologia jej wykorzystania

4C. PROJEKT

w transporcie jest dość słabo rozwinięta i nadal mało popularna, oczekuje się, że jej

STRATEGICZNY PEP

– SOR PS.3(1)

popularyzacja wpłynie nie tylko na rynek paliwowy, ale przyczyni się również do

ograniczenia problemu niskiej emisji w miastach. Wsparty zostanie także rozwój

technologii magazynowania energii, tak istotnej dla kształtu rynku energii elektrycznej. W celu rozwoju elektromobilności

konieczna jest budowa infrastruktury, jak również rozwój mechanizmów zarządzania popytem, inteligentnych sieci,

cyberbezpieczeństwa systemów oraz zwiększanie przepustowości sieci dystrybucyjnych 81, niezbędnych do podłączania

i obsługi punktów ładowania;

−

gaz ziemny w postaci skroplonej (LNG) oraz sprężonej (CNG) – oczekuje się, że ekologiczne pojazdy napędzane CNG

za kilka lat obejmą część rynku, choć mniejszą niż pojazdy elektryczne. Popularyzacja CNG będzie wymagać rozbudowy

stacji tankowania. Wzrasta także zainteresowanie bunkrowania statków morskich LNG, a także jednostek w żegludze

śródlądowej. Odegra ono także ważną rolę w zapewnianiu lokalnego bezpieczeństwa energetycznego na obszarach, gdzie

budowa gazociągu nie ma uzasadniania. Wykorzystanie LNG w tzw. wyspowych strefach dystrybucji gazu zapewni dostęp

do gazu dla sektora ciepłowniczego, ale także jako lokalne źródło rezerwowe dla paliw odnawialnych;

− paliwa syntetyczne – otrzymywane z gazu ziemnego (gas to liquid), węgla (coal to liquid), biomasy, a także z tworzyw

sztucznych mogą być wykorzystywane przez pojazdy napędzane tradycyjnie, bez konieczności budowy dla nich nowej

infrastruktury.

− wodór – obecnie wodór znajduje zastosowanie w przemyśle rafineryjnym, hutnictwie i przy wytwarzaniu nawozów, ale

popyt na ten gaz ulegnie zwiększeniu, jeżeli możliwe będzie jego transportowanie za pośrednictwem sieci gazowej

i wykorzystanie w ogniwach paliwowych do wytwarzania energii elektrycznej. Dzięki temu, poza istniejącymi

zastosowaniami można będzie go z powodzeniem wykorzystywać nie tylko w sektorze transportowym (samochody

osobowe, pojazdy ciężarowe, transport publiczny, żegluga, lotnictwo, kolejnictwo), ale także w ciepłowniczym

i elektroenergetycznym (w ogniwach paliwowych i turbinach gazowych).

Ze względu na dotychczasowy brak opłacalności wykorzystania wodoru na cele energetyczne, technologia ta jest na niskim

poziomie rozwoju. Jednakże ze względu na właściwości fizyczne wodoru (jest lekki, reaktywny, można go magazynować,

ma wysoką zawartość energii na jednostkę masy), ekologiczny charakter (produktem jego spalania jest jedynie para

wodna) oraz duże możliwości produkcyjne przedsiębiorstw w Polsce (obecnie ok. miliona ton rocznie), kwestia

wykorzystania wodoru na cele energetyczne staje się punktem coraz powszechniejszego zainteresowania. Sytuacją

pożądaną jest to, aby produkcja wodoru była w przyszłości realizowana przy wykorzystaniu OZE, także jako sposób

zagospodarowania nadwyżek produkcji energii przy wykorzystaniu instalacji typu power-to-gas. Wykorzystanie

elektrolizerów (układy P2H/P2G/P2L/P2A/P2X) pozwoli na integrację systemu gazowego z siecią elektroenergetyczną

w myśl koncepcji sector coupling. Poza wodorem „zielonym” (pochodzącym z OZE), w okresie przejściowym możliwe jest

także wspieranie wodoru pochodzącego ze źródeł niskoemisyjnych: z biometanu, gazów odpadowych, energii nuklearnej,

gazu ziemnego (również przy wykorzystaniu technologii pyrolizy metanu oraz CCS/CCU).

Popularyzacja elektromobilności i pozostałych paliw alternatywnych wymaga zarówno odpowiednio rozwiniętej infrastruktury,

ale także regulacji prawnych określających funkcjonowanie rynku i jego stymulowanie. W 2018 r. przyjęta została ustawa

o elektromobilności i paliwach alternatywnych, która ustanowiła ramy prawne funkcjonowania rynku elektromobilności i innych

paliw alternatywnych w transporcie. Określony został zakres przepisów technicznych i cele dotyczące rozwoju infrastruktury

oraz katalog instrumentów wsparcia finansowego (np. zwolnienia z akcyzy, korzystniejsze stawki amortyzacyjne)

i niefinansowego (udogodnienia tj. możliwość poruszania się pojazdów elektrycznych po pasach drogowych dla autobusów,

80 Więcej w: Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych, ME 2017; Plan Rozwoju Elektromobilności w Polsce,

ME 2017. Biopaliwa ciekłe również należą do kategorii paliw alternatywnych jednakże ta część rynku jest na bardziej zaawansowanym etapie

rozwoju. Ponadto jest kluczowym elementem w realizacji celów wykorzystania OZE w transporcie.

81 Patrz też: cel szczegółowy 2, część B – rozbudowa w dystrybucji energii elektrycznej; rozwój magazynowania energii elektrycznej

i rekuperacji oraz inteligentne sieci; cel szczegółowy 4, część A – wypłaszczenie dobowej krzywej zapotrzebowania.

darmowe parkowanie w strefach płatnego parkowania dla pojazdów elektrycznych), które mają stymulować rozwój tego

sektora. Dynamiczny rozwój tych technologii będzie podlegał regularnym przeglądom w ramach corocznej oceny

realizacji celów określonych w Krajowych ramach polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych, co stanowić będzie

podstawę do uzupełniania przepisów dla kreowania właściwego wsparcia.

Istniejące regulacje nie są wystarczające dla wykorzystania wodoru, dlatego do końca 2021 r. opracowane zostaną ramy

prawne w tym obszarze, tak aby rynek mógł się w pełni rozwinąć w perspektywie 2030 r.

Dla wsparcia rozwoju niskoemisyjnego transportu przewidziano szereg środków, które będą rozwijane zgodnie z bieżącą

oceną adekwatności poziomu i tempa tego rozwoju. Na wsparcie mogą liczyć zarówno przedsiębiorcy budujący infrastrukturę

do ładowania pojazdów elektrycznych oraz do tankowania paliw alternatywnych, producenci ekologicznych środków

transportu, jak i samorządy inwestujące w czysty transport publiczny, czy podmioty planujące zakup nowych zeroemisyjnych

pojazdów.

Dla wzrostu wykorzystania paliw alternatywnych określono poniższe cele kierunkowe

− w obszarze elektromobilności jako cel wskazano, aby w 2030 r. zarejestrowanych było 600 tys. pojazdów elektrycznych

i hybrydowych, a wariacie bardzo ambitnym, dającym impuls rozwojowy tej branży – aż 1 mln pojazdów elektrycznych już

2025 r.; dla zapewnienia możliwości ładowania w ogólnodostępnych stacjach ładowania do 2030 r. powinno znaleźć się

49 tys. punktów o normalnej mocy oraz 11 tys. punktów o dużej mocy ładowania, w wariancie bardzo ambitnym

odpowiednio 85 tys. i 15 tys. punktów82;

− w obszarze CNG i LNG jako cel wskazano osiągnięcie 54 tys. pojazdów zasilanych CNG w 2025 r., a także 70 punktów

ładowania CNG w 2020 r., 14 LNG i 32 CNG wzdłuż najważniejszych dróg (sieć bazowa TEN-T, tj. Transeuropejska Sieć

Transportowa) w 2025 r.; oraz zapewnienie możliwości bunkrowania skroplonego gazu ziemnego (LNG) w 4 największych

portach – w Gdańsku, Gdyni, Szczecinie i Świnoujściu, a także możliwości bunkrowania statków LNG do 2025 r.

Poziom rozwoju rynku produktów naftowych powinien odpowiadać na możliwość pokrycia popytu w całym

kraju. Poza kwestami organizacyjnymi istotnym aspektem jest zapewnienie odpowiedniego rozmieszczenia

infrastruktury paliwowej83, w tym handlowych i interwencyjnych baz magazynowych, ale także rozwój gałęzi,

które pokryją część popytu – od biokomponentów, po paliwa alternatywne i elektromobilność. Podsektory te będą się rozwijać na obszarze

całego kraju, choć należy zaznaczyć, że wytwarzanie biokomponentów w głębszym stopniu oddziałuje na tereny wiejskie, a wykorzystanie

elektromobilności będzie mieć szerszy wymiar w ośrodkach miejskich.

WYMIAR

TERYTORIALNY

82 Liczba pojazdów elektrycznych zależeć będzie od wielu czynników – postępu technologicznego w zakresie rozwoju i doskonalenia

napędów elektrycznych, w tym zmiany w technologii produkcji baterii elektrycznych, co wpłynie na obniżenie ceny pojazdów elektrycznych.

Ponadto rosnąca świadomość społeczna, trendy ekologiczne, większe zaangażowanie w walce o dobro środowiska mogą spowodować, że

potencjalni użytkownicy pojazdów samochodowych będą w większym stopniu korzystali z transportu miejskiego lub form mobilności

współdzielonej, takich jak car-sharing albo car- pooling, co może spowodować spadek liczby nabywanych pojazdów. Wskazane w zakresie

infrastruktury ładowania wykraczają poza Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywach.

83 Patrz więcej: cel szczegółowy 3, część B.

█ █ █ Działania

Termin

Odpowiedzialni

█ █ █ 4C.1.

Uporządkowanie struktury właścicielskiej infrastruktury

paliwowej

− koncentracja spółek rafineryjnych na produkcji i obrocie

paliwami ciekłymi,

− objęcie przez państwo pełnej kontroli nad aktywami

kluczowymi w zakresie transportu rurociągowego oraz

magazynowania ropy naftowej i paliw ciekłych,

− budowa nowych kawern magazynowych na węglowodory

oraz gospodarka solankowa koordynowana przez OSPg

2021

spółki rafineryjne,

PERN S.A., OSPg,

MAP, PRSIE

█ █ █ 4C.2.

Optymalizacja systemu zapasów i zwiększenie roli Prezesa ARM 2029

w utrzymywaniu zapasów interwencyjnych

MKiŚ

█ ██ 4C.3.

Ograniczenie obciążeń administracyjnych sektora paliwowego

2023

oraz zapewnienie przejrzystości rynku paliw

− redukcja zobowiązań sprawozdawczych,

− utworzenie i zapewnienie pełnej funkcjonalności platformy

paliwowej,

− udoskonalenie przepisów dot. bunkrowania statków morskich

MKiŚ

██

Zwiększanie mocy produkcyjnych w obszarze petrochemii

2030

spółki rafineryjne

█ █ █ 4C.5.

Zapewnienie warunków rozwoju technologii pozwalających na

ograniczenie emisyjności produkcji i zużycia paliw tradycyjnych

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ

█ █ █ 4C.6.

Zapewnienie warunków funkcjonowania i rozwoju rynku

biokomponentów i biometanu dla osiągnięcia celu 14% OZE w

transporcie w 2030 r. poprzez dążenie do

− maksymalizacji blendingu paliw ciekłych,

− zwiększenia wykorzystania surowców odpadowych do

produkcji biokomponentów,

− poszukiwania alternatywnych rozwiązań w zakresie

opanowanych oraz nowych technologii

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ, spółki

realizujące NCW,

inne podmioty

█ █ █ 4C.7.

Zapewnienie warunków funkcjonowania i instrumentarium

wsparcia rynku paliw alternatywnych, w szczególności

− elektromobilności, 4C. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

− CNG i LNG,

− paliw syntetycznych w transporcie,

− wodoru

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ, OSDg,

PGNIG S.A., Polskie

LNG S.A.

4C.4.

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

CEL SZCZEGÓŁOWY 5.

Wdrożenie energetyki jądrowej

Obecnie w Polsce nie ma elektrowni jądrowych. Program energetyki jądrowej realizowany w latach 80. XX w.

(budowa elektrowni jądrowych Żarnowiec i Warta) został zaniechany uchwałą Rady Ministrów z 1990 r.

Jednak w aktualnej sytuacji wdrożenie energetyki jądrowej w pełni wpisuje się w realizację trzech elementów

celu polityki energetycznej państwa. Bloki jądrowe jako niezawodne źródła energii, które pracują w podstawie

systemu elektroenergetycznego wpływają na stabilność wytwarzania energii przy zerowej emisji zanieczyszczeń

powietrza. Jednocześnie możliwa jest dywersyfikacja struktury wytwarzania energii po racjonalnym koszcie – wysokie

nakłady inwestycyjne są rekompensowane niskim kosztem zmiennym wytwarzania w długiej perspektywie.

Cel szczegółowy 5. Wdrożenie energetyki jądrowej wpisuje się w dwa filary PEP2040

SPRAWIEDLIWA TRANSFORMACJA i ZEROEMISYJNY SYSTEM ENERGETYCZNY.

Wykorzystanie energii jądrowej niesie ze sobą szereg korzyści, w tym umożliwi w Polsce

•

•

•

•

•

•

•

•

I filar. Sprawiedliwa

transformacja

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

realizację zobowiązań w zakresie polityki klimatyczno-energetycznej,

redukcję emisji zanieczyszczeń pyłowo-gazowych z sektora energetyki,

dywersyfikację kierunków dostaw nośników energii pierwotnej,

zastąpienie starzejącego się majątku wytwórczego pracującego w podstawie obciążenia systemu,

pewne i stabilne dostawy energii oraz niskie koszty energii elektrycznej dla odbiorców,

impuls koniunkturalny dla rozwoju regionów,

rozwój wielu działów przemysłu krajowego (reindustrializacja) oraz nowe specjalizacje i technologie w całym łańcuchu

dostaw komponentów i produktów,

utworzenie i utrzymanie nowych, trwałych i dobrze płatnych miejsc pracy.

Budowa pierwszego bloku jądrowego powinna rozpocząć się nie później niż w 2026 roku, a do 2043 roku powinno zostać

uruchomionych 6–9 GW mocy. Szczegółowy harmonogram i działania wykonawcze określa Program polskiej energetyki

jądrowej.

Budowa elektrowni jądrowej może być zrealizowana aż do 70% wartości projektu przez polskie przedsiębiorstwa we

współpracy z ośrodkami naukowo-badawczymi. Obecnie ponad 60 polskich przedsiębiorstw posiada doświadczenie

w energetyce jądrowej nabyte w ciągu ostatnich 10 lat przy realizacji zleceń dla zagranicznych elektrowni jądrowych, a ok. 300

przedsiębiorstw posiada kompetencje z branż pokrewnych, które przy określonych działaniach dostosowawczych można

wykorzystać w przemyśle jądrowym. Szacuje się, że do 2040 r. energetyka jądrowa będzie generować ok. 25–38 tys. nowych

bezpośrednich miejsc pracy, w zależności od ilości bloków i mocy zainstalowanej (6–9 GW). Rozwój tej branży da impuls

koniunkturalny regionom oraz przemysłom związanym z energetyką jądrową. Oznacza to nowe miejsca pracy i nowe

specjalizacje oraz rozwój technologii w całym łańcuchu dostaw komponentów i produktów. Ponadto, wykorzystanie energii

jądrowej wpłynie na znaczną redukcję emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń pyłowo-gazowych z sektora energetyki

w Polsce. Dzięki temu, energetyka jądrowa w znaczącym stopniu przyczyni się do urzeczywistnienia zeroemisyjnego systemu

energetycznego.

Poniżej przedstawiona została strategia wprowadzenia energetyki jądrowej do krajowego

5. PROJEKT

systemu elektroenergetycznego, a szczegóły wdrażania tej technologii w Polsce zostaną

STRATEGICZNY PEP

– SOR PS.1(2)

zaprezentowane w zaktualizowanej wersji „Programu polskiej energetyki jądrowej” z 2014 r,

którego konsekwentna realizacja jest projektem strategicznym PEP2040. Projekt

strategiczny PEP2040 – Program polskiej energetyki jądrowej jest jednocześnie projektem strategicznym SOR w obszarze

interwencji Poprawa bezpieczeństwa energetycznego kraju – PS.1(2)

Głównymi zaletami energetyki jądrowej są: bezemisyjny charakter generacji energii elektrycznej, niskie koszty wytworzenia

jednostki energii, dywersyfikacji kierunków dostaw paliwa, możliwość utrzymania wieloletniego zapasu wpływająca na

stabilność kosztów oraz wysoka żywotność bloków jądrowych. Aktualnie wykorzystywane technologie (generacji III i III+) oraz

rygorystyczne normy światowe w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej zapewniają bezpieczeństwo

eksploatacji elektrowni jądrowej oraz składowania odpadów. Na świecie realizowanych jest ponad 50 nowych projektów.

W dyskusji nt. neutralności klimatycznej UE do 2050 r. energetyka jądrowa jest postrzegana jako ważny element systemu

energetycznego.

Uruchomienie pierwszego bloku (o mocy 1–1,6 GW84) pierwszej elektrowni jądrowej zaplanowano na 2033 r.

W kolejnych latach planowane jest uruchomienie kolejnych pięciu takich bloków w odstępach 2–3 lat. Terminy te wynikają

z bilansu mocy w krajowym systemie elektroenergetycznym. Bez dodatkowych inwestycji w nowe źródła energii właśnie w tym

czasie wystąpią dalsze ubytki w pokryciu wzrostu zapotrzebowania na moc, wynikające z wyeksploatowania istniejących

jednostek wytwórczych, zwłaszcza węglowych. Jednocześnie pozwoli to ograniczenie krajowej emisji gazów

cieplarnianych i zanieczyszczeń powietrza (zarówno CO2, jak i innych np. NOX, SOX, pyłów) z sektora energii.

Niezależnie od kwestii zapewnienia energii elektrycznej należy wspomnieć także o potencjalnym bezemisyjnym źródle ciepła

dla przemysłu tj. reaktorach wysokotemperaturowych (ang. HTR, high temperature reactor), które nie stanowiąc alternatywy

dla wielkoskalowych lekkowodnych bloków jądrowych, mogłyby być wykorzystywane głównie jako źródło ciepła

technologicznego. Projekt badawczy w tym zakresie jest realizowany w Narodowym Centrum Badań Jądrowych (NCBJ) i warty

jest kontynuowania. W przypadku powodzenia projektu i rozwoju technologii HTR na świecie w długiej perspektywie zasadnym

będzie rozważenie wykorzystania jej w Polsce dla potrzeb przemysłu.

W przypadku Polski dla wdrożenia energetyki jądrowej konieczna jest budowa infrastruktury

finansowanie,

niezbędnej do rozwoju i funkcjonowania energetyki jądrowej (prawnej, organizacyjnej,

wybór technologii,

instytucjonalnej, zaplecza naukowo-badawczego, systemu szkolenia kadr, ochrony pod kątem

wykonawcy,

cyberbezpieczeństwa). Wytworzenie pierwszej jednostki energii z elektrowni jądrowej w Polsce

usprawnienia formalne

wymaga realizacji szeregu działań. W pierwszej kolejności opracowany zostanie model

II filar. Zeroemisyjny

finansowania inwestycji, a następnie dokonany zostanie wybór technologii i generalnego

system energetyczny

wykonawcy projektu. Wybór lokalizacji determinowany jest dostępem do wody chłodzącej,

ale także możliwością wyprowadzenia mocy i wycofaniami innych mocy w poszczególnych częściach kraju. Z tego względu

główne lokalizacje budowy elektrowni jądrowych brane pod uwagę w pierwszej kolejności to wybrzeże (Lubiatowo-Kopalino

i Żarnowiec), a następnie centralna część Polski (okolice Bełchatowa lub Pątnowa). Niezbędny będzie także szereg zmian

regulacji prawnych, gdyż aktualne regulacje nie zapewniają sprawnej realizacji tego typu inwestycji.

W długiej perspektywie może pojawić się możliwość wykorzystania małych reaktorów jądrowych w ciepłownictwie systemowym

i przemyśle (ciepło technologiczne), dlatego należy śledzić rozwój tej koncepcji i innych nowych technologii jądrowych. Ich

ewentualne zastosowanie będzie wymagało uzyskania doświadczeń eksploatacyjnych z instalacji prototypowych,

które zostaną uruchomione w innych krajach i które potwierdzą bezawaryjność i efektywność tego typu reaktorów.

Dla wdrożenia energetyki jądrowej niezbędne jest zapewnienie odpowiedniego zaplecza

kadrowego – zarówno dla budowy elektrowni i jej właściwego funkcjonowania, jak i dozoru

jądrowego. W kontekście oszacowania potrzeb kadrowych, kluczowy będzie wybór

technologii, gdyż zdeterminuje to wielkość zapotrzebowania na pracowników elektrowni.

zapewnienie zaplecza

kadrowego dla EJ

I filar. Sprawiedliwa

transformacja

84 We Wnioskach z analiz prognostycznych do „Polityki energetycznej Polski do 2040 r.” (zał. 2 do PEP2040) przyjęto moc bloku na poziomie

1,2 i 1,3 GW. To wartości pośrednie mocy elektrowni jądrowych dostępnych na rynku światowym, co oznacza, że nie należy wyciągać

wniosków o wybranej technologii. Wybór technologii jest jednym z zadań wykonawczych przewidzianych w PEP2040.

Innym ważnym zadaniem jest uruchomienie potencjału naukowo-badawczego, tak aby

zapewnić narzędzia wsparcia technicznego dla organów i instytucji dozorowych (Prezes

Państwowej Agencji Atomistyki, Urząd Dozoru Technicznego). Potrzeby kadrowe oraz ścieżki

i metody osiągnięcia celów zostaną określone w Programie rozwoju zasobów ludzkich na

potrzeby energetyki jądrowej, który wdrażany będzie do 2030 r.

Wypalone paliwo w ciągu kilku pierwszych lat po wyjęciu z reaktora będzie chłodzone na

terenie elektrowni, następnie przez kilkadziesiąt lat będzie bezpiecznie przechowywane w

przechowalniku, a później zostanie skierowane do składowiska głębokiego lub do przerobu.

Krajowy Plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym

wskazuje na cykl otwarty (skierowanie do składowiska) jako preferowany sposób

postępowania z wypalonym paliwem jądrowym, jednocześnie nie wykluczając możliwości jego

przerobu (recyklingu).

Poz. 264

techniczne wzmocnienie

dozoru

I filar. Sprawiedliwa

transformacja

zapewnienie

składowiska odpadów

promieniotwórczych

I filar Sprawiedliwa

transformacja

Odpady nisko- i średnioaktywne będą składowane na krajowym składowisku odpadów promieniotwórczych. Z uwagi na fakt,

że aktualnie eksploatowane składowisko nie pokryje wszystkich potrzeb, uruchomione zostanie nowe składowisko dla

odpadów nisko- i średnioaktywnych.

Z dotychczasowych analiz wynika, że Polska nie posiada przemysłowych ilości uranu ze złóż konwencjonalnych. Paliwo

zasilające polskie bloki jądrowe będzie pochodziło z importu. Kierunek pochodzenia jest zależny od wyboru technologii, przy

czym istotny jest fakt, że istnieje możliwość jego zakupu z różnych krajów o stabilnej sytuacji politycznej. W kolejnych latach

możliwe jest poddanie badaniom wykorzystania potencjału złóż niekonwencjonalnych uranu (np. w popiołach, odpadach

powydobywczych miedzi) do celów energetycznych.

Budowa bloków jądrowych oraz składowiska odpadów promieniotwórczych oddziałuje na region, w którym są

zlokalizowane przede wszystkim poprzez zwiększenie liczby miejsc pracy – zarówno w elektrowni, jak w i jej

otoczeniu, dodatkowe wpływy z podatków lokalnych, a także rozwój infrastruktury komunikacyjnej

i hydrotechnicznej, co przekładać się będzie na atrakcyjność gospodarczą okolicznych terenów oraz poprawę lokalnych warunków życia.

WYMIAR

TERYTORIALNY

███

Działania

Termin

Odpowiedzialni

███

Wdrażanie Programu polskiej energetyki jądrowej

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ, inwestor

5. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

███

5.1.

Wprowadzenie zmian prawnych ograniczających opóźnienia

realizacji projektu budowy EJ z przyczyn pozatechnicznych

(formalnych)

2021

MKiŚ

███

5.2.

Opracowanie modelu finansowo-biznesowego programu jądrowego 2021

MKiŚ

███

5.3.

Wskazanie lokalizacji pierwszej elektrowni jądrowej –

Kopalino / Żarnowiec (następnie selekcja lokalizacji dla kolejnych

elektrowni jądrowych)

2021 (2028)

MKiŚ, inwestor

███

5.4.

Wybór technologii oraz generalnego wykonawcy pierwszej

elektrowni jądrowej

2021/2022

MKiŚ, inwestor

███

5.5.

Opracowanie i rozpoczęcie wdrażania Programu rozwoju zasobów

ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej

2021

MKiŚ, inwestor

███

5.6.

Rozwój kompetencji dozoru jądrowego oraz instytucji wsparcia

technicznego

2033

MKiŚ

███

5.7.

Uruchomienie nowego składowiska odpadów niskoi średnioaktywnych

2030

MKiŚ

███

5.8.

Budowa i uruchomienie bloków jądrowych

− pierwszego bloku jądrowego;

− kolejnych pięciu bloków jądrowych (co 2–3 lata)

2024-2043

(do 2033)

(do 2043)

inwestor

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

CEL SZCZEGÓŁOWY 6.

Rozwój odnawialnych źródeł energii

Działania nakierowane na rozwój odnawialnych źródeł energii służą obniżeniu emisyjności sektora

energetycznego i dywersyfikacji struktury wytwarzania energii, prowadzą do ograniczenia intensywności

wykorzystania paliw kopalnych i zmniejszenia uzależnienia państwa od importu paliw, co w długiej

perspektywie wpłynie na poprawę bezpieczeństwa energetycznego. Pomimo tego, że rozwój większości

technologii OZE nadal wymaga wsparcia i aktualnie wpływa na wzrost kosztów funkcjonowania systemu energetycznego,

wykorzystanie OZE będzie wpływać na spadek cen hurtowych energii, , a także na redukcję kosztów towarzyszących emisjom

zanieczyszczeń, zarówno w odniesieniu do opłat obciążających jednostkę wytworzonej energii, jak i kosztów środowiskowych

oraz zdrowotnych. W długiej perspektywie będzie to wpływać na wzrost konkurencyjności gospodarki.

Cel szczegółowy 6. Rozwój odnawialnych źródeł energii wpisuje się w przede wszystkim

w filar II ZEROEMISYJNY SYSTEM ENERGETYCZNY, ponieważ uzupełnienie miksu

energetycznego o jednostki wytwarzające energię elektryczną z OZE umożliwi obniżenie

emisyjności całego systemu energetycznego. Działania w tym kierunku wpisują się również

w filar I SPRAWIEDLIWA TRANSFORMACJA poprzez rozwój przemysłu wokół OZE

i transformację regionów.

I filar. Sprawiedliwa

transformacja

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

Poniżej przedstawione zostało podejście w zakresie zapewnienia bezpiecznego wykorzystania OZE w podziale na podsektory,

z uwzględnieniem problemu bilansowania systemu, a także sposoby wsparcia rozwoju OZE. Projektem strategicznym tej

części celu szczegółowego jest wdrożenie morskiej energetyki wiatrowej. Znajdują się

tu także trzy projekty wyszczególnione w SOR – energetyka rozproszona, rozwój

6. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

i wykorzystanie potencjału geotermalnego w Polsce oraz wykorzystanie potencjału

hydroenergetycznego.

***

Wzrost udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto jest jednym z trzech priorytetowych obszarów polityki klimatycznoenergetycznej UE, a także globalnych polityk i działań w zakresie przeciwdziałania zmianom klimatu.

W 2018 r. udział OZE w końcowym zużyciu energii brutto w Polsce wyniósł 11,3%.

Największy wolumen energii odnawialnej wykorzystywany jest w ciepłownictwie

i chłodnictwie, następnie w elektroenergetyce, zaś najmniej w transporcie. Udział

produkcji ze źródeł odnawialnych w tych podsektorach stanowi odpowiednio 14,8%

w ciepłownictwie i chłodnictwie, 13% w wytwarzaniu energii elektrycznej oraz 5,6%

w transporcie85.

nie mniej niż 23% OZE w

końcowym zużyciu energii

brutto w 2030 r.

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

Ogólnounijny cel na 2020 r. wynosi 20%, zaś na 2030 r. – 32%86. W ramach zobowiązań unijnych Polska powinna osiągnąć

w 2020 r. udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu końcowym energii brutto na poziomie 15%87. Zakłada się, że aukcje

na zakup energii elektrycznej z OZE przeprowadzone w latach 2016–2020 oraz wsparcie energetyki rozproszonej w ramach

85 W latach 2010-2015 r. udział OZE w końcowym zużyciu energii brutto w transporcie mieścił się w przedziale 6,25-6,85%, ale ujawnienie

szarej strefy w 2016 r. wpłynęło na znaczący spadek tego wskaźnika aż do poziomu 3,9%, co ma skutek także w kolejnych latach.

86 Indywidualne cele krajowe na 2020 r. określone zostały w załączniku do dyrektywy 2009/27/WE w sprawie promowania wytwarzania

energii z odnawialnych źródeł – zgodnie z potencjałem technicznym i ekonomicznym. Cel na 2030 r. jest określony dla UE jako całości, lecz

państwa członkowskie określają swoje wkłady samodzielnie, w oparciu o potencjał techniczny i uwarunkowania ekonomiczne oraz biorąc

pod uwagę rekomendacje Komisji Europejskiej.

87 Dane Eurostat dot. realizacji celu na 2020 r. będą dostępne w IV kwartale 2021 r.

obecnych mechanizmów i programów pozwolą na osiągnięcie ww. celu krajowego i dalszy rozwój OZE (m.in. na skutek aukcji

OZE na 2021 r.).

Uwzględniając krajowy potencjał zasobów odnawialnych, konkurencyjność technologii OZE, techniczne możliwości ich pracy

w KSE, jak również wyzwania związane z rozwojem OZE w transporcie i ciepłownictwie, Polska deklaruje osiągniecie

23% udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto w 2030 r. (mierzonym jako łączne zużycie w elektroenergetyce,

ciepłownictwie i chłodnictwie oraz na cele transportowe) w ramach udziału w realizacji ogólnounijnego celu na 2030 r.

W perspektywie 2040 r. udział OZE szacowany jest na co najmniej 28,5%.

Istotny wpływ na skalę wykorzystania OZE będzie mieć postęp technologiczny – zarówno w zakresie aktualnie znanych

sposobów wytwarzania energii (np. zwiększenie wykorzystania wiatru przez siłownie wiatrowe, czy promieniowania

słonecznego przez panele fotowoltaiczne), jak i w zupełnie nowych technologiach wytwarzania, ale także w obszarze

magazynowania energii. Realizacja celu OZE będzie odbywała się przez zwiększanie wykorzystania OZE we wszystkich

trzech podsektorach, jednak tempo wzrostu wykorzystania OZE w poszczególnych podsektorach będzie zróżnicowane.

Wykres poniżej przedstawia projekcję wzrostu wykorzystania energii odnawialnej we wskazanych podsektorach oraz ścieżkę

wzrostu udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto w perspektywie 2040 r. Tabela z danymi obok legendy przedstawia

możliwy udział OZE ogółem i w podsektorach. Szczegółowe prognozy zużycia energii ze źródeł odnawialnych w znajdują się

w załączniku 2 do PEP2040 w rozdziale 1.9.

Prognoza zużycia energii odnawialnej w latach 2020–2040

28,5%

25 000

25,8%

23,0%

20 000

25%

18,4%

15 000

20%

[ktoe]

15,0%

15%

11,9%

10 000

6,9%

9,3%

10%

5 000

0

30%

5%

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

2020

2030

2040

▬ udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu

końcowym energii brutto

udział energii z OZE w zużyciu

końcowym energii brutto

15,0%

23,0%

28,5%

██ zużycie energii końcowej brutto ze źródeł

odnawialnych w elektroenergetyce

udział energii z OZE

w elektroenergetyce

22,1%

31,8%

39,7%

██ zużycie energii końcowej brutto ze źródeł

odnawialnych w ciepłownictwie i chłodnictwie

udział energii z OZE

w ciepłownictwie i chłodnictwie

17,4%

28,4%

34,4%

██ zużycie energii końcowej brutto ze źródeł

odnawialnych w transporcie

udział energii z OZE

w transporcie (z multiplikatorami)

10,0%

14,0%

22,0%

Źródło: dane Eurostat, opracowanie własne.

0%

Regulacje unijne zobowiązują Polskę do osiągnięcia 14% udziału energii odnawialnej

wykorzystanie OZE

w transporcie88 w perspektywie 2030 r., w tym co najmniej 3,5% pochodzących z biopaliw

w transporcie

zaawansowanych (niespożywczych). W porównaniu do obowiązków na 2020 r. wynikających z

przepisów poprzedniej dyrektywy OZE (RED I) oznacza to istotny wzrost zapotrzebowania na

II filar. Zeroemisyjny system

biokomponenty, biometan oraz energię elektryczną z OZE stosowaną w transporcie. Dodatkowe

energetyczny

ograniczenia wprowadzone w dyrektywie RED II, takie jak limit wykorzystania surowców

spożywczych (7% i wzrost maksymalnie o 1% w stosunku do poziomu z 2020 r.), zwiększenie wymagań w zakresie

ograniczenia emisji gazów cieplarnianych z produkcji biopaliw, czy wskazany powyżej cel dla biopaliw zaawansowanych,

wskazują na konieczność dokonania transformacji tego sektora w perspektywie kolejnych lat. Do realizacji tych celów przyczyni

się wykorzystanie

− biokomponentów dodawanych do paliw ciekłych i biopaliw ciekłych stosowanych w transporcie, a pozyskiwanych

z surowców spożywczych i paszowych (biopaliwa I generacji) – będą one miały kluczowe znaczenie dla realizacji ww. celu,

jednakże w dalszej perspektywie będzie spadała nie tylko ich rola, ale także wolumen;

− biopaliw zaawansowanych, (niespożywczych) oraz paliw pochodzących z recyklingu paliw stałych (ang. recycled carbon

fuels) (biopaliwa co najmniej II generacji) – atutem ich wykorzystania jest ograniczenie konkurencji surowcowej między

energetyką a rolnictwem, przemysłem rolno-spożywczym, czy przetwórczym. Będą pokrywały popyt na ograniczoną podaż

biopaliw I generacji, ale całkowita podaż i popyt na biopaliwa utrzyma się w latach 2020–2040 na zbliżonym, stałym

poziomie;

− energii elektrycznej w transporcie – przewiduje się, że rozwój elektromobilności będzie się zwiększał w szybkim tempie.

Ilość energii elektrycznej wykorzystanej do napędzania pojazdów, zaliczanej do realizacji celu OZE w transporcie jest

zależna od udziału OZE w elektroenergetyce. Elektryfikacja transportu spowoduje ogromne zmiany w sektorze transportu,

dlatego rozwój elektromobilności został określony projektem strategicznym PEP2040, który opisany został w celu

szczegółowym 4C. Jest on także projektem strategicznym SOR;

− biometanu wytworzonego z biogazu, zwłaszcza z biogazu rolniczego z odpadów i produktów ubocznych z rolnictwa

i przetwórstwa rolno-spożywczego.

Udział OZE w ciepłownictwie i chłodnictwie89 będzie zwiększał się o około 1,1 pkt

proc. średniorocznie w latach 2020–2030. Kluczową rolę odegra wykorzystanie biomasy,

ale oczekuje się także znaczących efektów popularyzacji pomp ciepła i paneli

fotowoltaicznych w gospodarstwach domowych. Cel zwiększania udziału OZE w

wytwarzaniu ciepła i chłodu będzie realizowany przy wykorzystaniu poniższych

źródeł/technologii

wykorzystanie OZE w

ciepłownictwie i chłodnictwie

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

− energia z biomasy – biomasa ma największy potencjał dla realizacji celu OZE w ciepłownictwie ze względu na dostępność

paliwa oraz parametry techniczno-ekonomiczne instalacji. Może być wykorzystana w kogeneracji, ale też

w gospodarstwach domowych, choć bardziej preferowane są niepalne OZE 90. Jednostki wytwórcze wykorzysujące

biomasę powinny być lokalizowane w pobliżu jej powstawania (tereny wiejskie, zagłębia przemysłu drzewnego,), aby

zminimalizować środowiskowy koszt transportu. Energetyczne wykorzystanie biomasy przyczynia się również do lepszej

gospodarki odpadami;

− pompy ciepła – zastosowanie tej technologii staje się coraz popularniejsze w gospodarstwach domowych, ale

z powodzeniem można je wykorzystać również w ramach pracy systemów ciepłowniczych, jak również do chodzenia

obiektów budowlanych. Ich udział i znaczenie w pokrywaniu potrzeb cieplnych z OZE będzie rosło. Do ich wykorzystania

niezbędna jest energia elektryczna, dlatego należy dążyć do rozwoju instalacji hybrydowych, które łączą pompy ciepła

i panele fotowoltaiczne;

− energia słoneczna – przetworzona w kolektorach słonecznych pozwala na pokrycie potrzeb cieplnych, natomiast

wyprodukowana w panelach fotowoltaicznych energia elektryczna będzie szczególnie przydatna do pokrywania rosnących

potrzeb na chłód i pokrycie letnich szczytów zapotrzebowania na energię elektryczną. Ze względu na odwrotną korelację

między nasłonecznieniem a potrzebami cieplnymi, wzrost wykorzystania promieniowania słonecznego na cele cieplne jest

88 Wykorzystanie biokomponentów i energii elektrycznej na cele transportowe zostało opisane w kierunku 4, części C. Rozwój rynku

produktów naftowych i paliw alternatywnych, w tym biokomponentów i elektromobilności.

89 Rola OZE w ciepłownictwie i chłodnictwie została omówiona także w celu szczegółowym 7. Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji.

90 Choć rośliny w okresie wegetacji pochłaniają CO

się do tzw. niskiej emisji.

2 w procesie fotosyntezy, to spalaniu biomasy towarzyszą emisje pyłów przyczyniających

zależny od rozwoju technologicznego magazynów energii elektrycznej i cieplnej, efektywniejszego wykorzystania energii

przez pompy ciepła, ale także konwersji ciepła z kolektorów słonecznych na cele chłodnicze.

− energia z biogazu – wykorzystanie biogazu będzie szczególnie użyteczne w skojarzonym wytwarzaniu energii

elektrycznej i ciepła oraz paliw gazowych. Dzięki możliwości magazynowania, biogaz może być wykorzystany w celach

regulacyjnych i na potrzeby samobilansowania się klastrów energii oraz spółdzielni energetycznych. W ujęciu

ogólnogospodarczym, biogaz stanowi dodatkową wartość, gdyż umożliwia zagospodarowanie szczególnie uciążliwych

odpadów (np. z rolnictwa, przemysłu rolno-spożywczego, zwierzęcych lub komunalnych ulegających biodegradacji).

Biogaz buduje bardzo istotny potencjał rozwoju terenów rolniczych;

− energia geotermalna – choć aktualnie jej wykorzystanie jest na stosunkowo niskim poziomie,

projekt

przewiduje się trend wzrostowy. Określenie potencjału geotermalnego wymaga dużych nakładów

strategiczny

finansowych przy dużym stopniu niepewności, ale wykorzystanie tego typu źródło ma wiele zalet

SOR – PS.3(2)

energetycznych i dla rozwoju lokalnego potencjału. Dla stworzenia warunków dla promocji oraz

rozwoju energetyki odnawialnej, bazującej na źródłach geotermalnych, w SOR w obszarze interwencji Rozwój techniki

wskazano projekt strategiczny rozwój i wykorzystanie potencjału geotermalnego w Polsce – PS.3(2).

Wykorzystanie OZE w wytwarzaniu energii elektrycznej 91 będzie systematycznie rosło,

wykorzystanie OZE

zwłaszcza po 2025 r., ze względu na spodziewane osiągniecie dojrzałości technologicznow

elektroenergetyce

ekonomicznej poszczególnych technologii. Szacuje się, że w 2030 r. udział energii OZE

w elektroenergetyce wyniesie co najmniej 32% netto, a w 2040 r. ok. 40%. Warunki

II filar. Zeroemisyjny system

prawne i mechanizmy systemowe będą wspierać realizację tego celu i rozwój

energetyczny

poszczególnych technologii, w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracy sieci

i akceptowalność cen energii elektrycznej. Do wzrostu udziału OZE w elektroenergetyce przyczyni się wykorzystanie

następujących rodzajów OZE

− energia wiatru na morzu – elektrownie wiatrowe na morzu cechują się wyższą produktywnością od tych zlokalizowanych

na lądzie. Możliwość odbioru energii z tych mocy jest uwarunkowana od zakończenia prac nad wzmocnieniem sieci

przesyłowej w północnej części kraju. Przewiduje się, że pierwsza morska farma wiatrowa zostanie włączona do bilansu

elektroenergetycznego ok. 2024/2025 r. W obszarze polskiej wyłącznej strefy ekonomicznej na Morzu Batyckim istnieje

możliwość wdrażania kolejnych instalacji wiatrowych, ale kluczowe znaczenie dla inwestycji ma możliwość ich

bilansowania w KSE i rozwój infrastruktury sieciowej. Przewiduje się, że moc zainstalowana tych źródeł w perspektywie

2030 r. może sięgnąć 5,9 GW. W 2040 r. potencjał oceniany jest do ok. 11 GW. Produkcja z morskich farm wiatrowych

będzie miała największy udział w produkcji energii elektrycznej wytworzonej z OZE. Ze względu na atuty charakterystyki

pracy tej technologii, wdrożenie morskiej energetyki wiatrowej określono projektem strategicznym PEP2040, który

opisany został poniżej;

− energia słoneczna (fotowoltaika) – pomimo stosunkowo niskiego wykorzystania mocy zainstalowanej w porównaniu do

innych OZE to atutem tej technologii jest dodatnia zależność między intensywnością nasłonecznienia a dobowym popytem

na energię elektryczną oraz zwiększona generacja w okresie letnim skorelowana z zapotrzebowaniem na chłód. Ocenia

się, że źródła fotowoltaiczne osiągną dojrzałość ekonomiczno-techniczną po 2022 r. W 2030 r. moc zainstalowana może

wynieść ok. 5–7 GW łącznie w mikroinstalacjach i w dużych instalacjach, zaś w 2040 r. aż 10–16 GW. Instalacja paneli

fotowoltaicznych stanowi alternatywę dla wykorzystania terenów poprzemysłowych i słabej jakości gruntów, jak również

dachów budynków, także prywatnych. Dynamiczny rozwoju mikroinstalacji 92, jest wzmacniany przez dedykowane

programy wsparcia finansowego, takie jak „Mój Prąd” czy „Energia Plus”;

− energia wiatru na lądzie – przewiduje się, że w średniej perspektywie wzrost udziału tej technologii w bilansie

energetycznym będzie mniej dynamiczny w porównaniu do poprzednich lat. Istotnym utrudnieniem w wykorzystywaniu

energetyki wiatrowej jest brak zależności między ich pracą a zapotrzebowaniem na energię, dlatego tempo ich rozwoju

powinno być zależne od kosztów i możliwości bilansowania. Budowa elektrowni wiatrowych obarczona jest także ryzykiem

braku akceptacji społecznej, dlatego w celu ograniczenia potencjalnych konfliktów społecznych wprowadzono tzw. zasadę

91 Patrz też: cel szczegółowy 2.

92 Na koniec 2017 r. do pięciu OSD przyłączonych było ok. 28,8 tys. mikroinstalacji o łącznej mocy ok. 183 MW. Wg danych URE na koniec

2018 r. istniało 55 tys. mikroinstalacji o mocy 353 MW, a na koniec 2019 – 155,6 tys. mikroinstalacji o łącznej mocy przekraczającej 1 GW.

10H93, która w przyszłości może ulec modyfikacji. Zauważalny jest także potencjał rozwoju nowych lądowych elektrowni

wiatrowych zarówno jako inwestycje brownfield, jak i greenfield. Ponadto rozpowszechnienie długoterminowych umów

zakupu energii z OZE, tzw. PPA (ang. power purchase agreement) mogłoby przyczynić się do rozwoju m.in. energetyki

wiatrowej na lądzie i potencjalnego uelastycznienia regulacji dotyczących ww. technologii;

− energia z biomasy i biogazu – ich potencjał zostanie wykorzystany przede wszystkim w ciepłownictwie, ale część

zasobów zostanie skierowana również do wytwarzania energii elektrycznej, zwłaszcza w kogeneracji. Wytworzona energia

elektryczna i biometan mogą być wykorzystane także w transporcie. Atutem biogazu jest możliwość jego wykorzystania

w celach regulacyjnych, co jest szczególnie istotne dla elastyczności pracy KSE;

− hydroenergia – wykorzystanie potencjału hydroenergetycznego, ma zapewnić rozwój

projekt

gospodarowaniem zasobami wodnymi, zwiększyć rolę retencji, śródlądowych dróg wodnych oraz

strategiczny

rewitalizację piętrzeń wodnych, doprowadzić do zwiększenia liczby progów wodnych, które są

SOR – PS.3(4)

istotne z punktu widzenia regulacji cieków. Realizacja tych działań będzie miała wpływ na rozwój

energetyki wodnej. Należy zauważyć, że praca elektrowni przepływowych może być regulowana, choć w ograniczonym

zakresie. Energia wytworzona w wodnych elektrowniach szczytowo-pompowych jest częściowo zaliczana do OZE, ale

pełnią funkcję regulacyjną dla KSE. Mając na uwadze potencjał regulacyjny hydroenergii, warto poszukiwać nowych

sposobów jej wykorzystania, także w małej skali.

Wykorzystanie potencjału hydroenergetycznego jest projektem strategicznym SOR w obszarze interwencji Rozwój

techniki – PS.3(4).

Rynek OZE jest bardzo dynamiczny, dlatego legislacja wymaga bieżącego

wdrożenie morskiej

dostosowywania i zapewniania dalszych warunków rozwoju. Obowiązujące regulacje nie

energetyki wiatrowej

obejmują funkcjonowania morskiej energetyki wiatrowej, która będzie stanowić jeden

z głównych elementów transformacji elektroenergetycznej. Z tego względu w 2020 r.

I filar. Sprawiedliwa

transformacja

w oddzielnym akcie prawnym określone zostały ramy prawne funkcjonowania tego

typu elektrowni. Obowiązywanie ww. ustawy od 2021 r. umożliwi uruchomienie pierwszej

morskiej elektrowni wiatrowej ok. 2024/2025 r. i zapewni warunki dalszego rozwoju

6. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

wytwarzania energii elektrycznej w morskich farmach wiatrowych na zasadach

konkurencyjnych w perspektywie wieloletniej. Ogromne znaczenie dla wdrożenia tej

technologii do KSE ma również rozbudowa sieci przesyłowej w północnej części kraju, co zostało przewidziane w programie

inwestycyjnym OSPe. Ponadto konieczna jest również budowa głównego terminalu instalacyjnego (portu morskiego)

dedykowanego dla obsługi łańcucha dostaw komponentów niezbędnych do rozwoju morskiej energetyki wiatrowej w Polsce

oraz stanowiącego zaplecze logistyczne dla morskiej energetyki wiatrowej na Bałtyku.

Obok ogromnego wpływu na redukcję emisyjności wytwarzania energii elektrycznej, wdrożenie morskiej energetyki

wiatrowej przyczyni się także do rozwoju innych branż gospodarki związanych z tą technologią, dając impuls gospodarczy

regionom, wykorzystującym tę szansę rynkową oraz zapewniając ok. 63 tys. nowych miejsc pracy.

Istotnym atutem OZE jest możliwość wykorzystania potencjału lokalnego (w tym słabiej

rozwiniętych regionów i obszarów wiejskich). Rozproszenie jednostek wytwórczych oraz

rozmieszczenie ich blisko odbiorców pozwala na racjonalne i efektywne wykorzystanie potencjału

OZE na poziomie lokalnym, a także na ograniczenie strat w przesyle i dystrybucji energii

elektrycznej, które występują w przypadku dużego oddalenia od siebie miejsc wytwarzania energii

od miejsc odbioru.

Energetyka rozproszona, oparta o instalacje o stosunkowo niewielkich mocach, stanowi

podstawę rozwoju lokalnego wymiaru energetyki i nadaje transformacji energetycznej

partycypacyjny charakter. Obok dużych projektów biznesowych, znacznie mniejsze podmioty

energetyka

rozproszona

II filar. Zeroemisyjny

system energetyczny

projekt strategiczny

SOR – PS.3(3)

93 Tzw. zasada 10 H oznacza brak możliwości budowy turbin wiatrowych w odległości mniejszej niż dziesięciokrotność wysokości całej

instalacji od najbliższego budynku mieszkalnego. Reguła obejmuje także uzyskanie pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego w tej

odległości od istniejącej turbiny.

mogą uczestniczyć w budowie niskoemisyjnego systemu energetycznego, aktywnie włączając się w proces transformacji

energetycznej. Energetyka rozproszona jest projektem strategicznym SOR w obszarze interwencji Rozwój techniki – PS.3(2).

W ramach energetyki rozproszonej można wyróżnić m.in. dwie grupy aktywnych podmiotów

− aktywni odbiorcy – są to głównie podmioty indywidualne, w tym. m.in. prosumenci energii odnawialnej, którzy wytwarzają

energię na własne potrzeby, ale mają możliwość oddania nadwyżki wytworzonej energii elektrycznej do sieci lub jej

sprzedaży, magazynowania energii oraz uczestniczenia w innych formach aktywności (np. DSR, efektywność

energetyczna). Aktywni odbiorcy tworzą trzon energetyki obywatelskiej. Jako cel wskazano zwiększenie liczby

prosumentów energii odnawialnej na poziomie 1 mln w 2030 r.;

− społeczności energetyczne – są to głównie zbiorowe podmioty, w tym m.in. klastry energii, spółdzielnie energetyczne

oraz inne podmioty, które organizują się aby dla dobra członków swej społeczności wytwarzać energię elektryczną na

własne potrzeby oraz podejmować się innej działalności (np. magazynowania, dzielenia się energią itd.). Jako cel

wskazano zwiększenie liczby takich zbiorowych podmiotów do 300 w 2030 r.

Podmioty działające w obszarze energetyki rozproszonej pozostają przyłączone do sieci dystrybucyjnej, w związku z czym

konieczne jest uregulowania obszaru na styku ich działalności oraz działalności OSDe. Docelowym modelem mogłoby

być dążenie tych podmiotów do niezależności od dostaw energii elektrycznej z sieci krajowej i samodzielnego bilansowanie

się. W tym zakresie kluczowy będzie rozwój technologii magazynowania energii i DSR. Jednak na etapie przejściowym, gdy

społeczności energetyczne korzystają z przyłączenia do sieci dystrybucyjnej niezbędnym jest uregulowanie w jakim zakresie

będą partycypować w kosztach sieciowych, tak aby z jednej strony dobrze odzwierciedlić ich wpływ na sieć

elektroenergetyczną oraz ich wkład w budowanie lokalnego bezpieczeństwa energetycznego, a z drugiej strony zachęcić te

społeczności do aktywności, m.in. poprzez pewne ulgi w opłatach sieciowych.

Brak dostosowania rozwoju OZE do możliwości odbioru i bilansowania przez KSE może

mieć negatywny wpływ na bezpieczeństwo energetyczne. Znaczna część mocy wytwórczych

z energii odnawialnej zainstalowanej w Polsce oparta jest o źródła, których profil pracy jest

zależny od warunków atmosferycznych (wiatr, słońce, częściowo woda) i pracujące małą

liczbę godzin w roku. Przekłada się to na konieczność utrzymywania mocy rezerwowych oraz

zwiększania elastyczności, co wpływa na całkowity koszt wytwarzania energii. Odnosi się to

zarówno do dużych instalacji OZE, jak i małych instalacji energetyki rozproszonej.

bilansowanie OZE –

magazyny, źródła

regulacyjne

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

Z tego względu prowadzona będzie rozbudowa infrastruktury sieciowej oraz rozwój magazynowania energii. Stopniowe

zastępowanie sieci pasywnej (jednokierunkowej) na sieć aktywną (dwukierunkową) oraz inteligentnych systemów zarządzania

energią, czy tworzenie zachęt do poprawy elastyczności cenowej popytu na energię (DSR), a także popularyzacja agregatorów

i aktywnych odbiorców przyczyni się do wzrostu znaczenia lokalnej energetyki.94

W dalszej perspektywie przyłączenie niesterowalnego źródła energii powinno być powiązane z obowiązkiem zapewnienia

bilansowania w okresach, gdy OZE nie dostarcza energii elektrycznej do sieci. Do potencjalnych rozwiązań można zaliczyć

np. budowę magazynu lub źródła bilansującego opartego np. o sterowalne OZE.

Tworzone mechanizmy wsparcia i promocji wytwarzania energii z OZE, podobnie jak horyzont czasowy wsparcia, będą

dostosowywane do potrzeb rynkowych, skorelowanych z zapewnianiem warunków bezpieczeństwa pracy systemu.

Preferowane będą rozwiązania

wsparcie rozwoju OZE

− zapewniające maksymalną dyspozycyjność (wysoka efektywność i współczynnik

wykorzystania, sterowalność, wykorzystanie magazynu energii), z relatywnie

najniższym kosztem wytworzenia energii, jak również wykorzystujące rozwiązania

hybrydowe łączące różne technologie OZE, czy samobilansowanie OZE np.

z wykorzystaniem magazynów energii;

94 Patrz: cel szczegółowy 2 oraz 3, część A.

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

− zaspokajające lokalne potrzeby energetyczne (ciepło, energia elektryczna), zwiększające wykorzystanie OZE

w transporcie, ale także związane z gospodarką odpadami (zgodną z hierarchią zagospodarowania odpadów)

i wykorzystaniem miejscowego potencjału.

Wsparcie będzie zależeć od rodzaju źródła i jego wielkości, co można podzielić na następujące formy

− pierwszeństwo dostępu do sieci – aktualnie obejmuje wszystkie instalacje OZE i jest istotnym elementem wsparcia;

w przyszłości, po spełnieniu koniecznych warunków określonych w unijnym rozporządzeniu rynkowym, możliwe jest

odstąpienie od tej formy wsparcia;

− aukcje – przeznaczone są dla źródeł zawodowych, a wybór wspieranych obszarów zależny jest od preferencji pobudzenia

rozwoju obszarów OZE, w oparciu o warunki gospodarcze, środowiskowe i klimatyczne, z poszanowaniem

bezpieczeństwa energetycznego;

− system taryf gwarantowanych (ang. Feed-in Tarriffs) oraz dopłat (ang. Feed-in Premium) – skierowany do instalacji

o stosunkowo niewielkiej mocy, służy systemowemu zagospodarowaniu energii niewykorzystanej przez niewielkiego

wytwórcę;

− dotacje, pomoc zwrotna – mechanizm uzależniony od potrzeb lokalnych, dystrybuowany w szczególności w regionach;

− gwarancje pochodzenia – to dokument poświadczający odbiorcy końcowemu, że określona ilość energii elektrycznej

wprowadzonej do sieci została wytworzona z OZE – mają charakter certyfikatu, a popyt na nie kreują odbiorcy,

którym zależy na podkreśleniu ekologicznego wizerunku firmy;

− mechanizmy pomocy skierowane do szczególnych technologii – to rozwiązanie przeznaczone dla źródeł, które

nie mają konkurencji na rynku, gdyż są nową technologią (np. morska energetyka wiatrowa), ale z różnych względów ich

wdrożenie na rynek jest istotne dla kraju – np. duże wykorzystanie mocy w roku.

Najnowsze trendy klimatyczno-energetyczne, zwiększająca się świadomość społeczną, społeczna odpowiedzialność biznesu

oraz narastająca konkurencja produktowa przyczyniły się do tego, że coraz więcej przedsiębiorstw dąży do całkowitego

przejścia na zasilanie „zieloną” energią. Coraz bardziej popularnym instrumentem rynkowym wspierającym rozwój OZE są

długoterminowe umowy zakupu energii z OZE – PPA oraz cPPA (ang. corporate power purchase agreement), pozwalające

osiągnąć korzyści obu stronom kontraktu, zarówno wytwórcom, jak i przedsiębiorcom. PPA to umowa, na podstawie której

osoba fizyczna lub prawna zgadza się na zakup odnawialnej energii elektrycznej bezpośrednio od producenta energii

elektrycznej po z góry ustalonej cenie. Instrument ten pozwala odbiorcom zabezpieczyć się przed wahaniami cen energii,

a wytwórcom uzyskać finansowanie inwestycji na zakładanym poziomie. Dalszy rozwój PPA z powodzeniem uzupełniać będzie

funkcjonujące systemy wsparcia OZE.

Wytwarzanie energii z odnawialnych źródeł ze względu na rozproszenie powoduje znaczące, zazwyczaj

pozytywne oddziaływanie terytorialne. Instalacje należą często do niewielkich wytwórców (indywidualnych lub

przemysłowych), a substraty (biomasa) wykorzystywane w niektórych technologiach również pochodzą ze

źródeł o stosunkowo małym oddaleniu. Rozwój klastrów i spółdzielni energetycznych w jeszcze większym stopniu będzie oddziaływał na

rosnące zaangażowanie lokalnych podmiotów. Ma to także pozytywny wpływ na ogólny rozwój regionu – od infrastruktury, po pogłębianie

więzi w społecznościach lokalnych oraz wzrost świadomości ekologicznej.

WYMIAR

TERYTORIALNY

█ █ █ Działania

Termin

Odpowiedzialni

█ █ █ 6.1.

Zapewnienie warunków osiągnięcia co najmniej 23% w 2030 r. udziału

OZE w końcowym zużyciu energii brutto, w tym

− w ciepłownictwie i chłodnictwie – rocznego przyrostu udziału OZE

o 1,1 pkt. proc. średniorocznie,

− w elektroenergetyce – wzrostu udziału OZE w wytwarzaniu energii

elektrycznej do przynajmniej 32%,

− w transporcie – osiągniecia 14% udziału OZE w 2030 r., w tym

wzrost wykorzystania biopaliw zaawansowanych i elektromobilności

2030

MKiŚ i inne

podmioty

█ █ █ 6.2.

Zapewnienie warunków wdrożenia morskiej energetyki wiatrowej, w tym

określenie ram prawnych ich funkcjonowania oraz rozbudowa sieci

przesyłowej

2025

MKiŚ, OSPe

(zadania realizowane także w ramach celów szczegółowych 2, 4C i 7)

6. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

█ █ █ 6.3.

Zapewnienie warunków rozwoju energetyki rozproszonej – prosumentów cała

energii odnawialnej, klastrów energii, spółdzielni energetycznych

perspektywa

PEP2040

MKiŚ, MRPiT,

samorządy, inne

podmioty

█ █ █ 6.4.

Zapewnienie warunków bilansowania źródeł odnawialnych

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ

█ █ █ 6.5.

Zapewnienie wsparcia finansowego dla OZE oraz udoskonalenie

istniejących jego form z uwzględnieniem roli technologii w KSE

cała perspektywa

PEP2040 lub

do osiągnięcia

dojrzałości

ekonomicznej

MKiŚ, NFOŚiGW,

WFOŚiGW, inne

podmioty

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

CEL SZCZEGÓŁOWY 7.

Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji

Zużycie energii na cele ciepłownicze i chłodnicze odpowiada za najwyższy wolumen wykorzystania energii

spośród trzech sektorów energetycznych, a w gospodarstwach domowych za ponad 80% zużycia energii

pierwotnej. Z tego względu pokrycie zapotrzebowania na ciepło jest istotnym elementem bezpieczeństwa

energetycznego. Działania w tym zakresie służą efektywnemu wykorzystaniu energii pierwotnej na

ogrzanie pomieszczeń i wody, a także ograniczaniu zjawiska ubóstwa energetycznego. Przyczyniają się do redukcji

zanieczyszczeń zarówno w energetyce zawodowej i przemysłowej zobligowanej do dotrzymywania restrykcyjnych norm

dotyczących emisji, jak i w gospodarstwach domowych. Oszczędności i korzyści jakie będzie można uzyskać z wdrożenia

niskoemisyjnych rozwiązań dla ciepłownictwa, w długiej perspektywie będą korzystne dla całej gospodarki. Poniesione

nakłady zostaną zrekompensowane nie tylko niższymi kosztami wykorzystania ciepła na poziomie odbiorcy końcowego, ale

także poprawą jakości powietrza, poprawą komfortu cieplnego i redukcją kosztów zdrowotnych.

Cel szczegółowy 7. Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji wpisuje się przede wszystkim w filar

I filar. Sprawiedliwa

ZEROEMISYJNY SYSTEM ENERGETYCZNY, gdyż stanowi wkład sektora ciepłowniczego

transformacja

w obniżanie emisyjności systemu energetycznego jako całości. Wpisuje się także w filar

II filar. Zeroemisyjny system

DOBRA JAKOŚĆ POWIETRZA, ponieważ zawiera w sobie szereg zadań, dzięki którym

energetyczny

ograniczona zostanie niska emisja w obszarze ciepłownictwa indywidualnego (np. w zakresie

III filar. Dobra jakość powietrza

wymiany indywidualnych źródeł ogrzewania, edukacji i zmiany nawyków społeczeństwa).

Jednocześnie pozwoli to na objęcie odbiorców końcowych dotkniętych problemem ubóstwa energetycznego dodatkowym

wsparciem, co wydatnie przyczyni się do przeprowadzenia SPRAWIEDLIWEJ TRANSFORMACJI. W tym zakresie istotna

jest również rola lokalnego planowania energetycznego oraz stworzenie mapy ciepła95 jako sposobu na objęcie transformacją

regionów o słabszej pozycji gospodarczej.

Poniżej przedstawione zostały cele i działania dotyczące pokrycia potrzeb cieplnych

gospodarki w podziale na ciepłownictwo systemowe i indywidualne. Projektem

strategicznym tego celu szczegółowego jest rozwój ciepłownictwa systemowego.

7. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

***

Szczególną rolę we wdrażaniu polityki państwa w zakresie ciepłownictwa ma zaangażowanie

władz samorządowych i lokalne planowanie energetyczne. Potrzeby cieplne pokrywane są planowanie energetyczne

na poziomie lokalnym

blisko miejsca zamieszkania, a rynki ciepła mają charakter lokalny. W 2018 r. jedynie 22%96

gmin posiadało dokument planistyczny dotyczący zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną

I filar. Sprawiedliwa

i paliwa gazowe. Dlatego konieczna jest większa aktywność gmin, powiatów oraz

transformacja

województw w zakresie lokalnego planowania energetycznego, którego celem jest

racjonalne wykorzystanie zasobów energetycznych, maksymalizacja efektywnego wykorzystania istniejącej infrastruktury

energetycznej, rozwój niskoemisyjnych źródeł energii i poprawa jakości powietrza. Planowanie powinno opierać się o realną

współpracę jednostek samorządu terytorialnego, wykorzystując lokalne synergie i potencjał.

budowa ogólnopolskiej

mapy ciepła

95 Opracowanej w związku z art. 14 zrewidowanej dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r.

w sprawie efektywności energetycznej.

96 Na podstawie informacji pozyskiwanych z urzędów marszałkowskich przez MKiŚ.

Użytecznym narzędziem planowania energetycznego będzie system zbierania danych do

I filar. Sprawiedliwa

transformacja

ogólnopolskiej mapy ciepła. Dostęp do takich danych pozwoli regionom, gminom

i przedsiębiorcom oszacować potencjał rozwoju sieci ciepłowniczych oraz kogeneracji na

swoim obszarze, a nowym inwestorom dostarczy informacji o zastanej infrastrukturze. Realizację tego działania zaplanowano

od 2021 r., przy czym ze względu na ze złożoność zagadnienia rozwijanie i rozbudowa tego narzędzia może ulec wydłużeniu

na kolejne lata.

W związku z potrzebą rozwoju niskoemisyjnego ciepłownictwa, poprawą jakości powietrza

oraz wdrażaniem dyrektywy REDII, udział OZE w ciepłownictwie i chłodnictwie będzie

wzrastał o 1,1 pkt proc. średniorocznie97 w latach 2020–2030. Kroki służące zazielenianiu

ciepłownictwa prowadzone będą w ciepłownictwie systemowym (zarówno w systemach

efektywnych, jak i nieefektywnych) oraz w ciepłownictwie indywidualnym. Prowadzone

działania będą mieć charakter hybrydowy, a każdy z ww. sektorów musi partycypować

w osiągnięciu celu rozwoju OZE.

zwiększenie udziału OZE

w produkcji ciepła

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

Pokrycie potrzeb cieplnych, wszędzie tam gdzie to jest możliwe, powinno odbywać się przede wszystkim poprzez

wykorzystanie ciepła systemowego. Taki model zapewnia wysoką efektywność wykorzystania surowca, poprawia komfort

życia obywateli i ogranicza problem tzw. niskiej emisji98. Dzięki powszechnym działaniom proefektywnościowym całkowite

zapotrzebowanie na ciepło spada, ale wzrastać powinna liczba odbiorców ciepła systemowego. Jeśli przyłączenie do sieci

ciepłowniczej nie jest możliwe, konieczne jest wykorzystywanie źródeł indywidualnych o możliwie najniższej emisyjności. Jako

cel wyznaczono, aby do 2040 r. potrzeby cieplne wszystkich gospodarstw domowych, jak również przemysłu, usług,

obiektów komercyjnych i biurowych były pokrywane przez ciepło systemowe oraz przez zero- lub niskoemisyjne

źródła ciepła. Potrzeby cieplne pozostałych sektorów gospodarki również powinny być pokrywane w sposób efektywny

i niskoemisyjny. Wykorzystanie ekologicznych źródeł i wprowadzanie ciepła odpadowego do sieci wpływa pozytywnie na

wizerunek przedsiębiorstw przemysłowych i usługowych, ale także na ich konkurencyjność. Wykorzystanie lokalnych

odnawialnych źródeł energii w rolnictwie pozwala na wydobycie potencjału obszarów wiejskich, zaś popularyzacja

niskoemisyjnych źródeł w sektorze publicznym spełnia dodatkową funkcję edukacyjną.

O efektywności dostarczania ciepła systemowego decyduje źródło oraz system jego dostarczania. Zgodnie z regulacjami

unijnymi i krajowymi system jest efektywny energetycznie, jeśli do produkcji ciepła i chłodu wykorzystuje w co najmniej

−

−

−

−

75% ciepło pochodzące z kogeneracji (CHP, ang. combined heat and power) lub

50% ciepło odpadowe (produkt uboczny procesów przemysłowych) lub

50% energię z OZE lub

50% wykorzystuje się połączenie energii i ciepła wskazanych powyżej.

Aktualnie kryterium systemu efektywnego energetycznie spełnia tylko ok. 20% spośród systemów ciepłowniczych lub

chłodniczych, które dostarczają ok. 85% ogólnego wolumenu ciepła systemowego w kraju. W 2018 r. w kogeneracji

wytworzono ok. 17% energii elektrycznej i ok. 63,5% ciepła systemowego.

Rozwój ciepłownictwa systemowego jest projektem strategicznym PEP, który będzie

realizowany przez poprawę efektywności ciepłownictwa, a przede wszystkim budowę

i przekształcenie istniejących systemów w efektywne energetycznie systemy

ciepłownicze, co oznacza większe wykorzystanie niskoemisyjnych źródeł energii. Jako cel

postawiono, aby w 2030 r. co najmniej 85% spośród systemów ciepłowniczych lub

chłodniczych, w których moc zamówiona przekracza 5 MW spełniało kryteria

efektywnego energetycznie systemu ciepłowniczego. Obok ekologicznego zwrotu, to

także szansa na pobudzanie lokalnego potencjału gospodarczego.

97 Zagadnienie źródeł odnawialnych zostało omówione w oddzielnym kierunku – patrz: cel szczegółowy 6.

98 Patrz też: cel szczegółowy 6.

71

rozwój ciepłownictwa

systemowego

II filar. Zeroemisyjny system

energetyczny

7. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

W osiąganiu celu tego projektu strategicznego PEP kluczową rolę będą miały następujące działania

−

rozwój kogeneracji, czyli jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła, co stanowi najbardziej efektywny

sposób wykorzystania energii chemicznej paliwa pierwotnego. Koszt takiej instalacji może być wyższy niż w przypadku

budowy ciepłowni, jednakże powinny to zrekompensować przychody pochodzące ze sprzedaży dwóch rodzajów energii.

Aby zachęcić do rozwoju i wykorzystania CHP utrzymane zostanie wsparcie dla energii elektrycznej wytworzonej

w wysokosprawnej kogeneracji. Przewiduje się, że system będzie aktywny tak długo, jak rynek będzie wymagał

interwencji. W dalszej perspektywie ciepło systemowe powinno być wytwarzane przede wszystkim w CHP i w oparciu

o niskoemisyjne źródła;

−

zwiększenie wykorzystania OZE w ciepłownictwie systemowym – odbywać się będzie głównie poprzez

wykorzystanie lokalnych zasobów energii odnawialnej, tj. biomasy, biogazu czy geotermii, jak również energii słonecznej;

−

zwiększenie wykorzystania ciepła wytworzonego w instalacjach termicznego przekształcania odpadów

w ciepłownictwie systemowym99 (głównie w CHP) – w odróżnieniu od domowych pieców, spalarnie odpadów

wyposażone są w wysokoefektywne instalacje oczyszczania spalin, a bardzo wysokie temperatury zapewniają

wypalenie większości części lotnych. Przy zachowaniu unijnej hierarchii sposobów postępowania z odpadami, termiczne

przekształcanie odpadów wpisuje się w ideę gospodarki o obiegu zamkniętym;

−

uciepłownianie elektrowni i wykorzystanie ciepła odpadowego – dla jak najwyższej efektywności energetycznej, na

poziomie lokalnym powinno być analizowane ekonomiczne uzasadnienie i techniczne możliwości systemowego

zagospodarowania ciepła towarzyszącego wytwarzaniu energii elektrycznej w elektrowniach lub stanowiącego odpad

z procesów przemysłowych. Wykorzystanie potencjału podmiotów przemysłowych (autoproducentów) aktywnie

wpisujących się transformację może być wsparciem i uzupełnieniem dla projektów energetyki zawodowej Wraz

z rozwojem lokalnych rynków, potencjał tych przedsięwzięć wzrośnie;

−

modernizacja i rozbudowa systemu dystrybucji ciepła i chłodu – dla ograniczenia strat, transport ciepła powinien

odbywać się w sieciach preizolowanych; należy zadbać o intensyfikację modernizacji istniejącej infrastruktury

przesyłowej, która cechuje się słabą izolacją termiczną. Dla zwiększania zasięgu sieci ciepłowniczych niezbędne jest

także uproszczenie procesu inwestycyjnego ich budowy;

W oparciu o technologie sorpcyjne100 (adsorpcyjne i absorpcyjne) ciepło systemowe można wykorzystać również na

potrzeby wytwarzania chłodu, co jest szczególnie istotne latem, gdyż pozwala to zredukować zapotrzebowanie na moc

elektryczną i wykorzystać w większym stopniu potencjał źródeł cieplnych;

−

popularyzacja magazynów ciepła – ich zastosowanie pozwala na zmagazynowanie ciepła wytworzonego w dolinach

zapotrzebowania, a następnie wykorzystanie go w okresach zwiększonego zapotrzebowania, co usprawnia działanie

systemów ciepłowniczych. To rozwiązanie pozwala także na wykorzystanie nadwyżek energii elektrycznej wytworzonych

przez niesterowalne OZE tj. elektrownie wiatrowe, panele fotowoltaiczne, czy za pomocą innych innowacyjnych

technologii do podgrzania czynnika grzewczego;

−

popularyzacja inteligentnych sieci – nowoczesne metody zarządzania sieciami w połączeniu z wysokosprawnymi

źródłami, preizolowanymi sieciami oraz zasobnikami ciepła pozwalają na optymalną gospodarkę cieplną, ograniczenie

strat przy przesyle ciepła, wykrywanie usterek, czy usprawnienie czynności eksploatacyjnych.

Wszystkie te działania będą wymagały wsparcia finansowego i organizacyjnego, ale także właściwego dostosowania prawa.

Równie ważna jest edukacja społeczeństwa w zakresie efektywnych i ekologicznych sposobów pokrywania potrzeb cieplnych.

Odbiorcy w pierwszej kolejności powinni korzystać z ciepła systemowego, dlatego

zwiększenie

w 2019 r. rozszerzono obowiązek podłączenia do systemu ciepłowniczego wszystkich

wykorzystania ciepła

101

obiektów, o ile istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia , a wykonanie tego

systemowego

obowiązku weryfikowane jest w procesie ubiegania się o wydanie pozwolenia na budowę.

III filar. Dobra jakość powietrza

Z tego względu wsparcie inwestycyjne na indywidualne źródła ciepła, powinno być udzielane

tylko jeżeli nie ma możliwości przyłączenia odbiorcy do sieci ciepłowniczej. W 2018 r. do sieci

ciepłowniczej na obszarach miejskich przyłączonych było 58% gospodarstw domowych 102 – celem jest sukcesywne

99 Patrz też: cel szczegółowy 1 – pokrycie zapotrzebowania na biomasę.

100 Urządzenie sorpcyjne zasilane ciepłem może produkować chłód zastępując konwencjonalne urządzenia sprężarkowe zasilane energią

elektryczną.

101 Obowiązek realizowany jest pod warunkiem, że obiekt nie będzie wyposażony w indywidualne źródło ciepła charakteryzujące się

współczynnikiem nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej na poziomie nie wyższym niż 0,8 lub pompę ciepła lub ogrzewanie elektryczne

albo gdy ceny ciepła przewyższają średnią cenę sprzedaży dla danego paliwa.

102 Zużycie energii w gospodarstwach domowych w 2018 roku, GUS 2019.

zwiększanie tego wskaźnika. Jako cel przyjęto osiągnięcie w 2030 r. poziomu 70% gospodarstw domowych przyłączonych

do sieci ciepłowniczej w gminach miejskich, co oznacza ok. 1,5 mln więcej gospodarstw domowych zasilanych przez

ciepłownictwo systemowe w porównaniu z 2018 r.

Nadal istotną barierą sprawnego rozwoju ciepłownictwa systemowego jest realizacja procesu budowy sieci ciepłowniczych

oraz przyłączy na terenach o zróżnicowanym statusie własnościowym. Z tego względu w perspektywie 2021 r. wdrożone

zostaną regulacje upraszczające procedurę uzyskiwania dostępu do gruntów obcych, co umożliwi skuteczne

prowadzenie inwestycji w zakresie ciepłowniczej infrastruktury liniowej.

Do zwiększenia wykorzystania ciepła systemowego przyczyniać się będzie realizacja zadań (opisanych powyżej) służących

rozwojowi ciepłownictwa systemowego. Istotne jest, aby ceny ciepła systemowego były atrakcyjne dla odbiorców oraz by

zapewniały odpowiednią stopę zwrotu przedsiębiorstwom ciepłowniczym. Z tego względu niezbędna jest zmiana modelu

rynku ciepła i polityki taryfowej oraz poszukiwanie innych bodźców do optymalizacji kosztów zaopatrzenia w ciepło

oraz zwiększenia liczby podejmowanych działań wpływających na poprawę efektywności.

Jeśli na danym terenie nie ma możliwości podłączenia do sieci ciepłowniczej, potrzeby

cieplne powinny być pokrywane przez źródła indywidualne o możliwie najniższej

emisyjności, zwłaszcza

−

−

−

−

instalacje niepalnych OZE (w tym pompy ciepła),

ogrzewanie elektryczne,

instalacje gazowe

instalacje wykorzystujące paliwa bezdymne.

niskoemisyjne źródła

indywidualne

III filar. Dobra jakość powietrza

Zachętą do wykorzystania ekologicznych źródeł ciepła są różne formy wsparcia finansowego ze środków publicznych oraz

preferencyjne instrumenty komercyjne. Ogromną rolę w budowaniu świadomości i potrzeby ekologicznej mają samorządy

oraz oddolne inicjatywy lokalne.

W wielu przypadkach, pomimo wiedzy o negatywnych skutkach spalania odpadów

monitorowanie emisji z

w przydomowych instalacjach, nadal są one używane jako paliwo. Normy dotyczące jakości

indywidualnych

instalacji

paliw węglowych zostały ustalone, ale problemem pozostaje niewłaściwa obsługa instalacji

węglowych, w tym sposób rozpalania i dokładania paliwa, a także nieprzestrzeganie

III filar. Dobra jakość powietrza

obowiązku lub niewłaściwe czyszczenie kominów, mające wpływ na niepełne wypalanie

paliwa i emisję części lotnych. Dla poprawy stanu jakości powietrza intensyfikowane będą działania związane

z monitoringiem emisji w domach jednorodzinnych, aby właściwie zaadresować najpilniejsze działania informacyjnoedukacyjne103. Przydatna w ograniczaniu tego problemu może okazać się również Centralna Ewidencja Emisyjności

Budynków (CEEB), nad którą rozpoczęto już prace. Dzięki niej możliwe będzie dokonanie inwentaryzacji źródeł ciepła, źródeł

spalania paliw do 1 MW, ale także źródeł energii elektrycznej w budynkach.

Dla redukcji jednego z głównych czynników niskiej emisji, ale także dla racjonalnego ograniczenie wykorzystania

wykorzystania surowców (niska efektywność spalania węgla w przydomowych

paliw stałych w

instalacjach) stopniowo następować będzie ograniczanie wykorzystywania paliw stałych gospodarstwach domowych

w gospodarstwach indywidualnych. Uruchomiony ogólnopolski programu wsparcia

III filar. Dobra jakość powietrza

„Czyste powietrze” daje możliwości wymiany starych źródeł ciepła i docieplanie budynków

mieszkalnych. Wielkość dofinansowania jest uzależniona od dochodów, co preferuje

wnioskodawców z mniej zamożnych gospodarstw domowych104. Pozwoli to na ograniczenie zjawiska ubóstwa

energetycznego, a także umożliwi zapewnienie sprawiedliwego charakteru transformacji energetycznej.

Mając na uwadze konieczność likwidacji tzw. niskiej emisji zanieczyszczeń, w trosce o zdrowie i jakość życia społeczeństwa

stopniowo następować będzie ograniczanie wykorzystywania paliw stałych w ogrzewnictwie indywidualnym. Powyższe wiązać

103 Działania w zakresie emisji zanieczyszczeń zostały określone w Polityce Ekologicznej Państwa 2030.

104 Problematyka niskiej emisji oraz ubóstwa energetycznego została opisana w celu szczegółowym 8.

się będzie z odejściem od spalania węgla w gospodarstwach domowych w miastach do 2030 r., zaś na obszarach

wiejskich do 2040 r. Niemniej do 2040 r. – również w miastach – utrzymana zostanie możliwość wykorzystania paliwa

bezdymnego, o ile nie jest to sprzeczne z tzw. uchwałami antysmogowymi.

Pokrywanie potrzeb cieplnych odbywa się na szczeblu lokalnym, dlatego tak ważne jest planowanie

energetyczne na poziomie gminy oraz jego spójność z polityką energetyczną państwa. Należy dążyć do

wykorzystania ciepła systemowego, a indywidualne, niskoemisyjne źródła ciepła wykorzystywać jedynie na

obszarach o niskim stopniu zurbanizowania. Monitorowanie i wyciąganie konsekwencji z nadmiernej emisji zanieczyszczeń również powinno

odbywać się na poziomie lokalnym.

WYMIAR

TERYTORIALNY

█ █ █ Działania

Termin

Odpowiedzialni

█ █ █ 7.1. Aktywizacja regionów w zakresie planowania energetycznego

poprzez zmianę obowiązku wykonania dokumentów

planistycznych w zakresie zaopatrzenia w ciepło, energię

elektryczną i paliwa gazowe

2022

MKiŚ, MFiPR,

MSWiA

█ █ █ 7.2. Budowa systemu zbierania danych do mapy ciepła

od 2021

GUS, KE, URE

█ █ █ 7.3. Zapewnienie warunków rozwoju ekologicznych i efektywnych

systemów ciepłowniczych przez wsparcie finansowe,

organizacyjne i prawne

− zwiększenia wykorzystania wysokosprawnej kogeneracji

(system wsparcia)

− zwiększenia wykorzystania OZE i odpadów w ciepłownictwie

systemowym;

− uciepłownianie elektrowni;

− modernizacji i rozbudowy systemów ciepłowniczych i rozwoju

technologii wytwarzania chłodu z ciepła sieciowego;

− popularyzacji magazynów ciepła i inteligentnych sieci

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ, MRPiT,

PURE, samorządy,

spółki, NFOŚiGW,

WFOŚiGW i inne

podmioty, zależnie

od przyjętych

rozwiązań

2021

MKiŚ, MR,

NFOŚiGW

7. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

█ █ █ 7.4. Zapewnienie warunków zwiększenia wykorzystania ciepła

systemowego zwłaszcza poprzez

− uproszczenie procedur w obszarze prowadzenia inwestycji

w zakresie ciepłowniczej infrastruktury sieciowej;

− zmianę modelu rynku ciepła i polityki taryfowej

█ █ █ 7.5. Tworzenie zachęt do wykorzystywania w ciepłownictwie

cała

indywidualnym paliw innych niż stałe – gazu ziemnego, niepalnych perspektywa

OZE, energii elektrycznej

PEP2040

NFOŚiGW,

samorządy, MKiŚ

█ █ █ 7.6. Zwiększenie monitoringu emisji w domach jedno- i wielorodzinnych cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ, IOŚ–PIB

█ █ █ 7.7. Zapewnienie warunków odejścia od wykorzystania węgla

2030 / 2040

w gospodarstwach domowych – do 2030 r. w miastach i do 2040 r.

na obszarach wiejskich

MKiŚ, samorządy

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

CEL SZCZEGÓŁOWY 8.

Poprawa efektywności energetycznej

Poprawa efektywności energetycznej jest działaniem wieloobszarowym, przynoszącym pozytywne efekty we

wszystkich sektorach gospodarki i społeczeństwu. Pośrednio wpływa na bezpieczeństwo energetyczne, ze

względu na ograniczenie zapotrzebowania na paliwa i energię oraz import surowców. Działania

proefektywnościowe pozwalają na oszczędność energii, jak również bardziej elastyczne jej wykorzystanie.

Powyższe ma bezpośredni wpływ na minimalizację wpływu sektora energii na środowisko, poprzez ograniczenie emisji

zanieczyszczeń oraz gazów cieplarnianych, zmniejszenie eksploatacji krajowych zasobów, redukcję odpadów oraz ich

powtórne wykorzystanie w obiegu cyrkularnym. Wszystkie te efekty zostaną osiągnięte przy jednoczesnym niezakłóconym

rozwoju gospodarczym. Działania w zakresie zwiększania efektywności energetycznej budynków, produktów, urządzeń,

instalacji i procesów pozwalają na zmniejszenie kosztów zużycia energii. Wiążą się z wdrażaniem nowych technologii

i wzrostem innowacyjności gospodarki, wpływając na jej konkurencyjność, mierzoną m.in. wskaźnikiem energochłonności

PKB – malejąca energochłonność wskazuje na szybszy wzrost PKB w porównaniu do tempa wzrostu zużycia energii.

Zwiększanie efektywności energetycznej powinno być uwzględniane w ramach realizacji wszystkich działań

wskazanych w celach szczegółowych PEP2040. Poprawa efektywności energetycznej ma charakter horyzontalny i dotyczy

szerokiego wachlarza inwestycji we wszystkich gałęziach gospodarki.

Cel szczegółowy 8. Poprawa efektywności energetycznej gospodarki wpisuje się w dwa

filary. Pierwszy z nich to SPRAWIEDLIWA TRANSFORMACJA, gdyż w obszarze

I filar. Sprawiedliwa transformacja

efektywności energetycznej znaczenie indywidualnych działań prowadzonych oddolnie,

które składają się na partycypacyjny charakter transformacji energetycznej jest

III filar. Dobra jakość powietrza

najbardziej dostrzegalne. Każdy odbiorca energii elektrycznej, ciepła, surowców

(zarówno w gospodarstwie domowym jak i w przedsiębiorstwie, jednostce samorządu

terytorialnego czy zbiorowo np. we wspólnocie) może podjąć działania proefektywnościowe. Co więcej, poprawa efektywności

energetycznej przynosi korzyści w perspektywie szerszej niż energetycznej, m.in. wpływając na poprawę zdrowia i komfortu

życia człowieka poprzez m.in. walkę z niską emisją spowodowaną wykorzystywaniem słabej jakości paliw do ogrzania

budynków mieszkalnych. Jest to zatem również działań w zakresie zapewniania DOBREJ JAKOŚCI POWIETRZA.

Poniżej przedstawione zostały kierunki wsparcia efektywności energetycznej gospodarki, a także odpowiedzi na powiązane

problemy tj. ubóstwo energetyczne i niską emisję. Projektem strategicznym tego celu szczegółowego jest promowanie

poprawy efektywności energetycznej.

***

Efektywność energetyczna jest jednym z trzech priorytetowych obszarów polityki klimatyczno-energetycznej UE,

która w perspektywie 2020 r. zobowiązała się do zwiększenia efektywności energetycznej poprzez zmniejszenie zużycia

energii pierwotnej o 20% w porównaniu z prognozami z 2007 r.105 Polskim wkładem w realizację celu jest ograniczenia w latach

2010-2020 zużycia energii pierwotnej o 13,6 Mtoe106, co w odniesieniu do wartości prognozy na 2020 r. z 2007 r. oznacza

zmniejszenie zużycia energii pierwotnej o 12,4%. W ostatnich latach Polska poczyniła ogromne postępy zakresie oszczędności

105 Każde państwo członkowskie ustala orientacyjną krajową wartość docelową w zakresie efektywności energetycznej w oparciu o swoje

zużycie energii pierwotnej lub końcowej, oszczędność energii pierwotnej lub końcowej albo energochłonność. Określa się także wartości

docelowe w kategoriach bezwzględnego poziomu zużycia energii pierwotnej i końcowej w 2020 r. Finalne zużycie energii określa się

w oparciu o współczynniki konwersji.

106 W prognozie wykonanej dla Komisji Europejskiej (PRIMES – Baseline 2007), stanowiącej punkt odniesienia, zużycie energii pierwotnej

przez Polskę prognozowane było na poziomie 110 Mtoe w 2020 r. Uwzględniając ograniczenie zużycia energii o 13,6 Mtoe otrzymano 96,4

Mtoe.

zużycia energii. Pośredni cel na 2016 r. – rozumiany jako osiągnięcie oszczędności finalnego zużycia energii w ilości nie

mniejszej niż 9% średniego krajowego zużycia tej energii z lat 2001–2005 – został zrealizowany z nadwyżką, a w ciągu

ostatnich trzech dekad energochłonność krajowej gospodarki uległa redukcji o ok. 30% 107.

W odniesieniu do celów klimatyczno-energetycznych na 2030 r. Unia Europejska utrzymała priorytetowe znaczenie

efektywności energetycznej, zobowiązując się do 32,5% oszczędności energii na poziomie całej UE (cel indykatywny)

w stosunku do prognoz, przy zróżnicowanych wkładach państw członkowskich.

Na podstawie analizy efektów i wpływu na PKB oraz potencjału oszczędności, Polska 23% zmniejszenie zużycia energii

deklaruje krajowy cel w zakresie poprawy efektywności energetycznej do pierwotnej vs. prognoz na 2030 r.

2030 r. na poziomie 23% w odniesieniu do prognoz zużycia energii pierwotnej

I filar. Sprawiedliwa transformacja

opracowanych przez Komisję Europejską w 2007 r. (118,6 Mtoe), co odpowiada

zużyciu energii pierwotnej na poziomie 91,3 Mtoe w 2030 r. Równocześnie, zgodnie z dyrektywą o efektywności energetycznej

w każdym roku okresu 2021–2030 Polska uzyska nowe oszczędności na poziomie co najmniej 0,8% rocznego zużycia

energii końcowej, uśrednionego dla ostatnich trzech lat przed dniem 1 stycznia 2019 r. (średnia 69 741 ktoe). Szczegółowe

kalkulacje znajdują się w załączniku 2 do PEP2040.

Poniższy wykres przedstawia prognozę zużycia energii pierwotnej i finalnego zużycia energii w wyniku wdrażania PEP2040,

cele poprawy efektywności energetycznej na 2020 r. (liczbowy) oraz na 2030 r. (procent oszczędności w stosunku do prognoz,

odpowiadający 91,3 Mtoe) na tle prognoz Komisji Europejskiej PRIMES z 2007 r. Szerszy zakres prognoz w tym obszarze

znajduje się w załączniku 2 do PEP2040.

Prognoza zużycia energii pierwotnej i finalnego zużycia energii w latach 2020–2040 [ktoe]

140

120

96,4 Mtoe

[Mtoe]

100

-23%

vs. PRIMES 2007

– 91,3 Mtoe

zużycie energii pierwotnej

(wg PRIMES 2007)

zużycie energii pierwotnej

80

60

finalne zużycie energii

(wg PRIMES 2007)

40

finalne zużycie energii

20

cele poprawy efektywności

energetycznej

0

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

Źródło: opracowanie własne Ministerstwa Klimatu na podstawie prognoz z zał. 2

Potencjał poprawy efektywności energetycznej tkwi w całej gospodarce. Poniżej wyszczególniono sektory gospodarki ze

wskazaniem obszarów, w których skoordynowane działania mogą przynieść istotne korzyści

− sektor energetyczny – wytwarzanie, przesył i dystrybucja energii elektrycznej oraz ciepła, sektor gazowy oraz

paliwowy – poprawa sprawności istniejących źródeł konwencjonalnych; poprawa sprawności przesyłu i dystrybucji;

magazynowanie; wykorzystanie inteligentnych rozwiązań (w tym służących aktywizacji odpowiedzi odbioru ang. DSR);

zwiększenie produkcji z rozproszonych źródeł energii; zwiększenie produkcji systemowej OZE;

− gospodarstwa domowe – termomodernizacja budynków (ocieplenie przegród budowlanych, wymiana, modernizacja

systemów CO / CWU), odzysk ciepła z wentylacji (rekuperacja), inteligentne zarządzanie energią oraz zastosowanie

energooszczędnego oświetlenia i sprzętu RTV / AGD;

− usługi – termomodernizacja budynków (kompleksowa termomodernizacja oraz następnie wprowadzenie rekuperacji),

modernizacja opraw oświetleniowych lub źródeł światła, inteligentne zarządzanie energią, wymiana sprzętu IT, oświetlenia

placów i ulic;

− przemysł – udoskonalenie procesów energochłonnych przy produkcji (np. stali, papieru i cementu) m.in. poprzez

wprowadzenie systemów inteligentnego wykorzystania energii w procesach produkcyjnych;

107 Dane Eurostat.

− transport – popularyzacja paliw alternatywnych i elektromobilności (elektryczne układy napędowe mają blisko trzykrotnie

wyższą sprawność w porównaniu do silników konwencjonalnych)108, zwiększenie udziału transportu zbiorowego

w transporcie pasażerów, rozwój transportu intermodalnego, zarządzanie popytem na ruch transportowy, w tym

promowanie wzorców zrównoważonej mobilności).

Wszystkim wskazanym powyżej działaniom musi towarzyszyć poprawa wiedzy

o racjonalnym zużyciu energii poprzez różnorodne działania edukacyjne – konieczne

jest pobudzenie świadomości społeczeństwa o potencjale oszczędności energii w domach

i miejscach pracy – np. racjonalna gospodarka cieplna, efektywne spalanie paliw,

wykorzystanie energooszczędnego oświetlenia oraz sprzętu RTV/AGD, sposoby i skutki

termomodernizacji. Ważnym elementem będzie doradztwo energetyczne na poziomie

lokalnym, a także działania (np. kampanie) promujące oszczędzanie energii, w tym

audyty energetyczne.

promowanie poprawy

efektywności energetycznej

I filar. Sprawiedliwa transformacja

8. PROJEKT

STRATEGICZNY PEP

Korzyści płynące z działań składające się na poprawę efektywności energetycznej należy rozpatrywać w średnim i długim

okresie, często w perspektywie przekraczającej okres zwrotu z samych inwestycji proefektywnościowych. Zwiększenie

efektywności energetycznej pobudza innowacyjność oraz wpisuje się również w koncepcję gospodarki o obiegu zamkniętym,

co w energetyce oznacza większą aktywność w kierunku energetycznego wykorzystania odpadów oraz gospodarczego

wykorzystania odpadów i ubocznych produktów spalania z sektora energetycznego (np. popioły, wapienie, siarka) oraz

wykorzystanie energii odpadowej z procesów technologicznych.

W celu właściwego promowania działań w kierunku zwiększenia efektywności

wzorcowa rola sektora

energetycznej kluczowe jest zapewnienie wzorcowej roli sektora publicznego na

publicznego

każdym poziomie terytorialnym (krajowym, regionalnym, lokalnym) w całym okresie

obowiązywania PEP2040. Działania proefektywnościowe mogą mieć szeroki zakres – od I filar. Sprawiedliwa transformacja

termomodernizacji, przez nabywanie produktów i urządzeń, pojazdów i świadczenie usług

o niskim zużyciu energii (tzw. zielone zamówienia publiczne, także uwzględniające rozwiązania innowacyjne

i przedkomercyjne), po wdrażanie systemu zarządzania środowiskowego, czy systemu zarządzania energią. Rozwijane będą

także przedsięwzięcia w formule partnerstwa publiczno-prywatnego, w szczególności w zakresie oświetlenia ulicznego.

Kluczowe zadania w tym obszarze określa ustawa o efektywności energetycznej, ale warto zauważyć, że dodatkowe oddolne

działania będą wpływać na zwiększenie skuteczności w tym obszarze.

Aby skutecznie realizować priorytet „najpierw efektywność energetyczna” dla wszystkich państw członkowskich UE

ustanowione zostały ramy prawne dotyczące tego zakresu. Dotyczą one w szczególności poniższych obszarów

redukcja zużycia energii w budynkach – już od stycznia 2019 r. budynki

ramy prawne efektywności

użyteczności publicznej muszą być projektowane i wykonywane jako budynki o niskim energetycznej – ekoprojekt,

zużyciu energii109. Wszystkie zaś nowo wznoszone budynki podlegać będą podobnemu budownictwo, etykietowanie

wymaganiu od stycznia 2021 r. Realizacja tych obowiązków wymaga poszukiwania i

I filar. Sprawiedliwa transformacja

wdrażania szeregu innowacyjnych rozwiązań w zakresie zastosowania odpowiednich

materiałów, dostosowania grubości przegród w budynkach, systemu wentylacji, ogrzewania i oświetlenia. Działania te

mają duże znaczenie dla sektora ciepłownictwa, ze względu na spadek zapotrzebowania odbiorców na ciepło;

− ekoprojekt – w celu zmniejszania oddziaływania na środowisko, w tym redukcji zużycia energii ustanawiane

są wymagania dla projektowania produktów, w tym urządzeń do użytku domowego oraz stosowanych w sektorach usług

i przemysłu, w taki sposób, aby w cyklu życia jak najmniej obciążały środowisko; obejmują one sukcesywnie coraz szerszy

zakres urządzeń – od artykułów RTV / AGD, po kotły i systemy wentylacyjne i oświetleniowe;

−

108 Transport drogowy odpowiada za ok. 90% całkowitego zużycia energii pierwotnej przez ten sektor.

109 Szczegółowa definicja takiego budynku zawarta została w Krajowym planie mającym na celu zwiększenie liczby budynków o niskim

zużyciu energii, 2015.

− etykietowanie energetyczne – regulacje wskazują zakres informacji na etykietach energetycznych, co ma na celu

oddziaływanie na świadomość konsumentów dotyczącą zużycia energii przez produkty oraz ma wpływać na podejmowane

przez nich decyzje dotyczące energooszczędnych i przyjaznych środowisku zakupów;

− audyty energetyczne – każdy „duży” przedsiębiorca jest zobowiązany do przeprowadzania co 4 lata audytu

energetycznego przedsiębiorstwa, chyba że posiadają system zarządzania energią lub system zarządzania

środowiskowego, w ramach którego przeprowadzono audyt energetyczny przedsiębiorstwa. Przegląd obejmuje zużycie

energii w budynkach, instalacjach, urządzeniach oraz w transporcie. Ten obowiązek ma uświadamiać przedsiębiorcom

potencjał działań proefektywnościowych, które jednocześnie powinny przełożyć się na zmniejszenie przez nich

ponoszonych kosztów energii. Natomiast małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) mogą skorzystać z pomocy doradców

w przeanalizowaniu swojej działalności pod kątem poprawy efektywności energetycznej.

Działania proefektywnościowe wielokrotnie wymagają poczynienia istotnych nakładów

wsparcie finansowe

finansowych. Realizacji tego wyzwania sprzyja szeroka oferta wsparcia finansowego

poprawy

efektywności

przedsięwzięć sprzyjających poprawie efektywności energetycznej we wszystkich

energetycznej

wskazanych wcześniej obszarach – zarówno ze środków krajowych, jak i zewnętrznych

(w tym w szczególności europejskich). Przykładami mechanizmów aktualnie stosowanych I filar. Sprawiedliwa transformacja

w Polsce są pożyczki, dotacje i inne instrumenty oferowane przez Narodowy Fundusz

Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz programy

operacyjne funduszy europejskich, czy środki z EU ETS. Zakłada się, że wsparcie finansowe tego obszaru będzie zapewnione

w całej perspektywie PEP2040. Poprawie efektywności energetycznej sprzyjać będą także innowacyjne rozwiązania, dlatego

bardzo ważne jest prowadzenie badań rozwojowych w zakresie rozwiązań sprzyjających redukcji zużycia energii zarówno

pierwotnej, jak i finalnej.

W finansowaniu przedsięwzięć proefektywnościowych ważną kwestią jest zapewnienie uzyskania najwyższego efektu

energetycznego, co gwarantuje model finansowania w oparciu o tzw. umowę o poprawę efektywności energetycznej.

Przedsiębiorstwo usług energetycznych dostarcza usługę poprawiającą efektywność energetyczną u beneficjenta,

a wynagrodzenie (zwrot kosztów) za usługę otrzymuje z oszczędności uzyskanych ze zmniejszenia kosztów zużywanej energii

wynikających z wdrożonych rozwiązań. Takie umowy mogą być stosowane zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym,

jednakże konieczne są zmiany regulacyjne w celu stworzenia korzystniejszych warunków do rozwoju tego modelu

finansowania110.

Dodatkowym mechanizmem, który wprowadzono dla uzyskania oszczędności finalnego

„świadectwa efektywności

zużycia energii jest system zobowiązujący określoną grupę podmiotów

energetycznej”

gospodarczych (w tym przedsiębiorstw energetycznych) do realizacji przedsięwzięcia

służącego poprawie efektywności energetycznej lub zakupu świadectw I filar. Sprawiedliwa transformacja

efektywności energetycznej (tzw. białe certyfikaty potwierdzają oszczędność energii

wynikającą z przedsięwzięć poprawiających efektywność energetyczną, uzyskaną na deklarowanym poziomie). System

będzie obowiązywał do 2030 r., a jeśli będzie to konieczne zostanie przedłużony lub określony zostanie inny system wsparcia.

Polityka energetyczna państwa odpowiada na dwa horyzontalne problemy społecznogospodarcze – tzw. niską emisję i ubóstwo energetyczne, których skala może ulec redukcji

dzięki poprawie efektywności energetycznej.

ograniczenie niskiej emisji

III filar. Dobra jakość powietrza

110 Bariery stosowania w Polsce umów o poprawę efektywności energetycznej zostały zidentyfikowane m.in. w raporcie JRC pt. JRC Science

for Policy Report Energy Service Market in the UE, Status Review and Recommendations 2019, Boza-Kiss B, Toleikyte A, Bertoldi P. Jedną

z głównych rekomendacji dla Polski jest potrzeba doprecyzowania wpływu EPC na dług publiczny. Eurostat wzmocnił możliwość rejestracji

pozabilansowej, która zwiększa atrakcyjność wykorzystania umów zawieranych z firmami ESCO dla sektora publicznego. Według

wytycznych Eurostatu umowy takie mogą zostać zarejestrowane poza bilansem rządowym pod warunkiem uznania wykonawcy projektu

jako właściciela ekonomicznego zainstalowanych aktywów. Wytyczne te nie znajdują jednak jeszcze odzwierciedlenia w polskim prawie.

Nieefektywne wykorzystanie energii jest jedną z przyczyn niskiej jakości powietrza111 na skutek emisji zanieczyszczeń,

szczególnie pochodzących z indywidualnych źródeł ciepła. Do jej powstania przyczynia się spalanie w gospodarstwach

domowych niskiej jakości węgla i odpadów, często przy niewłaściwej obsłudze pieców i palenisk, a także spalanie węgla

w małych lokalnych ciepłowniach o niskiej sprawności oraz emisja komunikacyjna (w zakresie NO2)112.

Kluczowym elementem jest zwiększenie efektywności wytwarzania i zużywania ciepła w segmencie gospodarstw domowych.

Uwzględniając fakt, że nowe budynki spełniać będą wymogi o niskim zużyciu energii, znacznie większym wyzwaniem jest

ograniczenie potrzeb energetycznych w istniejących budynkach. W tym celu kontynuowana będzie powszechna

termomodernizacja budynków113 (ocieplenie, wymiana stolarki drzwiowej i okiennej, zastosowanie inteligentnych systemów

zarządzania energia, wzrost świadomości nt. efektów). Dalszym krokiem jest zapewnienie efektywnego i ekologicznego

źródła ciepła (systemowego lub indywidulanego)114. Dla działań w tych obszarach istotną rolę odegrają środki programu

„Czyste Powietrze”, „STOP SMOG” oraz Funduszu Termomodernizacji i Remontów, które skierowane są zarówno do

budownictwa jednorodzinnego, jak i wielorodzinnego. Nie do przecenienia będzie aktywność samorządów, zarówno w

zakresie promowania, jak i współfinansowania przedsięwzięć. Wszystkie opisywane narzędzia, szczególnie programy

dofinansowania inwestycji proefektywnościowych w ramach programu „Czyste Powietrze” będą na bieżąco monitorowane i

aktualizowane. Poza tym, poszukiwane będą również nowe rozwiązania w zakresie ograniczania „niskiej emisji”.

Jedną z koncepcji efektywnego wykorzystania zasobów przez odbiorców (zarówno tych w gospodarstwach domowych i jak

przedsiębiorstwa) związanym z sektorem budownictwa są inwestycje w tzw. „Domy/budynki z Klimatem”. Właściciel takiego

budynku wykorzystywałby hybrydowo wszystkie zasoby jakie ma w dyspozycji, w tym: a) ciepło z ziemi poprzez pompy ciepła,

do celów ogrzewania i chłodzenia, b) wody nawiercone w czasie instalacji pomp ciepła (zarówno do odzysku ciepła z takich

wód, które również potencjalnego źródło wody użytkowej), c) wodę z opadów atmosferycznych (np. zbiorniki deszczówki), d)

energię słoneczną (np. poprzez instalację paneli fotowoltaicznych i kolektorów słonecznych), przy jednoczesnym

wykorzystaniu magazynów energii i technologii termomodernizacji budynków. Taki budynek wykorzystujący wiele technologii

i zasobów naraz mógłby być w znacznym stopniu niezależny od dostaw energii elektrycznej, ciepła i wody z zewnątrz.

Na zmniejszenie emisji komunikacyjnej znaczący wpływ będzie mieć także rozwój elektromobilności i wodoromobilności

oraz szeregu działań zaplanowanych dla paliw alternatywnych115. Istotne znaczenie będą mieć także zmiany systemowe

w transporcie tj. popularyzacja niskoemisyjnego transportu zbiorowego, car-sharingu, rekuperacji energii z pojazdów

elektrycznych zasilanych z sieci trakcyjnej (m.in. kolejowych, tramwajowych, metra) czy propagowanie aktywnych form

przemieszczania np. rowerem lub pieszo. W celu zwiększenia roli transportu publicznego w redukcji zjawiska „niskiej emisji”,

określono poniższe cele dla miast o ludności powyżej 100 tys. mieszkańców

−

−

od 2025 r. – 100% nowej floty kupowanej na cele świadczenia usług komunikacji miejskiej będzie zeroemisyjna

(autobusy elektryczne i na wodór);

od 2030 r. – pełna zeroemisyjność floty komunikacji miejskiej.

W dużym stopniu do powstawania zjawiska niskiej emisji przyczyniają się gospodarstwa

ograniczenie ubóstwa

objęte problemem ubóstwa energetycznego ze względu na brak środków finansowych na

energetycznego

przeprowadzenie inwestycji modernizacyjnych, spalanie odpadów, mułów i flotoIII filar. Dobra jakość powietrza

koncentratów, zazwyczaj w budynkach o niskiej charakterystyce energetycznej. Szczególne

warunki wsparcia w ramach opisanych wcześniej programów wspierających

termomodernizację dla najuboższych są kluczowym środkiem walki z ubóstwem energetycznym, gdyż ponad 80% energii

pierwotnej w gospodarstwach domowych przeznaczana jest na ogrzanie pomieszczeń i wody. W dalszej kolejności pomoc

powinna obejmować wymianę źródeł ciepła, które uniemożliwią spalanie odpadów i niskiej jakości paliw stałych. Aktualnie

problem ubóstwa energetycznego nie jest zdefiniowany ustawowo, co utrudnia określenie rozwiązań systemowych dla

111 Choć działania w zakresie redukcji niskiej emisji zostały określone w Polityce ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze

środowiska i gospodarki wodnej, ze względu na silne powiązanie ze zużyciem energii, dlatego konieczne jest odniesienie się do tego

zagadnienia także w PEP2040.

112 Transport w większym stopniu przyczynia się do niskiej emisji w miastach niż na terenach wiejskich, gdzie głównym powodem

zanieczyszczeń jest ogrzewanie indywidualne.

113 Długoterminowa strategia renowacji krajowych zasobów budynków mieszkalnych i niemieszkalnych wskazywać będzie dalsze polityki

i działania stymulujące renowacje budynków.

114 Patrz: cel szczegółowy 7.

115 Patrz: cel szczegółowy 4C – rozwój elektromobilności i paliw alternatywnych.

zaadresowania kompleksowego wsparcia odbiorców najbardziej potrzebujących. Dotychczas stosowany dodatek

energetyczny wspiera tzw. odbiorców wrażliwych, jednakże ani on, ani funkcjonujące programy wsparcia nie stanowią

wyczerpującej odpowiedzi na problem. Dlatego podjęte zostaną prace nad modyfikacją rozwiązań dedykowanych odbiorcom

wrażliwym oraz nad zdefiniowaniem problemu ubóstwa energetycznego wraz z zaproponowaniem nowych, efektywnych

i kompleksowych narzędzi do walki z problemem ubóstwa energetycznego, dążąc do obniżenia jego skali do poziomu 6%

gospodarstw domowych w 2030 r.116

Poziom efektywności energetycznej jest związany z rozwojem gospodarczym danego regionu, na co wpływa

zarówno zamożność mieszkańców, jak i kondycja lokalnych przedsiębiorstw. Wdrażane mechanizmy

oddziałują na cały kraj, a szeroki wachlarz instrumentów ma na celu zapewnienie uzyskania oszczędności tym

podmiotom, które mają trudności w ich samodzielnej realizacji. W ujęciu regionalnym bardzo istotną rolę pełnią Wojewódzkie Fundusze

Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej ze względu na lokalny charakter dystrybucji środków.

WYMIAR

TERYTORIALNY

█ █ █ Działania

Termin

Odpowiedzialni

█ █ █ 8.1.

Zapewnienie wsparcia i rozwój programów wsparcia

finansowego (zidentyfikowanie oraz zaprogramowanie środków

na wdrożenie programów wsparcia) przedsięwzięciom

zwiększającym efektywność energetyczną gospodarki

2030

NFOŚiGW, MKiŚ,

MFiPR, WFOŚiGW,

MRPiT, MRiRW, inne

█ █ █ 8.2.

Zapewnienie ram prawnych rozwoju efektywności energetycznej od 2020

w zakresie m.in. produktów i charakterystyki energetycznej

budynków

MKiŚ, MRPiT

█ █ █ 8.3.

Zapewnienie wzorcowej roli sektora publicznego na każdym

poziomie terytorialnym (krajowym, regionalnym i lokalnym)

w poprawie efektywności energetycznej

cała

perspektywa

PEP2040

sektor publiczny

█ █ █ 8.4.

Zapewnienie sprawnego funkcjonowania systemu białych

certyfikatów oraz ewentualnej kontynuacji po 2030 r.

2030

(możliwa

kontynuacja)

MKiŚ, URE

█ █ █ 8.5.

Promowanie poprawy efektywności energetycznej

cała

perspektywa

PEP2040

MKiŚ, NFOŚiGW,

WFOŚiGW

cała

perspektywa

PEP2040

NFOŚiGW, MKiŚ,

MR, MFiPR, MRiRW,

WFOŚiGW

8. PROJEKT STRATEGICZNY PEP

█ █ █ 8.6.

Wsparcie powszechnej termomodernizacji budynków

mieszkalnych oraz poszukiwanie nowych rozwiązań

ograniczenia zjawiska niskiej emisji

█ █ █ 8.7.

Poszukiwanie nowych, efektywnych sposobów walki z ubóstwem cała

energetycznym

perspektywa

PEP2040

█ – bezpieczeństwo energetyczne,

█ – konkurencyjność gospodarki,

116 Cel liczony zgodnie z metodyką „wysokie koszty, niskie dochody”.

MKiŚ

█ – ograniczenie wpływu sektora na środowisko

Wdrażanie i monitorowanie PEP2040

Podmioty wdrażające

Za wdrażanie Polityki energetycznej Polski do 2040 r. odpowiedzialnych jest szereg podmiotów – organy administracji

rządowej i samorządowej, instytucje rządowe, podmioty sektora paliwowo-energetycznego, jak również podmioty

gospodarcze, realizujące ustawowe obowiązki oraz realizujące dobre praktyki w zakresie wykorzystania energii. Na liście tej

znajdują się także gospodarstwa domowe, które aktywizują się na rynku energii, ale także powinny dbać o racjonalne

wykorzystanie energii. Poniżej przedstawiono podmioty szczególnie zaangażowane w realizację polityki energetycznej

państwa wraz z krótkim opisem ich ról.

Minister właściwy ds. energii, ds. klimatu i ds. środowiska pełni wiodącą i koordynującą rolę w tworzeniu i realizacji polityki

energetycznej państwa, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne. Ponadto odpowiada

za politykę surowcową, a w tym zakresie za koordynację rozpoznania, dokumentowania i zagospodarowania złóż surowców

energetycznych. Ministrowi podlega Agencja Rezerw Materiałowych oraz sprawuje nadzór nad Prezesem Państwowej Agencji

Atomistyki, Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska, Instytutem Ochrony Środowiska – Państwowym Instytutem

Badawczym, Państwowym Instytutem Geologicznym – Państwowym Instytutem Badawczym, Instytutem Ekologii Terenów

Uprzemysłowionych, a także nad działalnością Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz

wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

Minister właściwy ds. aktywów państwowych sprawuje nadzór nad spółkami sektora energetycznego i wykonuje prawa

majątkowe przysługujące Skarbowi Państwa w odniesieniu do tych spółek, podlega mu także Prezes Wyższego Urzędu

Górniczego.

Minister właściwy ds. środowiska w ramach polityki energetycznej państwa prowadzi i odpowiada za polityka surowcową,

a w tym zakresie za koordynację rozpoznania, dokumentowania i zagospodarowania złóż surowców energetycznych.

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki jest centralnym, niezależnym organem administracji rządowej wykonującym zadania

z zakresu spraw regulacji gospodarki paliwami i energią (w szczególności taryfowanie i koncesjonowanie) oraz promowania

konkurencji. Prezes URE reguluje działalność przedsiębiorstw energetycznych zmierzając do równoważenia interesów

przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców. Do niego należy także prowadzenie szerokiego wachlarza rejestrów i wykazów,

jak również przeprowadzanie aukcji na sprzedaż energii elektrycznej z OZE.

Pełnomocnik Rządu do spraw Odnawialnych Źródeł Energii koordynuje działania mające na celu rozwój wykorzystania

OZE, rozwój elektromobilności i magazynowania energii, poprawę efektywności energetycznej.

Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej sprawuje nadzór właścicielski Skarbu Państwa

nad operatorem systemu przesyłowego elektroenergetycznego, operatorem systemu przesyłowego gazowego i PERN S.A.

Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa przygotowuje koncepcję kształtującą politykę surowcowa państwa,

a także koordynuje i inicjuje działania w jej zakresie, w tym opracowuje nowe rozwiązania prawne i ekonomiczne.

Prezes Państwowej Agencji Atomistyki jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach

bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, a kluczowe znaczenie dla realizacji PEP2040 mają zadania PAA ma

przygotowywanie projektów dokumentów dotyczących polityki państwa w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego

i ochrony radiologicznej, uwzględniających PPEJ i zagrożenia wewnętrzne i zewnętrzne.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i 16 Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska

i Gospodarki Wodnej to państwowe osoby prawne, których celem działania jest finansowanie ochrony środowiska

i gospodarki wodnej. W zakresie realizacji polityki energetycznej państwa do NFOŚiGW/WFOŚiGW należy w szczególności

finansowanie szeroko pojętych zielonych inwestycji.

Minister właściwy ds. gospodarki oraz właściwy ds. budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego

oraz mieszkalnictwa podejmuje działania związane z aspektami energetycznymi budownictwa, w tym poprawą efektywności

energetycznej budynków, a także współdziała w realizacji polityki energetycznej w zakresie problematyki planowania

i zagospodarowania przestrzennego. Ponadto współdziała w szczególności w zakresie konkurencyjności podmiotów

gospodarczych (w tym przedsiębiorstw energochłonnych) w kontekście wpływu obciążeń wynikających z zakupu energii,

ponadto wspiera działania z zakresu wytwarzania energii na cele własne przez przedsiębiorstwa przemysłowe.

Minister właściwy ds. rozwoju regionalnego koordynuje opracowanie i realizacje strategii rozwoju oraz współdziała

w zakresie pozyskiwania środków rozwojowych z Unii Europejskiej na potrzeby sektora energetycznego.

Minister właściwy ds. rolnictwa i rozwoju wsi podejmuje w ramach polityki energetycznej państwa działania dotyczące

elektryfikacji i gazyfikacji obszarów wiejskich, a także niektóre działania dotyczące energetycznego potencjału obszarów

wiejskich, jak również szeroko pojętej problematyki biomasy, biogazu oraz biokomponentów i biopaliw.

Minister właściwy do spraw transportu odpowiada za realizację działań związanych z ruchem transportowym,

z funkcjonowaniem oraz rozwojem infrastruktury transportu, w szczególności budowy, modernizacji, utrzymania i ochrony dróg

publicznych, w tym autostrad, oraz kolei, lotnisk i portów lotniczych, a także komunikacji publicznej, co ma istotne znaczenie

dla zużycia energii przez tak istotny sektor, a także ze względu na oddziaływanie transportu na jakość powietrza.

Minister właściwy ds. gospodarki morskiej i żeglugi śródlądowej odpowiada w szczególności za realizację działań

związanych z rozwojem infrastruktury portowej i zagospodarowania obszarów morskich RP na cele energetyczne, a także

współdziała w zakresie wykorzystania potencjału hydroenergetycznego; ponadto prowadzi działania dotyczące

środowiskowych aspektów wykorzystania wód (wpływ na wykorzystanie wody przez energetykę).

Minister właściwy ds. zagranicznych zapewnia wsparcie dla realizacji działań ujętych w polityce energetycznej państwa

w zakresie, w jakim dotyczą one stosunków Polski z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi oraz wiążą się

reprezentowaniem i ochroną interesów Polski za granicą.

Minister właściwy ds. finansów publicznych współdziała w realizacji polityki energetycznej w szczególności w zakresie

działań związanych z określaniem zasad realizacji dochodów z podatków bezpośrednich, pośrednich oraz opłat od podmiotów

działających w branży energetycznej. Współpracuje w zakresie pozyskiwania kredytów z międzynarodowych instytucji

finansowych na realizację inwestycji publicznych i prywatnych w obszarze energii, w tym w zakresie efektywności

energetycznej.

Minister właściwy ds. informatyzacji odpowiada za jak najlepsze wykorzystanie i wzmocnienie kluczowych zdolności

cyfrowych niezbędnych z punktu widzenia cyberbezpieczeństwa w sektorze paliwowo-energetycznym oraz ukierunkowanych

na wdrażanie i rozwijanie innowacyjnych technologii cyfrowych w sektorze, zwłaszcza w inteligentnych sieciach.

Minister właściwy ds. nauki i szkolnictwa wyższego podejmuje działania mające na celu rozwój do potrzeb rynku system

nauki i szkolnictwa wyższego

Minister właściwy ds. oświaty i wychowania podejmuje działania mające na celu zapewnienie koordynacji Zintegrowanego

Rejestru Kwalifikacji, co służy jednolitości kwalifikacji dla zawodów sektora energetycznego, które znajdują się

w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji.

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa w szczególności zapewnia obieg informacji między krajowymi i zagranicznymi organami

i strukturami zarządzania kryzysowego oraz monitoruje realizację działań wykonawczych sektora energetycznego

wynikających z ustawy o zarządzaniu kryzysowym i z Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej.

Operatorzy systemów przesyłowych oraz operatorzy systemów dystrybucyjnych elektroenergetycznych, gazowych

i ropy naftowej w ramach realizacji polityki energetycznej państwa prowadzą w szczególności takie działania jak

opracowywanie planów rozwoju sieci, a także odtworzenie i wzmocnienie istniejących oraz budowa nowych połączeń

międzysystemowych, w szczególności umożliwiających wymianę transgraniczną z krajami sąsiednimi.

Operator systemu magazynowania w ramach realizacji polityki energetycznej państwa prowadzi w szczególności takie

działania jak zapewnienie eksploatacji, konserwacji, remontów i rozbudowy instalacji magazynowych i urządzeń, w sposób

gwarantujący bezpieczeństwo i niezawodność ich funkcjonowania, a także dysponowanie mocą instalacji magazynowych.

Jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, województwa) odpowiadają za realizację polityki energetycznej

państwa w ujęciu lokalnym, w tym prowadzą działania związane z planowaniem energetycznym na poziomie lokalnym,

angażują się w lokalną gospodarkę niskoemisyjną oraz wsparcie podmiotów w zakresie doradztwa energetycznego.

Instytuty naukowo-badawcze i uczelnie wyższe prowadzą prace badawczo-rozwojowe w zakresie innowacyjnych

rozwiązań oraz prowadzą działania mające na celu ich wdrożenie rynkowe, uwzględniając dostosowanie prac naukowych do

potrzeb rynku. Ponadto prowadzą prace polegające na inicjowaniu, koordynowaniu i wykonywaniu zadań zmierzających do

rozpoznania budowy geologicznej kraju.

Podmioty sektora – spółki energetyczne, spółki węglowe, spółki naftowe, spółki gazowe, spółki rafineryjne, spółki obrotu

energią, spółki realizujące Narodowy Cel Wskaźnikowy – wykonują określone działania z zakresu polityki energetycznej

państwa, w szczególności w obszarze prowadzenia inwestycji początkowych.

Przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe są głównymi interesariuszami polityki energetycznej państwa, której realizacja

ma im zapewnić stabilny dostęp do energii po akceptowalnych cenach. W ostatnich latach stają się także coraz aktywniejsi

w roli dotychczas niedostępnej – tj. wytwórca energii, czy świadczący usługi zarządzania popytem.

Aktualizacja polityki i system monitorowania

Zgodnie z przepisami prawnymi ujętymi w ustawie – Prawo energetyczne Polityka energetyczna Polski do 2040 roku będzie

cyklicznie aktualizowana. Z uwagi na ścisłe powiązanie z Krajowym planem na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030,

najbliższa aktualizacja PEP zostanie przeprowadzona w synergii z pracami nad aktualizacją Krajowego planu w 2023 r.

Realizacja Polityki energetycznej Polski do 2040 roku będzie monitorowana na poziomie celu głównego oraz wskaźników

opisanych w rozdziale 7 i 8, jak również na poziomie celów szczegółowych i projektów strategicznych. Sprawozdanie

z realizacji projektów strategicznych PEP2040 będzie elementem corocznego Sprawozdania z realizacji Strategii na rzecz

Odpowiedzialnego Rozwoju (Załącznik 2.: Stan realizacji nowych projektów strategicznych zawartych w poszczególnych

strategiach rozwoju).

Zawarte w PEP2040 projekty strategiczne podlegać będą bieżącemu monitoringowi operacyjnemu prowadzonemu przez

Rządowe Biuro Monitorowania Projektów w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz cyklicznemu monitoringowi operacyjnemu

prowadzonemu przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 117.

Wymiar terytorialny

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. poprzez wyznaczenie długoterminowych kierunków krajowej transformacji

oraz rozwoju sektora paliwowo-energetycznego będzie oddziaływać na decyzje podejmowane na szczeblu regionalnym, w tym

na procesy inwestycyjne, funkcjonowanie i rozwój przemysłu, rynek pracy, kondycję ekonomiczno-społeczną regionów.

Decyzje te będą miały również implikacje w kontekście planowania i programowania na poziomie lokalnym, ze względu

konieczność zachowania synergii pomiędzy strategiami krajowymi i terytorialnymi, stymulując ukierunkowany rozwój

gospodarczy.

Kluczową kwestią, która pozwoli na efektywne wdrażanie Polityki energetycznej Polski do 2040 r. na poziomie regionalnym

będzie zmiana obowiązującego systemu planowania pokrycia zapotrzebowania na paliwa i energię w gminach. Aktualnie

zaangażowanie jednostek samorządu terytorialnego w wykonanie takich planów w skali kraju jest niskie, co może ograniczać

rozwój gospodarczy i społeczny danego regionu. Takie plany pozwalają na zidentyfikowanie potrzeb i potencjałów, a następnie

stanowią podstawę podejmowania inicjatyw budowy lub rozbudowy sieci ciepłowniczej, dystrybucji energii elektrycznej, czy

dostępu do gazu ziemnego. Rozwój sieci ciepłowniczej ma szczególne znaczenie dla ograniczania niskiej emisji oraz

zapobiega powstawaniu nowych źródeł emisji w wyniku rozbudowy infrastruktury mieszkaniowej. Rozwój sieci dystrybucyjnej

energii elektrycznej i gazowej także ma znaczenie dla ograniczenia emisji z sektora bytowo-komunalnego, jak również stanowi

bodziec do rozwoju działalności gospodarczej. Obszary, które posiadają takie uzbrojenie są znacznie atrakcyjniejsze dla

inwestorów niż te, do których konieczne jest doprowadzenie sieci.

Ogromne znaczenie będzie mieć także aktywność jednostek samorządu terytorialnego na każdym poziomie w kreowaniu

działań ukierunkowanych na gospodarkę niskoemisyjną oraz aktywizację mieszkańców. W zależności od opracowanych

programów wsparcia, JST mogą być zaangażowane w wydatkowanie środków na te cele.

Przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii są obowiązane

zapewnić realizację i finansowanie budowy i rozbudowy sieci, w tym na potrzeby przyłączania podmiotów ubiegających się

o przyłączenie, na warunkach określonych w ustawie – Prawo energetyczne oraz w dokumentach planowania energetycznego,

o których mowa powyżej. Inwestycje określane w planach rozwoju sieci elektroenergetycznych i gazowych mają na celu

modernizację tych linii, których stan techniczny ma największy wpływ na zakłócenia pracy sieci, ale także dla odpowiadania

na potrzeby rozwoju gospodarczego. Należy jednak podkreślić, że rozwój sieci dystrybucyjnych gazowych jest zależny od

odległości od infrastruktury przesyłowej, jak również od skali zidentyfikowanego zapotrzebowania. Rozwój sieci

elektroenergetycznej, podobnie jak gazowej musi mieć uzasadnienie ekonomiczne oraz być skorelowanym z planami rozwoju

gospodarczego danych regionów, a także rozwojem infrastruktury dla pojazdów elektrycznych.

Wskazane wyżej działania będą miały pozytywny wpływ na aktywizację obszarów zagrożonych trwałą marginalizacją118

wskazanych w SOR. Biorąc pod uwagę rozkład tych obszarów, aktualny stan sieci oraz plany działań inwestycyjnych, rozwój

117 Monitoring projektów realizowany jest przy pomocy narzędzia informatycznego MonAliZa. System zapewnia jednolitość monitorowania

obowiązującego projekty wszystkich zintegrowanych strategii, z uwzględnieniem specyfiki organizacji, zakres projektu oraz dobrych praktyk

i rekomendowanych standardów. Wyznaczeni liderzy projektów przekazują dane niezbędne do zasilenia systemu MonAliZa, a także za jego

pośrednictwem wskazują m.in. ryzyka i osiągnięte rezultaty.

118 Patrz Rys. 12. Obszary zagrożone trwałą marginalizacją, Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju…, , s. 179, 2017.

sieci gazowej wpłynie szczególnie na takie obszary zlokalizowane w Polsce północno-wschodniej, zaś rozwój sieci

elektroenergetycznej na takie obszary w Polsce północno-zachodniej. Sieć elektroenergetyczna rozwija się równomiernie

w kraju, choć Polska Wschodnia ze względu na rozwój gospodarczy i rozwój fotowoltaiki będzie szczególnie istotnie odczuwać

te inwestycje, podobnie jak północna część Polski, gdzie rozwijać się będą intensywniej elektrownie wiatrowe.

W ujęciu terytorialnym na szczególną uwagę zasługują regiony, gdzie zakończenie eksploatacji jednostki wytwórczej energii

lub zakończenie pracy kopalni wiąże się z koniecznością przeformułowania rynku pracy lub znaczenia gospodarczego – Śląsk,

Dolny Śląsk, Wielkopolska, Małopolska, województwo łódzkie i lubelskie. Część rynku pracy ulegnie przekształceniu w sposób

naturalny, ale niezbędne będzie wsparcie w przekwalifikowaniu pracowników, stymulacji inwestycji i generowaniu nowych

miejsc pracy. W silnym stopniu wesprą to dedykowane środki unijne i krajowe 119. Z różnych form wsparcia będą mogły

skorzystać także inne regiony Polski, gdyż transformacja wymaga zaangażowania całego kraju – od samorządów, przez

przedsiębiorców, po odbiorców indywidualnych. Wdrażanie transformacji to obok wyzwania, także szansa na wykorzystywanie

krajowego i regionalnych potencjałów. Stymulowane będzie powstawanie nowych gałęzi przemysłu i miejsc pracy związanych

z rozwojem energetyki obywatelskiej, opartej na odnawialnych źródłach energii, a także perspektywicznych sektorach, takich

jak energetyka jądrowa, elektromobilność, budownictwo, termomodernizacja, technologie gazów zdekarbonizowanych (w tym

wodorowe), magazynowanie energii, automatyzacja i cyfryzacja. Szacuje się, że w ten sposób wygenerowanych zostanie ok.

300 tys. nowych miejsc pracy – to ponad trzykrotnie więcej niż aktualne zatrudnienie w górnictwie węgla kamiennego

i brunatnego, które w 2018 r. wyniosło blisko 82 tys. Tylko rozwój morskiej energetyki wiatrowej może wygenerować ponad

60 tys. miejsc pracy, w uruchomienie których zaangażowane będą m.in. cementownie, huty i stocznie. To szansa dla setek

polskich przedsiębiorców i dla zwiększania wartości dodanej w krajowej gospodarce.

Poniżej zamieszczono cztery mapy, które przedstawiają (1) stan i rozwój systemu elektroenergetycznego, (2) stan i rozwój

systemu gazowego, (3) stan i rozwój infrastruktury ropy naftowej, paliw ciekłych i baz tankowania CNG/LNG, oraz (4) moce

zainstalowane i produkcję energii elektrycznej z OZE w podziale wg województw. Mapy zostały opracowane wg stanu na

koniec 2019 r., zaś w przypadku mapy (4) dane dotyczą 2018 r. Szczególną dynamiką cechuje się przede wszystkim baza

tankowania CNG/LNG, którą na bieżąco można monitorować na stronie: https://eipa.udt.gov.pl/. Na tej stronie możliwe jest

także dokładne zlokalizowanie baz ładowania pojazdów elektrycznych, których ze względu na dużą liczbę oraz dynamiczne

przyrosty nie przedstawiono na mapie w tym dokumencie. Mapy (1)–(3) przedstawiają kluczowe, flagowe inwestycje, możliwe

do zlokalizowania. W przypadku OZE jego rozwój nie jest odgórnie ukierunkowany na poszczególne typy w poszczególnych

lokalizacjach/województwach. To inwestor podejmuje decyzje w ramach obowiązującego prawa jaki typ inwestycji w jego

ocenie jest ekonomicznie uzasadniony, biorąc pod uwagę np. lokalne warunki wietrzności, nasłonecznienia, ciepła ziemi, czy

zasobów biomasy. PEP2040 nie wskazuje w jakich obszarach silniej powinien rozwinąć się dany typ energetyki odnawialnej

(poza energetyką wiatrową morską), gdyż nie jest to uzasadnione z punktu widzenia rozwoju energetyki rozproszonej na

terenie całego kraju.

119 Patrz 1. Wprowadzenie.

Źródło: opracowanie własne Ministerstwa Klimatu na podstawie danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz PSE S.A.

Źródło: opracowanie własne Ministerstwa Klimatu i Środowiska na podstawie danych własnych i Gaz-System S.A.

Źródło: opracowanie własne Ministerstwa Klimatu i Środowiska na postawie danych własnych

Źródło: opracowanie własne Ministerstwa Klimatu i Środowiska na postawie danych własnych

Ramy finansowe i źródła finansowania PEP2040

Zapisy Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju oraz obecne projekcje dotyczące struktury potencjalnych źródeł

finansowania działań rozwojowych przewidzianych w SOR wskazują, że po 2020 r. ciężar finansowania inwestycji

rozwojowych będzie przenoszony w większym stopniu na środki krajowe (zarówno publiczne, jak i prywatne).

Znaczenie środków UE będzie relatywnie mniejsze, choć nadal istotne.

Zadania sektora publicznego, które dotychczas realizowane były w znacznym stopniu przy współfinansowaniu z UE, będą

w większym stopniu finansowane w oparciu o krajowe środki publiczne. Środki te pochodzić będą z budżetu centralnego

oraz z budżetów samorządowych, które nabiorą większego znaczenia w finansowaniu wysiłku rozwojowego. Powodem tego

jest spodziewane zmniejszenie puli środków dla Polski w ramach polityki spójności i Wspólnej Polityki Rolnej w perspektywie

finansowej 2021–2027.

Należy mieć na uwadze, że realizacja przedsięwzięć rozwojowych musi odbywać się przy zachowaniu stabilności

makroekonomicznej, w tym w szczególności sektora finansów publicznych. Prowadzona polityka budżetowa musi

uwzględniać ograniczenia związane z obowiązującymi regułami finansowymi oraz dążenie do stopniowego dochodzenia

do średniookresowego celu budżetowego, którego realizacja umożliwi wejście na ścieżkę stabilnej równowagi długu

publicznego. Wskazuje to na konieczność efektywnego stymulowania inwestycji sektora prywatnego (ze środków krajowych

i zagranicznych) oraz dalszego podnoszenia efektywności wydatków rozwojowych sektora publicznego. Wykorzystanie

środków UE należy skoncentrować na projektach o najwyższej wartości dodanej i pozytywnych efektach zewnętrznych.

Oceniając warunki prowadzenia polityki gospodarczej (w tym przede wszystkim polityki inwestycyjnej) w nadchodzących latach

działania związane z wdrażaniem SOR będą prowadzić do mobilizowania kapitału prywatnego (krajowego i zagranicznego),

co wpłynie na zwiększenie jego aktywności inwestycyjnej. Ze względu na potrzebę zapewnienia stabilności finansów

publicznych to właśnie kapitał prywatny będzie odgrywał kluczową rolę w osiągnięciu planowanej stopy inwestycji

w gospodarce. Jest to szczególnie istotne w kontekście odbudowy i wzmacniania odporności gospodarki po pandemii COVID.

Z drugiej strony należy również pamiętać, że to właśnie działania realizowane przez sektor publiczny (zarówno

inwestycyjne, jak i regulacyjne) sprzyjają poprawie „warunków brzegowych” determinujących ekonomiczną racjonalność

i rentowność działalności podmiotów sektora prywatnego. Przyczyniają się one bowiem do kreowania atrakcyjnych warunków

sprzyjających prowadzeniu działalności gospodarczej oraz podnoszeniu jej wydajności (m.in. poprzez rozbudowę niezbędnej

dla działalności podmiotów gospodarczych infrastruktury oraz tworzenie efektywnie wspierających wzrost

gospodarczy ram instytucjonalnych).

Dynamiczny rozwój sektora prywatnego przekłada się na wzrost jego przychodów i zysków przy równoczesnym wzroście

wynagrodzeń czynnika pracy możliwym dzięki rosnącej wydajności) będzie z kolei prowadzić do poszerzenia wpływów do

budżetu. Przyczyni się to tym samym do wzrostu dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych,

zapewniając możliwość finansowania zadań wynikających z funkcji państwa.

Zakłada się, że dzięki przedstawionym powyżej kierunkom zmian struktury środków rozwojowych wydatkowanych na realizację

celów strategii, udział tych środków w PKB będzie odpowiednio wysoki dla zapewnienia efektywnej realizacji strategicznych

zadań. Sprzyjać temu powinna kondycja makroekonomiczna gospodarki polskiej w najbliższych kilkunastu latach. Prognozy

zarówno instytucji krajowych, jak i renomowanych ośrodków międzynarodowych, wskazują na możliwość utrzymania się

stosunkowo wysokiego tempa wzrostu gospodarczego (choć niższego zarówno od odnotowanego w latach 2017–2018,

jak i prognozowanego na lata 2019–2024). Zgodnie z długookresowymi prognozami Ministerstwa Finansów120 w latach 2025–

2030 tempo wzrostu gospodarczego w ujęciu realnym będzie wahać się od 3% w 2025 r. do 2,7% w 2030 r., co przełoży się

na średnie roczne tempo wzrostu w tym okresie rzędu 2,8%. Wraz ze wzrostem gospodarczym wzrastać będą dochody

sektora finansów publicznych, co powinno umożliwić finansowanie działań rozwojowych w zakresie ich planowanej

realizacji ze środków publicznych.

Na uwagę zasługują także prowadzone na forum UE prace nad taksonomią, czyli jednolitym unijnym system klasyfikacji,

który ma za zadanie zaangażować kapitał prywatny w finansowanie niskoemisyjnej transformacji. Wprowadzone

zostaną zharmonizowane kryteria pozwalające ustalić, czy dana działalność gospodarcza jest zrównoważona pod względem

środowiskowym. Taksonomia będzie miała zastosowanie do produktów finansowych uwzględniających w swojej strategii

inwestycyjnej kryteria zrównoważoności. Prawdopodobnie koszt finansowania kapitałem prywatnym działalności, która nie

będzie postrzegana jako zrównoważona będzie wyższy niż w przypadku działalności ekonomicznej postrzeganej jako

zrównoważona – co oznacza, że będzie ona trudniejsza do sfinansowania za pomocą komercyjnych środków dłużnych.

Wytyczne dotyczące stosowania jednolitych wskaźników makroekonomicznych będących podstawą oszacowywania skutków

finansowych projektowanych ustaw.

Ramy finansowe PEP2040 bazują na częściach i działach budżetu państwa, wydatkach jednostek sektora instytucji

rządowych i samorządowych, budżecie środków europejskich i innych zagranicznych. Istotna część wydatków będzie pokryta

przez środki spółek sektora paliwowo-energetycznego, inne środki prywatne, czy finansowanie dłużne. Do puli źródeł należy

zaliczyć także systemy wsparcia, które w sposób pośredni pokrywają odbiorcy energii.

W kolejnej tabeli zestawiono źródła finansowania, które będą przyczyniać się do realizacji PEP, jednakże nie wyczerpują one

katalogu źródeł finansowania. Horyzont wydatkowania tych środków jest krótszy niż perspektywa PEP2040, ale

jednocześnie powstają nowe instrumenty, które będzie można wykorzystać w celu wdrażania polityki. Kierunki i zadania

PEP2040 stanowić powinny także jeden z wyznaczników montażu finansowego nowych programów, funduszy oraz

rezerwowania środków na realizację. Należy także zauważyć, że w wielu przypadkach PEP2040 wskazuje problemy, dla

których rozwiązania nie są znane lub ich szczegóły nie są skonkretyzowane, a źródła finansowania będą elementem tych

rozwiązań. Oszacowano, że zaprojektowana w PEP2040 transformacja energetyczna Polski, prowadzona w sposób

akceptowalny społecznie, przy jednoczesnym zagwarantowaniu bezpieczeństwa energetycznego, utrzymaniu

konkurencyjności gospodarki oraz ograniczeniu oddziaływania na środowisko wymagać będzie ogromnych nakładów

inwestycyjnych, których skala może osiągnąć w latach 2021–2040 ok. 1 600 mld PLN. W całym sektorze paliwowoenergetycznym mogą wynieść one ok. 867–890 mld zł, zaś w sektorach pozaenergetycznych (przemysł, gospodarstwa

domowe, usługi, transport i rolnictwo) kwota może sięgnąć ok. 745 mld PLN.

Ramy finansowe PEP2040 określone w budżecie państwa w planowaniu

wieloletnim

W zakresie prognoz ramy finansowe Strategii stanowią jedynie szacunki przedstawiające możliwy rząd wielkości wydatków,

jednak realizacja zadań Strategii w ramach krajowych środków budżetowych odbywać się będzie w ramach limitów środków

dla poszczególnych dysponentów, ustalanych w trakcie prac nad projektem ustawy budżetowej na dany rok bez konieczności

ich zwiększania z budżetu państwa”.

W związku z wystąpieniem w 2020 r. pandemii COVID-19 wprowadzono szczególne i nadzwyczajne rozwiązania niwelujące

negatywny wpływ pandemii na gospodarkę. Ww. działania mają istotny wpływ na kształt i stan budżetu państwa w 2020 r.,

przy czym prawdopodobne są implikacje w latach kolejnych. Ze względu na trwającą pandemię nie jest możliwe pełne

oszacowanie jej skutków. Wobec powyższego, dane zawarte w tabeli poniżej, w szczególności na lata 2021–2025, należy

uznać jako szacunkową, niewiążącą prognozę.

(mln PLN)

2016

2017

2018-2020

2021-2025

WYDATKI ROZWOJOWE BUDŻETU PAŃSTWA ZGODNIE Z DEFINICJĄ KLASYFIKACJI WYDATKÓW

ROZWOJOWYCH – KWR (skonsolidowane, z wyjątkiem dotacji dla jst)

47. Energia

17,96

16,86

52,24

87,06

48. Gospodarka złożami kopalin

1 068,91

3 013,47

6 123,57

10 205,95

Razem

1 086,87

3 030,34

6 175,81

10 293,02

WYDATKI WSPIERAJĄCE ROZWÓJ, NIEOBJĘTE KWR

47. Energia

51,45

56,91

162,55

270,91

48. Gospodarka złożami kopalin

20,95

27,19

72,21

120,35

Razem

72,40

84,11

234,76

391,26

WYDATKI POZOSTAŁYCH JEDNOSTEK SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH

(w przypadku braku danych o ostatecznych wydatkach jest to kwota dotacji z BP dla jednostki)

Fundusz Transportu Niskoemisyjnego (od 10.2020 środki w ramach NFOŚiGW)

Inne jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych

0,00

13,59

0,00

152,92

857,30

249,77

4 029,20

416,28

Razem

13,59

152,92

1 107,07

4 445,48

WYDATKI W RAMACH POLITYKI SPÓJNOŚCI i WSPÓŁFINANSOWANIE

Energia

B+R i przedsiębiorczość

Razem

799,40

217,66

2 474,56

145,56

12 702,99

1 409,28

11 262,44

1 249,47

1 017,06

2 620,12

14 112,27

12 511,91

WYDATKI W RAMACH INNYCH INSTRUMENTÓW I FUNDUSZY ZAGRANICZNYCH

CEF

Norweski Mechanizm Finansowy, Mechanizm Finansowy EOG

10,80

137,48

5,20

207,46

24,00

517,41

40,00

862,35

Razem

148,28

212,66

541,41

902,35

SUMA KOŃCOWA

2 338,20

6 100,15

22 171,32

28 544,02

obszar finansowania

rozwój wysokosprawnej kogeneracji

622,2 mln PLN

c)

36 300 mln PLN

2019–2048

2020–2042

2040*

horyzont

Koszty mechanizmu będą zawarte w rachunkach za

energię elektryczną.

Obowiązuje od III kw.2020 r. System został

zatwierdzony przez KE na okres 10 lat licząc od daty

pierwszej aukcji, jednakże same wypłaty pomocy

przyznanej w ramach tego systemu będą dokonywane

również po tym okresie.

Koszty mechanizmu będą zawarte w rachunkach za

energię elektryczną. System wsparcia został

zatwierdzony przez KE na okres 10 lat, jednakże same

wypłaty pomocy przyznanej w ramach tego systemu

będą dokonywane również po tym okresie.

Wsparcie będzie przysługiwało tylko jednostkom, dla

których emisja/emisyjność dwutlenku węgla będzie

spełniała określone w ustawie poziomy.

a) do 30.06.2016 r.,

b) do 30.06.2021 r. (możliwość organizowania

aukcji),

c) do 30.06.2021 r.,

Zgodnie z decyzją KE dot. notyfikacji systemu

wsparcia dla OZE, mechanizm aukcyjny nie powinien

przekroczyć wskazanej kwoty w perspektywie 2040 r.

Wielkość środków na „zielone certyfikaty” ma

charakter szacunkowy (nie jest również kwotą

maksymalną), biorąc pod uwagę okoliczność, że cena

świadectw pochodzenia jest ustalana na rynku.

*Systemy wsparcia zostały przyjęte na okres,

odpowiednio

dodatkowe informacje

W przypadku „–‘’ kwota lub horyzont trudny do określenia.

– 93 –

92

121 Niniejsza lista nie jest wyczerpanym katalogiem źródeł finansowania PEP2040, opracowana zgodnie z informacjami dostępnymi na koniec II kw. 2020 r.

System wsparcia wysokosprawnej

kogeneracji – numer środka

pomocowego SA.51192 (2019/N)

40 000 mln PLN

b)

ok. 4 000 mln PLN

(rocznie)

450 mln PLN (rocznie)

a)

wielkość środków

Monitor Polski

System wsparcia – rynek mocy –

zapewnienie impulsu inwestycyjnego

numer środka pomocowego: SA.46100 dla stabilnych i pewnych dostaw

energii

(2017/N)

Systemy wsparcia OZE

rozwój odnawialnych źródeł energii

a) „zielone certyfikaty oraz „błękitne

certyfikaty” – numer środka

pomocowego: SA.37345 (2015/NN),

b) aukcje na zakup energii dla energii

elektrycznej wytworzonej z OZE –

numer środka pomocowego

SA.43697 (2015/N),

c) taryfy FiT i FiP – numer środka

pomocowego: SA.51852 (2018/X)

nazwa / rodzaj

Zestawienie możliwych źródeł finansowania PEP2040 – środki krajowe i pozakrajowe121

pomoc na pokrycie kosztów

nadzwyczajnych oraz do 2016 r. na

zamykanie jednostek produkcyjnych

węgla

Program pomocowy SA.52832

(2019/N) – Polska – Zmiana pomocy

państwa dla polskiego sektora

węglowego w latach 2015–2023

przedsięwzięcia termomodernizacyjne

poprawa efektywności energetycznej

przedsiębiorstw

System wsparcia „białe certyfikaty”

4 000 mln PLN

500 mln PLN

200 mln PLN

600 mln PLN

1 000 mln PLN

2 000 mln PLN

93

–

–

g) 103 000 mln PLN

h)

6 700 mln PLN

a)

b)

c)

d)

e)

f)

12 991,97 mln PLN,

w tym 320,33 mln na

zamknięcie jednostek

produkcyjnych

wielkość środków

dodatkowe informacje

2030

od 1999

Możliwe przedłużenie horyzontu

Fundusz zasilany z budżetu państwa. W latach 19992018 przekazano na Fundusz 2 575 mln PLN, dalsze

kwoty trudne do określenia.

https://www.bgk.pl/samorzady/fundusze-iprogramy/fundusz-termomodernizacji-i-remontow/

Pomoc udzielana jest w formie: dotacji; zwolnień z

obowiązkowych opłat i kar, zwolnień z wpłat wobec

PFRON oraz opłat i kar wobec NFOŚiGW i PGWWP;

zwolnień z podatku od czynności cywilnoprawnej (PCC);

zwolnień z podatku dochodowego od osób prawnych

(CIT); zwolnień z wpłat z zysku; zwolnień z obowiązku

uzyskiwania koncesji na wydobywanie metanu.

2019–2025/2027* Szczegóły dotyczące źródeł zasilania NFOŚiGW oraz

oferty dostępne na

http://www.nfosigw.gov.pl/o-nfosigw/ oraz

http://nfosigw.gov.pl/oferta-finansowania/

e) Program Mój Prąd zasilany jest z rachunku

klimatycznego, środki pochodzą z ETS a NFOŚiGW

działa jako Krajowy operator systemu zielonych

inwestycji.

h) Program „Czyste Powietrze” obejmuje dotacje (w

tym udzielane w ramach programu Stop Smog),

pożyczki dla gmin oraz termomodernizacyjną ulgę

podatkową – 63,3 mld PLN. Kredyty udzielane przez

banki: 40 mld PLN.

h) Środki na ten cel mogą być przeznaczone m.in.

zakup floty, infrastrukturę ładowania, transport

publiczny, działania promocyjne i edukacyjne. Środki

pochodzą z dotacji celowych z budżetu państwa,

środki przekazywane przez OSP, wpływy z tytułu

opłaty zastępczej i opłaty emisyjnej.

2015–2023

horyzont

Monitor Polski

Fundusz Termomodernizacji

i Remontów

Środki NFOŚiGW, m.in.

działania poprawiające efektywność

energetyczną,

a) Energia Plus

b) Ciepłownictwo Powiatowe – pilotaż niskoemisyjne źródła energii, w tym

odnawialne źródła energii oraz

c) Agroenergia

wysokosprawna kogeneracja

d) Polska Geotermia Plus

ciepłownictwo systemowe

e) Mój Prąd

edukacja ekologiczna

f) Współfinansowanie projektów

finansowanych w I osi POIiŚ 2014– inne zielone inwestycje

poprawa jakości powietrza

2020

transport niskoemisyjny, w tym rozwój

g) Program „Czyste Powietrze”)

h) Środki z zobowiązania wieloletniego elektromobilności oraz transportu

opartego na paliwach alternatywnych

NFOŚiGW na rozwój transportu

niskoemisyjnego*

obszar finansowania

nazwa / rodzaj

Fundusz Modernizacyjny

modernizacja sektora energetycznego

Fundusze europejskie

transformacja regionów górniczych

– Fundusz Sprawiedliwej Transformacji

w ramach „Zielonego Ładu dla Europy”

budowa i modernizacja infrastruktury

energetycznej, inteligentne sieci

elektroenergetyczne, CCS

(w tym projekty wspólnego

zainteresowania – PCI, ang. Project of

Common Interest)

408 mln EUR

367 mln EUR

700 mln EUR

620 mln EUR

d)

e)

f)

g)

2021–2030

2021–2027

2021–2025

2021–2027

Fundusz będzie finansowany z aukcji 2% wszystkich

uprawnień do emisji w ramach systemu EU ETS.

Wielkość środków zależna od cen uprawnień.

Z Funduszu będą mogły skorzystać państwa UE,

Środki na etapie montażu finansowego – nie są znane

ani całkowite ramy funduszy, ani podział na

poszczególne programy

Środki w trakcie wydatkowania, realizacja projektów

służących realizacji PEP2040 nawet do 2023 r.

http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/

Środki krajowe, środki UE i inne środki dostępne

w ramach programów międzynarodowych

dodatkowe informacje

– 95 –

94

ok. 2 000 – 4 800 mln EUR

3 500 mln EUR

40,00 mln PLN

Szacunkowo powyżej

6 000 mln EUR

(przypuszczalnie ok.

3 000–4 000 mln EUR

w programach krajowych

i podobna alokacja

w Regionalnych

Programach Operacyjnych)

227 mln EUR

c)

2014–2020

–

horyzont

Monitor Polski

Fundusze europejskie

– Instrument “Łącząc Europę” (CEF –

ang. Connecting Europe Facility)

Fundusze europejskie

a) OZE

– programy operacyjne w perspektywie b) efektywność energetyczna

finansowej 2021–2027

w budynkach

c) efektywność energetyczna

w przedsiębiorstwach

d) sieci ciepłownicze

e) wysokosprawna kogeneracja

f) infrastruktura elektroenergetyczna

g) infrastruktura gazowa

1 217 mln EUR

2 240 mln EUR

Fundusze europejskie

a) OZE

– programy operacyjne w perspektywie b) efektywność energetyczna

finansowej 2014–2020

w budynkach

c) efektywność energetyczna

w przedsiębiorstwach

d) sieci ciepłownicze

e) wysokosprawna kogeneracja

f) infrastruktura elektroenergetyczna

g) infrastruktura gazowa

a)

b)

–

badania i rozwój, wczesne wdrożenia

innowacyjnych rozwiązań

Środki NCBiR,

projekty badawcze

wielkość środków

obszar finansowania

nazwa / rodzaj

111,289 mln EUR

–

„zielona” transformacja gospodarki

(w tym obszaru energii), transformacja

cyfrowa

badania i rozwój

ochrona środowiska i klimatu

wsparcie instytucji krajowych

(ministerstw, jednostek centralnych

oraz samorządów) przy wprowadzaniu

reform strukturalnych

wysokosprawna kogeneracja,

modernizacja sieci i źródeł w

systemach ciepłowniczych, poprawa

efektywności energetycznej w

szkołach, geotermia, mała energetyka

wodna, projekty dot. produkcji peletu

Europejski Instrument na Rzecz

Odbudowy i Zwiększania Odporności

Horizon Europe

Program LIFE

Program wspierania reform

strukturalnych

Norweski Mechanizm Finansowy,

Mechanizm Finansowy EOG

Międzynarodowe Instytucje Finansowe, w szczególności działania

w tym Bank Światowy, EBI, EBOiR

antysmogowe, poprawa efektywności

energetycznej, energetyka odnawialna

95

–

2021–2024

2014–2020

2021–2027

2021–2027

2021–2031

2021–2027

horyzont

Programy i mechanizmy powstają na bieżąco, jako

odpowiedź na obserwowane potrzeby

Kwota obejmuje grant dostępny na wskazane

działania oraz współfinansowanie krajowe.

*Kwota to całkowity (dla wszystkich państw

członkowskich UE) budżet instrumentu; realizacja

projektów sprzyja wdrażaniu PEP2040

Kontynuacja programu rozpoczętego w 1992 r.

Następca programu Horizon 2020

Nowy program mający dać impuls inwestycyjny wz.

zielonej transformacji gospodarczej i transformacji

cyfrowej w okresie spowolnienia gospodarczego

spowodowanego COVID-19.

W ramach dotychczas obowiązującego programu

Investment Plan for Europe (Juncker Plan) dla

inwestycji na terenie Polski przyznano ponad 3,7 mld

EUR na realizację inwestycji o wartości prawie 18,6

mld EUR.

w których PKB per capita jest niższy od 60% średniej

UE, w tym Polska. Projekty dotyczące wytwarzania

energii z wykorzystaniem paliw stałych będą

wyłączone, z wyjątkiem ogrzewania sieciowego

w Bułgarii i Rumunii.

dodatkowe informacje

Monitor Polski

222,8 mln EUR*

ok. 5 000 mln EUR

–

Szacunkowo

ok. 21 900 mln EUR

Szacunkowo powyżej

6 000 – 7 000 mln EUR

(trudna do oszacowania

alokacja dla sektora energii)

niskoemisyjna infrastruktura, B+R,

MŚP, budowanie kompetencji

InvestEU

wielkość środków

obszar finansowania

nazwa / rodzaj

Lista projektów strategicznych PEP i SOR

Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju – do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) – SOR, przyjęta przez Radę

Ministrów 14 lutego 2017 r., jest kluczowym dokumentem państwa polskiego w obszarze średnio- i długofalowej polityki

gospodarczej. W Strategii wskazano obszary wpływające na osiągnięcie jej celów, a jednym z obszarów SOR jest „Energia”.

W każdym z obszarów SOR wyróżniono kierunki interwencji, a następnie projekty strategiczne i działania uzupełniające.

Zapisy zawarte w SOR w obszarze „Energia” zostały odzwierciedlone i uszczegółowione w Polityce energetycznej Polski do

2040 r.

Poniżej znajduje się lista projektów strategicznych wg obszarów interwencji. Przyjęte oznaczenia odnoszą się do kolejnego

numeru obszaru interwencji, zaś numer w nawiasie jest numerem kolejnym w ramach obszaru interwencji. Posłużyło to do

oznaczenia ich w PEP2040.

Obszar interwencji

Nazwa i oznaczenie projektu strategicznego SOR

Ulokowanie

w PEP2040

1. Poprawa bezpieczeństwa

energetycznego kraju

PS.1(1) Wdrożenie rynku mocy

PS.1(2) Program polskiej energetyki jądrowej

PS.1(3) Hub gazowy

cel szczegółowy 2

cel szczegółowy 5

cel szczegółowy 4

2. Poprawa efektywności

energetycznej

PS.2(1) Program budowy inteligentnej sieci

elektroenergetycznej w Polsce

cel szczegółowy 2

cel szczegółowy 4

cel szczegółowy 6

3. Rozwój techniki

PS.3(1) Program Rozwoju Elektromobilności

PS.3(2) Rozwój i wykorzystanie potencjału geotermalnego

w Polsce

PS.3(3) Energetyka rozproszona

PS.3(4) Wykorzystanie potencjału hydroenergetycznego

PS.3(5) Innowacyjne metody poszukiwania i wydobycia

węglowodorów (projekt zamknięty)

4. Restrukturyzacja sektora

PS.4(1) Restrukturyzacja sektora górnictwa węgla

kamiennego

górnictwa węgla kamiennego

cel szczegółowy 6

cel szczegółowy 6

–

cel szczegółowy 1

Poniżej znajdują się projekty strategiczne PEP2040, na które składają się projekty SOR oraz nowe projekty. Niektóre terminy

realizacji zawarte w SOR zostały zaktualizowane

Cel szczegółowy

Oznaczenie i nazwa

projektu strategicznego

PEP2040

Oznaczenie

Termin realizacji

projektu SOR

Odpowiedzialni

1. Optymalne wykorzystanie PS.1.Transformacja

własnych zasobów

regionów węglowych

energetycznych

rozwinięcie

PS.4(1)

2021 – opracowanie planu; MFiPR, MAP,

realizacja zgodnie z planem MKiŚ,

2. Rozbudowa infrastruktury PS.2A. Rynek mocy

wytwórczej i sieciowej

PS.1(1)

2021 – wdrożenie,

2023 – decyzja

o kontynuacji

MKiŚ, OSPe

2023 – utworzenie OIRE

2028 – instalacja liczników

w gosp. domowych

MKiŚ, MC,

spółki

dystrybucji

2022

OSPg

2023

PERN S.A.

PS.2B. Budowa inteligentnej PS.2(1)

sieci elektroenergetycznej

3. Dywersyfikacja dostaw

PS.3A. Budowa Baltic Pipe poza SOR

i rozbudowa infrastruktury

sieciowej gazu ziemnego,

ropy naftowej oraz paliw PS.3B. Budowa drugiej nitki poza SOR

Rurociągu Pomorskiego

ciekłych

4. Rozwój rynków energii

Poz. 264

poza SOR

PS.4A. Wdrożenie Plan

działań w zakresie realizacji

celu udostępniania 70%

transgranicznych zdolności

przesyłowych

2025

OSPe

PS.4B. Hub gazowy

PS.1(3)

2023

MKiŚ, OSPg,

OSDg, OSMg,

TGE

PS.4C. Program rozwoju

elektromobilności

PS.3(1)

2025

5. Wdrożenie energetyki

jądrowej

PS.5. Program polskiej

energetyki jądrowej

PS.1(2)

wdrażanie – cała

perspektywa PEP2040

MKiŚ, inwestor

6. Rozwój odnawialnych

źródeł energii

PS.6. Wdrożenie morskiej

energetyki wiatrowej

poza SOR

2025

MKiŚ

7. Rozwój ciepłownictwa

i kogeneracji

PS.7. Rozwój ciepłownictwa poza SOR

systemowego

2030

MKiŚ

8. Poprawa efektywności

energetycznej

PS.8. Promowanie poprawy poza SOR

efektywności energetycznej

cała perspektywa

dokumentu

MKiŚ,

NFOŚiGW,

WFOŚiGW

Wskaźniki PEP2040

Poniżej znajduje się lista kluczowych wskaźników właściwej realizacji PEP2040, rozszerzona w stosunku do listy

przedstawionej w SOR w odniesieniu do obszaru „Energia”121.

Jednostka

miary

Wartość

bazowa (2018)

Wartość

docelowa (2030)

Źródło

Udział węgla w wytwarzaniu energii

elektrycznej

%

77

 56

MKiŚ

Udział odnawialnych źródeł energii

w końcowym zużyciu energii brutto

%

11,3

23

Eurostat

Udział odnawialnych źródeł energii

w transporcie

%

5,6

14

MKiŚ

Średnioroczny przyrost OZE

w ciepłownictwie i chłodnictwie

(w stosunku do 2020 r.)

%

14,5

+1,1 pp. r/r

MKiŚ

101,1

 91,3

(o 23% mniej niż

118,6)

MKiŚ

mln t

300,5

 241122

(o 30% mniej

niż 345)

MKiŚ

%

23

100

MKiŚ

min./odb.

133

 85123

MKiŚ

Liczba punktów wolnego ładowania

pojazdów elektrycznych

szt.

900

49 000

MKiŚ

Liczba punktów szybkiego ładowania

pojazdów elektrycznych

szt.

300

11 000

MKiŚ

Udział pojazdów zeroemisyjnych

w zakupach nowej floty komunikacji

publicznej w miastach powyżej 100 tys.

mieszkańców

%

4

100

(cel na 2025 r.)

GUS/CEPIK/MKiŚ

Udział pojazdów zeroemisyjnych we

flocie komunikacji publicznej

w miastach powyżej 100 tys.

mieszkańców

%

2

100

GUS/CEPIK/MKiŚ

Odsetek gospodarstw domowych

wyposażonych w liczniki zdalnego

odczytu

%

b.d.

 80

(80 w 2028 r.)

MKiŚ

Nazwa wskaźnika

Zużycie energii pierwotnej (23%

oszczędności energii w stosunku do

prognozy PRIMES 2007)

Emisje CO2 (redukcja o 30% w

stosunku do poziomu z 1990 r.)

Odsetek gmin posiadający dokument

planowania energetycznego

SAIDI

Mtoe

121 Odstąpiono od wskaźnika z SOR „Liczba obszarów zrównoważonych energetycznie na poziomie lokalnym” ze względu na brak

wypracowania odpowiednich definicji w tym zakresie na poziomie UE.

122 Cel wyznaczony w oparciu o dane z Krajowego Raportu Inwentaryzacyjnego 2020, MKiŚ. Wartość docelowa emisji CO2 z uwzględnieniem

LULUCF na 2030 r. jest bardziej ambitna względem prognoz zawartych w załączniku 2 do PEP2040 i załączniku 2 do KPEiK.

123 Wartość zmieniona w stosunku do SOR po dodatkowej ocenie realnych możliwości.

Odsetek gospodarstw domowych

w miastach wykorzystujących

(indywidulanie) węgiel kamienny do

ogrzewania pomieszczeń

%

24,7

0

MKiŚ/GUS

Odsetek gospodarstw domowych na

wsiach wykorzystujących

(indywidulanie) węgiel kamienny do

ogrzewania pomieszczeń

%

88,4

0

(cel na 2040 r.)

MKiŚ/GUS

Liczba gospodarstw domowych

w miastach przyłączonych do sieci

ciepłowniczej

–

5,3 mln

+1,5 mln

GUS

Liczba odbiorców końcowych gazu

ziemnego

–

7,2 mln

+1,5 mln

(cel na 2024)

GUS/MKiŚ

Liczba obszarów zrównoważonych

energetycznie na poziomie lokalnym

(klastrów energii, spółdzielni

energetycznych)

–

66 klastrów

energii

(I poł. 2020)

300

MKiŚ

Liczba prosumentów energii

odnawialnej

–

190 tys.

(I poł. 2020)

1 mln

MKiŚ/URE

Poziom ubóstwa energetycznego

%

9,4

GUS

Dokumenty powiązane

Dokumenty strategiczne, programy i plany

dokumenty horyzontalne,

w tym na poziomie

unijnym

i międzynarodowym

Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030, 2020,

Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego

włączeniu społecznemu, 2010.

Komunikat Komisji Europejskiej Czysta planeta dla wszystkich – Europejska długoterminowa

wizja strategiczna dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla

klimatu gospodarki, 2018.

Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. Agenda 2030

na rzecz Zrównoważonego Rozwoju, ONZ 2015.

Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, 1992.

efektywność energetyczna – Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski 2017, 2017.

Krajowy plan mający na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii, 2015.

elektromobilność – Plan rozwoju elektromobilności, 2017.

i paliwa alternatywne

Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych, ME 2017.

emisje zanieczyszczeń, – Polityka ekologiczna państwa 2030 – strategia rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki

wodnej

ochrona powietrza

Krajowy Program Ochrony Powietrza do roku 2020 (z perspektywą do 2030)

Krajowy Program Ograniczania Zanieczyszczeń Powietrza”

energetyka jądrowa – Program polskiej energetyki jądrowej, 2020.

Krajowy Plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem

jądrowym, 2015.

energia elektryczna – Dziesięcioletni plan rozwoju sieci o zasięgu wspólnotowym, ENTSO-E 2016.

Plan rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na energię

elektryczną na lata 2021–2030, PSE 2020.

Regulacja jakościowa w latach 2018–2025 dla Operatorów Systemów Dystrybucyjnych

(którzy dokonali, z dniem 1 lipca 2007 r., rozdzielenia działalności), URE 2018.

gaz ziemny – Dziesięcioletni Plan Rozwoju Systemu Przesyłowego (TYNDP – Ten-Year Network

Development Plan), ENTSO-G 2017.

Krajowy Dziesięcioletni Plan Rozwoju Systemu Przesyłowego 2020-2029, GAZ-SYSTEM

S.A. 2019.

Plan działań na rzecz integracji bałtyckiego rynku energii – BEMIP (ang. Baltic Energy Market

Interconnection Plan), 2009, aktualizacja 2015.

odnawialne źródła energii – Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych do 2020 r., 2010.

odpady, spalarnie – Krajowy plan gospodarki odpadami 2022, 2016.

odpadów

ropa i paliwa naftowe – Polityka Rządu RP dla infrastruktury logistycznej w sektorze naftowym, 2017.

węgiel kamienny – Program dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce (perspektywa 2030 r.), 2018.

i brunatny

Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce (perspektywa 2030 r.), 2018.

strategie wynikające – Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) oraz

z systemu zarządzania

zintegrowane strategie (oprócz PEP2040): (1) Polityka ekologiczna państwa 2030 – strategia

rozwojem kraju

rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej, (2) Strategia zrównoważonego rozwoju

wsi, rolnictwa i rybactwa 2030, (3) Strategia zrównoważonego rozwoju transportu do 2030

roku, (4) Strategia produktywności (projekt), (5) Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego

2030, (6) Strategia „Sprawne i nowoczesne państwo” (projekt), (7) Strategia rozwoju kapitału

społecznego, (8) Strategia rozwoju kapitału ludzkiego.

Poniżej zamieszczono schemat obrazujący kształt zintegrowanego systemu zarządzania

polityką rozwoju na poziomie krajowym.

Ustawy krajowe

ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2020 r. poz. 833, z późn. zm.)

ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792, z późn. zm.)

ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r. poz. 1219, z późn. zm.)

ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1233, z późn. zm.)

ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (Dz. U. z 2021 r. poz. 133)

ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2019 r. poz.1295, z późn. zm.)

ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania

w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 411, z

późn. zm.)

ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1856, z późn. zm.)

ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa

w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2021 r. poz. 247)

ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1064, z późn. zm.)

ustawa z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji

towarzyszących (Dz. U. z 2018 r. poz. 1537, z późn. zm.)

ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2020 r. poz. 797, z późn. zm.)

ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2020 r. poz. 261, z późn. zm.)

ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 264, z późn. zm.)

ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz. U. z 2020 r. poz. 136,

z późń. zm.)

ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r. poz. 310, z późn. zm.)

ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o rynku mocy (Dz. U. z 2020 r. poz. 247, z późn. zm.)

ustawa z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 110)

ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1369)

ustawa z dnia 14 grudnia 2018 r. o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji (Dz. U. z 2021 r. poz.

144)

Regulacje UE

dyrektywa dotycząca rynku gazu ziemnego ‒ dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2009/73/WE z 13 lipca

2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 2003/55/WE (Dz. Urz. UE L

211 z 14.08.2009, str. 94, z późn. zm.)

dyrektywa ws ekoprojektu dla produktów związanych z energią – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

2009/125/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla

produktów związanych z energią (Dz. Urz. UE L 285 z 31.10.2009, str. 10, z późn. zm.).

dyrektywa IED – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji

przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, str. 17)

dyrektywa MCP – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2193 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie

ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza ze średnich obiektów energetycznego spalania (Dz. Urz. UE L

313 z 28.11.2015, str. 1)

dyrektywa NIS – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1148 z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie środków na

rzecz wysokiego wspólnego poziomu bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych na terytorium Unii

(cyberbezpieczeństwo) (Dz. Urz. UE L 194 z 19.07.2016, str. 1)

dyrektywa w sprawie redukcji zanieczyszczeń – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia

14grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosfery, zmiany dyrektywy

2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE (Dz. Urz. UE L 344 z 17.12.2016, str. 1)

dyrektywa o efektywności energetycznej / dyrektywa EED – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2002

z dnia 11 grudnia 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej (Dz. Urz. UE L 328 z

21.12.2018, str. 210) [z pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”]

dyrektywa o efektywności energetycznej budynków – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/844 z dnia

30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę

2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej (Dz. Urz. UE L 156 z 19.06.2018, str. 75) [z pakietu „Czysta energia dla

wszystkich Europejczyków”]

dyrektywa o zapasach – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2009/119/WE z dnia 14 września 2009 r.

nakładająca na państwa członkowskie obowiązek utrzymywania minimalnych zapasów ropy naftowej lub produktów

ropopochodnych (Dz. Urz. UE L 265 z 09.10.2009, str. 9, z późn. zm.)

dyrektywa OZE / dyrektywa RED II – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r.

w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (wersja przekształcona) (Dz. Urz. UE L 328 z 21.12.2018,

str. 82, z późn. zm.) [z pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”]

dyrektywa rynkowa / dyrektywa w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej – dyrektywa

Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego

energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE [z pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”] (Dz.

Urz. UE L 158 z 14.06.2019, str. 125)

rozporządzenie 715/2009 – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2009 z dnia 13 lipca 2009 r.

w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1775/2005 (Dz. Urz.

UE L 211 z 14.08.2009, str. 36)

rozporządzenie ESR – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/842 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie

wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. przyczyniających

się do działań na rzecz klimatu w celu wywiązania się z zobowiązań wynikających z Porozumienia paryskiego oraz zmieniające

rozporządzenie (UE) nr 525/2013 (Dz. Urz. UE L 156 z 19.06.2018, str. 26)

rozporządzenie o zarządzaniu unią energetyczną / rozporządzenie governance – rozporządzenie Parlamentu

Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami

w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE,

2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/WE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia

rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 525/2013 [z pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”]

(Dz. Urz. UE L 328 z 21.12.2018, str. 1, z późn. zm.)

rozporządzenie rynkowe / rozporządzenie w sprawie wewnętrznego rynku energii – rozporządzenie Parlamentu

Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej (Dz. Urz.

UE L 158 z 14.06.2019, str. 54) [z pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”]

rozporządzenie SoS – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1938 z dnia 25 października 2017 r.

dotyczące środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylające rozporządzenie (UE) nr 994/2010

(Dz. Urz. UE L 280 z 28.10.2017, str. 1)

rozporządzenie ws. Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) – rozporządzenie Parlamentu

Europejskiego i Rady (UE) 2019/942 z dnia 5 czerwca 2019 r. ustanawiające Agencję Unii Europejskiej ds. Współpracy

Organów Regulacji Energetyki (Dz. Urz. UE L 158 z 14.06.2019, str. 22) [z pakietu „Czysta energia dla wszystkich

Europejczyków”]

rozporządzenie ws. gotowości na ryzyko w systemie elektroenergetycznym – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego

i Rady (UE) 2019/941 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie gotowości na wypadek zagrożeń w sektorze energii elektrycznej

i uchylające dyrektywę 2005/89/WE (Dz. Urz. UE L 158 z 14.06.2019, str. 1) [z pakietu „Czysta energia dla wszystkich

Europejczyków”]

Wykaz skrótów

BAT

CNG

DSR

EJ

ENTSO-E

ENTSO-G

EU ETS

FBA

FSRU

GHG

GUD

GUS

HTR

ICT

IOŚ-PIB

JWCD

KSE

LNG

MAP

MC

MFiPR

MKiŚ

MRPiT

MRiRW

MRiPS

MSW

MI

NCW

nN

OIRE

OSDe

OSDg

OSM

OSPe

OSPg

OZE

PIG-PIB

PPA

PMG

PPEJ

PRSIE

PURE

SAIDI

SAIFI

SN

SOR

UE

– najlepsze dostępne techniki, ang. best available techniques

– gaz ziemny w postaci sprężonej, ang. compressed natural gas

– zarządzanie popytem, odpowiedź strony popytowej, ang. demand side response

– elektrownia jądrowa, energetyka jądrowa

– Europejska Sieć Operatorów Systemów Przesyłowych Energii Elektrycznej, ang. European Network of

Transmission System Operators for Electricity

– Europejska Sieć Operatorów Systemów Przesyłowych Gazowych, ang. European Network of Transmission

System Operators for Gas

– europejski system handlu uprawnieniami do emisji CO2, ang. European Union Emissions Trading System

– metoda wyznaczania i alokacji transgranicznych zdolności przesyłowych w oparciu o fizyczne przepływy

energii elektrycznej, ang. flow-based allocation

– pływający terminal regazyfikacyjny gazu ziemnego ang. floating storage regasification unit

– gazy cieplarniane, ang. greenhouse gases

– generalne umowy dystrybucji

– Główny Urząd Statystyczny

– wysokotemperaturowy reaktor jądrowy, ang. high temperature reactor

– technologie informacyjne i telekomunikacyjne, ang. information and communication technology

– Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy

– jednostki wytwórcze centralnie dysponowane (przez OSPe)

– krajowy system elektroenergetyczny

– gaz ziemny w postaci skroplonej, ang. liquefied natural gas

– minister właściwy do spraw aktywów państwowych oraz do spraw gospodarki złożami kopalin

– minister właściwy do spraw informatyzacji

– minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego

– minister właściwy do spraw energii, do spraw klimatu oraz do spraw środowiska

– minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz

mieszkalnictwa, do spraw gospodarki oraz do spraw pracy

– minister właściwy do spraw rolnictwa oraz do spraw rozwoju wsi

– minister właściwy do spraw polityki społecznej

– minister właściwy do spraw wewnętrznych

– minister właściwy do spraw transportu

– Narodowy Cel Wskaźnikowy (dotyczy udziału OZE w transporcie)

– linie elektroenergetyczne niskiego napięcia

– operator informacji rynku energii

– operatorzy systemów dystrybucyjnych elektroenergetycznych

– operatorzy systemów dystrybucyjnych gazowych

– operator systemu magazynowania gazu ziemnego

– operator systemu przesyłowego elektroenergetycznego – Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A.

(PSE S.A.)

– operator systemu przesyłowego gazowego – Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM S.A.

– odnawialne źródła energii

– Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy

– długoterminowe umowy zakupu energii, ang. power purchase agreement

– podziemne magazyny gazu

– Polski program energetyki jądrowej

– Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej

– Urzędu Regulacji Energetyki

– wskaźnik przeciętnego systemowego czasu trwania przerwy w dostawach energii, ang. System Average

Interruption Duration Index

– wskaźnik przeciętnej systemowej częstości przerw w dostawach energii, ang. System Average Interruption

Frequency Index

– linie elektroenergetyczne średniego napięcia

– Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)

– Unia Europejska

– ZAŁĄCZNIK 1 –

Ocena realizacji poprzedniej

polityki energetycznej państwa

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Spis treści

Wprowadzenie ............................................................................................................................................................................ 3

1. Ocena realizacji celu polityki energetycznej państwa .......................................................................................................... 3

2. Ocena realizacji priorytetów Polityki energetycznej Polski do 2030 roku ............................................................................. 3

2.1. Ocena realizacji priorytetu 1. Poprawa efektywności energetycznej ............................................................................. 4

2.2. Ocena realizacji priorytetu 2. Wzrost bezpieczeństwa dostaw paliw i energii ............................................................... 8

2.2.1. Wzrost bezpieczeństwa dostaw węgla .................................................................................................................... 8

2.2.2. Wzrost bezpieczeństwa dostaw ropy naftowej i paliw płynnych do odbiorców ...................................................... 11

2.2.3. Wzrost bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego ................................................................................................... 13

2.2.4. Wzrost bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej ............................................................................................. 19

2.2.5. Wzrost bezpieczeństwa dostaw ciepła .................................................................................................................. 25

2.3. Ocena realizacji priorytetu 3. Dywersyfikacja struktury wytwarzania poprzez wprowadzenie energii jądrowej ........... 27

2.4.Ocena realizacji priorytetu 4. Rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw ................................ 28

2.5. Ocena realizacji priorytetu 5. Rozwój konkurencyjnych rynków paliw i energii ............................................................ 34

2.5.1. Rozwój rynku energii elektrycznej ......................................................................................................................... 34

2.5.2.

Rozwój rynku gazu ziemnego ............................................................................................................................... 42

2.5.3. Rozwój rynku paliw płynnych ................................................................................................................................. 44

2.6. Ocena realizacji priorytetu 6. Ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko ................................................ 45

3. Ocena wskaźników monitorowania realizacji PEP2030 ..................................................................................................... 49

4. Ocena realizacji działań Strategii „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” w obszarze

energetyki ........................................................................................................................................................................... 53

4.1. Ocena realizacji kierunku interwencji 1.1. Racjonalne i efektywne gospodarowanie zasobami kopalin ...................... 53

4.2. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.1. Lepsze wykorzystanie krajowych zasobów energii .................................... 53

4.3. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.2. Poprawa efektywności energetycznej ........................................................ 54

4.4. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.3. Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw importowanych surowców

energetycznych ............................................................................................................................................................ 54

4.5. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.4. Modernizacja sektora elektroenergetyki zawodowej, w tym przygotowania do

wprowadzenia energetyki jądrowej .............................................................................................................................. 54

4.6. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.5. Rozwój konkurencji na rynkach paliw i energii oraz umacnianie pozycji

odbiorcy ....................................................................................................................................................................... 54

4.7. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.6. Wzrost znaczenia rozproszonych, odnawialnych źródeł energii ................ 55

4.8. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.7. Rozwój energetyczny obszarów podmiejskich i wiejskich ......................... 55

5. Ocena wskaźników monitorowania realizacji Strategii BEIŚ w obszarze energetyki ......................................................... 57

6. Finansowanie ..................................................................................................................................................................... 60

6.1. Środki krajowe ............................................................................................................................................................. 60

6.2. Środki Unii Europejskiej ............................................................................................................................................... 61

6.3. Środki zagraniczne, pozaunijne ................................................................................................................................... 63

Wykaz skrótów ......................................................................................................................................................................... 64

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Wprowadzenie

Dotychczasowa polityka energetyczna państwa była prowadzona w oparciu o dwa dokumenty strategiczne – Politykę

energetyczną Polski do 2030 roku (PEP2030) uchwaloną w 2009 r. (na podstawie ustawy – Prawo energetyczne) oraz

Strategię „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” (Strategia BEIŚ) uchwaloną w 2014 r.

(na podstawie ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju). Dokumenty w znacznej mierze pokrywały się zagadnieniami,

jednakże miały odmienną funkcjonalność – PEP2030 odnosiła się do ustawowego celu polityki energetycznej państwa, zaś

Strategia BEiŚ ujmowała zagadnienia energetyczne w kontekście realizacji strategii rozwoju kraju.

Przedstawiona poniżej ocena ma charakter jakościowy. Realizacja działań zaplanowanych w obu dokumentach została

wkomponowana w całościowy opis zmian, jakie nastąpiły w podsektorach. Stanowi to punkt wyjścia i odniesienia dla kierunków

interwencji oraz zaplanowanych działań w Polityce energetycznej Polski do 2040 r.

Ze względu na znaczne pokrywanie się wyzwań zaadresowanych w obu dokumentach, a także jakościowy charakter

podsumowania, ocena realizacji Strategii BEiŚ w dużej mierze zawiera odwołania do opisów towarzyszących realizacji

priorytetów PEP2030. Dotyczy to także części sprawozdającej wskaźniki obu dokumentów.

Ocena realizacji celu polityki energetycznej państwa

Zgodnie z ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne, celem polityki energetycznej państwa jest zapewnienie

bezpieczeństwa energetycznego kraju, wzrostu konkurencyjności gospodarki i jej efektywności energetycznej, a także ochrony

środowiska. Ocenia się, że funkcjonowanie sektora w oparciu o dotychczasową politykę energetyczną, realizacja

działań zaplanowanych w obowiązujących dokumentach strategicznych oraz działania wynikające z monitorowania

sektora i sytuacji na rynku pozwoliły zapewnić realizację ustawowego celu.

W 2015 r. opublikowano projekt Polityki energetycznej Polski do 2050 roku, jednakże powołany w II połowie 2015 r. nowy Rząd

RP zdecydował o podjęciu prac nad kilkoma istotnymi wyzwaniami, dla których rozwiązania nie zostały określone w ww.

projekcie. Kluczowym elementem stały się prace nad rynkiem mocy – ostateczny kształt tego mechanizm determinował

przyszły bilans energetyczny. Prace nad ustawą o rynku mocy, w tym notyfikacja Komisji Europejskiej trwały do końca 2017 r.

Drugim ważnym elementem, wpływającym na kształt polityki energetycznej były prace nad nowymi regulacjami Unii

Europejskiej w ramach pakietu Czysta energia dla wszystkich Europejczyków – tzw. pakietu zimowego. Zakończony dopiero

w drugie połowie 2018 r. proces negocjacji dyrektyw i rozporządzeń pozwolił na sfinalizowanie prac nad projektem Krajowego

planu na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 (KPEiK). Prace nad nowym projektem polityki energetycznej państwa

prowadzone były równolegle. Projekt nowej PEP2040 został przedłożony do wstępnych konsultacji w 2018 r., a następnie po

analizie rekomendacji Komisji Europejskiej do KPEiK w 2019 r. został skierowany do konsultacji publicznych w ramach

strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.

Ocena realizacji priorytetów Polityki energetycznej Polski do 2030 roku

Przyjęta w 2009 r. Polityka energetyczna Polski do 2030 r. była dokumentem określającym sposób realizacji ustawowego celu,

w oparciu o sześć priorytetów, w ramach których wyznaczono szereg działań. Większość zadań została zrealizowana, od

niektórych odstąpiono, gdyż rynek i sektor podlegał zmianom i różnym wpływom. Ocenę realizacji PEP w podziale na priorytety

przedstawiono poniżej odnosząc się do działań wskazanych w PEP2030, choć ma ona charakter jakościowy, wykraczający

poza te działania.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

2.1. Ocena realizacji priorytetu 1. Poprawa efektywności energetycznej1

Ocenę tego kierunku odniesiono do efektywnego wykorzystania energii końcowej oraz do oszczędności wykorzystania energii

pierwotnej. Niezwykle istotną rolę w zakresie poprawy efektywności energetycznej odegrały finansowe formy wsparcia, co

wskazują dane w rozdziale 6.

Wzrost efektywności energetycznej wpływa na każdy element celu polityki energetycznej – mniejsza energochłonność PKB

wpływa na konkurencyjność całej gospodarki, lepsze wykorzystanie energii pierwotnej pozwala na korzystanie z zasobów w

dłuższej perspektywie, co wpływa zarówno na bezpieczeństwo energetyczne, jak i ograniczenie wpływu na środowisko. Z tego

względu kwestia efektywności energetycznej jest traktowana w sposób priorytetowy. Jednym z głównych celów działań

podejmowanych w ramach tego priorytetu było dążenie do oddzielenia trendu wzrostu PKB od trendu wzrostu zużycia energii.

Zapewnienie gospodarce stabilnych dostaw energii po akceptowalnej ekonomicznie cenie oraz zwiększenie efektywności jej

wykorzystania zarówno przez przedsiębiorstwa, sektor publiczny, jak i gospodarstwa domowe jest jednym z podstawowych

wyzwań rozwojowych.

Wskaźniki pozwalające na ocenę poprawy efektywności energetycznej są dostępne z ponad 2-letnim opóźnieniem, ze względu

na bardzo duży zakres danych wykorzystywanych w algorytmie. Utrudnia to ocenę skuteczności wdrożonych mechanizmów

i działań. Dla pełniejszej oceny poprawy efektywności energetycznej dane przedstawione są w okresie 10-letnim.

Końcowe wykorzystanie energii

W latach 2008-2018 nastąpił wzrost efektywności końcowego wykorzystania energii. Energochłonność pierwotna obniżała

się w tym okresie średnio o 2,6% rocznie, zaś energochłonność finalna o 2,0% rocznie. Najszybsze tempo poprawy

efektywności energetycznej odnotowano w przemyśle.

Do oceny efektywności energetycznej wykorzystywany jest także wskaźnik ODEX2, który pokazuje postęp w stosunku do

2000 r. (rok bazowy), co zapewnia realną porównywalność postępów. W latach 2008-2018 ODEX obniżył się z 78,1 do 66,2

pkt. Średnie tempo poprawy wyniosło 1,7%/rok. Najszybsze tempo poprawy (2,2% rocznie) zanotował przemysł przetwórczy,

dla którego wartość wskaźnika wyniosła 46,3 w 2018 r. Najwolniejsze tempo poprawy miało miejsce w sektorze gospodarstw

domowych, gdzie roczna poprawa efektywności energetycznej w latach 2009–2018 wyniosła 1,2%. W sektorze transportu

średnie tempo poprawy wyniosło 2,0%, a wartość wskaźnika w 2018 r. 73,9.

1 Patrz też: Efektywność wykorzystania energii w latach 2008-2018, GUS 2019.

2 Wskaźnik efektywności energetycznej ODEX jest otrzymywany poprzez agregowanie zmian w jednostkowym zużyciu energii,

obserwowanych w danym czasie na określonych poziomach użytkowania końcowego. Wskaźnik ODEX nie pokazuje bieżącego poziomu

energochłonności, lecz postęp w stosunku do roku bazowego; spadek wartości wskaźnika oznacza wzrost efektywności energetycznej. W

celu zmniejszenia przypadkowych wahań oblicza się 3-letnią średnią ruchomą.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

100

90

80

70

60

50

40

2007

2008

2009

2010

przemysł przetwórczy

2011

2012

transport

2013

2014

2015

gospodarstwa domowe

2016

2017

2018

ogółem

Rysunek 1. Wskaźnik ODEX w latach [rok 2000 = 100]

Efektywność energetyczna a sektory gospodarki

Istotnym działaniem dla poprawy efektywności energetycznej okazało się wprowadzenie nowych zasad regulacji cen ciepła

sieciowego wytwarzanego w skojarzeniu, które ograniczyły subsydiowanie skrośne i wpłynęły na ekonomizację działania

wytwórców. Mimo wsparcia dla wytwarzania energii elektrycznej w wysokosprawnej kogeneracji niemożliwym jest osiągniecie

w 2020 r. celu podwojenia wytwarzania energii elektrycznej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła (w porównaniu do 2006 r.),

jednakże cel ten zawsze wydawał się bardzo ambitny.

Niemniej ważne dla poprawy efektywności energetycznej były także zmiany dotyczące budownictwa, które zapoczątkowała

ustawa o charakterystyce energetycznej budynków, obowiązująca od 9 marca 2015 r. Celem ustanowienia tego aktu prawnego

była promocja poprawy charakterystyki energetycznej budynków, a także wprowadzenie usprawnionego systemu oceny

charakterystyki energetycznej budynków przy uwzględnieniu dotychczasowego doświadczenia. Ustawa reguluje m.in.: system

oceny energetycznej budynków, obowiązek przeglądów systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji, obowiązek podawania

informacji w zakresie efektywności energetycznej budynków lub ich części w reklamach dotyczących ich wynajmu lub

sprzedaży, w przypadku gdy dla budynku lub jego części sporządzono już świadectwo charakterystyki energetycznej 3. Wykaz

takich budynków znajduje się w centralnym rejestrze charakterystyki energetycznej budynków prowadzonym przez

Ministerstwo Rozwoju4.

Od 1 stycznia 2014 r. obowiązuje znowelizowane rozporządzenie regulujące kwestie związane z wyposażeniem technicznym

budynku, oszczędnością energii i izolacyjnością cieplną, w odniesieniu do budynków projektowanych, budowanych

i podlegających przebudowie lub przy zmianie sposobu użytkowania. Budynek i jego instalacje grzewcze, wentylacyjne,

3 Przepisy ustawy o charakterystyce energetycznej budynków nie przewidują obowiązku sporządzania świadectw charakterystyki

energetycznej w przypadku oddawania budynku do użytkowania, gdy budynek zostanie wzniesiony przez samego właściciela „na własny

użytek”. Świadectwo sporządza się w celu przekazania go najemcy lub kupującemu. Dokument określa wielkość zapotrzebowania na energię

niezbędną do zaspokojenia potrzeb związanych z użytkowaniem budynku lub części budynku, czyli energii na potrzeby ogrzewania

i wentylacji, przygotowania ciepłej wody użytkowej, chłodzenia, a w przypadku budynków niemieszkalnych również oświetlenia. Dzięki tym

informacjom właściciel, najemca lub użytkownik może określić orientacyjne roczne zapotrzebowanie na energię, a tym samym koszt

utrzymania związany z zapotrzebowaniem na energię. Natomiast, został nałożony obowiązek przekazania sporządzonego świadectwa

charakterystyki energetycznej dla budynków, w których całkowita powierzchnia użytkowa powyżej 250 m² jest zajmowana przez organy

wymiaru sprawiedliwości, prokuraturę oraz organy administracji publicznej i w których dokonywana jest obsługa interesantów.

4 https://rejestrcheb.miir.gov.pl

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

klimatyzacyjne, ciepłej wody użytkowej, a w przypadku budynków użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego,

produkcyjnych, gospodarczych i magazynowych – również oświetlenia wbudowanego, powinny być zaprojektowane

i wykonane w sposób zapewniający spełnienie wymagań minimalnych. Poziom wymagań w zakresie oszczędności energii

i izolacyjności cieplnej jest stopniowo podnoszony (ostatnia zmiana nastąpiła dnia 1 stycznia 2017 r., a dla budynków

użyteczności publicznej 1 stycznia 2019 r.) do 2021 r. Stopniowe wprowadzanie zmian regulacji ma na celu dostosowanie się

wszystkich uczestników rynku budowlanego do obowiązujących wymogów prawnych. Rozwiązanie to ma na celu wypełnienie

postanowień art. 9 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków 5, zgodnie z którym do dnia 31 grudnia

2020 r. wszystkie nowopowstające budynki powinny charakteryzować się niemal zerowym zużyciem energii.

W odniesieniu do zużycia energii w gospodarstwach domowych należy zwrócić uwagę na szczególną rolę programów

wsparcia oferowanych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, tj. dedykowanych

energooszczędnemu budownictwu, termomodernizacji i prosumentom energii odnawialnej. Niemniej ważne były działania

miękkie (edukacyjne), o których mowa w kolejnych akapitach tego rozdziału.

Dla poprawy efektywności energetycznej ogromne znaczenie miały także działania w sektorze wytwarzania energii. Wiele

jednostek wytwórczych energii elektrycznej zostało zmodernizowanych, tak aby spełniać regulacje unijne w zakresie emisji

zanieczyszczeń, dzięki czemu w wielu przypadkach wzrosła także ich sprawność. Na poprawę średniej sprawności w sektorze

wpływ mieć będą także elektrownie na parametry nadkrytyczne, o sprawności 45-46%. Ich łączna moc przekroczy 4,8 GW.

Proces inwestycyjny zaczął się w analizowanym okresie, a eksploatacja rozpocznie się w latach 2020-2021. Dodatkowo na

poprawę wpłynął również oddany już do użytku nowy, największy w krajowym systemie elektroenergetycznym (KSE) blok

wytwórczy w Kozienicach o mocy 1 075 MW. Do poprawy efektywności energetycznej w sektorze przyczynił się także szereg

inwestycji operatorów systemów przesyłowego i dystrybucyjnych (np. modernizacja i budowa nowych linii i wymiana

transformatorów), które wpłynęły na poprawę wskaźnika strat sieciowych.

Kompleksowy program edukacyjny oraz poprawa efektywności energetycznej

Na uwagę zasługuje szerzenie wiedzy i kształtowanie postaw proefektywnościowych. Przeprowadzono szereg działań

miękkich – kampanie informacyjne i edukacyjne dotyczące racjonalnego wykorzystania energii prowadzone przez ówczesne

Ministerstwo Gospodarki (Czas na oszczędzanie energii, Jak czytać etykiety energetyczne), Ministerstwo Energii (My

doradzamy – Ty oszczędzasz!), Ministerstwo Środowiska (Polak tym bardziej oszczędza ciepło; Wyłączamy prąd, włączamy

oszczędzanie) czy Urzędu Regulacji Energetyki (Uwolnij swoją energię, chroń środowisko).

Oprócz kampanii reklamowych przygotowany został film edukacyjny, informujący jak czytać etykiety energetyczne, jak również

podręcznik skierowany do jednostek sektora publicznego, który zawiera także przykłady dobrych praktyk oraz doświadczeń

związanych z przedsięwzięciami ukierunkowanymi na poprawę efektywności energetycznej. Materiały są dostępne na stronie

https://www.gov.pl/web/klimat/czas-na-oszczedzanie-energii.

Aktywność wykazał także Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który opracował poradnik Kto czyta, oszczędza.

Etykiety energetyczne – poradnik dla konsumentów, z myślą o konsumentach planujących zakup sprzętu gospodarstwa

domowego, jak również poradnik pt. Jak kupować lampy LED.

Dawne Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju opracowało dokument pt. Wspieranie inwestycji w modernizację budynków, który

stanowi syntetyczne podsumowanie dotychczasowej wiedzy, doświadczeń, działań oraz podjętych środków w zakresie

wspierania inwestycji w modernizację budynków poprzez zawarcie m.in.: przeglądu krajowych zasobów budowlanych,

opłacalnych sposobów renowacji właściwych dla typu budynków i strefy klimatycznej, przyszłościowej perspektywy

w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych przez podmioty fizyczne, sektor budowlany i instytucje finansowe, opartych na faktach

szacunków oczekiwanej oszczędności energii i szerszych korzyści.

Na stronie internetowej Ministerstwa Infrastruktury stworzona została zakładka Poprawa efektywności energetycznej

w transporcie6. Zamieszczone są tam dane, które mogą wpłynąć na decyzje, pomóc w identyfikacji i zastosowaniu rozwiązań

i przyczynić się do poprawy efektywności energetycznej. Znaleźć tam można m.in. takie pozycje jak

−

Zestawienie zużycia paliwa i emisji CO2 dla samochodów osobowych, w tym zestawienie samochodów o najniższej

wartości emisji CO2 wg rodzaju paliwa.

5 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

6 https://www.gov.pl/web/infrastruktura/poprawa-efektywnosci-energetycznej-w-transporcie

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

−

−

−

−

Poradnik Organizacja przestrzeni ulic w obszarach śródmiejskich, który stanowi wsparcie dla władz miast w identyfikacji

i stosowaniu rozwiązań w zakresie zrównoważonej polityki transportowej wpływającej pozytywnie na jakość życia

mieszkańców oraz ochronę środowiska, w tym poprawę efektywności energetycznej systemu transportowego.

Prace nad poradnikiem ustalania czynników energetyczno-emisyjnych w zamówieniach publicznych na zakup pojazdów

drogowych, dokument opisujący metodę umożliwiającą obliczenie kosztów emisji dla pojazdów niepodlegających

homologacji całopojazdowej, w przypadku stosowania pozacenowych kryteriów oceny ofert w postępowaniu o udzielenie

zamówienia publicznego.

Wytyczne - opracowanie i wdrożenie Planu Zrównoważonej Mobilności Miejskiej (Pierwsza i Druga edycja), dla

praktyków zajmujących się transportem miejskim oraz mobilnością, a także dla innych interesariuszy zaangażowanych

w kompleksowe zaplanowanie i wdrożenie Planu Zrównoważonej Mobilności Miejskiej.

Informacje o Europejskim Tygodniu Zrównoważonego Transportu (ETZT), największym corocznym wydarzeniu

poświęconemu lokalnej promocji ekologicznego transportu miejskiego, obchodzonym w Europie w dniach 16-22

września. Cykliczną imprezą towarzyszącą ETZT są również Dni Transportu Publicznego. Ministerstwo Infrastruktury

koordynuje organizację kampanii w Polsce.

W Urzędzie Regulacji Energetyki (URE) powstał Punkt Informacyjny dla Odbiorców Energii i Paliw Gazowych, który w ramach

swojej działalności opracował Poradnik Odbiorcy. Ponadto, na stronie internetowej URE stworzona została zakładka

Konsument, na której można znaleźć zbiór praw konsumenta, ostrzeżenia konsumenckie, nieetyczne praktyki sprzedawców,

porównanie sprzedawców energii elektrycznej. Wpływa to pozytywnie na poprawę świadomości konsumentów.

Na uwagę zasługuje także dofinansowane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

przedsięwzięcie Autobus energetyczny – mobilne centrum edukacyjno-informacyjne przeciwdziałania zmianom klimatu.

Treści, które zostały udostępnione jako element przedsięwzięcia zostały opracowane z myślą o nauczycielach, rodzicach

i uczniach. Link: http://autobusenergetyczny.pl/.

W zakresie tego zagadnienia należy podkreślić, że nowelizacją ustawy – Prawo energetyczne w 2015 r. zobligowano

operatorów systemów dystrybucyjnych energii do przekazywania odbiorcom końcowym, razem z rachunkiem za energię,

informacji umożliwiających porównanie obecnego zużycia ze zużyciem za ten sam okres w roku poprzednim, co ma istotny

wpływ na bardziej świadome wykorzystanie energii.

Warto także podkreślić, że dzięki działaniom informacyjnym zwiększającym świadomość konsumentów upowszechniła się

wiedza o normach o efektywności energetycznej, jak ISO 14001 i ISO 50001. Standardy zawierają informacje na temat

systemowego zarządzania energią. Określają i systematyzują wszystkie czynniki wpływające na zużycie energii, co jest

szczególnie istotne w kontekście właściwej gospodarki energetycznej przedsiębiorstw.

Możliwości dokonywania działań proefektywnościowych przez osoby prywatne, a w szczególności przez

spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, oraz wspieranie budownictwa efektywnego energetycznie

W 2014 r. w ramach współpracy Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju, dawnego Ministerstwa Gospodarki oraz NFOŚiGW

wypracowana została koncepcja Projektu Doradztwa Energetycznego (projekt realizowany jest ze środków Programu

Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020). W każdym regionie dostępna jest grupa profesjonalnych doradców

energetycznych, którzy nieodpłatnie udzielają pomocy osobom prywatnym, przedsiębiorcom, spółdzielniom i wspólnotom

mieszkaniowym i pracownikom jednostek sektora samorządowego. Ten sposób wsparcia ma ogromne znaczenie dla

wykorzystania potencjału oszczędności energii, gdyż mimo niewielkich jednostkowych oszczędności możliwe jest osiągniecie

efektu skali. Na dedykowanej stronie można znaleźć punkty informacyjne, jak również szereg informacji wspierających wiedzę

z zakresu efektywności energetycznej: https://doradztwo-energetyczne.gov.pl/

Działalność firm ESCO

Na szczególną uwagę zasługuje także upowszechnianie ESCO (ang. Energy Saving Company lub Energy Service Company),

czyli formuła realizacji działań służących oszczędności energii we współpracy z firmą, specjalizującą się w usługach

energetycznych. Atutem dla przedsiębiorstw ESCO jest to, że mogą być beneficjentami systemu świadectw efektywności

energetycznej czyli tzw. białych certyfikatów, dzięki przewidzianej w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

energetycznej7 możliwości agregowania oszczędności energii i przystępowania z nimi do przetargu w imieniu innych

podmiotów. Ponadto w ramach prowadzonej przez dawne Ministerstwo Gospodarki kampanii na rzecz racjonalnego

wykorzystania energii, w tym także przybliżenia zagadnień zawartych w ustawie o efektywności energetycznej w 2012 r.,

opracowane zostały dwa podręczniki – jeden opisujący system białych certyfikatów wprowadzony ustawa z 2011 r. w

kontekście funkcjonujących w krajach europejskich systemów zobowiązujących do efektywności energetycznej, a drugi

podręcznik został skierowany do jednostek sektora publicznego, który także definiuje pojęcie formuły ECSO oraz opisuje

podstawowe elementy umowy zawieranej w formule ESCO. W publikacji zawarto także zestawienie firm ESCO, działających

na terenie Polski i UE, dzięki czemu dostęp do wiedzy i warunki współpracy są łatwiejsze.. Link

https://www.gov.pl/web/klimat/zadania-jednostek-sektora-publicznego-w-zakresie-efektywnosci-energetycznej

Ocenia się, że realizowana polityka służyła poprawie efektywności energetycznej (zarówno energochłonności gospodarki

narodowej, jak i oszczędności energii) i powinna być kontynuowana. Działania w tym zakresie będą opierać się na inwestycjach

w przedsiębiorstwach, ciepłownictwie i wykorzystaniu końcowym energii (termomodernizacja w budownictwie, efektywność

paliwowa w transporcie, racjonalne korzystanie z energii przez odbiorców końcowych). W odniesieniu do przedsiębiorstw

istotna będzie koncentracja na zmniejszaniu strat energii elektrycznej, ciepła i ciepłej wody użytkowej. Zmiany wpływające na

energooszczędność budynków przyczynią się także do wdrażania nowych technologii w budownictwie i technice instalacyjnej.

Ponadto do poprawy efektywności energetycznej przyczyni się także rozwój konkurencyjnych rynków paliw, energii i usług

energetycznych. Prowadzone prace w zakresie bardziej energooszczędnych budynków mają na celu wzrost innowacyjności,

wdrażanie nowych technologii w budownictwie i technice instalacyjnej oraz zmniejszenie energochłonności, jak i generowanie

nowych miejsc pracy, a w konsekwencji wzrost konkurencyjności gospodarki i dobrostanu obywateli.

2.2. Ocena realizacji priorytetu 2. Wzrost bezpieczeństwa dostaw paliw i energii

2.2.1. Wzrost bezpieczeństwa dostaw węgla

Jako główny cel polityki energetycznej w tym zakresie wskazano racjonalne i efektywne gospodarowanie złożami węgla,

znajdującymi się na terenie kraju. To szczególnie istotne, gdyż polityka zakładała wykorzystanie węgla jako głównego paliwa

dla elektroenergetyki w celu zagwarantowania bezpieczeństwa energetycznego kraju. Jest to także uwarunkowane

historycznie i zasobowo – Polska nie posiada innych, znaczących, stabilnych źródeł wytwarzania energii. W poprzednich

dziesięcioleciach zdecydowano o oparciu polskiej elektroenergetyki o węgiel ze względu na bogate zasoby tego surowca,

jednocześnie zrezygnowano z budowy energetyki jądrowej, a potencjał wodny jest ograniczony.

W PEP2030 za kluczowe cele szczegółowe w odniesieniu do węgla uznano zaspokojenie krajowego zapotrzebowania na

węgiel oraz zagwarantowanie stabilnych dostaw do odbiorców i wymaganych parametrów jakościowych; wykorzystanie węgla

przy zastosowaniu sprawnych i niskoemisyjnych technologii, w tym zgazowania węgla oraz przerobu na paliwa ciekłe lub

gazowe; wykorzystanie nowoczesnych technologii w sektorze górnictwa węgla dla zwiększenia konkurencyjności,

bezpieczeństwa pracy, ochrony środowiska oraz stworzenia podstaw pod rozwój technologiczny i naukowy; maksymalne

zagospodarowanie metanu uwalnianego przy eksploatacji węgla w kopalniach.

Zadania zostały zrealizowane w różnym stopniu w zależności od uwarunkowań wynikających z przepisów prawa, możliwości

uzyskania środków finansowych, a także działań podejmowanych przez podmioty sektora górnictwa. Część z nich okazała się

niezasadna ze względu na zmiany gospodarcze lub rozwiązanie problemów innymi mechanizmami.

Zasoby surowcowe

Wprowadzenie hierarchiczności planowania i możliwości ustalania zasad zagospodarowania obszarów występowania złóż

węgla, które jeszcze nie są przedmiotem eksploatacji, a które stanowią cenną surowcową bazę rezerwową nie zostało

zrealizowane. Należy jednak podkreślić, że problem ochrony złóż kopalin, w tym złóż surowców energetycznych, został

wprowadzony do Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (KPZK 2030) oraz ujęty w Planie działań służących

realizacji KPZK 2030, przyjętych przez Radę Ministrów w dniu 4 czerwca 2013 r.8 Ponadto wprowadzono obowiązek określenia

7 Akt uchylony i zastąpiony ustawą z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej (Dz.U. 2020 r. poz. 264, z późn.zm.)

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

w procesach planistycznych i gospodarczych granic obszarów funkcjonalnych strategicznych złóż kopalin w celu ich prawnej

ochrony przed stałą zabudową i inwestycjami liniowymi. Działanie to ma zapewnić dostęp do krajowych zasobów

surowcowych, których wydobycie obecnie nie jest prowadzone, ale może być podjęte w miarę wyczerpywania się złóż obecnie

eksploatowanych i w wyniku rozwoju nowych technologii wydobywczych.

W ustawie Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2126) zapisano, że w celu zapewnienia ochrony złóż,

udokumentowane złoża kopalin ujawnia się w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin,

miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz planach zagospodarowania przestrzennego województwa.

W maju 2016 r. powołany został Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Surowcowej, którego zadaniem było opracowanie

projektu Polityki Surowcowej Państwa oraz zapewnienie instrumentów realizacji tej polityki, jednakże nie zakończono prac nad

tym dokumentem.

W 2020 r. wygasło wiele koncesji na wydobywanie węgla kamiennego przez polskie spółki węglowe. Proces koncesyjny jest

długotrwały. Taki stan faktyczny zagrażał ciągłości dostarczania węgla odbiorcom, w tym przede wszystkim energetyce

zawodowej. W sierpniu 2018 r. weszła w życie nowelizacja ustawy Prawo geologiczne i górnicze, dająca możliwość składania

przez przedsiębiorców wniosków o wydłużenie czasu trwania istniejących koncesji na wydobywanie węgla kamiennego w tych

samych obszarach górniczych bez konieczności załączania do nich decyzji środowiskowej, w oparciu o procedurę opiniowania,

a nie uzgadniania przez stronę samorządową. Zapewnia to skrócenie czasu procedowania wniosków, dzięki czemu może być

zachowana ciągłość pracy w ramach poszczególnych koncesji.

Poprawa bezpieczeństwa w górnictwie

W 2016 r. i 2017 r. weszły w życie rozporządzenia wykonawcze do ustawy Prawo geologiczne i górnicze w sprawie

szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu podziemnych zakładów górniczych, w sprawie ratownictwa

górniczego oraz w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących przechowywania i używania środków strzałowych i sprzętu

strzałowego w ruchu zakładu górniczego. Wprowadzone przepisy poprawiły bezpieczeństwo prowadzenia wydobycia węgla

przy ograniczeniu kosztów pracy.

Pokrycie zapotrzebowania na węgiel

Popyt na węgiel w gospodarce krajowej pokrywany był przede wszystkim zasobami własnymi. W niektórych latach import był

na poziomie kilkunastu procent zużycia globalnego, jednakże należy zauważyć, że wpływ na sytuację w danym roku mogą

mieć różne czynniki – od aktualnych możliwości wydobywczych, po ceny surowca na rynku światowym. W całym okresie nie

wpłynęło to znacząco na pogorszenie poziomu niezależności energetycznej Polski (w odniesieniu do pełnego bilansu energii),

który wciąż utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie (55% w 2018 r.), także w stosunku do średniej UE (44% w 2018 r.).

Szerszy opis dotyczący wydobycia węgla w stosunku do zapotrzebowania znajduje się w rozdziale 3, wskaźnik (2).

Jakość paliw

W odniesieniu do modernizacji technologii przygotowania węgla do energetycznego wykorzystania, należy zwrócić uwagę na

obowiązki i regulacje wynikające z opracowanej w 2017 r. aktualizacji ustawy o monitorowaniu i kontrolowaniu jakości paliw

stałych oraz 4 rozporządzeń wykonawczych, które wprowadziły wymagania jakościowe dla węgla sprzedawanego

gospodarstwom domowym. W połączeniu z rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie

wymagań dla kotłów na paliwo stałe wymuszono na producentach węgla inwestycje w zakłady przeróbki węgla. Dzięki tym

działaniom na rynek nie trafia węgiel o najniższych parametrach jakościowych, a do sprzedaży trafiać mogą tylko kotły na

paliwa stałe najwyższej klasy. Ma to ogromne znaczenie dla poprawy jakości powietrza - odbiorcy indywidulani mają pewność,

że kupują paliwo odpowiedniej jakości, a jednocześnie wykluczono możliwość zakupu paliw o bardzo dużej zawartości części

niepalnych, które mają wpływ na potęgowanie tzw. „niskiej emisji”.

8 W KPZK 2030 wprowadzona została także zasada hierarchiczności planowania przestrzennego, co znajdzie wyraz także w projektowanej

ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym kraju. Wskazano na konieczność opracowania wykazu złóż strategicznych kopalin

oraz ustalenia zakresu ich ochrony przed zabudową. Zobowiązano wojewodów do ujęcia tych złóż w wojewódzkich planach

zagospodarowania przestrzennego, co oznacza obowiązek uwzględnienia ich w planach zagospodarowania przestrzennego gmin.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Wykorzystanie metanu oraz zmiany technologiczne

W analizowanym okresie prowadzono prace związane z gospodarczym wykorzystaniem metanu uwalnianego

przy eksploatacji węgla. Ma to wpływ na poprawę bezpieczeństwa pracy, ale także pozwala na efektywne zagospodarowanie

zasobów, które w przeciwnym razie nie zostałyby wykorzystane. System wsparcia dla tego typu przedsięwzięć polegał m.in.

na ustanowieniu świadectw pochodzenia dla energii elektrycznej wytwarzanej z metanu. W dniu 11 marca 2010 r. weszła

w życie ustawa o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 21, poz.

104), zgodnie z którą metan uwalniany i ujmowany przy dołowych robotach górniczych w czynnych, likwidowanych lub

zlikwidowanych kopalniach węgla kamiennego objęty został systemem wsparcia dla energii elektrycznej wytwarzanej w

kogeneracji (tzw. fioletowe certyfikaty), wprowadzonego na podstawie art. 9a i 9l ustawy – Prawo energetyczne. Wprowadzone

mechanizmy wsparcia dla produkcji energii elektrycznej z metanu pochodzącego z kopalń węgla kamiennego nie są w stanie

zapewnić oczekiwanego wzrostu wytwarzania energii – okazało się to zbyt dużym wyzwaniem technicznym i ekonomicznym.

Oczekuje się, że zwiększenie ujęcia i zagospodarowania metanu możliwe będzie przy zastosowaniu najnowocześniejszych

technologii, w tym technologii, które znajdują się obecnie w fazie badań tj. np. przedeksploatacyjne ujęcie metanu z pokładów

węgla kamiennego9.

W 2013 r. Akademia Górniczo-Hutnicza jako lider wraz z Politechniką Wrocławską oraz Uniwersytetem Marii CurieSkłodowskiej w Lublinie opracowały technologię wykorzystania energetycznego metanu emitowanego z powietrzem

wentylacyjnym. Efektem zrealizowanego projektu jest opracowanie modułowego urządzenia produkującego 1 MW ciepła

z metanu z powietrza wentylacyjnego (VAM, ang. ventilation air methane) – urządzenie może być zabudowane przy szybach

wentylacyjnych kopalń. Mimo niewielkiej mocy, projekt daje szanse na efektywniejsze wykorzystanie surowca i poprawę

warunków pracy w kopalniach.

W ramach projektu HUGE (ang. Hydrogen Oriented Underground Coal Gasification for Europe) oraz HUGE2 zostały

przeprowadzone próby podziemnego zgazowania węgla w pokładzie Kopalni Doświadczalnej „Barbara”, (projekty

finansowane przez Komisję Europejską w ramach Funduszu Badawczego Węgla i Stal)i. Przeprowadzony proces

charakteryzował się wysoką sprawnością energetyczną, wynoszącą ok. 70% (odsetek energii chemicznej zgazowanego węgla

zawartej w produkowanym gazie). Sześciodniowy eksperyment udowodnił możliwość prowadzenia procesu w sposób

kontrolowany i bezpieczny dla otoczenia naturalnego.

Rozpoczęto także prace nad rozwojem technologii zgazowania węgla i jego dalszego wykorzystania w elektrowni – IGCC

(ang. Integrated Gasification Combined Cycle). Rozwojem technologii IGCC zajmuje się spółka celowa Enea Badania i Rozwój

Sp. z o.o. Projekt IGCC Łęczna (w pobliżu kopalni węgla kamiennego Bogdanka) jest w fazie przygotowawczej, co oznacza,

że wykonywane są studia i opracowania niezbędne do oceny wykonalności i opłacalności przedsięwzięcia, jak również do

rozpoczęcia procedur projektowych w ścisłym znaczeniu. W styczniu 2020 r. UOKiK wydał zgodę na utworzenie przez

Mitsubishi Hitachi Power Systems Ltd. oraz ENEA S.A. wspólnego przedsiębiorcy, którego działalność może obejmować

rozwój, konstrukcje i eksploatację elektrowni w Polsce opartej na technologii bloku gazowo-parowego ze zintegrowanym

obiegiem gazyfikacji węgla.

Zmiany organizacyjne w sektorze górnictwa, restrukturyzacja

Niezwykle istotnym zagadnieniem są zmiany organizacyjne, które nastąpiły w sektorze. W zakresie tworzenia silnych

podmiotów gospodarczych, które mogłyby z powodzeniem konkurować na rynku, przykładem jest grupa kapitałowa

Jastrzębskiej Spółki Węglowej S.A., która powstała na bazie notowanej na giełdzie papierów wartościowych Jastrzębskiej

Spółki Węglowej S.A. Głównym przedmiotem działalności grupy kapitałowej jest wydobywanie węgla kamiennego koksowego

oraz wytwarzanie i przetwarzanie koksu.

W sytuacji koniecznych działań restrukturyzacyjnych w sektorze, odstąpiono od koncepcji tworzenia grup kapitałowych na

bazie spółek węglowych i spółek produkujących energię. Istniejące już obecnie powiązani spółek węglowych ze spółkami

produkującymi energię jest charakterystyczne dla producentów wykorzystujących jako surowiec energetyczny węgiel brunatny,

ze względu na lokalizacyjne powiązanie podaży z popytem.

Pierwszym, najbardziej złożonym procesem naprawczym sektora górnictwa węgla kamiennego, było powołanie do życia

Polskiej Grupy Górniczej S.A. (PGG), która przejęła kopalnie Kompanii Węglowej S.A., a także została dokapitalizowana

środkami inwestycyjnymi. Fundamentalnym celem utworzenia PGG było stworzenie sprawnie zarządzanego podmiotu,

9 Patrz też rozdział 2.2.3

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

prowadzącego efektywne ekonomicznie wydobycie węgla, zdolnego do konkurowania na rynku węgla kamiennego. Programy

naprawcze i rozwojowe wdrożono również w spółkach LW Bogdanka S.A. oraz Węglokoks Kraj Sp. z o.o., a także ostatecznie

w JSW S.A.

W ramach prowadzonej restrukturyzacji 15 ruchów lub zakładów górniczych zostało przekazanych do Spółki Restrukturyzacji

Kopalń S.A. Był to w głównej mierze majątek nieprodukcyjny, związany z zakończoną już eksploatacją węgla (sczerpane

złoża), który był obciążeniem dla dalszej działalności spółek górniczych.

Oprócz działań w spółkach podjęto szereg inicjatyw systemowych tj. legislacyjnych i programowych takich jak: nowelizacja

ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, która m.in. zwiększyła górny limit wydatków budżetowych na

restrukturyzację górnictwa do ponad 12 mld zł, wejście w życie rozporządzeń Ministra Energii regulujących wszystkie aspekty

związane z prowadzeniem robót górniczych i bezpieczeństwem pracy (rozporządzenie ogranicza koszty dla sektora o 435 mln

zł rocznie), przyjęcie w dniu 23 stycznia 2018 r. przez Radę Ministrów Programu dla sektora górnictwa węgla kamiennego

w Polsce oraz nowelizację ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw.

Realizacja polityki w zakresie bezpieczeństwa dostaw węgla była istotnym wyzwaniem w analizowanym okresie ze względu

na wahania cen surowca na rynkach światowych, konieczność restrukturyzacji sektora oraz redukcji wpływu sektora

energetycznego na środowisko. Konieczna jest kontynuacja dotychczasowych zadań, w szczególności związanych

z zapewnieniem rentowości sektora oraz ochroną przed zabudową zasobów strategicznych węgla. Niezwykle istotny będzie

rozwój technologiczny związany z rozwojem technologii zgazowania węgla, która może odegrać kluczową rolę dla przyszłej

pozycji węgla w bilansie energetycznym. Równie istotny będzie wzrost gospodarczego wykorzystania metanu uwalnianego

przy eksploatacji węgla w kopalniach węgla kamiennego, a także zapewnienie odpowiedniej jakości paliw dla sektora

komunalno-bytowego.

2.2.2. Wzrost bezpieczeństwa dostaw ropy naftowej i paliw płynnych do odbiorców

Polityka energetyczna państwa w zakresie sektora paliwowego jest zdeterminowana przede wszystkim ograniczonymi

krajowymi zasobami ropy naftowej oraz znaczącym udziałem importu surowca z jednego kierunku geograficznego w ogólnym

wolumenie dostaw (w momencie tworzenia PEP30 udział dostaw ropy naftowej z Rosji wynosił ponad 90%). W PEP2030

wskazywano na zagrożenia wynikające z tego typu zależności zarówno w aspekcie bezpieczeństwa dostaw, jak też

finansowym (możliwość niekorzystnego kształtowania cen importowanego surowca).

Mając na względzie powyższe, za główny cel PEP2030 w odniesieniu do problematyki dostaw ropy naftowej i paliw płynnych

przyjęto zapewnienie bezpieczeństwa w sektorze paliwowym poprzez

−

−

zwiększenie stopnia dywersyfikacji źródeł dostaw ropy naftowej, rozumianej jako pozyskiwanie ropy naftowej z różnych

regionów świata, od różnych dostawców z wykorzystaniem alternatywnych szlaków transportowych,

budowę magazynów ropy naftowej i paliw płynnych o pojemnościach zapewniających utrzymanie ciągłości dostaw,

w szczególności w sytuacjach kryzysowych.

Ocenia się, że realizacja powyższych działań wpłynęła na poprawę bezpieczeństwa Polski w sektorze paliwowym, jakkolwiek

zmiana struktury dostaw ropy naftowej oraz wzrost udziału szarej strefy na wewnętrznym rynku paliwowym stworzyły nowe

zagrożenia i wyzwania wymagające reakcji. W tym kontekście pozytywnie należy ocenić realizowane przez poszczególne

podmioty sektora paliwowego strategie korporacyjne, w ramach których uwzględniane były kierunki działań określone

w PEP2030. Jednocześnie należy zaznaczyć, że zachowanie kontroli państwa nad strategicznymi elementami infrastruktury

naftowej oraz kluczowymi podmiotami sektora stwarzało możliwość inicjowania i nadzorowania realizacji inwestycji służących

zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego w zakresie paliw.

Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej

W kwestii dywersyfikacji dostaw ropy naftowej do Polski, należy zauważyć stopniowe ograniczanie dostaw ropy naftowej

z Rosji – z ponad 94% w 2009 r. do 77,3% w 2018 r. – odnotowano natomiast wzrost importu surowca z takich krajów jak

Arabia Saudyjska, USA, Kazachstan czy Wielka Brytania. Maleje również znaczenie rurociągu „Przyjaźń” jako szlaku dostaw

ropy naftowej do Polski na rzecz transportu surowca drogą morską za pośrednictwem Naftoportu w Gdańsku. W celu

wzmocnienia efektywności i bezpieczeństwa tej drogi dostaw w omawianym okresie były podejmowane działania planistycznoprojektowe, w tym projekty dotyczące rozbudowy pojemności magazynowych, umożliwiających separowanie różnych

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

gatunków ropy naftowej oraz budowy drugiej nitki rurociągu Pomorskiego. Pomimo prowadzenia działań strony rządowej i

spółki Sarmatia, powołanej w celu przygotowania projektu nie został natomiast zrealizowany rurociąg Odessa-Brody-Płock

(OBP) określony w PEP2030 jako najistotniejszy projekt w tym zakresie. Z przyczyn niezależnych od strony rządowej, powstały

istotne opóźnienia w realizacji kluczowych działań mających wpływ na tempo realizacji tego projektu. Wśród przyczyn

niepowodzenia realizacji tej inwestycji należy wskazać m.in. brak potwierdzenia przez potencjalnych dostawców surowca

warunków zakupu ropy naftowej dla rafinerii w Polsce oraz opóźnienia w realizacji harmonogramu prac związanych z

projektem. W konsekwencji środki finansowe przeznaczone na ten cel (zarezerwowane w ramach Programu Operacyjnego

Infrastruktura i Środowisko) zostały przesunięte na inne, bardziej zaawansowane projekty. Brak możliwości dofinansowania

projektu OBP ze środków UE oraz zmiana uwarunkowań geopolitycznych na obszarze jego planowanej realizacji implikuje

potrzebę pogłębionej weryfikacji zasadności realizacji tego projektu w przyszłości.

Decyzje co do zasadności zakupu surowca konkretnego gatunku ropy naftowej były podejmowane w oparciu o rachunek

ekonomiczny, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych rafinerii oraz zapotrzebowania rynku krajowego na poszczególne

paliwa. Jednocześnie wiodące podmioty sektora paliwowego zdecydowały o zapewnieniu istotnej części dostaw ropy naftowej

w ramach kontraktów długoterminowych, gwarantujących przewidywalność i stabilność importu. Należy zaznaczyć,

że w latach 2009-2018 poziom cen paliw w Polsce był stabilny i pomimo wahań sezonowych pozostawał na poziomie jednym

z najniższych w Europie, co miało pozytywny wpływ na konkurencyjność gospodarki i dostępność paliwa dla konsumentów,

a analiza danych statystycznych dotyczących cen ropy naftowej w imporcie wskazuje, że nie wystąpiły zagrożenia w zakresie

niekorzystnych cen surowca.

Poszukiwanie nowych złóż ropy naftowej

Realizowane w latach 2009-2019 przez podmioty sektora naftowego projekty inwestycyjne dotyczące poszukiwania

i eksploatacji złóż ropy naftowej poza granicami Polski były uwarunkowane ograniczonymi możliwościami finansowymi tych

podmiotów. Ich zaangażowanie koncentrowało się na obszarach o dużej stabilności inwestycyjnej (np. szelf Morza

Norweskiego, rynek kanadyjski). Podejmowane działania przyniosły już pozytywne rezultaty i stanowią istotny impuls do

rozwoju działalności wydobywczej w przyszłości. Jednocześnie należy stwierdzić, że ze względu na wskazane okoliczności,

podmioty krajowe powinny liczyć się w przyszłości z ograniczonymi możliwościami znaczącego powiększenia swojego udziału

w dużych projektach wydobywczych poza granicami kraju.

W ocenianym okresie na terytorium Polski prowadzono także prace poszukiwawcze surowców ze złóż niekonwencjonalnych.

Oprócz działań w zakresie rozpoznania budowy geologicznej Polski pod kątem występowania surowców energetycznych

w złożach niekonwencjonalnych były realizowane projekty inwestycyjne dotyczące zagospodarowania złóż konwencjonalnych.

Ograniczone zasoby surowcowe skutkowały tym, że pomimo pozytywnego przebiegu niektórych projektów uzyskany efekt

w postaci wzrostu wydobycia ropy naftowej był niewielki. Prace w ramach projektów niekonwencjonalnych zostały zawieszone.

Infrastruktura paliwowa

Pozytywnie należy ocenić realizację projektów, które przyczyniły się do zwiększenia zdolności przerobowych rafinerii, w tym

projektu EFRA (Efektywnej Rafinacji), realizowanego w rafinerii w Gdańsku. Dzięki zrealizowanym inwestycjom większość

zapotrzebowania na paliwa w Polsce pokrywana jest produkcją krajową – z wyłączeniem oleju napędowego i LPG. W zakresie

benzyn w skali roku około 90% konsumpcji jest zaspokajane krajową produkcją – natomiast w sezonie jesienno-zimowym

obserwowana jest okresowa nadprodukcja.

Korzystne efekty przyniosły także działania w zakresie rozbudowy zdolności magazynowych. Łącznie pojemności

magazynowe ropy naftowej zwiększono o 375 tys. m3 dzięki oddaniu do użytku Terminala Naftowego Gdańsk. Mając jednak

na uwadze dynamiczny rozwój rynku paliwowego spowodowany ograniczeniem szarej strefy oraz kontynuowaną politykę

dywersyfikacji dostaw ropy naftowej, niezbędne są dalsze inwestycje w zakresie magazynowania zarówno ropy naftowej, jak

i paliw. PERN S.A. – posiadający największy udział pojemności magazynowych na paliwa na polskim rynku oraz drugi pod

względem wielkości (po PKN Orlen S.A.) podmiot świadczący usługi w zakresie magazynowania ropy naftowej – podjął

działania na rzecz rozbudowy pojemności magazynowych na ropę naftową w Gdańsku oraz paliw we własnych bazach

rozmieszczonych na terenie całego kraju.

Inwestycje w pozostałych obszarach były realizowane w ograniczonym zakresie, z uwzględnieniem uwarunkowań

ekonomicznych i zapotrzebowania poszczególnych obszarów kraju na paliwa. PERN S.A. w październiku 2016 r. zakończył

prace w zakresie budowy III nitki wschodniego odcinka rurociągu „Przyjaźń”, przy czym prace te zakończyły się ze znacznym

opóźnieniom m.in. z powodu nieuregulowanych w pełni kwestii własności gruntów, przez które przebiega rurociąg.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

W nieznacznym zakresie były podejmowane inwestycje obejmujące rozbudowę rurociągów produktowych (jedynym projektem

w tym zakresie był uruchomiony w 2011 r. rurociąg na odcinku Ostrów Wielkopolski–Wrocław, należący do PKN ORLEN S.A.).

Prowadzona polityka zapewniła stałe dostawy paliw dla gospodarki, dbając także o perspektywiczne pokrycie popytu.

Dla utrzymania wysokiego poziomu bezpieczeństwa paliwowego państwa konieczna jest dalsza rozbudowa infrastruktury

przesyłowej ropy naftowej i paliw ciekłych, jak również zapewnienie odpowiedniej bazy magazynowej ropy naftowej i paliw

ciekłych oraz utrzymanie zapasów na odpowiednim poziomie. Równie istotne jest zapewnienie odpowiedniej struktury

właścicielskiej segmentów rynku paliwowego, tak aby podmioty były skoncentrowane na swojej podstawowej działalności.

2.2.3. Wzrost bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego

Za główny cel polityki energetycznej w obszarze gazu ziemnego wskazano zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego kraju

poprzez dywersyfikację źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego. Bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego do kraju, a tym

samym do odbiorców końcowych, jest jednym z kluczowych zadań Ministra Klimatu. Stan bezpieczeństwa energetycznego

państwa wpływa na możliwości rozwoju gospodarczego oraz na pozycję w relacjach politycznych, jaki i na forum

międzynarodowym. Działania wpływające na wzrost bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego, które zrealizowano

w analizowanym okresie przewyższyły zakresem oczekiwania, czego dowodzi ogromna zmiana na rynku gazu ziemnego. Tym

samym niniejszy rozdział jest komplementarny w stosunku do rozdziału 2.5.2.

Krajowe wydobycie gazu ziemnego oraz pozyskanie dostępu do złóż gazu ziemnego poza granicami kraju

W okresie od 2009 do 2018 r. wydobycie gazu ziemnego ze złóż krajowych kształtowało się na stabilnym poziomie

i pozwalało na pokrycie około 25-30% rocznego zapotrzebowania na to paliwo.

W latach 2009-2015 prowadzone były intensywne prace poszukiwawcze, zarówno przez podmioty krajowe, jak

i przedsiębiorstwa zagraniczne, w zakresie udokumentowania niekonwencjonalnych złóż gazu ziemnego. W wyniku tych

prac zlokalizowano obszary perspektywiczne, jednak z uwagi na niewystarczające przypływy gazu uruchomienie przemysłowej

eksploatacji okazało się nieopłacalne. Powodem takiego stanu rzeczy jest między innymi bardziej złożona budowa geologiczna

Polski względem złóż zlokalizowanych w Stanach Zjednoczonych, gdzie prowadzona jest eksploatacja złóż

niekonwencjonalnych na szeroką skalę.

W 2016 r. spółka PGNiG S.A. opracowała nową koncepcję poszukiwań i wydobycia gazu ziemnego ze złóż konwencjonalnych.

W ramach jej realizacji spółka przeprowadziła na Podkarpaciu nowe badania, w tym największe w Europie trójwymiarowe

zdjęcie sejsmiczne Przemyśl-Kramarzówka-Rybotycze-Fredropol, tj. obszaru o powierzchni prawie 1 300 km 2. Zgodnie ze

wstępnymi szacunkami na tym obszarze znajduje się ok. 50 mld m3 gazu. PGNiG S.A. w ramach nowej koncepcji poszukiwań

planuje na Podkarpaciu realizację do 2022 r. ok. 120 odwiertów poszukiwawczych, które pozwolą na udokumentowanie

potencjalnych złóż gazu ziemnego.

Dzięki nowoczesnym badaniom sejsmicznym właśnie na Podkarpaciu odkryto nowe złoże Siedleczka, z którego już rozpoczęto

wydobycie, oraz złoża Kramarzówka, Chodakówka i Sędziszów. W okolicach Kramarzówki złoże gazu ziemnego szacowane

jest na 12 mld m3. Dzięki wykorzystaniu nowych metod badawczych i wiertniczych odkryto również nowy horyzont gazowy

w złożu Przemyśl, do niedawna uważanym za złoże w fazie schyłkowej, gdzie – na podstawie nowych badań sejsmicznych

i złożowych szacuje się, że potencjał może być większy o ponad 20 mld m 3 gazu. Spółka planuje kolejne odwierty, które

pozwolą na zweryfikowanie potencjału zasobów.

W omawianym okresie podmioty sektora gazowego w Polsce prowadziły prace mające na celu pozyskanie dostępu do złóż

węglowodorów poza granicami kraju, w szczególności pozyskania udziału w koncesjach poszukiwawczo-wydobywczych na

Norweskim Szelfie Kontynentalnym, zlokalizowanych na Morzach Norweskim, Północnym i Barentsa. W wyniku tych prac

wielkość zasobów udokumentowanych w 2017 r. wzrosła do 83 mln boe, natomiast na części posiadanych koncesji rozpoczęto

eksploatację gazu ziemnego i ropy naftowej. Prowadzone były również działania w innych obszarach, należy tutaj wspomnieć

o pracach poszukiwawczych w Pakistanie, gdzie w 2017 r. rozpoczęto wydobycie gazu ziemnego na obszarze dwóch

odkrytych złóż gazu ziemnego Rehman i Rizq. Prowadzono także prace poszukiwawcze w Libii, jednak ze względu na

pogorszenie się w 2014 r. bezpieczeństwa prowadzonych prac znacznie ograniczono działalność w tym rejonie.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Na uwagę zasługują również inicjatywy zmierzające do uzyskania dostępu do know how w zakresie wydobycia gazu ziemnego

i ropy naftowej z innych typów złóż np. gaz zaciśnięty, ang. tight gas, czy gaz ziemny z pokładów łupkowych, ang. shale gas.

W celu zwiększenia poziomu wydobycia gazu ziemnego wysokometanowego na terytorium Polski prowadzone są próby

wykorzystania innowacyjnych metod wydobycia węglowodorów ze złóż. Jedną z nich jest przedeksploatacyjne ujęcie

metanu z pokładów węgla otworami wierconymi z powierzchni przy zastosowaniu szczelinowania hydraulicznego. W 2017 r.

PGNiG S.A. wspólnie z Państwowym Instytutem Geologicznym rozpoczął projekt badawczy Geo-Metan, mający na celu rozwój

krajowych technologii poszukiwania i wydobycia metanu z pokładów węgla jeszcze przed rozpoczęciem eksploatacji górniczej,

ale też jego komercyjne wykorzystanie. Według szacunków Państwowego Instytutu Geologicznego w warstwach

węglonośnych na terenie Górnośląskiego Zagłębia Węglowego może znajdować się nawet 170 mld m³ metanu. Dzięki

opracowaniu skutecznych metod eksploatacji zasoby te mogą stać się ważnym uzupełnieniem krajowego wydobycia gazu

oraz znaczenie poprawić współczynnik odnowienia zasobów udokumentowanych.

Wydobycie gazu ziemnego w ramach tzw. odmetanowania kopalń kształtowało się na stałym poziomie ok. 190 mln m3/rok

i posiadało jedynie znaczenie lokalne. Wydobywany w ten sposób metan zużywany był na terenie zakładów górniczych

(głównie do produkcji energii).

Zapewnienie alternatywnych źródeł i kierunków dostaw gazu do Polski

Zdecydowana większość gazu ziemnego sprowadzana jest do Polski od jednego dostawcy z kierunku wschodniego. W 2010 r.

podpisany został aneks do długoterminowego kontraktu kupna-sprzedaży gazu do Polski z 1996 r. z OOO „Gazprom Eksport”,

zawartego na podstawie Porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o budowie

systemu gazociągów dla tranzytu gazu rosyjskiego przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i dostawach gazu rosyjskiego

do Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 sierpnia 1993 r., w wyniku którego m.in. zwiększone zostały roczne wielkości dostaw

gazu ziemnego z Rosji w okresie od 2010 do 2022 r. oraz ustalono zasady ładu instytucjonalnego w spółce Europol GAZ S.A.

Umowa została zawarta na niekorzystnych dla polskich odbiorców warunkach. Z tego względu głównym elementem

wpływającym na poziom bezpieczeństwa energetycznego kraju jest dywersyfikacja źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego.

Aby zapobiec zagrożeniom dostaw gazu ziemnego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 2017 r. określono

minimalny poziom dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego z zagranicy, co oznacza, że przedsiębiorstwa energetyczne są

zobowiązane do tworzenia zdywersyfikowanych portfolio dostaw. Dopuszczalny udział gazu ziemnego sprowadzanego

z jednego źródła do 2022 r. będzie mógł wynosić maksymalnie 70%, natomiast od 2023 r. spadnie do 33%.

Dla spełnienia tych warunków kluczowa jest rozbudowa infrastruktury gazowej, w szczególności połączeń międzysystemowych, a do kluczowych inwestycji zrealizowanych przez spółki gazowe w analizowanym okresie należy zaliczyć

− w 2011 r. rozbudowano połączenie międzysystemowe Polska-Niemcy w Lasowie z 0,5 mld m3/rok do 1,5 mld m3/rok;

− w 2011 r. zakończono budowę połączenia międzysystemowego w Cieszynie pomiędzy Polską a Czechami, o zdolnościach

przesyłowych w kierunku Polski na poziomie ok. 0,5 mld m3/rok,

− w 2011 r. uruchomiono rewers wirtualny na gazociągu Jamał-Europa w wielkości ok. 2,3 mld m3/rok, następnie od

1 kwietnia 2014 r. umożliwiono przesyłanie zwrotne gazu ziemnego tym gazociągiem z kierunku zachodniego na zasadach

ciągłych na poziomie ok. 2,3 mld m3/rok, zaś od dnia 1 stycznia 2017 r. – 6,1 mld m3/rok.

− w 2016 r. nastąpiło komercyjne uruchomienie terminalu regazyfikacyjnego LNG w Świnoujściu o zdolnościach

regazyfikacyjnych 5 mld m3/rok.

W trakcie realizacji są kolejne inwestycje, stanowiące kluczowe elementy strategii dywersyfikacyjnej – budowa gazociągu

Baltic Pipe oraz połączeń między systemem Polski a systemami Litwy i Słowacji, , rozbudowa terminalu LNG w Świnoujściu

Ponadto planowany jest także drugi terminal (tzw. pływający) w Gdańsku. W przypadku zaistnienia zainteresowania

rynkowego, możliwa jest także realizacja nowych połączeń z Ukrainą i Czechami.

Obok działań infrastrukturalnych dla uniezależnienia się od dostaw z kierunku wschodniego w latach 2009-2018 dywersyfikacja

źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego do kraju realizowana była poprzez przebudowę struktury portfela importowego.

W tym okresie główny importer paliw gazowych, tj. spółka PGNiG S.A., zawarła szereg umów na dostawy skroplonego gazu

ziemnego z różnych źródeł i kierunków (w szczególności z różnymi dostawcami ze Stanów Zjednoczonych, Kataru, czy

Norwegii), które obejmują dostawy od 2015 r. nawet do 2042 r. Roczne wolumeny w ramach dostaw od jednego dostawcy nie

przekroczą 2 mld m3 gazu ziemnego (co odpowiada 2,7 mld m3 gazu po regazyfikacji), a jednocześnie całkowity wolumen

dostaw pozwala na optymalne wykorzystanie terminalu LNG w Świnoujściu.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Biorąc pod uwagę dotychczasowe kierunki polityki energetycznej, jak również wysoki poziom uzależnienia Polski od dostaw

gazu ziemnego z zagranicy, w szczególności z kierunku wschodniego oraz prawdopodobieństwo wystąpienia zakłóceń w

dostawach z zagranicy, dywersyfikacja dostaw gazu ziemnego zajmuje w dalszym ciągu strategiczne miejsce w polityce

energetycznej państwa. Niezbędne jest więc kontynuowanie działań w zakresie dywersyfikacji źródeł i dróg dostaw gazu

ziemnego, zwiększania niezależności dostaw gazu ziemnego od czynników geopolitycznych, a także zwiększania integracji

krajowego rynku z rynkami państw członkowskich UE.

Rozbudowa systemu przesyłowego i dystrybucyjnego gazu ziemnego

Równolegle z rozbudową sieci połączeń transgranicznych operator systemu przesyłowego gazowego (OSPg) prowadzi

intensywne działania w zakresie rozbudowy krajowej sieci przesyłowej, których realizacja przyczyni się do zwiększenia

poziomu bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego do kraju. W latach 2009-2015 gazowa sieć przesyłowa została rozbudowana

o ok. 1 200 km nowych gazociągów, a według stanu na koniec 2018 r. długość gazowej sieci przesyłowej wynosiła 11 430 km.

OSPg planuje dalszą rozbudowę sieci.

Natomiast dzięki działaniom operatorów systemów dystrybucyjnych gazowych (OSDg) długość gazowej sieci dystrybucyjnej

w latach 2013-2018 wzrosła o ponad 13 tys. km, a na koniec 2018 r. łączna długość sieci wynosiła 140 025 km. W kolejnych

latach inwestycje w zakresie rozbudowy sieci dystrybucyjnej zostaną zwiększone dzięki realizacji ogłoszonego w październiku

2018 r. Programu przyspieszenia inwestycji w sieć gazową Polski realizowanego przez PSG sp. z o.o. w latach 2018-2022.

Program zakłada uruchomienie usług dystrybucji paliw gazowych w 300 nowych gminach w Polsce oraz wzrost stopnia

gazyfikacji kraju do 77% (wzrost o ok. 12%). Przewidziane nim zadania obejmują budowę nowych sieci dystrybucyjnych na

terenach niezgazyfikowanych, jak również realizację inwestycji w zakresie gazociągów wysokiego ciśnienia, które zlikwidują

istniejące obecnie ograniczenia na wejściu do systemu dystrybucyjnego gazowego, w celu umożliwienia przyłączania nowych

odbiorców. Już w 2018 r. w ramach realizacji Programu dostęp do paliw gazowych uzyskało 28 gmin, a w 58 gminach

prowadzone były prace inwestycyjne.

Rozbudowa sieci dystrybucyjnych jest niezbędna z uwagi na przewidywany wzrost zużycia gazu ziemnego, w szczególności

wzrostu jego wykorzystania do celów grzewczych w wyniku uruchomionego w 2018 r. rządowego programu Czyste powietrze,

którego najważniejszym celem jest ograniczenie emisji do atmosfery szkodliwych substancji powstających na skutek

ogrzewania domów jednorodzinnych złej jakości paliwem. Paliwa gazowe stanowią podstawową alternatywę dla

wysokoemisyjnych źródeł ogrzewania w sektorze komunalno-bytowym, które jednocześnie są jednym z głównych źródeł tzw.

niskiej emisji będącej podstawowym powodem zanieczyszczeń powietrza. Konsekwentnie rozbudowywana krajowa sieć

przesyłowa i dystrybucyjna gazu ziemnego przyczyni się również do zapewnienia prawidłowych rozpływów paliwa gazowego

z gazociągu Baltic Pipe, terminalu LNG w Świnoujściu, terminalu FSRU w Gdańsku oraz połączeń transgranicznych, tym

samym umożliwiając dostawy paliwa gazowego do większej liczby odbiorców.

Likwidacja barier inwestycyjnych, w szczególności w zakresie dużych inwestycji infrastrukturalnych (magazyny,

infrastruktura LNG, tłocznie gazu) oraz inwestycji liniowych.

W ostatnich latach dokonano szeregu zmian legislacyjnych w zakresie regulacji dotyczących zarówno procesu inwestycyjnobudowlanego, jak również w regulacjach sektorowych. Pozwoliło to na stworzenie efektywnych ram prawnych usprawniających

procesy inwestycyjne i likwidujących bariery. Na skutek podjętych działań legislacyjnych

− uproszczono proces inwestycyjno-budowlany w zakresie sieci przesyłowych gazowych, w szczególności poprzez

uproszczenie procedur uzyskiwania decyzji administracyjnych, w tym pozwoleń na budowę oraz procedur związanych

z dostępem do gruntów, na których budowane są gazociągi, dodano nowy katalog inwestycji towarzyszących,

wprowadzono 45-dniowy termin na rozpatrzenie odwołania od decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji

inwestycji oraz umożliwienie inwestorowi wejścia na teren cudzej nieruchomości i przeprowadzenia na niej pomiarów,

badań lub innych prac niezbędnych do sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko dla inwestycji

w zakresie terminalu – ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego

skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu oraz nowelizacja z 2014 r. i 2018 r.;

− zwiększono bezpieczeństwo budowy i funkcjonowania sieci gazowych poprzez ujednolicenie norm w tym zakresie –

rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny

odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie;

− uelastyczniono zasady kalkulowania taryf oraz dostosowano zasady kalkulacji i rozliczania taryf gazowych do

przepisów UE tj. wprowadzono stawki przesyłowe entry-exit, określono zasady obliczania należności za usługi

świadczone przez operatorów systemów oraz za nowe usługi świadczone przez operatora systemu magazynowania –

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf dla paliw gazowych

oraz rozliczeń w obrocie paliwami gazowymi z 2013 r.; wprowadzono możliwość szczególnego traktowania budowy

infrastruktury służącej poprawie jakości powietrza – rozporządzenie Ministra Energi w sprawie szczegółowych zasad

kształtowania i kalkulacji taryf dla paliw gazowych oraz rozliczeń w obrocie paliwami gazowymi z 2018 r.;

− umożliwiono optymalizację wykorzystania istniejących sieci gazowych – uporządkowano warunki przyłączania

urządzeń i instalacji do sieci przesyłowej ograniczono możliwość przyłączania do sieci przesyłowej o dużych średnicach

(DN 1300 i większej) wyłącznie do urządzeń i instalacji służących do przesyłania paliw gazowych; ponadto zwiększono

granicę mocy przesyłowej urządzeń i instalacji, które można przyłączyć do sieci przesyłowych o średnicach do DN 1300

(grupa przyłączeniowa „A”) – rozporządzenie Ministra Energii zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych

warunków funkcjonowania systemu gazowego z 2017 r.

− ustanowiono precyzyjne zasady dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego oraz zmniejszono obciążenia regulacyjne

nałożone na przedsiębiorstwa, w szczególności poprzez zniesienie obowiązku dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego

w odniesieniu do gazu ziemnego importowanego z wykorzystaniem terminalu LNG w Świnoujściu, niezależnie od jego

pochodzenia, oraz gazu nabytego wewnątrzwspólnotowo z wykorzystaniem usługi polegającej na umownym przesyłaniu

gazu ziemnego w kierunku przeciwnym do fizycznego przepływu gazu ziemnego w dwukierunkowych punktach wejścia

do krajowego systemu gazowego na połączeniu z państwem członkowskim Unii Europejskiej lub państwem członkowskim

Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym–

rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 2017 r. w sprawie minimalnego poziomu dywersyfikacji dostaw gazu z

zagranicy;

− nadano rygor natychmiastowej wykonalności decyzji zobowiązującej właściciela nieruchomości do jej

udostępnienia na potrzeby wykonania przez operatora czynności eksploatacyjnych – weszło w życie 1 stycznia

2019 r. na mocy ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw;

− ułatwiono budowę sieci gazowych o ciśnieniu roboczym nie wyższym niż 0,5 MPa, poprzez zwolnienie z obowiązku

uzyskiwania decyzji o pozwoleniu na budowę – ustawa z dnia 6 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o wspieraniu

termomodernizacji i remontów oraz niektórych innych ustaw;

− ułatwiono nabywanie nieruchomości rolnych przez operatora systemu dystrybucyjnego – zniesiono konieczność

uzyskania zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa – ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r.

o zmianie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz niektórych innych ustaw;

− zmniejszono obciążenia wodnoprawne – uproszczono postępowanie administracyjnego w zakresie uzyskiwania

pozwoleń wodnoprawnych oraz zmieniono termin naliczania opłaty stałej za usługi wodne od momentu przystąpienia do

użytkowania urządzenia wodnego, a nie uprawomocnienia pozwolenia – zmiana ustawy – Prawo wodne oraz niektórych

innych ustaw w 2019 r.

Ponadto w analizowanym okresie prowadzone były prace legislacyjne w zakresie

− ustawy o korytarzach przesyłowych – celem było stworzenie przedsiębiorcom przesyłowym warunków umożliwiających

budowę, rozbudowę i modernizację infrastruktury przesyłowej, która stanowi podstawową formę dostarczania paliw do

odbiorców oraz warunkuje zrównoważony rozwój kraju. Ostatecznie przyjęto jedynie ustawę o przygotowaniu i realizacji

strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych, która nie reguluje jednak statusu prawnego urządzeń

przesyłowych w kompleksowy sposób;

− kodeksu urbanistyczno-budowlanego – celem było wprowadzenie jednolitego sposobu określania zasad sytuowania

obiektów budowlanych oraz ustanawiania wokół nich stref bezpieczeństwa (m.in. dla dróg publicznych, i gazociągów), w

których występować będą ograniczenia w zakresie sytuowania obiektów budowalnych. Wprowadzony miał być również

jednolity i efektywny sposób dopuszczania wyjątków od tych przepisów. Ujednolicenie procedur dla wszystkich rodzajów

inwestycji miało się przyczynić do uproszczenia etapu planowania i projektowania inwestycji, umożliwiając przyspieszenie

momentu rozpoczęcia ich realizacji.

Polityka taryfowa zachęcająca do inwestowania w infrastrukturę liniową (przesył i dystrybucja gazu)

Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji

taryf oraz rozliczeń w obrocie paliwami gazowymi oraz nowelizacją z 2018 r. zaimplementowano do polskiego porządku

prawnego postanowienia III pakietu energetycznego. Rozwiązania dostosowały obowiązujące zasady kalkulacji taryf do

potrzeb rynku. W rezultacie, w odniesieniu do działalności w zakresie przesyłania paliw gazowych, wprowadzono zasady

obliczania należności za usługi krótkoterminowe i przerywane świadczone przez operatorów systemów oraz zasady obliczania

należności za nowe usługi świadczone przez operatora systemu magazynowania – pakietową usługę magazynowania oraz

rozdzielną usługę magazynowania. Ponadto, na rozwój rynku gazu ziemnego pozytywnie wpłynęło wprowadzenie instytucji

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

konta regulacyjnego, które wzmocni stabilność finansową OSP. Możliwe stało się również obniżenie w taryfie stawki opłat za

przyłączenie do sieci dla odbiorców paliw gazowych w gospodarstwach domowych na obszarach, dla których na podstawie

art. 91 ustawy – Prawo ochrony środowiska uchwalono programy ochrony powietrza.

Należy także wspomnieć o rozporządzeniu Komisji (UE) 2017/460 z 16 marca 2017 r. ustanawiającym kodeks sieci dotyczący

zharmonizowanych struktur taryf przesyłowych dla gazu (rozporządzenie NC TAR), którego zasadniczym celem jest

zwiększenie transparentności procesu ustalania taryf za przesyłanie gazu ziemnego, jak również ujednolicenie ich struktur na

obszarze UE. Dzięki zaangażowaniu Rządu RP w opracowywanie tego dokumentu, udało się wynegocjować, że w punkcie

wejścia z terminalu LNG do systemu przesyłowego gazowego można stosować stawkę „0”.

Zwiększenie pojemności magazynowych gazu ziemnego, stosowanie zachęt inwestycyjnych do ich budowy

Podziemne magazyny gazu ziemnego (PMG) pełnią kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego do

odbiorców. W PMG obok zapasów handlowych utrzymywane są, zgodnie z wymogami ustawy o zapasach, zapasy

obowiązkowe gazu ziemnego, które stanowią zabezpieczenie przed skutkami zakłóceń w dostawach gazu ziemnego i są

uruchamiane wyłącznie w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa. Dlatego tak kluczowe jest zapewnienie

odpowiedniej ilości pojemności magazynowych w kraju.

W 2009 r. pojemność czynna PMG ziemnego wysokometanowego wynosiła 1,6 mld m 3, co odpowiadało zaledwie 12%

krajowego zużycia. W latach 2009-2018 spółka PGNiG S.A. realizowała działania w zakresie zwiększenia pojemności

podziemnych magazynów gazu ziemnego w ramach realizacji Programu rozwoju pojemności czynnej PMG. W wyniku tego

zrealizowane zostały następujące projekty rozbudowy podziemnych magazynów gazu ziemnego wysokometanowego

− rozbudowa PMG Strachocina do pojemności 360 mln m3, inwestycja zakończona została w 2012 r.

− rozbudowa PMG Wierzchowice do pojemności 1 200 mln m3, inwestycja zakończona została w 2015 r.

− rozbudowa PMG Husów do pojemności 500 mln m3, inwestycja zakończona została w 2015 r.

− rozbudowa PMG Brzeźnica do pojemności 100 mln m3 inwestycja zakończona została w 2016 r.

− rozbudowa PMG Mogilno do pojemności 589,9 mln m3 inwestycja zakończona została w 2016 r.

− rozbudowa KPMG Kosakowo do pojemności 145,5 mln m3 inwestycja zakończona została w 2017 r.

W wyniku prowadzonych inwestycji pojemność czynna podziemnych magazynów gazu ziemnego z 1,6 mld m 3 w 2009 r.

wzrosła do poziomu 2,98 mld m3 w 2017 r., co odpowiada 17% rocznego zużycia gazu ziemnego w Polsce. Działania są

kontynuowane – od 2018 r. realizowany jest projekt rozbudowy KPMG Kosakowo do pojemności 295 mln m 3, którego celem

jest stabilizacja zasilania w paliwa gazowe rejonu północnej Polski. Zakończenie inwestycji planowane jest w 2021 r.

Utrzymane zostały regulacje ustawy – Prawo energetyczne, które uprawniają przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się

magazynowaniem paliw gazowych do pokrycia kosztów uzasadnionych działalności gospodarczej przedsiębiorstw

energetycznych w zakresie magazynowania paliw gazowych, w tym budowy, rozbudowy i modernizacji magazynów paliw

gazowych, wraz z uzasadnionym zwrotem z kapitału zaangażowanego w tę działalność w wysokości nie mniejszej niż stopa

zwrotu na poziomie 6%.

Usprawnienie mechanizmu reagowania w sytuacjach kryzysowych

Wzmocnienie bezpieczeństwa gazowego stało się niezwykle istotnym przedmiotem działań zarówno w kraju, jak i na arenie

europejskiej. Uzależnienie od dostaw gazu oraz potencjalne skutki przerw w dostawach, jak też towarzysząca temu geopolityka

wymagały zabezpieczeń mitygujących potencjalne zagrożenia. Najważniejsze zostały wymienione poniżej. Należy zauważyć,

że szereg działań odbywał się na forum unijnym, zapewniając jednolitość rozwiązań oraz wzmacniając ich efekt.

Dokumenty na poziomie unijnym. W analizowanym okresie stworzony został europejski system bezpieczeństwa dostaw

gazu ziemnego, oparty na rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 994/2010 z dnia 20 października 2010 r.

w sprawie środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylenia dyrektywy Rady 2004/67/WE, którego

zapisy były aktywnie negocjowane przez Polskę.

Również aktywnie negocjowane przez Polskę unijne rozporządzenie 2017/1938 w sprawie środków zapewniających

bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylające rozporządzenie nr 994/2010 wprowadziło szereg nowych rozwiązań,

w szczególności obowiązek współpracy regionalnej przy tworzeniu dokumentów planistycznych w zakresie bezpieczeństwa

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

dostaw gazu ziemnego, efektywnego mechanizmu solidarności na wypadek sytuacji nadzwyczajnej oraz przejrzystości

zawieranych w UE kontraktów gazowych.

W 2012 r. na szczeblu unijnym państwa członkowskie uzgodniły przyjęcie decyzji 994/2012 w sprawie ustanowienia

mechanizmu wymiany informacji w odniesieniu do umów międzyrządowych w dziedzinie energii między państwami

członkowskimi a państwami trzecimi (tzw. Decyzja IGA), która następnie została znowelizowana w 2018 r. Polska była

jednym z pomysłodawców oraz najbardziej zaangażowanych w wypracowanie tych dokumentów państw.

Zgodnie z rozporządzeniem 2017/1938 dla grup państw członkowskich zidentyfikowanych w rozporządzeniu opracowywane

są wspólne regionalne oceny ryzyka związanego z bezpieczeństwem dostaw gazu ziemnego. Celem jest identyfikacja

czynników ryzyka, które mogłyby spowodować urzeczywistnienie głównego ryzyka międzynarodowego dla bezpieczeństwa

dostaw gazu ziemnego, takich jak klęski żywiołowe, ryzyka technologiczne, handlowe, społeczne, polityczne i inne. Polska

koordynowała prace nad Wspólną oceną ryzyka dla grupy ryzyka – Białoruś oraz uczestniczyła w pracach nad przygotowaniem

Wspólnej oceny ryzyka dla grupy ryzyka – Ukraina. Oba dokumenty zostały notyfikowane KE w marcu 2019 r., a ze względu

na fakt, że zawierają dane wrażliwe stanowiące tajemnice poszczególnych państw członkowskich, nie są publikowane.

Dokumenty krajowe. Dokumenty na poziomie krajowym ściśle odnoszą się do krajowej sytuacji. W pierwszej kolejności

należy wskazać Krajową ocenę ryzyka związanego z bezpieczeństwem dostaw gazu ziemnego do Polski, opracowaną

przez Rząd i OSPg (po raz pierwszy w 2011 r., aktualizowana w 2014 r. i 2016 r., ponieważ dokument zawiera dane wrażliwe

stanowiące tajemnice spółek gazowych, nie jest publikowany). Analizie poddawane są scenariusze zakłóceń dostaw gazu

ziemnego wynikające ze zidentyfikowanych ryzyk, a wyniki oceny ryzyka stanowią podstawę do opracowania na szczeblu

krajowym – Planu działań zapobiegawczych oraz Planu na wypadek sytuacji nadzwyczajnej, który zawiera opis działań

możliwych do podjęcia w poszczególnych stanach kryzysowych (wczesnego ostrzeżenia, alarmowy oraz nadzwyczajny) oraz

określa role i obowiązki przedsiębiorstw gazowych, odbiorców przemysłowych oraz producentów energii elektrycznej w

odniesieniu do stanów kryzysowych.

Oba dokumenty były opracowywane zgodnie z wymogami rozporządzenia 994/2010 w 2012, 2014 i 2016 r. i zostały

skonsultowane z sąsiednimi państwami członkowskimi UE. Plany z 2016 r. pozostaną aktualne do momentu wydania ich

aktualizacji na podstawie nowego rozporządzenia 2017/1938. Prace nad ich aktualizacją zostały rozpoczęte w 2018 r. Wynika

z nich, że stan krajowej infrastruktury systematycznie poprawia się, co przekłada się na zwiększenie bezpieczeństwa dostaw

gazu ziemnego do odbiorców. Coraz wyższa wartość tzw. wskaźnika N-1 potwierdza, że nawet w przypadku awarii

największego pojedynczego elementu infrastruktury gazowej, który odpowiada za największą część dostaw gazu ziemnego

do systemu, zabezpieczenie dostaw na potrzeby odbiorców jest możliwe.

Odbiorcy chronieni. Dzięki przyjęciu definicji odbiorców chronionych precyzyjnie określono zakres ochrony odbiorców przed

zakłóceniami w dostawach. Realizując obowiązek wynikający z rozporządzenia 2017/1938, w lutym 2018 r. definicja została

notyfikowana do Komisji Europejskiej. Za odbiorcę chronionego przyjęto

1. odbiorców w gospodarstwach domowych,

2. małe lub średnie przedsiębiorstwa, których moc umowna nie przekracza 710 kWh/h;

3. podmioty świadczące usługi z zakresu opieki zdrowotnej, podstawowej opieki społecznej oraz służb ratunkowych

i bezpieczeństwa, oświaty lub administracji publicznej;

4. wytwórców ciepła dostarczających je do odbiorców, o których mowa powyżej.

Na podstawie danych o zużyciu gazu ziemnego w 2017 r., oszacowana została ilość gazu ziemnego zużywana przez

odbiorców chronionych na poziomie ok. 6,2 mld m3/rok.

Zwiększenie efektywności ograniczeń w poborze gazu ziemnego. Aktualnie obowiązujące rozwiązania wynikające

z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 września 2007 r. w sprawie sposobu i trybu wprowadzania ograniczeń w poborze

gazu ziemnego nie pozwalają na wykorzystanie ograniczeń w poborze gazu ziemnego jako skutecznego narzędzia

w przypadku wystąpienia zakłóceń w dostawach tego paliwa. W razie potrzeby, możliwe jest jedynie znikome ograniczenie

poboru gazu ziemnego przez małą liczbę największych odbiorców, co w konsekwencji nie pozwala na zapewnienie

bezpiecznych dostaw gazu ziemnego do odbiorców chronionych, tj. m.in. w gospodarstwach domowych. Z tego względu

podjęto prace nad zmianą regulacji, które mają zapewnić zwiększenie efektywności tego mechanizmu.

Uszczelnienie systemu zapasów obowiązkowych gazu ziemnego. Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy

naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa

paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym podlegała w zakresie zapasów obowiązkowych gazu ziemnego

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

kilkukrotnym zmianom. Wprowadzone zmiany wynikały z konieczności dostosowania mechanizmu zapasów obowiązkowych

do rozwijającego się rynku oraz usunięcia możliwości obchodzenia ustawy, które w latach 2013-2016 spowodowało

postępujący spadek poziomu utrzymywanych zapasów obowiązkowych gazu ziemnego, co przyczyniało się do znacznego

obniżenia poziomu bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego do odbiorców.

Wprowadzone zmiany obejmowały

− umożliwienie utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu ziemnego w instalacjach magazynowych zlokalizowanych na

obszarze UE przy zapewnieniu możliwości dostarczenia tych zapasów na obszar Polski (nowelizacje w 2011 r. i 2017 r.),

− usunięcie elementów umożliwiających uchylanie się od obowiązku utrzymywania zapasów obowiązkowych przez podmioty

zobowiązane, tj. zlikwidowanie zwolnień z obowiązku utrzymywania zapasów obowiązkowych oraz objęcie obowiązkiem

wszystkich podmiotów dokonujących przywozu gazu ziemnego, niezależnie od jego przeznaczenia (ustawa z dnia 22 lipca

2016 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw),

− wprowadzenie możliwości zlecenia utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu ziemnego przez inny podmiot – tzw.

umowa biletowa (nowelizacja ustawy o zapasach z 2017 r.).

Dzięki uszczelnieniu systemu zapasów obowiązkowych liczba podmiotów utrzymujących zapasy obowiązkowe gazu ziemnego

systematycznie wzrasta (z 1 w sezonie 2016/2017 do 20 podmiotów w sezonie 2018/2019), a wolumen utrzymywanych

zapasów obowiązkowych rośnie wraz z rozwojem rynku gazu ziemnego.

Warto zauważyć, że przy Ministrze Energii działał powołany w 2017 r. międzyresortowy Zespół do spraw zapewnienia

bezpieczeństwa paliwowego Państwa, pełniący funkcję doradczą wobec Ministra Energii we wszystkich sprawach

wpływających na bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego. Do jego zadań należało w szczególności inicjowanie i

koordynowanie działań interwencyjnych w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego. Działanie Zespołu przy

Ministrze Energii stanowiło kontynuację działań powołanego w 2015 r. Zespołu do spraw zapewnienia bezpieczeństwa

energetycznego w zakresie dostaw gazu ziemnego, ropy naftowej i zaopatrzenia rynku w paliwa płynne działającego przy

Ministrze Gospodarki.

Dla dalszego właściwego funkcjonowania i rozwoju rynku gazu ziemnego niezwykle istotne będzie zakończenie liberalizacji

rynku, ale także umocnienie Polski na europejskim rynku gazu zmiennego. Ważne jest także zapewnienie odpowiedniej

infrastruktury, tak aby rynek mógł odpowiadać na potrzeby nowych segmentów wykorzystania tego paliwa oraz zapewnienie

warunków łączenia sektora gazowego i elektroenergetycznego.

2.2.4. Wzrost bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Kluczowe dla wzrostu bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej jest zapewnienie odpowiednich ilości mocy wytwórczych

oraz odpowiedniego stanu infrastruktury i organizacji systemu przesyłowego i dystrybucyjnego energii elektrycznej.

W analizowanym zakresie zrealizowanych został szereg działań zarówno o charakterze inwestycyjnym, organizacyjnym, jak

i systemowym, które pozwoliły na stałe pokrycie potrzeb elektroenergetycznych polskiej gospodarki.

Moce wytwórcze

W całym analizowanym okresie zapewniona była nadwyżka dostępnej operacyjnie w szczycie mocy osiągalnej krajowych

źródeł wytwórczych na poziomie minimum 15% maksymalnego krajowego zapotrzebowania na moc elektryczną.

Zapotrzebowanie na energię elektryczną w okresie 2009-2018 rosło, ale równocześnie realizowane były inwestycje w nowe

moce wytwórcze – zarówno konwencjonalne, jak i odnawialne, które pozwalały na pokrycie tego wzrostu oraz

zrekompensowanie ubytków wynikających z zakończenia pracy wyeksploatowanych jednostek wytwórczych (tzw. trwałych

odstawień).

W tabeli poniżej przedstawiono zestawienie nowych konwencjonalnych jednostek wytwórczych przyłączonych do sieci

przesyłowej w okresie od 2009 r. lub będących na bardzo wysokim poziomie zaawansowania. Suma przyłączonych mocy do

końca 2021 r. ma wynieść ponad 8 GW. Mają one istotne znaczenie dla zagwarantowania dostaw energii do odbiorców.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Tabela 1. Nowe konwencjonalne jednostki wytwórcze przyłączone do sieci przesyłowej w latach 2009-2019 oraz jednostki planowane do

przekazania do eksploatacji do końca 2021 r. [el. – elektrownia, ec. – elektrociepłownia, bl. – blok]

planowany rok

przekazania do

eksploatacji

moc brutto

[MW]

el. Jaworzno bl. 7

2020

910

ec. Stalowa Wola bl. 12

2020

467

225

el. Turów bl. 11

2021

496

2017

485

ec. Żerań

2021

499

2017

138

el. Kozienice bl. 11

2017

1 075

ec. Płock

2017

608

el. Opole bl. 5

2019

905

el. Opole bl. 6

2019

905

rok przekazania do

eksploatacji

moc brutto [MW]

el. Łagisza bl. 10

2009

460

el. Bełchatów bl. 14

2011

858

el. Połaniec bl. 9

2012

ec. Włocławek

ec. Gorzów

obiekt

obiekt

Poniżej przedstawiono zestawienie dotyczące bilansów mocy z dni, w których wystąpiło maksymalne krajowe zapotrzebowanie

na moc w KSE w latach 2009-2019 – poprzez odniesienie łącznej mocy osiągalnej10 jednostek konwencjonalnych do

maksymalnej wartości zapotrzebowania na moc. Choć to bardzo szczegółowe dane jednoznacznie pokazują, iż rozbudowa

systemu nadążała za wzrostem zapotrzebowania na energię.

Tabela 2. Bilanse pokrycia zapotrzebowania na moc w dniach maksymalnego zapotrzebowania na energię w latach 2009-2019 (JWCD –

jednostki wytwórcze centralnie dysponowane, nJWCD – jednostki wytwórcze niecentralnie dysponowane)

data

moc osiągalna

JWCD cieplnych

[MW]

moc osiągalna

nJWCD cieplnych

[MW]

łączna moc osiągalna

jednostek

konwencjonalnych

[MW]

maksymalne krajowe

zapotrzebowanie na

moc [MW]

% nadwyżki mocy

osiągalnej jednostek

konwencjonalnych do

zapotrzebowania [%]

21.12.2009

23 919

8 418

32 337

24 594

31%

26.01.2010

23 919

8 418

32 337

25 449

27%

22.12.2011

24 361

8 408

32 769

24 780

32%

07.02.2012

24 361

8 423

32 784

25 845

27%

10.12.2013

23 796

8 576

32 372

24 761

31%

29.01.2014

23 415

8 510

31 925

25 535

25%

07.01.2015

23 343

8 942

32 285

25 101

29%

15.12.2016

23 793

9 091

32 884

25 546

29%

09.01.2017

23 793

9 091

32 884

26 231

25%

28.02.2018

25 050

8 996

34 046

26 448

29%

25.01.2019

27 755

9 150

36 905

26 504

28%

Źródło: raporty roczne PSE S.A.

Zagadnienie rozbudowy mocy wytwórczych jest silnie podwiązane ze zmianami na rynku energii (o czym mowa w rozdziale

2.5.1). Moce konwencjonalne pracują bowiem z mniejszym obciążeniem w roku, przez co jednostkowe koszty ich pracy rosną.

W 2018 r. wdrożono w Polsce rynek mocy, tj. mechanizm mocowy, którego celem jest zapewnienie średnio

i długoterminowego bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej do odbiorców końcowych. Mechanizm ten stwarza efekt

zachęty do budowy nowych bloków energetycznych (w tym również interwencyjnych źródeł wytwórczych) oraz określonej

modernizacji istniejących elektrowni. W ramach tego mechanizmu, moce wymagane do pokrycia szczytowego

zapotrzebowania odbiorców, powiększonego o wymaganą nadwyżkę mocy w krajowym systemie elektroenergetycznym

(KSE), kontraktowane są w trybie konkurencyjnym na aukcjach mocy z kilkuletnim wyprzedzeniem, co zapewnia jasne sygnały

Moc osiągalna jednostki wytwórczej - maksymalna moc czynna, przy której jednostka wytwórcza może pracować przez czas

nieograniczony bez uszczerbku dla trwałości tej jednostki przy parametrach nominalnych, potwierdzona testami

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

cenowe mające na celu skoordynowanie podejmowania decyzji o budowie nowych mocy wytwórczych, w tym źródeł

interwencyjnych.

Mikroinstalacje

Wraz z rozwojem sieci dystrybucyjnej oraz uchwaleniem w 2015 r. ustawy o odnawialnych źródłach energii, a także przyjęciem

zmian do ustawy – Prawo energetyczne w zakresie uproszczonego trybu przyłączania mikroinstalacji do sieci dystrybucyjnej,

stworzono warunki dla przyłączenia większej liczby odnawialnych źródeł energii, zwłaszcza mikroinstalacji co do zasady

mających na celu wytwarzanie energii na potrzeby własne. Te warunki pozwalają na lepsze wykorzystanie potencjału rozwoju

OZE, ale jednocześnie stanowią duże wyzwanie inwestycyjne i organizacyjne dla operatorów systemów dystrybucyjnych,

którzy muszą dostosować infrastrukturę do funkcjonowania tych instalacji w systemie.

Na koniec 2017 r. do pięciu OSD przyłączonych było ok. 28,8 tys. mikroinstalacji o łącznej mocy ok. 183 MW. Wg danych URE

na koniec 2018 r. istniało 55 tys. mikroinstalacji o mocy 353 MW, a na koniec 2019 r. – 155,6 tys. mikroinstalacji o łącznej

mocy przekraczającej 1 000 MW.

W 2019 r. w mikroinstalacjach wytworzono i wprowadzono do sieci dystrybucyjnej 324,3 GWh energii elektrycznej z OZE,

z czego sprzedanej sprzedawcy zobowiązanemu 47,9 GWh - łącznie dla sześciu największych OSD (różnica stanowi energię

wytworzoną i wprowadzoną do sieci przez prosumentów energii odnawialnej, której ekwiwalent może zostać odebrany w innym

terminie).11 W 2019 r., w porównaniu z 2012 r., moc zainstalowana w elektrowniach słonecznych [MW] oraz wyprodukowana

przez nie energia elektryczna [GWh] wzrosła odpowiednio 1 184 oraz 623 razy. W 2019 r. w stosunku do 2015 r. odnotowano

ponad czternastokrotny wzrost mocy zainstalowanej i ponad dwunastokrotny wzrost pozyskanej energii elektrycznej.

Rola operatorów systemu przesyłowego i dystrybucyjnego

Bardzo ważne dla bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej jest działanie operatora systemu przesyłowego (do pełnienia

tej roli wyznaczona została spółka PSE S.A.), który w ramach swoich kompetencji i obowiązków na bieżąco monitoruje

i podejmuje działania związane z zapewnieniem wystarczalności wytwarzania energii, czyli bilansu mocy, biorąc pod uwagę

terminy trwałego odstawiania istniejących jednostek wytwórczych, oddawania do eksploatacji obecnie budowanych jednostek

wytwórczych, harmonogramy postojów remontowych jednostek wytwórczych, rozwój odnawialnych źródeł energii oraz

techniczne możliwości wykorzystywania mocy połączeń transgranicznych.

Obok koordynacji przesunięcia pól remontowych w jednostkach wytwórczych centralnie dysponowanych (JWCD) w ramach

planowania koordynacyjnego rocznego i aktywnego monitoringu wykorzystania godzin pracy jednostek wytwórczych objętych

derogacją wynikającą z dyrektywy IED, do narzędzi utrzymywanych i wykorzystywanych przez OSP należy także możliwość

zastosowania doraźnych środków zaradczych poprawiających bilans mocy w KSE, w tym usługa redukcji zapotrzebowania na

moc (programy DSR, ang. demand side response), wykorzystanie dodatkowej mocy dyspozycyjnej wynikającej z obecnie

zawartych umów na świadczenie usług generacji wymuszonej sieciowo (GWS), wykorzystanie usługi importu awaryjnego

operatorskiego, wynikającego z dwustronnych umów o pomocy awaryjnej, zawieranych z sąsiednimi operatorami systemów

przesyłowych, czy utrzymanie wykorzystania usługi interwencyjnej rezerwy zimnej (IRZ). Również OSP jest odpowiedzialny

m.in. za przeprowadzenie procesów certyfikacji i organizację aukcji rynku mocy.

Gwarancja pewnych i stabilnych dostaw energii do odbiorcy końcowego to zadanie ustawowe operatorów systemów

dystrybucyjnych. Szerzej ten kontekst został opisany w części pewność i jakość dystrybucji energii.

Infrastruktura przesyłowa i dystrybucyjna, połączenia transgraniczne

W analizowanym okresie nastąpił znaczący rozwój sieci elektroenergetycznych. Osiągnięto cele rozwoje mierzone

długością linii napowietrznych i kablowych na wszystkich rodzajach napięć. W 2009 r. długość linii elektroenergetycznych

napowietrznych na wszystkich napięciach łącznie wynosiła 570 678 km, a w 2017 r. – 589 060 km. Z kolei długość linii

kablowych wzrosła odpowiednio z 205 437 km w 2009 r., do 247 113 km w 2017 r. Pokazuje to znaczące inwestycje zwłaszcza

w technologie kablowe, które przyczyniają się do uniezależnienia niezawodności dostaw energii od warunków

atmosferycznych.

11 Dane URE.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

W analizowanym okresie nastąpił także znaczący rozwój połączeń transgranicznych skoordynowany z rozbudową

krajowego systemu przesyłowego i z rozbudową systemów krajów sąsiednich, co ma znaczenie zarówno dla pewności dostaw

energii elektrycznej, jak i kształtowania cen.

W grudniu 2010 r. udostępniono wszystkim uczestnikom rynku zdolności przesyłowe połączenia stałoprądowego SwePol Link

łączącego systemy przesyłowe Polski i Szwecji na zasadach rynkowych poprzez wdrożenie mechanizmu market coupling.

Wcześniej jego zdolności przesyłowe nie były udostępniane uczestnikom rynku. W 2012 r. dokonano przekształcenia

własnościowego tego połączenia w transgraniczne o charakterze operatorskim, dzięki czemu SwePol Link funkcjonuje na

zasadach rynkowych z pełnym wykorzystaniem jego zdolności przesyłowych.

W grudniu 2015 r. zostało uruchomione nowe połączenie transgraniczne łączące systemy Polski i Litwy, tzw. LitPol Link, dzięki

czemu transgraniczne zdolności przesyłowe KSE wzrosły o 500 MW. Dla zapewnienia maksymalizacji wykorzystania zdolności

przesyłowych tego połączenia oraz dla zwiększenia niezawodności dostaw energii elektrycznej dla mieszkańców północnowschodniej oraz centralnej Polski, zrealizowany został program budowy i modernizacji infrastruktury sieciowej w tym regionie.

To połączenie wraz z budową nowego podmorskiego połączenia stałoprądowego Polska–Litwa, tzw. „Harmony Link” o mocy

700 MW pozwoli na synchronizacją krajów bałtyckich z systemem Europy kontynentalnej, która przewidywana jest na koniec

2025 r.

W 2016 r., po zakończeniu instalacji, uruchomiono przesuwniki fazowe na linii Mikułowa–Hagenwerder, które pozwalają na

regulację niegrafikowych przepływów mocy na połączeniu transgranicznym Polska–Niemcy. Po ich uruchomieniu znacząco

poprawiły się możliwości zarządzania przepływami mocy na przekroju synchronicznym (połączenia: PolskaNiemcy/Czechy/Słowacja). W 2018 r. zakończono modernizację stacji elektroenergetycznej Krajnik oraz przystosowano

połączenie Krajnik–Vierraden, do pracy na napięciu 380/400 kV, a po stronie niemieckiej w stacji Vierraden zainstalowano dwa

z czterech planowanych przesuwników fazowych. Realizacja tych działań istotnie poprawiła możliwości transgranicznej

wymiany energii na przekroju synchronicznym. Obecnie jest prowadzona rozbudowa sieci przesyłowej w obszarze zachodnim

KSE, co spowoduje dalsze zwiększenie możliwości transgranicznej wymiany energii.

Pewność dostaw i jakość dystrybucji energii

Dla dotrzymywania ciągłości i niezawodności dostaw energii elektrycznej oraz dotrzymywania parametrów jakościowych

energii elektrycznej, OSP kontraktuje usługi systemowe i usługi interwencyjne. Pewność zasilania odbiorców zasilanych

z sieci przesyłowej w omawianym okresie utrzymywała się na bardzo wysokim poziomie. Wskaźniki energii elektrycznej

niedostarczonej przez system przesyłowy elektroenergetyczny (ENS, ang. energy not-supplied) oraz wskaźnik średniego

czasu trwania przerwy w systemie przesyłowym elektroenergetycznym (AIT, ang. average interruption time) dla większości lat

okresu 2009-2018 przyjmowały zerową wartość, zaś w latach gdy takie przerwy wystąpiły ich długość była niewielka.

Potwierdza to fakt, że w analizowanym okresie nie odnotowano poważnych awarii w sieci przesyłowej, która skutkowałaby

długimi przerwami dostaw energii do odbiorców.

Z lokalnego punktu widzenia kluczowe są parametry niezawodności dostaw energii elektrycznej, za które odpowiedzialni są

operatorzy systemów dystrybucyjnych. Działania inwestycyjne i starania operatorów systemów dystrybucyjnych w

analizowanym okresie doprowadziły do poprawy wskaźników niezawodności dostaw energii elektrycznej. Ze względu na

zmiany konsolidacyjne w energetyce, dane z 2005 r. nie są porównywalne dla SAIDI (wskaźnik przeciętnego systemowego

czasu trwania przerwy) dla obecnych pięciu największych OSD, jednak Odnosząc się do 2009 r., w którym została uchwalona

PEP2030, osiągnięto zamierzony w niej cel poprawy wskaźnika SAIDI (wskaźnik przeciętnego systemowego czasu trwania

przerwy) dla obecnych pięciu największych OSD o 50%. Przebieg zmian obrazuje poniższy wykres.

W 2018 r. po raz pierwszy wskaźnik SAIDI dla pięciu OSD osiągnął wartość poniżej 200 min/odb., choć przykład ekstremalnych

wyników w 2017 r. wskazuje jak duży wpływ na wartości wskaźnika mają nadzwyczajne zjawiska atmosferyczne na ogromną

skalę. Również w 2018 r. po raz pierwszy wskaźnik SAIFI (wskaźnik przeciętnej systemowej częstości przerw) dla pięciu OSD

osiągnął wartość poniżej 3 przerw przypadających na odbiorcę.

600

6

500

5

400

4

300

3

200

2

100

1

0

2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

SAIFI [szt./odb]

SAIDI [min./odb.]

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

SAIDI min./odb.

SAIFI szt./odb.

0

Rysunek 2. Wskaźniki SAIDI i SAIFI na WN, SN i nn obliczony jako suma przerw planowanych i nieplanowanych, uwzględniających przerwy

katastrofalne dla obszaru pięciu OSD

Wpływ na poprawę wskaźników miało także wprowadzenie w 2016 r. regulacji jakościowej. Mając na względzie poprawę

jakości oferowanych odbiorcom usług dystrybucji energii elektrycznej i zapewnienie optymalnego poziomu efektywności

realizowanych inwestycji, w 2015 r. Prezes URE opracował dokument Regulacja jakościowa w latach 2016-2020 dla

Operatorów Systemów Dystrybucyjnych, którzy dokonali z dniem 1 lipca 2007 r. rozdzielenia działalności. Określono katalog

wskaźników jakościowych oraz zasady ich kalkulacji (przede wszystkim SAIDI i SAIFI), metodę wyznaczania celów w zakresie

wskaźników jakościowych oraz zasady wpływu ich realizacji na przychód regulowany. Na bazie doświadczeń z dwuletniego

stosowania modelu, Prezes URE dokonał jego aktualizacji na lata 2018-2025 poprzez: wprowadzenie wskaźników

obszarowych (duże miasta, miasta na prawach powiatu, miasta, wsie), wyznaczenie nowych punktów startowych określanych

jako średnia rocznego wykonania wskaźnika w latach 2016-2017 (po wyłączeniu zdarzeń pogodowych o charakterze

katastrofalnym), wyznaczenie nowych długoterminowych celów do 2025 r., odniesienie kary do zwrotu z kapitału stanowiącego

część przychodu regulowanego (a nie jak dotychczas do przychodu regulowanego), przyznanie premii za wykonanie celów

końcowych regulacji jakościowej.

Jak wynika z danych dotyczących przerw w dostawach, a także analiz zjawisk meteorologicznych oraz innych, głównymi

przyczynami przerw są nadzwyczajne zjawiska atmosferyczne (w szczególności na obszarach wiejskich i wiejsko-miejskich, z

wysokim udziałem sieci napowietrznych) oraz działania podmiotów trzecich (prace planowe lub przypadki uszkodzeń sieci

podczas prac remontowo-budowlanych w miastach, gdzie odnotowuje się wysoki wskaźnik sieci kablowych). Warto zauważyć,

że w następstwie coraz częstszych anomalii pogodowych, w 2018 r. pięciu największych OSP i OSP zawarli porozumienie

o współpracy przy usuwaniu awarii sieci elektroenergetycznych. Pozwoli to na przyspieszenie przywracania dostaw

energii elektrycznej klientom dotkniętym awariami, w szczególności wywołanymi ekstremalnymi zjawiskami atmosferycznymi

Plany rozwoju OSP i OSD

Dla zapewnienia właściwej koordynacji rozwoju sektora wytwórczego i przesyłowo-dystrybucyjnego, wprowadzono do ustawy

– Prawo energetyczne przepis wskazujący na obowiązek zamieszczania w planach rozwoju opracowywanych przez

przedsiębiorstwa zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej wielkości zdolności wytwórczych i ich rezerw,

preferowane lokalizacje i strukturę nowych źródeł, wielkość zdolności przesyłowych lub dystrybucyjnych w systemie

elektroenergetycznym i stopień ich wykorzystania, a także działania i przedsięwzięcia zapewniające bezpieczeństwo

dostarczania energii elektrycznej (art. 16). Plany te są sporządzane na okresy nie krótsze niż trzy lata. Plany te muszą

uwzględniać wymiar lokalny, a przy ich sporządzaniu przedsiębiorstwa energetyczne są obowiązane współpracować

z gminami, a w przypadku przesyłu także z samorządem województwa. Utrudnieniem w tym zakresie jest brak planów

zagospodarowania przestrzennego, czy dokumentów planowania energetycznego na poziomie lokalnym. Szerszy kontekst

znajduje się także w rozdziale 2.2.5. i 4.8.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Taryfy przesyłowe i dystrybucyjne

W zakresie taryfowym planowanym działaniem było ustalenie metodologii wyznaczania wysokości zwrotu z zainwestowanego

kapitału, jako elementu kosztu uzasadnionego w taryfach przesyłowych i dystrybucyjnych dla inwestycji w infrastrukturę

sieciową. Prowadzone przed przyjęciem PEP2030 w sektorze energetycznym procesy restrukturyzacyjne spowodowały, że

ustalenie dla wszystkich przedsiębiorstw zajmujących się dystrybucją energii elektrycznej jednolitego sposobu wyznaczania

wysokości zaangażowanego w działalność dystrybucyjną kapitału okazało się trudne. Do 2009 r. operatorzy systemów

dystrybucyjnych określali zwrot z kapitału na potrzeby kalkulacji taryfy faktycznie od nieporównywalnych wzajemnie do siebie

wartości majątku, wyznaczanych w zależności od aktualnie stosowanych w danej spółce metod ewidencji księgowej. W 2008 r.

OSD opracowali propozycję zasad wynagradzania majątku dystrybucyjnego tj. Metodę ustalania WRA12 i zwrotu z kapitału, w

której opisane zasady zostały zaakceptowane przez Prezesa URE i przyjęte do stosowania w kalkulacji taryf od 2010 r.

Podobnie jak w przypadku OSD, zasady wynagradzania majątku przesyłowego zostały opracowane przez OSP,

zaakceptowane przez Prezesa URE i zastosowane od 2010 r. w kalkulacji taryfy przesyłowej.

Bariery inwestycyjne

Kwestią, która nie została w pełni zrealizowana jest kompleksowe uregulowanie posadowienia infrastruktury

elektroenergetycznej na gruntach nienależących do przedsiębiorstw sieciowych. Zasady i warunki przygotowania

oraz realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych oraz źródła ich finansowania zostały określone

w uchwalonej w 2015 r. ustawie o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych (obejmuje

ona kluczowe inwestycje określone w wykazie, stanowiącym załącznik do ustawy), ale niedostatecznie uregulowany zostaje

zakres inwestycji strategicznych w sieci dystrybucyjne.

W zakresie usprawnienia i optymalizacji posadowienia infrastruktury na cudzych nieruchomościach, niezwykle istotne było

uchwalenie w lipcu 2018 r. ustawy o zmianie ustawy o podatku rolnym, ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy

o podatku leśnym. Przedmiotowa nowelizacja wprowadziła normę, że posadowienie infrastruktury dystrybucyjnej i przesyłowej

na gruntach osób trzecich nie wpływa zasadniczo na zmianę klasyfikacji tych gruntów do celów podatkowych i nie skutkuje

opodatkowaniem tych gruntów podatkiem od nieruchomości wg stawki właściwej dla gruntów związanych z prowadzeniem

działalności gospodarczej Ma to doniosłe znaczenie dla stabilności i jednoznaczności prawa w Polsce, zniwelowania

negatywnych skutków finansowych dla przedsiębiorstw energetycznych, ale przede wszystkim chroni wszystkich odbiorców

przed zwiększeniem obciążeń finansowych.

Inne działania

W ostatnich latach na znaczeniu zyskało wdrażanie innowacyjnych rozwiązań tj. inteligentne sieci, czy magazynowanie energii.

Dotychczasowe dokonania w tych obszarach nie mają jeszcze znaczenia systemowego, ale są niezwykle ważnym kierunkiem,

który wymaga kontynuacji – także w zakresie zmiany regulacji prawnych, określających warunki ich rozwoju i funkcjonowania

w systemie energetycznym i całej gospodarce.

Na uwagę zasługuje także rozwój elektromobilności, który w kolejnych latach wpłynie zarówno na jakość powietrza w Polsce,

ale także przyczyni się do zmian funkcjonowania rynku energii elektrycznej. W 2017 r. przyjęto Plan Rozwoju Elektromobilności

w Polsce „Energia do przyszłości” oraz Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych, zaś w styczniu

2018 r. uchwalono ustawę o elektromobilności i paliwach alternatywnych. Dzięki temu stworzone zostały ramy organizacyjne

i prawne rozwoju tego nowego podsektora zarówno energii, jak i transportu.

Realizacja wszystkich trzech projektów pociąga wiele wyzwań dla sektora elektroenergetycznego, ale jednocześnie ujmuje

rozwój infrastruktury sieciowej w kontekście wykraczającym poza poprawę jakości dostaw, w kierunku dostosowania jej do

zmieniających się potrzeb gospodarki.

12 WRA – wartość netto zaangażowanego majątku

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Wystąpienie zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej w KSE z sierpnia 2015 r.

W analizowanym okresie, tj. w sierpniu 2015 r., po raz pierwszy od początku lat 90. ubiegłego wieku wystąpiła sytuacja, w której

wprowadzono ograniczenia w poborze energii elektrycznej. Ze względu na precedensowy charakter, niezbędne jest

odniesienie w tym dokumencie.

Na skutek obniżenia w sierpniu 2015 r. dostępnych rezerw zdolności wytwórczych poniżej niezbędnych wielkości w możliwych

do przewidzenia warunkach pracy sieci, OSP stwierdził wystąpienie zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

w rozumieniu art. 3 pkt 16d ustawy – Prawo energetyczne. Sytuacja ta była spowodowana falą upałów w całym kraju i krajach

sąsiednich, skutkującą pogorszeniem warunków pracy KSE. Wystąpiły znaczne ubytki mocy wytwórczych związanych z

pogorszeniem warunków chłodzenia elektrowni, awariami urządzeń wytwórczych, a także zmniejszoną przepustowością linii

110 kV sieci dystrybucyjnej. Równocześnie miał miejsce duży wzrost krajowego zapotrzebowania na moc wynikający z

wykorzystywania na dużą skalę urządzeń chłodzących. Te zjawiska doprowadziły do powstania poważnych trudności w

pozyskaniu wystarczających zasobów wytwórczych dla pokrycia krajowego zapotrzebowania na moc. Niekorzystne zjawiska

pogodowe utrzymywały się także w systemach sąsiednich, co skutkowało brakiem możliwości importu energii do KSE z tych

systemów. Mimo wykorzystania przez OSP wszystkich dostępnych na etapie planowania operacyjnych środków zaradczych,

przewidywany w dniu 10 sierpnia 2015 r. deficyt mocy wytwórczych dostępnych dla zbilansowania zapotrzebowania w KSE

osiągnął wartość wskazującą jednoznacznie na wystąpienie stanu zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej. Z

dniem 10 sierpnia 2015 r. OSP wprowadził ograniczenia w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej na obszarze całego

kraju. Rada Ministrów w dniu 11 sierpnia 2015 r. przyjęła rozporządzenie w sprawie wprowadzenia ograniczeń w dostarczaniu

i poborze energii elektrycznej, zgodnie z którym ograniczenia w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej zostały

wprowadzone w okresie 11-31 sierpnia 2015 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dla odbiorców energii elektrycznej o

mocy umownej powyżej 300 kW.

Skoordynowane działania pozwoliły na uchronienie krajowej gospodarki przed skutkami tzw. blackoutu, takich jak paraliże

drogowe, brak zasilania dla szpitali, czy innych sytuacji skutkujących zagrożeniem życia lub zdrowia ludzkiego. Wydarzenia z

tego okresu przyczyniły się do poważniejszej debaty dotyczącej konieczności wdrożenia rynku mocy, ale także wzmocniły

świadomość społeczeństwa dotyczącą skutków braku dostaw energii oraz złożoności procesu od jej wytworzenia do

„gniazdka”.

Rynek energii elektrycznej staje przed wieloma wyzwaniami związanymi z budową jednolitego rynku energii UE. Ma to na celu

przede wszystkim ujednolicenie zasad we wszystkich państwach członkowskich, ale także zapewnienie możliwość większego

poziomu handlu energią na rynku europejskim. Konieczne jest poszukiwanie nowych mechanizmów elastyczności generacji

energii, ale i jej popytu. Istotne jest także wzmacnianie pozycji konsumenta, a jednocześnie ochrona poszczególnych grup

szczególnie narażonych na ponoszenie kosztów transformacji energetycznej.

2.2.5. Wzrost bezpieczeństwa dostaw ciepła

W odniesieniu do tego obszaru celem głównym PEP2030 było zapewnienie ciągłego pokrycia zapotrzebowania na energię

przy uwzględnieniu maksymalnego możliwego wykorzystania krajowych zasobów oraz przyjaznych środowisku technologii,

w tym rozwój wytwarzania energii w kogeneracji. Należy zaznaczyć, że w ostatnim czasie w silniejszym stopniu zauważona

została także problematyka indywidualnego pokrycia zapotrzebowania na energię – zarówno z uwagi na efektywność

energetyczną, jak i kwestie jakości powietrza oraz ubóstwa energetycznego.

Rozwój systemów ciepłowniczych, zmiany organizacyjne i technologiczne

W 2017 r. funkcjonowało w Polsce 412 koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych, 81% z nich było zintegrowanych

pionowo, tj. w ramach jednego przedsiębiorstwa ciepłowniczego prowadzona była działalność zarówno w zakresie

wytwarzania, jak i przesyłu i dystrybucji. W 2009 r. funkcjonowało 499 przedsiębiorstw koncesjonowanych, jednakże nie jest

to punkt odniesienia ze względu na zmiany strukturalne (m.in. fuzje, przejęcia). Sumaryczna moc cieplna zainstalowana źródeł

koncesjonowanych wynosi 54,9 GW, natomiast wolumen ciepła dostarczonego do sieci ciepłowniczej wyniósł w 2017 r. 276,9

PJ – w analizowanym okresie wolumen ten utrzymywał się na stabilnym poziomie. Łączna długości sieci ciepłowniczej wynosiła

w 2017 r. 21 085 km w porównaniu do 19 286,5 km w 2009 r., co oznacza, że systemy ciepłownicze rozbudowują się,

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

przyłączając nowych odbiorców. Głównym odbiorcą ciepła pozostawał sektor bytowo-komunalny, chociaż jego zużycie ulegało

zmniejszaniu w związku z podejmowaniem przez odbiorców działań w kierunku racjonalizacji użytkowania ciepła.13

Głównym paliwem w ciepłownictwie systemowym pozostawał węgiel kamienny, należy jednak zauważyć spadek jego

wykorzystania w bilansie z 79% w 2002 r. do 72,2% w 2017 r. Ograniczone zostało także wykorzystanie oleju opałowego.

Obszar ten w bilansie zastąpił przede wszystkim wzrost wykorzystania gazu ziemnego o ponad 4 pp. oraz udziału OZE o ponad

5 pp. Zmiany te pozwalają na zmniejszenie emisyjności sektora ciepłowniczego.

W 2017 r. wprowadzony został obowiązek zakupu ciepła z OZE, nałożony na operatorów sieci ciepłowniczych, co wpływa na

zwiększanie wykorzystania OZE w tym podsektorze. Niezbędne jest jednak podjęcie dalszych zintegrowanych działań

umożliwiających wykorzystanie potencjału systemów ciepłowniczych oraz zachęcających do szerszego wykorzystania ciepła

i chłodu systemowego z OZE.

Rozwój wysokosprawnej kogeneracji

Dla uzyskania wysokiego poziomu efektywności energetycznej preferuje się wytwarzanie ciepła w skojarzeniu z wytwarzaniem

energii elektrycznej. W 2017 r. ponad 61% ciepła dostarczonego do sieci ciepłowniczej pochodziło z kogeneracji, odsetek ten

utrzymywał się na stałym poziomie. Wprowadzony został nowy sposób kształtowania taryfy w odniesieniu do wytwarzania

ciepła w skojarzeniu, poprzez tzw. metodę benchmarkową, natomiast nie dokonano zmian zasad regulacji cen w odniesieniu

do wytwarzania ciepła w ciepłowniach oraz w odniesieniu do przesyłania i dystrybucji ciepła.

System wsparcia kogeneracji utrzymano do końca 2012 r., po czym w terminie od 1 stycznia 2013 do 30 kwietnia 2014 r.

nastąpiła przerwa w mechanizmie wsparcia, która spowodowała wyłączenie znacznej części jednostek kogeneracji opalanych

paliwami gazowymi i przejście na pracę kotłami szczytowymi. Po przedłużeniu systemu wsparcia świadectw pochodzenia

energii z kogeneracji, obowiązywał on do 31 grudnia 2018 r., po czym został zastąpiony nowym mechanizmem wsparcia

energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji, nad którym prace trwały od kwietnia 2017 r. Ustawa implementująca ten

mechanizm weszła w życie 25 stycznia 2019 r., a w dniu 15 kwietnia 2019 r. Komisja Europejska ogłosiła pozytywną decyzję

notyfikacyjną w jego sprawie.

Zwiększanie wykorzystania ciepłownictwa systemowego

Działania legislacyjne, mające na celu likwidację barier inwestycyjnych, w szczególności w zakresie inwestycji liniowych nie

zostały zrealizowane. Ponadto w odniesieniu do elektrowni i elektrociepłowni nie została wykonana analiza celowości nadania

inwestycjom statusu celu publicznego. Niemniej jednak, możliwości zmian regulacyjnych w ww. zakresie są obecnie

analizowane. W 2018 r. rozpoczęto prace nad nowym modelem rynku ciepła, w tym w zakresie modelu taryfowania,

umożliwiającym realizację niezbędnych inwestycji w obszarze ciepłownictwa. Rozwiązania powinny przyczynić się do

zwiększenia wykorzystania ciepła sieciowego przez odbiorców, zarówno dzięki zwiększeniu atrakcyjności cenowej

ciepłownictwa systemowego, jak i jego dostępności technicznej. Ponadto w 2019 r. opracowano propozycję rozszerzenia

obowiązku przyłączania obiektów budowlanych do sieci ciepłowniczych, którego implementacja jest w trakcie procedury

legislacyjnej.

Planowanie energetyczne na poziomie lokalnym

Rynek ciepła ma charakter lokalny, dlatego dla racjonalnego i ekologicznego pokrywania potrzeb cieplnych znaczenie ma

lokalne podejście do tego zagadnienia. Sposób pokrywania zapotrzebowania na ciepło ma znaczenie dla jakości powietrza,

stąd lokalne dokumenty planistyczne powinny determinować zwiększanie wykorzystania ciepła sieciowego oraz

niskoemisyjnych źródeł indywidulanych, tam gdzie nie ma dostępu do sieci ciepłowniczej. Z tego względu, to właśnie dla tej

części potrzeb energetycznych najistotniejsze jest planowanie energetyczne na poziomie gminnym.

Ustawa – Prawo energetyczne zobowiązuje wszystkie gminy do opracowania dokumentu planowania energetycznego, ale

odsetek gmin posiadających taki dokument w ostatnich latach wynosił ok. 20%. W analizowanym okresie nie dokonano

znaczących zmian w regulacjach, które wskazywałyby sposób sporządzania przez gminy założeń i planów zaopatrzenia w

ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, nie rozszerzono również zakresu planów zaopatrzenia energetycznego o działania

racjonalizujące i promujące lokalne zmniejszenie zużycia energii. Problem jest bardzo złożony, dlatego ewentualne zmiany w

13 Energetyka cieplna w liczbach – edycja 2009 i 2017, Urząd Regulacji Energetyki

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

tym zakresie będą wymagały zaangażowania wielu grup – od szczebla rządowego, przez samorząd, po zaangażowanie

środowisk branżowych. Zagadnienie lokalnego bezpieczeństwa energetycznego zostało opisane także w rozdziale 2.2.4. i 4.8.

Dla poprawy jakości powietrza, zwiększania komfortu cieplnego oraz poprawy efektywności energetycznej gospodarki bardzo

ważne będzie rozwijanie ciepłownictwa systemowego. Będzie to istotne wyzwanie ze względu na szereg wymogów np.

zwiększanie udziału OZE w ciepłownictwie, przekształcanie istniejących systemów w efektywne energetycznie systemy

ciepłownicze. Na obszarach które nie mają uzasadnienia dla rozwoju ciepła systemowego, istotne jest to, aby potrzeby cieplne

były pokrywane przez źródła o jak najmniejszym poziomie emisyjności.

2.3. Ocena realizacji priorytetu 3. Dywersyfikacja struktury wytwarzania poprzez

wprowadzenie energii jądrowej

Jako cel główny polityki energetycznej w tym obszarze wskazano przygotowanie infrastruktury dla energetyki jądrowej (EJ)

i zapewnienie inwestorom warunków do wybudowania i uruchomienia elektrowni jądrowych opartych na bezpiecznych

technologiach, z poparciem społecznym i z zapewnieniem wysokiej kultury bezpieczeństwa jądrowego na wszystkich etapach

lokalizacji, projektowania, budowy, uruchomienia, eksploatacji i likwidacji elektrowni jądrowych.

Część zadań przewidzianych w programie działań wykonawczych PEP2030 w odniesieniu do wprowadzenia energii jądrowej

zrealizowano, jednakże jej wdrożenie do bilansu energetycznego z pewnością nie nastąpi w terminie zgodnym z „Prognozą

zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku” z 2009 r., stanowiącą załączniki 2. do PEP2030. Ocenia się,

że w największym stopniu osiągnięty został cel szczegółowy dotyczący dostosowania systemu prawnego dla sprawnego

przeprowadzenia procesu rozwoju energetyki jądrowej. Pozostałe cele osiągnięto częściowo, m.in. ze względu na to, że

budowa infrastruktury dla energetyki jądrowej jest procesem złożonym, wieloetapowym i długotrwałym. Niemniej jednak

w odniesieniu do wszystkich celów szczegółowych odnotowano istotne postępy w analizowanym zakresie.

PPEJ, ramy prawne oraz akceptacja społeczna

Przedłożono Radzie Ministrów projekt Programu polskiej energetyki jądrowej14(PPEJ) i przeprowadzano jego konsultacje

społeczne. To przyczyniło się do nawiązania współpracy między podmiotami odpowiedzialnymi za wdrożenie energetyki

jądrowej i określiło ich kompetencje. Zwiększył się również poziom akceptacji społecznej dla energetyki jądrowej poprzez

zaangażowanie społeczeństwa w proces konsultacji społecznych projektu PPEJ oraz Prognozy oddziaływania na środowisko

PPEJ. W opracowaniu jest aktualizacja PPEJ, który będzie zgodny z PEP2040.

Bardzo istotne było również przygotowanie i przeprowadzenie kampanii informacyjnej i edukacyjnej, dotyczącej Programu

polskiej energetyki jądrowej, co wpłynęło na wzrost wiedzy społeczeństwa, a w konsekwencji na akceptację społeczną tego

projektu. Działania te muszą być kontynuowane, aby społeczeństwo miało świadomość, że energetyka jądrowa jest

technologią niskoemisyjną, bezpieczną i zapewniającą tanią energię.

Określono niezbędne zmiany ram prawnych dla wdrożenia Programu polskiej energetyki jądrowej oraz przygotowano

i koordynowano wdrażanie tych zmian – realizacja tego działania umożliwiła rozpoczęcie procesu inwestycyjnego dla pierwszej

elektrowni jądrowej, choć trzeba mieć na uwadze, że może wystąpić konieczność dalszych zmian dostosowujących polskie

przepisy do wymagań realizacji inwestycji oraz do ewentualnych nowych wymagań UE.

Warunki infrastrukturalne, badania środowiskowe, wybór lokalizacji

Nie dokonano wyboru lokalizacji dla pierwszej EJ – zgodnie z harmonogramem obowiązującym w chwili przyjmowania

PEP2030 (Ramowy harmonogram działań dla energetyki jądrowej) ostateczny wybór lokalizacji miał nastąpić do czerwca

2012 r. Spółka PGE EJ1 prowadzi prace nad wyborem lokalizacji od 2010 r., co oznacza ponad 7-letnie opóźnienie w realizacji

prac. Dopiero w 2018 r. zakończyły się badania środowiskowe, natomiast wciąż prowadzone są badania lokalizacyjne. Spółka

nie zrealizowała przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz nie dokonała wyboru dostawcy technologii.

14 Uchwała nr 15/2014 Rady Ministrów z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej energetyki

jądrowej” (M.P. z 2014 poz. 502)

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Zidentyfikowane przyczyny tych problemów wskazują na konieczność intensyfikacji działań, a także zmian w formule realizacji

projektu jądrowego.

Bardzo istotne jest to, że operator systemu przesyłowego (PSE S.A.) przygotował, we współpracy z PGE EJ1, wstępny

program rozwoju sieci przesyłowej, który uwzględnia możliwość przyłączenia pierwszej elektrowni jądrowej w rozważanych

lokalizacjach na północy kraju (miejscowości: Gniewino, Krokowa, Choczewo). Opracowany program zostanie doprecyzowany

po określeniu ostatecznej lokalizacji i mocy elektrowni jądrowej.

Kadry, podstawy instytucjonalne, dozór jądrowy

Instytucja odpowiedzialna za koordynację działań w zakresie rozwoju energetyki jądrowej (tj. dawne Ministerstwo Gospodarki)

została wzmocniona kadrowo, co stworzyło podstawy instytucjonalne do przygotowania i wdrożenia Programu polskiej

energetyki jądrowej. Przeprowadzono reorganizację Państwowej Agencji Atomistyki (PAA) i wzmocniono ją kadrowo w celu

przygotowania jej do pełnienia roli dozoru jądrowego dla potrzeb energetyki jądrowej, jednakże działania w tym zakresie muszą

być kontynuowane, aby PAA była dostatecznie przygotowana do realizacji wszystkich faz procesu inwestycyjnego EJ. Na

dalszym etapie zaawansowania realizacji PPEJ niezbędne będzie wzmocnienie kadr na poziomie wyznaczonym przez

standardy międzynarodowe, ale przede wszystkim konieczne będzie utrzymanie kompetentnych i doświadczonych

specjalistów w administracji państwowej, aby utrzymać efekt dotychczasowych działań.

Ministerstwo Energii przygotowuje aktualizację Ramowego planu rozwoju kadr dla energetyki jądrowej, którego realizacja

służyć będzie sprawnej i skoordynowanej realizacji tych wyzwań.

Zasoby własne uranu

W ramach prac prowadzonych w zakresie rozpoznawania zasobów uranu na terytorium Polski stwierdzono występowanie

mineralizacji uranowej zarówno na obszarach, gdzie prowadzono wydobycie w latach 1947-1963, jak również w innych

lokalizacjach. Wstępne badania wskazują na potencjalną możliwość odkrycia zasobów U3O8 w ilościach bilansowych.

Prowadzone były również badania nad pozyskaniem uranu z tzw. złóż niekonwencjonalnych, które wskazują na potencjalne

możliwości uruchomienia takiej działalności w kraju. Ustalenia te stanowią punkt wyjścia dla ewentualnych dalszych

szczegółowych badań pod kątem oceny możliwości wydobycia i pozyskania surowca na skalę przemysłową w dalszej

długookresowej perspektywie w celu dodatkowego zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego kraju w oparciu o własne

zasoby. Należy je jednak traktować uzupełniająco w stosunku do możliwości, jakie stwarza w tym zakresie międzynarodowy

rynek uranu.

Ocena realizacji priorytetu 4. Rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii,

w tym biopaliw

Celem nadrzędnym wykorzystania OZE jest dywersyfikacja wytwarzania energii przy wykorzystaniu lokalnie dostępnych

zasobów, które odnawiają się w krótkim okresie, a ich wykorzystanie cechuje się niewielką lub zerową emisją zanieczyszczeń.

Jako cel w zakresie odnawialnych źródeł energii wyznaczono w PEP2030 osiągnięcie 15% ich udziału w końcowym zużyciu

energii brutto15 w 2020 r. oraz dalszy wzrost tego wskaźnika w kolejnych latach. W odniesieniu do transportu wyodrębniono

dodatkowy cel 10% udziału biokomponentów i innych paliw odnawialnych w rynku paliw transportowych oraz energii

elektrycznej odnawialnej stosowanej w transporcie, natomiast w ramach unijnej dyrektywy 2015/1513 wprowadzono

rozwiązania promujące stosowanie biopaliw II generacji oraz wprowadzające ograniczenia dla biopaliw wytworzonych

z surowców spożywczych i paszowych.

Wartości te zostały określone w załączniku do unijnej dyrektywy 2009/28/WE16 (RED), w której wskazano cele indywidualne

dla państw członkowskich, stosownie do ówczesnego udziału tych źródeł w bilansie krajowym oraz potencjału rozwoju (np.

15 Zużycie energii finalnej dzieli się na zużycie energii elektrycznej, w sektorze ciepłownictwa i chłodnictwa oraz w transporcie.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

warunki wodne, nasłonecznienie). Na poziomie UE udział OZE ma w 2020 r. sięgnąć 20%. Cel transportowy określono na

poziomie 10% dla wszystkich państw wspólnoty. Ustanowienie celów było narzędziem realizacji postanowień

międzynarodowych w odniesieniu do zmian klimatycznych.

Ścieżka dojścia do celu

Zwiększanie wykorzystania odnawialnych źródeł energii, mimo wielu ich zalet, było bardzo dużym wyzwaniem. Technologie te

nie były dostatecznie rozwinięte, aby wytwarzać energię po cenach konkurencyjnych dla energetyki konwencjonalnej,

brakowało również doświadczenia organizacyjnego. Ponadto ze względu na kilkudziesięcioletni cykl życia instalacji

energetycznych oraz długi proces inwestycyjny, zmiany w energetyce następują stosunkowo wolno. Istotnym elementem

w realizacji polityki rozwoju OZE było przyjęcie przez Radę Ministrów w dniu 7 grudnia 2010 r. Krajowego planu działań

w zakresie energii ze źródeł odnawialnych (KPD), który przedstawia ścieżkę dochodzenia do 15% udziału OZE

w końcowym wytwarzaniu energii w Polsce w podziale na energię elektryczną, ciepło i chłód oraz energię odnawialną w

transporcie do 2020 r. W 2015 r. uchwalono także pierwszy kompleksowy akt prawny dotyczący wyłącznie odnawialnych źródeł

energii, tj. ustawę z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Ustawa ta po raz pierwszy gwarantowała 15-letni

okres wsparcia dla inwestycji w OZE. Nowelizacje dokumentu wprowadzały kolejno nowe rozwiązania.

W roku przyjęcia PEP2030, tj. 2009 r., udział OZE w zużyciu energii finalnej brutto wynosił 8,7%, w 2018 r. wyniósł 11,3%

a najwyższą wartość osiągnął w 2015 r. – 11,7%. Tempo przyrostu udziału wykorzystania OZE do 2015 r. wzrastało zgodnie

z KPD, jednakże od II połowy 2016 r. widoczny był spadek dynamiki rozwoju OZE, co było związane ze zmianą systemu

wsparcia OZE i procedurą notyfikacji. Choć w latach 2016-2017 nastąpił nawet spadek procentowego udziału, to w wartościach

bezwzględnych (w jednostkach zużytej energii) zanotowano wzrost w stosunku do lat poprzednich. Złożyło się na to kilka

przyczyn. W pierwszej kolejności należy zauważyć, przyspieszony wzrost zapotrzebowania i zużycia energii ogółem, który

wpłynął na ww. spowolnienie, bądź nawet spadek w odniesieniu do procentowego udziału w końcowym zużyciu energii.

Zidentyfikowano trzy główne obszary odpowiedzialne za zaistniały stan rzeczy

− walka Rządu RP z eliminacją tzw. szarej strefy w sektorze paliwowym,

− eliminacja niekorzystnych kierunków rozwoju lądowej energetyki wiatrowej wywołujących niezadowolenie lokalnych

społeczności oraz

− reforma mechanizmu wsparcia OZE, w tym przedłużająca się notyfikacja programu pomocy państwa w formie

aukcyjnego systemu wsparcia dla OZE, uchwalonego w ustawie z dnia 20 lutego 2015 r. o OZE.

Dwa pierwsze obszary mające wpływ na opóźnienia w realizacji celu OZE na 2020 r. wynikają z wprowadzenia przepisów,

których zadaniem jest ograniczenie negatywnych zjawisk występujących w sektorze paliwowym oraz przy inwestycjach w

lądowe farmy wiatrowe. Wprowadzone rozwiązania przyczyniły się z jednej strony do uszczelnienia rynku oraz wzrostu

przychodów budżetowych z tytułu ograniczenia tzw. szarej strefy, a także do ograniczenia konfliktów społecznych (dotyczących

lokalizacji elektrowni wiatrowych), z drugiej zaś negatywnie odbiły się na tempie realizacji celu OZE na rok 2020. Warto w tym

miejscu zaznaczyć, że w wyniku walki z tzw. szarą strefą w okresie od 2015 r. do 2017 r. odnotowano wzrost konsumpcji oleju

napędowego o ponad 40%, co musiało się odbić niekorzystnie na stopniu realizacji celu na 2020 r. (zwiększenie podstawymianownika do wyliczenia celu).

Trzeci obszar dotyczący zmiany mechanizmu wsparcia OZE był niezbędny w kontekście ograniczania kosztów rozwoju OZE,

a także ze względu na potrzebę zagwarantowania inwestorom stabilizacji wsparcia inwestycji OZE, co przyczynia się do

większej społecznej akceptowalności tego typu źródeł.

Na uwagę zasługuje także zależność od warunków atmosferycznych, w szczególności wietrzności. Jako przykład można

wskazać porównanie produkcji energii elektrycznej z elektrowni wiatrowych w 2017 i 2018 r. Z danych wynika, że w 2018 r.

wytworzono ok. 12,8 TWh z elektrowni wiatrowych, co stanowi spadek w stosunku do 14,9 TWh w 2017 r., przy czym moc

zainstalowana w tych elektrowniach nie uległa spadkowi, a źródła te mają pierwszeństwo wprowadzania energii do sieci.

Jednocześnie warto podkreślić wzrost, jaki nastąpił w zakresie rozwoju energetyki wiatrowej w Polsce w okresie realizacji

PEP2030 – w 2009 r. wytworzono w ten sposób 1,1 TWh, co stanowiło 0,7% wytworzonej energii w kraju.

Należy jednoznacznie zauważyć, że pomimo negatywnego wpływu zidentyfikowanych powyżej obszarów na realizację celu

OZE, działania w nich podjęte były niezbędne dla przywrócenia właściwego funkcjonowania rynku paliwowego, dla

uregulowania zasad inwestowania w lądowe farmy wiatrowe, czy dla poprawy efektywności ekonomicznej rozwoju OZE

16 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł

odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

w Polsce. Dodatkowo, podjęto szereg inicjatyw mających na celu ograniczenie wpływu tych działań na tempo realizacji celów

OZE na 2020 r. oraz przyczyniających się do powrotu na właściwą ścieżkę rozwoju OZE w Polsce.

System wsparcia

Kluczowe dla wsparcia rozwoju OZE było pierwszeństwo wprowadzania energii wytworzonej z OZE do sieci oraz wsparcie

inwestycyjne i operacyjne dla wytwórców. Jednocześnie przedsiębiorstwa sprzedaży energii elektrycznej zostały zobowiązane

do wykazywania w swoim bilansie sprzedażowym zwiększanego corocznie odsetka OZE, na poziomie wskazywanym

w rozporządzeniach Ministra Gospodarki, a następnie Ministra Energii.

System wsparcia wytwarzania energii elektrycznej z OZE w formie świadectw pochodzenia zwanymi zielonymi certyfikatami

rozpoczął funkcjonowanie w Polsce 1 października 2005 r. Z dniem 30 czerwca 2016 r. system ten został zamknięty dla

nowych uczestników, natomiast obowiązuje nadal w stosunku do przedsiębiorców, którzy nabyli uprawnienia przed 1 lipca

2016 r. Dotychczasowi beneficjenci systemu zielonych certyfikatów mają możliwość przejścia do systemu aukcyjnego (nowego

systemu wsparcia). Uprawnionymi do uzyskania certyfikatów są podmioty wytwarzające energię elektryczną ze źródeł

odnawialnych. Wytwórcy OZE, którzy wytworzyli pierwszą energię elektryczną i uzyskali świadectwo pochodzenia, zgodnie

z przepisami (art. 44 i nast.) ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii mają prawo korzystać z systemu

wsparcia bazującego na systemie świadectw pochodzenia przez okres 15 lat, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2035 r.,

przy czym okres ten liczy się od dnia wytworzenia po raz pierwszy tej energii, potwierdzonego wydanym świadectwem

pochodzenia. Świadectwa są zakupywane przez podmioty zobowiązane w celu wykazania realizacji obowiązku wykazania

zielonej energii w swoim portfolio.

Aktualnie, obowiązującym systemem wsparcia OZE jest system aukcyjny, który wprowadzony został do polskiego

prawodawstwa w 2016 r. ustawą o odnawialnych źródłach energii. System bazuje na koszykach technologicznych, dzięki

czemu przyczynia się do kształtowania bilansu energetycznego Polski dostosowanego do potrzeb krajowych oraz do

zapewnienia bezpieczeństwa i stabilności dostaw energii, zarówno w wymiarze lokalnym, jak i krajowym.

Nowy system wsparcia jest przewidywalny oraz zakłada ograniczenie wzrostu kosztów odbiorców końcowych, z tytułu wzrostu

ilości energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych. System ten daje przedsiębiorcom wsparcie pozwalające na

15-letnie finansowanie ich działalności operacyjnej, aż do czasu, gdy nowe powstające projekty OZE, będą mogły działać na

zasadach w pełni rynkowych.

W latach 2016-2017 aukcje przeprowadzono w bardzo ograniczonym zakresie, co wynikało z jednej strony z braku

zakończenia procesu notyfikacji mechanizmu wsparcia Komisji Europejskiej, z drugiej zaś miało na celu przetestowanie

funkcjonowania systemu. Dopiero w 2018 r. przeprowadzono aukcje w pełnym, planowanym zakresie, obejmującym duże

wolumeny energii elektrycznej, podobnie jak w 2019 r. Na podstawie rozstrzygniętych aukcji w 2016, 2017 i 2018 r., sprzedano

niemal 64 TWh energii elektrycznej z OZE, natomiast na podstawie aukcji przeprowadzonych w 2019 r. – prawie 91 TWh

energii elektrycznej z OZE, która zapewni wytworzenie energii elektrycznej na kolejne lata.

Zmiany systemowe i regulacyjne wprowadzone w 2018 r. pozwoliły na pojawianie się nowych mechanizmów wsparcia OZE,

skierowanych do wytwórców energii w małych instalacjach OZE (np. małych biogazowni i małych hydroelektrowni).

Są to: system taryf gwarantowanych (Feed-in Tariff – FIT) oraz system dopłat do ceny rynkowej (Feed-in Premium – FIP),

które cechują się bardzo niskim poziomem skomplikowania, co stanowi element zachęty. Wolumen pozyskanej w ten sposób

energii nie będzie duży, ale pozwala na wykorzystanie potencjału lokalnego i wpływa na wzrost świadomego zużycia energii

przez społeczeństwo.

Realizacja wielu projektów energetycznych była możliwa dzięki wsparciu inwestycyjnemu ze środków UE, NFOŚiGW oraz

WFOŚiGW. Wzrost udziału OZE w finalnym zużyciu energii wynikał w szczególności z funkcjonowania odnośnych

mechanizmów wsparcia (tzw. zielonych certyfikatów oraz systemu aukcyjnego) oraz realizacji Narodowego Celu

Wskaźnikowego (NCW) w odniesieniu do transportu. Ocenia się, że w rozpatrywanym okresie przepisy prawne w sprawie

szczegółowego zakresu obowiązku zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w OZE właściwie regulowały zasady

korzystania z mechanizmu wsparcia.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Lokalny potencjał – energetyka obywatelska

Przyrost mocy zainstalowanej OZE odbywał się nie tylko w ramach inwestycji biznesowych, ale także za sprawą popularyzacji

energetyki rozproszonej zwanej także obywatelską. Kreowanie rynku prosumenckiego oraz stymulowanie rozwoju

dedykowanych wspólnot energetycznych poprzez klastry energii przyczynia się do wykorzystania potencjału lokalnego, a także

wpływa na bardziej świadome i racjonalne gospodarowanie energią.

Prosumenci energii odnawialnej. Zgodnie z ustawą o odnawialnych źródłach energii, prosument energii odnawialnej to

odbiorca końcowy wytwarzający energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii na własne potrzeby w

mikroinstalacji, pod warunkiem że w przypadku odbiorcy końcowego niebędącego odbiorcą energii elektrycznej w

gospodarstwie domowym, nie stanowi to przedmiotu przeważającej działalności gospodarczej określonej zgodnie z przepisami

wydanymi na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej.

Od 1 lipca 2016 r. w Polsce obowiązuje system opustów – mechanizm wsparcia przewidziany dla prosumentów energii

odnawialnej. System opustów jest mechanizmem bezgotówkowym w którym sprzedawca rozlicza prosumenta w stosunku

ilościowym 1 do 0,7 energii wprowadzonej do sieci, wobec energii pobranej, a w przypadku mikroinstalacji o łącznej mocy

zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10 kW prosumenci rozliczani są w stosunku ilościowym 1 do 0,8. System

prosumencki wykorzystuje sieć elektroenergetyczną jako „wirtualny magazyn”, którym w sensie fizycznym nie jest, dlatego

generuje koszty – stąd też zastosowanie odpowiedniego mnożnika (1:0,8; 1:0,7). Prosumenci energii odnawialnej mają także

szereg ułatwień legislacyjnych m.in. przyłączanie instalacji na tzw. „zgłoszenie”, czy brak dedykowanych koncesji niezbędnych

przy większych instalacjach. Wprowadzenie tego mechanizmu stało się jedną z przyczyn dynamicznego rozwoju energetyki

obywatelskiej i skokowego przyrostu mocy w mikroinstalacjach, która na koniec 2019 r. wyniosła ponad 1 000 MW ( 155,6 tys.

instalacji), stanowiąc przeważającą część mocy zainstalowanej w instalacjach fotowoltaicznych.

Klastry energii. Na przełomie 2015 i 2016 roku pojawiła się koncepcja klastrów energii. Definicja klastra energii (wprowadzona

do polskiego porządku prawnego w 2016 r.) została sformułowana bardzo szeroko, tak aby nie ograniczać, a wręcz zachęcać

lokalne społeczności do tworzenia indywidualnych rozwiązań dostosowanych do miejscowych potrzeb. Rozwój idei klastrów

energii prowadzi do stabilnych dostaw energii i samowystarczalności energetycznej na poziomie powiatu, gminy czy

pojedynczej miejscowości. Ich skuteczność zależy od racjonalnego i efektywnego wykorzystania lokalnego potencjału

innowacji i przedsiębiorczości w tym obszarze, także tej o charakterze społecznym. Docelowo klastry stanowią jedną

z odpowiedzi na wykorzystanie OZE bez zakłóceń pracy systemu energetycznego.

Ministerstwo Energii w latach 2017 - 2018 r. przeprowadziło dwa konkursy dla klastrów energii, w ramach których wyłoniono

66 najciekawszych inicjatyw z całego kraju, którym przyznano Certyfikat Pilotażowego klastra energii. Na bazie doświadczeń

powyższych projektów realizowane są analizy oraz badania służące wypracowaniu przyjaznych i zasadnych uwarunkowań

prawnych.

Rozwój OZE w podziale na źródła

Łączna wartość energetyczna pozyskanej energii pierwotnej ze źródeł odnawialnych w Polsce w 2018 r. wyniosła 371 588 TJ

Struktura pozyskania energii ze źródeł odnawialnych dla Polski wynika przede wszystkim z charakterystycznych dla naszego

kraju warunków geograficznych i możliwych do zagospodarowania zasobów. Energia pozyskiwana ze źródeł odnawialnych

w Polsce pochodzi w przeważającym stopniu z biopaliw stałych (69,26%), energii wiatru (12,4%) i z biopaliw ciekłych (10,2%).

W wytwarzaniu energii elektrycznej kluczową rolę spośród OZE pełnią elektrownie wiatrowe i biomasowe – znaczenie tych

pierwszych istotnie wzrosło w analizowanym okresie. W ciepłownictwie wiodącą rolę pełni w całym analizowanym okresie

biomasa, choć należy odnotować wzrost wykorzystania wszystkich pozostałych OZE – biogazu, odnawialnych odpadów

komunalnych, instalacji słonecznych i pomp ciepła. W transporcie wykorzystywane były paliwa I generacji, a ponadto zalicza

się do tej kategorii energię elektryczną wykorzystaną w transporcie (zużycie OZE w tej kategorii oblicza się odnosząc do

udziału OZE w zużyciu energii elektrycznej)17.

17 Energia ze źródeł odnawialnych w 2018 r., Główny Urząd Statystyczny.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Energetyka wiatrowa. Energetyka wiatrowa rozwijała się w stosunkowo szybkim tempie. Jeszcze w 2005 r. energia

wytworzona przez elektrownie wiatrowe stanowiła 0,1% energii elektrycznej wytworzonej ogółem, aby w 2017-2018 sięgnąć

8,7-7,5%. Ze względu na negatywne skutki społeczne, wynikające w szczególność z niewłaściwych praktyki niektórych

inwestorów wprowadzono ograniczenie odległościowe lokowania turbin od najbliższego obiektu mieszkalnego. Wpłynęło to na

spowolnienie tempa rozwoju tej branży. Wdrożone w 2018 i 2019 r. regulacje rozwijające aukcje na zakup energii z OZE

zmotywowały inwestorów do ponownego zainteresowania branżą, ale na zasadach szanujących społeczności lokalne. Aukcje

przeprowadzone w 2018 i 2019 r. pozwolą na zwiększenie mocy zainstalowanych w sektorze energetyki wiatrowej o ponad

3,5 GW nowych mocy. Ilość energii z OZE w sektorze energetyki wiatrowej zaoferowana w aukcjach w 2018 r. i w 2019 r., to

blisko 30% więcej nowych mocy z wiatru w porównaniu do całego sektora OZE w Polsce, który stanowił na koniec I kwartału

2019 r. ponad 8,7 GW, i znacznie ponad 50% więcej w sektorze energetyki wiatrowej, który stanowił na koniec I kwartału

2019 r. ponad 5,8 GW mocy zainstalowanych elektrycznych.

Energetyka słoneczna. W okresie przyjmowania poprzedniej PEP moce słoneczne były niezauważalną pozycją w bilansie

energetycznym. W ostatnim czasie następuje bardzo szybki przyrost tych mocy, co związane jest z postępującym spadkiem

kosztów tychże instalacji, relatywnie krótkim okresem inwestycyjnym, rozwojem technologii oraz wysokim stopniem

akceptowalności społecznej dla tej formy pozyskiwania energii. Ich atutem jest także możliwość pokrycia szczytów

zapotrzebowania na energię w okresie letnim, związanego z potrzebami chłodniczymi, a także zmniejszonym wytwarzaniem

przez elektrownie cieplne i elektrociepłownie.

Na początku 2020 r. łączna moc zainstalowana w małych i wielkoskalowych instalacjach elektroenergetycznych

wykorzystujących energię promieniowania słonecznego wynosiła 490 MW, co w głównej mierze jest zasługą systemu

aukcyjnego. Docelowo jednak, na bazie dotychczas przeprowadzonych aukcji, ma powstać ok. 1665 MW instalacji

fotowoltaicznych.

Biomasa i biogaz. Nie doszło do nadmiernego wykorzystania obszarów rolniczych na cele OZE i biopaliw kosztem produkcji

na cele rolnicze. Urząd Regulacji Energetyki prowadził prace nad podstawami funkcjonowania systemu uwierzytelniania

biomasy – Krajowym Systemem Uwierzytelniania Biomasy. Program Kierunki rozwoju biogazowni rolniczych w Polsce w latach

2010-2020 w każdej gminie był realizowany w dość ograniczony sposób – pomimo eliminacji barier prawnych w nim

wskazanych nie nastąpił dynamiczny rozwój tego typu instalacji. Główną barierą okazała się potrzeba zwiększenia

i dostosowania mechanizmu wparcia do specyfiki tego rodzaju projektów. Z tego powodu w 2018 r. wprowadzono nowe formy

oraz mechanizmy wsparcia dla małych wytwórców energii elektrycznej z OZE (instalacje o mocy zainstalowanej mniejszej niż

500 kW i od 500 kW do 1 MW mocy zainstalowanej elektrycznej) dla wybranych technologii, w tym przede wszystkim dla

biogazu w postaci systemów wsparcia: Feed-in Tariff (FIT) oraz Feed-in Premium (FIP). Szacuje się, że nowy mechanizm

wsparcia zdynamizuje rozwój biogazowni rolniczych w Polsce, pozwalając na wykorzystanie lokalnego potencjału.

Hydroenergetyka. W wyniku inwentaryzacji nadzorowanej przez Ministra Środowiska powstała elektroniczna baza danych,

zawierająca blisko 13,5 tys. urządzeń piętrzących, które ze względu na interes Skarbu Państwa oraz uzasadniony interes

użytkowników wód mogą być wykorzystane na cele energetyczne. Z punktu widzenia tworzenia nowych inwestycji w obszarze

hydroenergetyki, kluczowym może okazać się fakt objęcia tego typu inwestycji systemem wsparcia w postaci: Feed-in Tariff

(FIT) oraz Feed-in Premium (FIP), analogicznie jak w przypadku biogazowni. Jest to duże wyzwanie ze względu na potencjał

wodny, który jest znacznie niższy niż w Skandynawii, czy Austrii. Obiekty hydrotechniczne mają jednak istotne znaczenie dla

gospodarki powodziowej.

Geotermia. Choć potencjał do rozwijania geotermii (przede wszystkim nisko- i średniotemperaturowej), może znajdować się

nawet na 60-80% terytorium Polski, w dalszym ciągu znajduje się ona na etapie rozwoju eksperymentalnego. Aktualnie w

Polsce istnieje sześć ciepłowni geotermalnych zaopatrujących sieci c.o. Ich łączna moc zainstalowana to 76 MW t. Ocenia się,

że wykorzystanie geotermii w najbliższych latach będzie rosło w bardziej dynamicznym tempie niż dotychczas, co związane

jest przede wszystkim z rozwijaniem programów wsparcia finansowego, dedykowanych geotermii. Określenie potencjału

geotermalnego wymaga bowiem dużych nakładów finansowych przy dużym stopniu niepewności, co jest jedną z głównych

barier rozwoju tej technologii. Warto także podkreślić, że w ostatnim czasie w Polsce ma miejsce dynamiczny rozwój

wykorzystania pomp ciepła, także tych gruntowych, co ma pozytywny wpływ na jakość powietrza oraz zwiększanie

wykorzystania OZE przez gospodarkę.

Odpady. Istniejące możliwości kwalifikacji części energii wytworzonej w spalarni odpadów do energii z OZE stanowiły tylko

częściowe rozwiązanie problemu konieczności zagospodarowania odpadów, których nie można składować. Do 2015 r. istniała

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

w Polsce tylko jedna instalacja termicznego przekształcania odpadów komunalnych, co było jedną z głównych przyczyn

niewykorzystania potencjału energetycznego odpadów oraz osadów ściekowych. Znacząca zmiana, choć wykorzystująca tylko

część potencjału, nastąpiła w latach 2015-2017. Uruchomiono wówczas 6 takich instalacji (aktualnie 8), przy czym kluczowe

dla ich budowy były zmiany w systemie gospodarki odpadami.

OZE w transporcie. Obowiązek dodawania biokomponentów do paliw ciekłych i biopaliw ciekłych został wprowadzony ustawą

z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2007 r.

Dominującą rolę w procesie realizacji Narodowego Celu Wskaźnikowego (NCW) odgrywają dwa rodzaje biokomponentów, tj.

estry metylowe i bioetanol. Zużycie bioetanolu w 2017 r. wynosiło ok. 243 tys. t, osiągając najwyższy w historii poziom jego

konsumpcji. Podobna sytuacja miała miejsce z estrami metylowymi wykorzystywanymi w paliwach ciekłych oraz biopaliwach

ciekłych (B100), gdzie zużycie w 2017 r. wynosiło ok. 1,2 mln t. Ponadto w 2017 r. podmioty realizujące NCW po raz pierwszy

wykazały wykorzystanie do realizacji NCW biowęglowodorów ciekłych w ilości blisko 11,3 tys. t.

Począwszy od 2012 r. widoczny jest zarówno wzrost wykorzystania krajowych mocy wytwórczych biokomponentów, jak

również istotny wzrost ilości wykorzystanych biokomponentów wytworzonych w kraju. Dotyczy to szczególnie wykorzystania

estrów metylowych, z których 74% pochodziło z produkcji rodzimej. To również estry metylowe zanotowały największy wzrost

mocy wytwórczych osiągając w początkiem 2019 r. poziom 1,356 mln t. Dla porównania w 2011 r. ich produkcja wynosiła 0,875

mln t. Wzrost zanotowały również krajowe zdolności wytwórcze bioetanolu – z 0,529 mln t w 2011 r. do 0,708 mln t w 2019 r.

Czynnikiem, który wywarł istotny wpływ na zmiany rynku paliw w Polsce było podjęcie działań mających na celu ograniczenie

funkcjonowania tzw. szarej strefy, polegające m.in. na wprowadzeniu w 2016 r. pakietu paliwowego a następnie pakietów

energetycznego i przewozowego. Wprowadzone działania spowodowały wzrost oficjalnej konsumpcji paliw. W praktyce,

w krótkim okresie – od września 2016 r. do grudnia 2017 r., oficjalna konsumpcja oleju napędowego w kraju wzrosła o ok.

40%, do poziomu ponad 16 mln t (wobec 11,5 mln t w 2015 r.) – co niewątpliwie jest zjawiskiem bez precedensu.

Biorąc pod uwagę jedynie poziom wzrostu wolumenu wykorzystywanych paliw, zaistniała sytuacja wywołała szereg

konsekwencji po stronie podażowej. Na tym tle, w związku z obowiązkiem realizacji NCW, wszystkie podmioty realizujące

NCW zwiększyły w latach 2016-2017 wykorzystanie biokomponentów o około 25% oraz rozpoczęły wykorzystywanie

biowęglowodorów ciekłych (HVO), a producenci paliw przygotowali się do wdrożenia technologii współuwodornienia biomasy.

Jednocześnie podmioty realizujące NCW coraz częściej wskazują na niedostatki w infrastrukturze paliwowej powodujące

problemy z możliwością dodawania estrów i bioetanolu do paliw ciekłych, uzasadniając w ten sposób konieczność coraz

powszechniejszego wykorzystywania biopaliw ciekłych (B100) w celu wykonania NCW.

W odniesieniu do bioetanolu, zgodnie z danymi Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR) w 2017 r., głównymi

surowcami wykorzystywanymi do jego produkcji były: kukurydza (52%), skrobia C i pozostałość skrobiowa (40%) oraz destylat

rolniczy (3%). W przypadku estrów metylowych głównym surowcem wykorzystywanym do produkcji w ww. okresie był olej

rzepakowy stanowiący 99% ilości wszystkich surowców wykorzystanych do wytwarzania tego biokomponentu.

Powszechne wykorzystanie surowców rolnych pochodzenia krajowego do wytwarzania biokomponentów wytworzyło łańcuch

zintegrowanych powiązań gospodarczych w obszarze produkcji rolnej, przetwórstwa rolno-spożywczego oraz przemysłu.

Aktualny poziom wykorzystania biokomponentów do realizacji NCW stanowi ekwiwalent ok. 0,9 mln t ropy naftowej. Zgodnie

z szacunkami KOWR ilość biokomponentów wytworzonych w kraju w 2017 r. pozwala na zasilanie ok. 1 mln pojazdów

rocznie18. Na potrzeby rynku wytwarzania biokomponentów obecnie wykorzystuje się ok. 3 mln ton surowców rolnych

uprawianych przez ok. 150 tys. rodzinnych gospodarstw rolnych. 19 Sektor biopaliwowy wytwarza ponad 1,5 mln t

wysokobiałkowych pasz, istotnie zmniejszając import śruty sojowej GMO. Ponad 50% zdolności produkcyjnych krajowego

sektora produkcji oleju rzepakowego pracuje na potrzeby związane z wytwarzaniem estrów metylowych.

Z analizy sytuacji w innych krajach UE wynika, że wykorzystanie estrów metylowych i bioetanolu jest obecnie najefektywniejszą

pod względem ekonomicznym formą realizacji celu OZE w transporcie z uwagi m.in. na powszechną dostępność tych

biokomponentów i ich stosunkowo niskie ceny, w porównaniu z innymi biokomponentami.

Należy mieć na uwadze, że zgodnie z obowiązującą metodyką obliczeniową, na udział energii odnawialnej w transporcie wpływ

mają: energia zawarta w biokomponentach i innych paliwach odnawialnych oraz odnawialna energia elektryczna

wykorzystywana w sektorze transportu. Udział energii elektrycznej z OZE w transporcie jest niewielki, co w praktyce oznacza

18 Przyjmując założenie, że pojazd przejeżdża średniorocznie 15 tys. km oraz spala 8 l paliwa na 100 km.

19 Szacunki przekazane przez Koalicję na Rzecz Biopaliw i Pasz Białkowych.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

to, że pozostała do realizacji wartość celu ogólnego OZE w transporcie jest wykonana przy wykorzystaniu energii odnawialnej

pochodzącej z biokomponentów stosowanych w paliwach transportowych.

Wzrost znaczenia energetyki odnawialnej wpłynął na ewolucję w sektorze energii. Analizy wskazują, że osiągnięcie celu 15%

udziału OZE w finalnym zużyciu energii brutto jest możliwe, ale nadal jest to znaczące wyzwanie. Przyrost mocy zainstalowanej

zależy od warunków ekonomicznych, ale także technicznych możliwości przyłączania źródeł. Istotne znaczenie mają także

warunki atmosferyczne, które są kluczowym czynnikiem dla efektywności wykorzystania poszczególnych mocy. Pomimo wielu

wysiłków zwiększanie wykorzystania OZE obarczone jest ograniczeniami technicznymi i ekonomicznymi, jednakże rozwój

technologiczny i towarzyszące mu systemy wsparcia będą skutkować dalszym przyrostem wolumenu energii wytwarzanej ze

źródeł odnawialnych. Jednocześnie wraz ze zwiększoną liczbą inwestycji w odnawialne źródła energii nie można zapominać

o edukacji prowadzącej do społecznej akceptacji przedsięwzięć.

W odniesieniu do energii z OZE w transporcie osiągnięcie poziomu 10% w 2020 r. wydaje się bardzo trudne, mimo ogromnego

rozwoju tego podsektora. Rozwój elektromobilności przyczynia się do realizacji celu, ale w analizowanej perspektywie główny

ciężar spełnienia celów zależy od wykorzystania biokomponentów. Stosowanie estrów oraz bioetanolu w paliwach ciekłych

jest zaś ograniczone z uwagi na techniczne uwarunkowania występujące w stosowanych obecnie silnikach spalinowych.

Ograniczenia techniczne powodują powstanie zjawiska tzw. blending wall, a więc poziomu ograniczenia dodawania estrów

oraz bioetanolu do paliw ciekłych, które z uwagi na parametry jakościowe tych paliw nie może zostać przekroczone. To zaś

wskazuje na zasadność prowadzenia w przyszłości polityki mającej na celu promowanie szerszego wykorzystania

biokomponentów uzyskanych w procesach uwodornienia bądź współuwodornienia biomasy, zastosowanie biogazu

(biometanu) do celów transportowych oraz powszechniejsze wykorzystanie surowców odpadowych do produkcji

biokomponentów.

2.5. Ocena realizacji priorytetu 5. Rozwój konkurencyjnych rynków paliw i energii

2.5.1. Rozwój rynku energii elektrycznej

Kluczowe cele postawione w tym zakresie dotyczyły zapewnienia odpowiedniego poziomu regulacji zarówno na rynkach

monopolu naturalnego (przesył, dystrybucja), jak i na rynkach konkurencyjnych (handel, obrót) – z jednej strony zapewniając

równowagę interesów uczestników rynku, z drugiej likwidację barier i konkurencyjność kształtowania cen. Poniżej odniesiono

się do najistotniejszych kwestii, jednakże rozdział ten jest ściśle powiązany z rozdziałem 2.2.4., w którym przedstawiono ocenę

wzrostu bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej. Należy mieć także na uwadze to, że zmiany na rynku w dużej mierze są

skutkiem trwającego procesu budowy jednolitego rynku energii UE, co ma odzwierciedlenie zarówno w działaniach

dotyczących rynku energii, jak i bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej.

Hurtowy rynek energii elektrycznej

Właściciele elektrowni i elektrociepłowni na przestrzeni lat 2009-2019 znacznie zmienili kierunki sprzedaży wyprodukowanej

energii elektrycznej. W 2009 r. ponad 90% energii elektrycznej było sprzedawane poza obrotem giełdowym w ramach

kontraktów bilateralnych, tzw. OTC (ang. over the counter). Sytuacja zmieniła się diametralne, ponieważ w I połowie 2019 r.

udział kontraktów OTC był mniejszy o ponad 50 p.p., co przełożyło się na znaczny wzrost obrotu giełdowego. Z kolei udział

kontraktów wewnątrzgrupowych w 2009 r. wyniósł ok. 73%, a w I połowie 2019 r. już tylko ok. 38%. Innymi, niż obrót giełdowy

oraz kontrakty OTC, sposobami sprzedaży energii elektrycznej jest rynek bilansujący, który uznawany jest za rynek stricte

techniczny oraz bezpośrednia sprzedaż z elektrowni do odbiorców. Maksymalny udział rynku bilansującego na przestrzeni lat

2009-2019 wyniósł 7,1%. Udział bezpośredniej sprzedaży do odbiorców utrzymuje się na stabilnym poziomie, nie

przekraczając 2%. Na poniższym wykresie przedstawiono kierunki sprzedaży energii elektrycznej z elektrowni

i elektrociepłowni zawodowych w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 czerwca 2019 r.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

100%

90%

80%

6,2%

0,2%

19,3%

6,0%

4,2%

4,2%

3,9%

4,4%

6,8%

5,4%

7,2%

20,1%

21,9%

70%

60,1%

60%

5,8%

53,8%

62,8%

54,7%

48,8%

47,0%

7,2%

7,9%

11,0%

5,8%

5,9%

24,9%

49,9%

6,4%

50%

40%

73,1%

30%

8,3%

67,0%

16,3%

10,3%

18,4%

21,5%

1,0%

2011

1,5%

2012

20%

10%

0%

1,2%

2009

0,9%

2010

odbiorcy końcowi

31,9%

1,6%

2013

OTC w ramach grupy

9,7%

27,3%

1,5%

2014

OTC pozostałe

4,6%

61,5%

36,7%

36,0%

1,9%

2015

1,9%

2016

rynek giełdowy

61,3%

38,1%

1,6%

2017

1,6%

2018

1,5%

1H2019

rynek bilansujący

Rysunek 3. Kierunki sprzedaży energii elektrycznej z elektrowni i elektrociepłowni zawodowych w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 czerwca

2019 r.

Źródło: opracowanie ME na podstawie danych ARE S.A.

Zaprezentowane powyżej zmiany kierunków sprzedaży wyprodukowanej energii elektrycznej są często wynikiem

wprowadzanych regulacji prawnych. Nowelizacja ustawy – Prawo energetyczne z dnia 8 stycznia 2010 r. zmieniła

dotychczasową strukturę rynku hurtowego, co potwierdzają dane na powyższym wykresie. W nowelizacji (nowy art. 49a)

wprowadzono obowiązek sprzedaży 15% wyprodukowanej energii poprzez giełdę oraz obowiązek sprzedaży energii

elektrycznej przez wytwórców mających prawo do otrzymania środków na pokrycie kosztów osieroconych w związku z

rozwiązaniem kontraktów długoterminowych (KDT). To właśnie szczególnie ten drugi obowiązek związany z KDT miał w latach

2009-2019 kluczowy wpływ na strukturę sprzedaży energii elektrycznej przez wytwórców. W latach 2017 i 2018 odnotowano

spadek wolumenu na giełdzie. Był to skutek upływu czasu obowiązywania KDT dla większości elektrowni, a zatem przestał

obowiązywać obowiązek sprzedaży energii elektrycznej poprzez giełdę. Stąd w 2017 r. ze skutkiem od stycznia 2018 r.

zwiększono obligo do poziomu 30%, a w 2018 r. ze skutkiem w 2019 r. do „100%”, co przyniosło oczekiwane efekty, ponieważ

znów zwiększył się obrót na giełdzie. Należy zaznaczyć, że spod „100%” obowiązku są liczne wyłączenia, w szczególności

wyłączenie długoterminowych umów OTC zawartych przed wejściem w życie nowelizacji, dlatego spodziewane jest

w przyszłych latach dalsze zwiększenie obrotu na giełdzie, po wygaśnięciu tych umów.

W celu oceny płynności rynku giełdowego przeanalizowano stosunek wolumenu kontraktów na giełdzie do zapotrzebowania

na energię elektryczną odbiorców końcowych w danym roku. W literaturze angielskojęzycznej wskaźnik ten nazywany jest

często churn rate. Na poniższym wykresie przedstawiono churn rate dla lat: 2010-2018.

1,6

1,4

1,2

+138%

1

0,8

0,6

0,4

0,2

0

2010

2011

2012

2013

2014

35

2015

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Rysunek 4. Chum rate (stosunek wolumenu kontraktów na giełdzie do zapotrzebowania na energię elektryczną odbiorców końcowych

w danym roku) w latach 2010-2018

Źródło: opracowanie ME na podstawie danych TGE S.A. i ARE S.A.

Sytuacja pomiędzy rokiem 2010 a rokiem 2018 znacznie się zmieniła. W 2010 r. wolumen obrotu na giełdzie energii stanowił

ok. 68% zapotrzebowania na energię odbiorców końcowych, a w 2018 r. wolumen te wyniósł aż 162% zapotrzebowania

odbiorców końcowych. Zatem należy stwierdzić, że płynność rynku uległa znacznej poprawie, lecz należy zauważyć, że to

właśnie w 2018 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki stwierdził zaistnienie manipulacji lub próby manipulacji na kontraktach

terminowych na Towarowej Giełdzie Energii S.A. Na dzień sporządzana oceny nie są znane wyniki zgłoszonego do prokuratury

przez Prezesa URE zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na manipulacji na hurtowym rynku

energii.

W rozpatrywanym okresie zaszła bardzo istotna zmiana modelu funkcjonowania hurtowego rynku energii elektrycznej

w Polsce, którą wprowadziła ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o rynku mocy. Wytwórcy energii elektrycznej od 2021 r. będą

otrzymywać płatność za wyprodukowaną energię elektryczną oraz za dyspozycyjność mocy i jej dostarczanie. Rynek mocy

zastąpi szereg funkcjonujących aktualnie usług systemowych, np. Operacyjną Rezerwę Mocy, Interwencyjną Rezerwę Zimną,

Pracę Interwencyjną. Na aukcjach mocy kupowany jest wolumen mocy (tzw. obowiązek mocowy), który pozwoli na pokrycie

zapotrzebowania odbiorców na moc w każdym roku dostaw. Podmioty, które wygrają aukcję są zobowiązane na wezwanie

operatora dostarczać moc do systemu. Patrz też rozdział 2.2.4.

Detaliczny rynek energii elektrycznej

W Polsce najbardziej konkurencyjny rynek działa w obrocie energią elektryczną. Od 2007 r. trwa tam deregulacja – od tego

momentu spółki obrotu prowadzące sprzedaż w grupach taryfowych A, B i C nie są zobowiązane do przedstawiania taryf dla

sprzedaży energii elektrycznej w tych grupach. Od 2007 r. odbiorcy mają również możliwość zmiany sprzedawcy w ramach

tzw. zasady dostępu trzeciej strony – TPA (ang. Third-party Access) i coraz większa ich liczba korzysta z tego przywileju,

jednakże wdrożenie TPA nie spowodowało początkowo znaczącego wolumenu zmienianych kontraktów. Do końca 2009 r.

z możliwości zmiany sprzedawcy skorzystało ok. 1 000 podmiotów, z czego ponad 90% stanowili odbiorcy przemysłowi.

Dlatego też działania podejmowane od 2009 r. miały na celu ułatwienie procedury zmiany sprzedawcy, skierowane w

szczególności do odbiorców indywidulanych. Obejmowały one akcje informacyjne prowadzone przez Urząd Regulacji

Energetyki, upoważnienie sprzedawców do występowania przy zmianie umowy w imieniu odbiorcy oraz tworzenie

porównywarek cen. Te wszystkie działania przyniosły oczekiwany skutek, szczególnie obserwowany w latach: 2012-2019,

w którym to okresie nastąpił znaczny wzrost liczby zmian sprzedawców energii elektrycznej. Przebieg zmian sprzedawców

przedstawia wykres poniżej.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

700 000

600 000

546 867

500 000

400 000

391 351

300 000

604 612

657 223

462 360

287 727

200 000

100 000

62

0

541

85

135 619

76 470

905 1 062

158 596 173 858 188 231 201 005

1 340 14 341

92

626 122 778

1 537 7 611 21 716 65 327

XII 2007XII 2008

XII 2009XII 2010

XII 2011XII 2012

XII 2013 XII 2014

Odbiorcy grup taryfowych A, B, C

XII 2015 XII 2016

XII 2017 XII 2018

Odbiorcy w grupie taryfowej G

209 935

XII 2019

Rysunek 5. Liczba odbiorców (narastająco), którzy zmienili sprzedawcę energii w okresie od grudnia 2007 r. do grudnia 2019 r.

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych URE

W rozpatrywanym okresie zaszły również istotne zmiany pomiędzy rodzajem zawieranych umów oraz udziałem w rynku

mniejszych sprzedawców. Jeśli chodzi o umowy to rozróżnia się dwa rodzaje: (i) umowy kompleksowe, czyli umowy

obejmujące zarówno sprzedaż energii jak i jej dystrybucję oraz (ii) umowy sprzedaży, poprzez które dokonuje się oddzielnego

od usługi dystrybucji zakupu energii elektrycznej. W 2009 r. przedsiębiorstwa powstałe po rozdzieleniu działalności obrotowej

od dystrybucji (POSD) sprzedawały w ramach umów kompleksowych aż 87,3% energii, a w I półroczu 2019 r. udział sprzedaży

energii w umowach kompleksowych spadł do niespełna 45%.

140

Wolumen [TWh]

120

100

1,30%

11,45%

5,47%

19,22%

8,89%

9,61%

23,86%

30,13%

80

12,56%

14,37%

11,45%

30,23%

33,85%

38,71%

11,50%

41,78%

12,86%

13,35%

42,86%

43,54%

10,10%

60

40

87,25%

75,31%

67,25%

60,26%

57,21%

20

0

44,90%

51,78%

49,84%

46,72%

44,28%

43,11%

45,00%

2009

2010

2011

2012

2013

2014

POSD - umowy kompleksowe

2015

2016

2017

POSD – umowy sprzedaży

PO

2018

1H2019

Rysunek 6. Wolumen sprzedanej energii przez przedsiębiorstwa powstałe po rozdzieleniu działalności obrotowej od dystrybucyjnej (PO SD)

wg typów transakcji oraz sprzedanej przez pozostałe, mniejsze przedsiębiorstwa obrotu (PO) od 2009 r. do I połowy 2019 r.

Źródło: opracowanie własne MKiŚ.

Jeśli chodzi o strukturę rynku to przedsiębiorstwa POSD w 2009 r. posiadały 98,7% udział w sprzedaży energii elektrycznej

do odbiorców końcowych, a w I kwartale 2019 r. udział ten był mniejszy o 9 pp. Jest to efekt pojawienia się większej liczby

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

mniejszych sprzedawców energii elektrycznej (PO), co obrazuje liczba obowiązujących koncesji na obrót energią elektryczną,

która pomiędzy rokiem 2009 a 2019 wzrosła o prawie 44%.

342

354

2011

2012

300

310

314

2010

402

382

424

460

464

450

441

446

+44%

200

30.04.2020

2019

2018

2017

2016

2015

0

2014

100

2013

liczba koncesji

400

2009

500

Rysunek 7. Liczba obowiązujących koncesji na obrót energią elektryczną w okresie od 2009 r. do października 2019 r.

Źródło: opracowanie własne MKiŚ na podstawie danych URE.

Wskazany rozwój konkurencji na detalicznym rynku energii oraz regulacje prawne umożliwiające sprawną zmianę sprzedawcy

energii elektrycznej przełożyły się na konkurencyjną cenę energii elektrycznej na rynku detalicznym w Polsce w porównaniu

do średniej państw UE. Na poniższym wykresie przedstawiono jednostkową cenę energii elektrycznej w UE w gospodarstwie

domowym zużywającym rocznie 2 MWh tej energii.

0,25

[EUR/kWh]

0,20

0,15

+67,6%

+35,1%

0,10

0,05

0,00

2009

2010

2011

2012

2013

2014

UE-28

Polska

2015

2016

2017

2018

2019

Rysunek 8. Jednostkowe ceny energii elektrycznej, wraz z podatkami i opłatami, w UE i w Polsce w gospodarstwie domowym zużywającym

rocznie 2 MWh

Źródło: opracowanie ME na podstawie danych Eurostatu.

Ceny energii elektrycznej w Polsce dla gospodarstw domowych są jednymi z niższych w całej UE. W 2009 r. średnia cena

w UE była wyższa o 35% od ceny w Polsce. W 2019 r. średnia cena w UE była już wyższa o blisko 68% od ceny w Polsce.

Tak duża rozbieżność wynika głównie z szeregu wysokich opłat, które są doliczane do rachunku za energię elektryczną w

większości państw UE. Przykładem takiej opłaty jest opłata związana z systemem wsparcia OZE. Wytwarzanie energii

elektrycznej w technologii OZE jeszcze do 2018 r. wiązało się z koniecznością zapewnienia dużych dopłat. Obecnie sytuacja

się zmienia i źródła OZE stają się konkurencyjne, lecz wsparcie udzielane jest zazwyczaj w perspektywie wieloletniej. Zatem

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

odbiorcy energii elektrycznej w państwach UE, które w latach 2009-2017 rozwijały dynamicznie źródła płacą obecnie wysokie

ceny za energię elektryczną. Sytuację tę potwierdzają dane opublikowane przez Komisję Europejską w styczniu 2018 r.,

wskazujące na bardzo duże środki przeznaczane na wsparcie różnych form energii, w tym energii elektrycznej. Na poniższym

wykresie przedstawiono wysokość wsparcia w 2016 r., w podziale na różne formy energii.

Rysunek 9. Wsparcie przeznaczone w państwach członkowskich UE na nośniki energii

Źródło: Sprawozdanie KE, COM(2019) „Ceny i koszty energii w Europie”, SDW(2019) 1 final – PART 4/11

Podobny obraz dotyczy również odbiorców przemysłowych, niemiej jednak widać pewne różnice. Średnia cena energii

elektrycznej w Polsce obecnie jest niższa dla przedsiębiorstw, niż średnia cena dla przedsiębiorstw w UE, lecz różnica

pomiędzy ceną w Polsce a średnią ceną w UE jest dużo mniejsza, niż ma to miejsce w gospodarstwach domowych. Warto

zauważyć również, że w Polsce od 2009 r. mimo okresowych wahań, cena energii elektrycznej utrzymuje się na zbliżonym

poziomie (spadek o ok. 2%), podczas wzrostu średniej UE (ok. 23%), co pozwala na zachowanie konkurencyjności polskich

przedsiębiorstw. Z uwagi na fakt, że opłata za dystrybucję spada wraz ze zwiększającym się poziomem napięcia przyłączenia,

na cenę dla odbiorców przemysłowych ma wpływ głównie cena energii z rynku hurtowego i to ona w przeważającym stopniu

decyduje o cenie dla tych odbiorców w danym roku.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

0,20

+22,6%

[EUR/kWh]

0,15

-1,9%

0,10

0,05

0,00

2009

2010

2011

2012

2013

2014

UE-28

Polska

2015

2016

2017

2018

2019

Rysunek 10. Jednostkowe ceny energii elektrycznej, wraz z podatkami i opłatami, w UE dla przedsiębiorcy zużywającego rocznie 20500 MWh

Źródło: opracowanie ME na podstawie danych Eurostatu

Ponadto dla zapewnienia rozwoju gospodarczego oraz konkurencyjności polskiej gospodarki konieczne było monitorowanie

warunków prowadzenia działalności przez odbiorców energochłonnych oraz ich optymalizacja. Określono kody PKD sektorów

szczególnie narażonych na ucieczkę emisji oraz stworzono współczynnik określający intensywność zużycia energii

elektrycznej (energochłonności). Przedsiębiorcom, którzy spełniali warunki wynikające z kodów PKD oraz wartości

współczynnika energochłonności zapewniono wsparcie, które obejmowało ulgi w opłatach w wnoszonych w ramach systemu

wsparcia odnawialnych źródeł energii, w akcyzie, opłacie jakościowej, opłacie mocowej, kogeneracyjnej i przejściowej. Mają

oni również możliwość skorzystania z alternatywnych metod rozliczeń efektywności energetycznej.

Kolejnym działaniem istotnym z punktu widzenia odbiorców energochłonnych było uchwalenie przez Parlament RP w 2019 r.

ustawy o systemie rekompensat dla sektorów i podsektorów energochłonnych. Wprowadza ona mechanizm rekompensat,

które będą przyznawane ex post i dotyczy on 19 rodzajów działalności (wskazanych poprzez PKD lub PKWiU), po spełnieniu

określonych w ustawie wymogów. Docelowo beneficjentami ma być ok. 300 przedsiębiorstw. Ponadto duzi odbiorcy

energochłonni od roku 2013 mogą uzyskiwać wynagrodzenie z rynku energii, poprzez świadczenie usługi DSR (ang. demand

side response). Usługa ta polega na ograniczaniu poboru energii elektrycznej w sytuacjach trudnych dla bilansu mocy w kraju.

Ponadto od roku 2021 odbiorcy energochłonni w ramach usługi DSR uprawnieni będą do otrzymywania wynagrodzenia w

ramach rynku mocy.

Inną grupą, poza odbiorcami energochłonnymi, która wymaga ochrony, są odbiorcy wrażliwi, czyli najbardziej odczuwający

zmiany cen energii. Do ustawy – Prawo energetyczne (nowelizacja z 26 lipca 2013 r.) wprowadzona została definicja odbiorcy

wrażliwego energii elektrycznej oraz mechanizm dodatku energetycznego. Na dodatek energetyczny w latach 2014-2018

przeznaczano rocznie kwoty z przedziału 13,5-18 mln PLN. Dodatek energetyczny przyznawany jest na wniosek składany do

wójta / burmistrza / prezydenta miasta, w drodze decyzji administracyjnej. Obecnie wynosi on 11,34-18,92 zł/miesiąc,

w zależności od spełnionych kryteriów wskazanych w ustawie – Prawo energetyczne. Ubiegać się mogą o niego osoby mające

przyznany dodatek mieszkaniowy. Mechanizm ten nie działa efektywnie, dlatego konieczne będą nowe rozwiązania w zakresie

„ubóstwa energetycznego”, choć jego zdefiniowanie jest istotnym wyzwaniem.

Przesył i dystrybucja energii elektrycznej

W Polsce naturalny monopol występuje jedynie w systemie dystrybucji i przesyłu energii elektrycznej, dlatego podlegają one

stałemu nadzorowi i taryfikacji zgodnie z ustawą – Prawo energetyczne. Szczegółowo zakres ten reguluje rozporządzenie

w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną. W celu

zaadresowania wszystkich powstających kwestii w analizowanym okresie, tj. od 2009 r., rozporządzenie było dziewięciokrotnie

aktualizowane – ostatni raz 6 marca 2019 r.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Należy także zauważyć, że dla wsparcia tworzenia rynkowej alternatywy wobec dystrybucji energii elektrycznej wprowadzono

mechanizmy prawne dla tworzenia instalacji prosumenckich oraz klastrów energii i spółdzielni energetycznych.

Pierwsze z nich zostały zaimplementowanie w ustawie o odnawialnych źródłach energii już w 2015 r. (definicja prosumenta)

i ulegały kolejnym uzupełnieniom w 2016 r. (definicja klastra energii i spółdzielni energetycznej) i 2019 r.

Wytwarzanie energii w klastrach energii, spółdzielniach energetycznych oraz przez prosumentów zmniejsza zapotrzebowanie

na energię z sieci elektroenergetycznej, jednakże na aktualnym poziomie rozwoju nie pozwala na zapewnienie niezależności

na terenie działania klastra lub spółdzielni, czy indywidualnego prosumenta, docelowo taki model wpływać będzie na

zmniejszenie opłat dystrybucyjnych i przesyłowych lub ich eliminację w odniesieniu do tych podmiotów.

Wymiana transgraniczna

Dzięki przeprowadzeniu szeregu inwestycji w infrastrukturę przesyłową, zwiększeniu uległy zdolności wymiany transgranicznej

energii elektrycznej. Przykładem tych inwestycji jest budowa połączenia Litwa-Polska o nazwie LitPol Link, które uruchomiono

w grudniu 2015 r. oraz instalacja dwóch przesuwników fazowych na połączeniach Polska-Niemcy w latach: 2016 i 2019, które

umożliwiły znaczne obniżenie poziomu przepływów niegrafikowych energii z Niemiec przez Polskę i Czechy do Niemiec, co

pozwoliło na znaczące ograniczenie kosztów redysponowania.

Ponadto, przyjęcie unijnego rozporządzenia 714/2009 (WE) z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci

w odniesieniu do transgranicznej wymiany energii elektrycznej i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1228/2003 ustanowiło

nowe, liberalizujące zasady funkcjonowania hurtowego rynku energii elektrycznej w UE. Rozporządzenie obowiązuje wprost

polskich uczestników rynku. Dokument ten w szczególności odnosi się do zasad transgranicznej wymiany energii elektrycznej

oraz funkcjonowania rynków hurtowych energii elektrycznych i stanowił delegację dla Komisji Europejskiej do wydania szeregu

rozporządzeń będących kodeksami sieci lub wytycznymi. Proces ich przygotowania i uzgadniania prowadzony był w latach

2010-2014 i obejmował takie zagadnienia jak przyłączanie do sieci wytwórców i odbiorców energii, funkcjonowanie systemów

prądu stałego, rynki terminowe, dnia następnego i bieżącego oraz rynek bilansujący, zasady funkcjonowania systemów

elektroenergetycznych i zasady bezpieczeństwa systemów.

Poczynione inwestycje, nowe regulacje UE oraz występujące różnice cen energii na rynku hurtowym wpłynęły na poziom

i kierunek wymiany transgranicznej. W celu zobrazowana zmian zestawiono udział importu energii elektrycznej do Polski

w krajowym zapotrzebowaniu na energię elektryczną w okresie od 2009 do 2019. W 2009 r. udział ten wyniósł 5%,

a w I półroczu 2019 r. wyniósł 9,5%. W analizowanym okresie doszło również do zmiany salda pomiędzy eksportem

a importem energii elektrycznej, na korzyść energii z importu. Dalszy kierunek salda importowo-eksportowego nie jest

jednoznaczny, gdyż wpływa na to wiele czynników. Kluczowe znaczenie ma cena energii, którą kształtują np. warunki

atmosferyczne wpływające na dostępność energii ze słońca i wiatru, jak również polityki państw. W najbliższych latach

decydujące znaczenie będzie mieć prawdopodobny spadek wykorzystania energii jądrowej w państwach sąsiadujących, co

wpłynie na wzrost cen energii na tych rynkach. Istotnym elementem są także zdolności przesyłowe na połączeniach

transgranicznych, które wyznaczają maksymalną ilość energii, jaka może zostać zaimportowana lub eksportowana.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

10%

8,38%

8,79%

9,53%

8,31%

8%

udział [%]

6%

4,96%

4,04%

5,24%

4,88%

4,28%

3,24%

2%

1,34%

0%

-4%

7,86%

6,16%

4%

-2%

7,69%

-1,47%

-1,78%

2010

1,32%

2016

2017

-0,20%

-0,87%

-3,31%

2009

1,19%

2011

2012

-2,83%

2013

2014

Udział importu w zapotrzebowaniu

2015

Saldo import-eksport

2018

I półrocze

2019

Rysunek 11. Udział importu w zapotrzebowaniu na energię elektryczną w kraju oraz saldo importowo-eksportowe energii elektrycznej

odniesione do zapotrzebowania na energię w kraju od 2009 r. do I półrocza 2019

Źródło: opracowanie ME na podstawie danych ARE S.A.

2.5.2. Rozwój rynku gazu ziemnego

Do rozwoju konkurencyjnego rynku gazu ziemnego w Polsce przyczyniły się zmiany wprowadzone w szeregu aktów prawnych

regulujących funkcjonowanie sektora gazu ziemnego, ale rozdział ten należy analizować łącznie z rozdziałem 2.2.3, gdyż

znaczna część wpływających na bezpieczeństwo koresponduje z działaniami kształtującymi rynek. Niemniej w zakresie

rozwoju rynku gazu ziemnego na szczególną uwagę zasługują wymienione poniżej działania.

Rynek hurtowy

W 2012 r. umożliwiono prowadzenie obrotu gazem ziemnym w punkcie wirtualnym, niezależnie od kierunku jego

dostawy, co w efekcie ułatwiło wejście na polski rynek nowym przedsiębiorcom zajmującym się obrotem paliwami gazowymi

– rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 20 sierpnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych

warunków funkcjonowania systemu gazowego.

W dalszej perspektywie przyczyniło się to do uruchomienia rynku gazu (obrotu) na Towarowej Giełdzie Energii S.A. (TGE

S.A.) – dzięki zapewnieniu otoczenia regulacyjnego pierwsze zlecenia w zakresie obrotu gazem ziemnym zostały złożone 20

grudnia 2012 r. Początkowo uruchomiony został obrót gazem ziemnym na rynku terminowym i na rynku spot dla dnia

następnego. W kolejnych latach uruchamiano kolejne produkty w zakresie obrotu gazem ziemnym – w 2014 r. uruchomiono

w ramach rynku spot rynek dnia bieżącego. Obrót gazem ziemnym na TGE systematycznie rośnie i tak w 2019 r. całkowity

wolumen transakcji zawartych na rynkach gazu ziemnego na TGE wyniósł 146 TWh (13,3 mld m 3), co stanowi wzrost

w porównaniu do 2018 r. o 2,0%. Wolumen obrotu na Rynku Terminowym Towarowym wyniósł ponad 123 TWh (11,2 mld m3)

i wzrósł o 3,2% względem rekordowego do tej pory 2018 r.

Monitorowanie rynku pozwoliło na właściwe określenie sposobu kalkulacji stawek w punkcie wirtualnym oraz dla szerokiego

wachlarza usług krótkoterminowych, co zapewniło uelastycznienie zasady taryfowania – rozporządzenie Ministra

Gospodarki z dnia 28 czerwca 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie

paliwami gazowymi.

Istotne znaczenie dla zmian na rynku miało wprowadzenie tzw. „obliga giełdowego”, czyli obowiązku obrotu paliwami

gazowymi za pośrednictwem giełd towarowych. Zagwarantowało to transparentne zasady handlu gazem ziemnym, prowadząc

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

do zmiany struktury rynku gazu ziemnego w kierunku rynku konkurencyjnego, a to zapewniło możliwość skorzystania z prawa

do zmiany sprzedawcy – możliwe stało się wypowiedzenie umowy zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym, bez

ponoszenia kosztów niewynikających z treści umowy, poprzez złożenie do przedsiębiorstwa pisemnego oświadczenia.

Dodatkowo zapewniono wszystkim przedsiębiorstwom energetycznym możliwość uzyskania statusu członka giełdy towarowej

i zawieranie transakcji na giełdzie na własny rachunek, co doprowadziło do przyśpieszenia rozwoju rynku giełdowego oraz

wpłynęło na zmniejszenie potencjalnych kosztów pośrednictwa w zawieraniu transakcji giełdowych – ustawa z dnia 26 lipca

2013 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw.

Aby wypełnić obowiązek wynikający z tzw. „obliga giełdowego” w przypadku kluczowej spółki rynku gazowego konieczne było

umożliwienie rozdzielenia sprzedaży detalicznej i hurtowej gazu przez PGNiG S.A. Uniknięto przy tym konieczności

zawierania przez wydzieloną spółkę PGNiG Obrót Detaliczny nowych umów z dotychczasowymi klientami stosując sukcesję

generalną – ustawa z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne.

Na uwagę zasługuje także stopniowe uwalnianie cen gazu ziemnego dla odbiorców końcowych, co zapewniło większą

konkurencyjność rynku – ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych

ustaw

­

­

od 1 stycznia 2017 r. dla przedsiębiorstw obrotu w zakresie sprzedaży: na rynku hurtowym, w punkcie wirtualnym (w tym

na giełdzie towarowej), sprężonym gazem ziemnym CNG i skroplonym gazem ziemnym LNG oraz sprzedaży w trybie

przetargów, aukcji i zamówień publicznych;

od 1 października 2017 r. dla pozostałych odbiorców poza odbiorcami w gospodarstwach domowych, dla których ceny

gazu ziemnego podlegać będą w dalszym ciągu kontroli Prezesa URE aż do 1 stycznia 2024 r.;

Obowiązek dywersyfikacji portfolio dostaw

W 2017 r. roku wprowadzono obowiązek zapewnienia zdywersyfikowanego portfolio dostaw przez przedsiębiorstwa

dokonujące przywozu gazu ziemnego z zagranicy– w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 2017 r. w sprawie

minimalnego poziomu dywersyfikacji dostaw gazu z zagranicy, w którym ustalono nowe progi maksymalnego procentowego

udziału gazu z jednego źródła na kolejne 10 lat, tj. 70% – w latach 2017-2022 oraz 33% – w latach 2023-2026. Choć działanie

to ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa dostaw gazu, jednakże oddziałuje na rynek ze względu na konieczność

zintensyfikowania działań zakupowych przez te przedsiębiorstwa. Skuteczność tych działań wpływa na kształtowanie się

kosztów pozyskania surowca, a w konsekwencji także konkurencyjności prowadzonej działalności.

Pozycja odbiorcy

Dzięki zapewnieniu narzędzi umożliwiających odbiorcy większą kontrolę nad zużyciem gazu ziemnego, a także m.in. poprzez

ułatwienie dochodzenia rekompensaty za wstrzymanie dostaw gazu czy obniżenie jakości dostarczonego gazu zachęcono

obywateli do korzystania z gazu ziemnego – rozporządzenie Ministra Energii z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie

szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie paliwami gazowymi. We wrześniu 2019 r.

wprowadzono zmiany w zakresie kryteriów kwalifikacji do grup taryfowych dla odbiorców pobierających gaz w ilości mniejszej

niż 110 kWh/h w skutek czego, ww. odbiorcy kontrolując wskazania gazomierza, uzyskają większy wpływ na poziom opłat za

gaz.

Z punktu widzenia ochrony odbiorcy bardzo ważne było wprowadzenie do porządku prawnego instytucji sprzedawcy

awaryjnego, którego zadaniem jest zapewnienie odbiorcy dostaw paliw gazowych w przypadku, gdyby wybrany przez tego

odbiorcę sprzedawca zaprzestałby dostarczać mu paliwa gazowe – rozporządzenie Ministra Energii z dnia 21 września 2018 r.,

zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu gazowego;

Ponadto uregulowano w sposób kompleksowy instytucję sprzedawcy rezerwowego, zapewniającego odbiorcy

końcowemu dostawy gazu ziemnego lub energii elektrycznej w przypadku zaprzestania sprzedaży paliw gazowych lub energii

elektrycznej przez dotychczasowego sprzedawcę – ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne

oraz niektórych innych ustaw. Przyjęta w 2018 r. nowelizacja wprowadziła ustawowe umocowanie operatora systemu

dystrybucyjnego do działania w imieniu i na rzecz odbiorcy końcowego. Ponadto przewidziano dodatkowy mechanizm

zabezpieczający na wypadek, gdyby sprzedawca rezerwowy nie podjął sprzedaży. W takiej sytuacji sprzedaż będzie realizował

sprzedawca z urzędu.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Wdrożenie kodeksów sieciowych

Niezwykle istotna dla zmian na rynku gazu ziemnego była implementacja do prawa polskiego regulacji UE dot. rynku gazu

ziemnego z III pakietu energetycznego (dyrektywa 2009/73/WE, rozporządzenie 715/2009), np. w zakresie zniesienia barier

przy zmianie sprzedawcy paliw gazowych. Dodatkowo do rozwoju rynku przyczyniają się regulacje wydane na podstawie

rozporządzenia PE i Rady (WE) nr 715/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu

ziemnego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1775/2005 – Kodeksy sieciowe w zakresie gazu ziemnego. Określają one

wspólne zasady funkcjonowania i zarządzania systemami gazowymi oraz mają na celu eliminację barier technicznych dla

dalszej integracji rynku na poziomie europejskim. Aktualnie obowiązują cztery kodeksy sieciowe

1. rozporządzenie Komisji (UE) nr 312/2014 z dnia 26 marca 2014 r. ustanawiające kodeks sieci dotyczący bilansowania

gazu w sieciach przesyłowych (rozporządzenie NC BAL) – implementując wprowadzono m.in. obrót giełdowy gazem

ziemnym zaazotowanym na TGE S.A.

2. rozporządzenie Komisji (UE) 2015/703 z dnia 30 kwietnia 2015 r. ustanawiające kodeks sieci dotyczący zasad

interoperacyjności i wymiany danych (rozporządzenie NC INT) – w kodeksie wskazany został minimalny zakres

postanowień umów międzyoperatorskich na połączeniach transgranicznych. Przyjęto także jednolity katalog jednostek

pomiarowych do stosowania na interkonektorach. Ponadto uregulowaniu uległ monitoring jakości gazu, wskazane zostały

środki synchronizujące standardy w zakresie jakości gazu oraz jego nawaniania – tak by nie stanowiły one bariery w handlu

transgranicznym. Kodeks wskazuje również dopuszczalne sposoby komunikowania pomiędzy OSPg oraz między OSPg

i użytkownikami systemu w zakresie wymiany danych.

3. rozporządzenie Komisji (UE) 2017/460 z 16 marca 2017 r. ustanawiające kodeks sieci dotyczący zharmonizowanych

struktur taryf przesyłowych dla gazu (rozporządzenie NC TAR) – rozporządzenie ustanawia jednolite zasady na terenie

UE, które zwiększają przejrzystość struktur taryf przesyłowych oraz procedur ich ustalania, m.in. obowiązki konsultacyjne

i publikacyjne w zakresie metodologii kalkulacji i parametrów technicznych przyjmowanych do obliczania taryf

przesyłowych. Przyjęte zostały również rozwiązania umożliwiające stosowanie rabatu na wejściu z terminalu LNG do

systemu przesyłowego.

4. rozporządzenie Komisji (UE) 2017/459 z dnia 16 marca 2017 r. ustanawiające kodeks sieci dotyczący mechanizmów

alokacji zdolności w systemach przesyłowych gazu i uchylające rozporządzenie (UE) nr 984/2013 (rozporządzenie NC

CAM) – rozporządzenie ustala jednolite zasady dotyczące zasad alokacji istniejących zdolności w systemach przesyłowych

gazu ziemnego. Dodatkowo określa ogólnoeuropejskie zasady identyfikacji popytu rynkowego na rozbudowę istniejących

połączeń międzysystemowych lub budowę nowych połączeń, oraz zasady alokacji zdolności dodatkowej lub nowej,

określanej, jako zdolność przyrostowa (tzw. procedura incremental). Rozporządzenie uzupełnione zostało również o nowe

terminy aukcji przepustowości dla produktów rocznych i kwartalnych. Doprecyzowano także zasady oferowania zdolności

ciągłej i przerywanej dla produktów długoterminowych.

2.5.3. Rozwój rynku paliw płynnych

Polski detaliczny rynek paliw płynnych ma charakter otwarty, opierający się na zasadach wolnej konkurencji pomiędzy

podmiotami na nim funkcjonującymi. Zarówno koncerny prowadzące stacje paliw, jak i właściciele indywidualnych stacji paliw

stosują zróżnicowane ceny detaliczne weryfikowane i kształtowane w relacji do wyników codziennych obserwacji mikrorynku,

charakterystycznego dla danej stacji. Natomiast hurtowy rynek paliw jest zdominowany przez dwa podmioty – spółki

rafineryjne. W PEP2030 zadania w zakresie rynku paliw płynnych uwzględniono w części dotyczącej bezpieczeństwa dostaw,

jednakże – mimo znaczących zależności – w Ocenie dokonano rozdzielenia zagadnień.

Szara strefa

Kluczowym problemem, z którym musiał się zmierzyć rząd w tym okresie był wysoki poziom penetracji wewnętrznego rynku

paliw przez szarą strefę. Wprowadzone z sukcesem w 2016 r. i w 2017 r. zmiany legislacyjnych (tzw. pakiet paliwowy,

energetyczny i przewozowy) pozwoliły na skuteczną walkę z szarą strefą w obszarze obrotu paliwami ciekłymi, co realnie

przełożyło się na poprawę konkurencyjnych warunków dla sektora paliwowego w Polsce poprzez wzrost konsumpcji legalnie

wprowadzanych do obrotu paliw ciekłych i eliminację z rynku nieuczciwej konkurencji, wprowadzającej na rynek tańsze,

nieopodatkowane paliwa. Nowe regulacje (tzw. „pakiet paliwowy” i „pakiet energetyczny”) wzmocniły kontrolę Prezesa URE

nad sektorem, oraz zwiększyły przejrzystość rynku (dzięki ogólnodostępnemu rejestrowi koncesji i infrastruktury służącej do

wykonywania działalności). Ograniczenie działalności szarej strefy, zwłaszcza w zakresie oleju napędowego – przyczyniło się

do wzrostu konsumpcji tego paliwa w 2016 r. w porównaniu do 2015 r. o 15%, a importu o 212%. W następnych latach

obserwowano dalszy wzrost konsumpcji oleju napędowego – o 21% w 2017 r., niecałe 7% w 2018 r i o niecałe 3% w 2019 r.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Należy także zauważyć, że w silnym stopniu wpłynęło to także na realizację celu 15% udziału OZE w zużyciu energii brutto w

2020 r. Narodowy Cel Wskaźnikowy, odnoszący się do udziału biokomponentów i biopaliw stałych w transporcie zyskał

znacznie wyższą podstawę

Zapasy ropy naftowej i paliw płynnych

W rozpatrywanym okresie prowadzone były prace legislacyjne, mające na celu nowelizację ustawy z dnia 16 lutego 2007 r.

o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia

bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1323). W tym kontekście należy

wskazać ustawę z dnia 30 maja 2014 r. o zmianie ustawy o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego

oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. 900). Ustawa wprowadziła zmianę podziału obciążeń związanych z

funkcjonowaniem systemu zapasów pomiędzy sektor naftowy oraz organy publiczne poprzez utworzenie Funduszu Zapasów

Interwencyjnych, przyczyniła się do obniżenia kosztów prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie zapasów

obowiązkowych, ułatwienia wejścia na rynek nowych przedsiębiorców i wzmocnienia konkurencji na krajowym rynku

paliwowym. Ustawa ta wprowadziła

precyzyjną definicję paliw ciekłych,

obowiązek dokonania przez przedsiębiorcę rejestracji w rejestrze systemu zapasów interwencyjnych przed

rozpoczęciem działalności w zakresie produkcji lub przywozu paliw,

− odrębną regulację w zakresie zapasów obowiązkowych dla pierwszego roku działalności gospodarczej,

− uprawnienia dla Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych do uzyskiwania danych zawartych w rejestrach i

ewidencjach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów na potrzeby postępowań administracyjnych oraz

upublicznienia części danych zawartych w rejestrze podmiotów objętych obowiązkiem tworzenia i utrzymywania

zapasów obowiązkowych ropy naftowej i paliw oraz płacenia opłaty zapasowej.

Zmiany te pozwoliły na ograniczenie zidentyfikowanych praktyk obchodzenia obowiązku tworzenia i utrzymywania zapasów

obowiązkowych ropy i paliw oraz poprawy przejrzystości w tym zakresie.

−

−

Podejmowane w ocenianym okresie działania pozwoliły na poprawę bezpieczeństwa energetycznego w zakresie sektora

naftowego przede wszystkim poprzez zwiększenie elastyczności funkcjonowania systemu dostawczego ropy naftowej

(rozbudowa zdolności magazynowych ropy naftowej), bezpieczeństwa zaopatrzenia rynku w produkty gotowe (rozbudowa

zdolności produkcyjnych rafinerii), potencjału interwencyjnego państwa (poprawa skuteczności funkcjonowania systemu

zapasów interwencyjnych) oraz poprawy warunków prowadzenia działalności w sektorze (zmiany legislacyjne ograniczające

działalność szarej strefy).

Dla wsparcia dalszego rozwoju rynku paliw ciekłych koniecznie jest zoptymalizowanie funkcjonowania spółek paliwowych,

rozumiane jako zapewnienie płynnej transformacji w sektorze paliwowym np. ograniczenie emisyjności paliw tradycyjnych,

wprowadzanie nowych modeli biznesowych. Równie ważne jest ograniczenie obciążeń administracyjnych, przejrzystość rynku,

likwidacja szarej strefy, ale także rozwój rynku petrochemikaliów. Ogromne znaczenie dla tego rynku będzie mieć rozwój paliw

alternatywnych – w tym biokomponentów, elektromobilności, wodoru, czy paliw syntetycznych.

2.6. Ocena realizacji priorytetu 6. Ograniczenie oddziaływania energetyki

na środowisko

Sektor energii bez wątpienia oddziałuje na środowisko, jednakże nie powinno przejść niezauważone to, jak ogromne zmiany

transformacyjne zostały poczynione w analizowanym okresie. Działania można podzielić na kilka segmentów, jednakże ich

skutki mają często pozytywny wpływ na więcej niż jedne obszar – np. częściowo wzajemne oddziaływanie na ograniczenie

gazów cieplarnianych (ang. greenhouse gases, GHG) i zanieczyszczeń powietrza, czy poprawa sprawności instalacji

skutkująca wzrostem efektywności energetycznej i równoczesnym spadkiem emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń.

Wiele działań, które zostały opisane w innych rozdziałach tego dokumentu również przyczyniają się do realizacji priorytetu

środowiskowego – należy tu w szczególności podkreślić rozwój odnawialnych źródeł energii, czy poprawa efektywności

energetycznej.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Ograniczenie emisji CO2

Jednym z podstawowych celów polityki energetycznej w obszarze ograniczenia oddziaływania energetyki na środowisko było

ograniczenie emisji CO2, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa energetycznego. Na

przestrzeni lat cel ten jest sukcesywnie realizowany, co obrazuje postęp, jaki został dotychczas osiągnięty w obszarze

redukcji emisji gazów cieplarnianych. W porównaniu z rokiem bazowym z Protokołu z Kioto (dla Polski – 1988 r.) do 2017 r.

nastąpił spadek emisji CO2 o ok. 30%. Ma to także odzwierciedlenie w systematycznym spadku wskaźnika emisyjności (dla

2014 r.: 825 kg/MWh, 2015 r.: 798 kg/MWh, 2016 r.: 781 kg/MWh, 2017 r.: 778 kg/MWh, 2018 r.: 765 kg/MWh)20. Spadek ten

podyktowany jest wzrostem produkcji energii ze źródeł odnawialnych, oraz budową nowych wysokosprawnych jednostek

wytwórczych, które systematycznie zastępują najstarsze, nieefektywne bloki.

Dyrektywa 2009/29/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia

wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych zmieniła obowiązujący od 2003 r. Europejski

system handlu uprawnieniami do emisji CO2 (EU ETS), który jest narzędziem wdrażającym Protokół z Kioto. Wytwórcy

nabywają uprawnienia do każdej tony emisji CO2 lub otrzymują darmowe uprawnienia z puli przyznanej każdemu państwu

członkowskiemu w przypadku znalezienia się na liście Krajowego Programu Inwestycyjnego i wykonania przedsięwzięć

skutkujących redukcją emisji (na postawie z art. 10c tej dyrektywy). Zgodnie z regulacjami co najmniej połowa środków

uzyskanych ze sprzedaży uprawnień do emisji wykorzystywana jest na cele środowiskowe tj. redukcja emisji gazów

cieplarnianych, rozwój energii ze źródeł OZE. W Polsce środki te trafiają do budżetu państwa, gdzie są redystrybuowane na

różnego rodzaju działania prośrodowiskowe, w szczególności na przedsięwzięcia Narodowego Funduszu Ochrony

Środowiska i Gospodarki Wodnej. Aktualnie opracowywane jest nowe podejście do gospodarowania środkami dla tzw. IV

etapu ETS tj. na lata 2021-2030, w celu jak najefektywniejszego wykorzystania środków.

Należy zauważyć, że implementacja dyrektywy 2009/29/WE oraz spodziewana dynamika cen uprawnień do emisji CO2 oraz

implementacja innych dyrektyw służących poprawie stanu środowiska – 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie

emisji przemysłowych (służąca redukcji zanieczyszczeń), 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania

stosowania energii ze źródeł odnawialnych i 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. o efektywności energetycznej – miały

kluczowe znaczenie dla podjęcie przez energetykę zawodową i przemysłową działań zmniejszających oddziaływanie sektora

na środowisko. Odpowiednio skoordynowane działania oraz zaplanowane środki pozwoliły na utrzymanie w tym procesie

konkurencyjności polskiego sektora energetycznego oraz bezpieczeństwa dostaw.

Oprócz szeregu modernizacji należy wskazać wiele projektów badawczych i działalność naukową w obszarze rozwoju

technologicznego w zakresie wytwarzania energii. Należy zaliczyć do nich m.in prowadzony w latach 2010-2015 strategiczny

program badań naukowych i prac rozwojowych pn. Zaawansowane technologie pozyskiwania energii, którego wyniki mają

stanowić wsparcie dla wdrożenia wyników badań naukowych i technologii bazujących na głównym polskim surowcu

energetycznym, jakim jest węgiel, a także na innych dostępnych w Polsce źródłach energii pierwotnej. Ponadto rozważane

jest wprowadzanie technologii zagazowania węgla, w tym zgazowania węgla do celów energetycznych (IGCC, ang. integrated

gasification combined cycle).

W okresie opracowania PEP2030 szczególne nadzieje pokładano w technologii CCS (sekwestracja dwutlenku węgla,

ang. Carbon Capture and Storage), jednakże odstąpiono od realizacji działań, w tym od projektu demonstracyjnego CCS

w Elektrowni Bełchatów. Trzeba jednak zauważyć, że zaistniałe problemy i opóźnienia w podejmowaniu decyzji o budowie

instalacji CCS wystąpiły także w innych państwach członkowskich UE, m.in. z uwagi na wysokie koszty tej technologii oraz

opór społeczny wobec propozycji składowania CO2 w strukturach lądowych. Aby zapewnić możliwość wykorzystania szansy

jaką mogą przynieść dalsze prace badawcze, nowopowstające jednostki budowane są zgodnie z tzw. wymaganiami „CCS

ready”, co oznacza, że nowe bloki przystosowane są do rozbudowy umożliwiającej wychwyt, transport i składowanie CO2.

Decyzja o wykorzystaniu technologii CCS będzie w przyszłości podyktowana efektywnością ekonomiczną takiego

przedsięwzięcia. Może ona okazać się niezwykle trafna, gdyż kwestia CCS pozostaje w obszarze zainteresowania instytucji

unijnych, choćby w ramach prac nad pakietem regulacji „Czysta planeta dla wszystkich”. Nie można również wykluczyć

możliwości realizacji projektów wychwytu CO2 z opcją jego transportu poza granice Polski (np. w obszarze Morza Północnego).

Należy również zwrócić uwagę, że obecnie widoczny jest wzrost zainteresowania technologią CCU (a więc wychwytem

dwutlenku węgla w celu dalszego wykorzystywania, ang. carbon capture and utilization). Jako przykład można podać prace

20 Wielkość emisji na 1 MWh energii elektrycznej wyprodukowanej z uwzględnieniem energii elektrycznej dostarczonej do sieci z elektrowni

wodnych i wiatrowych i z uwzględnieniem strat i różnic bilansowych czyli u odbiorcy końcowego

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

prowadzone nad wykorzystaniem CO2 do produkcji paliw syntetycznych (syntetyczny gaz ziemny, SNG – ang. synthetic natural

gas).

Ograniczanie zanieczyszczenia powietrza

O ile wszystkie jednostki wytwórcze energetyki zawodowej spełniają normy w zakresie emisji zanieczyszczeń, Polska zmaga

się z problemem ograniczenia tzw. „niskiej emisji” (pochodzącej głównie z systemów grzewczych w sektorze bytowokomunalnym oraz z transportu). Obecnie sześć polskich miast jest na liście dziesięciu najbardziej zanieczyszczonych miast

europejskich21. W 2012 r. zwiększyły się emisje pyłów i tlenku węgla, w szczególności frakcji pyłu PM10 (o ok. 2%). Mimo tego

na przestrzeni lat zaobserwować można trend spadkowy emisyjności SO2, NOx oraz pyłów w zarówno w sektorze

energetycznym, jak i całej gospodarce.

Warto zwrócić uwagę na znaczne ograniczenia emisji zanieczyszczeń środowiska w ostatnich latach w energetyce zawodowej.

Dla przykładu – tylko w latach 2015-2018 odnotowano prawie dwukrotny spadek emisji popiołu lotnego (w 2015 r. emisje były

na poziomie 13 182 t, w 2018 r. spadły do 7 934 t). Analogiczną sytuację zaobserwowano w odniesieniu do emisji SO2 –w 2015

r. wyniosły 278 038 t, a w 2018 r. zanotowano ponad dwukrotny spadek i emisje wynosiły 136 892 t. Nieco mniejsze spadki,

ale również imponujące odnotowano w zakresie emisji NOx – w 2015 r.: 173 749 t, natomiast w 2018 r.: 117 689 t.

Szanse w obszarze ograniczania oddziaływania energetyki na środowisko można zidentyfikować w obszarze koordynacji

szeregu inicjatyw już obecnie realizowanych przez administrację rządową, samorządową i organizacje pozarządowe na rzecz

redukcji emisji gazów cieplarnianych, zwiększenia wykorzystania OZE i zrównoważonej gospodarki energią w celu zwiększenia

ich skuteczności. Duże nadzieje wiąże się z rządowym program „Czyste powietrze”, choć trzeba mieć na uwadze, że skutki

mogą być odczuwalne w perspektywie co najmniej kilkuletniej. Stan jakości powietrza można monitorować przez funkcjonujący

od 2011 r. Krajowy Portal Jakości Powietrza22 .

W analizowanym okresie nastąpiło zaostrzenie polityki UE w zakresie jakości powietrza. Polski sektorem energetyczny,

przemysł i transport prowadziły działania w szczególności mające na celu implementację poniższych dokumentów dyrektyw

Parlamentu Europejskiego i Rady UE

− dyrektywa 2015/2193 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza

ze średnich obiektów energetycznego spalania (tzw. dyrektywa MCP),

− dyrektywa 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych, ustanawiająca nowe standardy emisji

SO2, NOx i pyłów oparte na najlepszych dostępnych technikach (BAT, ang. best available techniques) – analizy

zanieczyszczeń gleby, ziemi i wód gruntowych z koniecznością ewentualnej remediacji; monitorowanie i ograniczanie

emisji rtęci (tzw. dyrektywa IED),

− dyrektywa 2015/2193 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza

ze średnich obiektów energetycznego spalania – objęcie mniejszych jednostek wytwórczych standardami emisji

zanieczyszczeń,

− dyrektywa 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (tzw.

dyrektywa CAFE),

− dyrektywa 2001/81/WE z dnia 23 października 2001 r. w sprawie krajowych poziomów emisji dla niektórych rodzajów

zanieczyszczenia powietrza,

− dyrektywa 2000/60/WE z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki

wodnej – opłaty za korzystanie z wód powierzchniowych przez energetykę i przemysł.

Większość zmian została wprowadzona poprzez następujące regulacje oraz ich nowelizacje i akty wykonawcze

− ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska,

− ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji.

21 Za Europejską Agencją Środowiska www.eea.europa.eu

22 http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/current

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Ograniczenie negatywnego wpływu oddziaływania energetyki na stan wód

Pozytywny wpływ na politykę w zakresie ograniczenia negatywnego oddziaływania energetyki na stan wód powierzchniowych

i podziemnych ma implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE z dnia 23 października 2000 r.

ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej – wprowadzono opłaty za korzystanie z wód

powierzchniowych i podziemnych przez energetykę i przemysł, co wpływa na efektywne wykorzystanie tych zasobów.

Dodatkowo należy podkreślić, że w nowo powstających elektrowniach cieplnych stosowany jest zamknięty obieg chłodzenia.

Ogranicza to wpływ elektrowni na środowisko życia zwierząt i roślin na danym obszarze. Przykładami nowych elektrowni

stosujących obieg zamknięty są: blok 11 elektrowni Kozienice o mocy 1075 MW, blok 14 elektrowni Bełchatów o mocy 858 MW,

bloki 5 i 6 elektrowni Opole o sumarycznej mocy 1800 MW oraz wszystkie aktualnie powstające bloki energetyczne.

Odpady – zagospodarowanie oraz wykorzystanie na cele energetyczne

W analizowanym okresie wprowadzono nowy system gospodarowania odpadami w całej gospodarce, który ma celu

zmniejszenie obciążenia środowiska i wdrażanie gospodarki o obiegu zamkniętym. Implikuje to także szereg konsekwencji dal

sektora energetycznego.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że regulacje UE dotyczące odpadów zakazują składowania odpadów komunalnych,

których ciepło spalania wynosi powyżej 6 MJ/kg suchej masy. Alternatywą dla tych odpadów – zgodnie z hierarchią

zagospodarowania odpadów – są spalarnie, jednakże ich moce przerobowe są niewystarczające. Aktualnie w Polsce pracuje

8 spalarni o łącznej mocy przerobowej ponad 1 mln t (produkcja odpadów komunalnych w Polsce wynosi ok. 10-12 mln t

rocznie), przy czym jeszcze w 2015 r. istniała tylko jedna taka instalacja. Dodatkowo odpady (nie tylko komunalne) mogą

trafiać do cementowni, jednakże wciąż nie zapewnia to odbioru zgodnie z potrzebami.

Możliwość składowania odpadów o wysokim cieple spalania tylko do 12 miesięcy wygenerowała szereg nadużyć, dlatego

zaostrzono przepisy dotyczące odpadów, jednakże zmiany objęły odpady z energetyki, w odniesieniu do czasu składowania

i kwalifikowania odpadów jako uboczne produkty spalania. Przepisy te były bardzo niekorzystne ze względu na utrudnienia

w zbycie tych produktów, co miało skutek odwrotny do zamierzonego. Regulacja obowiązywała od 2018 do 2019 r.

Osobnym zagadnieniem jest ograniczona możliwość wykorzystania na cele energetyczne paliw wytwarzanych na bazie

odpadów, tzw. paliw alternatywnych – SRF (ang. solid recovered fuels) oraz RDF (ang. refused derived fuels). Analogiczny

problem dotyczy osadów ściekowych, które w znacznym stopniu mogłyby być wykorzystywane na cele energetyczne.

Obowiązujące normy prawne stanowią tylko częściowe rozwiązanie problemu konieczności zagospodarowania odpadów,

których nie będzie można składować.

Wdrożone zmiany prośrodowiskowe wymagały istotnych nakładów finansowych. Redukcja emisji zanieczyszczeń i CO2 była

wspierana ze środków UE oraz przez system GIS (ang. Green Investment Scheme – System Zielonych Inwestycji), ale także

ze przychodów z aukcji uprawnień do emisji CO2. Konieczne były także zamiany organizacyjne w sektorze choćby ze względu

na system wsparcia OZE.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Ocena wskaźników monitorowania realizacji PEP2030

Jako jeden ze sposobów monitorowania realizacji Polityki energetycznej Polski do 2030 roku i osiągania celu głównego

wskazano analizę siedmiu wskaźników ustalonych w rozdziale 9. dokumentu

1)

średnioroczna zmiana wielkości zużycia energii pierwotnej w kraju (%);

2)

stosunek wydobycia do krajowego zużycia węgla kamiennego i brunatnego;

3)

maksymalny udział importu gazu ziemnego i ropy naftowej łącznie z jednego kierunku do wielkości krajowego

zużycia obu surowców;

4)

stosunek mocy osiągalnej krajowych źródeł wytwórczych (konwencjonalnych i jądrowych) do maksymalnego

zapotrzebowania na moc elektryczną;

5)

udział energii jądrowej w produkcji energii elektrycznej (%);

6)

udział energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii;

7)

roczna wielkość emisji CO2 w elektroenergetyce zawodowej w stosunku do krajowej produkcji energii elektrycznej

(t/MWh).

Ponieważ działania przewidziane do realizacji w ramach PEP2030, ujęte w programie działań wykonawczych, stanowiącym

załącznik do tego dokumentu, planowane były w długim horyzoncie realizacji, wskaźniki ich monitorowania zostały

przygotowane w perspektywie do 2030 r.

Z uwagi na fakt, że zaplanowane działania były wdrażane w okresie krótszym niż perspektywa dokumentu (tj. 2030), nie

wszystkie ich rezultaty zdążyły się ujawnić, co implikuje ich ograniczony wpływ na dynamikę wskaźników o charakterze

długookresowym. W związku z powyższym analiza wskaźników nie może stanowić podstawy do formułowania pogłębionej

oceny skuteczności realizowanych działań, lecz stanowi ocenę trendów.

Poniżej zaprezentowano w ujęciu tabelarycznym dynamikę wskaźników monitorowania realizacji PEP2030 w roku bazowym

2007, w roku przyjęcia poprzedniej polityki (tj. 2009) oraz w 2017/2018/2019 r. (w zależności od dostępności danych)

w odniesieniu do wartości planowanej na 2030 r.

Należy podkreślić, że wszystkie przyjęte wskaźniki utrzymywały się na zadowalającym poziomie lub ich dynamika

wykazywała pozytywną tendencję. Uwzględniając horyzont czasowy, przyjęty przy definiowaniu wskaźników wydaje się

jednak, że skuteczność realizacji PEP2030 w odniesieniu do wskaźników, będzie można rzetelnie ocenić dopiero w dłuższym

okresie.

(1) Średnioroczna zmiana wielkości zużycia energii pierwotnej w kraju

Wskaźnik zmiany wielkości zużycia energii w okresie sprawozdawczym utrzymywał się na stabilnym poziomie, w uśrednieniu

od 2005 r. nie przekraczając 2%. Jest to przede wszystkim efekt działań związanych z poprawą efektywności energetycznej.

Dynamikę tego wskaźnika, tj. jego utrzymanie się na poziomie zbliżonym do zamierzonego należy oceniać pozytywnie.

Wartość za okres 2005-2009 jest obciążona spadkiem zużycia energii pierwotnej między 2008 a 2009 r. o 5,4%, w wyniku

kryzysu gospodarczego, co zostało zrekompensowane wzrostem o ok. 10% między rokiem 2009 a 2010.

Tabela 3. Średnioroczna zmiana wielkości zużycia energii pierwotnej w kraju od 2005 r. (%)

2005-2007

(wartość bazowa)

2005-2009

2005-2018

2030 (wartość planowana

w PEP2030)

2,0*

0,4

1,2

poniżej 1

Średnioroczna zmiana wielkości

zużycia energii pierwotnej w kraju od

2005 r. [% w odniesieniu do PJ]

Źródło: opracowanie na podstawie danych GUS.

* W PEP2030 wskazano 2,7% dla 2007 r., co mogło wynikać z innej metodyki określania wskaźnika.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

(2) Stosunek wydobycia do krajowego zużycia węgla kamiennego i brunatnego

Stosunek krajowego wydobycia węgla do jego zużycia zmieniał się w rozpatrywanym okresie, w szczególności ze względu na

zmiany wolumenu importu tego paliwa do Polski oraz na wahania poziomu produkcji krajowej węgla kamiennego, ale także

poziomu zapasów – w rozpatrywanym okresie wzrost importu węgla nastąpił w latach 2010-2011 do ok. 15 mln t, a następnie

w latach 2012-2016 r. znów spadł do poziomu 8-10 mln t. Ponowny wzrost importu odnotowano w 2017 r. (ok. 12,8 mln t) oraz

w 2018 r. (19,6 mln t).

W zakresie węgla brunatnego w latach 2009-2018 zanotowano względnie stały poziom wydobycia na poziomie 56,5-65,8 mln t,

a średnia w tym okresie wynosiła 61,4 mln t.

Utrzymanie się wielkości wskaźnika na pożądanym poziomie będzie w przyszłości uzależnione w szczególności od takich

czynników jak kształtowanie się zapotrzebowania na węgiel, możliwości produkcyjne sektora górnictwa oraz warunki

ekonomiczne. W tym kontekście istotne znaczenie będą miały także perspektywy uruchamiania nowych złóż, zastępujących

te, w których zakończona zostanie eksploatacja, ale także zmniejszający się popyt gospodarki na węgiel.

Mimo utrzymywania się tendencji spadkowej analizowanego wskaźnika, na uwagę zasługuje wciąż wysoki poziom

niezależności energetycznej Polski, za co w głównej mierze odpowiedzialny jest wysoki poziom pokrycia zapotrzebowania na

węgiel własnymi zasobami.

Szerszy kontekst został przedstawiony w części 2.2.1.

Tabela 4. Stosunek wydobycia do krajowego zużycia węgla kamiennego i brunatnego (%)

2007

(wartość bazowa)

2009

2018

2030 (wartość

planowana w PEP2030)

Stosunek wydobycia do krajowego

zużycia węgla kamiennego w PJ [%]

105,0

103,9

84,4

-

Stosunek wydobycia do krajowego

zużycia węgla brunatnego w PJ [%]

100,0

100,0

100,0

-

Stosunek wydobycia do krajowego

zużycia węgla w PJ [%]

104,0

103,0

87,6

powyżej 100

Źródło: opracowanie na podstawie danych GUS.

(3) Maksymalny udział importu gazu ziemnego i ropy naftowej łącznie z jednego kierunku do wielkości

krajowego zużycia obu surowców

Uzależnienie od importu gazu ziemnego z jednego kierunku geograficznego utrzymuje się na wysokim poziomie, także ze

względu na fakt, że większość wolumenu tych paliw jest nabywana na podstawie umów długoterminowych. Ponadto nie zostały

jeszcze zakończone strategiczne inwestycje infrastrukturalne, których uruchomienie może wpłynąć pozytywnie na dynamikę

tego wskaźnika.

Udział importu gazu ziemnego z jednego kierunku systematycznie i wyraźnie spada. W 2014 r. udział dostaw ze

Wschodu stanowił aż 75,8% całkowitego importu paliw gazowych, a w 2018 r. już 61,4%.Działania spółki PGNiG S.A.,

głównego importera gazu ziemnego do kraju, w zakresie zmiany portfela importowego, służą dywersyfikacji źródeł i kierunków

dostaw gazu ziemnego wpisując się tym samym w rządowe cele w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego

państwa. Większość wolumenu tych paliw jest nabywana na podstawie umów długoterminowych, co zapewnia stabilność, ale

jednocześnie powoduje, że zmiana jest dość trudna.

Kluczowe dla dywersyfikacji było uruchomienie terminalu skroplonego gazu ziemnego (LNG) w Świnoujściu. W 2018 r. import

LNG przez terminal w Świnoujściu w stosunku do roku poprzedniego wzrósł o 58%, a dostawy były realizowane z Kataru,

Norwegii i USA. Podpisanie w 2018 r. nowe umowy na dostawy LNG z partnerami z Kataru i z USA zabezpieczą w kolejnych

latach dostawy paliw gazowych do Polski od stabilnych dostawców i pewnych źródeł.

Od 2015 r. obserwowany jest również stopniowy spadek uzależniania od dostaw ropy naftowej z jednego kierunku. Jest

to związane z polityką dywersyfikacyjną prowadzoną przez polskie spółki rafineryjne, która jest traktowana, jako jedno z działań

priorytetowych, poprawiających zarówno konkurencyjność polskiego sektora paliwowego, jak i pozycję negocjacyjną przy

zawieraniu kontraktów na dostawy ropy naftowej. Na rosnącą różnorodność kierunków dostaw ma również wpływ

intensyfikacja wykorzystania Naftoportu w Gdańsku, który dzięki swoim możliwościom załadunkowym jest w stanie w pełni

zaspokoić zapotrzebowanie polskich rafinerii.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Szerszy kontekst został przedstawiony w rozdziałach 2.2.2 i 2.2.3.

Tabela 5. Maksymalny udział importu gazu ziemnego i ropy naftowej łącznie z jednego kierunku do wielkości krajowego zużycia obu

surowców (%)

2007

(wartość bazowa)

2009

2018

2030 (wartość

maksymalna określona

w PEP2030)

Udział importu gazu ziemnego z jednego

kierunku do wielkości krajowego zużycia

64,5

63,1

52,4

-

Udział importu ropy naftowej z jednego

kierunku do wielkości krajowego zużycia

99,3

93,2

77,1

-

Udział importu gazu ziemnego i ropy

naftowej łącznie z jednego kierunku

do wielkości krajowego zużycia obu

surowców

85

81,7

67,7

73

Źródło: opracowanie na podstawie danych MKiŚ.

(4) Stosunek mocy osiągalnej krajowych źródeł wytwórczych

do maksymalnego zapotrzebowania na moc elektryczną

(konwencjonalnych

i

jądrowych)

Moc zainstalowana krajowych źródeł wytwórczych wzrasta w kolejnych latach, co pozwala także na pokrycie rosnącego

zapotrzebowania na energię elektryczną. Wskaźnik obrazujący bezpieczeństwo zaopatrzenia w energię elektryczną utrzymuje

się na poziomie znacznie wyższym niż założono w PEP2030, co jest ważne także z punktu widzenia zmian jakie zaszły na

rynku energii. Szerszy opis tego zagadnienia znajduje się w rozdziale 2.2.4., przy czym należy zauważyć, że przedstawione

tam dane cechują się nieznacznie odmienną metodyką niż przyjęte we wskaźnikach PEP2030.

Tabela 6. Stosunek mocy osiągalnej krajowych źródeł wytwórczych (konwencjonalnych i jądrowych) do maksymalnego zapotrzebowania na

moc elektryczną

2007

(wartość bazowa)

2009

2018

2030 (wartość

planowana w PEP2030)

Moc zainstalowana (MW)

35 845

35 762

35 358

-

Moc osiągalna elektrowni

konwencjonalnych (MW)

32 503

32 590

34 383

-

Maksymalne zapotrzebowanie

na moc (MW)

24611

24 594

26 448

-

Stosunek mocy osiągalnej do

zapotrzebowania na moc (%)

132*

133

130

powyżej 115

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych MKiŚ.

* W PEP2030 wskazano 130 dla 2007 r., co mogło wynikać z korekt statystycznych

(5) Udział energii jądrowej w produkcji energii elektrycznej (%)

Prognoza zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku z 2009 r., stanowiąca załącznik nr 2 do PEP2030 oraz Program

polskiej energetyki jądrowej z 2014 r. wskazywały, że uruchomienie pierwszej elektrowni jądrowej nastąpi ok. 2025 r.

Niedostateczna realizacja zadań mających na celu wdrożenie energetyki jądrowej, a w szczególności opóźnień w realizacji

badań środowiskowych i lokalizacyjnych oraz brak wyboru dostawcy technologii powodują, że termin ten nie zostanie

dotrzymany. Polityka energetyczna Polski do 2040 roku wskazuje nowy termin wdrożenia energetyki jądrowej – 2033 r. Tym

samym nie jest możliwe osiągnięcie powyżej 10% udziału energii jądrowej w produkcji energii elektrycznej, niemniej kierunek

rozwoju energetyki jądrowej zostaje utrzymany. Szerszy kontekst został przedstawiony w części 2.3.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

(6) Udział energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii

W okresie realizacji PEP2030 udział energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii systematycznie wzrastał

w związku z realizacją celu założonego w dyrektywie 2009/28/WE23. W tym okresie wystąpiły jednak okoliczności, które

wpłynęły wyraźnie na spowolnienie utrzymywanego tempa wzrostu udziału energii z OZE. Najważniejszymi czynnikami

o charakterze statystycznym są zmniejszenie szarej strefy w zakresie sprzedaży paliw ciekłych oraz szybkie tempo wzrostu

zużycia energii. Oba te czynniki wpłynęły na znaczne podwyższenie bazy (mianownika) w postaci zużycia energii finalnej, do

której odnosi się bezwzględne zużycie energii z OZE. Ponadto wystąpiły komplikacje o charakterze zewnętrznym tj.

przedłużająca się notyfikacja w Komisji Europejskiej systemu wsparcia OZE w Polsce, która opóźniła sukcesywne włączanie

nowych jednostek do systemu elektroenergetycznego. Pomimo to w kolejnych latach przewidywany jest dalszy wzrost udziału

energii ze źródeł odnawialnych, który pozwoli na osiągnięcie celu 15% w 2020 r. Szerszy kontekst został przedstawiony

w części 2.4.

Dodatkowo, warto zauważyć, że cel z PEP2030 był powiązany z celem unijnym 15% udziału OZE w 2020 r. W ówczesnym

okresie decyzyjnym trudno było wskazać cel w zakresie tak mało znanych technologii i ich potencjału. PEP2040 wskazuje na

2030 rok cel 23%, choć nadal jest to duże wyzwanie.

Tabela 7. Udział energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii (%)

Udział energii ze źródeł odnawialnych

w końcowym zużyciu energii brutto

2007

(wartość bazowa)

2009

2018

2030 (wartość

planowana w PEP2030)

7,7

8,9

11,3

powyżej 15

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu.

(7) Roczna wielkość emisji CO2 w elektroenergetyce zawodowej w stosunku do krajowej produkcji energii

elektrycznej (t/MWh)

W analizowanym okresie emisyjność produkcji energii elektrycznej wyraźnie zmalała. Korzystne zmiany są spowodowane

m.in. zmianą struktury wytwarzania energii elektrycznej, charakteryzującą się wzrostem wykorzystania OZE.

Warto zaznaczyć także postęp, jaki został osiągnięty w obszarze redukcji emisji gazów cieplarnianych w całej gospodarce.

W porównaniu z rokiem bazowym z Protokołu z Kioto tj. 1988 r. do 2018 r. nastąpił spadek emisji CO 2 o ok. 29%. Choć emisje

CO2 z przemysłu energetycznego stanowią ok. 50% całkowitej emisji CO2 (spalania paliw stanowią największy udział

w emisjach krajowych tj. ok. 92,5%, w tym przemysł energetyczny niemal 50%, transport ok. 19%, przemysł wytwórczy

i budownictwo ok. 9%), to należy podkreślić, że to właśnie redukcje w obszarze przemysłu energetycznego miały największe

tempo.

Tabela 8. Roczna wielkość emisji CO2 w elektroenergetyce zawodowej w stosunku do krajowej produkcji energii elektrycznej (tony/MWh)

Roczna wielkość emisji CO2

w elektroenergetyce zawodowej

w stosunku do krajowej produkcji

energii elektrycznej (t/MWh)

2007

(wartość bazowa)

2009

2018

2030 (wartość

planowana w PEP2030)

0,95

0,95

0,85

poniżej 0,7

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych MKiŚ.

23 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł

odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE (Dz. Urz. UE L 140 z 05.06.2009, str. 16).

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

4. Ocena realizacji działań Strategii „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko

– perspektywa do 2020 r.” w obszarze energetyki

Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” (BEiŚ) została przyjęta uchwałą Rady

Ministrów z dnia 15 kwietnia 2014 r. (M.P. z 2014, poz. 469). Jest jedną z dziewięciu zintegrowanych strategii rozwoju,

powstałych w oparciu o ustawę z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, uszczegóławiała zapisy

„Średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju 2020” w dziedzinie energetyki i środowiska.

Jako cel główny Strategii „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko” wskazano zapewnienie wysokiej jakości życia

obecnych i przyszłych pokoleń z uwzględnieniem ochrony środowiska oraz stworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju

nowoczesnego sektora energetycznego, zdolnego zapewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne oraz konkurencyjną i

efektywną gospodarkę. Za cele szczegółowe BEiŚ wskazano

1. zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska,

2. zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia w energię oraz

3. poprawa stanu środowiska.

Strategia BEiŚ wskazywała zakresy synergii obszarów energetyki i środowiska, a także wskazywała kluczowe kierunki

interwencji oraz niezbędne działania, które powinny zostać podjęte w perspektywie 2020 r. Obszar energetyki w sposób

szczególny został zaadresowany w kierunkach interwencji celu 2, dlatego właśnie do tej części odniesiono się w kolejnych

podrozdziałach. Podsumowanie działań obejmujących obszar środowisko jest jednym z załączników do Polityki Ekologicznej

Państwa 2030, która uchwalona została w 2019 r.

W ramach prac nad system zarządzania rozwojem Polski, przystosowującym dokumenty strategiczne do Strategii na Rzecz

Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.), zdecydowano, że BEiŚ zostanie zastąpiona przez dwa

dokumenty strategiczne: Politykę energetyczną Polski do 2040 r. (w obszarze energii) oraz Politykę Ekologiczną Państwa 2030

(w obszarze środowiska).

4.1. Ocena realizacji kierunku interwencji 1.1. Racjonalne i efektywne

gospodarowanie zasobami kopalin

W tym kierunku interwencji polityka energetyczna była realizowana w odniesieniu do działania nr 2, tj. dążenie do utrzymania

wydobycia węgla na poziomie zapewniającym zaspokojenie zapotrzebowania krajowego. Narzędzia wskazane do realizacji

tego działania skupiały się na utrzymaniu mocy wydobywczych, promowaniu nowoczesnych technologii oraz rozwoju

technologicznego i naukowego, jak również promowaniu możliwości prośrodowiskowego pozyskiwania energii z węgla (np.

zgazowanie podziemne), zwiększenie stopnia zagospodarowania metanu uwalnianego przy eksploatacji węgla w kopalniach.

Zakres ten został podsumowany w rozdziale 2.2.1, a także towarzyszy opisowi wskaźnika (2) w rozdziale 3.

4.2. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.1. Lepsze wykorzystanie krajowych

zasobów energii

Strategia BEiŚ wskazywała, że lepsze wykorzystanie krajowych zasobów energii oznacza przede wszystkim zwiększenie

pozyskiwania rodzimych surowców z uwzględnieniem rachunku ekonomicznego. Ze względu na sytuację na światowym rynku

węgla, zmiany na rynku energii elektrycznej oraz działania związane ochroną klimatu, podejście do zwiększania poziomu

wydobycia paliw kopalnych musiało zostać zweryfikowane. Działania zostały skierowane przede wszystkim na rentowność

wydobycia surowców, a szczególności węgla kamiennego, a także na działania związane z dążeniem do najbardziej

efektywnego energetycznie wykorzystania pozyskanych surowców, modernizacją sektora elektroenergetyki zawodowej oraz

wzrostu znaczenia rozproszonych, odnawialnych źródeł energii.

Informacje o realizacji tych działań zostały przedstawione w rozdziale 2, gdyż działania z wszystkich priorytetów PEP2030

stanowią wkład w lepsze gospodarowanie krajowymi zasobami energii – od poprawy bezpieczeństwa energetycznego, przez

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

działania opisane w ramach bezpieczeństwa dostaw paliw i energii, dywersyfikację struktury wytwarzania energii, czy

ograniczenie wpływu sektora energetycznego na środowisko.

4.3. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.2. Poprawa efektywności energetycznej24

W tym kierunku interwencji wskazano następujące zadania: stworzenie kompleksowego programu edukacyjnego poprawy

efektywności energetycznej; stworzenie możliwości dokonywania działań proefektywnościowych przez osoby prywatne,

a w szczególności przez spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, oraz wspieranie budownictwa efektywnego energetycznie;

promocja działalności firm ESCO i zniesienie uregulowań prawnych utrudniających ich działanie; wspieranie rozwoju

wysokosprawnej kogeneracji i ciepłownictwa.

Ocena poprawy efektywności energetycznej została opisana kompleksowo w rozdziale 2.1, a wspieranie rozwoju

wysokosprawnej kogeneracji i ciepłownictwa w rozdziale 2.2.5.

4.4. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.3. Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw

importowanych surowców energetycznych

Szczegółowe informacje dotyczące wszystkich zadań z tego kierunku interwencji – dywersyfikacja źródeł i kierunków dostaw

gazu ziemnego i ropy naftowej; rozbudowa i modernizacja systemu sieci przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego i ropy

naftowej; zwiększenie i modernizacja pojemności magazynowych, jak również kwestia pozyskiwania dostępu do złóż gazu

ziemnego i ropy naftowej poza granicami naszego kraju oraz silniejsza integracja z rynkami naszych sąsiadów – zostały

opisane w rozdziale 2.2.2. oraz 2.5.2.

4.5. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.4. Modernizacja sektora elektroenergetyki

zawodowej, w tym przygotowania do wprowadzenia energetyki jądrowej

W tym kierunku interwencji wskazano trzy zadania – wdrożenie rozwiązań dotyczących inteligentnych sieci; stałe

identyfikowanie i usuwanie barier utrudniających funkcjonowanie sektora elektroenergetycznego oraz kontynuacja prac nad

wdrażaniem energetyki jądrowej. Jednakże wkład do realizacji tego kierunku interwencji stanowią działania wykraczające poza

katalog wskazany literalnie w tej części dokumentu. Należy wskazać przede wszystkim działania w szerszym ujęciu w zakresie

rozbudowy i modernizacji systemów przesyłowego i dystrybucyjnych, które są warunkiem odbioru energii ze źródeł

wytwórczych i dostarczenia jej do odbiorców. W tym obszarze realizowane są także prace związane w wdrożeniem

inteligentnych sieci. Zrealizowano także szereg działań skutkujący zwiększeniem średniej sprawności zawodowych jednostek

wytwórczych (elektrowni i elektrociepłowni), co przełożyło się także na obniżenie wpływu sektora na środowisko. Ocena

realizacji i skutków tych zakresów znajduje się w rozdziale 2.2.4, 2.5.1 oraz 2.6. Odniesienie do wdrażania energetyki jądrowej

opisane zostało w części 2.3.

4.6. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.5. Rozwój konkurencji na rynkach paliw

i energii oraz umacnianie pozycji odbiorcy

Rozwój konkurencji na rynkach paliw i energii został opisany w szczególności w rozdziale 2.5., gdzie opisano zarówno rozwój

rynku energii elektrycznej, gazu ziemnego, jak i paliw płynnych.

Dodatkowego komentarza wymaga zadanie rozwoju konkurencji na rynku ciepła sieciowego. W trakcie realizacji zdecydowano

o modyfikacji tego działania w kierunku monitorowania sytuacji. W przypadkach, gdy właścicielami źródła ciepła i sieci

ciepłowniczej są różne podmioty, dla dobra rozwoju oraz utrzymania niskich cen, potrzebna jest bliska współpraca pomiędzy

24 Patrz też rozdział 2.1. oraz 2.2.5.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

tymi podmiotami, a nie bezpośrednia konkurencja między nimi – rynek ciepła ma charakter lokalny. Ponadto ze względu na

szereg nowych regulacji UE związanych np. z charakterystyką energetyczną budynków, efektywnymi energetycznie

systemami ciepłowniczymi, ale również koniecznością poprawy jakości powietrza – model rynku ciepła będzie ulegać

zmianom. Najistotniejszą kwestią jest zapewnienie konkurencyjności cen ciepła sieciowego, tak aby było ono atrakcyjne dla

potencjalnych odbiorców, co nie jest jednoznaczne ze zwiększeniem konkurencji na tych rynkach.

W odniesieniu do monitorowania obciążeń, jakie nakładane były na odbiorców końcowych, przemysł oraz energetykę

konwencjonalną wynikających z systemu wspierania energetyki odnawialnej należy zauważyć, że monitoring odbywa się na

bieżąco. Corocznie wyznaczana jest stawka opłaty OZE, która dostosowana jest do sytuacji rynkowej. Ze względu na znaczące

obciążenia i ryzyko zjawiska „ucieczki emisji” przedsiębiorstwa energochłonne zostały objęte ulgami w systemie świadectw

pochodzenia energii elektrycznej z odnawialnych źródeł. Ponadto w wyniku monitoringu sytuacji w sektorze zdecydowano

o wdrożeniu rynku mocy – potrzeba wprowadzenia mechanizmu wynikała z analiz wskazujących na możliwe problemy

z pokryciem zapotrzebowania na moc od 2021 r., wynikające z braku impulsu inwestycyjnego dla mocy i narzędzi

zapewniających stabilne dostawy energii do odbiorców. Innym przykładem jest wdrożenie mechanizmu ochrony odbiorców

energii elektrycznej w Polsce przed podwyżkami cen energii elektrycznej. Ustawa z dnia 28 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy

o podatku akcyzowym oraz niektórych innych ustaw oraz jej nowelizacje wprowadziły niezbędne mechanizmy mające na celu

uchronić odbiorców energii elektrycznej w Polsce przed podwyżkami cen energii elektrycznej. Rozwiązanie polega na

obniżeniu akcyzy, opłaty przejściowej oraz na zagwarantowaniu odbiorcom końcowym cen z 2018 r.. Szerszych informacji o

rynku energii elektrycznej oraz bezpieczeństwie dostaw dostarczają podrozdziały 2.2.4. i 2.5.1.

4.7. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.6. Wzrost znaczenia rozproszonych,

odnawialnych źródeł energii

W tym kierunku interwencji przewidziano wspieranie inwestycji w odnawialne źródła energii, działania mające na celu promocję

energetyki odnawialnej w Polsce, opracowanie zasad i systemu promocji wysokosprawnych instalacji dedykowanych do

spalania biomasy ze szczególnym uwzględnieniem małych instalacji oraz podjęcie inicjatywy wspierania powstawania upraw

energetycznych na glebach najniższych kategorii. Podsumowanie działań znajduje się w rozdziale 2.6., poza ostatnim.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 18 października 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania

i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej, zakupu energii elektrycznej i ciepła

wytworzonych w odnawialnych źródłach energii oraz obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości energii elektrycznej

wytworzonej w odnawialnym źródle energii wskazywało konieczność wykorzystywania tzw. biomasy „agro”, do której zalicza

się również biomasę pochodzącą z upraw energetycznych. Na etapie prac nad projektem ustawy o odnawialnych źródłach

energii, Ministerstwo Gospodarki rozważało wprowadzenie obowiązków wykorzystania biomasy lokalnej rozumianej, jako

pozyskanej z określonego promienia od instalacji, co w zamyśle również miało wspierać rozwój lokalnych upraw

energetycznych. Dyskutowane zagadnienie nie znalazło uznania innych podmiotów zaangażowanych w proces legislacyjny,

dlatego odstąpiono od jego implementacji. Dodatkowo nie zostało także uruchomione finansowanie z Narodowego Funduszu

Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a bez wsparcia takie działanie nie jest opłacalne. Rynek OZE przesunął się także

w kierunku technologii, które zarówno technicznie, organizacyjnie, jak i finansowo stanowiło mniejsze wyzwanie.

4.8. Ocena realizacji kierunku interwencji 2.7. Rozwój energetyczny obszarów

podmiejskich i wiejskich

Ten kierunek interwencji należy rozpatrywać z punktu widzenia lokalnego bezpieczeństwa energetycznego. Wpływ na ten stan

ma jednocześnie wiele działań pośrednich. W pierwszej kolejności na uwagę zasługuje poprawa wskaźników określających

długość i częstość przerw w dostawach energii elektrycznej (SAIFI i SAIDI), o których mowa w rozdziale 2.2.4. Wpływ na to

miały inwestycje poczynione przez operatorów systemów dystrybucyjnych, którzy podlegają tzw. regulacji jakościowej, co

skutkuje lepszą jakością energii dla odbiorców końcowych. W regulacji jakościowej obowiązującej II poł. 2018 r. Prezes URE

zobowiązał OSDe do wydzielanie wskaźników jakości energii w odniesieniu do pięciu typów obszarowych, dzięki czemu

wielkości wskaźników będą miały wyższą wartość analityczną.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Warto zauważyć, że odmowy przyłączenia w przypadku klientów indywidualnych praktycznie nie występują – brak możliwości

przyłączania ogranicza się do pojedynczych przypadków w roku. Ze względu na znaczący rozwój energetyki rozporoszonej

opartej o odnawialne źródła energii znacząca ilość tych przyłączeń obejmuje właśnie obszary wiejskie.

Do obowiązków przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii

należy także sporządzanie planów rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na paliwa

gazowe lub energię na okres nie krótszy niż 3 lata. Plany te muszą uwzględniać m.in.: miejscowy plan zagospodarowania

przestrzennego, ustalenia koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju lub ustalenia planu zagospodarowania

przestrzennego województw lub strategię rozwoju województwa, jak również politykę energetyczną państwa. Przy

sporządzaniu projektu planu przedsiębiorstwa energetyczne są obowiązane współpracować m.in. z gminami, a w przypadku

przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się przesyłaniem paliw gazowych lub energii elektrycznej współpracować

z samorządem województwa.

Gminy zobowiązane są art. 19 ustawy – Prawo energetyczne do opracowania dokumentów planowania energetycznego,

jednakże jednostki te niedostatecznie wywiązują się z tego obowiązku. Opracowanie takiego dokumentu strukturyzuje i określa

kierunek działań oraz priorytety rozwojowe danej gminy w obszarze energetycznym, ale brak dokumentu planistycznego gminy

nie ma decydującego znaczenia dla lokalnego bezpieczeństwa energetycznego. Kluczowe znaczenie w tym obszarze ma

planowanie i działalność przedsiębiorstw energetycznych – operatorów systemów przesyłowych i dystrybucyjnych, które

muszą realizować szereg obowiązków w stosunku do odbiorców oraz dotyczących pokrycia zapotrzebowania na energię.

Przedsiębiorstwa realizują ten obowiązek, co nadzoruje Prezes Urzędu Regulacji Energetyki.

Tematyka energetyczna w samorządach staje się obszarem coraz silniejszego zainteresowania ze względu na wzrost dbałości

o gospodarkę niskoemisyjną, w tym poprawę jakości powietrza, dzięki czemu gminy mimo braku dokumentów planistycznych

są silniej zaangażowane w proces zmian. Zapewniony jest coraz większy dostęp do środków wsparcia popularyzacji OZE,

wymiany indywidualnych źródeł ciepła oraz racjonalizacji potrzeb energetycznych, co ma pozytywny wpływ na gospodarkę

energetyczną.

Szerszy kontekst tego zagadnienia znajduje się w rozdziale 2.2.4. oraz 2.2.5. oraz w opisie wskaźnika (10) w rozdziale 5.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

5. Ocena wskaźników monitorowania realizacji Strategii BEIŚ w obszarze

energetyki

W celu monitorowania stopnia realizacji celów szczegółowych Strategii „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko –

perspektywa do 2020 r.” przypisano im 26 mierników, z czego 10 odnosiło się do sektora energetycznego

ODEX (zagregowany wskaźnik efektywności energetycznej)

Udział importu gazu ziemnego z kierunku wschodniego w zaopatrzeniu kraju – wskaźnik poglądowy

3) Stosunek mocy dyspozycyjnej elektrowni zawodowych i przemysłowych do obciążenia elektrowni w dniu

maksymalnego zapotrzebowania w MW

4) SAIDI – wskaźnik przeciętnego systemowego czasu trwania przerwy długiej w przeliczeniu na jednego odbiorcę

(nieplanowe, min/odbiorcę)

5) SAIFI – wskaźnik przeciętnej systemowej częstości przerw długich i bardzo długich w przeliczeniu na jednego

odbiorcę (nieplanowe, szt./odbiorcę)

6) Średnia cena sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym – wskaźnik poglądowy

7) Liczba odbiorców, którzy zmienili sprzedawcę energii elektrycznej: odbiorcy inni niż gospodarstwa domowe/

gospodarstwa domowe – wskaźnik poglądowy

8) Udział trzech największych przedsiębiorstw w podaży paliwa gazowego

9) Udział energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii brutto

10) Odsetek gmin posiadających założenia do planów zaopatrzenia w ciepło i energię lub inną formę planowania

energetycznego

1)

2)

Poniżej zaprezentowano w ujęciu tabelarycznym dynamikę wskaźników monitorowania realizacji Strategii BEiŚ w roku

bazowym 2010, w roku przyjęcia dokumentu (tj. 2014) oraz 2018/2019 r. (w zależności od dostępości) w odniesieniu do

wartości planowanej na 2020 r. Wykonanie mierników rok po roku dostępne jest na stronie internetowej koordynowanej przez

Główny Urząd Statystyczny – Strateg – system monitorowania rozwoju w zakładce Strategie i programy –

http://strateg.stat.gov.pl/. Większość wskaźników koresponduje z Polityką energetyczną Polski do 2030 roku oraz ze

wskaźnikami zastosowanymi w tym dokumencie, dlatego w poniższym materiale zastosowano liczne odwołania do

wcześniejszych części niniejszego dokumentu.

(1) ODEX (zagregowany wskaźnik efektywności energetycznej)

Wskaźnik ODEX pokazuje postęp w stosunku do roku bazowego, tj. 2000, w odniesieniu do efektywności energetycznej. Tym

samym nie pokazuje bieżącego poziomu intensywności energetycznej, ale zapewnia porównywalność dla kolejnych lat. ODEX

jest otrzymywany poprzez agregowanie zmian w jednostkowym zużyciu energii, obserwowanych w danym czasie na

określonych poziomach użytkowania końcowego. Wskaźniki jest dostępny z ponad 2-letnim opóźnieniem, ze względu na

bardzo duży zakres danych wykorzystywanych w algorytmie.

W analizowanym okresie utrzymana została zadowalająca tendencja spadkowa, choć dalsze postępy mogą być trudne do

osiągniecia ze względu na dużą skalę postępu. Szerszy opis zagadnienia znajduje się w rozdziale 2.1.

Tabela 9. ODEX (zagregowany wskaźnik efektywności energetycznej) – rok bazowy 2000=100

ODEX (zagregowany wskaźnik

efektywności energetycznej)

2010

(wartość bazowa)

2014

2018

2020 (wartość

planowana w BEiŚ)

75,8

68,9

66,2

63,0

Źródło: Efektywność wykorzystania energii w latach 2008-2018, GUS 2020.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

(2) Udział importu gazu ziemnego z kierunku wschodniego w zaopatrzeniu kraju.

(8) Udział trzech największych przedsiębiorstw w podaży paliwa gazowego

Osiągnięta została wyraźna tendencja malejąca, co jest skutkiem konsekwentnie wdrożonej polityki państwa i spółek

nastawianych na bardziej zdywersyfikowane portfolio kierunków i dostawców paliwa. Szerszy opis zagadnienia znajduje się

w rozdziałach 2.2.3. i 2.5.2., a także w rozdziale 3 przy wskaźniku (3).

Tabela 10. Udział importu gazu ziemnego z kierunku wschodniego w zaopatrzeniu kraju – wskaźnik poglądowy. Udział trzech największych

przedsiębiorstw w podaży paliwa gazowego

2010

(wartość bazowa)

2014

2018

2020 (wartość

planowana w BEiŚ)

Udział importu gazu ziemnego

z kierunku wschodniego

w zaopatrzeniu kraju [%]

89,1%

75,8%

61,4%

tendencja malejąca

Udział trzech największych

przedsiębiorstw w podaży paliwa

gazowego [%] – na podstawie

sprzedaży do odbiorców końcowych

97,3%

94,7%

81,8%

tendencja malejąca

Źródło: opracowanie na podstawie danych MKiŚ.

(4) Stosunek mocy dyspozycyjnej elektrowni zawodowych i przemysłowych do obciążenia elektrowni w dniu

maksymalnego zaopatrzenia w MW

W całym analizowanym okresie nie wystąpiły poważne awarie systemu elektroenergetycznego, także w dniach maksymalnego

obciążenia sieci. Warto zwrócić uwagę, że moc dyspozycyjna elektrowni zawodowych i przemysłowych w całym okresie

wzrastała. Pozwala odpowiadać na wzrost całkowitego zapotrzebowania na energię, ale także wynika ze zmiany struktury

bilansu mocy – moce zależne od warunków atmosferycznych wymuszają konieczność zapewniania mocy rezerwowych.

2010

(wartość bazowa)

2014

2018

2020 (wartość

planowana w BEiŚ)

Dzień maksymalnego zapotrzebowania

mocy w roku

26.01

29.01

28.02

–

Mocy dyspozycyjna elektrowni

zawodowych i przemysłowych w dniu

maksymalnego zapotrzebowania (MW)

28 499

30 127

31 682

–

Obciążenie elektrowni w dniu w dniu

maksymalnego zapotrzebowania (MW)

26 359

26 078

26 109

–

Stosunek mocy dyspozycyjnej elektrowni

zawodowych i przemysłowych do

obciążenia elektrowni w dniu

maksymalnego zapotrzebowania (%)

108

116

121

powyżej 115

Źródło: opracowanie na podstawie danych MKiŚ.

(5) SAIDI – wskaźnik przeciętnego systemowego czasu trwania przerwy długiej w przeliczeniu na jednego

odbiorcę (nieplanowane, min/odbiorcę).

(6) SAIFI – wskaźnik przeciętnej systemowej częstotliwości przerw długich i bardzo długich w przeliczeniu na

jednego odbiorcę (nieplanowane, szt./odbiorcę)

SAIDI oraz SAIFI są miarą jakości dostaw energii w analizowanym okresie cechują się zadowalającą tendencją spadkową.

Wskaźnik czasu przeciętnego czasu trwania przerw w dostawach energii elektrycznej (SAIDI) w 2018 r. osiągnął już wartość

docelową przewidzianą na 2018 r. Wskaźnik częstości przerw długich wykazuje prawidłową tendencję malejącą. Szerszy

kontekst został przedstawiony w rozdziale 2.2.4. – pewność i jakość dostaw energii.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Tabela 11. Wskaźnik SAIDI i SAIFI

2010

(wartość bazowa)

2014

2018

2020 (wartość

planowana w BEiŚ)

SAIDI – wskaźnik przeciętnego

systemowego czasu trwania przerwy

długiej w przeliczeniu na jednego odbiorcę

(nieplanowe, min/odbiorcę)

316,1

324

199

200

SAIFI – wskaźnik przeciętnej systemowej

częstości przerw długich i bardzo długich

w przeliczeniu na jednego odbiorcę

(nieplanowe, szt./odbiorcę)

3,7

3,5

2,9

poniżej 1,5

Źródło: opracowanie na podstawie danych MKiŚ.

(7) Liczba odbiorców posiadających inteligentny licznik energii

Instalacja inteligentnych liczników jest ściśle związana z wdrażaniem inteligentnej sieci elektroenergetycznej, co wymaga

ogromnych zmian organizacyjnych, technicznych, technologicznych i regulacyjnych, a przede wszystkim znaczących

nakładów finansowych. W analizowanym okresie termin wdrożenia inteligentnej sieci uległ kilkukrotnej zmianie, ze względu na

identyfikację dodatkowych barier lub głębszego zasięgu skutków niż pierwotnie przewidywany, czy konieczność uwzględnienia

dodatkowych kwestii technicznych. Zgodnie z aktualnymi decyzjami poziom 80% poniższego wskaźnika powinien być

osiągnięty do 2028 r.

Tabela 12. Liczba odbiorców posiadających inteligentny licznik energii

Liczba odbiorców posiadających

inteligentny licznik energii [%]

2010

(wartość bazowa)

2014

2018

2020 (wartość

planowana w BEiŚ)

brak danych

2,96%

8,70%

80%

Źródło: opracowanie na podstawie danych MKiŚ

(8) Średnia cena sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym. Liczba odbiorców, którzy zmienili

sprzedawcę energii elektrycznej: odbiorcy inni niż gospodarstwa domowe/ gospodarstwa domowe.

Te wskaźniki odnoszą się do konkurencyjności rynku, jednakże trend wzrastający nie jest jednoznaczny. Wzrost liczby zmian

sprzedawcy dowodzi temu, że odbiorcy mogą swobodnie zmieniać sprzedawcę energii, a ceny kształtują się konkurencyjnie.

Mimo to trzeba mieć na uwadze możliwe nadużycia tj. stosowanie cen dumpingowych, które powodują nowe zaburzenia na

rynku. Taka sytuacja nastąpiła na rynku w ostatnich latach, dlatego konieczne było wdrożenie regulacji chroniących odbiorców,

którzy mieli zawarte umowy ze sprzedawcami, którzy ogłaszali upadłość na skutek nieracjonalnego zarządzania polityką

sprzedażowo-zakupową energii (gdy koszty zakupu energii są wyższe niż przychody ze sprzedaży tej energii odbiorcom, co

następuje w szczególności na skutek zbyt ryzykownego podejścia do zakupów energii na giełdzie).

Tabela 13. Średnia cena sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym. Liczba odbiorców, którzy zmienili sprzedawcę energii

elektrycznej: odbiorcy inni niż gospodarstwa domowe / gospodarstwa domowe.

2010

(wartość bazowa)

2014

2019

2020 (wartość

planowana w BEiŚ)

195,32 zł/MWh

163,58 zł/MWh

245,44zł/MWh

-/(wskaźnik poglądowy)

Liczba odbiorców, którzy zmienili

sprzedawcę energii elektrycznej

odbiorcy inni niż gospodarstwa

domowe

7 611

144 508

209 935

-/(wskaźnik poglądowy)

Liczba odbiorców, którzy zmienili

sprzedawcę energii elektrycznej

odbiorcy gospodarstwa domowe

1 365

284 160

657 223

-/(wskaźnik poglądowy)

Średnia cena sprzedaży energii

elektrycznej na rynku konkurencyjnym

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych URE.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

(9) Udział energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii brutto

Niniejszy wskaźnik występował także w Polityce energetycznej Polski do 2030 roku. W związku z powyższym opis zmian

znajduje się w części 3 w punkcie (3), a szerszy kontekst przedstawia rozdział 2.4.

Tabela 14. Udział energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii brutto

2010

(wartość bazowa)

2014

2018

2020 (wartość

planowana w BEiŚ)

9,5%

11,5%

11,3%

min. 15%

Udział energii ze źródeł odnawialnych

w finalnym zużyciu energii brutto

Źródło: opracowanie na podstawie danych Eurostat.

(10) Odsetek gmin posiadających założenia do planów zaopatrzenia w ciepło i energię lub inną formę planowania

energetycznego

Stopień realizacji obowiązku nie jest zadowalający, ale problem jest dość złożony – nie tylko ze względu na brak środków

w gminach na opracowanie takich dokumentów, ale także ze względu na wielokrotnie niską jakość ich wykonania. Szerszy

kontekst przedstawiają rozdziały 2.2.4, 2.2.5 oraz 4.8.

Tabela 15. Odsetek gmin posiadających założenia do planów zaopatrzenia w ciepło i energię lub inną formę planowania energetycznego

Odsetek gmin posiadających

dokument planowania energetycznego

2010

(wartość bazowa)

2014

2018

2020 (wartość

planowana w BEiŚ)

brak danych

20%

21,8%

100%

Źródło: opracowanie na podstawie danych MKiŚ.

6. Finansowanie

Działania służące realizacji PEP2030 były finansowane ze środków zarówno publicznych, jak i prywatnych, krajowych, unijnych

i zagranicznych (pozaunijnych). Poniżej znajduje się podsumowanie dotyczące głównych środków, które stanowiły źródła

finansowania realizacji dotychczasowej polityki energetycznej państwa.

6.1. Środki krajowe

Środki publiczne

Do wydatków publicznych należy zaliczyć wydatki na administrację publiczną oraz jednostek sektora publicznego, a także

różnego rodzaje fundusze celowe, czy systemy wsparcia.

Na szczególną uwagę zasługuje działalność i środki przeznaczone przez Narodowy Funduszu Ochrony Środowiska

i Gospodarki Wodnej oraz jego oddziały wojewódzkie, które wspierały poprawę efektywności energetycznej, rozwój

niskoemisyjnych źródeł energii, ciepłownictwo systemowe, transport niskoemisyjny, edukację ekologiczną oraz inne szeroko

pojęte zielone inwestycje. Wsparcie ma charakter zarówno zwrotny, jak i bezzwrotny.

Następnie wskazać należy fundusze celowe. Obsługiwany przez Bank Gospodarstwa Krajowego Fundusz

Termomodernizacji i Remontów wspiera przedsięwzięcia termomodernizacyjne różnych podmiotów – od osób fizycznych,

przez wspólnoty mieszkaniowe po jednostki samorządu.

Ogromne znaczenie miały nakłady poczynione za pośrednictwem jednostek naukowo-badawczych, które przyczyniały się

do poszukiwania nowych rozwiązań, które służyły różnym elementom celu polityki energetycznej państwa. Od wzrostu

bezpieczeństwa energetycznego, przez lepsze wykorzystanie surowców po działania redukujące wpływ sektora na

środowisko.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Mechanizmy wsparcia systemowego

Istotne znaczenie miały także wdrożone i obowiązujące w analizowanym okresie mechanizmy wsparcia systemowego. Mają

one charakter pomocy publicznej, dlatego również należy je zaliczyć do środków publicznych. Kluczowe systemy wsparcia

System wsparcia energii wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii – to finansowanie ogromnej skali realizowane

poprzez tzw. zielone certyfikaty, aukcje na zakup energii elektrycznej z OZE 25, dedykowane taryfy, program prosument,

opusty, ulgi akcyzowe, ale także pierwszeństwo wprowadzania energii z OZE do sieci, realizację Narodowego Celu

Wskaźnikowego.

− System wsparcia wysokosprawnej kogeneracji – do końca 2018 r. funkcjonował system oparty o świadectwa

pochodzenia energii z kogeneracji, z uwzględnieniem mocy i paliwa zasilającego instalację. W 2019 r. wprowadzono nowy

system wsparcia oparty o system premiowy.

− System wsparcia poprawy efektywności energetycznej – opiera się przede wszystkim na tzw. białych certyfikatach,

które pozwalają na realizację obowiązku podmiotom zobowiązanym, które nie wykazały realizacji celu w ramach swojej

działalności.

−

Poniżej zamieszczono listę tzw. kolorowych certyfikatów, czyli praw majątkowych, które funkcjonowały w analizowanym

okresie – zakup certyfikatów miał na celu wykazanie realizacji obowiązków nakładanych na poszczególne podmioty, które

nie zrealizowały ich w ramach swojej działalności

−

−

−

−

−

−

−

zielone – świadectwa pochodzenia energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii,

czerwone – świadectwa pochodzenia energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji,

żółte lub niebieskie – świadectwa pochodzenia z małych źródeł kogeneracyjnych opalanych gazem lub o mocy

elektrycznej poniżej 1 MW,

fioletowe – świadectwa pochodzenia energii ze źródeł wykorzystujących gaz z odmetanowania kopalń lub biogaz,

pomarańczowe – świadectwa pochodzenia energii ze źródeł zaopatrzonych w instalacje wychwytywania i zatłaczania

dwutlenku węgla,

błękitne – świadectwa pochodzenia energii z nowych, wysokosprawnych źródeł,

białe – świadectwa realizacji przedsięwzięć proefektywnościowych, mające na celu promowanie poprawy efektywności

energetycznej i obniżanie zużycia energii końcowej.

Środki prywatne

Środki prywatne to przede wszystkim inwestycje przedsiębiorstw we wszystkich wskazanych w PEP2030 obszarach.

Ponoszenie nakładów wynikało z konieczności dostosowania do regulacji, ale także z chęci i potrzeby usprawniania procesów,

zwiększania konkurencyjności, rozszerzania oferty swojej działalności, czy zwiększania udziału w rynku poszczególnych

podsektorów paliwowo-energetycznych.

6.2. Środki Unii Europejskiej

Wiele inwestycji w sektorze energetycznym nie byłoby możliwych bez wsparcia środkami unijnymi. Budżet Unii Europejskiej

tworzą głównie dochody pochodzące z państw członkowskich, obecnie osiąga on poziom ok. 1% dochodu narodowego brutto

UE. Obok bezzwrotnych dotacji Unia Europejska udostępnia tzw. instrumenty zwrotne, czyli pożyczki i kredyty. Korzystać z

25 W okresie obowiązywania ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz systemu aukcyjnego w pierwszych dwóch latach (rok 2016 i 2017),

zakontraktowano 7,8 TWh energii elektrycznej za kwotę nieznacznie przekraczającą 3 mld zł. W latach kolejnych tj. w 2018 i 2019 roku, już

po zatwierdzeniu systemu wsparcia, zakontraktowano odpowiednio 56 TWh i 91 TWh za kwotę 14 i 20 mld zł. Łączna wartość

zakontraktowanej energii elektrycznej w ramach aukcyjnego systemu wsparcia dla nowych instalacji wyniosła więc ponad 37 mld zł – przy

zakontraktowanych 154 TWh energii elektrycznej. Wsparcie w ramach aukcji OZE przeprowadzonych w latach 2016 ‒ 2019 zostało

udzielone dla ponad 2000 instalacji. W aukcjach na 2020 rok wsparcie wytwórców energii ze źródeł odnawialnych może wynieść

maksymalnie 27,4 mld zł. Wsparciem może zostać objęty wolumen maksymalnie 75,3 TWh energii wyprodukowanej z OZE.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

nich mogą zarówno przedsiębiorcy, jak i samorządy. Szczególnie istotne dla finasowania realizacji PEP2030 miały fundusze,

programy i instrumenty finansowe wskazane poniżej.26

Szczególne znaczenie w finansowaniu inwestycji energetycznych ma Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko

(POIiŚ).W perspektywie finansowej POIiŚ na lata 2007-2013 na energetykę alokacja wyniosła ok. 1,7 mld EUR, co stanowiło

ok. 6% środków przeznaczonych na POIiŚ dla Polski (aż 70% wsparcia przeznaczone było na transport). Kwota ta

przeznaczona była na działania w ramach Priorytetu IX Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność

energetyczna oraz Priorytetu X Bezpieczeństwo energetyczne, w tym dywersyfikacja źródeł energii. Pośrednio wpływ na

realizację działań w obszarze polityki energetycznej miały także działania realizowane np. w ramach Priorytetu XIV Pomoc

techniczna – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, czy Priorytetu XV Pomoc techniczna – Fundusz Spójności. W

efekcie dofinansowania w obszarze energetyki m.in. zbudowano ponad 2 500 km sieci gazociągów, blisko 560 obiektów

poddanych zostało termomodernizacji, zbudowano blisko 920 MW zainstalowanej mocy elektrycznej.

Z całkowitej kwoty ponad 82 mld EUR, którą Polska otrzymała z budżetu Unii Europejskiej w latach 2014-2020, ponad 27 mld

EUR przeznaczono na POIiŚ, z czego ok. 10% wspiera energetykę (ok. 12 mld PLN). Główne działania skupione są wokół Osi

priorytetowej I – Zmniejszenie emisyjności gospodarki (budżetu ok. 1,8 mld EUR) oraz Osi priorytetowej VII – Poprawa

bezpieczeństwa energetycznego (budżetu ok. 1 mld EUR). Docelowe efekty realizacji projektów nakierowanych na

zmniejszenie emisyjności gospodarki (I oś priorytetowa) to roczny spadek emisji gazów cieplarnianych o 0,875 mln t eqCO2,

zmniejszenie zużycia energii pierwotnej o ok. 5 mln GJ rocznie, oszczędność energii elektrycznej ok. 121,5 GWh,

termomodernizacja co najmniej 452 budynków, budowa lub modernizacja 1180 km sieci ciepłowniczej. Projekty związane

z poprawą bezpieczeństwa energetycznego (VII oś priorytetowa) mają skutkować modernizacją lub budową 717 km sieci

przesyłowych i dystrybucyjnych elektroenergetycznych i ok. 936 km gazociągów przesyłowych i dystrybucyjnych. Tabela

poniżej przedstawia szacunek alokacji środków finansowych POIiŚ w obu perspektywach finansowych.

Tabela 16. Szacunek alokacji środków POIiŚ w mln EUR, w dwóch perspektywach finansowych, na podstawie SzOOP POIiŚ i struktury

dofinansowanych projektów w poszczególnych działaniach, stan na koniec I półrocza 2019 r.

Typy projektów

2007-2013

2014-2020

OZE

361,61

150,00

Efektywność energetyczna w budynkach

106,97

486,54

Efektywność energetyczna w przedsiębiorstwach

0,00

78,11

166,06

559,20

Wysokosprawna kogeneracja

46,66

200,88

Infrastruktura elektroenergetyczna

342,42

573,67

Infrastruktura gazowa

591,73

750,00

Sieci ciepłownicze

Źródło: na podstawie danych MKiŚ.

Strumień wsparcia finansowego jest związany z unijną polityką spójności UE. Jej szczególnymi priorytetami w okresie

finansowania 2014–2020 wskazano inteligentne formy mobilności, mobilność w miastach, transport multimodalny i transport

ekologiczny, jak również inwestycje infrastrukturalne w zakresie inteligentnych systemów dystrybucji, magazynowania

i przesyłania energii, zwłaszcza w regionach słabiej rozwiniętych. Ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju

Regionalnego (EFRR) mogą być współfinansowane projekty (realizowane głównie w regionach słabiej rozwiniętych)

powiązane z priorytetami inwestycyjnymi w ramach siódmego celu tematycznego: Poprawa efektywności energetycznej

i bezpieczeństwa dostaw energii w wyniku tworzenia inteligentnych systemów dystrybucji, magazynowania i przesyłu energii

oraz integracji rozproszonego wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych.

W ramach inwestycji w systemy energetyczne pomoc ze środków polityki spójności jest ściśle związana z pomocą w ramach

instrumentu „Łącząc Europę” (w sektorze energii CEF-Energy – Connecting Europe Facility) i Europejskiego Funduszu

na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS), aby zapewnić komplementarność działań i optymalna integrację różnego rodzaju

infrastruktury na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym, makroregionalnym i unijnym. Wsparcie finansowe w ramach CEFEnergy, wspierającego realizację kluczowej infrastruktury w energetyce, transporcie i telekomunikacji możliwe jest dla ściśle

określonych działań w ramach projektów wspólnego zainteresowania UE (PCI – Projects of Common Intetest) na prace

26 Więcej o funduszach europejskich można dowiedzieć się na dedykowanej stronie internetowej: https://www.gov.pl/web/inwestycje-

rozwoj/dowiedz-sie-wiecej-o-funduszach-europejskich

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

przedinwestycyjne lub budowlane w zakresie danego projektu PCI (zgodnie z rozporządzeniami PE i Rady nr 1316/2013 oraz

nr 347/2013.

Europejski Program Energetyczny na rzecz Naprawy Gospodarczej (EPENG) – European Energy Programme for

Recovery został ustanowiony unijnym rozporządzeniem (WE) nr 663/2009 w celu finansowania projektów w najważniejszych

dziedzinach sektora energetyki: infrastruktura gazowa i elektroenergetyczna; morska energia wiatrowa oraz wychwytywanie

i składowanie dwutlenku węgla. Przekazane dofinansowanie umożliwiło realizację kluczowych zadań w obszarze inwestycji

gazowych i elektroenergetycznych, znacząco zmniejszając koszty ponoszone przez polskie podmioty odpowiedzialne za ich

realizację, a tym samym redukując wpływ na obciążenia taryfowe polskich odbiorców.

Kolejnym źródłem wsparcia finansowego były środki w ramach Programu rozwoju transeuropejskich sieci energetycznych

(Trans-European Energy Networks, TEN-E), stanowiący jeden z priorytetów polityki energetycznej Unii Europejskiej ze

względu na rolę w tworzeniu wewnętrznego rynku energii oraz ze względu na cele w zakresie dywersyfikacji i zwiększenia

bezpieczeństwa dostaw energii w Unii. Wsparcie uzyskały inwestycje infrastrukturalne gazowe i elektroenergetyczne.

Wsparcie możliwe było do uzyskania także w ramach programu ramowego UE – Horyzont 2020, który jest największym

w historii UE programem w zakresie badań naukowych i innowacji. Struktura programu została oparta na trzech wzajemnie

wspierających się priorytetach – doskonała baza naukowa, wiodąca pozycja w przemyśle oraz wyzwania społeczne,

uzupełnionych przez dodatkowe cele szczegółowe – upowszechnianie doskonałości i zapewnienie szerszego uczestnictwa,

nauka z udziałem społeczeństwa i dla społeczeństwa. Instrument ten ma ogromne znaczenie, gdyż wpływa nie tylko na

uzupełnienie luki rozwojowej, ale daje także szansę na osiągniecia w dziedzinie dalszego rozwoju.

Zauważenia wymaga także Fundusz Badawczy Węgla i Stali. wspiera projekty badawcze i innowacyjne w sektorach węgla

i stali. Każdego roku uniwersytety, centra badawcze i firmy prywatne mogą starać się o finansowanie projektów obejmujących

procesy produkcji, zastosowanie, wykorzystanie i konwersję zasobów, bezpieczeństwo w pracy, ochronę środowiska,

ograniczenie emisji CO2 z użytkowania węgla i produkcji stali. Z Funduszu korzystały w szczególności uczelnie i instytuty

naukowe.

Program wsparcia reform strukturalnych, działa od 2017 r. Skierowany jest do instytucji krajowych – przede wszystkim

ministerstw, jednostek centralnych oraz samorządów i ma zapewnić wsparcie przy wprowadzaniu reform strukturalnych –

instytucjonalnych, administracyjnych oraz reform strukturalnych pobudzających wzrost gospodarczy w państwach

członkowskich. Jedną z usług, jakie są realizowane za pośrednictwem tego Programu są prace nad definicją ubóstwa

energetycznego oraz narzędziem jego pomiaru.

6.3. Środki zagraniczne, pozaunijne

Mechanizm Finansowy EOG i Norweski Mechanizm Finansowy to bezzwrotna pomoc zagraniczna przyznana przez

Islandię, Norwegię i Liechtenstein nowym członkom UE, czyli kilkunastu państwom Europy Środkowej i Południowej oraz

państwom bałtyckim. Fundusze te są związane z przystąpieniem do Unii Europejskiej oraz z jednoczesnym wejściem do

Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W zamian za udzielaną pomoc finansową, państwa-darczyńcy korzystają z dostępu

do rynku wewnętrznego UE mimo, że nie są jej członkami. Polska jest największym beneficjentem tych mechanizmów – w II

edycji programu (2009-2014) Polsce przyznano 578 mln EUR, zaś w III edycji programu (2014-2021) przyznano nam środki

ok. 803 mln EUR z puli 2,8 mld EUR. W ramach II edycji programu większość środków skierowanych była na ochronę

środowiska, w tym na wsparcie efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii, oraz na program wsparcia rozwoju

technologii wychwytywania oraz składowania CO2. W II edycji podtrzymuje się wsparcie dla OZE oraz poprawy efektywności

energetycznej.

Od 1990 r. Polska współpracuje z także z Bankiem Światowym, który udziela wsparcia w formie udzielania pożyczek oraz

świadczenia pomocy analitycznej i doradczej w różnych obszarach. Od 1990 r. zrealizowano 64 projekty w różnych dziedzinach

– od ochrony zdrowia, przez restrukturyzację przedsiębiorstw państwowych i prywatnych, po efektywność energetyczną

i łagodzenie zmian klimatycznych, w tym rozwój produkcji energii odnawialnej. Środki z Banku Światowego trafią do budżetu

państwa, a w zamian za przyznane środki, Polska zobowiązuje się do przeprowadzenia różnego rodzaju reform.

Ocena realizacji poprzedniej polityki energetycznej państwa

Wykaz skrótów

BAT

BGK

CHP

CNG

GHG

EJ

EU ETS

NCW

NFOŚiGW

OTC

POIŚ

RPO

URE

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

najlepsze dostępne techniki, ang. Best Available Techniques

Bank Gospodarstwa Krajowego

kogeneracja, jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła

gaz ziemny w postaci sprężonej, ang. compressed natural gas

gazy cieplarniane, ang. greenhouse gases

energetyka jądrowa

Europejski system handlu uprawnieniami do emisji CO2, ang. European Union Emissions Trading System

Narodowy Cel Wskaźnikowy

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

kontrakty bilateralne, ang. over the counter

Programu Infrastruktura i Środowisko

regionalne programy operacyjne

Urząd Regulacji Energetyki

– ZAŁĄCZNIK 2 –

Wnioski z analiz prognostycznych

dla sektora energetycznego

Wnioski z analiz prognostycznych

Spis treści

Wprowadzenie .............................................................................................................................................................................3

1.

Wnioski z analiz prognostycznych dla sektora paliwowo-energetycznego z uwzględnieniem zrównoważonych wzrostów

cen uprawnień do emisji CO2 ............................................................................................................................................4

1.1.

Założenia ..................................................................................................................................................................4

1.2.

Prognoza cen paliw w imporcie do Unii Europejskiej ...............................................................................................6

1.3.

Prognoza cen uprawnień do emisji CO2 w systemie EU ETS ..................................................................................6

1.4.

Prognoza parametrów techniczno-ekonomicznych technologii wykorzystywanych w sektorze energii ...................7

1.5.

Prognoza zużycia energii pierwotnej i finalnego zużycia energii ..............................................................................8

1.5.1.

1.6.

Prognoza krajowej produkcji energii z podziałem na rodzaj paliwa ........................................................................14

1.7.

Prognoza zużycia krajowego brutto paliw i energii .................................................................................................15

1.8.

Prognoza importu netto z podziałem na paliwa ......................................................................................................16

1.9.

Prognoza zużycia energii końcowej brutto ze źródeł odnawialnych .......................................................................17

1.10.

Prognozy wytwarzania energii cieplnej i skojarzanego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła ..........................20

1.11.

Prognozy dotyczące energii elektrycznej ................................................................................................................21

1.11.1.

Prognoza wycofań mocy wytwórczych energii elektrycznej ..........................................................................22

1.11.2.

Prognoza ilości mocy wytwórczych energii elektrycznej ...............................................................................25

1.11.3.

Prognoza wytwarzania energii elektrycznej wg paliw ....................................................................................27

1.11.4.

Prognoza cen energii elektrycznej ................................................................................................................28

1.12.

2.

Oszczędności energii końcowej ....................................................................................................................12

Prognozy zdolności połączeń przesyłowych ...........................................................................................................28

1.12.1.

Prognozy zdolności elektroenergetycznych połączeń przesyłowych ............................................................28

1.12.2.

Prognozy zdolności gazowych połączeń przesyłowych ................................................................................28

1.13.

Prognozy emisji zanieczyszczeń ............................................................................................................................30

1.14.

Prognoza nakładów inwestycji związanych ze zmianami w sektorze energii .........................................................33

Wnioski z analizy prognostycznej dla sektora elektroenergetycznego z uwzględnieniem wysokich cen uprawnień do

emisji CO2 oraz kosztów środowiskowych i systemowych ..............................................................................................36

2.1.

Główne założenia ...................................................................................................................................................36

2.2.

Prognozowane zapotrzebowanie na energię elektryczną i moc maksymalną netto ...............................................40

2.3.

Prognozowana struktura mocy zainstalowanej netto ..............................................................................................41

2.4.

Prognoza struktury produkcji energii elektrycznej netto .........................................................................................43

2.5.

Prognoza jednostkowej emisji netto w sektorze elektrowni i elektrociepłowni ........................................................45

2.6.

Prognoza zużycia węgla kamiennego w elektrowniach i elektrociepłowniach ........................................................46

2.7.

Prognoza zużycia gazu ziemnego w elektrowniach i elektrociepłowniach .............................................................47

2.8.

Nakłady inwestycyjne .............................................................................................................................................48

2.9.

Wnioski z analiz ......................................................................................................................................................50

2.10.

Konkluzje – potwierdzenie celów szczegółowych PEP2040 ..................................................................................52

2.11.

Rozszerzone założenia techniczno-ekonomiczne ..................................................................................................52

Wykaz skrótów ..........................................................................................................................................................................55

Wnioski z analiz prognostycznych

Wprowadzenie

Niniejszy dokument stanowi załącznik nr 2 do Polityki energetycznej Polski do 2040 r. (PEP2040). Dokument składa się

z dwóch rozdziałów przedstawiających wnioski z dwóch analiz.

Wyniki przedstawione rozdziale 1 stanowią prognozy rozwoju sektora paliwowo-energetycznego w horyzoncie 20-letnim

w scenariuszu zrównoważonych wzrostów cen uprawnień do emisji CO2, zbieżnych z prognozami Międzynarodowej Agencji

Energii. Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030 (KPEiK), przekazany do Komisji Europejskiej 30 grudnia

2019 r., wskazuje te same prognozy, które zaprezentowano w niniejszym rozdziale.

W rozdziale 2 zamieszczono wnioski z wyników analizy dla sektora elektroenergetycznego, w których założono scenariusz

wysokich cen uprawnień do emisji CO2 oraz uwzględniono koszty środowiskowe i systemowe. Potrzeba przygotowania

dodatkowej analizy wynikła z dynamicznie zmieniającego się otoczenia regulacyjnego oraz ekonomicznego w Polsce i UE,

a także jest efektem zgłoszonych uwag podczas procesu konsultacji PEP2040.

Szczególnie istotnym czynnikiem determinującym załączone prognozy jest przyjęcie przez Unię Europejską (UE) w grudniu

2019 r. ogólnoeuropejskiego celu osiągnięcia całkowitej neutralności klimatycznej w 2050 r., stanowiącego podwyższenie

ambicji porozumienia paryskiego, które obliguje do osiągnięcia równowagi między emisjami i pochłanianiem gazów

cieplarnianych w drugiej połowie XXI w. Polska poparła cel kierunkowy dla UE, zwracając jednak uwagę na konieczność

uwzględnienia wyjątkowej pozycji startowej naszego kraju, która wymaga wytyczenia oddzielnej drogi realizacji celu

porozumienia paryskiego. Następnie, Komisja Europejska (KE) podjęła prace nad podniesieniem celu redukcji emisji gazów

cieplarnianych (GHG, ang. greenhouse gases) na rok 2030 z 40% do co najmniej 55% w odniesieniu do 1990 r. Wagę tych

zamierzeń podkreśla plan ustanowienia tzw. Europejskiego Zielonego Ładu, który zastępuje Strategię Europa 2020 w roli

głównej inicjatywy o charakterze strategicznym dla UE. Zobowiązanie polityczne zawarte w Komunikacie nt. Europejskiego

Zielonego Ładu oraz Konkluzjach Rady Europejskiej z 11 grudnia 2020 r. ma zostać przekształcone w zobowiązanie prawne

po przyjęciu przez Parlament Europejski i Radę wniosku ustawodawczego w sprawie Europejskiego prawa o klimacie,

przedstawionego przez KE 4 marca 2020 r. W oparciu o ww. zmiany dokonano analizy zmiany bilansu elektroenergetycznego

w sytuacji zaostrzonych mechanizmów wdrażania polityki klimatyczno-energetycznej, czego wyrazem jest podwyższenie

prognoz cen uprawnień do emisji CO2, które mają kluczowe znaczenie dla kształtowania miksu. Prognozy, które zamieszczono

w rozdziale 2 są spójne z prognozami przedstawionymi w wariancie strategicznym w Programie polskiej energetyki jądrowej,

przyjętym przez Radę Ministrów w dn. 2 października 2020 r.

Wnioski z analiz prognostycznych

1. Wnioski z analiz prognostycznych dla sektora paliwowoenergetycznego z uwzględnieniem zrównoważonych wzrostów cen

uprawnień do emisji CO2

1.1.

Założenia

Analizy oparto na prognozach rozwoju gospodarczego Polski opracowanych przez Ministerstwo Finansów.

Do długookresowych prognoz cen uprawnień do emisji CO2 wykorzystano opracowania Międzynarodowej Agencji Energii

oraz prognozy Komisji Europejskiej towarzyszące scenariuszowi referencyjnemu rozwoju sektora energetycznego z 2016 r.

(tj. wytyczne KE do założeń prognostycznych do zintegrowanych krajowych planów na rzecz energii i klimatu).

Potencjał rozwoju poszczególnych technologii oraz ich przyszłych kosztów został określony z uwzględnieniem szerokiego

wachlarza bibliograficznego.

Prognozy uwzględniają decyzje polityczne, które jako założenia analityczne stanowią wartości brzegowe – np. wymuszono

konieczność realizacji zobowiązań unijnych w zakresie udziału OZE w bilansie energetycznym. Model dobiera źródła

wytwórcze według efektywności kosztowej, ale uwzględnia także warunki bezpieczeństwa pracy sieci. Oznacza to, że nawet

gdyby jedna z technologii OZE (zależnych od warunków pogodowych) była znacząco tańsza niż inne dostępne, model nie

wybierze tych źródeł jako jedyne, ze względu na brak pewności ich wykorzystania. W takiej sytuacji musi być dobrane źródło,

które będzie stanowiło rezerwę dla jednostek OZE. Ponadto ze względu na warunki techniczne ograniczone jest tempo

przyłączania źródeł poszczególnych technologii do sieci elektroenergetycznej.

Główne założenia przyjęte w analizach

−

−

−

−

Przyjęto ścieżki wzrostu PKB opublikowane przez Ministerstwo Finansów – w okresach pięcioletnich przyjęto wzrost

o 2,1–3,6% średniorocznie; przy czym za tworzenie wartości dodanej odpowiadać będą głównie usługi i przemysł;

Przyjęto projekcję demograficzną Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), która zakłada spadek liczby ludności

z obecnych ok. 38 do 36,5 mln w 2040 r.;

Projekcję dotyczącą dochodu rozporządzalnego oparto na danych GUS dotyczących budżetów gospodarstw domowych

oraz na ścieżkach wzrostu PKB – z prognozy wynika, że dochód rozporządzalny gospodarstw domowych z 2015 r.

ulegnie niemalże podwojeniu do 2040 r., co odzwierciedla poprawę sytuacji materialnej społeczeństwa oraz determinuje

krajowy wzrost zapotrzebowania na energię;

Ze względu na konieczność zachowania spójności ze scenariuszami (ODN i PEK) opracowywanymi do Krajowego planu

na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030 zdecydowano o wykorzystaniu prognoz z 2017 r. Ministerstwa Finansów

i Międzynarodowej Agencji Energii tj. starszych niż najnowsze dostępne. Niemniej jednak, różnice pomiędzy

długoterminowymi projekcjami MF oraz MAE z 2017 i 2018 r. nie powodują istotnych zmian w wynikach analiz

prognostycznych dla sektora paliwowo-energetycznego.

Ponadto przyjęto założenie, że Polska zrealizuje

−

−

zobowiązania wynikające z regulacji unijnych i umów międzynarodowych w zakresie redukcji emisji zanieczyszczeń,

wzrostu udziału odnawialnych źródeł energii (OZE), poprawy efektywności energetycznej, bezpieczeństwa dostaw

energii oraz budowy jednolitego rynku energii;

działania określone dla obszaru energia w Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą

do 2030 r.) w celu poprawy bezpieczeństwa energetycznego, wzrostu efektywności energetycznej, rozwoju techniki

oraz restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego.

W zakresie zasobów energetycznych wykorzystano następujące założenia

−

węgiel kamienny: udokumentowane zasoby bilansowe złóż węgla kamiennego wg stanu na dzień 31.12.2018 r.

wynoszą 61 436 mln t. Prawie 70% zasobów wszystkich zasobów to węgle energetyczne, a ok. 30% to węgle koksujące,

a inne typy węgli stanowią około 1,28% wszystkich zasobów węgla. Zasoby złóż zagospodarowanych stanowią obecnie

37,9% zasobów bilansowych i wynoszą 22 308 mln t. Zasoby przemysłowe kopalń, ustalone w projektach

zagospodarowania złoża (pzz), wynosiły na koniec 2018 r. 3 605,45 mln t. W pracy przyjęto, że przyszłe zapotrzebowanie

będzie pokrywane w możliwym zakresie węglem krajowym i uzupełniane importem;

Wnioski z analiz prognostycznych

−

węgiel brunatny: geologiczne zasoby bilansowe węgla brunatnego wg stanu na 31.12.2018 r. wynoszą 23 316,5 mln t,

z czego większość, czyli 23 315 mln t stanowią węgle energetyczne. Zasoby przemysłowe węgla brunatnego wg stanu

na koniec 2016 r. wyniosły 1 064,6 mln t. Ze względu na właściwości, węgiel brunatny jest wykorzystywany w niewielkiej

odległości od wydobycia, dlatego w analizach nie jest brany pod uwagę import/eksport;

−

gaz ziemny: stan wydobywalnych zasobów bilansowych gazu ziemnego na dzień 31.12.2018 r. wyniósł 139,9 mld m3.

Całkowite zasoby wydobywalne zagospodarowanych złóż gazu ziemnego wyniosły w analizowanym roku 89,9 mld m3,

co stanowi 64% ogólnej ilości zasobów wydobywalnych. Zasoby przemysłowe złóż gazu ziemnego w 2018 r. kształtowały

się na poziomie 66,64 mld m3. Krajowe zasoby gazu stanowią jedynie uzupełnienie dla importu gazu – w 2018 r.

wydobyto ok. 4 mld m3 , a przywóz gazu ziemnego do Polski w 2018 r. wyniósł 14,95 mld m3. Przyjęto, że utrzymane

będą działania, zmierzające do umożliwienia w przyszłości pozyskiwania surowca z różnych kierunków, w tym

zwiększenia wydobycia własnego;

−

ropa naftowa: stan wydobywalnych zasobów ropy naftowej na dzień 31.12.2018 r. wyniósł 22,56 mld m3. Całkowite

zasoby wydobywalne zagospodarowanych złóż ropy naftowej wyniosły w analizowanym roku 221,15 mld m3. Podobnie

jak w przypadku gazu ziemnego, pokrycie zapotrzebowania na ten nośnik energii odbywa się przede wszystkim

dostawami zza granicy.

−

paliwo jądrowe: Polska nie posiada złóż rudy uranowej w ilości, dla której byłoby obecnie opłacalne wydobycie, choć nie

wyklucza się w przyszłości eksploatacji tych złóż, także źródeł niekonwencjonalnych. Na rynku światowym paliwo

jądrowe jest powszechnie dostępne – jego dostępność jest gwarantowana międzynarodowymi umowami, a ceny

pozostaną na stabilnym poziomie;

−

biomasa, biogaz rolniczy, biogaz pozostały: przyjęto, że potencjał techniczny uwzględniający biomasę stałą leśną,

z rolnictwa (uprawy energetyczne, produkty uboczne i odpady z rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego),

przetwórstwa spożywczego oraz biogazu wynosi na ok. 610 PJ/rok w 2020 r. i 910 PJ/rok w 2030 r., choć potencjał

rynkowy jest mniejszy;

−

geotermia, pompy ciepła: teoretyczne zasoby energii geotermalnej w Polsce są nieograniczone, jednakże stosunkowo

niewiele jest w miejsc, w których jej zastosowanie jest uzasadnione ekonomicznie. Podobnie zasoby energii cieplnej

możliwej do pobrania przy pomocy pomp ciepła są ograniczone przede wszystkim względami ekonomicznymi, jednakże

następuje ich popularyzacja w wykorzystaniu indywidualnym. Potencjał wykorzystania ciepła skał głębokich oceniono w

perspektywie 2030 r. na 45 PJ rocznie oraz 105 PJ w 2040 r. Takie same potencjały określono dla pomp ciepła;

−

woda: potencjał energetyki wodnej w Polsce jest niewielki i wynosi ok. 30 PJ/rok (8 TWh/rok), przy czym obecnie

wykorzystywane jest ok. 25%;

−

wiatr: potencjał rynkowy farm wiatrowych na lądzie (ang. on-shore) oceniono na ok. 10 GW mocy zainstalowanej, zaś

farm na morzu (ang. off-shore)– ok. 8–10 GW do 2040 r.;

−

słońce: realny potencjał instalacji słonecznych oceniono na ok. 7 GW do 2030 r. i aż 16 GW do 2040 r. Znaczna część

potencjału w zakresie technologii słonecznych występuje w mikroinstalacjach.

Poniżej zaprezentowane zostały prognozy cen paliw w imporcie, cen uprawnień do emisji, parametrów technicznoekonomicznych poszczególnych technologii wykorzystywanych w sektorze energii. Następnie zaprezentowano prognozy

zużycia energii pierwotnej i finalnej, produkcji i zużycia paliw i energii. W dalszej kolejności przedstawiono prognozy dotyczące

zużycia energii z odnawialnych źródeł, wytwarzania ciepła sieciowego oraz z zakresu energii elektrycznej – wycofania mocy,

prognozowanej struktury mocy zainstalowanej i wytwarzania energii elektrycznej, a także cen energii elektrycznej. Wskazano

także projekcje nakładów inwestycyjnych w sektorze energetycznym, jakich wymaga realizacja niniejszego scenariusza.

1.2.

Prognoza cen paliw w imporcie do Unii Europejskiej

Do obliczeń modelowych projekcji cen paliw w imporcie do UE wykorzystano prognozy Międzynarodowej Agencji Energii

(MAE) – WEO 20171, scenariusz „New Policies”. Prognozy te posłużyły jako podstawa do określenia trendów rozwoju projekcji

1 World Energy Outlook 2017 (WEO 2017), Międzynarodowa Agencja Energii, 2017.

Wnioski z analiz prognostycznych

cen paliw na rynku krajowym. Prognozy wskazują wzrost cen wszystkich surowców. Prognozy zostały zestawione poniżej

w tabeli i przedstawione na wykresie.

Tabela 1. Prognozy ceny paliw w imporcie do UE [EUR’2016/GJ]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

ropa naftowa

7,73

9,94

6,83

8

10,7

12,1

13,3

14,3

gaz ziemny

5,17

6,28

6,64

5,5

6,9

7,6

8

8,4

węgiel kamienny

2,18

2,66

1,97

2,2

2,6

2,7

2,7

2,7

Źródło: ARE S.A. na podstawie BŚ, MFW, KE oraz scenariusza „New Policies” MAE z 2017 r.

16

14

[EUR'2016/GJ]

12

10

ropa naftowa

8

gaz ziemny

6

węgiel kamienny

4

2

0

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

Rysunek 1. Prognozy ceny paliw w imporcie do UE [EUR’2016/GJ]

1.3.

Prognoza cen uprawnień do emisji CO2 w systemie EU ETS

Do dalszych analiz przyjęto projekcje cen uprawnień do emisji CO2 (EUA, ang. European Union Allowance) w europejskim

systemie handlu uprawnieniami do emisji CO2 (EU ETS, ang. European Union Emissions Trading System) według prognoz

Międzynarodowej Agencji Energii (WEO2017, scenariusz „New Policies”).

Założone ceny uprawnień do emisji do 2030 r. są kierunkowo zbieżne z wytycznymi KE w zakresie stosowania

wskaźników na potrzeby zintegrowanych planów na rzecz energii i klimatu2. Pomimo znaczącego wzrostu cen

uprawnień do emisji CO2 w 2018 r., KE nie wskazała w 2019 r. zaktualizowanych (wyższych) prognoz cen EUA do

wykorzystania w ramach prac analitycznych do krajowych planów.

Założono, że cena EUA w systemie EU ETS, będzie stopniowo wzrastać do 40 EUR'2016/t CO2 w 2040 r. Prognozy zestawiono

w tabeli poniżej.

Tabela 2. Prognoza ceny uprawnień do emisji CO2 w systemie EU ETS [EUR’2016/tCO2]

cena za 1 uprawnienie EUA

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

0

12

8

17

21

30

35

40

Źródło: opracowanie własne ARE S.A. na podstawie MAE, KE, Thomson Reuters, KfW Bankengruppe

2 Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030, przekazany do Komisji Europejskiej 30 grudnia 2019 r., wskazuje te same

prognozy, które zaprezentowano w niniejszym dokumencie.

Wnioski z analiz prognostycznych

1.4.

Prognoza parametrów techniczno-ekonomicznych technologii wykorzystywanych

w sektorze energii

W tabeli poniżej zestawiono parametry techniczne i ekonomiczne nowych jednostek wytwórczych i przesyłowych. Wartości te

zostały przyjęte w procesie prognozowania struktury produkcji i mocy elektrycznych.

Tabela 3. Parametry techniczno-ekonomiczne technologii wytwarzania i przesyłowych

paliwo / technologia

okres

uruchomienia

koszty

nakłady

inwest. OVN

stałe

zmienne

tys.€/MWnet

tys.€/MWnetto

€/MWhnetto

sprawność

netto elektr

/całkowita

techniczny

czas życia

wskaź.

emisji CO2

%

lata

kg/GJ

1.1. węgiel brunatny – PL

2016–2040

1800

48

3,4

44

40

110

1.2. węgiel brunatny – PL+CCS

2030–2040

3250

72

8,6*

38

40

14

1.3. węgiel brunatny – FBC

2020–2040

2050

50

3,4

40

40

106

2.1. węgiel kamienny – PC

2016–2040

1650

44

3,2

46

40

94

2.2. węgiel kamienny – IGCC

2025–2040

2250

58

5,0

48

40

12

2.3. węgiel kamienny – IGCC+CCS

2030–2040

3250

78

7,2*

40

40

12

2.4. węgiel kamienny – CHP

2016–2040

2250

48

3,2

30/80

40

94

2.5. węgiel kamienny – CHP+CCS

2030–2040

3500

76

10*

22/75

40

12

3.1. gaz ziemny – GTCC

2016–2040

750

18

1,8

58–62

30

56

3.2. gaz ziemny – GTCC+CCS

2030–2040

1350

38

4,0*

50–52

30

6

3.3. gaz ziemny – TG

2025–2040

500

16

1,4

40

30

56

3.4. gaz mikro CHP

2016–2040

2350

97

–

20/90

25

56

4.1. jądrowa – PWR

2030–2040

4500

85

0,8

36

60

0

5.1. wiatrowe na lądzie

2016–2020

1350

50

–

–

25

0

5.2. wiatrowe na lądzie

2021–2040

1350↓1250

50

–

–

25

0

5.3. wiatrowe na morzu

2020–2030

2450↓2250

90

–

–

25

0

5.4. wiatrowe na morzu

2031–2040

2250↓2075

90

–

–

25

0

5.5. duże wodne

2020–2040

2500

35

–

–

60

0

5.5. małe wodne

2016–2040

2000

75

–

–

60

0

5.6. geotermalne

2020–2040

7000

160

–

0,12

30

0

5.7. ogniwa fotowoltaiczne

2016–2020

1100↓800

16

–

–

25

0

5.8. ogniwa fotowoltaiczne

2021–2040

800↓600

16

–

–

25

0

5.9. ogniwa fotowoltaiczne dachowe

2016–2020

1250↓1150

20

–

–

25

0

5.10. ogniwa fotowoltaiczne dachowe

2021–2040

1100↓800

20

–

–

25

0

5.11. biogaz rolniczy – CHP

2016–2040

3250↓2750

220

–

36/85

25

0

5.12. biogaz z oczyszczalni ścieków – CHP

2016–2040

3500

135

–

34/85

25

0

5.13. biogaz składowiskowy – CHP

2016–2040

1800

80

–

40/85

25

0

5.14. biomasa stała – CHP

2021–2040

2950↓2750

120

–

30/80

30

0

5.15. kocioł ciepłowniczy – węgiel

2016–2040

350

1

1,4

0,9

30

94

5.16. kocioł ciepłowniczy – gaz ziemny

2016–2040

150

1

0,4

0,96

30

56

5.18. kocioł ciepłowniczy – olej opałowy

2016–2040

200

1

0,5

0,95

30

74

5.19. kocioł ciepłowniczy – biomasa

2016–2040

500

1

1,4

0,9

30

0

5.20. elektroenerg. sieć przesyłowa WN

2016–2040

190

5.21. elektroenerg. sieć dystrybucyjna SN

2016–2040

250

5.22. elektroenerg. sieć dystrybucyjna NN

2016–2040

500

*włącznie z transportem i magazynowaniem CO2

W tabeli wykorzystano następujące skróty

CHP – kogeneracja, skojarzone wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej ang. combined heat and power

PC

– elektrownie kondensacyjne z kotłami pyłowymi na węgiel kamienny, ang. pulverized coal

PL

– elektrownie kondensacyjne z kotłami pyłowymi na węgiel brunatny, ang. pulverized lignite

CCS – sekwestracja (wychwytywanie i składowanie) dwutlenku węgla, ang. carbon capture and storage

GTCC – elektrownie gazowo-parowe na gaz ziemny, ang. gas turbine combined cycle

IGCC – elektrownie spalające gaz ze zintegrowanej z elektrownią instalacji zgazowania węgla kamiennego, ang. integrated gasification combined cycle

Wnioski z analiz prognostycznych

FBC

PWR

SN

NN

WN

– elektrownie z kotłami fluidalnymi, ang. fluidized bed combustion

– reaktor wodny ciśnieniowy, ang. pressurized water reactor

– średnie napięcia

– najwyższe napięcia

– wysokie napięcia

↓

– oznacza prawdopodobny spadek kosztów w kierunku liczby po prawej stronie strzałki

Źródło: ARE S.A. na podstawie

World Energy Outlook, International Energy Agency, Paris 2016;

WEIO 2014-Power Generation Investment Assumptions, International Energy Agency, Paris 2014;

The Power to Change: Solar and Wind Cost Reduction Potential to 2025", International Renewable Energy Agency, Bonn 2016;

Energy and Environmental Economics – "Recommendations for WECC’s 10- and 20-Year Studies", San Francisco 2014;

World Energy Perspective Cost of Energy Technologies, World Energy Council, Project Partner: Bloomberg New Energy Finance, 2013;

Lazard's Levelized Cost of Energy Analysis – Version 9.0, Lazard, New York 2015;

Scenarios for the Dutch electricity supply system, Frontier Economics, London 2015;

Energy Technology Reference Indicator projections for 2010–2050, European Commission JRC Institute for Energy and Transport, Brussels

2014;

Projected Cost of Generating Electricity 2015 Edition, International Energy Agency, Nuclear Energy Agency, Organization for Economic Cooperation and Deployment, Paris, 2015

Cost and Performance Characteristics of New Generating Technologies, Annual Energy Outlook 2016, U.S. Energy Information

Administration, Washington 2016.

1.5.

Prognoza zużycia energii pierwotnej i finalnego zużycia energii

W tabeli oraz na rysunku poniżej zestawiono historyczne i prognozowane zużycie energii pierwotnej i finalnego zużycia w kraju.

Prognoza wskazuje realizację celu na 2020 r. tj. osiągnięcie wartości zapotrzebowania na energię pierwotną w kraju na

poziomie 96,4 Mtoe. Następnie prognozowany jest spadek do poziomu 90,7 Mtoe w 2030 r., co jest wartością zbliżoną do

celu, jaki wskazano w PEP2040 – tj. zmniejszenie o 23% zużycia energii pierwotnej w stosunku do prognoz na ten rok wg

PRIMES 2007. Finalne zużycie energii zachowuje podobną prawidłowość, jak w przypadku energii pierwotnej.

Tabela 4. Prognoza zużycia energii pierwotnej i finalnej ogółem [ktoe]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

zużycie energii pierwotnej

87 952

96 589

90 104

96 423

93 509

90 682

88 613

87 647

zużycie energii pierwotnej (wg PRIMES 2007)

89 581

95 611

104 804

109 829

115 057

118 583

119 774

119 826

finalne zużycie energii

57 472

65 230

60 775

69 720

67 682

65 509

65 229

65 112

finalne zużycie energii (wg PRIMES 2007)

57 169

63 712

71 246

77 448

82 174

85 467

86 117

86 767

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A., Eurostat

140 000

120 000

96 400 ktoe

[ktoe]

100 000

zużycie energii pierwotnej

(wg PRIMES 2007)

-23%

vs. PRIMES 2007

zużycie energii pierwotnej

80 000

60 000

finalne zużycie energii

(wg PRIMES 2007)

40 000

finalne zużycie energii

20 000

cele poprawy efektywności

energetycznej

0

2005

2010

2015

2020

2025

2030

Rysunek 2. Prognoza zużycia energii pierwotnej i finalnej ogółem [ktoe]

Wnioski z analiz prognostycznych

Warto zwrócić uwagę na to, jak zużycie energii finalnej będzie rozkładać się w podziale na sektory gospodarki. Największe

różnice można zaobserwować w okresie 2015–2020 i dotyczą transportu. Po 2020 r. we wszystkich sektorach przewiduje się

spadek wykorzystania energii, poza sektorem usług, gdzie następuje niewielki wzrost. Kluczową rolę w ograniczeniu zużycia

energii finalnej w transporcie jest popularyzacja elektromobilności.

Tabela 5. Prognoza zużycia energii finalnej w podziale na sektory [ktoe]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

przemysł

14 616

13 498

14 096

15 316

14 902

14 763

14 664

14 596

transport

20 492

12 221

17 187

16 559

22 546

22 075

21 049

20 827

w tym: pasażerski

b.d.

b.d.

8 985

10 118

9 434

8 598

8 745

8 957

towarowy

b.d.

b.d.

7 494

12 346

12 557

12 364

11 995

11 449

b.d.

19 467

6 730

4 438

57 472

b.d.

21 981

8 833

3 730

65 230

79

18 948

7 842

3 330

60 775

82

19 772

8 343

3 743

69 720

84

18 506

8 586

3 613

67 682

86

17 513

8 700

3 485

65 509

87

17 505

8 853

3 379

65 229

87

17 657

9 079

3 287

65 112

pojazdy spec. przezn.

gospodarstwa domowe

usługi

rolnictwo

RAZEM

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A., Eurostat

80 000

70 000

60 000

rolnictwo

[ktoe]

50 000

usługi

40 000

gospodarstwa domowe

30 000

transport

przemysł

20 000

10 000

0

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

Rysunek 3. Prognoza zużycia energii finalnej w podziale na sektory (bez zużycia nieenergetycznego)

Istotnych informacji dostarcza także dekompozycja zużycia energii finalnej3 w podziale na paliwa i nośniki.

Następują stopniowe zmiany w strukturze paliwowej zużycia energii finalnej. Po 2020 r. odnotowuje się wzrost przede

wszystkim w zużyciu energii elektrycznej, na co wpływ ma wzrost gospodarczy i elektryfikacja transportu. W bilansie wzrost

odnotowuje się także w odnawialnych źródłach energii – wzrost zużycia biomasy stałej, energii ziemi i słońca (kolektory

słoneczne, pompy ciepła, źródła geotermalne). Spadek wykorzystania biopaliw po 2025 r. wynika z popularyzacji

elektromobilności.

W PEP2040 założono popularyzację ciepłownictwa sieciowego. Prognozy nie wskazują przyrostu zużycia energii finalnej

w tym obszarze ze względu na poprawę efektywności energetycznej wytwarzania energii, jak również spadek jednostkowego

wykorzystania ciepła przez podmioty dzięki termomodernizacji i rygorystycznym normom efektywnościowym w nowym

budownictwie.

W prognozach zużycia energii finalnej spadek zapotrzebowania na węgiel kamienny związany jest głównie z postępującym

stopniowo procesem unowocześniania zakładów produkcyjnych (w sektorze przemysłu), jak również przechodzenia na paliwa

i nośniki takie jak: gaz, energia elektryczna, czy OZE. W następnej kolejności na spadek zużycia węgla wpływać będzie również

3 Zużycie energii finalnej rozumiane jest jako zużycie przez odbiorcę końcowego na użytek własny. Oznacza to, że np. gospodarstwo

domowe może zużyć energię finalną w postaci energii elektrycznej i gazu ziemnego do ogrzania pomieszczeń. Tym samym np. pozycja

„węgiel” nie obejmuje wykorzystania węgla na wytworzenie energii elektrycznej.

Wnioski z analiz prognostycznych

proces wymiany starych, nieefektywnych kotłów zasypowych w gospodarstwach domowych. Prognoza uwzględnia założenie,

że wszystkie nowe kotły spełniają wymagania klasy V emisyjności.

Tabela 6. Prognoza zużycia energii finalnej w podziale na paliwa i nośniki [ktoe]

energia elektryczna

ciepło sieciowe

Węgiel

produkty naftowe

gaz ziemny

Biogaz

biomasa stała

Biopaliwa

odpady komunalne i przemysłowe

kolektory słoneczne, pompy ciepła,

geotermalne

RAZEM

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

9 028

6 634

12 340

17 563

7 917

40

3 755

46

136

10 206

6 547

13 733

20 213

8 884

48

4 306

867

378

10 990

5 462

11 218

18 646

8 487

78

4 639

653

486

12 152

5 748

9 917

23 822

10 144

97

5 295

1490

785

13 041

5 436

7 117

22 602

10 353

131

5 916

1531

871

14 202

5 090

4 899

20 911

10 327

165

6 439

1413

891

15 349

5 080

3 735

20 063

10 277

201

6 681

1364

905

16 520

5 132

2 842

19 124

10 108

237

7 036

1317

919

12

48

116

270

685

1 172

1 574

1 876

57 472

65 230

60 775

69 720

67 682

65 509

65 229

65 112

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A., Eurostat

[ktoe]

80 000

70 000

kolektory słoneczne, pompy ciepła,

geotermalne

odpady komunalne i przemysłowe

60 000

biopaliwa

biomasa stała

50 000

biogaz

40 000

gaz ziemny

30 000

produkty naftowe

20 000

węgiel

10 000

0

2005

ciepło sieciowe

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

energia elektryczna

Rysunek 4. Prognoza zużycia energii finalnej w podziale na paliwa i nośniki [ktoe]

Wnioski z analiz prognostycznych

1.5.1. Oszczędności energii końcowej

Poniżej zamieszczono szczegółowe informacje w sprawie metod i środków stosowanych w Polsce służących wdrożeniu art. 7

dyrektywy 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej4 (EED).

1.5.1.1. Obliczenie wielkości wymaganych oszczędności energii, które mają zostać osiągnięte

w całym okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2030 r.

przedstawiono, Wytyczne w jaki sposób należy obliczyć łączną wielkość nowych oszczędności energii końcowej, które mają

zostać osiągnięte w ramach obowiązku obejmującego okres 2021–2030, oraz specyfikacja zestawów danych statystycznych,

które mogą być wykorzystywane zostały przedstawione w dokumencie pn. „Zalecenie Komisji dotyczące transpozycji

obowiązków oszczędności energii na podstawie dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej”5.

Wartość uśrednionego rocznego zużycia energii końcowej oraz bazy, od której obliczane będą oszczędności energii

przedstawiono w tabeli poniżej, wg danych Eurostatu. Wartości zużycia energii końcowej posłużą do wyznaczenia

oszczędności energii.

Tabela 7. Zużycie energii końcowej wg danych Eurostatu w latach 2016–2018 [ktoe]

2018

pozycja

kategoria (NRG_BAL_C)

lp.

2016

2017

(dane

szacunkowe)

średnia

FEC2020–2030

Zużycie energii końcowej [ktoe]

1

66 601

70 923

(71 700)

69 741

FC_TRA_E

Zużycie energii końcowej – transport

[ktoe]

2

18 557

21 431

(22 444)

20 811

3=1-2

48 044

49 492

(49 256)

48 930

Zużycie energii końcowej (po wyłączeniu z obliczenia energii

zużytej w transporcie) [ktoe]

Źródło: opracowanie własne na podstawie Eurostat

1.5.1.2.

Łączna wielkość skumulowanych oszczędności energii końcowej, która ma zostać

osiągnięta zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2012/27/UE

Łączne oszczędności końcowego zużycia energii, które mają zostać osiągnięte w ramach systemu zobowiązującego do

efektywności energetycznej lub dzięki alternatywnym środkom z dziedziny polityki muszą być, zgodnie z art. 7 ust. 1 akapit

pierwszy lit. b) dyrektywy 2012/27/UE, równoważne co najmniej nowym oszczędnościom w każdym roku od dnia 1 stycznia

2021 r. do dnia 31 grudnia 2030 w wysokości 0,8% rocznego zużycia energii końcowej, uśrednionego dla ostatnich

trzech lat przed dniem 1 stycznia 2019 r. (średnia 69 741 ktoe).

Ponadto zgodnie z koncepcją okresu obowiązywania przedstawioną w Zał. V pkt 2) lit. i) dyrektywy 2012/27/UE uznaje się, że

każde działanie indywidualne na rzecz zwiększenia poziomu oszczędności energii przyczynia się do osiągnięcia oszczędności

nie tylko w roku jego wdrożenia, ale również w kolejnych latach, aż do 2030 r. Z tego względu wymagana wielkość

oszczędności może być „kumulowana” z roku na rok. Wielkość oszczędności energii, które mają zostać osiągnięte w ramach

obowiązku obejmującego lata 2021–2030 została obliczona zgodnie z rozdziałem 2.1 ww. zaleceń.

4 Artykuł 7 ust. 6 dyrektywy 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2002

z dnia 11 grudnia 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej) stanowi, że państwa członkowskie

opisują w swoich zintegrowanych krajowych planach na rzecz energii i klimatu, zgodnie z załącznikiem III do rozporządzenia (UE)

2018/19994, obliczanie wielkości oszczędności energii, które należy osiągnąć w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2030

r., o których mowa w art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy 2012/27/UE, i w stosownych przypadkach, wyjaśniają, w jaki sposób

ustalone zostały roczny wskaźnik oszczędności i podstawa obliczeń oraz jakie opcje, o których mowa w art. 7 ust. 4 zostały zastosowane i

w jakim zakresie.

Ponadto zgodnie z przepisami pkt 5) Załącznika V do dyrektywy 2012/27/UE państwa członkowskie zgłaszają Komisji Europejskiej również

zaproponowaną przez siebie szczegółową metodę funkcjonowania systemów zobowiązujących do efektywności energetycznej oraz

alternatywne środki z dziedziny polityki, o który mowa w art. 7a i 7b oraz art. 20 ust. 6 dyrektywy 2012/27/UE.

5 Zalecenie Komisji z dnia 25 września 2019 r. dotyczące transpozycji obowiązków oszczędności energii na podstawie dyrektywy w sprawie

efektywności energetycznej, C(2019) 6621 FINAL.

Wnioski z analiz prognostycznych

Wielkość oszczędności energii końcowej, którą należy osiągnąć w 2021 r. dzięki wdrażaniu przepisów art. 7, wynosi

558 ktoe (69 741 x 0,8% x 1 rok). W 2022 r. wielkość oszczędności energii wynosi (69 741 x 0,8% x 2 lata) kumulacyjne 1 116

ktoe (w tym 558 ktoe zaliczone z poprzedniego roku). Obliczenia przeprowadzono w odniesieniu do każdego kolejnego roku,

aż do 2030 r., kiedy to łączna wielkość wymaganych oszczędności energii finalnej wynosi 5 580 ktoe (69 741 x 0,8% x 10 lat).

Natomiast łączna wielkość oszczędności energii końcowej, rozumianej jako wielkość oszczędności energii końcowej

kumulowana z roku na rok, którą należy osiągnąć ogółem w latach 2021–2030, wynosi 30 690 ktoe. Mechanizm

przedstawia tabela poniżej.

Tabela 8. Oszczędności energii finalnej, jakie należy osiągnąć w latach 2021–2030 – roczne i skumulowane (na podstawie zapisów

dyrektywy EED) [ktoe]

rok

wymagany

procent

oszczędności

2021

0,8%

558

2022

0,8%

558

558

2023

0,8%

558

558

558

2024

0,8%

558

558

558

558

2025

0,8%

558

558

558

558

558

2026

0,8%

558

558

558

558

558

558

2027

0,8%

558

558

558

558

558

558

558

2028

0,8%

558

558

558

558

558

558

558

558

2029

0,8%

558

558

558

558

558

558

558

558

558

2030

0,8%

558

558

558

558

558

558

558

558

558

roczne oszczędności energii [ktoe]

RAZEM

558

1 116

1 674

2 232

2 790

3 348

3 906

Skumulowane oszczędności w latach 2021–2030

4 464

5 022

558

5 558

30 690

Dane wykorzystane do obliczenia zużycia energii końcowej oraz źródła tych danych

Zużycie energii końcowej, będące podstawą, od której dokonano obliczenia oszczędności energii, zostało przyjęte na

podstawie ww. kategorii (FEC2020–2030) w zbiorze danych Eurostatu. W odniesieniu do danych statystycznych

wykorzystywanych przy obliczaniu wymaganej wielkości oszczędności energii końcowej, w rozdziale 2.2.1 Zalecenia Komisji

stwierdza się, że wszystkie elementy, które są wymagane zgodnie z art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy 2012/27/UE,

zostały zawarte w odpowiedniej kategorii Eurostatu, tj. w kategorii „zużycie energii końcowej – Europa w latach 2020–2030”

(kod FEC2020–2030). Ta szczególna kategoria w zbiorze danych statystycznych Eurostatu została ustanowiona w odniesieniu

do wkładu państw czlonkowskich w efektywność energetyczną oraz obowiązku oszczędności energii. Eurostat dokonał zmiany

bilansu energetycznego na podstawie międzynarodowych zaleceń dotyczacych statystyki energii opublikowanych przez

Komisję Statystyczną.

1.5.1.3.

Wielkości wymaganych oszczędności energii z wykorzystaniem możliwości przewidzianych

w art. 7 ust. 2 dyrektywy 2012/27/UE

Zgodnie z art. 7 ust. 2 dyrektywy 2012/27/UE państwa członkowskie mogą skorzystać z możliwości obliczenia wymaganej

wielkości oszczędności energii w jeden lub więcej z następujących sposobów

a) stosując roczny wskaźnik oszczędności w odniesieniu do sprzedaży energii odbiorcom końcowym lub w odniesieniu

do zużycia energii końcowej, uśredniony dla ostatnich trzech lat przed dniem 1 stycznia 2019 r.;

b) wyłączając z podstawy obliczeń, częściowo lub w całości, energię zużytą w transporcie;

c) korzystając z którejkolwiek z opcji określonych w art. 7 ust. 4 dyrektywy 2012/27/UE.

Jednocześnie (zgodnie z art. 7 ust. 3 dyrektywy 2012/27/UE) w przypadku gdy państwa członkowskie korzystają z ww.

możliwości ustalają one

a) własny roczny wskaźnik oszczędności energii; oraz

b) własny obliczeniowy poziom bazowy oraz wielkość energii zużytej w transporcie wyłączonej z obliczenia [ktoe].

Polska skorzysta z możliwości przewidzianej w art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy, aby wyłączyć z podstawy obliczeń,

przeprowadzanych zgodnie z art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy 2012/27/UE, w całości energię końcową zużytą

w transporcie.

Wnioski z analiz prognostycznych

W związku z tym na podstawie zbioru danych statystycznych Eurostat obliczone zostało średnioroczne zużycie

energii końcowej w transporcie. Obliczenia przeprowadzono w oparciu o dane statystyczne z trzech lat (2016, 2017 i 2018)

przed dniem 1 stycznia 2019 r. [w ktoe], które wskazano w tabeli 39 na początku tego podrozdziału.

Tabela 9. Wielkość oszczędności energii po wyłączeniu zużycia energii w transporcie

kategoria (NRG_BAL_C)

2016

2017

(dane

szacunkowe)

średnia

roczne

oszczędności

energii

wskaźnik

Zużycie energii końcowej [ktoe]

66 601

70 923

(71 700)

69 741

558

0,8%

Zużycie energii końcowej –

transport [ktoe]

18 557

21 431

(22 444)

20 811

n.d.

n.d.

Zużycie energii końcowej (po

wyłączeniu energii zużytej

w transporcie) [ktoe]

48 044

49 492

(49 256)

48 930

563

1,15%

2018

Tabela 10. Zestawienie oszczędności i wskaźnika do określenia oszczędności energii końcowej

Oszczędności energii końcowej po

odliczeniach

21 530 ktoe

Są to łączne oszczędności energii końcowej obliczone przy zastosowaniu

wskaźnika 0,8% po wyłączeniu zużycia energii w transporcie (48 930 ktoe x 0,8%)

Dodatkowe oszczędności do

osiągnięcia

9 160 ktoe

Są to oszczędności energii brakujące, aby osiągnąć wymagany minimalny poziom

łącznych oszczędności energii (30 690 ktoe – 21 530 ktoe)

Wymagany własny wskaźnik

oszczędności przy zastosowaniu

wyłączenia transportu

1,15%

Wartość własnego wskaźnika, która musi być zastosowana, jeżeli zużycie energii

w transporcie zostanie wyłączone z podstawy obliczeń (48 930 x 1,15% = 563)

Roczne oszczędności ustalone przy użyciu własnego wskaźnika wynoszą 563 ktoe, co przekracza minimalny wymagany

poziom tj. 558 ktoe (patrz tabela 10).

W drugim okresie objętym obowiązkiem na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2012/27/UE nie przewiduje się zastosowania

wariantów, o których mowa w art. 7 ust. 4 lit. b)-g) dyrektywy 2012/27/UE. Zatem pkt 2 lit. d) i e) załącznika III do dyrektywy

2012/27/UE nie ma w tym przypadku zastosowania.

1.6.

Prognoza krajowej produkcji energii z podziałem na rodzaj paliwa

Tabela 10. przedstawia wielkość krajowej podaży paliw i nośników energii. Poniżej zestawiono wnioski wynikające

z osiągniętych wyników.

−

Wydobycie węgla kamiennego (bez węgla koksującego) w latach 2015–2030 ulega umiarkowanemu spadkowi –

z poziomu 32,1 Mtoe do 22,6 Mtoe (w jednostkach naturalnych jest to odpowiednio: 59,6 mln t i 41,6 mln t). W okresie

2030–2040 przewidywany poziom wydobycia węgla kamiennego ulega bardzo istotnemu obniżeniu do 16,2 Mtoe

(29,8 mln t). Ograniczenie produkcji węgla w tym wypadku wiąże się ze spadkiem zapotrzebowania we wszystkich

sektorach gospodarki krajowej. Po 2030 r. przewiduje się przyspieszenie procesu trwałych odstawień z krajowego

systemu elektroenergetycznego wyeksploatowanych węglowych jednostek wytwórczych. Budowa nowych bloków

opalanych węglem (oprócz tych, co do których decyzja inwestycyjna została już podjęta) będzie utrudniona w warunkach

wzrostu cen uprawnień do emisji CO2, ciągle zaostrzających się wymagań środowiskowych oraz kierunków polityki

klimatyczno-energetycznej UE, w tym prac nad taksonomią. Technologie węglowe wyposażone w instalacje CCS mogą

być konkurencyjne, ale w warunkach wysokich cen uprawnień do emisji CO2 przekraczających 50 EUR/t.

Spadek popytu na węgiel w sektorze przemysłu następuje głównie w wyniku procesu unowocześniania procesów

produkcyjnych. W gospodarstwach domowych i usługach – w ramach walki ze smogiem – następować będzie stopniowa

wymiana nieefektywnych kotłów zasypowych na kotły spełniające najwyższe normy środowiskowe (o wysokich

sprawnościach przemian energetycznych) oraz zamiana technologii węglowych na bardziej przyjazne środowisku (ciepło

systemowe, OZE, gaz ziemny).

Wnioski z analiz prognostycznych

−

Wydobycie węgla koksującego ulegnie nieznacznemu spadkowi z ok. 10 Mtoe do 8,5 Mtoe.

−

Produkcja węgla brunatnego spada po 2030 r. Do prognoz przyjęto uruchomienie odkrywki Złoczew, której zasoby są

wykorzystane przez zmodernizowane bloki Elektrowni Bełchatów. Ze względów ekonomicznych nie powstają żadne

nowe jednostki wytwórcze na węgiel brunatny, poza obecnie budowanym blokiem w Turowie (450 MW).

−

Wydobycie ropy naftowej utrzyma się na stałym (stosunkowo niewielkim) poziomie (ok. 1 Mtoe), podobnie jak krajowe

wydobycie gazu ziemnego (ok. 3,6 Mtoe).

−

Wzrost produkcji krajowej biopaliw (głównie HVO/COHVO I generacji) następuje do 2025 r., ze względu na rosnące

zapotrzebowanie w sektorze transportowym oraz właściwościami tych substancji, umożliwiającymi zastępowanie nimi

paliw konwencjonalnych bez znaczących ograniczeń technicznych. Jednakże ze względu na popularyzację

elektromobilności może nastąpić spadek wykorzystania biopaliw po 2025 r.

−

W latach 2015–2040 przewiduje się wzrost pozyskania biomasy stałej o 62% – to wzrost dość istotny, w znacznym

stopniu wykorzystujący potencjał krajowy. Zapotrzebowanie na biomasę będzie rosło we wszystkich sektorach.

Wraz ze wzrostem cen uprawnień do emisji CO2, w sektorze elektroenergetycznym i ciepłowniczym rosła będzie

opłacalność wykorzystania biomasy. W gospodarstwach domowych oraz usługach większe niż do tej pory wykorzystanie

biomasy wiązać się będzie z zastępowaniem starych pieców węglowych nowoczesnymi, opalanymi pelletem.

Tabela 11. Prognoza produkcji krajowej z podziałem na rodzaj paliwa [ktoe]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

węgiel kamienny

45 736

35 302

32 136

29 367

27 433

22 615

18 831

16 210

węgiel koksujący

koks

węgiel brunatny

9 948

5 721

12 736

8 216

6 701

11 559

9 155

6 666

12 299

9 339

7 160

10 637

8 809

7 174

11 110

8 668

7 192

11 095

8 588

7 241

5 971

8 564

7 323

3 761

ropa naftowa

gaz ziemny

paliwo jądrowe

840

3 884

0

681

3 693

0

922

3 683

0

1 000

3 595

0

1 000

3 627

0

1 000

3 653

0

1 000

3 675

0

1 000

3 694

0

biopaliwa

117

446

936

1 100

1 133

1 042

1 006

972

biomasa stała

4166

5 866

6 268

7 356

8 385

9 753

9 986

10 193

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A.

1.7.

Prognoza zużycia krajowego brutto paliw i energii

Prognoza krajowego zużycia brutto poszczególnych paliw i energii 6 wskazuje na zmiany zapotrzebowania niemal wszystkich

paliw i nośników energii. Poniżej zaprezentowano najistotniejsze wnioski w tym zakresie

−

−

Krajowe zużycie energii elektrycznej wzrośnie w latach 2015–2030 o 22% oraz 37% w latach 2015–2040.

Średnioroczne tempo wzrostu tej kategorii wynosi w całym rozpatrywanym okresie prognozy ok. 1,5%. Zużycie energii

elektrycznej wzrasta we wszystkich sektorach. Usługi, jako najszybciej rozwijający się sektor gospodarki, odznaczać się

będą największym tempem wzrostu konsumpcji energii elektrycznej, gdyż zwiększać się będzie wykorzystanie urządzeń,

w tym klimatyzacyjnych. Zużycie w gospodarstwach domowych będzie rosnąć w sposób umiarkowany – rosnący poziom

dobrobytu, coraz większa liczba mieszkań i bogatsze wyposażenie w urządzenia oraz intensywność ich wykorzystania

są neutralizowane zmniejszającą się elektrochłonnością tych urządzeń. Wzrost zużycia energii elektrycznej w przemyśle

wiązał się będzie głównie z rosnącą produkcją wyrobów przemysłowych oraz unowocześnianiem i mechanizacją

zakładów produkcyjnych. Zwiększenie popytu przez transport będzie związane z poprawą jakości usług pasażerskich

przewozów kolejowych i wzrostem popularności tej gałęzi transportu, a w transporcie drogowym z rozwojem

elektromobilności.

Przewiduje się spadek krajowego zużycia węgla kamiennego i brunatnego w rezultacie realizacji dotychczasowej

polityki energetyczno-klimatycznej i ograniczania zużycia węgla w gospodarstwach domowych. Spadek zużycia węgla

w elektroenergetyce i ciepłownictwie istotnie przyspiesza w okresie 2030–2040.

6 Obliczono zgodnie z algorytmem: (+) zużycie finalne (+) zużycie w sektorze energii (+) zużycie w sektorze przemian energetycznych (-)

straty przesyłu i dystrybucji (+/-) różnice statystyczne (=) krajowe zużycie brutto energii.

Wnioski z analiz prognostycznych

−

−

−

Przewiduje się niewielki spadek zużycia ropy naftowej i produktów naftowych w latach 2020–2040. Siłą sprawczą

utrzymania zapotrzebowania w tym sektorze jest wzrost gospodarczy, ale czynnikiem hamującym jest poprawa

efektywności wynikająca z postępu technologicznego, podejmowane działania na rzecz lepszej organizacji usług

przewozowych oraz rozwój infrastruktury transportowej (sieci autostrad i dróg ekspresowych).

Wzrost wykorzystania gazu ziemnego będzie wynikał ze zwiększenia wykorzystania tego paliwa w wytwarzaniu energii

elektrycznej i cieplnej, w tym jako moce regulacyjne i rezerwowe, a także w celu poprawy jakości powietrza, jako paliwo

o zdecydowanie niższej emisyjności niż węgiel.

Przewiduje się dalszy stopniowy wzrost zapotrzebowania na odnawialne nośniki energii takie jak: biomasa, biogaz,

odnawialne odpady komunalne i przemysłowe. Tylko zużycie biopaliw odnotuje spadek po 2025 r.

Tabela 12. Prognoza krajowego zużycia brutto paliw i energii [ktoe]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

energia elektryczna

ciepło sieciowe

węgiel kamienny

12 532

8 032

37 669

13 440

8 021

39 241

14 154

6 721

31 205

15 258

6 721

28 707

16 156

6 626

24 284

17 297

6 204

19 436

18 289

6 153

15 731

19 412

6 204

13 181

węgiel koksujący

koks

węgiel brunatny

7 884

2 314

12 726

8 694

2 154

11 576

9 488

2 266

12 283

9 396

2 563

10 651

8 957

2 415

11 124

8 891

2 299

11 110

8 874

2 235

5 979

8 906

2 219

3 766

ropa naftowa

produkty naftowe

gaz ziemny

18 017

22 338

12 235

22 633

26 856

12 805

25 930

25 338

13 776

27 247

31 280

16 547

27 227

31 225

17 290

26 784

31 060

18 121

26 861

30 817

19 677

26 754

30 510

20 662

gaz koksowniczy

gaz wielkopiecowy

pozostałe paliwa gazowe

1 480

885

161

1 744

526

149

1 704

632

162

1 676

576

88

1 651

532

76

1 641

489

76

1 642

454

75

1 651

428

75

biomasa stała

biogaz

biopaliwa

paliwo jądrowe

odpady komunalne i przemysłowe

4 166

54

54

0

157

5 866

115

868

0

400

6 774

229

782

0

564

7 896

284

1 497

0

1 047

9 023

318

1 542

0

1 251

10 522

352

1 418

0

1 329

10 778

388

1 369

4 624

1 417

11 004

425

1 322

6 936

1 499

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A., Eurostat

1.8.

Prognoza importu netto z podziałem na paliwa

Poniżej zestawiono prognozę salda importowo-eksportowego dla kluczowych paliw i nośników energii.

−

Choć od 2014 r. obserwowane są tendencje do wzrostu udziału energii elektrycznej sprowadzanej z zagranicy

(ze względu na rosnące zdolności importowo-eksportowe oraz intensywne dotowanie niedyspozycyjnych OZE w krajach

sąsiadujących), należy się spodziewać, że trend ten odwróci się w latach 20. XXI w., kiedy ceny energii na rynkach

europejskich wzrosną. Będzie to skutkiem zakończenia procesu likwidacji elektrowni jądrowych w Niemczech (2023 r.)

oraz wycofania i wymiany konwencjonalnych zdolności wytwórczych w UE zapewniających stabilne i pewne dostawy

energii. Mając na uwadze dużą niepewność co do kształtowania cen energii, brak odpowiedzialności Polski za

dostępność energii z innych państw, a także spodziewany wzrost konkurencyjności energii elektrycznej wytwarzanej

w kraju w dalszym horyzoncie prognozy przyjęto zerowe saldo importowo-eksportowe energii elektrycznej.

−

Oceniono, że na niewielką skalę Polska będzie eksporterem węgla kamiennego oraz importerem węgla koksującego.

Utrzymany zostanie status eksportera koksu.

−

Z modelowania wynika stały poziom importu ropy naftowej i wzrost importu gazu ziemnego w przyszłości. Negatywną

konsekwencją zwiększenia udziału gazu w krajowej strukturze zużycia energii jest pogorszenie wskaźnika

samowystarczalności energetycznej, niemniej jednak wykorzystanie gazu jest istotne dla pracy systemu

elektroenergetycznego, dla gospodarki i ograniczenia emisji CO2 i zanieczyszczeń.

−

W wyniku wdrożenia energetyki jądrowej do krajowego systemu elektroenergetycznego konieczny będzie import paliwa

jądrowego.

−

Zaprognozowano wzrost importu netto biopaliw i biomasy stałej, co wynika z warunków ekonomicznych pozyskiwania

surowców niezbędnych do realizacji celu w zakresie zużycia energii ze źródeł odnawialnych.

Wnioski z analiz prognostycznych

Tabela 13. Saldo importowo-eksportowe netto [ktoe]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

energia elektryczna

-962

-116

-29

65

0

0

0

2040

0

węgiel kamienny

-8 161

489

-1 588

-660

-3 148

-3 179

-3 101

-3 028

węgiel koksujący

-1 801

944

275

57

148

223

286

342

koks

-3 068

-4 227

-4 333

-4 597

-4 759

-4 893

-5 006

-5 105

węgiel brunatny

-2

-19

16

14

15

15

8

5

ropa naftowa

17 751

22 484

26 311

26 533

26 515

26 074

26 153

26 048

gaz ziemny

8 531

8 874

9 947

12 952

13 663

14 468

16 002

16 968

paliwo jądrowe

0

0

0

0

0

0

4 624

6 936

biopaliwa

-65

427

-144

397

409

376

363

350

biomasa stała

0

0

506

540

638

769

792

811

„-” oznacza eksport, „+” oznacza import

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A., Eurostat

1.9.

Prognoza zużycia energii końcowej brutto ze źródeł odnawialnych

Zaprezentowane w niniejszym podrozdziale trajektorie krajowego i sektorowego 7 udziału OZE zakładają realizację zadań

wskazanych w PEP2040 np. wdrożenia morskiej energetyki wiatrowej. Ponadto zaimplementowano trendy spadku nakładów

technologicznych, choć uwzględniono warunki bezpieczeństwa pracy sieci elektroenergetycznej.

Przyjęto, że podstawowymi mechanizmami wsparcia produkcji energii elektrycznej z OZE, funkcjonującymi w rozpatrywanym

okresie będą systemy: świadectw pochodzenia (stopniowo wygaszane) oraz aukcyjny (przewidywany do końca 2035 r. dla

wszystkich technologii OZE wymienionych w ustawie za wyjątkiem elektrowni wiatrowych na morzu, dla których wsparcie

przewidziane jest w perspektywie wykraczającej poza horyzont PEP2040).

Założono, że technologiami preferowanymi w ogłaszanych w przyszłości aukcjach na dostawy energii z OZE będą głównie

źródła charakteryzujące się stabilnym trybem pracy i te, które mogą stanowić wartościowe uzupełnienie dla dotychczas

zainstalowanych jednostek wytwarzania. Przyjęto założenie maksymalnego tempa budowy poszczególnych technologii,

a osiągnięta ilość mocy zainstalowanej dla każdej z technologii jest wynikiem procesu optymalizacji kosztowej.

Optymalizacja kosztowa, a także analiza możliwości rozwojowych oparta na dotychczasowych trendach oraz przy braku

działań nadzwyczajnych wybiegających poza dotychczasowe ramy prawne, wskazuje na możliwy do osiągnięcia poziom

udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto w 2020 r. – 15%, w 2030 r. – 23% oraz 28,5% w 2040 r. Należy zwrócić

uwagę na to, że OZE stają się konkurencyjne w warunkach rosnących cen uprawnień do emisji CO2 i znacznej redukcji kosztów

technologii.

Sektorem, w którym udział zużycia OZE rośnie najszybciej jest sektor elektroenergetyczny, gdyż do tego sektora kierowany

jest główny strumień wsparcia. Udział OZE wzrasta w tym sektorze z 22,1% w 2020 r. do 31,8% w 2030 i 39,7% w 2040 r.

W sektorze ciepłownictwa i chłodnictwa, następuje wzrost udziału OZE zgodny z dyrektywą OZE o 1,1 pkt. proc.

średniorocznie, jednakże jest to duże wyzwanie dla sektora, zarówno ze względu na inwestycje, jak i trudności organizacyjnotechniczne. Najistotniejsze informacje dotyczące wykorzystania OZE przedstawiono na rysunku poniżej, szczegółowe wyniki

analiz znajdują się w kolejnych czterech tabelach.

Wzrost wykorzystania OZE w transporcie również wiąże się z potrzebą znaczących zmian w sektorze. Występują również

trudności technologiczne i organizacyjne, w szczególności ograniczenia w blendingu, czy wynikające z regulacji UE limity

w wykorzystaniu biopaliw z surowców spożywczych.

7 Na zużycie energii końcowej brutto z OZE składa się zużycie w trzech sektorach: (1) elektroenergetyce; (2) ciepłownictwie i chłodnictwie;

(3) transporcie.

Wnioski z analiz prognostycznych

28,5%

25 000

30%

25,8%

25%

23,0%

20 000

18,4%

15 000

20%

[ktoe]

15,0%

15%

11,9%

10 000

9,3%

10%

6,9%

5 000

0

5%

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

0%

zużycie energii końcowej brutto ze źródeł odnawialnych w elektroenergetyce

zużycie energii końcowej brutto ze źródeł odnawialnych w ciepłownictwie i chłodnictwie

zużycie energii końcowej brutto ze źródeł odnawialnych w transporcie

udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu końcowym energii brutto

Rysunek 5. Prognoza zużycia energii końcowej brutto z OZE w trzech podsektorach [ktoe] oraz udział OZE w końcowym zużyciu energii

brutto

Tabela 14. Prognoza całkowitego i sektorowego końcowego zużycia energii brutto ze źródeł odnawialnych [ktoe] oraz udziału zużycia OZE

– całkowitego i w sektorach [%]

[ktoe]

końcowe zużycie energii brutto (denominator RES-OS)

zużycie energii końcowej brutto z OZE

zużycie OZE w elektroenergetyce

zużycie OZE w ciepłownictwie i chłodnictwie

zużycie OZE w transporcie

2005

61573,8

4245,4

331,7

3867,6

95,2

2010

69156,4

6399,3

890,3

4641,6

916,2

2015

64596,0

7664,4

1894,3

5116,7

721,2

2020

73512

11027

3369

6163

1613

2025

71508

13143

4004

7604

1677

2030

69345

15937

5493

9027

1708

2035

68906

17761

6581

9812

1856

2040

68836

19637

7715

10601

2024

[%]

udział energii z OZE w zużyciu końcowym energii brutto

udział energii z OZE w elektroenergetyce

udział energii z OZE w ciepłownictwie i chłodnictwie

udział energii z OZE w transporcie (z multiplikatorami)

2005

6,9%

3,1%

10,2%

1,6%

2010

9,3%

7,0%

11,7%

6,6%

2015

11,9%

13,4%

14,5%

6,4%

2020

15,0%

22,1%

17,4%

10,0%

2025

18,4%

24,8%

22,7%

11,2%

2030

23,0%

31,8%

28,4%

14,0%

2035

25,8%

36,0%

31,5%

17,7%

2040

28,5%

39,7%

34,4%

22,0%

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A., Eurostat

Tabela 15. Prognoza wytwarzania energii końcowej brutto ze źródeł odnawialnych w sektorze elektroenergetycznym w podziale na

technologie [ktoe] oraz udziału zużycia energii elektrycznej z OZE z poszczególnych technologii [%]

produkcja en. elektrycznej z OZE wg technologii [ktoe]

końcowe zużycie energii elektrycznej brutto (denominator

RES-E)

elektrownie wodne*

elektrownie wiatrowe*

elektrownie fotowoltaiczne

elektrownie biomasowe

elektrownie biogazowe

odnawialne odpady komunalne

udział technologii w zużyciu energii z OZE

w elektroenergetyce [%]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

12396,7

13390,8

14102,1

15258

16156

17297

18289

19412

184,3

17,5

0,0

120,4

9,6

0,0

202,0

146,2

0,0

507,8

34,3

0,0

202,4

833,0

4,9

776,2

77,9

0,0

206

2020

173

822

132

17

246

2278

390

835

230

25

254

3290

584

1001

334

30

262

3940

929

984

431

35

270

4746

1274

887

498

40

2005

2010

2015

2020

2025

2030

Wnioski z analiz prognostycznych

elektrownie wodne

elektrownie wiatrowe

elektrownie fotowoltaiczne

elektrownie biomasowe

elektrownie biogazowe

odnawialne odpady komunalne

55,6%

5,3%

0,0%

36,3%

2,9%

0,0%

22,7%

16,4%

0,0%

57,0%

3,9%

0,0%

10,7%

44,0%

0,3%

41,0%

4,1%

0,0%

6,1%

59,9%

5,1%

24,4%

3,9%

0,5%

6,1%

56,9%

9,7%

20,8%

5,7%

0,6%

4,6%

59,9%

10,6%

18,2%

6,1%

0,5%

4,0%

59,9%

14,1%

15,0%

6,5%

0,5%

3,5%

61,5%

16,5%

11,5%

6,5%

0,5%

*wartości znormalizowane

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A., Eurostat

Tabela 16. Prognoza zużycia energii końcowej brutto ze źródeł odnawialnych w ciepłownictwie i chłodnictwie wg źródeł [ktoe] oraz udział

poszczególnych rodzajów źródeł w zużyciu energii z OZE w ciepłownictwie i chłodnictwie [%]

zużycie energii końcowej brutto ze źródeł odnawialnych

w ciepłownictwie i chłodnictwie wg źródeł [ktoe]

końcowe zużycie energii brutto w ciepłownictwie

i chłodnictwie (denominator RES-H&C)

geotermia

słońce

biomasa stała

biogaz

pompy ciepła

odnawialne odpady komunalne

udział technologii w zużyciu energii z OZE

w ciepłownictwie i chłodnictwie [%]

geotermia

słońce

biomasa stała

biogaz

pompy ciepła

odnawialne odpady komunalne

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

38064,0

39558,3

35202,3

35489

33472

31794

31141

30822

11,4

0,1

3814,5

40,9

0,0

0,7

13,4

10,0

4554,6

50,8

9,9

2,9

21,7

45,0

4896,0

88,4

25,6

39,9

31

108

5597

135

177

115

45

271

6473

243

431

140

59

455

7288

341

728

157

75

570

7555

436

1001

176

109

591

7950

508

1247

197

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

0,3%

0,0%

98,6%

1,1%

0,0%

0,0%

0,3%

0,2%

98,1%

1,1%

0,2%

0,1%

0,4%

0,9%

95,7%

1,7%

0,5%

0,8%

0,5%

1,7%

90,8%

2,2%

2,9%

1,9%

0,6%

3,6%

85,1%

3,2%

5,7%

1,8%

0,7%

5,0%

80,7%

3,8%

8,1%

1,7%

0,8%

5,8%

77,0%

4,4%

10,2%

1,8%

1,0%

5,6%

75,0%

4,8%

11,8%

1,9%

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A., Eurostat

Tabela 17. Prognoza zużycia energii końcowej brutto z OZE w sektorze transportu w podziale na technologie [ktoe] oraz udział technologii

w zużyciu OZE w transporcie [%]

zużycie energii końcowej brutto z OZE w sektorze

transportu w podziale na technologie [ktoe]

końcowe zużycie energii brutto w transporcie

(denominator RES-T)

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

10178,7

14951,0

14488,0

20295

19804

18884

18673

18356

703

energia elektryczna

49,1

48,8

67,8

118

142

291

488

biopaliwa I generacji/HVO/CHVO I generacji

46,1

867,4

653,4

1274

1198

999

889

832

biopaliwa II generacji lub HVO/COHVO II generacji

0,0

0,0

0,0

221

338

418

479

489

zużycie energii elektrycznej na cele transportu drogowego

zakwalifikowane do OZE

zużycie energii elektrycznej na cele transportu kolejowego

zakwalifikowane do OZE

zużycie energii elektrycznej w transporcie rurociągowym

zakwalifikowane do OZE

0,3

0,34

0,48

13

53

150

295

473

43,7

43,30

61,06

96

82

132

182

218

5,2

5,13

6,26

9

7

9

11

12

całkowite zużycie energii elektrycznej w transporcie

343,0

287,0

267,2

355

627

1004

1356

1769

w tym: na cele transportu drogowego

1,8

2,0

1,9

39

234

517

819

1190

na cele transportu kolejowego

305,2

254,9

240,6

290

363

457

507

550

w transporcie rurociągowym

36,0

30,2

24,7

26

29

31

31

30

[%]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

udział energii elektr. w zużyciu energii z OZE w transporcie

51,6%

5,3%

9,4%

7,3%

8,4%

17,0%

26,3%

34,7%

Wnioski z analiz prognostycznych

udział biopaliw w zużyciu energii z OZE w transporcie

48,4%

94,7%

90,6%

92,7%

91,6%

83,0%

73,7%

65,3%

udział energii elektrycznej na cele transportu drogowego

0,5%

0,7%

0,7%

11,0%

37,3%

51,4%

60,4%

67,3%

udział energii elektrycznej na cele transportu kolejowego

89,0%

88,8%

90,1%

81,6%

58,0%

45,5%

37,4%

31,1%

udział energii elektrycznej na cele innych rodzajów transportu

10,5%

10,5%

9,2%

7,4%

4,7%

3,1%

2,3%

1,7%

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A., Eurostat

1.10.

Prognozy wytwarzania energii cieplnej i skojarzanego wytwarzania energii

elektrycznej i ciepła

Zapotrzebowanie na ciepło sieciowe będzie wzrastać, przy czym ze względu na priorytet dla wytwarzania energii w kogeneracji

spadać będzie znaczenie ciepłowni. Przytoczone wyniki prognoz bazują na założeniu większej niż - obserwowana do tej pory

– intensyfikacji działań na rzecz przyłączania nowych odbiorców do sieci ciepłowniczych oraz założeniach dot. działań na rzecz

termomodernizacji budynków.

Tabela 18. Prognoza produkcji energii cieplnej w elektrowniach, elektrociepłowniach i ciepłowniach [TJ]

elektrociepłownie

w tym przemysłowego ciepła odpadowego

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

219 883

205 851

186 626

207 729

213 015

205 980

213 620

212 328

214

82

271

295

339

375

388

407

ciepłownie

116 409

129 980

94 767

82 955

62 828

53 635

43 070

46 404

RAZEM

336 292

335 831

281 393

290 684

275 842

259 615

256 690

258 732

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A.

W 2015 r. 66% ciepła użytkowego pochodziło z kogeneracji (CHP), natomiast pozostała część ciepła produkowana jest

w kotłach wodnych (ciepłownie i kotły ciepłownicze energetyki zawodowej). Występuje więc w kraju znaczny potencjał,

który może zostać wykorzystany dzięki przebudowie niespełniających wymogów środowiskowych kotłów wodnych na jednostki

kogeneracyjne. Pewien potencjał mają spalarnie odpadów, ale także wykorzystanie ciepła odpadowego powstającego

w instalacjach przemysłowych lub innych instalacjach generujących ciepło odpadowe.

W analizach tempo rozwoju kogeneracji w Polsce określono stosownie do prognozy zapotrzebowania na ciepło użytkowe

z uwzględnieniem czynników ekonomicznych oraz przy założeniu wsparcia wysokosprawnej kogeneracji. Wyniki obliczeń

modelowych (patrz tabela poniżej) wskazują na stały odsetek wytwarzania energii elektrycznej w CHP, ale trzeba zauważyć,

że wolumen energii elektrycznej wytworzonej w CHP będzie wzrastał. Udział ciepła wytworzonego w CHP będzie wzrastał

w całym okresie, co jest związane ze zmniejszaniem wykorzystania ciepłowni bez członu elektrycznego.

Przy określonych w pracy założeniach, technologią rozwijającą się najszybciej są elektrociepłownie gazowe (argumentem

przemawiającym za wyborem takiego rozwiązania jest proekologiczny charakter tych jednostek, dostępność paliwa

oraz konkurencyjność w warunkach rosnących cen uprawnień do emisji CO2).

Tabela 19. Prognoza udziału wytwarzania energii elektrycznej w kogeneracji oraz udział wytworzenia ciepła w kogeneracji [%]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

udział energii elektrycznej wytworzonej w CHP

w całkowitym wytwarzaniu energii elektrycznej [%]

17%

18%

16%

18%

18%

18%

18%

17%

udział ciepła wytworzony w CHP w całkowitym

wytwarzaniu ciepła [%]

64%

61%

66%

71%

77%

79%

83%

82%

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A.

Poniższy wykres wizualizuje spadek wytwarzania energii w ciepłowniach, ale także wzrost wytwarzania w ciepła w CHP, co jest

niezwykle pożądanym trendem dla poprawy efektywności energetycznej.

Wnioski z analiz prognostycznych

400 000

100%

350 000

produkcja ciepła w elektrociepłowniach

60%

200 000

50%

udział energii elektrycznej wytworzonej

w CHP w całkowitym wytwarzaniu

energii elektrycznej [%]

40%

150 000

100 000

18%

18%

18%

17%

50 000

0

produkcja ciepła w ciepłowniach

70%

61%

250 000

90%

80%

71%

300 000

[TJ]

82%

79%

30%

udział ciepła wytworzony w CHP w

całkowitym wytwarzaniu ciepła [%]

20%

10%

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

0%

Rysunek 6. Prognoza produkcji ciepła [TJ] oraz udziału energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w kogeneracji [%]

1.11.

Prognozy dotyczące energii elektrycznej

1.11.1. Prognoza wycofań mocy wytwórczych energii elektrycznej

Harmonogram wycofań istniejących jednostek wytwórczych, a także plany modernizacji zostały oparte na badaniach

ankietowych przeprowadzonych wśród przedsiębiorstw energetycznych oraz informacjach pochodzących z raportów rocznych

spółek energetycznych. Ponadto harmonogram wyłączeń zaimplementowany w prognostycznym modelu optymalizacyjnym

opiera się na eksperckiej ocenie stanu technicznego urządzeń podstawowych (kotły, turbiny), liczby przepracowanych godzin,

jak również przyznanych derogacjach oraz zasadności ponoszenia nakładów inwestycyjnych, w celu wypełnienia wymagań

UE z zakresu norm emisyjnych wynikających z konkluzji BAT. Według analiz największa ilość mocy wytwórczych zostanie

wycofana po 2030 r., przy czym główne źródła to elektrownie na węgiel kamienny i węgiel brunatny. W tym czasie

zaobserwować można także dużą ilość odstawień elektrowni wiatrowych, co wynika z wyeksploatowania najstarszych turbin.

Wycofania magazynów energii odnoszą się do instalacji pilotażowych.

Rysunek poniżej obrazuje zdeterminowane oraz zakładane trwałe odstawienia jednostek wytwórczych w elektroenergetyce

zawodowej i przemysłowej w latach 2016–2040.

Zgodnie z szacunkami w latach 2016–2040 z eksploatacji trwale wycofanych zostanie ok. 26,5 GW mocy wytwórczych, w tym

ok. 15,8 GW w grupie jednostek wytwórczych centralnie dysponowanych (JWCD) cieplnych oraz ok. 3,2 GW mocy

zainstalowanej w elektrociepłowniach zawodowych z grupy jednostek wytwórczych niebędących centralnie dysponowanymi

(nJWCD). Skumulowane wielkości wycofań przedstawiono w tabeli poniżej.

Tabela 20. Skumulowane wielkości wycofań mocy w latach 2016–2040 [MWnetto]

2016–2020

2021–2025

2026–2030

2031–2035

2036–2040

2016–2040

Skumulowane wycofania mocy

wytwórczych, w tym

3004

2626

4050

9806

7042

26 528

JWCD cieplne

2041

1756

2884

7398

1804

15 883

nJWCD z grupy ec. zawodowe

0

371

1016

1147

697

3 231

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A.

Wnioski z analiz prognostycznych

0

2016-2020

2021-2025

2026-2030

2031-2035

2036-2040

magazyny energii

-1000

fotowoltaika

-2000

el. wiatrowe

-3000

ec. na biogaz

[MW netto]

-4000

el. i ec. na biomasę

-5000

ec. przemysłowe

-6000

ec. na gaz ziemny

-7000

ec. na węgiel

kamienny

-8000

el. na węgiel

brunatny

-9000

el. na węgiel

kamienny

-10000

Rysunek 7. Prognoza trwałych odstawień jednostek wytwórczych w latach 2016–2040

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A.

1.11.2. Prognoza ilości mocy wytwórczych energii elektrycznej

Wyniki przeprowadzonych analiz wskazuję stosunkowo dużą zmianę w strukturze wytwarzania energii elektrycznej w Polsce

w perspektywie 2040 r. Moc osiągalna źródeł wytwarzania może wzrosnąć z ok. 46 GW w 2018 r. (37,3 GW w 2015 r.) do ok.

59 GW w 2030 r. (wzrost o ok. 58%) i do 72 GW w 2040 r., co oznacza niemal podwojenie mocy w tym okresie (93%).

Stopniowo wzrasta w bilansie mocy udział źródeł odnawialnych – z 18% w 2015 r. do ok. 40% w 2030 r. i 50% w 2040 r. Wpływ

na to ma w szczególności przyrost mocy fotowoltaicznych oraz mocy wiatrowych. Zwiększa się udział mocy gazowych,

które mają istotne znaczenie dla bilansowania systemu elektroenergetycznego, ze względu na dużą elastyczność pracy.

W strukturze mocy wytwórczych pomiędzy 2030 a 2035 r. pojawia się pierwszy blok jądrowy o mocy 1–1,6 GW (w prognozie

przyjęto moc 1,3 GW pojedynczego bloku, która nie stanowi podstawy do wnioskowania o wyborze technologii). W odstępach

2–3 lat uruchamiane będą kolejne bloki o sumarycznej mocy zainstalowanej w systemie ok. 6–9 GW. Sukcesywnie wzrastać

będzie także moc zainstalowana magazynów energii, ale także poziom mocy rezerwowanej w narzędziach zarządzania

popytem – DSR (ang. demand side response). Wynika to z wdrażania inteligentnych sieci, wzrostu świadomości odbiorców

energii, jak również spodziewanej popularyzacji agregatorów.

Prognoza wskazuje natomiast zmniejszenie mocy zainstalowanej w jednostek systemowych zasilanych paliwami węglowymi,

zwłaszcza po 2030 r. Dotyczy to w szczególności wyeksploatowanych jednostek węgla kamiennego, które nie będą spełniały

wymogów z zakresu emisji zanieczyszczeń. Ze względu na wyższą sprawność aktualnie budowanych nowych jednostek

opalanych węglem kamiennym, mogą one wytworzyć więcej energii elektrycznej przy tej samej mocy (ok. sprawność 38% vs.

45–46%). Udział w mocy zainstalowanej jednostek opalanych węglem kamiennym i brunatnym ulegnie redukcji z ok. 70%

w 2015 r. do 40% w 2030 r. oraz do 19% w 2040 r.

Wnioski z analiz prognostycznych

Tabela 21. Prognoza mocy osiągalnej netto źródeł wytwarzania energii elektrycznej wg technologii [MW]

el. na węgiel brunatny – stare

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

8 197

8 145

8 643

7 481

6 992

6 992

4 098

2 939

el. na węgiel brunatny – nowe

0

0

0

451

451

451

451

451

el. na węgiel kamienny – stare

14 613

14 655

13 617

12 126

10 867

7 983

3 539

3 184

el. na węgiel kamienny – nowe

0

0

ec. na węgiel kamienny

0

3 520

4 450

4 450

4 450

4 450

4 046

4 713

4 383

3 544

3 123

2 714

6140

6126

1 925

1 973

1 740

1 710

1 898

1 826

el. na gaz ziemny

0

0

0

0

1 900

1 900

3 039

3 260

ec. na gaz ziemny

760

807

928

2 688

3 807

4 371

4 100

5 261

el. jądrowe

0

0

0

0

0

0

2 600

3 900

16 062

ec. przemysłowe

fotowoltaika

0

0

108

2 285

4 935

7 270

11 670

el. wiatrowe lądowe (on-shore)

121

1 108

4 886

9 497

9 574

9 601

9 679

9 761

el. wiatrowe morskie (off-shore)

0

0

0

0

725

3 815

5 650

7 985

102

140

553

658

1 143

1 531

1 536

1 272

216

305

517

741

945

1 094

el. i ec. na biomasę

ec. na biogaz

el. wodne

1 064

935

964

995

1 110

1 150

1 190

1 230

el. pompowe

1 256

1 405

1 405

1 415

1 415

1 415

1 415

1 415

turbiny gazowe – rezerwa

0

0

0

0

0

0

350

350

DSR/magazyny energii/

0

0

0

550

1 160

2 150

3 660

4 950

32 253

33 320

37 290

48 656

55 167

59 073

63 391

72 103

razem

el. – elektrownie, ec. – elektrociepłownie

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A.

Zmiana struktury paliwowej zainstalowanych mocy, szczególnie wyraźna jest po 2030 r. Związane jest to z wycofywaniem

wyeksploatowanych jednostek węglowych, które zastępowane są nowymi jednostkami na węglu kamiennym (4,4 GW do

2025 r.) charakteryzującymi się wysoką sprawnością, rozwojem OZE, realizacją programu jądrowego oraz ze znaczącym

wzrostem mocy jednostek gazowych (do 2040 r. może powstać prawie 2 GW w elektrowniach gazowo-parowych). Moc

elektrowni na węglu brunatnym maleje wskutek wycofywania istniejących bloków. Jedyną nową inwestycję na węglu

brunatnym stanowi blok o mocy netto ok. 450 MW w Turowie. Istotnie zmniejszy się również w systemie rola elektrociepłowni

węglowych, ponieważ większość nowych systemowych jednostek kogeneracyjnych prawdopodobnie będą stanowić instalacje

zasilane gazem ziemnym. Do 2030 r. może powstać ok. 2,5 GW tego typu nowych jednostek, dodatkowo ponad 3,5 GW

w latach kolejnych do 2040 r. Zastąpią one stare ciepłownie i elektrociepłownie pracujące na węglu kamiennym oraz po 2030 r.

również część obecnie pracujących elektrociepłowni gazowych. Razem z nowymi elektrowniami gazowo-parowymi zwiększą

one niezbędną przy dużym udziale niesterowalnych źródeł odnawialnych (wiatrowych i słonecznych) niezawodność pracy

systemu elektroenergetycznego. Wśród źródeł odnawialnych nadal będzie dominowała energetyka wiatrowa, w znacznie

mniejszym udziale fotowoiltaika, biomasa, elektrownie wodne oraz biogaz. Turbiny gazowe wyodrębniono, ponieważ

występują w systemie, aby zapewnić potrzebną dodatkową rezerwę i elastyczność, co oznacza, że będą uruchomiane przez

niewielką ilość czasu, a tym samym wytworzą niewiele energii w ujęciu rocznym. Ujęcie ich w pozycji elektrownie gazowe,

zniekształciłoby wnioskowanie o wykorzystaniu elektrowni i elektrociepłowni gazowych.

Prognoza wskazuje, że moc zainstalowana elektrowni węglowych zawodowych w 2040 r. będzie stanowiła ok. połowy mocy

zainstalowanych w 2015 r. (26,3 GW vs. 13,7 GW). Natomiast moce zainstalowane w technologiach odnawialnych ulegną

w tym czasie kilkukrotnemu zwiększeniu (6,7 GW vs. 37,4 GW), choć współczynnik ich wykorzystania jest znacznie niższy niż

w przypadku jednostek konwencjonalnych.

[MW]

10 000

20 000

2010

2015

2020

2025

2030

40%

2035

2040

19%

el. na węgiel brunatny

el. na węgiel kamienny – istniejące

el. na węgiel kamienny – nowe

ec. na węgiel kamienny

ec. przemysłowe

el. na gaz ziemny

ec. na gaz ziemny

el. jądrowe

el. fotowoltaiczne

el. wiatrowe lądowe

el. wiatrowe morskie

el. i ec. na biomasę

ec. na biogaz

– 192 –

23

Rysunek 8. Prognoza mocy osiągalnej netto źródeł wytwarzania energii elektrycznej wg technologii [MW]

2005

58%

28%

40%

50%

el. wodne

el. pompowe

turbiny gazowe – rezerwa

DSR/magazyny energii

Monitor Polski

30 000

40 000

50 000

60 000

70 000

80 000

Wnioski z analiz prognostycznych

Wnioski z analiz prognostycznych

1.11.3. Prognoza wytwarzania energii elektrycznej wg paliw

Wyniki przeprowadzonej analizy kierunków rozwoju krajowego sektora elektroenergetycznego wskazują na stopniowe zmiany,

jakie będą zachodzić w strukturze produkcji energii elektrycznej, wynikające z uwarunkowań prawnych i rynkowych,

determinowanych głównie unijną polityką klimatyczno-energetyczną. Szczególnie dynamiczne zmiany obserwowane są

w okresie 2030–2040.

Dobrze zauważalny jest rozwój odnawialnych źródeł energii, choć z analiz wynika, że na warunkach rynkowych odbywałby się

w wolniejszym tempie. W 2030 r. ich udział w wytwarzaniu energii elektrycznej może sięgnąć 32%, zaś w 2040 r. 40%. Za dużą

część wzrostu energii z OZE odpowiadać będą głównie elektrownie wiatrowe i fotowoltaika, które charakteryzują się

zmiennością produkcji. Wolumen energii elektrycznej netto wytworzonej z OZE w 2040 r. może być nawet czterokrotnie

większy niż w 2015 r.

Przyrost produkcji z OZE oraz nałożenie na jednostki wytwórcze oparte na paliwach węglowych obowiązku zakupu

odpowiednich ilości uprawnień do emisji CO2 w ramach systemu ETS, powodować będzie stopniowe zmniejszanie udziału

tego typu elektrowni w strukturze produkcji energii elektrycznej z ok. 77% w 2018 r. (ok. 80% w 2015 r.) do ok. 56% w 2030 r.

i do ok. 28% w 2040 r. Głównym czynnikiem wpływającym na wspomniany proces jest określony na podstawie deklaracji

przedsiębiorstw energetycznych zakres trwałych odstawień z eksploatacji jednostek węglowych oraz obniżający się czas pracy

jednostek węglowych. Niemniej jednak, pomimo istotnego spadku udziału, elektrownie węglowe pozostaną znaczącym

producentem energii elektrycznej w kraju. W dużym stopniu przyczynią się do tego oddane w 2019 r. lub będące obecnie na

etapie budowy jednostki wytwórcze w Opolu i Jaworznie oraz w Ostrołęce (wykorzystane paliwo będzie jednak zależało od

decyzji inwestora), jak również w blok w Kozienicach oddany do użytkowania w 2017 r.). Udział produkcji w jednostkach

gazowych (nowe jednostki to głównie wysokosprawne bloki parowo-gazowe) w strukturze wytwarzania wzrośnie z 3,9%

w 2015 r. do ok. 10% w 2030 r. i do 17% w 2040 r. Występowanie niesterowalnych źródeł w przewidywanych ilościach

wymagać będzie inwestowania w elastyczne źródła (np. gazowe), magazynowanie energii itp., które są niezbędne dla

integracji OZE w systemie elektroenergetycznym.

Bardzo ważnym elementem krajowej polityki redukcji emisji CO2 jest rozwój energetyki jądrowej w Polsce. Przewiduje się,

że w 2035 r. moce jądrowe mogą wytwarzać nawet powyżej 20 TWh. To blisko dwukrotnie więcej energii niż pozyskane

zostanie w tym samym okresie z fotowoltaiki, przy blisko 4,5-krotnie mniejszej mocy zainstalowanej w mocach jądrowych.

W prognozach przyjęto, że saldo importowo-eksportowe jest zerowe. Polska nie odpowiada za dostępność energii z innych

państw, dlatego prognozy nie mogą opierać bezpieczeństwa dostaw energii na potencjalnym imporcie.

Tabela 22. Prognoza produkcji energii elektrycznej brutto wg paliw [TWh]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

węgiel brunatny

54,8

48,7

52,8

47,0

50,4

49,9

27,5

17,3

węgiel kamienny*

88,2

89,2

79,4

75,4

72,3

63,1

53,2

45,7

paliwa gazowe**

5,2

4,8

6,4

12,0

15,3

20,7

31,3

38,4

olej opałowy

2,6

2,5

2,0

1,9

1,9

1,9

1,8

1,7

energia jądrowa

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

20,4

30,6

energia słoneczna

0,0

0,0

0,1

2,0

4,5

6,8

10,8

14,8

energia wiatru na lądzie

0,1

1,7

10,9

23,5

23,7

23,8

24,2

24,6

energia wiatru na morzu

0,0

0,0

0,0

0,0

2,7

14,5

21,7

30,6

biomasa

1,4

5,9

9,0

9,6

9,7

11,6

11,4

10,3

biogaz

0,1

0,4

0,9

1,5

2,7

3,9

5,0

5,8

energia wodna

2,2

2,9

1,8

2,4

2,9

3,0

3,0

3,1

z wody przepompowanej

1,6

0,6

0,6

0,6

0,8

0,9

1,2

1,5

pozostałe***

0,7

1,1

1,0

0,7

0,9

1,1

1,2

1,3

razem

156,9

157,7

164,9

176,7

187,9

201,2

212,7

225,8

* łącznie z gazem koksowniczym i wielkopiecowym

** gaz ziemny wysokometanowy i zaazotowany, gaz z odmetanowania kopalń, gaz towarzyszący ropie naftowej

*** nieorganiczne odpady przemysłowe i komunalne

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A.

150

200

250

2005

2010

2020

2025

2030

56%

2035

2040

28%

*

**

gaz ziemny wysokometanowy

i zaazotowany, gaz z odmetanowania

kopalń, gaz towarzyszący ropie naftowej

łącznie z gazem koksowniczym

i wielkopiecowym

węgiel brunatny

węgiel kamienny*

paliwa gazowe**

olej opałowy

energia jądrowa

energia słoneczna

energia wiatru na lądzie

energia wiatru na morzu

biomasa

biogaz

energia wodna

– 194 –

25

Rysunek 9. Prognoza produkcji energii elektrycznej brutto wg paliw [TWh]

2015

69%

22%

32%

40%

z wody przepompowanej

odpady komunalne i przemysłowe

Monitor Polski

[TWh]

Wnioski z analiz prognostycznych

Wnioski z analiz prognostycznych

1.11.4. Prognoza cen energii elektrycznej

Projekcje cen dla odbiorców końcowych (zużywający energię na własny użytek) powstały na bazie projekcji uśrednionych

kosztów systemowych z uwzględnieniem oszacowań odnośnie kosztów związanych z funkcjonowaniem poszczególnych

systemów wsparcia w Polsce, poziomu opodatkowania oraz stawek opłat przesyłowych i dystrybucyjnych.

W zaprezentowanych projekcjach cen energii elektrycznej, zawarty jest koszt związany z funkcjonowaniem systemów

wsparcia dla energii produkowanej w odnawialnych źródłach energii, w kogeneracji oraz dla przedsięwzięć służących poprawie

efektywności wykorzystania energii. W analizie założono również wprowadzenie mechanizmu płatności za moc.

Poniższa tabela i rysunek przedstawiają projekcję cen energii elektrycznej dla trzech zdefiniowanych grup odbiorców

końcowych. Zaprezentowane ceny są średnimi cenami oferowanymi w ramach umów kompleksowych i rozdzielonych,

zawierającymi podatki. Zgodnie z uzyskanymi wynikami przewiduje się stopniowy wzrost cen energii elektrycznej

we wszystkich trzech rozpatrywanych grupach odbiorców końcowych. Wzrost cen rozkłada się równomiernie na sektory.

Głównym czynnikiem determinującym prognozowany wzrost są rosnące w czasie koszty zakupu uprawnień do emisji CO 2

oraz koszty rozwoju technologii bezemisyjnych. Przedsiębiorcy przemysłowi co do zasady posiadają prawo do obniżenia kwoty

należnego podatku VAT o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu energii elektrycznej.

Tabela 23. Prognoza cen energii elektrycznej z podziałem na sektor [PLN’2018/kWh]

gospodarstwa domowe

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

0,516

0,657

0,680

0,718

0,839

0,851

0,867

0,869

usługi

b.d.

b.d.

0,609

0,634

0,755

0,767

0,783

0,784

przemysł

0,298

0,453

0,372

0,498

0,554

0,561

0,574

0,555

2020

2025

Źródło: Opracowanie własne ARE S.A.

1,00

0,90

[PLN'2018/kWh]

0,80

0,70

0,60

0,50

0,40

0,30

0,20

0,10

0,00

2005

2010

2015

gospodarstwa domowe

2030

usługi

2035

przemysł

Rysunek 10. Prognoza cen energii elektrycznej z podziałem na odbiorców [PLN’2018/kWh]

Wnioski z analiz prognostycznych

1.12.

Prognozy zdolności połączeń przesyłowych

1.12.1. Prognozy zdolności elektroenergetycznych połączeń przesyłowych

W tabeli poniżej zestawiono dane historyczne i prognozy w zakresie przepustowości transgranicznych połączeń

międzysystemowych energii elektrycznej. Sumaryczna moc na wszystkich połączeniach transgranicznych w 2015 r. wyniosła

ok. 10 GW.

Tabela 24. Prognoza transgranicznej przepustowości połączeń międzysystemowych energii elektrycznej na występujących i planowanych

połączeniach [MW]

połączenie

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

Niemcy

Krajnik-Vierraden

592

592

592

2078

2078

2078

2078

2078

Niemcy

Mikułowa-Hagenverder

2730

2730

2730

2640

2640

2640

2640

2640

Czechy

Wielopole/ Dobrzeń –

Nosovice/ Albrechtice

2772/2480

2772/2480

2772/2480

2772/2480

2772/2480

2772/2480

2772/2480

2772/2480

Czechy

Kopanina/Bujaków –

Liskovec

800/794

800/794

800/794

800/794

800/794

800/794

800/794

800/794

Słowacja

Krosno Iskrzynia –

Leměšany

2078

2078

2078

2078

2078

2078

2078

2078

Szwecja

Słupsk – Stärno

600

600

600

600

600

600

600

600

Białoruś

Białystok – Roś*

0

0

0

0

0

0

0

0

Ukraina

Rzeszów – Chmielnicka*

0

0

0

0

0

0

0

0

Ukraina

Zamość – Dobrotwór

381/310

381/310

381/310

381/310

381/310

381/310

381/310

381/310

Litwa

Ełk – Alytus

0

0

488

488

488

0

0

0

Litwa

Żarnowiec-Darbenai

(Harmony Link)

0

0

0

0

0

700

700

700

9953

/ 9584

9953

/ 9584

10441

/ 10072

11837

/ 11468

12467

/ 12098

12049

/ 11680

12049

/ 11680

12049

/ 11680

SUMA

*nieczynne,

przy różnych dostępnościach w okresie zimowym i letnim oznaczono: okres zimowy/okres letni

Źródło: PSE S.A., opracowanie własne ARE S.A.

Ze względu na ograniczenia w przesyle mocy pomiędzy krajowymi systemami elektroenergetycznymi zdolności techniczne

przesyłu energii elektrycznej nie zawsze są równe realnym zdolnościom handlowym. Ograniczenia te mają różnoraki charakter,

począwszy od prac remontowych, po ograniczenia wprowadzane przez operatorów systemów przesyłowych w celu

zapewnienia bezpieczeństwa pracy sieci.

Zgodnie z unijnym rozporządzeniem ws. wewnętrznego rynku energii elektrycznej8 najpóźniej do końca 2025 r. operatorzy

systemów przesyłowych zobowiązani są do udostępniania minimum 70% transgranicznych zdolności przesyłowych (przy

zachowaniu kryteriów bezpiecznej pracy sieci elektroenergetycznej).

1.12.2. Prognozy zdolności gazowych połączeń przesyłowych

W 2015 r. maksymalna zdolność krajowego systemu przesyłowego (KSP) do odbioru gazu ziemnego wynosiła ponad

25,8 mld m3 rocznie. W 2016 r. oddano do użytku terminal regazyfikacji LNG w Świnoujściu z roczną przepustowością ok.

5 mld m3.

Jako kluczowe projekty inwestycyjne, zapewniające dywersyfikację źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego, traktowane są

budowa Baltic Pipe – przepustowość ok. 10 mld m3 rocznie w kierunku Polski oraz 3 mld m3 w kierunku Danii i Szwecji

(obejmuje budowę połączenia Norwegia-Dania, Dania-Polska i rozbudowę polskiego i duńskiego systemu przesyłowego

w celu podniesienia zdolności przesyłowych); rozbudowa terminala LNG w Świnoujściu – zdolność regazyfikacji ok.

8 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego

energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE

Wnioski z analiz prognostycznych

8,3 mld m3, budowa terminalu regazyfikacyjnego typu FSRU w rejonie Zatoki Gdańskiej, połączenie międzysystemowe ze

Słowacją – przepustowość 5,7, mld m3 w kierunku Polski oraz 4,7 mld m3 w kierunku Słowacji; połączenie międzysystemowe

z Litwą – 1,9 mld m3 w kierunku Polski i 2,4 mld m3 w kierunku Litwy. Ponadto, w przypadku zainteresowania rynkowego

możliwa jest także realizacja połączeń międzysystemowych z Czechami i Ukrainą.

Tabela 25. Parametry transgranicznych punktów wejścia do gazowego systemu przesyłowego

połączenie

punkt graniczny

wejście /

wyjście

2020

2025

2030

2035

2040

Terminal

LNG

Terminal LNG

wejście

4 993,2

8 300

8 300

8 300

8 300

Niemcy

GCP WE (Lasów, Gubin)

wejście

1 594,3

1 594,3

1 594,3

1 594,3

1 594,3

Niemcy

GCP WY (Lasów Rewers,

Kamminke)

wyjście

440,8

440,8

440,8

440,8

440,8

Czechy

Branice

wejście

1,4

1,4

1,4

1,4

1,4

Czechy

Cieszyn*

wejście

587,2

587,2

587,2

587,2

587,2

Ukraina

Drozdowicze

wejście

4 380,0

4 380,0

4 380,0

4 380,0

4 380,0

Ukraina

Hermanowice kier. Ukraina**

wyjście

02

02

02

02

02

Białoruś

Tietierowka k/Białegostoku

wejście

236,5

236,5

236,5

236,5

236,5

Białoruś

Wysokoje k/Janowa

Podlaskiego

wejście

5 475,0

5 475,0

5 475,0

5 475,0

5 475,0

Białoruś

Kondratki k/Białegostoku

EUROPOL

wejście

33 741,2

33 741,2

33 741,2

33 741,2

33 741,2

Niemcy

Mallnow k/Słubic EUROPOL

wyjście

30 602,4

30 602,4

30 602,4

30 602,4

30 602,4

Niemcy

Mallnow k/Słubic EUROPOL

rewers

wejście

6 132,0

6 132,0

6 132,0

6 132,0

6 132,0

Jamał

PWP

wejście

9 076,1

9 076,1

9 076,1

9 076,1

9 076,1

Dania

Baltic Pipe

wejście

0

10000

10000

10000

10000

Dania

Baltic Pipe

wyjście

0

3000

3000

3000

3000

Słowacja

GIPS

wejście

0

5700

5700

5700

5700

Słowacja

GIPS

wyjście

0

4700

4700

4700

4700

Litwa

GIPL

wejście

0

1900

1900

1900

1900

Litwa

GIPL

wyjście

0

2400

2400

2400

2400

FSRU

FSRU

wejście

0

4500

4500

4500

4500

* wartość obliczona przy uwzględnieniu zmienności sezonowej; ** brak zdolności ciągłych, Zdolność przerywana warunkowo ciągła: 1463–

2190 mln m3/rok, wartości powyżej 1 463 mln m3/rok w zależności od uzgodnień pomiędzy GAZ-SYSTEM a Ukrtransgaz.

Źródło: opracowanie własne.

Wnioski z analiz prognostycznych

1.13.

Prognozy emisji zanieczyszczeń

Prognozowane wielkości emisji uwzględniają pełną implementację w Polsce dyrektywy o emisjach przemysłowych (IED)9 oraz

innych istniejących i projektowanych przepisów dotyczących ograniczania emisji pochodzącej za spalania paliw w instalacjach

stacjonarnych i środkach transportu (m.in. dyrektywy w sprawie średnich obiektów spalania – MCP). Przyjęto również,

że do 2040 r. zostanie kompleksowo rozwiązany problem emisji zanieczyszczeń z gospodarstw domowych i kotłowni

lokalnych, w wyniku czego emisyjność tego sektora będzie zbliżona do emisyjności sektora energetyki zawodowej

i przemysłowej.

Zintegrowane wskaźniki emisji SO2, NOx i pyłu PM10 dla spalania poszczególnych typów paliw oszacowano m.in. na podstawie

wytycznych EMEP/EEA10 oraz krajowych publikacji dotyczących indywidualnych źródeł spalania.

Uzyskane wyniki prognoz na 2030 r. w zakresie emisji SO2 i NOx w wyniku realizacji PEP2040 korespondują z docelowymi

pułapami emisji na 2030 r., określonymi dla Polski w dyrektywie NEC11. W przypadku braku realizacji PEP2040 krajowe

pułapy dla SO2 i NOx w 2030 r. nie będą dotrzymane. Ich dotrzymanie będzie możliwe w późniejszym terminie niż przewiduje

to dyrektywa NEC, prawdopodobnie dopiero po 2035 r. Dane dla emisji ogółem przedstawiono na rysunku na kolejnej stronie.

Tabela 26. Prognozy emisji głównych zanieczyszczeń powietrza oraz dwutlenku węgla w 2030 i 2040 r.

2030

scenariusz

bilans emisji

SO2

NOx

2040

PM10

tys. t

Realizacja PEP2040

Brak realizacji PEP2040

CO2

SO2

NOx

PM10

tys. t

mln t

ogółem

319

455

147

268

181

377

spalanie paliw

312

394

109

246

174

ogółem

471

574

197

353

345

spalanie paliw

464

513

159

327

338

CO2

mln t

103

209

316

65

187

485

155

292

424

117

267

Źródło: opracowanie własne ATMOTERM S.A.

W zakresie redukcji emisji dwutlenku węgla względem 1990 r., przeprowadzone prognozy dają wyniki przedstawione w niżej

zamieszczonej tabeli. W 2040 r. realizacja PEP2040 pozwala na redukcję aż 45% emisji CO 2 w porównaniu z 1990 r. To ok.

80 mln t CO2 mniej niż w przypadku braku realizacji PEP2040.

Tabela 27. Prognozowane redukcje emisji dwutlenku węgla (bez sektora LULUCF) względem 1990 r.

emisja CO2 z 1990 r.

scenariusz

emisja CO2 w 2030 r.

emisja CO2 w 2040 r.

[mln t]

[mln t]

redukcja wzgl. 1990 r.

[mln t]

redukcja wzgl. 1990 r.

Realizacja PEP2040

377

268

29%

209

45%

Brak realizacji PEP2040

377

353

6,4%

292

23%

Źródło: opracowanie własne ATMOTERM S.A.

9 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych – ang. Idustrial

Emissions Directive (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola).

10 The EMEP/EEA air pollutant emission inventory guidebook 2016.

11 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów

zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE

Wnioski z analiz prognostycznych

700

[tys. t] i [mln t ] dla CO2

600

500

455

400

377

319

268

300

200

209 mln t

181

147

103

100

0

SO2

NOx

PM10

CO2

SO2

NOx

2030

PM10

CO2

2040

Realizacja PEP2040

Brak realizacji PEP2040

Rysunek 11. Prognozy emisji głównych zanieczyszczeń powietrza [tys. t] oraz dwutlenku węgla [ mln t] w 2030 i 2040 r.

Przeanalizowano także kluczowe wskaźniki emisji w podziale na ETS i non-ETS. Tabela i wykres poniżej wskazują

przewidywany systematyczny spadek emisji gazów cieplarnianych w prognozowanym okresie zarówno w zakresie ETS, jak

i non-ETS. Jedynie dla non-ETS na przestrzeni lat 2015–2020 prognozowany jest wzrost wynikający z rosnącej aktywności

w transporcie. W systemie ETS przewiduje się redukcję gazów cieplarnianych w latach 2005–2030 na poziomie 25%.

Tabela 28. Prognoza emisji gazów cieplarnianych w podziale na sektory ETS i non-ETS [kt CO2eq]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

Ogółem

bez uwzględnienia LULUCF

403 424,4

411 668,7

390 444,6

384 247,1

363 471,0

336 252,8

295 011,5

271 109,8

EU ETS

223 440,9

199 726,9

198 696,5

188 921,1

181 772,1

169 525,1

137 797,5

121 846,5

Non-ETS (ESD)

179 983,5

211 941,8

191 748,1

195 326,1

181 698,9

166 727,7

157 214,0

149 263,3

Źródło: opracowanie własne ATMOTERM S.A., dane historyczne: KOBIZE

250 000

[kt CO2eq]

200 000

EU ETS

150 000

Non-ETS (ESD)

100 000

50 000

0

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

Rysunek 12. Prognoza emisji gazów cieplarnianych w podziale na sektory ETS i non-ETS [kt CO2eq]

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. jest silnie ukierunkowana na ograniczenie emisji w podsektorze wytwarzania energii

elektrycznej i ciepła. Działania nakierowane na ten cel skutkują zarówno znaczącymi spadkami emisyjności CO2 tego

podsektora, jak i kluczowych zanieczyszczeń. Tabele i rysunki poniżej obrazują systematyczny spadek tych wskaźników, które

w okresie 2005–2040 ulegają znaczącemu zmniejszeniu. Wszystkie wskaźniki w 2040 r. będą niższe o 61–91% w stosunku

do 2005 r., a w okresie 2020–2040 ulegną zmniejszeniu o około połowę.

Wnioski z analiz prognostycznych

Wzrost emisji pyłów w okresie 2015–2020 spowodowany jest wzrostem zapotrzebowania na energię. Jednakże zostaje to

zniwelowane w kolejnych latach wycofaniami starych mocy węglowych, które zastąpione są wysokosprawnymi

konwencjonalnymi jednostkami wytwórczymi na węgiel i gaz ziemny o znacznie niższej emisyjności, wzrostem wykorzystania

energetyki odnawialnej, a latach 30-tych, także uruchomieniem bloków jądrowych.12

Tabela 29. Prognoza emisji zanieczyszczeń z produkcji energii elektrycznej i ciepła [kt] oraz intensywność emisji CO2 dla produkcji energii

elektrycznej i ciepła [t CO2eq./MWh]

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

NOx (jako NO2) [kt]

291,2

278,9

214,5

151,7

126,3

116,8

87,9

73,9

SOx (jako SO2) [kt]

820,2

507,0

398,7

158,7

132,2

122,2

91,9

77,4

PM2.5 [kt]

15,3

9,4

6,9

10,0

8,3

7,7

5,8

4,9

PM10 [kt]

29,8

17,6

12,2

16,9

14,0

13,0

9,8

8,2

CO2 [t CO2eq./MWh]

0,685

0,664

0,669

0,541

0,509

0,461

0,334

0,268

[kt]

[kt]

Źródło: opracowanie własne ATMOTERM S.A., dane historyczne: KOBIZE

900

35

800

700

600

NOx (jako NO2)

30

SOx (jako SO2)

25

500

PM10

20

400

15

300

200

10

100

5

0

PM2.5

0

2005 2010 2015 2020 2025 2030 2035 2040

2005 2010 2015 2020 2025 2030 2035 2040

Rysunek 13. Prognoza emisji zanieczyszczeń z produkcji energii elektrycznej i ciepła – NOx, SOx oraz pyłów – PM2,5 i PM10 [kt]

0,8

0,7

CO2

[t CO2eq./MWh]

0,6

0,5

0,4

0,3

0,2

0,1

0,0

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

Rysunek 14. Intensywność emisji CO2 dla produkcji energii elektrycznej i ciepła [t CO2eq./MWh]

12 Szerszy zakres prognoz, obejmujący całą gospodarkę znajduje się w zał. 2 (rozdział 5.1.2) do Krajowego planu na rzecz energii i klimatu

na lata 2021-2030.

Wnioski z analiz prognostycznych

1.14.

Prognoza nakładów inwestycji związanych ze zmianami w sektorze energii

Transformacja energetyczna Polski do 2040 r. prowadząca do dywersyfikacji struktury energy mix w sposób akceptowalny

społecznie, przy jednoczesnym zagwarantowaniu bezpieczeństwa energetycznego, utrzymaniu konkurencyjności gospodarki

oraz ograniczeniu oddziaływania na środowisko wymagać będzie ogromnych nakładów inwestycyjnych których skala może

osiągnąć w latach 2021–2040 ok. 1 613 mld PLN. Taka skala kosztów stanowić będzie ogromne wyzwanie dla całej

gospodarki.

Ewolucja polskiego sektora energetycznego w kierunku niskoemisyjnym będzie procesem długotrwałym i bardzo kosztownym.

Proces ten musi zostać rozłożony w czasie ze względu na techniczne możliwości budowy i przyłączania nowych źródeł.

Ponadto musi przebiegać w taki sposób, aby możliwym było łagodzenie skutków gospodarczych i społecznych z niego

wynikających. W szczególności działania nie mogą prowadzić do pogłębienia ubóstwa energetycznego, co nastąpić może

w sytuacji zbyt wysokich kosztów ponoszonych za energię. Ochroną i wsparciem muszą zostać objęte także regiony,

które odniosą największe straty w wyniku zmniejszania udziału węgla w wytwarzaniu energii, w ramach tzw. sprawiedliwej

transformacji.

W tabeli poniżej przestawiono nakłady inwestycyjne w całej gospodarce, a następnie w poszczególnych podsektorach. Pozycja

„nakłady inwestycyjne w całym sektorze paliwowo-energetycznym” obejmuje w szczególności nakłady w sektorze

elektroenergetycznym, ciepłowniczym, gazowym, paliwowym. Sumy w tabelach ujęto w perspektywie od 2021 r., natomiast

pełen zakres analizy obejmował nakłady od 2016 r.

Tabela 30. Prognozowane nakłady inwestycyjne w związane z energią w całej gospodarce w latach 2016–2040 [mln PLN’2018]

2016–2020

2021–2025

2025–2030

2031–2035

2036–2040

2021–2040

nakłady inwestycyjne związane

z energią w gospodarce krajowej

429 436

453 301

431 948

391 402

336 272

1 612 924

nakłady inwestycyjne w całym sektorze

paliwowo-energetycznym

242 443

204 280

207 140

238 346

217 828

867 594

nakłady inwestycyjne związane z energią

w sektorach pozaenergetycznych

(przemysł, gosp. domowe, usługi,

transport i rolnictwo)

186 993

249 021

224 808

153 057

118 444

745 330

Źródło: opracowanie własne ARE S.A.

Tabela poniżej przedstawia sposób w jaki kształtują się nakłady inwestycyjne w poszczególnych podsektorach paliwowoenergetycznych w latach 2016–2040.

Tabela 31. Prognozowane nakłady inwestycyjne w sektorze energetycznym – w podziale na podsektory [mln PLN’2018]

sektor

2016–2020

2021–2025

2025–2030

2031–2035

2036–2040

2021–2040

wytwarzanie energii elektrycznej

92 272

52 932

55 298

107 972

103 457

319 659

przesył i dystrybucja energii

elektrycznej

38 438

45 309

47 635

44 188

42 895

180 026

wytwarzanie ciepła systemowego

9 959

12 470

14 433

10 251

5 598

42 751

dystrybucja ciepła systemowego

5 719

6 721

5 238

4 341

3 637

19 937

gazownictwo

43 085

28 446

28 446

18 781

18 781

94 454

paliwa ciekłe

44 035

48 033

49 782

44 448

42 827

185 091

górnictwo węgla kamiennego

i brunatnego

8 935

10 369

6 308

8 365

634

25 676

łącznie

242 443

204 280

207 140

238 346

217 828

867 594

Nakłady inwestycyjne na wytwarzanie energii elektrycznej obejmują modernizację i rozbudowę sektora wytwarzania energii

elektrycznej (elektrownie i elektrociepłownie, magazyny energii, DSR, koszty dostosowania do IED/BREF).

Nakłady na przesył i dystrybucję energii elektrycznej obejmują środki na rozbudowę i modernizację sieci przesyłowej

i dystrybucyjnej, w tym wzmocnienie sieci dystrybucyjnej pod kątem rozwoju OZE, elektromobilności oraz instalacji

Wnioski z analiz prognostycznych

inteligentnych liczników w 80% gospodarstw domowych do 2028 r., z wykorzystaniem planów rozwoju sieci przesyłowych

i dystrybucyjnych przedstawianych przez operatorów.

Nakłady inwestycyjne na wytwarzanie ciepła systemowego obejmują modernizację i budowę nowych ciepłowni

dostarczających ciepło do sieci ciepłowniczych (bez ciepłowni przemysłowych produkujących ciepło na potrzeby zakładów

macierzystych). Natomiast w pozycji dystrybucja ciepła systemowego wskazano nakłady inwestycyjne na rozwój

i modernizację sieci ciepłowniczych.

Pozycja „gazownictwo” obejmuje nakłady na inwestycje w sektorze według planów spółek gazowniczych. Nakłady

inwestycyjne związane w sektorze paliw ciekłych przyjęto na podstawie danych raportowanych przez działające na polskim

rynku, obejmują inwestycje wskazane w PEP2040.

Pozycja „górnictwo węgla kamiennego i brunatnego” obejmuje nakłady inwestycyjne związane z realizacją Programu dla

sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce ze stycznia 2018 r. oraz Programu dla sektora górnictwa węgla brunatnego

w Polsce z maja 2018 r. Uwzględniono koszty rekultywacji wyrobisk.

Poniżej przedstawiono szczegółowo nakłady w sektorze elektroenergetycznym. Większość nakładów przypada na okres

2030–2040, kiedy wycofana jest większość istniejących bloków węglowych, które zastępowane będą jednostkami jądrowymi,

gazowymi oraz źródłami odnawialnymi. W tym samym okresie trzeba będzie wymienić znaczną część obecnie pracujących

jednostek wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych. Wymagane nakłady inwestycyjne na źródła odnawialne dla całego

okresu 2021–2040 oszacowano na ok. 58% całkowitych nakładów inwestycyjnych w sektorze wytwórczym energii elektrycznej.

Rysunek na kolejnej stronie przedstawia rozkład nakładów w sektorze wytwórczym wg paliw.

Prognozowane nakłady inwestycyjne w podsektorze przesyłu i dystrybucji są to koszty rozbudowy lub wzmocnienia sieci

związane z wprowadzeniem nowych mocy do systemu (tabela poniżej). Szacowanie tej kategorii kosztów obarczone jest

dużym stopniem niepewności ze względu na wiele czynników warunkujących składowe kosztów – od lokalizacji źródeł,

przez długość linii i moc znamionową sieci, po teren ich lokalizacji.

Tabela 32. Prognozowane nakłady inwestycyjne w sektorze elektroenergetycznym w latach 2016–2040 [mln PLN’2018]

2016–2020

2021–2025

2025–2030

2031–2035

2036–2040

2021–2040

92 272

52 932

55 298

107 972

103 457

319 659

elektrownie

67 184

36 211

41 808

97 030

87 923

262 972

elektrociepłownie

17 290

14 623

12 591

8 957

12 996

49 167

DSR/magazyny en.

112

290

900

1 984

2 538

5 712

dost. do IED/BREF

7 687

1 809

0

0

0

1 809

węglowe

41 697

10 115

0

1 299

2 016

13 430

gazowe

7 729

11 354

2 672

8 146

5 870

28 042

jądrowe

0

0

0

52 904

26 452

79 355

łącznie nakłady na moce wytwórcze

wg rodzaju

wg paliw

inne

3 138

2 438

2 019

3 115

4 799

12 370

odnawialne

39 709

29 025

50 607

42 509

64 320

186 460

wodne

497

1 433

543

543

543

3 061

wiatrowe

26 978

8 328

33 762

24 887

45 331

112 308

fotowoltaiczne

9 061

9 746

7 503

12 745

12 830

42 825

biomasa

1 840

5 962

5 014

421

1 259

12 655

biogaz

1 332

3 555

3 786

3 913

4 357

15 612

38 438

45 309

47 635

44 188

42 895

180 026

łącznie nakłady na inf. sieciową

sieć przesyłowa

6 299

7 868

13 100

10 740

10 859

42 567

sieć dystrybucyjna

32 139

37 441

34 535

33 447

32 036

137 459

łącznie nakłady

w elektroenergetyce

130 710

98 241

102 933

152 159

146 351

499 685

Źródło: opracowanie własne ARE S.A.

Wnioski z analiz prognostycznych

120 000

[mln PLN'2018]

100 000

80 000

60 000

40 000

20 000

0

2016-2020

Węglowe

2021-2025

Gazowe

Jądrowe

2025-2030

Inne paliwa

2031-2035

2036-2040

źródła odnawialne

Rysunek 15. Prognozowane nakłady inwestycyjne w sektorze wytwórczym w latach 2016–2040 [mln EUR’2016]

Następna tabela przedstawia rozkład nakładów w sektorze ciepłownictwa. Najwyższy poziom nakładów zostanie poniesiony

w latach 2021–2030, co związane jest z priorytetem zwiększania wykorzystania ciepłownictwa sieciowego.

Tabela 33. Prognozowane nakłady inwestycyjne w ciepłownictwie [mln PLN’2018]

2016–2020

2021–2025

2025–2030

2031–2035

2036–2040

2021–2040

łącznie nakłady na moce wytwórcze

(komercyjne, bez przemysłowych)

9 959

12 470

14 433

10 251

5 598

42 751

kotły ciepłownicze

1 322

5 668

10 619

1 089

3 315

20 691

magazyn ciepła

57

128

0

29

0

157

modernizacja źródeł

8 581

6 674

3 814

9 132

2 283

21 903

nakłady na rozbudowę

i modernizację sieci ciepłowniczych

5 719

6 721

5 238

4 341

3 637

19 937

łącznie nakłady w ciepłownictwie

15 677

19 190

19 671

14 592

9 235

62 688

Źródło: opracowanie własne ARE S.A.

Wnioski z analiz prognostycznych

2. Wnioski

z

analizy

prognostycznej

dla

sektora

elektroenergetycznego z uwzględnieniem wysokich cen uprawnień do

emisji CO2 oraz kosztów środowiskowych i systemowych

Mając na uwadze zmiany otoczenia, jakie zaszły od końca 2019 r., przeprowadzono prognozę dla sektora

elektroenergetycznego, w której założono ambitniejsze cele polityki energetyczno-klimatycznej UE. Przyjęto w nim

prognozę znacznie wyższych cen uprawnień do emisji CO2 autorstwa Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania

Emisjami (KOBiZE), co wpłynęło bezpośrednio na zmniejszenie ekonomicznej efektywności wykorzystania majątku

wytwórczego źródeł opartych o paliwa kopalne. Prognoza odnosi się wyłącznie do sektora elektroenergetycznego i jest spójna

z prognozami przedstawionymi w wariancie strategicznym w Programie polskiej energetyki jądrowej, przyjętym przez Radę

Ministrów w dn. 2 października 2020 r.

Ponadto, przedstawiona w dokumencie prognoza jest wynikiem modelu analitycznego (metodyka kosztu całkowitego), który

minimalizuje całkowity koszt generowany przez system elektroenergetyczny, również z uwzględnieniem odpowiednio

alokowanych kosztów zewnętrznych, tj. kosztów środowiskowych, odzwierciedlających negatywny wpływ systemu

energetycznego na środowisko, oraz kosztów systemowych generowanych w szczególności przez niestabilne odnawialne

źródła energii Włączenie tych kosztów do modelu analitycznego pozwoliło na wyznaczenie miksu energetycznego, który nie

tylko uwzględnia bardzo ambitne cele polityki klimatycznej przyjęte na poziomie UE, ale również pozwala na efektywne

wykorzystanie majątku wytwórczego, jednocześnie zapewniając poziom odpowiedniej rezerwy w systemie. Wyniki

przedstawione w poniższym załączniku można interpretować jako przybliżenie optymalnego pod kątem ekonomicznospołecznym miksu energetycznego, do którego wdrożenia w warunkach rynkowych potrzebne są dodatkowe regulacje

alokujące koszty zewnętrzne do źródeł generujących te koszty.

2.1.

a.

Główne założenia

Ścieżki cen uprawnień do emisji CO2

Rosnące ambicje klimatyczne wspólnoty coraz mocniej przyczyniają się do wzrostu cen uprawnień do emisji w systemie EU

ETS, istotnie pogarszając kondycję finansową polskiego sektora elektroenergetycznego. Zgodnie z estymacjami KOBiZE13,

podniesienie celu redukcyjnego UE w skrajnym przypadku może spowodować nawet trzykrotny wzrost cen uprawnień do

emisji CO2 w 2030 r. w porównaniu do cen z roku 2020. Dodatkowy scenariusz prognostyczny przedstawiony w niniejszym

załączniku PEP2040 wskazuje zakładane kierunki rozwoju sektora elektroenergetycznego przy założeniu celu redukcyjnego

50% GHG .

Tabela 34. Ścieżki cenowe uprawnień do emisji CO2 [EUR2018/tCO2]

2020

2025

2030

2035

2040

Ścieżka cenowa wykorzystana do opracowania KPEiK

17

21

30

35

40

Ścieżka cenowa przy celu redukcji 50% GHG w 2030 r.

25

35

54

60

60

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska na podstawie prognoz Centrum Analiz Klimatyczno-Energetycznych KOBiZE i założeń KPEiK

Prognozy cen uprawnień do emisji CO2 przyjęte w niniejszym scenariuszu na poziomie 54 EUR/tCO2 w 2030 r. są zbieżne

z przedstawionymi przez KE projekcjami do oceny skutków 2030 Climate Target Plan14 uwzględniającego cel 55% redukcji

emisji GHG do 2030 r. Prognozowane przez KE ceny uprawnień do emisji CO2 wynoszą w 2030 r. w zależności od scenariusza

32-65 EUR/tCO2.

13 Zmiana celów redukcyjnych oraz cen uprawnień do emisji wynikająca z komunikatu nt. Europejskiego Zielonego Ładu, Centrum Analiz

Klimatyczno-Energetycznych (CAKE) KOBIZE, Warszawa, marzec 2020 r.

SWD(2020) 176 final, 17 wrzesień 2020 r. (Table 28: Overview of key modelling results, str. 130), dostęp: https://eurlex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:749e04bb-f8c5-11ea-991b-01aa75ed71a1.0001.02/DOC_1&format=PDF

Wnioski z analiz prognostycznych

b.

Ścieżki cen ropy naftowej, gazu ziemnego, węgla i uranu

Do obliczeń modelowych zaktualizowano ścieżki cenowe paliw kopalnych, wykorzystując prognozy Międzynarodowej Agencji

Energii (MAE) – WEO 201915, scenariusz „Stated Policies EU”. Prognozy zostały zestawione poniżej w tabeli i przedstawione

na wykresie.

Tabela 35. Ścieżki cenowe paliw kopalnych [EUR2018/GJ]

Ropa naftowa

2020

2025

2030

2035

2040

10,7

12,0

13,0

14,2

15,2

Gaz ziemny

6,2

6,4

6,4

6,7

7,1

Węgiel kamienny

2,9

2,5

2,6

2,6

2,6

Uran

0,5

0,5

0,5

0,5

0,6

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska na podstawie MAE World Energy Outlook 2019, scenariusz Stated Policies EU

c.

Metodyka „kosztu całkowitego”

Do opracowania niniejszego scenariusza wykorzystano „metodykę kosztu całkowitego” (MKC) różniącą się istotnie od

inwestorskiego rachunku ekonomicznego. Nadrzędnym celem MKC jest minimalizowanie całkowitych kosztów ponoszonych

przez gospodarkę i społeczeństwo z tytułu wytwarzania energii, przy uwzględnieniu pośrednich kosztów funkcjonowania

sektora energetycznego, a także wymagań systemowych (technicznych) i środowiskowych. Powstające przy produkcji energii

elektrycznej efekty uboczne, takie jak emisja zanieczyszczeń czy niezbilansowanie systemu, obarczają strony trzecie częścią

kosztów działalności elektrowni, które nie są uwzględniane w koszcie energii na etapie podejmowania decyzji inwestycyjnej.

Wspomniane efekty uboczne tworzą grupę kosztów zewnętrznych do których zaliczane są: koszty systemowe (rezerwa mocy,

sieci, bilansowanie), środowiskowe (zdrowie, ekosystem) i makroekonomiczne (bezpieczeństwo, bilans import-eksport,

zatrudnienie).

„Metodyka kosztu całkowitego” przypisuje koszty zewnętrzne bezpośrednio do ich źródła, dążąc do sprawiedliwego rozdziału

kosztu między inwestorów, odbiorców końcowych i pozostałych uczestników rynku energii. Miks energetyczny,

zoptymalizowany pod kątem kosztu całkowitego, pozwala na efektywne wykorzystanie dostępnych zasobów, co przekłada się

na poprawę konkurencyjności cenowej polskich przedsiębiorstw na rynku międzynarodowym i rodzimym oraz pozwala na

zmniejszenie ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych. Wykorzystywany powszechnie rachunek inwestorski

ukierunkowany jest z kolei na maksymalizację indywidualnych zysków inwestora. W takim modelu koszty zewnętrzne

wytwarzania energii nie są uwzględniane jako koszt inwestora i są przenoszone na pozostałych uczestników rynku oraz

odbiorców końcowych. Prowadzi to do powstania miksu energetycznego, który może być nieoptymalny pod względem

kosztowym dla społeczeństwa.

Rolą państwa jest opracowanie strategii godzącej zarówno interes odbiorców końcowych, jak i interes inwestorów sektora

energetycznego. Ze względu na niekompletne odwzorowanie kosztów w obecnie funkcjonującym rynku energii, potrzebne są

działania regulacyjne umożliwiające racjonalne ograniczenie kosztów zewnętrznych. Administracja rządowa ma na celu

kreowanie optymalnych mechanizmów rynkowych, które umożliwią inwestorom zrealizowanie inwestycji założonych w strategii

oraz otrzymanie uzasadnionego zwrotu z zainwestowanego kapitału, z jednoczesnym poszanowaniem wpływu na środowisko

i pozostałych uczestników rynku (aspekty systemowe). Końcowym efektem zastosowania MCK jest uzyskanie minimalnej ceny

energii, przy której odbiorca końcowy kupując energię elektryczną spłaca nakłady inwestycyjne oraz koszty operacyjne sektora

energetycznego, bez konieczności ponoszenia nieuzasadnionych technicznie i ekonomicznie kosztów zewnętrznych. Rysunek

poniżej przedstawia mechanikę MCK.

15 World Energy Outlook 2019 (WEO 2019), Międzynarodowa Agencja Energii, 2019.

Wnioski z analiz prognostycznych

dysponowalnych, niezbędnych do zabezpieczenia niestabilnej generacji OZE, zwiększa całkowity koszt produkcji energii z

systemu elektroenergetycznego. W Metodyce kosztu całkowitego, ze względu na niezmienność WACC poszczególnych

technologii w całym okresie prognozy, koszty profilowe waloryzujące zmianę efektywności wykorzystania majątku zostały w

całości przypisane do niesterowalnych OZE, będących źródłem zaburzenia opłacalności pozostałych uczestników systemu.

Koszty te zostały uwzględnione w modelowaniu w sposób dynamiczny – rosną wraz ze wzrostem penetracji poszczególnych

źródeł niesterowalnych w produkcji energii elektrycznej. Optymalizator buduje niestabilne źródła OZE uwzględniając spadek

kosztów technologii i wzrost kosztów systemowych, wyznaczając optymalną ilość tych źródeł poprzez minimalizację

całkowitych kosztów rozwoju systemu elektroenergetycznego

e.

Koszty środowiskowe

Racjonalne ograniczanie negatywnego wpływu sektora energii na środowisko oraz zdrowie obywateli wymaga identyfikacji,

wyceny, a następnie uwzględnienia wszystkich kosztów środowiskowych przy optymalizacji krajowej strategii energetycznej.

Identyfikacja negatywnych efektów środowiskowych, skojarzonych z produkcją energii elektrycznej, została przeprowadzona

w pełnym cyklu produkcyjnym uwzględniając wydobycie surowców energetycznych, transport, konwersję i finalne

wykorzystanie energii. Wykorzystane w analizie badania16 pozwoliły na przybliżoną ocenę ekonomiczną wpływu sektora

elektroenergetycznego na ludzkie zdrowie, ekosystem oraz wielkość upraw rolniczych.

Modelowa analiza rozpoczyna się od określenia wielkości emisji toksycznych substancji, takich jak pyły zawieszone (PM2.5,

PM10), tlenki siarki (SOx), tlenki azotu (NOX) czy metale ciężkie, oraz energii emitowanej w formie szkodliwego hałasu, ciepła

lub promieniowania. Za pośrednictwem modeli matematycznych określany jest promień rozproszenia szkodliwych czynników

wokół elektrowni oraz natężenie negatywnych efektów środowiskowych w badanym obszarze. Na podstawie funkcji

określających wpływ koncentracji poszczególnych efektów na jakość powietrza, wody pitnej, gleby oraz upraw rolniczych

wyznaczany jest wzrost prawdopodobieństwa występowania chorób oraz degradacji okolicznych ekosystemów. Otrzymane

współczynniki pozwalają na przeprowadzenie jednostkowej wyceny wpływu emisji na zdrowie oraz środowisko. Obliczone

w ten sposób wskaźniki kosztowe wykorzystywane są jako składowe kryterium optymalizacji ekonomicznej sektora.

16 NEEDS (2004-2008) – New Energy Externalities Developments for Sustainability http://www.needs-project.org/; European Commission

(1990-2005), External Costs of Energy – http://www.externe.info

Wnioski z analiz prognostycznych

2.2.

Prognozowane zapotrzebowanie na energię elektryczną i moc maksymalną netto

Prognozowane zapotrzebowanie na energię elektryczną i na moc maksymalną netto, które zostało wykorzystane

w scenariuszu jest zbieżne z prognozą zawartą w opracowanym przez Operatora Systemu Przesyłowego i zatwierdzonym

przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki 28 maja 2020 r. Planie rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego

zapotrzebowania na energię elektryczną na lata 2021–2030. Prognoza została wykonana w oparciu o oszacowanie zużycia

energii finalnej w Polsce w perspektywie długoterminowej. W ramach analizy uwzględniono szereg makroczynników

wpływających na strukturę zużycia energii w sektorze gospodarstw domowych, transportu, przemysłu i usług, zmiany

zachodzące w obszarze efektywności energetycznej, prognozy wzrostu Produktu Krajowego Brutto w poszczególnych

sektorach, zmiany technologiczne i konsumenckie oraz zmiany wynikające z regulacji unijnych w zakresie osiągnięcia przez

Polskę wymaganego celu OZE w końcowym zużyciu energii brutto. Wzięto pod uwagę zmiany strukturalne, tj. przede

wszystkim rozwój rynku pojazdów elektrycznych oraz pomp ciepła.

Oszacowano, że krajowe zapotrzebowanie na energię elektryczną netto wyniesie ponad 181 TWh w 2030 r. i ponad 204 TWh

w 2040 r. Popyt na moc maksymalną wyniesie prawie 28 GW w 2030 r. i ponad 31 GW w 2040 r. Całkowity wzrost

zapotrzebowania na energię elektryczną netto w latach 2020–2040 wynosi 27,7%. Zapotrzebowanie na moc szczytową w tym

okresie wzrośnie o 27,8%.

Tabela 36. Prognoza zapotrzebowania na energię elektryczną netto i na moc netto w szczycie rocznym [GW]

2020

159,9

24,5

zapotrzebowanie na energię elektryczną netto [TWh]

zapotrzebowanie na moc netto w szczycie rocznym [GW]

2025

170,1

25,9

2030

181,1

27,7

2035

191,9

29,5

2040

204,2

31,3

Źródło: Plan rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na energię elektryczną na lata 2021–2030, PSE S.A

35

[GW]

30

25

24,5

25,9

27,7

29,5

31,3

250

[TWh]

200

159,9

170,1

181,1

191,9

204,2

150

20

15

100

10

50

5

0

2020

2025

2030

2035

0

2040

Rysunek 17. Prognoza zapotrzebowania moc szczytową netto

2020

2025

2030

2035

Rysunek 18. Prognoza zapotrzebowania na energię elektryczną

Wnioski z analiz prognostycznych

2.3.

Prognozowana struktura mocy zainstalowanej netto

Wyniki modelu optymalizacyjnego wskazują, że moc osiągalna netto źródeł wytwarzania wzrosła do ok. 56,6 GW w 2030 r.

i do 60 GW w 2040 r., co oznacza wzrost mocy osiągalnej netto o 38% w stosunku do bieżącego stanu.

Udział źródeł odnawialnych w bilansie mocy urósł z ok. 25% w 2020 r. do ok. 39% w 2030 r. i do około 48% w 2040 r., co

wynika z przyrostu mocy fotowoltaicznych oraz mocy wiatrowych. Moc zainstalowana w elektrowniach wiatrowych morskich

wyniosła około 5,9 GW w 2030 r. oraz docelowo 9,6 GW w 2040 r. Łączna moc w elektrowniach słonecznych (ang.

photovoltaics – PV) wyniosła ok. 5,1 GW w 2030 r. oraz około 10 GW w 2040. Większy rozwój mocy w PV jest ograniczany ze

względu na wysoki koszt systemowy generowany przez tę technologię. Udział mocy gazowych, które ze względu na dużą

elastyczność pracy ma istotne znaczenie dla bilansowania systemu elektroenergetycznego, urósł z aktualnego stanu ok. 5%

do ok. 11% w 2030 r. oraz 24% w 2040 r., przy czym część z zainstalowanych mocy gazowych w 2040 r. stanowią elektrownie

gazowe szczytowe (ang. open cycle gas turbine – OCGT). W strukturze mocy wytwórczych pomiędzy 2030 a 2035 r. pojawia

się pierwszy blok jądrowy o mocy 1,1 GW, a następne w 2-letnich odstępach – do 4,4 GW w 2040 r. W wydłużonej perspektywie

modelu do 2045 r. pojawia się łącznie 6 bloków jądrowych o łącznej mocy 6,6 GW.

Z przyczyn technicznych i ekonomicznych prognoza zakłada duże zmniejszenie mocy zainstalowanej w źródłach węglowych.

Ich udział w systemie elektroenergetycznym zmniejszył się z poziomu aktualnego poziomu ok. 52% do poziomu ok. 37%

w 2030 r., oraz ok. 11% w 2040 r. Harmonogram wycofywań elektrowni systemowych opartych o paliwa węglowe, wynika

z technicznego wyeksploatowania istniejących jednostek oraz kończącego się technicznego czasu życia. Nowe jednostki

węglowe nie powstają ze względu na brak ekonomicznego uzasadnienia, spowodowanego wysokimi cenami uprawnień do

emisji CO2 oraz zaimplementowanymi w modelu kosztami środowiskowymi.

Tabela 37. Prognoza struktura mocy zainstalowanej netto wg technologii do 2040 r. [MW]

2025

2030

2035

2040

ec. węglowe

4 094

3 913

3 095

2 842

ec. gazowe

2 205

2 107

1 667

1 530

ec. gazowe, nowe

480

1 374

2 048

2 943

ec. i el. biomasowe i biogazowe

1 115

1 302

1 442

1 423

el. na węgiel kamienny, istniejące

10 730

10 222

4 986

2 208

el. na węgiel kamienny, ostatnie i nowe

3 480

3 480

3 480

3 480

el. na węgiel brunatny

7 448

7 448

3 812

1 126

el. jądrowe

0

0

2 200

4 400

4 701

4 701

6 701

7 701

0

0

250

3 600

el. wodne

2 419

2 419

2 419

2 419

el. wiatrowe lądowe (on-shore)

9 661

8 663

4 827

6 939

el. gazowe (CCGT)

el. gazowe, szczytowe (OCGT)

el. wiatrowe morskie (off-shore)

0

5 900

9 590

9 590

el. słoneczne (PV)

5 114

5 114

5 114

9 814

razem

51 446

56 642

51 630

60 014

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska, we współpracy z Biurem Obsługi Pełnomocnika Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury

Energetycznej oraz Operatorem Systemu Przesyłowego PSE S.A

1,1

6,0

10,2

10,7

6,3

3,5

3,5

1,4

6,7

7,4

7,4

1,4

2,4

4,7

4,7

1,3

4,8

2,4

2,4

2035

4,8

5,0

3,5

3,8

9,6

8,7

9,7

51,6

5,1

5,1

5,1

51,4

56,6

Rysunek 19. Prognozowana struktura mocy zainstalowanej KSE na lata 2021–2040

0

10

20

[GW]

2,0

41

1,4

2040

4,4

4,4

1,1

3,5

2,2

7,7

2,4

6,9

9,6

9,8

60,0

2,9

3,6

EC węglowe, gazowe i pozostałe

EC gazowe, nowe

EC i EL biomasowe i biogazowe

EL na węgiel kamienny, istniejące

EL na węgiel kamienny, ostatnie i nowe

EL na węgiel brunatny

EL jądrowe

EL gazowe (CCGT)

EL gazowe, szczytowe (OCGT)

EL wodne

EL wiatrowe lądowe

EL wiatrowe morskie

EL słoneczne (PV)

Legenda do wykresu

*Bilanse mocy KSE zaprezentowane na dzień

1 stycznia danego roku kalendarzowego

Monitor Polski

30

40

50

60

70

Wnioski z analiz prognostycznych

Wnioski z analiz prognostycznych

2.4.

Prognoza struktury produkcji energii elektrycznej netto

W modelu optymalizacyjnym przyjęto, że saldo importowo-eksportowe jest zerowe, ze względu na konieczność zapewnienia

samowystarczalności generacji krajowej w przypadku braku dostępności importu energii z zagranicy. Polska nie odpowiada

za dostępność energii z innych państw, dlatego analizy nie mogą opierać bezpieczeństwa dostaw energii na potencjalnym

imporcie. W związku z tym produkcja energii elektrycznej netto odpowiada zapotrzebowaniu i rośnie z aktualnego popytu ok.

160 TWh do poziomu 181,1 TWh w 2030 r. i do poziomu 204,2 TWh w 2040 r.

Największy wzrost w wolumenie produkowanej energii elektrycznej netto wystąpił w przypadku OZE, które w 2040 r. produkują

prawie cztery razy więcej energii elektrycznej niż aktualnie. Udział elektrowni wiatrowych w produkcji energii elektrycznej netto

wyniósł około 26% w 2030 r. (w tym 13% off-shore) i 30% w r. 2040 (19% off-shore). Elektrownie słoneczne produkują 2,5%

energii elektrycznej w roku 2030 oraz 5% w 2040 r.

Podobny do OZE wzrost można zaobserwować dla źródeł gazowych, które ze względu na swoją charakterystykę techniczną

pełnią kluczową funkcję bilansowania systemu elektroenergetycznego. Bieżącego udziału poniżej 10% w produkcji energii

elektrycznej elektrowni gazowych obserwowany jest wzrost do poziomu 24% w roku 2030 oraz prawie 30% w 2040 r.

Ważny udział w produkcji energii elektrycznej stanowi energetyka jądrowa, która od lat 2030–2035 pozwoli zastąpić

wycofywane moce węglowe pracujące w podstawie systemu elektroenergetycznego. Wyniki modelu wykazały, że elektrownie

atomowe produkują około 9% energii elektrycznej w 2035 r. oraz około 16% w 2040 r. Ważną kwestią jest fakt, że energetyka

jądrowa generuje bardzo niski koszt środowiskowy, a także systemowy, co czyni ją bardzo atrakcyjną technologią dla

optymalnego pod kątem kosztu społecznego miksu energetycznego.

Wysokie ceny uprawnień do emisji CO2 oraz koszt środowiskowy powoduje, że w latach 2020–2040 nastąpił wyraźny spadek

w ilości energii elektrycznej produkowanej przez źródła węglowe. Z bieżących ok. 90 TWh elektrownie węglowe wyprodukują

jedynie 11 TWh w roku 2040. Podane ilości energii elektrycznej produkowanej z węgla nie uwzględniają produkcji energii z

elektrociepłowni węglowych. Wielkość ta jest uwzględniona w agregacie odpowiadającym za elektrociepłownie,

uwzględniającym również elektrociepłownie gazowe.

Tabela 38. Prognoza produkcji energii elektrycznej netto [TWh]

2025

2030

2035

2040

biomasa i biogaz

6,6

7,4

8,0

7,5

węgiel kamienny

35,9

26,9

21,8

18,2

węgiel brunatny

50,6

41,0

18,1

4,6

energia jądrowa

0,0

0,0

16,7

33,4

gaz ziemny

45,1

52,6

67,5

67,6

energia wodna

1,8

1,8

1,9

1,8

energia wiatrowa, lądowa

25,4

23,1

14,5

22,1

energia wiatrowa, morska

0,0

24,0

39,2

39,4

energia słoneczna

4,6

4,4

4,3

9,6

razem

170,1

181,1

191,9

204,2

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska, we współpracy z Biurem Obsługi Pełnomocnika Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury

Energetycznej oraz Operatorem Systemu Przesyłowego PSE S.A

Wnioski z analiz prognostycznych

250

[TWh]

200

170

5

150

4

25

2

36

100

0

4

39

23

2

14

2

44

61

204

10

39

2

22

Słońce

Wiatr morski

Wiatr lądowy

Woda

Gaz ziemny

61

Atom

Węgiel brunatny

51

50

181

192

41

33

18

7

10

7

27

26

18

9

8

20

2025

2030

2035

2040

2%

5%

20%

19%

5

6

8

18

Węgiel kamienny

Biomasa i biogaz

Elektrociepłownie

Rysunek 20. Struktura produkcji energii elektrycznej [TWh]

3%

2%

15%

1%

21%

13%

1%

24%

8%

1%

32%

30%

11%

1%

30%

4%

6%

4%

16%

14%

2025

2030

Słońce

Wiatr morski

Wiatr lądowy

Woda

Gaz ziemny

23%

11%

100%

Atom

16%

Węgiel brunatny

5%

4%

2%

3%

4%

Węgiel kamienny

10%

9%

Elektrociepłownie

2035

2040

9%

Rysunek 21. Udział źródeł w strukturze wytwarzania energii elektrycznej [%]

Biomasa i biogaz

Wnioski z analiz prognostycznych

Prognoza jednostkowej emisji netto w sektorze elektrowni i elektrociepłowni

2.5.

Wytwarzanie energii elektrycznej zgodnie z przedstawionymi wyżej wynikami modelu skutkuje istotnym obniżeniem

uśrednionego poziomu emisji, na co wpływ mają odstawienia bloków opalanych węglem brunatnym i kamiennym oraz

uruchomienia bloków jądrowych i gazowo-parowych oraz inwestycje w OZE. Prognozowana sumaryczna wielkość emisji

spada o 34 mln t CO2 (o 25% do 2030 r., oraz 78 mln t CO2 (o 58%) do 2040 r.

Bardzo ważnym czynnikiem, który powoduje głęboką redukcję emisji CO2 w sektorze energetycznym jest wdrożenie energetyki

jądrowej. Średni wskaźnik emisyjności CO2 w elektrowniach i elektrociepłowniach spada z poziomu 830 kgCO2/MWh do

poziomu 533 kgCO2/MWh w 2030 r. (o 35,8%) oraz do poziomu 278 kgCO2/MWh w 2040 r. (o 66,5%).

160

134 133

130

140

120

134

124

117 114

110 107

100

104

100

98

96

86

83

80

75

73

67

60

64

57

56

40

20

0

2020

2025

2030

2035

2040

Rysunek 22. Sumaryczna roczna wielkość emisji CO2 w elektrowniach i elektrociepłowniach [mln tCO2]

1000

900

800

809

830

700

782

735

689

662

600

630

605

579

552 533

519

500

400

460

436

389 372

300

338 321

283 274

278

200

100

0

2020

2025

2030

Rysunek 23. Średni wskaźnik emisyjności CO2 w elektrowniach i elektrociepłowniach [kgCO2/MWh]

Wnioski z analiz prognostycznych

2.6.

Prognoza zużycia węgla kamiennego w elektrowniach i elektrociepłowniach

Przy ocenie wyników modelu pod kątem zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego oraz planu wykorzystania krajowych

zasobów kluczowe jest dokonanie analizy zapotrzebowania przez energetykę zawodową na węgiel kamienny.

Zgodnie z wynikami modelu, który zredukował udział elektrowni węglowych w produkcji energii elektrycznej, zużycie węgla

kamiennego w elektrowniach i elektrociepłowniach spada z poziomu ponad 30 mln ton rocznie w 2020 r. do poziomu około

11 mln ton w 2040 r. Wynika to bezpośrednio z podniesionej ścieżki cenowej uprawnień do emisji CO2, a także

zaimplementowanych do modelu kosztów środowiskowych, które obniżają opłacalność wykorzystania technologii węglowych.

W konsekwencji przekłada się to na znaczny spadek zapotrzebowania na węgiel energetyczny. Ze względu na znacznie niższą

emisyjność, wyniki modelu optymalizacyjnego wskazały na wyższy współczynnik wykorzystania źródeł gazowych kosztem

energetyki węglowej, co ma przełożenie we wzroście zapotrzebowania na to paliwo.

35,0

30,4

30,0

27,4

30,6

25,0

20,0

28,7

23,1

19,1

17,3

17,8

15,0

15,7

16,5

15,3

14,7

13,8

15,2

10,0

13,2

13,1

13,9

13,4

11,2

12,6

11,1

5,0

0,0

2020

2025

2030

Rysunek 24. Zużycie węgla kamiennego w elektrowniach i elektrociepłowniach [mln t]

Wnioski z analiz prognostycznych

2.7.

Prognoza zużycia gazu ziemnego w elektrowniach i elektrociepłowniach

Znaczący wzrost udziału energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, a także wspomniany wyżej proces odstawień źródeł

węglowych spowodował, że w optymalnym miksie energetycznym następuje istotny wzrost udziału energii elektrycznej

produkowanej w elektrowniach gazowych, co bezpośrednio przekłada się na wzrost zapotrzebowania na gaz ziemny w tym

sektorze.

Zgodnie z modelem zużycie na poziomie 4,2 mld m3 gazu w elektrowniach i elektrociepłowniach w 2020 r. wzrośnie do poziomu

12,3 mld m3 gazu w roku 2040, osiągając kilka lat wcześniej szczyt zapotrzebowania na poziomie 13,4 mld m 3.

16,0

13,2

14,0

12,0

12,0

10,0

7,7

8,0

8,0

6,0

4,0

4,2

4,2

4,2

8,9

8,4

8,8

10,4

9,6

9,3

13,4

12,4

13,3

12,3

10,9

9,8

6,2

4,2

2,0

0,0

2020

2025

2030

Rysunek 25. Zużycie gazu ziemnego w elektrowniach i elektrociepłowniach [mld m3]

Wnioski z analiz prognostycznych

2.8.

Nakłady inwestycyjne

Poniższe wykresy przedstawiają konieczne do poniesienia nakłady inwestycyjne na rozbudowę Krajowego Systemu

Elektroenergetycznego, które pozwolą uzyskać miks energetyczny będący wynikiem modelu optymalizacyjnego. Zgodnie

z wynikami modelu, najwyższe roczne nakłady inwestycyjne przypadają na okres 2026–2030 i związane są z inwestycjami

w morską energetyką wiatrową. W latach 2031–2040 większość potrzebnych nakładów inwestycyjnych wymagana jest do

wdrożenia energetyki jądrowej. Skumulowane nakłady inwestycyjne w latach 2021–2040 z uwzględnieniem kosztów

finansowania w czasie budowy (odsetki kapitałowe uwzględnione w wartości początkowej majątku trwałego) przekraczają

340 mld PLN. Taka skala kosztów stanowi ogromne wyzwanie dla całej gospodarki i wymaga współdziałania kapitału

prywatnego i publicznego.

Tabela 39. Nakłady inwestycyjne na rozbudowę mocy wytwórczych [mld PLN]

ec. węglowe, gazowe i pozostałe

2021–2025

2026–2030

2031–2035

2036–2040

razem

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

ec. gazowe, nowe

3,9

4,6

3,9

3,1

15,5

ec. i el. biomasowe i biogazowe

0,7

3,4

3,0

1,3

8,3

el. na węgiel kamienny, istniejące

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

el. na węgiel kamienny, ostatnie i nowe

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

el. na węgiel brunatny

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

el. jądrowe

0,0

16,0

63,0

25,9

104,8

el. gazowe (CCGT)

7,2

0,0

10,1

0,3

17,7

el. gazowe, szczytowe (OCGT)

0,0

0,0

3,1

5,0

8,1

el. wodne

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

el. wiatrowe lądowe

18,5

0,0

0,0

16,0

34,4

el. wiatrowe morskie

20,0

74,3

31,4

0,0

125,8

el. słoneczne (PV)

14,2

0,0

0,0

13,4

27,6

razem

64,5

98,3

114,5

64,9

342,3

el. – elektrownie, ec. – elektrociepłownie

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska, we współpracy z Biurem Obsługi Pełnomocnika Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury

Energetycznej oraz Operatorem Systemu Przesyłowego PSE S.A.

150

200

250

300

350

400

Rysunek 26. Nakłady inwestycyjne na rozbudowę mocy wytwórczych [mld PLN], z

uwzględnieniem kosztów finansowania w czasie budowy (odsetki kapitałowe

uwzględnione w wartości początkowej majątku trwałego)

0

5

10

[mld PLN]

EC węglowe, gazowe i pozostałe

EC gazowe, nowe

EC i EL biomasowe i biogazowe

EL na węgiel kamienny, istniejące

EL na węgiel kamienny, ostatnie i nowe

EL na węgiel brunatny

EL jądrowe

EL gazowe (CCGT)

EL gazowe, szczytowe (OCGT)

EL wodne

EL wiatrowe lądowe

EL wiatrowe morskie

EL słoneczne (PV)

– 217 –

48

Rysunek 27. Skumulowane nakłady inwestycyjne na rozbudowę mocy wytwórczych, z uwzględnieniem

kosztów finansowania w czasie budowy (odsetki kapitałowe uwzględnione w wartości początkowej majątku

trwałego)

[mld PLN]

Monitor Polski

15

20

25

Wnioski z analiz prognostycznych

Wnioski z analiz prognostycznych

2.9.

Wnioski z analiz

a. Odnawialne źródła energii

Dla realizacji założonego w PEP2040 celu udziału OZE w wytwarzaniu energii elektrycznej w 2030 r. następuje istotny rozwój

morskich farm wiatrowych i rozwój fotowoltaiki. W dalszym okresie dynamicznie zwiększa się moc zainstalowana w technologii

PV, co wynika z rosnącej opłacalności wykorzystania tej technologii. Wyniki modelu optymalizacyjnego pokazują, że do 2040 r.

moc zainstalowana w PV wyniesie prawie 10 GW, podobnie jak moc zainstalowana w morskich elektrowniach wiatrowych.

W przypadku energetyki wiatrowej na lądzie w latach 2020–2025 obserwujemy stosunkowo niewielki przyrost mocy

zainstalowanej. W kolejnych latach, do połowy lat 30., ze względu na wyeksploatowanie części istniejących mocy wiatrowych

na lądzie i jednocześnie generowany przez tę technologię wysoki koszt systemowy, następuje stopniowe zmniejszenie

wielkości mocy zainstalowanej. Po 2035 r. ponownie przyrasta wielkość nowych mocy energetyki wiatrowej na lądzie do

poziomu 6,9 GW w 2040 r.

Moce pozostałych OZE (biomasa, biogaz) wzrastają w niewielkim stopniu. Moce zainstalowane w latach 2035–2040 wyniosą

1,4 GW i będą stanowić około 4% w produkcji energii elektrycznej w całym analizowanym okresie.

Prezentowane wartości mocy zainstalowanej w źródłach słonecznych (fotowoltaika) oraz lądowych farmach wiatrowych na

przestrzeni lat 2025–2035 są wypadkową decyzji strategicznych w zakresie rozwoju sektora morskich farm wiatrowych oraz

minimalizacji kosztu całkowitego wytwarzania energii elektrycznej w krajowym systemie elektroenergetycznym. Wcześniejszy

rozwój morskich farm wiatrowych, zapewniony poprzez ustawę o promowaniu wytwarzania energii elektrycznej w morskich

farmach wiatrowych, skutkuje znaczącym wzrostem produkcji energii elektrycznej ze źródeł niesterowalnych na przestrzeni lat

2025–2035. Ze względu na potrzebę zapewnienia bilansu mocy oraz produkcji energii w KSE, a także minimalizacji całkowitych

kosztów transformacji, obok źródeł niesterowalnych rozwijane są źródła dysponowalne zabezpieczające pracę systemu.

Dodatkowe zwiększanie produkcji niestabilnej energii w latach 2025–2035, w którym następuje kumulacja odstawień starych,

nieefektywnych ekonomicznie źródeł węglowych, zwiększało by jednocześnie potrzeby inwestycyjne w źródła dysponowalne,

potrzebne do zachowania niezbędnej rezerwy mocy. Minimalizując koszt całkowity transformacji energetycznej, model unika

kumulacji nakładów inwestycyjnych i decyduje w pierwszej kolejności o odbudowie zasobów mocy dysponowalnych, w wyniku

czego widać zastój w rozwoju fotowoltaiki oraz lądowych farm wiatrowych. Większy rozwój tych technologii w omawianym

okresie jest możliwy jednakże, biorąc prognozowaną sytuację bilansową w KSE, będzie skutkował wzrostem kosztów

zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii.

b. Gaz ziemny

Z uwagi na warunki ekonomiczno-techniczne gaz ziemny będzie wykorzystywany w kogeneracji oraz elektrowniach gazowych,

jako moce rezerwowe, regulacyjne i szczytowe. Moc zainstalowana w jednostkach wykorzystujących gaz ziemny sięga ponad

11 GW w 2040 r. Zapotrzebowanie na gaz ziemny w energetyce rośnie z poziomu 4,2 mld m 3 w 2020 r. do maksymalnego

poziomu 13,4 mld m3 w 2036 r., a następnie w niewielkim stopniu spada. Techniczne zdolności importowe po 2023 r. pozwalały

będą na pokrycie takiego zapotrzebowania z zachowaniem bezpieczeństwa energetycznego (bez dostaw z kierunku

wschodniego).

c. Energetyka jądrowa

Energetyka jądrowa, nie tylko ze względu na zeroemisyjność, ale także z powodu niskiego poziomu kosztu środowiskowego

i systemowego, jest bardzo pożądanym elementem miksu energetycznego. Technologia ta nie tylko pozwoli na osiągnięcie

głębokiej dekarbonizacji systemu elektroenergetycznego w stopniu wymaganym przez UE, ale także pozwoli na minimalizację

kosztu społecznego funkcjonowania KSE. Zgodnie z wynikami modelu, pierwszy blok jądrowy o mocy 1,1 GW zostanie

ukończony w latach 2030–2035, a następne budowane będą co kolejne 2 lata, zgodnie z możliwościami technicznymi KSE.

d. Węgiel kamienny

Scenariusz wysokich cen CO2 oraz zaimplementowane koszty środowiskowe powodują, że moc zainstalowana

w elektrowniach opalanych węglem kamiennym ulega w latach 2020-2040 szybkiej redukcji. W 2040 r. w systemie pozostanie

jedynie 2,2 GW mocy z istniejących dzisiaj 11,5 GW w węglu kamiennym oraz 3,5 GW budowanych lub wybudowanych

w ostatnich latach jednostek. Ze względu na wysokie koszty eksploatacji jednostki te będą miały charakter rezerwowy, co

przekłada się na jedynie 3% udział tej technologii w produkcji energii elektrycznej w 2040 r.

W związku z powyższym wykorzystanie węgla kamiennego w elektrowniach i elektrociepłowniach spadnie do poziomu

11,2 mln ton rocznie w 2040 r. (z ponad 30 mln ton rocznie w 2020 r.).

Wnioski z analiz prognostycznych

e. Węgiel brunatny

Harmonogram wycofań jednostek opalanych węglem brunatnym oraz brak opłacalności inwestowania w nowe moce

wytwórcze powoduje, że po 2030 r. następuje dynamiczny proces zmniejszania mocy zainstalowanej w tej technologii w KSE,

co jednocześnie przekłada się na znaczący spadek produkcji energii elektrycznej ze źródeł opartych o ten surowiec. W 2040 r.

w systemie pozostanie jedynie 1,1 GW jednostek wytwórczych opalanych węglem brunatnym, co przełoży się na 2% udział

w produkcji energii elektrycznej.

Wnioski z analiz prognostycznych

2.10.

Konkluzje – potwierdzenie celów szczegółowych PEP2040

Zaprezentowane wyniki prognozy z modelu optymalizacyjnego, który zakłada znacznie wyższe ceny uprawnień do emisji CO2

niż w scenariuszu przedstawionym w rozdziale 1, a także uwzględnia udział kosztów środowiskowych oraz systemowych,

potwierdzają właściwe określenie celów szczegółowych w PEP2040, czyli

• optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych,

• rozbudowa infrastruktury wytwórczej i sieciowej energii elektrycznej,

• dywersyfikacja źródeł i dostawców gazu ziemnego oraz rozbudowa infrastruktury sieciowej,

• wdrożenie energetyki jądrowej,

• rozwój odnawialnych źródeł energii (w tym morskich elektrowni wiatrowych),

• rozwój ciepłownictwa i kogeneracji,

• poprawa efektywności energetycznej

Ich realizacja pozwoli nie tylko na znaczne zredukowanie emisyjności KSE, ale także prowadzi do osiągnięcia optymalnego

pod względem kosztu społecznego miksu energetycznego z zachowaniem podstawowej roli państwa, jaką jest zapewnienie

bezpieczeństwa energetycznego.

2.11.

Rozszerzone założenia techniczno-ekonomiczne

Niniejszy rozdział stanowi uzupełnienie rozdziału 2.1 i wskazuje szczegółowe dane dotyczące założeń technicznoekonomicznych przyjętych do modelu. Wszystkie wskaźniki ekonomiczne wykorzystane w analizie zostały przyjęte na

podstawie ścieżek prognostycznych określanych jako realistyczne lub średnie. Przyjęcie wartości średnich uznano za

założenie najbardziej racjonalne oraz obarczone najmniejszym ryzykiem przeszacowania lub niedoszacowania kosztów

technologii.

Tabela 40. Jednostkowe nakłady inwestycyjne, kontraktowe – Overnight Cost (OVN) [mln PLN/GW netto]

2020

2025

2030

2035

2040

energetyka jądrowa – PWR GEN III+

22 346

21 657

21 147

20 576

19 996

morskie farmy wiatrowe (MFW)

15 010

13 396

11 953

10 692

9 590

lądowe farmy wiatrowe (LEW)

6 462

5 880

5 298

5 032

4 761

fotowoltaika (PV)

3 903

3 518

3 129

2 956

2 782

biomasa

13 802

13 733

13 502

13 233

12 957

gaz ziemny – OCGT

2 326

2 203

2 148

2 108

2 078

gaz ziemny – CCGT

3 266

3 133

3 069

3 017

2 975

gaz ziemny – CCGT + CCS

8 002

7 478

7 155

6 894

6 669

węgiel kamienny – ASC PC

7 363

7 363

7 363

7 363

7 363

węgiel kamienny – ASC PC + CCS

20 684

20 113

19 708

19 247

18 776

węgiel kamienny – IGCC

14 536

13 816

13 434

13 125

12 863

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy Biurem Pełnomocnika Rządu ds. Strategicznej Infrastruktury Energetycznej na

podstawie prognoz National Renewable Energy Laboratory (NREL) – ATB’1917, International Energy Agency (IEA) – WEO’1918 oraz Polskich

Sieci Elektroenergetycznych (PSE) – PRSP’2019

17 2019 Annual Technology Baseline, NREL (2019), Mid Scenarios.

18 World Energy Outlook 2019, IEA 2019, EU Stated Policies scenarios

19 Plan rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na energię elektryczną na lata 2021-2030 – dokument

główny, Analiza wystarczalności generacji dla lat 2020-2030, PSE 2020.

Wnioski z analiz prognostycznych

Tabela 41. Jednostkowe koszty stałe O&M (FOM) [mln PLN/GW netto]

2020

2025

2030

2035

2040

energetyka jądrowa – PWR GEN III+

371

371

371

371

371

morskie farmy wiatrowe (MFW)

405

344

292

247

210

lądowe farmy wiatrowe (LEW)

156

150

143

138

133

fotowoltaika (PV)

47

42

38

35

33

biomasa

411

411

411

411

411

gaz ziemny – OCGT

45

45

45

45

45

gaz ziemny – CCGT

39

39

39

39

39

gaz ziemny – CCGT + CCS

124

124

124

124

124

węgiel kamienny – ASC PC

121

121

121

121

121

węgiel kamienny – ASC PC + CCS

295

295

295

295

295

węgiel kamienny – IGCC

199

199

199

199

199

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy z Biurem Pełnomocnika Rządu ds. Strategicznej Infrastruktury Energetycznej na

podstawie prognoz National Renewable Energy Laboratory (NREL) – ATB’19

Tabela 42. Jednostkowe koszty zmienne O&M (VOM) [PLN/MWh]

2020

2025

2030

2035

2040

energetyka jądrowa – PWR GEN III+

26

26

26

26

26

morskie farmy wiatrowe (MFW)

0

0

0

0

0

lądowe farmy wiatrowe (LEW)

0

0

0

0

0

fotowoltaika (PV)

0

0

0

0

0

biomasa

20

20

20

20

20

gaz ziemny – OCGT

26

26

26

26

26

gaz ziemny – CCGT

10

10

10

10

10

gaz ziemny – CCGT + CCS

26

26

26

26

26

węgiel kamienny – ASC PC

18

18

18

18

18

węgiel kamienny – ASC PC + CCS

37

37

37

37

37

węgiel kamienny – IGCC

29

29

29

29

29

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy z Biurem Pełnomocnika Rządu ds. Strategicznej Infrastruktury Energetycznej na

podstawie prognoz National Renewable Energy Laboratory (NREL) – ATB’19; VOM elektrowni jądrowych zawiera opłatę na poczet funduszu

likwidacyjnego zgodnie z rozporządzeniem RM z dnia 10 października 2012 r.20

Tabela 43. Średnioroczny współczynnik wykorzystania mocy (CF) [%]

2020

2025

2030

2035

2040

morskie farmy wiatrowe (MFW)

44,5%

45,7%

46,9%

48,2%

49,5%

lądowe farmy wiatrowe (LEW)

35,4%

36,2%

36,9%

37,6%

38,4%

fotowoltaika (PV)

10,6%

11,5%

12,4%

13,2%

14,1%

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy z Biurem Pełnomocnika Rządu ds. Strategicznej Infrastruktury Energetycznej na

podstawie wyników scenariusza strategicznego optymalizacji kosztu całkowitego wytwarzania energii elektrycznej w Krajowym Systemie

Elektroenergetycznym wykonanej przy współpracy z PSE S.A.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 2012 r. w sprawie wysokości wpłaty na pokrycie kosztów końcowego

postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej

dokonywanej przez jednostkę organizacyjną, która otrzymała zezwolenie na eksploatację elektrowni jądrowej

Wnioski z analiz prognostycznych

Tabela 44. Średnioroczna sprawność wytwarzania energii elektrycznej [%]

2020

2025

2030

2035

2040

energetyka jądrowa – PWR GEN III+

32,6%

32,6%

32,6%

32,6%

32,6%

morskie farmy wiatrowe (MFW)

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

lądowe farmy wiatrowe (LEW)

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

fotowoltaika (PV)

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

biomasa

25,3%

25,3%

25,3%

25,3%

25,3%

gaz ziemny – OCGT

35,4%

36,6%

37,9%

37,6%

37,6%

gaz ziemny – CCGT

51,2%

51,8%

52,4%

52,3%

52,3%

gaz ziemny – CCGT + CCS

45,4%

45,5%

45,6%

45,5%

45,5%

węgiel kamienny – ASC PC

38,8%

39,0%

39,1%

39,0%

39,0%

węgiel kamienny – ASC PC + CCS

30,9%

33,9%

37,7%

36,9%

36,9%

węgiel kamienny – IGCC

40,7%

43,4%

46,5%

45,8%

45,8%

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy z Biurem Pełnomocnika Rządu ds. Strategicznej Infrastruktury Energetycznej na

podstawie prognoz National Renewable Energy Laboratory (NREL) – ATB’19 oraz danych zagregowanych Polskich Sieci

Elektroenergetycznych (PSE)

Wnioski z analiz prognostycznych

Wykaz skrótów

CHP

– kogeneracja, ang. combined heat and power

DSR

– narzędzia zarządzania popytem, ang. demand side response

EU ETS

– europejski system handlu uprawnieniami do emisji CO2, ang. European Union Emissions Trading System

EUA

– uprawnienie do emisji CO2, ang. European Union Allowance

GHG

– gazy cieplarniane, ang. greenhouse gases

GUS

– Główny Urząd Statystyczny

JWCD

– jednostki wytwórcze centralnie dysponowane

KE

– Komisja Europejska

KOBiZE

– Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami

KPEiK

– Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030

KSE

– krajowy system elektroenergetyczny

LULUCF

– użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo, ang. Land Use, Land-Use Change

and Forestry

MAE

– Międzynarodowa Agencja Energii

MCK

– metodyka kosztu całkowitego

nJWCD

– jednostki wytwórcze niebędące centralnie dysponowanymi

OZE

– odnawialne źródła energii

UE

– Unia Europejska

WACC

– średnioważony koszt kapitału, ang. weighted average cost of capital

– ZAŁĄCZNIK 3 –

Strategiczna

ocena

oddziaływania

na środowisko

projektu Polityki

energetycznej

Polski do 2040 r.

Kierownik projektu

dr inż. Jacek Jaśkiewicz

Zespół autorski

mgr inż. Agnieszka Bartocha

dr inż. Jacek Jaśkiewicz

Magdalena Jaśkiewicz

mgr inż. Elżbieta Płuska

dr inż. Iwona Rackiewicz

mgr inż. Marek Rosicki

Thomas Schönfelder (BA)

mgr inż. Ireneusz Sobecki

mgr Anna Wahlig

mgr inż. Magdalena Załupka

ATMOTERM S.A.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Spis treści

Wykaz pojęć i skrótów użytych w opracowaniu ............................................................................................... 5

1.

Streszczenie i wnioski z prognozy oddziaływania na Środowisko polityki energetycznej Polski do

2040 r. ...................................................................................................................................................... 8

2.

Wprowadzenie ....................................................................................................................................... 13

2.1. Podstawy formalnoprawne opracowania Prognozy oddziaływania na środowisko ..................................... 13

2.2. Cel i zakres prognozy .................................................................................................................................... 15

2.3. Przedmiot prognozy – cele, zawartość oraz powiązania z innymi dokumentami ocenianego projektu

PEP2040 ........................................................................................................................................................ 19

2.3.1.

Zawartość projektu PEP2040 ....................................................................................................... 19

2.3.2.

Główne cele i kierunki działań przyjęte w PEP2040..................................................................... 23

2.3.3.

Powiązania z innymi dokumentami ............................................................................................. 24

2.4. Metodyka przygotowania oceny oddziaływania na środowisko .................................................................. 24

2.4.1.

Tryb i warunki przeprowadzenia prac ......................................................................................... 24

2.4.2.

Założenia do strategicznej oceny oddziaływania na środowisko i etapy prac ............................. 25

2.5. Cele badawcze .............................................................................................................................................. 26

3.

2.5.1.

Metody zastosowane przy sporządzaniu prognozy ..................................................................... 27

2.5.2.

Zespół wykonujący prognozę....................................................................................................... 30

Analiza i ocena stanu środowiska w Polsce ............................................................................................ 30

3.1. Stan jakości powietrza .................................................................................................................................. 30

3.1.1.

Zanieczyszczenie powietrza pyłem PM10 i PM2,5 ....................................................................... 31

3.1.2.

Zanieczyszczenie powietrza ozonem ........................................................................................... 31

3.1.3.

Zanieczyszczenie powietrza benzo(a)pirenem ............................................................................ 33

3.1.4.

Zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem azotu ......................................................................... 33

3.1.5.

Zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem siarki .......................................................................... 33

3.2. Zmiany klimatu ............................................................................................................................................. 39

3.3. Ochrona przyrody, różnorodność biologiczna, obszary Natura 2000 ........................................................... 44

3.3.1.

Główne formy ochrony przyrody ................................................................................................. 45

3.3.2.

Cenne siedliska i gatunki .............................................................................................................. 53

3.3.3.

Korytarze ekologiczne .................................................................................................................. 56

3.3.4.

Lasy .............................................................................................................................................. 57

3.3.5.

Gleby ............................................................................................................................................ 59

|1

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

3.4. Zasoby wodne, ochrona przeciw powodziom i suszom oraz zagadnienia gospodarki wodnej .................... 62

3.4.1.

Zasoby wodne .............................................................................................................................. 62

3.4.2.

Wody powierzchniowe ................................................................................................................ 62

3.4.3.

Wody podziemne ......................................................................................................................... 65

3.4.4.

Wody morskie .............................................................................................................................. 69

3.4.5.

Jakość wód powierzchniowych i podziemnych (z punktu widzenia zaopatrzenia w wodę do

picia oraz jakości wód w kąpieliskach) ......................................................................................... 71

3.4.6.

Podsumowanie – czynniki niekorzystnych zmian w środowisku wodnym .................................. 73

3.5. Hałas ............................................................................................................................................................. 74

3.6. Promieniowanie elektromagnetyczne .......................................................................................................... 75

3.7. Budowa geologiczna i zasoby naturalne ....................................................................................................... 77

3.7.1.

Budowa geologiczna .................................................................................................................... 77

3.7.2.

Zasoby .......................................................................................................................................... 83

3.8. Gospodarka odpadami ................................................................................................................................. 88

3.9. Krajobraz, rzeźba i degradacja terenu .......................................................................................................... 89

3.10. Zagrożenia naturalne ................................................................................................................................... 91

3.10.1.

Zagrożenie powodziowe .............................................................................................................. 91

3.10.2.

Ryzyko wystąpienia suszy ............................................................................................................ 93

3.10.3.

Osuwiska ...................................................................................................................................... 96

3.10.4.

Sejsmiczność obszaru Polski ...................................................................................................... 100

3.11. Zabytki ....................................................................................................................................................... 102

3.12. Zestawienie problemów w dziedzinie jakości środowiska ......................................................................... 103

4.

Prognoza oddziaływania na środowisko ............................................................................................... 105

4.1. Wpływ na środowisko w przypadku odstąpienia od realizacji PEP2040 .................................................... 105

4.2. Analiza i ocena stanu środowiska na obszarach objętych przewidywanym znaczącym

oddziaływaniem oraz istniejących problemów ochrony środowiska istotnych z punktu widzenia

projektu PEP2040, w szczególności dotyczących obszarów podlegających ochronie na podstawie

ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody ............................................................................. 110

4.3. Analiza i ocena celów ochrony środowiska ustanowionych na szczeblu międzynarodowym,

wspólnotowym i krajowym, istotnych z punktu widzenia projektu PEP2040 ............................................ 113

4.4. Analiza i ocena przewidywanych znaczących oddziaływań na środowisko ................................................ 116

2|

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

4.4.1.

Oddziaływania na różnorodność biologiczną, rośliny oraz zwierzęta, w tym obszary Natura

2000 i ich integralność ............................................................................................................... 143

4.4.2.

Oddziaływania poszczególnych działań o zidentyfikowanym negatywnym oddziaływaniu

na środowisko na różnorodność biologiczną, gatunki roślin i zwierząt, obszary Natura 2000

oraz korytarze ekologiczne– ujęcie szczegółowe ....................................................................... 152

4.4.3.

Oddziaływania na ludzi .............................................................................................................. 199

4.4.4.

Oddziaływania na wody ............................................................................................................. 204

4.4.5.

0ddziaływania na powietrze ...................................................................................................... 207

4.4.6.

Oddziaływania na powierzchnię ziemi i krajobraz ..................................................................... 210

4.4.7.

Oddziaływania na zasoby naturalne .......................................................................................... 213

4.4.8.

Oddziaływania na klimat ............................................................................................................ 215

4.4.9.

Oddziaływania na zabytki .......................................................................................................... 217

4.4.10.

Oddziaływania na dobra materialne .......................................................................................... 219

4.5. Analiza i ocena współzależności z prognozami oddziaływania na środowisko innych dokumentów

powiązanych z projektem PEP2040 ............................................................................................................ 221

4.6. Informacje o możliwym transgranicznym oddziaływaniu PEP2040 na środowisko ................................... 223

4.7. Rozwiązania mające na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą negatywnych

oddziaływań na środowisko, mogących być rezultatem realizacji PEP2040 .............................................. 225

4.7.1.

Rozwiązania w zakresie różnorodności biologicznej, zwierzęta, rośliny oraz korytarze

ekologiczne ................................................................................................................................ 228

4.7.2.

Sposoby zapobiegania i ograniczania negatywnych oddziaływań na środowisko w zakresie

pozostałych elementów środowiska (poza przyrodą – opisaną wyżej) ..................................... 233

4.8. Rozwiązania alternatywne do rozwiązań zawartych w PEP2040 ............................................................... 237

4.8.1.

Uzasadnienie wyboru ................................................................................................................ 237

4.8.2.

Opis metod dokonania oceny prowadzącej do wyboru rozwiązań alternatywnych ................. 238

4.8.3.

Wskazanie napotkanych trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we

współczesnej wiedzy .................................................................................................................. 238

5.

Przewidywane metody analizy skutków realizacji PEP2040 oraz częstotliwości przeprowadzania

analizy .................................................................................................................................................. 239

6.

Wnioski ................................................................................................................................................ 240

7.

Literatura ............................................................................................................................................. 242

|3

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Spis załączników

Załącznik 1. Analiza i ocena celów ochrony środowiska ustanowionych na szczeblu międzynarodowym,

wspólnotowym i krajowym, istotnych z punktu widzenia projektu PEP2040

Załącznik 2. Analizy szczegółowe oddziaływania na środowisko przedsięwzięć mogących zawsze i potencjalnie

oddziaływać znacząco na środowisko

Załącznik 3. Streszczenie i wnioski z prognozy oddziaływania na środowisko Polityki energetycznej Polski

do 2040 r. (j. angielski)

Załącznik 4. Streszczenie i wnioski z prognozy oddziaływania na środowisko Polityki energetycznej Polski

do 2040 r. (j. niemiecki)

4|

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Wykaz pojęć i skrótów użytych w opracowaniu

BAT – najlepsza dostępna technologia (ang. best available technology)

B(a)P – benzo(a)piren

BEIŚ – Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” przyjęta uchwałą

nr 58 Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 2014 r. w sprawie przyjęcia Strategii „Bezpieczeństwo Energetyczne

i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” (M. P. 2014, poz. 469)

Bq – bekerel, jednostka miary aktywności promieniotwórczej w układzie SI

Bq/m2 – jednostka miary aktywność promieniotwórczej w opadzie całkowitym na 1 m2

Bq/m3 – jednostka miary stężenia promieniowania

BZT5 – biochemiczne zapotrzebowanie na tlen

ChZTMn – chemiczne zapotrzebowanie na tlen - manganianowe

CO2– dwutlenek węgla

Dyrektywa CAFE – dyrektywa 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego

powietrza dla Europy (Dz. U. UE L 152 z 11.06.2008, str. 1).

Dyrektywa ramowa o odpadach – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia

19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (Dz. U. UE L 312 z 22.11.2008,

str. 12)

Dyrektywa Morska – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r.

ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa ramowa

w sprawie strategii morskiej) (Dz. U. UE L 164 z 25.06.2008, str. 19)

Dyrektywa Powodziowa – dyrektywa 2007/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października

2007 r. w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim (Dz. U. UE L 288 z 06.11.2007, str. 27)

Dyrektywa Ptasia – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r.

w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz. U. UE L 20 z 26.01.2010, str. 27)

Dyrektywa SEA – dyrektywa 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r.

w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko (Dz. U. UE L 193 z 21.07.2001, str.

30)

Dyrektywa Siedliskowa – dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk

przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz. U. UE L 206 z 22.07.1992, str. 7)

Dyrektywa Szkodowa – dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia

2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom

wyrządzonym środowisku naturalnemu (Dz. U. UE L 143 z 30.04.2004, str. 56)

Dyrektywa Ściekowa – dyrektywa Rady 91/271/EWG z 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków

komunalnych (Dz. U. UE L 135 z 30.05.1991, str. 40)

EEA – Europejska Agencja Środowiska

|5

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Endemity – gatunki unikatowe dla danego miejsca albo regionu, występujący na ograniczonym obszarze,

nigdzie indziej niewystępujący naturalnie

Fitobentos – organizmy roślinne żyjące na dnie zbiorników wodnych

Gospodarka cyrkulacyjna (często definiowana jako gospodarka o obiegu zamkniętym) – to system produkcji

i konsumpcji, który wytwarza jak najmniej strat. Stan idealny systemu to taki, w którym prawie wszystko

może być ponownie użyte, poddane recyklingowi lub przetworzone do produkcji innych dóbr i w którym

przeprojektowanie produktów i procesów produkcyjnych pomoże zminimalizować wytwarzanie odpadów

i przetworzyć niewykorzystaną ich część w zasoby (EEA, Resource efficient green economy and EU policies,

EEA report No 2/2014)

Gospodarka o obiegu zamkniętym – gospodarka cyrkulacyjna – definicja podana wyżej

GDOŚ – Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

GIOŚ – Główny Inspektorat Ochrony Środowiska

GUS – Główny Urząd Statystyczny

Gy – grej, jednostka dawki pochłoniętej, oznacza ilość energii promieniowania pochłoniętej przez materię

Gy·h-1 – jednostka mocy dawki pochłoniętej w czasie, oznacza szybkość przekazywania

HF – fluorowodór

jcwp – jednolite części wód powierzchniowych

jcwpd – jednolite części wód podziemnych

Makrofity – wodne rośliny kwiatowe, mchy, wątrobowce i duże glony

mSv – jednostka pochodna od Sv; mSv = 10-3 Sv

mSv/rok – jednostka równoważnika dawki promieniowania jonizującego w ciągu roku

nGy·h-1 – jednostka pochodna od Gy·h-1; nGy·h-1 = 10-9·Gy·h-1

NMLZO – niemetanowe lotne związki organiczne

NOx – tlenki azotu

NUTS – klasyfikacja jednostek terytorialnych do celów statystycznych

OOŚ – ocena oddziaływania na środowisko (wg ustawy ooś)

OWO – ogólny węgiel organiczny

OZE – odnawialne źródła energii

PCDD – polichloorowane dibenzodioksyny

PCDF – polichlorowane dibenzofurany

6|

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

PPEJ – Program polskiej energetyki jądrowej (M. P. z 2014 r. poz. 502)

PEP2040/PEP/Polityka – projekt dokumentu „Polityka energetyczna Polski do 2040 r.”

PLB – obszary specjalnej ochrony ptaków

PLH – specjalne obszary ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory

PM2,5 – pył o średnicy aerodynamicznej do 2,5 µm

PM10 – pył o średnicy aerodynamicznej do 10 µm

Przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko – są to przedsięwzięcia ujęte w § 2

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco

oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2010 r. Nr 213, poz. 1397, z późn. zm.). dla tego typu przedsięwzięć

obowiązuje procedura oceny oddziaływania na środowisko

Przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko – są to przedsięwzięcia ujęte

w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco

oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2010 r. Nr 213, poz. 1397, z późn. zm.). dla tego typu przedsięwzięć

może (ale nie musi) obowiązywać procedura oceny oddziaływania na środowisko

RDW – Ramowa Dyrektywa Wodna; dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23

października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. U. UE

L 327 z 22.12.2000, str. 1)

SOx – tlenki siarki

SO2 – dwutlenek siarki

SOPO – system osłony przeciwosuwiskowej

SOOŚ – strategiczna ocena oddziaływania na środowisko (wg ustawy ooś)

Sv – sivert, jednostka równoważnika dawki promieniowania jonizującego wpływającego na organizmy żywe,

jednostka pochodna układu SI Ustawa ooś – ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji

o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania

na środowisko (Dz. U. z 2013 r. poz. 1235, z późn. zm.)

WWA – wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne

Zielona gospodarka – jest to gospodarka, w której polityki i innowacje pozwalają społeczeństwu

wykorzystywać efektywnie zasoby, zwiększając dobrobyt człowieka w sposób kompleksowy, przy

jednoczesnym zachowaniu naturalnego systemu, który nas utrzymuje (EEA Report no 2/2014)

|7

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

1.

STRESZCZENIE I WNIOSKI Z PROGNOZY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO

POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLSKI DO 2040 R.

Prognoza oddziaływania na środowisko jest elementem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko,

projektu Polityki energetycznej Polski do 2040 r. (dalej PEP2040). Proces jej przeprowadzenia i zakres oceny

określony jest ustawą z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie,

udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko1. Celem

Prognozy oddziaływania na środowisko jest kompleksowa analiza możliwego oddziaływania

na poszczególne elementy środowiska projektów i działań wskazanych do realizacji w ramach PEP2040.

Analiza ta obejmuje również ocenę występowania oddziaływań skumulowanych, analizę możliwości

zastosowania rozwiązań alternatywnych oraz potrzeby działań kompensacyjnych.

Polityka energetyczna Polski do 2040 r.

Oceniany projekt Polityki energetycznej Polski do 2040 r. (PEP2040) stanowi odpowiedź na najważniejsze

wyzwania stojące przed polską energetyką w najbliższych dziesięcioleciach oraz wyznacza kierunki rozwoju

sektora energii z uwzględnieniem zadań niezbędnych do realizacji w perspektywie krótkookresowej.

Celem ocenianej Polityki jest zagwarantowanie bezpieczeństwa energetycznego przy zapewnieniu

konkurencyjności gospodarki, efektywności energetycznej i zmniejszenia oddziaływania sektora energii

na środowisko, przy optymalnym wykorzystaniu własnych zasobów energetycznych.

Za globalną miarę realizacji tego celu przyjęto niżej wymienione wskaźniki

•

•

•

•

•

56% węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w 2030 r.

23% OZE w finalnym zużyciu energii brutto w 2030 r.

Wdrożenie energetyki jądrowej w 2033 r.

Ograniczenie emisji CO2 o 30% do 2030 r. (w stosunku do 1990 r.)

Wzrost efektywności energetycznej o 23% do 2030 r. (w stosunku do prognoz energii pierwotnej

z 2007 r.).

Dokument zawiera: opis stanu sektora energetyki w Polsce, cele polityki energetycznej państwa, kierunki

rozwoju, system wdrażania i monitorowania, zasady finansowania realizacji oraz dokumenty związane

z realizacją. Obejmuje też wymiar terytorialny, gdyż działania związane z realizacją Polityki energetycznej

związane są ściśle z rozwojem lokalnym i regionalnym.

Podsumowanie oddziaływań na środowisko

W ramach analiz oceniono możliwe oddziaływania wszystkich kierunków objętych Polityką na poszczególne

elementy środowiska, w tym na: różnorodność biologiczną, integralność obszarów chronionych, ludzi,

zwierzęta, rośliny, wodę, powietrze, powierzchnię ziemi, krajobraz, klimat, zasoby naturalne, zabytki 2

i dobra materialne. Analizy zostały wykonane dla każdego rodzaju przedsięwzięcia, zidentyfikowanego, jako

potencjalnie możliwego do realizacji w ramach PEP2040, jak też bardziej szczegółowo dla konkretnych

przedsięwzięć wymienionych w dokumencie. dla przedsięwzięć, które posiadały doprecyzowane lokalizacje

1 Tekst jednolity: Dz. U. 2018 r. poz. 2081, z późn. zm.

2 Pojęcie to obejmuje również zabytki archeologiczne.

8|

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

przeprowadzono analizy pogłębione. W powyższych przypadkach posłużono się decyzjami i raportami

oddziaływania na środowisko, a także prognozami oddziaływania na środowisko dla dokumentów

uwzględniających te projekty.

W szczególności przeanalizowano i zidentyfikowano główne zagrożenia mogące potencjalnie negatywnie

wpływać na zasoby przyrodnicze. Są one związane, przede wszystkim z etapem prowadzenia prac i dotyczą

zajmowania znacznych powierzchni terenów, co może prowadzić do fragmentacji siedlisk i zajmowania

stanowisk i siedlisk gatunków chronionych, płoszenia ptaków i zwierząt. Etap eksploatacji w zależności

od projektu, będzie związany głównie z ryzykiem zmian hydrologicznych wpływających na gatunki i siedliska

zależne od wód, ryzyka zanieczyszczenia wód podziemnych i powierzchniowych w przypadku działalności

wydobywczej, a także kolizji ptaków i nietoperzy z nowo powstałymi sieciami elektroenergetycznymi

i turbinami wiatrowymi. Potencjalne negatywne oddziaływania mogą dotyczyć budowy rurociągów, baz

paliwowych, pozyskiwania nowych obszarów wydobycia węgla brunatnego i kamiennego, ropy naftowej

i gazu ziemnego, a także produkcji energii z tradycyjnych i odnawialnych źródeł. Ponadto inwestycje

prowadzone na morzu i strefie przybrzeżnej mogą potencjalnie negatywnie wpływać na gatunki ptaków,

ssaków morskich oraz ryb.

Ogólnie, w wyniku analiz, stwierdzono, że realizacja Polityki, przyczyni się do zmniejszenia negatywnego

oddziaływania na środowisko i redukcji emisji gazów cieplarnianych z sektora energetycznego, a przez

to będzie miała pozytywny wpływ m.in. na jakość powietrza, zdrowie ludzi i ogólnie na zrównoważony

rozwój społeczno-gospodarczy. Niemniej szereg działań przewidzianych w niej do realizacji będzie

oddziaływało negatywnie. Oddziaływania te będą zróżnicowane i uzależnione od zastosowanej technologii

oraz nośnika energii. Według analiz, z punktu widzenia środowiska najmniej negatywne oddziaływania

związane będą z rozwojem energetyki odnawialnej i jądrowej, a najbardziej oddziałujące będą

przedsięwzięcia związane z wykorzystaniem węgla, jeżeli nie będzie przełomu technologicznego w zakresie

czystych technologii węglowych.

Korzystne dla środowiska będą wszystkie działania w kierunku podniesienia efektywności energetycznej,

modernizacji źródeł energii, sieci przesyłowych, inteligentnych sieci i energetyki odnawialnej, choć też,

wybrane z tych działań, pomimo, że generalnie oddziaływać będą pozytywnie mogą w indywidualnych

przypadkach oddziaływać negatywnie na niektóre elementy środowiska.

Wg wykonanych analiz prognostycznych, w wyniku realizacji PEP2040, do 2040 r. uzyska się ok. 50%

redukcję rocznej emisji gazów cieplarnianych (w stosunku do 1990 r.) oraz znacznie zmniejszy się emisję

zanieczyszczeń powietrza (np. w zakresie emisji poszczególnych zanieczyszczeń powietrza od 10 do 20%),

co wpłynie na poprawę jakości środowiska, a w tym powietrza. Będzie to miało znaczenie dla społeczeństwa

z punktu widzenia poprawy jakości życia i zdrowia.

Dla projektów mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których dotychczas nie wskazano

dokładnych lokalizacji i nie opracowano dokumentacji inwestycyjnej, konieczna jest szczegółowa ocena

oddziaływania na środowisko na etapie projektowania.

Biorąc pod uwagę rodzaje przedsięwzięć i możliwe ich oddziaływanie na środowisko w Prognozie wskazano

zalecenia odnośnie eliminacji, minimalizacji i ewentualnych kompensacji negatywnych oddziaływań

poszczególnych inwestycji.

Oddziaływania skumulowane

Oddziaływania skumulowane definiowane są jako zmiany w środowisku wywołane wpływem

proponowanych działań w połączeniu z innymi oddziaływaniami obecnymi w przestrzeni i oddziaływaniami

będącymi wynikiem realizacji dokumentów strategicznych przewidzianych do realizacji w przyszłości.

|9

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Polityka ma charakter ogólny i nie są w niej dokładnie sprecyzowane wszystkie przedsięwzięcia i ich

lokalizacja, w tej sytuacji można jedynie przypuszczać, że kumulacja oddziaływań jest prawdopodobna, jeżeli

będą one zlokalizowane w obrębie już istniejących lub przewidywanych w przyszłości kumulacji

oddziaływań z istniejącej i planowanej infrastruktury.

W tej sytuacji w Prognozie podjęto próbę zbiorczego zestawienia infrastruktury obecnej i planowanej

w zakresie, jaki wynika ze znanych dokumentów i określono hipotetycznie obszary wystąpienia możliwych

kumulacji oddziaływań na środowisko.

W celu ograniczenia niekorzystnego wpływu na środowisko kumulacji oddziaływań zalecono prowadzić

odpowiednią politykę planowania przestrzennego i oszczędnie gospodarować przestrzenią.

Warianty alternatywne

Ogólny poziom definiowania działań w projekcie PEP2040 nie daje możliwości wyboru wariantów

alternatywnych dla poszczególnych przedsięwzięć, w tej sytuacji trudno byłoby przedstawiać w tym

zakresie konkretne propozycje.

Jednak proponuje się rozważyć możliwość dalszego zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii

w ogólnej strukturze energetyki do 2040 r., co miałoby pozytywny wpływ na wszystkie elementy środowiska

i zdrowie ludzi.

Ocena możliwości wystąpienia oddziaływań transgranicznych

Przeanalizowano możliwości wystąpienia znaczących, transgranicznych oddziaływań na środowisko. Analizy

wykazały brak takich oddziaływań, choć ich nie można wykluczyć, co może się okazać na etapie

projektowania poszczególnych przedsięwzięć.

Nadmienić należy, że w zakresie energetyki jądrowej dokonano takiej analizy dla Programu polskiej

energetyki jądrowej i Program ten poddano konsultacjom międzynarodowym. Również został poddany

analizie projekt polskiego odcinka gazociągu Baltic Pipe, w trakcie której nie stwierdzono takich

oddziaływań. Projekt ten jest jeszcze w trakcie konsultacji międzynarodowych.

Monitoring skutków realizacji PEP2040

We wdrażaniu Polityki energetycznej istotna będzie kontrola przebiegu tego procesu oraz ocena skutków

realizacji zadań objętych nią na wszystkie elementy środowiska, aby możliwe było szybkie zareagowanie

na następujące zmiany negatywne i przedsięwzięcie odpowiednich środków dla ich zminimalizowania oraz

ewentualnej kompensacji.

W Prognozie zaproponowano, aby monitoring skutków realizacji Polityki oprzeć na systemie Państwowego

Monitoringu Środowiska, a w ramach tego, na corocznie wykonywanych raportach o stanie środowiska

w województwach. Jeżeli w jakimś elemencie środowiska następowałyby negatywne zmiany, zaleca

siędokonanie analiz, czy obserwowane zmiany wynikają z realizacji Polityki i w takim przypadku podjęcie

odpowiednich działań w celu ich eliminacji, minimalizacji lub ewentualnej kompensacji.

10 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Wnioski

Z przeprowadzonych analiz oddziaływania na środowisko projektu Polityki energetycznej Polski do 2040 r.

można wyciągnąć następujące wnioski

•

Kompleksowa realizacja PEP2040 zabezpieczająca potrzeby energetyczne kraju przyczyni się ogólnie

do zmniejszenia presji energetyki na środowisko i przez to poprawy jego stanu, jak też wpłynie

na redukcję emisji gazów cieplarnianych, co będzie miało znaczenie w procesie globalnym

ograniczenia zmian klimatu. Niemniej, należy zauważyć, że szereg przedsięwzięć w niej zawartych

będzie oddziaływało negatywnie, w tym znacząco, na niektóre elementy środowiska. Szczegółowe

zalecenia odnośnie ograniczenia tego oddziaływania lub kompensacji zawarto w podrozdziale

4.7 Prognozy.

•

Uzyskane wyniki prognoz dla realizacji PEP2040 w zakresie emisji SO2 i NOx w roku 2030 korespondują

z docelowymi pułapami emisji 2030, określonymi dla Polski w dyrektywie NEC3. W przypadku braku

realizacji PEP2040 krajowe pułapy dla SO2 i NOx w roku 2030 nie będa dotrzymane. Ich dotrzymanie

będzie możliwe w późniejszym terminie niż przewiduje to dyrektywa NEC, prawdopodobnie dopiero

po roku 2035.

•

Polityka realizuje cele środowiskowe krajowych dokumentów strategicznych, w tym Strategii

na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 z perspektywą do 2030 r. Jest też zgodna

kierunkowo i realizuje cele dokumentów strategicznych UE oraz na poziomie globalnym, w tym

w zakresie zmian klimatu.

•

Analizy wykazały, że wobec ogólnego charakteru dokumentu (poza niżej wymienionymi

przedsięwzięciami), nie można wskazać zidentyfikowanych innych oddziaływań na środowisko

w aspekcie transgranicznym, ale też nie można ich wykluczyć, co może się okazać dopiero na poziomie

projektowania poszczególnych inwestycji. Nadmienić trzeba, że dla Programu polskiej energetyki

jądrowej przeprowadzono konsultacje z zainteresowanymi stronami, a dla gazociągu Baltic Pipe

konsultacje takie są w toku.

•

Analiza spójności wewnętrznej PEP2040 wykazała zgodność i że działania w poszczególnych

kierunkach nawzajem się uzupełniają w celu uzyskania założonych celów.

•

W związku z tym, że ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale

społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko przewiduje,

w ramach ocen strategicznych, przedstawienie rozwiązań alternatywnych, proponuje się rozważyć

wariant z większym udziałem odnawialnych źródeł energii. Wariant taki byłby korzystniejszy z punktu

widzenia ograniczenia emisji zanieczyszczeń powietrza, w tym gazów cieplarnianych i wpływu

na środowisko.

•

Biorąc powyższe pod uwagę należałoby, przy wyborze alternatywnych rozwiązań, uwzględnić koszty

zewnętrzne jak np. wpływu na zdrowie, koszty leczenia i absencji chorobowej, korozji materiałów,

bezpieczeństwa energetycznego itp.

3 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych

emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenia

dyrektywy 2001/81/WE

| 11

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

Biorąc pod uwagę ogólny charakter polityki oraz jej horyzont czasowy, co związane było z przyjęciem

szeregu hipotez rozwojowych, również w dziedzinie wymagań ochrony środowiska, celowe jest

systematyczne aktualizowanie Polityki, aby uwzględniać postęp techniki, nowe wyzwania itp.

•

Uwzględniając powyższe, przy wszystkich aktualizacjach Polityki i realizacji przedsięwzięć w niej

zawartych należy brać pod uwagę adaptację do postępujących zmian klimatu.

•

Zgodnie z ustawą o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej4 ograniczone

jest wznoszenie i wykorzystywanie elektrowni wiatrowych na morskich wodach wewnętrznych

i morzu terytorialnym. Jeżeli jednak w ramach Polityki energetycznej będzie przewidywane

wykorzystanie odnawialnych zasobów energetycznych na Morzu Bałtyckim oraz lokalizacja innych

przedsięwzięć, zgodnie ustawą ooś art. 57 ust 2, Prognoza powinna być uzgadniana z dyrektorami

urzędów morskich, którzy są organami właściwymi w sprawach opiniowania i uzgadniania w ramach

strategicznych ocen oddziaływania na środowisko.

•

Biorąc pod uwagę, że przyszły rozwój zależny jest, w dużej mierze od nowatorskich technologii, wydaje

się, że ten kierunek powinien być bardziej podkreślony w realizacji Polityki, gdyż od tego zależna jest

konkurencyjność gospodarki, a także oddziaływanie na środowisko.

•

Warto też, w celu uzyskania poparcia społeczeństwa i zwiększenia jego świadomości, również

w zakresie oddziaływania poszczególnych technik energetycznych na środowisko i zdrowie oraz

znaczenia wzorców konsumpcyjnych, w realizacji Polityki położyć większy nacisk na aspekt edukacji

społecznej.

4 Dz. U. z 1991 r. Nr 32, poz. 131, z późn. zm. Art. 23 ust. 1a

12 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

2.

2.1.

WPROWADZENIE

Podstawy formalnoprawne opracowania Prognozy oddziaływania na środowisko

Prognoza oddziaływania na środowisko jest elementem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko

projektu Polityki energetycznej Polski do 2040 r. (dalej PEP2040). Podstawą prawną opracowania Prognozy

jest ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale

społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko5 (zwana dalej ustawą

ooś), która zawiera transpozycję do prawodawstwa polskiego dyrektywy 2001/42/WE Parlamentu

Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów

na środowisko (SEA)6.

Zgodnie z wyżej wymienioną ustawą i dyrektywą, przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania

na środowisko wymagane jest dla polityk, strategii, planów lub programów w dziedzinie przemysłu,

energetyki, transportu, telekomunikacji, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami, leśnictwa, rolnictwa,

rybołówstwa, turystyki i wykorzystywania terenu, opracowywanych lub przyjmowanych przez organy

administracji, wyznaczających ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać

na środowisko.

Do takich dokumentów należy oceniana PEP2040 i w związku z tym organ opracowujący projekt dokumentu

zobowiązany jest do sporządzenia Prognozy oddziaływania jej na środowisko.

Ponadto do formalnej klasyfikacji przedsięwzięć z punktu widzenia ich oddziaływania na środowisko

wykorzystano Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać

na środowisko7, wydane na podstawie delegacji art. 60 wyżej wspomnianej ustawy. W zakresie ochrony

przyrody oparto się na przepisach Ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody8

2.2.

Cel i zakres prognozy

Głównym celem opracowania prognozy oddziaływania na środowisko PEP2040 jest ustalenie jej

oddziaływania na wszystkie elementy środowiska.

Podstawowy zakres wykonywanych prognoz ustalony jest ustawą z dnia 3 października 2008 r.

o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska

oraz o ocenach oddziaływania na środowisko9. Prognoza, zgodnie z wyżej wspomnianą ustawą zawiera

•

informacje o zawartości, głównych celach projektowanego dokumentu oraz jego powiązaniach

z innymi dokumentami,

•

informacje o metodach zastosowanych przy sporządzaniu Prognozy,

5 Tekst jednolity: Dz. U. 2018 r. poz. 2081, z późn. zm.

6 Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich L197/30 z dn. 21.07.2001 r.

7 Tekst jednolity: Dz. U. 2016 r. poz. 71 z późn. zm.

8 Tekst jednolity: Dz. U. 2018 r. poz. 142, z późn. zm.

9 Tekst jednolity: Dz. U. 2018 r. poz. 2081, z późn. zm.

| 13

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

propozycje dotyczące przewidywanych metod analizy skutków realizacji postanowień projektowanego

dokumentu oraz częstotliwości jej przeprowadzania,

•

informacje o możliwym transgranicznym oddziaływaniu na środowisko,

•

streszczenie sporządzone w języku niespecjalistycznym.

Ponadto Prognoza określa, analizuje i ocenia

•

istniejący stan środowiska oraz potencjalne zmiany tego stanu w przypadku braku realizacji

projektowanego dokumentu,

•

stan środowiska na obszarach objętych przewidywanym znaczącym oddziaływaniem,

•

istniejące problemy ochrony środowiska istotne z punktu widzenia realizacji projektowanego

dokumentu, w szczególności dotyczące obszarów podlegających ochronie na podstawie ustawy z dnia

16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody10,

•

cele ochrony środowiska ustanowione na szczeblu międzynarodowym, unijnym i krajowym, istotne

z punktu widzenia projektowanego dokumentu oraz sposoby, w jakich te cele i inne problemy

środowiska zostały uwzględnione podczas opracowywania dokumentu,

•

przewidywane znaczące oddziaływania, w tym oddziaływania bezpośrednie, pośrednie, wtórne,

skumulowane, krótkoterminowe, średnioterminowe i długoterminowe, stałe i chwilowe oraz

pozytywne i negatywne, na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego

obszaru, a także na środowisko, a w szczególności na: różnorodność biologiczną, ludzi, zwierzęta,

rośliny, wodę, powietrze, powierzchnię ziemi, krajobraz, klimat, zasoby naturalne, zabytki11 oraz dobra

materialne, z uwzględnieniem zależności między tymi elementami środowiska i między

oddziaływaniami na te elementy.

Prognoza przedstawia również

•

rozwiązania mające na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą negatywnych

oddziaływań na środowisko, mogących być rezultatem realizacji projektowanego dokumentu,

w szczególności na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego obszaru,

•

rozwiązania alternatywne do rozwiązań zawartych w projektowanym dokumencie wraz

z uzasadnieniem ich wyboru oraz opis metod dokonania oceny prowadzącej do tego wyboru albo

wyjaśnienie braku rozwiązań alternatywnych, w tym wskazania napotkanych trudności wynikających

z niedostatków techniki lub luk we współczesnej wiedzy.

Zgodnie z ustawą ooś dokonano uzgodnienia zakresu i stopnia szczegółowości informacji wymaganych

w Prognozie oddziaływania na środowisko z: Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska, Głównym

Inspektorem Sanitarnym oraz dyrektorami urzędów morskich w Gdynii, Słupsku i w Szczecinie.

10 Tekst jednolity: Dz. U. 2018 r. poz. 142, z późn. zm.

11 Pojęcie to obejmuje również zabytki archeologiczne.

14 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Zebrane uwagi organów właściwych do uzgodnienia zakresu i szczegółowości Prognozy zostały

przedstawione niżej (Tabela 1).

Tabela 1. Wskazania i uwagi organów właściwych odnośnie określenia zakresu i stopnia szczegółowości

Prognozy PEP2040

Lp.

Treść uwag

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (pismo z dnia 1 lutego 201 r., znak DOOŚ.TSOOŚ.411.1.2019.TW

1.1

Zawarte w prognozie informacje powinny być dostosowane do stopnia szczegółowości zapisów

projektowanego dokumentu.

1.2

Prognoza powinna w pełnym zakresie odpowiadać wymaganiom wynikającym z art. 51 ust. 2

ustawy ooś, przy zachowaniu warunków, o których mowa w art. 52 ust. 1 i 2. Zalecane jest przy

tym przedstawienie zagadnień według kolejności ustalonej w art. 51 ust. 2 ww. ustawy.

1.3

Opis stanu środowiska należy przygotować w sposób umożliwiający określenie rodzajów i skali

przewidywanych oddziaływań oraz w przyszłości zmian spowodowanych realizacją postanowień

PEP. Prognoza powinna zawiera możliwie szczegółowy opis poszczególnych komponentów

przyrodniczych występujących na analizowanych terenach, w oparciu o kwerendę materiałów

źródłowych, które mogą zostać pozyskane m.in. z publikacji naukowych, materiałów

kartograficznych, systemów informatycznych, dokumentacji i raportów znajdujących się

w zasobach regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, głównego oraz wojewódzkich inspektorów

ochrony środowiska, nadleśnictw.

Analiza oddziaływania PEP na formy ochrony przyrody, w zakresie działań o znanych lokalizacjach,

winna odnosić się do zakazów i celów ochrony poszczególnych form ochrony przyrody, które

zostały

ustanowione w stosownych aktach prawnych powołujących formy ochrony przyrody oraz

1.4

w aktach prawnych ustanawiających plany ochrony, zadania ochronne, plany zadań ochronnych

oraz w projektach ww. dokumentów. Lokalizację działań przewidzianych do realizacji w PEP,

należy przedstawić w formie kartograficznej, z uwzględnieniem obszarów podlegających ochronie.

1.5

W analizach dotyczących obszarów Natura 2000, uwzględniających przedmioty i cele ochrony tych

obszarów oraz ich integralność i spójność, uwzględnić trzeba informacje z aktualnych

standardowych formularzy danych oraz wskazać, które przedmioty ochrony mogą podlegać

oddziaływaniom wynikającym z założeń PEP. Zagrożenia identyfikowane dla obszarów Natura

2000, należy odnieść do planowanych w ramach dokumentu działań. W przypadku identyfikacji

znaczącego negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000 lub braku możliwości

wykluczenia tego oddziaływania, zgodnie z art. 55 ust. 2 ustawy ooś niezbędne jest

przeprowadzenie analizy przesłanek, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r.

o ochronie przyrody (Dz. U. z 2018 r. poz. 142 ze zm.).

1.6

Zgodnie ze wspomnianym przepisem można zezwolić na realizację dokumentu mogącego

znacząco negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000, jeśli przemawiają za tym niezbędne

wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub

gospodarczym. Powyższa przesłanka może zostać uznana tylko w przypadku braku rozwiązań

alternatywnych oraz przy zapewnieniu wykonania kompensacji przyrodniczej niezbędnej

| 15

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Lp.

Treść uwag

do zagwarantowania spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000.

W przypadku konieczności zastosowania kompensacji wynikającej z art. 34 ustawy o ochronie

przyrody, winna ona dotyczyć wyłącznie tych działań, które wiążą się z naprawą szkodliwego

wpływu na przedmioty i cele ochrony obszaru sieci Natura 2000, objęte znaczącym negatywnym

oddziaływaniem. Stąd ważnym jest, aby wskazane zostało, których przedmiotów ochrony znaczące

negatywne oddziaływanie może dotyczyć i zaproponować odpowiednie działania kompensujące.

Nie jest wystarczające dokonanie analiz w tym zakresie jedynie na etapie wydawania decyzji

o środowiskowych uwarunkowaniach dla konkretnych przedsięwzięć lub w ramach procedury

oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000. Przy analizach dotyczących

obszarów Natura 2000, konieczne jest wskazanie nie tylko samego negatywnego charakteru

oddziaływań na przedmioty ochrony tych obszarów, ale również określenie czy są one znaczące

w rozumieniu art. 3 ust. i pkt. 17 ustawy ooś. W przypadku, gdy znaczące negatywne

oddziaływanie dotyczy siedlisk i gatunków priorytetowych, nadrzędny interes publiczny odnosi się

wyłącznie do: ochrony zdrowia i życia ludzi, zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego

i uzyskania korzystnych następstw o pierwszorzędnym znaczeniu dla środowiska przyrodniczego.

W sytuacji, gdy przyjęcie dokumentu, który może znacząco negatywnie oddziaływać na siedliska

i gatunki priorytetowe, wynika z innych koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego,

przed przyjęciem dokumentu, wymagane jest uzyskanie opinii Komisji Europejskiej. Mając

na uwadze przytoczone przepisy, w przypadku stwierdzenia znaczącego negatywnego

oddziaływania na obszary Natura 2000, należy w prognozie wyraźnie wykazać i uzasadnić istnienie

wymienionych przesłanek odnosząc się również do kwestii rozwiązań alternatywnych.

1.7

Prognoza musi uwzględniać aktualne etapy realizacji analizowanych działań wynikających

z tworzonego dokumentu oraz, jeżeli jest taka możliwość, również poszczególnych inwestycji

w nich uwzględnianych, w tym tych, które uzyskały już decyzję o środowiskowych

uwarunkowaniach. W przypadku przedsięwzięć, dla których wydano wspominaną decyzję,

a wynikające z ich realizacji i eksploatacji oddziaływania mogą dotyczyć przedmiotów ochrony

obszarów Natura 2000, kwestia ewentualnego znaczącego negatywnego oddziaływania na nie

została już rozstrzygnięta. Dlatego prognoza musi być w tym zakresie zgodna z ustaleniami decyzji

administracyjnych. W związku z powyższym organ uważa za zasadne przeanalizowanie

oddziaływania przedmiotowego dokumentu na obszary Natura 2000, z uwzględnieniem zapisów

decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wydanych dla wskazanych w dokumencie inwestycji

oraz wszystkich dostępnych dokumentów pozwalających zidentyfikować możliwy wpływ.

1.8

Należy również uwzględnić oddziaływanie na korytarze ekologiczne i szlaki migracyjne o znaczeniu

europejskim, krajowym i regionalnym. Zgodnie z art. 51 ust. 2 pkt 2 lit. e ustawy ooś, w ramach

powyższej analizy należy uwzględnić nie tylko bezpośredni wpływ realizacji ustaleń PEP, ale

również oddziaływanie pośrednie, wtórne, skumulowane, krótkoterminowe, średnioterminowe

i długoterminowe, stałe i chwilowe oraz pozytywne i negatywne.

1.9

W prognozie winny zostać przedstawione, zgodnie z treścią art. 51 ust. 2 pkt. 3 ustawy ooś,

stosownie do skali projektu dokumentu, kierunki działań i rozwiązań mające na celu zapobieganie,

ograniczanie lub ewentualną kompensację przyrodniczą negatywnych oddziaływań na środowisko,

mogących być rezultatem realizacji projektowanego dokumentu. W powyższym kontekście trzeba

16 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Lp.

Treść uwag

zauważyć, że obowiązek odpowiedniej kompensacji szkód w środowisku nie dotyczy jedynie

negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000, bowiem w odniesieniu do innych walorów

przyrodniczych zastosowanie znajduje art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo

ochrony środowiska (Dz.U. z 2018 r. poz. 799, ze zm.).

1.10

Ponadto, należy przedstawić propozycje w zakresie metod monitoringu skutków realizacji zadań

wynikających z PEP. Metody te powinny umożliwić zbadanie rzeczywistych skutków

środowiskowych realizacji postanowień tego dokumentu oraz ocenę skuteczności

zaproponowanych działań minimalizujących.

Opracowując prognozę, należy mieć na względzie zagadnienia specyficzne dla sektora produkcji

energii. W związku z tym, szczególnej analizie i charakterystyce powinny podlegać

­

wpływ realizacji PEP na zmiany klimatu, szczególnie w obliczu przewidywanego zużycia węgla

na poziomie 56%;

­

skumulowane oddziaływania na środowisko wynikające z realizacji PEP, w tym na stan

powietrza i zdrowie ludzi (z uwzględnieniem ustaleń innych planów lub programów

zatwierdzonych lub planowanych do zatwierdzenia oraz oddziaływań istniejących obiektów

i planowanych przedsięwzięć);

­

rozwiązania alternatywne do rozwiązań zawartych w projektowanym dokumencie wraz

z uzasadnieniem ich wyboru oraz opisem metod służących dokonaniu oceny, prowadzącej

do tego wyboru albo wyjaśnienie braku rozwiązań alternatywnych;

­

znaczące oddziaływania na środowisko o charakterze transgranicznym, przy czym

szczegółowo należy opisać metodykę i zakres przeprowadzonych w tym zakresie analiz

i wnioskowania; w przypadku stwierdzenia braku oddziaływań transgranicznych, kwestie te

należy rozbudować i poprzeć wynikami analiz; samo stwierdzenie o braku oddziaływań

transgranicznych byłoby dalece niewystarczające.

1.11

Główny Inspektor Sanitarny (pismo z dnia 19 lipca 2018 r., znak GIS-HŚ-NS-4311-00039/MO/18)

2.1

Zakres prognozy uwzględniać powinien również zapis art. 3 ust.2 ustawy ooś, ilekroć w ustawie jest

mowa o oddziaływaniu na środowisko rozumie się przez to również oddziaływanie na zdrowie

ludzi.

Dyrektor Urzędu Morskiego w Słupsku (pismo z dnia 24 września 2019 r.)

3.1

Uwzględnić należy istniejące i projektowane obszary chronione, o których mowa w art. 6 ustawy

z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2018r. poz. 142.), zwanej dalej „ustawą

o ochronie przyrody".

3.2

W odniesieniu do planowanych do realizacji działań związanych bezpośrednio z ingerencją

w ekosystem wód morskich należy określić ich wpływ na stan wód morskich w kontekście zapisów

wymagań wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz podać klasyfikacje stanu jednolitych

części wód powierzchniowych.

| 17

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Lp.

Treść uwag

3.3

Prognoza (...) winna odnosić się do pełnej wersji projektowanego dokumentu i obejmować

wszystkie planowane działania mogące znacząco oddziaływać na środowisko, a nie tylko działania

przewidziane do dofinansowania.

3.4

Uwzględnić należy skutki realizacji przedmiotowego dokumentu na strefę brzegową i procesy

wzajemnego oddziaływania morze - ląd (integralność ekosystemów morskich i lądowych).

3.5

Przeanalizować należy przewidywane znaczące oddziaływania na środowisko, wynikające

z projektowanego przeznaczenia terenu, w tym na różnorodność biologiczną, ludzi, wodę,

powierzchnię Ziemi, krajobraz, zasoby naturalne, zabytki, dobra materialne, z uwzględnienięrn,

zależności miçdzy,.tvmi elęrnęntąrni środowiska między oddziaływaniami na te elementy.

Dyrektor Urzędu Morskiego w Szczecinie (pismo z dnia 1 października 2019 r., znak PO.III.070.55.2.19)

4.1

Prognoza powinna w pełnym zakresie odpowiadać wymaganiom wynikającym z art. 51 ust. 2

ustawy ooś, przy zachowaniu warunków, o których mowa w art. 52 ust. 1 ww. ustawy.

4.2

W prognozie należy zwrócić szczególną uwagę na diagnozę stanu środowiska na obszarach

objętych przewidywanym znaczącym oddziaływaniem, określenie przewidywanych znaczących

oddziaływań oraz przedstawienie rozwiązań mających na celu zapobieganie lub ograniczenie

negatywnych oddziaływań mogących być rezultatem realizacji projektu polityki.

4.3

W prognozie należy przeanalizować wpływ realizacji ustaleń projektu polityki na poszczególne

elementy środowiska, a w szczególności należy zwrócić uwagę na odziaływanie ustaleń dokumentu

na istniejące i projektowane obszary chronione, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia

2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2018 r. poz. 142, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o ochronie

przyrody”.

4.4

W prognozie należy dokonać oceny projektu polityki w kontekście wskazań i zaleceń zwartych

w ustanowionych i w projektach planów zadań ochronnych lub planach ochrony dla obszarów

Natura 2000.

4.5

Przy sporządzaniu prognozy oddziaływania na środowisko zalecanym jest zachowanie układu

chronologicznego zawartego w art. 51 ust. 2 ustawy ooś. Informacje zamieszczone w prognozie

powinny być opracowane stosownie do stanu wiedzy i metod oraz dostosowane do zawartości

i stopnia szczegółowości projektu polityki.

4.6

Należy zwrócić uwagę, że prognoza oddziaływania na środowisko powinna określać, analizować

i oceniać cele ochrony środowiska ustanowione na szczeblu międzynarodowym, wspólnotowym

i krajowym, istotne z punkty widzenia projektu polityki oraz sposoby, w jakich te cele i inne

problemy środowiska zostały uwzględnione podczas opracowywania projektu polityki.

Dyrektor Urzedu Morskiego w Gdyni (pismo z dnia 25 września 2019 r., znak: INZ1.1.8103.109.2019.ASW)

5.1

18 |

Prognoza powinna określać wpływ ustaleń projektu Polityki energetycznej Polski do 2040 r.

na środowisko morskie, tj. na

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Lp.

Treść uwag

- wartości przyrodnicze polskich obszarów morskich, w tym na gatunki ich siedliska, będące

przedmiotami ochrony w obszarach Natura 2000;

- czystośc wód morskich, w tym na realizację celów wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Przy ustalaniu zakresu Prognozy oddziaływania na środowisko ocenianej PEP2040 wykorzystane zostały

wytyczne do strategicznych ocen oddziaływania na środowisko12, Poradnik dotyczący uwzględniania

problematyki zmian klimatu i różnorodności biologicznej w strategicznej ocenie oddziaływania

na środowisko13, wytyczne nt. integracji problemów zmian klimatu i różnorodności biologicznej

w strategicznych ocenach oddziaływania na środowisko14, oraz materiały OECD15, jak też wskazania

Zamawiającego.

2.3.

2.3.1.

Przedmiot prognozy – cele, zawartość oraz powiązania z innymi dokumentami ocenianego

projektu PEP2040

Zawartość projektu PEP2040

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. (PEP2040) stanowi odpowiedź na najważniejsze wyzwania stojące

przed polską energetyką w najbliższych dziesięcioleciach oraz wyznacza kierunki rozwoju sektora energii

z uwzględnieniem zadań niezbędnych do realizacji w perspektywie krótkookresowej.

PEP jest jedną z dziewięciu zintegrowanych strategii sektorowych, wynikających z przyjętej 14 lutego 2017

r. Strategii na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR) i koresponduje w szczególności z obszarem energia

określonym w SOR.

Dokument zawiera: opis stanu sektora energetyki w Polsce, cele polityki energetycznej państwa, kierunki

rozwoju, system wdrażania i monitorowania, zasady finansowania realizacji oraz dokumenty związane

z realizacją. Obejmuje też wymiar terytorialny, gdyż działania związane z realizacją Polityki energetycznej

związane są ściśle z rozwojem lokalnym i regionalnym.

2.3.2.

Główne cele i kierunki działań przyjęte w PEP2040

Celem PEP2040 jest

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE PRZY ZAPEWNIENIU KONKURENCYJNOŚCI GOSPODARKI,

EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ I ZMNIEJSZENIA ODDZIAŁYWANIA SEKTORA ENERGII

NA ŚRODOWISKO, PRZY OPTYMALNYM WYKORZYSTANIU WŁASNYCH ZASOBÓW

ENERGETYCZNYCH

12 Handbook on SEA for Cohesion Policy 2007 – 2013, GRDP, 2006

http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/working/doc/sea_handbook_final_foreword.pdf

13 Poradnik dotyczący uwzględniania problematyki zmian klimatu i różnorodności biologicznej w strategicznej ocenie

oddziaływania na środowisko https://sdr.gdos.gov.pl/Documents/bio-clia_SEA_2015.pdf

14 Guidance on Integrating Climate Change and Biodiversity into strategic Impact Assessment, EU, 2013

http://ec.europa.eu/environment/eia/pdf/SEA%20Guidance.pdf

15 Publikacje OECD https://www.unece.org/env/eia/publications.html

| 19

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Za globalną miarę realizacji tego celu przyjęto niżej wymienione wskaźniki

•

•

•

•

•

56% węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w 2030 r.

23% OZE w finalnym zużyciu energii brutto w 2030 r.

Wdrożenie energetyki jądrowej w 2033 r.

Ograniczenie emisji CO2 o 30% do 2030 r. (w stosunku do 1990 r.)

Wzrost efektywności energetycznej o 23% do 2030 r. (w stosunku do prognoz energii pierwotnej

z 2007 r.)

Kierunki i cele stawiane do osiągnięcia w ramach tych kierunków oraz przewidywane działania

przedstawiono w niżej zamieszczonej tabeli.

20 |

2. Rozbudowa

infrastruktury

wytwórczej i sieciowej

energii elektrycznej

pokrycie

zapotrzebowania na

energię elektryczną

moce wytwórcze

− zdolność pokrycia

popytu własnymi mocami (stabilnie,

elasty-cznie,

ekologicznie)

− wzrost popytu

pokryty mocami

innymi niż konwencjonalne

węglowe

− węgiel – udział 56%

w wytwarzaniu w

2030 r.

− energetyka jądrowa

– 6-9 GW w 2043 r.

− OZE – wzrost

wykorzystania,

− gaz ziemny – głównie

jako moce

regulacyjne

infr. sieciowa

− rozbudowa sieci

przesyłu i dystrybucji

− bezpieczne połączenia transgraniczne

− wzrost jakości

dystrybucji i

pewności dostaw

energii

1. Optymalne

wykorzystanie

własnych zasobów

energetycznych

racjonalne

wykorzystanie

zasobów

energetycznych

węgiel kamienny

− rentowność sektora

− racjonalne eksploatacja,

wykorzystanie i

dystrybucja

− innowacje w

wydobyciu i

wykorzystaniu

węgiel brunatny

− racjonalna

eksploatacja

− innowacje w

wykorzystaniu

transformacja

regionów górniczych

gaz ziemny

− poszukiwanie

nowych złóż (w tym

niekonwencjonalni

e) i uzupełnienie

krajowej podaży

zdywersyfikowanymi dostawami

ropa naftowa

− poszukiwanie

nowych złóż i

uzupełnienie

krajowej podaży

zdywersyfikowany

mi dostawami

energia elektryczna

− wzmocnienie pozycji

konsumenta

− ochrona konkurencyjności przemysłu

energochłonnego

− spłaszczenie krzywej

popytu na moc

− urynkowienie usług

systemowych

− reforma handlu

energią

− plan dot.

udostępniania

transgranicznych

zdolności

przesyłowych

gaz ziemny

− liberalizacja rynku

− wzmocnienie pozycji

Polski na europejskim

rynku gazu (regionalne centrum)

− nowe segmenty

wykorzystania gazu i

sieci

produkty naftowe

− przejrzystość rynku

− rozwój rynku

perrochemikaliów

− obniżenie emisyjności

w pełni konkurencyjny

rynek energii

elektrycznej,

pokrycie

zapotrzebowania

na gaz ziemny i paliwa

ciekłe

obniżenie emisyjności

sektora energetycznego

oraz dywersyfikacja

wytwarzania energii

− 23% OZE w finalnym

zużyciu energii brutto

w 2030 r.

− w ciepłownictwie i

chłodnictwie – 1,1-1,3

pkt proc. rocznego

przyrostu zużycia

− w elektroenergetyce –

zapewnienie wzrostu

(szczególnie

wykorzystanie energii

słonecznej i morskiej

energetyki wiatrowej)

− w transporcie –

− 10% OZE w 2020 r i

14% w 2030 r.

− rozwój energetyki

rozprposzonej

(prosumenci, klastry

energii)

− zapewnienie

bilansowania OZE

(magazyny, źródła

regulacyjne)

− wsparcie rozwoju OZE

(z zapewnieniem

bezpieczeństwa pracy

sieci)

obniżenie emisyjności

sektora energetycznego

oraz bezpieczeństwo

pracy systemu

− uruchomienie

pierwszego bloku

jądrowego o mocy

1-1,5 GW do 2033 r.

oraz kolejnych pięciu

do 2043 r. (łącznie ok.

6-9 GW)

− zapewnienie

warunków formalnoprawnych oraz

finansowych budowy i

funkcjonowania

energetyki jądrowej

− wykwalifikowanie

kadry

− rozwój dozoru

jądrowego

− zapewnienie

składowiska odpadów

nisko i

średnioaktywnych

5. Wdrożenie energetyki 6. Rozwój odnawialnych

jądrowej

źródeł energii

– 246 –

| 21

− 23% oszczędności

energii pierwotnej

vs. prognozy na

2030 r. z 2007 r.

− prawne i finansowe

− zachęty do działań

proefektywnościowych

− wzorcowa rola

jednostek sektora

publicznego

− promocja poprawy

efektwyności

− intensywna

termomodernizacja

mieszkalnictwa

− ograniczenie niskiej

emisji

− redukcja ubóstwa

energetycznego

zwiększenie

konkurencyjności

gospodarki

powszechny dostęp do

ciepła oraz

niskoemisyjne

wytwarzanie ciepła

w całym kraju

− aktywne lokalne

planowanie

energetyczne

− budowa mapy

ciepła

ciepłownictwo

systemowe

− wzrost

wykorzystania

wysokosprawnej

CHP

− wykorzystanie OZE

oraz odpadów

− rozbudowa

systemów dostaw

ciepła i chłodu

− wykorzystanie

magazynów ciepła

− konkurencyjność do

źródeł

indywidulanych

− obowiązek

przyłączania

odbiorców do sieci

ciepłownictwo

indywidulane

− zwiększenie

wykorzystywania

paliw innych niż

stałe –gaz, niepalne

OZE, energia

elektryczna

8. Poprawa

efektywności

energetycznej

gospodarki

7. Rozwój

ciepłownictwa i

kogeneracji

Monitor Polski

gaz ziemny

− możliwość odbioru

importu (Baltic Pipe,

terminal LNG)

− sprawne połączenia

transgraniczne

− rozbudowa sieci

przesyłowej i

dystrybucyjnej oraz

podziemnych i

magazynów gazu

− impulsy

inwestycyjne

− bezpieczeństwo

regionalne

ropa i paliwa ciekłe

− rozbudowa sieci

przesyłu i

magazynów ropy

naftowej i paliw

ciekłych

− cykliczne

prognozowanie

potrzeb

4. Rozwój rynków

energii

3. Dywersyfikacja

dostaw gazu i ropy

oraz rozbudowa

infrastruktury

sieciowej

Tabela 2. Kierunki Polityki energetycznej Polski do 2040 r. [Źródło: PEP2040]

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

− sprawność działań w

sytuacjach

awaryjnych

− rozwój

magazynowania

− rozwój inteligentnych

sieci

− wzrost roli paliw

alternatywnych, w

tym

biokomponentów i

elektromobilności

− skuteczny

monitoring emisji

zanieczyszczeń

− ograniczenie

wykorzystania

paliw stałych

Monitor Polski

– 247 –

22 |

biomasa i odpady

nierolnicze

− racjonalne

wykorzystanie

własne

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

2.3.3.

Powiązania z innymi dokumentami

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. jest jedną z dziewięciu strategii wynikających z systemu zarządzania

rozwojem kraju, dla których podstawę stanowi średniookresowa strategia rozwoju kraju - Strategia na rzecz

Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR), której głównym celem jest tworzenie warunków dla wzrostu dochodów

mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym,

środowiskowym i terytorialnym. Energia jest jednym z obszarów, które wpływają na osiągnięcie tego celu.

Spośród pozostałych strategii wynikających z SOR, PEP najsilniej wiąże się z Polityką ekologiczną państwa

2030 i Strategią zrównoważonego rozwoju transportu do 2030 roku w odniesieniu do redukcji emisji

i zanieczyszczeń z sektora energii oraz niskiej emisji, Strategią zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa

i rybactwa 2030 w odniesieniu do wykorzystania potencjału rolnictwa i obszarów wiejskich na cele

energetyczne, Strategią produktywności i Krajową strategią rozwoju regionalnego w kontekście

wzajemnych relacji sektora energii i produktywności gospodarki oraz rozwoju kraju. 123456789101112131415

W sposób bardziej pośredni PEP powiązany jest ze Strategią rozwoju kapitału ludzkiego, Strategią rozwoju

kapitału społecznego oraz Strategią „Sprawne i nowoczesne państwo”, które stanowią tło dla PEP. Kapitał

ludzki wpływa na ilość i jakość wiedzy, umiejętności i potencjał zawarty w społeczeństwie, które oddziałują

na możliwości rozwoju sektora energetycznego. Stan kapitału społecznego wpływa na relacje

w społeczeństwie i odpowiedzialność społeczną, które z kolei warunkują sposób wdrażania PEP.

Niżej przedstawiono najważniejsze dokumenty powiązane z PEP2040.

Tabela 3. Główne dokumenty powiązane z PEP204016

Sektor

Energetyka

Efektywność

energetyczna

Transport

Dokument

Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021 – 2030 (projekt)

Krajowy plan działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski, ME

2017/2018

Strategia zrównoważonego rozwoju transportu do 2030 r. (projekt)

Elektromobilność

i paliwa

alternatywne

Pan rozwoju elektromobilności, ME 2017.

Emisje

zanieczyszczeń

Polityka ekologiczna państwa 2030

Adaptacja

do zmian klimatu

Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany

klimatu do roku 2020, 2013

Energetyka

jądrowa

Energia

elektryczna

Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych, ME 2017.

Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym

paliwem jądrowym, 2015.

Polski program energetyki jądrowej, 2014.

Dziesięcioletni plan rozwoju sieci o zasięgu wspólnotowym, ENTSO-E 2016.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

16 Źródło: opracowanie własne na podstawie projektu PEP2040 z uzupełnieniem

| 23

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Plan rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania

na energię elektryczną na lata 2016-2025, PSE 2015.

Regulacja jakościowa w latach 2016-2020 dla Operatorów Systemów

Dystrybucyjnych (który dokonali, z dniem 1 lipca 2007 r., rozdzielenia

działalności), URE 2015.

Dziesięcioletni plan rozwoju systemu przesyłowego (TYNDP – Ten-Year Network

Development Plan), ENTSO-G 2017.

Gaz ziemny

Krajowy dziesięcioletni plan rozwoju systemu przesyłowego 2018-2027, GAZSYSTEM S.A. 2017.

Plan działań na rzecz integracji bałtyckiego rynku energii – BEMIP (ang. Baltic

Energy Market Interconnection Plan), 2009, aktualizacja 2015.

Program dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce (perspektywa 2030

r.), 2018.

Górnictwo

Odnawialne

źródła energii

Opady, spalarnie

odpadów

Ropa i paliwa

naftowe

Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce (perspektywa 2030

r.), 2018.

Krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych do 2020 r.,

2010.

Krajowy plan gospodarki odpadami 2022, 2016

Polityka Rządu RP dla infrastruktury logistycznej w sektorze naftowym, 2017

Przyroda

Program ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej

wraz z Planem działań na lata 2015–2020, 2015

Dokumenty

nadrzędne

Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą

do 2030 r. – SOR)

W pracach nad prognozą przeanalizowano i wykorzystano wyżej wymienione dokumenty oraz wykonane

dla nich prognozy oddziaływania na środowisko. Szczegółowa analiza celów tych dokumentów z punktu

widzenia PEP2040 znajduje się w rozdziale 4.3 i w załączniku 1.

2.4.

2.4.1.

Metodyka przygotowania oceny oddziaływania na środowisko

Tryb i warunki przeprowadzenia prac

Przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko PEP2040 wymaga odniesienia się

do proponowanych rozwiązań formalno-prawnych, organizacyjnych, instytucjonalnych i proceduralnych dla sektora

energetyki oraz nakreślonych kierunków jego rozwoju do 2040 roku.

24 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

PEP2040 jest średniookresowym dokumentem planistycznym, który stanowi integralny element spójnego systemu

zarządzania krajowymi dokumentami strategicznymi. Istotą PEP2040 jest wskazanie celu oraz nakreślenie kierunków

rozwoju

energetyki

zgodnie

ze Strategią

Odpowiedzialnego

Rozwoju

do roku

2020

(z perspektywą do 2030 roku).

Do opracowania prognozy wykorzystane zostały również dokumenty powiązane z Polityką energetyczną (szczegółowo

przedstawione w rozdziale 4.3) oraz opracowane do nich prognozy oddziaływania na środowisko.

2.4.2.

Założenia do strategicznej oceny oddziaływania na środowisko i etapy prac

Stopień szczegółowości badań do Prognozy określony został w ramach Szczegółowego Opisu Przedmiotu

Zamówienia. Prognoza wykonana zostanie zgodnie z obowiązującymi przepisami, głównie Ustawą

o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska

oraz o ocenach oddziaływania na środowisko17 (dalej ustawa ooś) oraz Dyrektywą 2001/42/WE Parlamentu

Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów

na środowisko (SEA)18.

Zakres prognozy jest określony w art. 51 wspomnianej wyżej ustawy. Ponadto dokonano uzgodnienia

zakresu i stopnia szczegółowości informacji wymaganych przepisami (na podstawie art. 53 ustawy ooś)

w prognozie oddziaływania na środowisko z Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska oraz Głównym

Inspektorem Sanitarnym.

Dodatkowo istotne założenia do Prognozy wynikają z następujących wytycznych oraz innych dokumentów

i materiałów

•

Wytycznych Komisji Europejskiej dotyczących włączenia do Strategicznej oceny oddziaływania

na środowisko kwestii związanych ze zmianami klimatu i bioróżnorodnością (Guidance on Integrating

Climate Change and Biodiversity into PEP2040ategic Environmental Assessment), Komisja Europejska

2013;

•

Podręcznika do strategicznych ocen oddziaływania na środowisko dla polityki spójności na lata 20072013 (tłumaczenie podręcznika GRDP) Ministerstwo Środowiska;

•

Projektów prognoz oraz prognoz oddziaływania na środowisko strategii sektorowych jak również

programów i strategii mogących mieć związek z opracowywanym dokumentem;

•

Wytycznych KE dotyczące zagadnień związanych z strategiczna oceną oddziaływania na środowisko,

obszarami Natura 2000, Ramową Dyrektywą Wodną oraz przygotowania inwestycji z uwzględnieniem

zmian klimatu, przygotowania do tych zmian oraz odporności na klęski żywiołowe;

•

Poradników krajowych organów ochrony środowiska związanych ze strategicznymi ocenami

oddziaływania na środowisko w zakresie obszarów Natura 2000 oraz przygotowania inwestycji

z uwzględnieniem zmian klimatu, przygotowania do tych zmian oraz odporności na klęski żywiołowe;

•

Dostępnych wynikach prac badawczych w tym obszarze oraz ocenach stanu środowiska.

17 Tekst jednolity: Dz. U. 2018 r. poz. 2081 z późn. zm.

18 Dz. U. UE L 197 z 21.7.2001, s. 30

| 25

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Uwzględniono także najważniejsze dokumenty strategiczne na poziomie globalnym, UE i Polski.

Szczegółowa analiza tych dokumentów przedstawiona jest w dalszej części opracowania.

•

Biorąc powyższe pod uwagę zaproponowana została struktura Prognozy, która następnie została

wykorzystana.

Problemy i niepewności związane z opracowaniem Prognozy przedstawiono w podrozdziale 4.8.3.

Najważniejsze etapy prac

•

Analiza PEP2040 z punktu widzenia zgodności z celami dokumentów strategicznych na poziomie

globalnym, UE i Polski,

•

Analiza PEP2040 w celu identyfikacji typów przedsięwzięć, które mogą być realizowane w ramach

dokumentu,

•

Identyfikacja przedsięwzięć mogących potencjalnie i zawsze znacząco oddziaływać na środowisko,

•

Analiza ich oddziaływania na środowisko,

•

Formułowanie wniosków i zaleceń wynikających z analiz.

2.5.

Cele badawcze

Poza celami stawianymi ocenom strategicznym w przepisach sformułowano następujące pytania badawcze

1.

Czy zostały w PEP2040 uwzględnione cele prośrodowiskowe adekwatne do potrzeb w tym zakresie

i możliwości?

2.

Czy w kontekście zrównoważonego rozwoju występuje zgodność pomiędzy diagnozą, celami

i proponowanymi kierunkami działań?

3.

Czy proponowane działania przyczynią się do efektywnego wykorzystania zasobów naturalnych, w tym

do zmiany wzorów produkcji i konsumpcji oraz zarządzania popytem na te zasoby?

4.

Czy proponowane działania przyczynią się do zastępowania wykorzystania nieodnawialnych zasobów

zasobami odnawialnymi, a tym samym przyczynia się do bezpośrednio lub pośrednio do zmniejszenia

negatywnego oddziaływania na środowisko?

5.

Czy proponowane działania przyczynią się do poprawy stanu powietrz, co jest problemem wielu miast?

6.

Czy proponowane w ramach PEP2040 działania nie zakłócą funkcjonowania systemu obszarów

chronionych i czy ich realizacja nie będzie pozostawała w sprzeczności z celami i zasadami

funkcjonowania systemu obszarów chronionych?

Ocena powinna odnosić się do celów polityki ochrony środowisk ustanowionych na poziomie krajowym, UE,

jak również międzynarodowym.

W analizie celów badawczych uwzględniono również zagadnienia poruszone we wskazaniach i uwagach

organów właściwych do spraw ocen strategicznych, co do zakresu i stopnia szczegółowości Prognozy.

26 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

2.5.1.

Metody zastosowane przy sporządzaniu prognozy

Po ustaleniu zakresu Prognozy oddziaływania na środowisko Polityki energetycznej, który wynikał

z przepisów dotyczących ocen strategicznych, uzgodnień z organami właściwymi w sprawach ocen

strategicznych, wytycznych do strategicznych ocen oddziaływania na środowisko19, wytycznych nt.

integracji zagadnień zmian klimatu i różnorodności biologicznej w ocenach strategicznych20i innych oraz

doświadczeń własnych przyjęto, że elementami wyjściowymi do oceny będą

•

analiza projektu Polityki energetycznej Polski do 2040 r.

•

analiza aktualnego stanu środowiska.

Analiza projektu PEP2040 w pierwszym etapie objęła jej podstawową strukturę, na podstawie czego

z ogólnych sformułowań zakresu działań objętych Polityką wyciągnięto wnioski odnośnie konkretnych

przedsięwzięć, jakie mogą być realizowane w jej ramach, aby móc sprecyzować ich możliwe oddziaływania

na środowisko. Działania te pogrupowano z punktu widzenia zbliżonego oddziaływania na środowisko oraz

jednocześnie dokonano pierwszej, wstępnej oceny (screeningu) w zakresie możliwego znaczącego,

negatywnego oddziaływania w zależności od rodzaju działań. Ponieważ Polityka energetyczna obejmuje

okres do 2040 roku, a w tak długim czasie niemożliwe jest przewidzenie postępu w stosowanych

technologiach, uwzględniając zasadę przezorności, przyjęto do analiz, że oceny będą dokonywane

z uwzględnieniem aktualnie najnowszych technologii, nie uwzględniając możliwego postępu w ich

wprowadzaniu. Kolejnym założeniem, wobec długiego horyzontu czasowego Polityki, było przyjęcie

jednakowego, ogólnego podejścia do wszystkich przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki, w całym

okresie jej realizacji. Uzasadnieniem takiego założenia jest fakt, że wszystkie przedsięwzięcia, które mają

być realizowane w pierwszej dwudziestce lat, te bardziej dokładnie sprecyzowane, były już poddane

ocenom strategicznym w ramach różnych polityk i programów. Zidentyfikowane w ten sposób

przedsięwzięcia były podstawą analiz z punktu widzenia ich wpływu na poszczególne elementy środowiska,

co zawarte jest w załączniku nr 2 Analizy pogłębione.

W ramach oceny projektu Polityki energetycznej przeprowadzono również analizy jej zgodności

z dokumentami strategicznymi na poziomie globalnym, UE oraz Polski. Celem tych analiz było stwierdzenie,

w jakim stopniu projekt Polityki realizuje cele tych dokumentów oraz w jakim stopniu jest z nimi spójny.

Analiza obecnego stanu środowiska była drugim podstawowym elementem wyjściowym do Prognozy.

Analizą objęto przede wszystkim elementy i dziedziny możliwego negatywnego oddziaływania Polityki

na środowisko oraz zagrożenia dla środowiska. Aby możliwe było nawiązanie do trendów zmian

w środowisku dokonujących się w skali Europy wykorzystano materiały publikowane przez GIOŚ, Europejską

Agencję Środowiska oraz inne publikowane analizy. Generalnym podejściem, modyfikowanym w zależności

od specyfiki danego elementu środowiska, była syntetyczna ocena stanu, notowane trendy zmian (zarówno

stanu, jak i presji, również z punktu widzenia możliwej kumulacji oddziaływań), podejmowane działania

w skali kraju i ich skutki, dotrzymanie obowiązujących przepisów (np. w zakresie jakości powietrza) oraz

wnioski w zakresie najważniejszych problemów (biorąc pod uwagę możliwe oddziaływania realizacji Polityki

energetycznej, jak i wybór kryteriów do oceny tych oddziaływań).

19Handbook

on

SEA

for

Cohesion

Policy

2007

–

2013,

GRDP,

http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/working/doc/sea_handbook_final_foreword.pdf,

2006

20 Guidance on integration Climate Change and Biodiversity into Strategic Environmental Assessment, European

Commission 2013.

| 27

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kolejnym etapem były szczegółowe analizy oddziaływań poszczególnych grup przedsięwzięć, jakie będą

realizowane w ramach Polityki energetycznej, na poszczególne elementy środowiska. Punktem wyjściowym

do tych analiz było ustalenie kryteriów oceny. Dokonano tego na podstawie analiz stanu środowiska

i najważniejszych problemów, wymogów prawnych, wniosków z analiz dokumentów strategicznych i analiz

związanych z pytaniami badawczymi. Wcelu przeprowadzenia oceny dotyczącej wpływu projektu Polityki

na obszary Natura 2000, wykorzystano metodologię rekomendowaną przez Komisję Europejską zawartą

w opracowaniu pt. Ocena planów i przedsięwzięć znacząco oddziałujących na obszary Natura 2000,

w Wytycznych metodycznych dotyczących przepisów Artykułu 6(3) i (4) Dyrektywy Siedliskowej 92/43/EWG

opublikowanych w listopadzie 2001 roku przez Generalną Dyrekcję ds. Środowiska 21 oraz uwzględniono

wskazówki zawarte w opracowaniu pt. Zarządzanie obszarami Natura 2000, a także postanowienia artykułu

6 dyrektywy siedliskowej 92/43/EWG22, jak też korzystano z podręcznika Natura 2000 w ocenach

oddziaływania przedsięwzięć na środowisko23 i innej literatury przedmiotu.

Wyniki analiz przedstawione są w arkuszach analiz szczegółowych, które stanowią załącznik 2 do Prognozy.

Na podstawie analiz szczegółowych przeprowadzono analizy sumarycznego oddziaływania całej Polityki

na poszczególne elementy środowiska oraz rozważono możliwe działania zapobiegawcze (ograniczające

negatywne oddziaływanie) lub kompensacyjne. W ramach tych analiz określono efekty realizacji Polityki np.

w zakresie emisji zanieczyszczeń powietrza lub emisji gazów cieplarniach.

W ramach analiz dokonano także oceny skutków pozytywnych realizacji Polityki, głównie z punktu widzenia

ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju. Wnioski z tych analiz wykorzystano do dalszych prac nad

Prognozą.

Dokonując analiz oddziaływania na środowisko wzięto pod uwagę możliwość wystąpienia negatywnych

oddziaływań skumulowanych działań objętych Polityką, jak i innych znanych przedsięwzięć planowanych

do realizacji. Niemniej trzeba podkreślić, że możliwości przeprowadzenia takiej, w pełni realnej, analizy była

ograniczona, ze względu na ogólny charakter Polityki, a szczególnie brak lokalizacji i charakteru wszystkich

przedsięwzięć, które mogą powstać na skutek jej wdrożenia. Podobne trudności związane były z analizą

możliwości wystąpienia negatywnych oddziaływań na środowisko w aspekcie transgranicznym.

Oceniono też skutki w przypadku braku realizacji Polityki.

Dla zapewnienia możliwie szybkiego reagowania na negatywne skutki dla środowiska, wynikające

z realizacji Polityki energetycznej, przedstawiono metody analizy skutków jej realizacji. Przyjęto, że

wykorzystany do tego powinien być krajowy system monitoringu środowiska, ponieważ w tak długiej

perspektywie czasu, przy nieznanej charakterystyce wszystkich przedsięwzięć i braku ich lokalizacji

nieuzasadnione wydaje się tworzenie dodatkowego systemu monitoringu.

21 European Communities, Wytyczne metodyczne dotyczące przepisów Artykułu 6(3)

92/43/EWG, polski przekład: WWF Polska, 2005 r.

i (4) Dyrektywy Siedliskowej

22 European Communities, Zarządzanie obszarami Natura 2000, polski przekład: WWF Polska, 2007 r.

23 Engel J., Natura 2000 w ocenach oddziaływania przedsięwzięć na środowisko, Ministerstwo Środowiska, Warszawa

2009 r.

28 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W ramach analiz problemów badawczych, poza zasadniczymi celami, dokonano, przede wszystkim, oceny

wpływu realizacji Polityki energetycznej na zrównoważony rozwój kraju i przejścia na zieloną i cyrkulacyjną

gospodarkę.

Podsumowaniem prognozy będą wnioski ogólne oraz wskazane zostaną rekomendacje wynikające

z przeprowadzonej ocen.

Do analiz wykorzystane zostaną wnioski z przeprowadzonych prognoz oddziaływania na środowisko

dokumentów powiązanych, a szczególnie dla projektu PEP 2050.

Niżej w formie tabelarycznej przedstawiono metody badawcze, które wykorzystane zostaną w trakcie prac

nad Prognozą oddziaływania na środowiskoBłąd! Nieprawidłowy odsyłacz do zakładki: wskazuje na nią

samą..

Tabela 4. Metody badawcze wykorzystane w Prognozie

Lp. Metoda badawcza

Sposób uwzględnienia w badaniu

1.

Tabela korelacji

Tabele porównawcze korelacji zawierające zestawienie kierunków

o badanego dokumentu w kontekście badanych obszarów, dokumentów

programowych krajowych i wspólnotowych

2.

Desk Research

Analiza dokumentów źródłowych, selekcja

w kontekście badanych obszarów, problemów

3.

Analiza statystyczna

Opisy wraz z tabelami i wykresy opis oddziaływania, tabele z wnioskami

z Prognozy

4.

Analiza

porównawcza/treści

Opis rozwiązań, tabela odpowiedzi na postawione pytania badawcze,

wnioski i rekomendacje z badania

5.

Macierz relacyjna

Metoda stosowana do określenia oddziaływań celów, kierunków

interwencji i zadań PEP2040 na wszystkie komponenty środowiska (w

tym na obszary Natura 2000, Morze Bałtyckie, klimat) oraz na zdrowie

człowieka. Przeprowadzona zostanie także ocena skumulowanych

skutków, w tym dla 9 kluczowych kierunków PEP2040.

6.

Oceny eksperckie (IDI)

Indywidualne oceny i konsultacje (wywiady) z ekspertami tematycznymi

w zakresie uzyskanych wyników ich analiz, trendów i ocen źródłowych

7.

Analizy przestrzenne (GIS)

istotnych

danych

Mapy prezentujące lokalizację głównych działań na tle wybranych

komponentów środowiska, ze wskazaniem ewentualnych miejsc

konfliktowych.

Mapa prezentująca ewentualne oddziaływania

wynikających z realizacji zaplanowanych działań.

skumulowane

| 29

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

2.5.2.

Zespół wykonujący prognozę

Zespół opracowujący prognozę PEP2040 objął swoimi specjalnościami zarówno wszystkie dziedziny

środowiska jak i wszystkie rodzaje działań przewidzianych do realizacji w ramach Polityki energetycznej.

Skład zespołu przedstawiono niżej.

Tabela 5. Wykaz członków zespołu zaangażowanego w przygotowanie Prognozy PEP2040

L.p.

Imię i nazwisko

eksperta

Rola w projekcie i zakres wykonywanych czynności

Kierownik zespołu

1

Jacek Jaśkiewicz

Opracowanie metodyki oceny, analiza dot. stanu aktualnego oraz

oddziaływania na środowisko, analiza dokumentów strategicznych, analizy

prognoz powiązanych, ocena oddziaływań transgranicznych.

2

Elżbieta Płuska

Weryfikacja całości Prognozy

3

Agnieszka Bartocha

Analizy stanu środowiska

4.

Magdalena Załupka

Analizy dot. stanu aktualnego oraz oddziaływania na jakość powietrza,

ludzi, dobra materialne, zabytki, krajobraz

5.

Iwona Rackiewicz

Analiza dot. stanu aktualnego oraz oddziaływania na klimat oraz

dostosowania do zmian klimatu

6.

Marek Rosicki

Analiza dot. stanu aktualnego oraz prognozy oddziaływania na powietrze

i zmiany klimatu

7.

Anna Wahlig

Analiza dot. ochrony przyrody, stanu aktualnego oraz oddziaływań

na różnorodność biologiczną, obszary Natura 2000, zwierzęta, roślinność

8.

Ireneusz Sobecki

Analiza przestrzenna GIS, przygotowanie map

9.

Magdalena Jaśkiewicz Analiza dokumentów strategicznych i powiązania z innymi prognozami

3.

ANALIZA I OCENA STANU ŚRODOWISKA W POLSCE

Celem analizy jest zidentyfikowanie czynników powodujących niekorzystne zmiany w środowisku. Analiza

stanu środowiska może stanowić podstawę oceny możliwości wpływania ocenianego dokumentu

na rozwiązanie występujących problemów i zagrożeń, jak również oceny potencjalnych negatywnych

oddziaływań projektowanych inwestycji na środowisko. Wyniki analizy przedstawiono niżej w odniesieniu

do poszczególnych dziedzin ochrony środowiska w układzie stosowanym przez Europejską Agencję

Środowiska (EEA).

30 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

3.1.

Stan jakości powietrza

Dane europejskie wskazują na zmniejszenie się zanieczyszczenia wody i powietrza w okresie ostatnich

20 lat. Nastąpiło m.in. znaczące obniżenie poziomów koncentracji dwutlenku siarki i tlenku węgla

w powietrzu, jak również odnotowano niższe stężenia tlenków azotu i pyłów. W związku z wprowadzeniem

do użytku benzyny bezołowiowej znacznie zmniejszyło się również stężenie ołowiu mierzone w pyle

zawieszonym PM10.

Jakość powietrza i wody pozostaje jednak niedostateczna. W szczególności trudna jest sytuacja

mieszkańców miast narażonych na nadmiernie wysokie poziomy niektórych zanieczyszczeń powietrza.

Najpoważniejsze konsekwencje zdrowotne wynikają z narażenia na obecność pyłu, benzo(a)pirenu i ozonu

w powietrzu, co wiąże się ze skróceniem oczekiwanej długości życia, schorzeniami układu oddechowego,

chorobami układu krążenia oraz innymi dolegliwościami.

W Polsce najważniejszym problemem są zanieczyszczenia pyłowe: PM2,5, PM10 oraz B(a)P, których głównym

źródłem jest spalanie paliw stałych w kotłach nieprzystosowanych do tego, jak również nielegalne spalanie

odpadów. Wysokie stężenia obserwowane są przede wszystkim w rejonach górskich i podgórskich Polski

Południowej, w dużych miastach i rejonach przemysłowych (Śląsk). Stężenia dwutlenku azotu przekraczają

normy na stacjach monitoringowych najczęściej komunikacyjnych w kilku miastach. W okresie letnim,

w zależności od warunków meteorologicznych, pojawiają się epizody wyższych stężeń ozonu, który jako

zanieczyszczenie wtórne powstaje w wyniku reakcji fizykochemicznych atmosfery z przenoszonych

na znaczne odległości zanieczyszczeń. Lokalnie mierzone są okresowo przekroczenia innych substancji

takich jak benzen czy arsen pochodzących z emisji z miejscowych zakładów przemysłowych.

3.1.1.

Zanieczyszczenie powietrza pyłem PM10 i PM2,5

Od wielu lat najistotniejszym problemem jakości powietrza w Polsce są przekroczenia w południowej części

kraju, w tym przekroczenia norm dla pyłu PM10, PM2,5. Przekroczenia te mają miejsce zarówno

w odniesieniu do standardu dobowego (np. PM10 – 50 µg/m3 <35 razy), jak i rocznego (PM10 – 40 µg/m3)

i dotyczą przede wszystkim obszarów śródmiejskich dużych miast i aglomeracji oraz zabudowanych

obszarów podgórskich i górskich południowej Polski.

Przekroczenia dopuszczalnych wartości dobowych stężeń pyłu PM 10 z reguły mają miejsce w okresie

zimowym i są związane z emisją pyłu z indywidualnego ogrzewania budynków oraz w dużych

miastach/aglomeracjach z transportu. Na niektórych obszarach zaznacza się również wpływ emisji

pierwotnej pochodzącej z zakładów przemysłowych, ciepłowni i elektrowni, a także emisji

niezorganizowanej z działalności rolniczej.

W zakresie pyłu zawieszonego PM2,5 wartość krajowego wskaźnika średniego narażenia na pył PM2,5

dla 2017 roku kształtowała się na poziomie 22 μg/m3, czyli wyższym niż pułap stężenia ekspozycji (20 μg/m3

- standard obowiązujący od 2015 roku) i krajowy cel redukcji narażenia na pył PM2,5 (18 μg/m3),

do osiągnięcia do roku 2020. Rozkład zmierzonych stężeń średniorocznych pyłu PM 10 na stacjach

Państwowego Monitoringu Środowiska w roku 2017 pokazano na mapie (Rysunek 2). Najwyższe stężenia

odnotowano w województwach małopolskim, śląskim i łódzkim. Podobnie sytuacja kształtowała się

w przypadku zanieczyszczenia powietrza pyłem PM2,5 (Rysunek 3). Najniższe wartości stężeń zanieczyszczeń

pyłowych wystąpiły w północnej części kraju. Ilość ludzi narażonych na ponadnormatywne stężenia pyłem

| 31

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

PM10 w roku 2017 to ok. 16,3 mln, na PM2,5 - 7,4 mln24. Pozytywnym aspektem jest zaobserwowany

niewielki malejący trend w poziomie zanieczyszczenia powietrza pyłem zawieszonym. W przypadku pyłu

PM2,5 obserwuje się regularne zmniejszanie krajowego wskaźnika średniego narażenia od wartości 28 μg/m3

w roku 2010 do 22 μg/m3 w roku 2016 i 201725. W przypadku PM10, trend malejący nie jest aż tak wyraźny

– co przedstawiono na rysunku poniżej. Fluktuacje stężeń wiążą się m.in. ze zmiennymi warunkami

meteorologicznymi w danym roku.

Rysunek 1. Uśrednione stężenia PM10 dla aglomeracji i miast pow. 100 tys. mieszkańców w latach 2008 –

201726

3.1.2.

Zanieczyszczenie powietrza ozonem

Poziom stężenia ozonu troposferycznego w danym okresie i miejscu zależy przede wszystkim od warunków

meteorologicznych (natężenie promieniowania słonecznego, temperatura powietrza), a także od stopnia

zanieczyszczenia prekursorami ozonu (głównie NOx, NMLZO), z których ozon powstaje na skutek procesów

fotochemicznych. Stopień zanieczyszczenia powietrza ozonem mierzony jest wskaźnikami odnoszącymi

stężenia ozonu do różnych skal czasowych. Powszechnie używanym wskaźnikiem jest określana w skali

roku, liczba przekroczeń wartości 120 µg/m3 przez maksima dzienne wyznaczane ze stężeń 8-godzinnych,

przy czym dopuszczalna liczba przekroczeń wynosi 25. Dane pomiarowe, jak również wyniki modelowania

za okres 2015-2017 wskazują na ponadnormatywne poziomy ww. wskaźnika w południowo-zachodniej

i południowej części kraju. Najwyższe wartości stężeń ozonu rejestrowane były od początku kwietnia

24 Raport z modelowania stężeń PM10, PM2,5, SO2, NO2, B(A)P w skali kraju. Rok 2017, opracowany przez

ATMOTERM S.A. dla GIOŚ , Opole 2018

25 Wskaźniki średniego narażenia na pył PM2,5 dla miast powyżej 100 tys. mieszkańców i aglomeracji oraz krajowy

wskaźnik średniego narażenia w 2017 roku, IOŚ, Warszawa, 2018

26 Jakość powietrza w Polsce w roku 2017 w świetle wyników pomiarów prowadzonych w ramach Państwowego

Monitoringu Środowiska, IOŚ, Warszawa, 2018

32 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

do końca sierpnia 2017 roku i trwały maksymalnie 3 dni. Epizody wysokich stężeń ozonu w tych okresach

były zjawiskiem o dużym zasięgu przestrzennym, obejmującym znaczną część kontynentu i związane były

z występowaniem specyficznych dla tego zanieczyszczenia warunków meteorologicznych.

3.1.3.

Zanieczyszczenie powietrza benzo(a)pirenem

Benzo(a)piren powstaje w trakcie niepełnego procesu spalania różnych paliw. Jest to szkodliwa substancja

z grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) o działaniu rakotwórczym. Średnie

roczne stężenia benzo(a)pirenu (zawartego w pyle PM10), uzyskane z pomiarów prowadzonych w 2017 roku

na stanowiskach pomiarowych w kraju, były wysokie i wynosiły od 0,58 ng/m3 do 22,72 ng/m3 (przy

wartości docelowej wynoszącej 1,0 ng/m3). Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi27 wartość niższą

od poziomu docelowego w 2017 roku uzyskano jedynie z pomiarów na 9 (spośród 263) stanowiskach

w kraju. Bardzo duża część populacji Polski jest narażona na ponadnormatywne stężenia B(a)P – ponad 30

mln osób – na podstawie modelowania do rocznej oceny jakości powietrza28. Ich rozmieszczenie i zakres

stężeń zaprezentowano na mapie (Rysunek 4).

3.1.4.

Zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem azotu

Dwutlenek azotu to silnie toksyczny gaz, szkodliwie wpływa na zdrowie ludzkie i rośliny. Jego źródłem emisji

jest głównie transport drogowy, energetyka zawodowa i w niewielkim stopniu lokalne źródła grzewcze.

W 2017 roku przekroczenie wartości normowanej stężenia średniorocznego (40 µg/m3) przekroczone

zostało na 5 stacjach monitoringu. Wszystkie z nich znajdują się na terenach dużych aglomeracji miejskich

(Wrocław, Katowice, Kraków oraz Warszawa) w sąsiedztwie ruchliwych ulic (Rysunek 5).

3.1.5.

Zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem siarki

Dwutlenek siarki to silnie trujący gaz, niekorzystnie wpływający również na rośliny. Głównym źródłem

powstawania obecności dwutlenku siarki w powietrzu jest spalanie paliw kopalnych o wysokiej zawartości

siarki. W 2017 roku zarejestrowano przekroczenia wartości dopuszczalnej w odniesieniu do normy 24godzinnej na stacjach zlokalizowanych w województwie śląskim, na pozostałym terenie kraju nie

zaobserwowano przekroczeń (Rysunek 6).

27 Zgodnie z Wytycznymi Komisji Europejskiej do decyzji 2011/850/UE przekroczenie normy jakości powietrza występuję

wtedy, gdy wartość odpowiedniej statystyki (np. średniej rocznej) po zaokrągleniu do ilości miejsc znaczących z jaką

podana jest norma przekracza wartość normowaną, np. poziom docelowy dla benzo(a)pirenu wynosi 1 ng/m3, jeżeli

stężenie średnioroczne benzo(a)pirenu na stanowisku pomiarowym wynosi 1,50 ng/m3 to zgodnie z ww. wytycznymi

otrzymany wynik zaokrągla się do 2 ng/m3 (co jest przekroczeniem normy), jeżeli stężenie średnioroczne

benzo(a)pirenu na stanowisku pomiarowym wynosi 1,48 ng/m3 to otrzymany wynik zaokrągla się do 1 ng/m3 (co nie

jest przekroczeniem normy).

28

Raport z modelowania stężeń PM10, PM2,5, SO2, NO2, B(A)P w skali kraju. Rok 2015, Rok 2016, Rok 2017,

opracowany przez ATMOTERM S.A. dla GIOŚ, Opole 2018

| 33

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 2. Średnie roczne stężenia pyłu zawieszonego PM 10 w 2017 roku na stanowiskach miejskich

i podmiejskich29

29 Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyników pomiarów prowadzonych w ramach PMŚ

34 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 3. Średnie roczne stężenia pyłu zawieszonego PM2,5 w 2017 roku na stanowiskach miejskich

i podmiejskich30

30 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników pomiarów prowadzonych w ramach PMŚ

| 35

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 4. Średnie roczne stężenia benzo(a)pirenu w 2017 roku na stanowiskach miejskich i podmiejskich31

31 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników pomiarów prowadzonych w ramach PMŚ

36 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 5. Średnie roczne stężenia dwutlenku azotu w 2017 roku na stanowiskach miejskich i podmiejskich32

32 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników pomiarów prowadzonych w ramach PMŚ

| 37

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 6. Średnie roczne stężenia dwutlenku siarki w 2017 roku na stanowiskach miejskich i podmiejskich33

33 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników pomiarów prowadzonych w ramach PMŚ

38 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

3.2.

Zmiany klimatu

W Europie i na świecie coraz bardziej odczuwalne stają się skutki zmian klimatu. Średnia roczna temperatura

na świecie, która obecnie jest wyższa ok. 0,8°C od poziomu sprzed epoki przemysłowej w dalszym ciągu

rośnie34. W ciągu ostatniej dekady (2002-2011) temperatura powierzchni gruntów w Europie wynosiła

średnio 1,3°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej, co oznacza, że wzrost temperatury w Europie

przebiega szybciej w porównaniu ze średnią światową. Zmieniają się naturalne procesy i struktury opadów,

lodowce topnieją, podnosi się poziom morza. Obserwowany wzrost średniej temperatury powietrza sprzyja

większej częstotliwości niektórych ekstremalnych zjawisk pogodowych jak częstsze fale upałów i mrozów,

trąby powietrzne, gradobicia, burze, ulewne deszcze, susze czy powodzie. Większa liczba takich zjawisk

doprowadzi prawdopodobnie do zwiększenia skali klęsk żywiołowych, co z kolei spowoduje znaczące straty

gospodarcze i problemy związane ze zdrowiem publicznym.

W Polsce zmiany klimatu można zaobserwować poprzez: wzrost średniej rocznej temperatury powietrza,

zmianę struktury opadów atmosferycznych oraz zwiększenie częstości występowania zjawisk

ekstremalnych. W latach 1951-2017 średnia roczna temperatura wzrosła o ok. 1 °C na większości obszaru

Polski (Rysunek 7). Trend wzrostowy średniej rocznej temperatury jest widoczny zarówno na stacjach

meteorologicznych położonych na obrzeżach miast, jak i tych usytuowanych w obszarach ograniczonych

wpływów antropogenicznych, jak np. na Śnieżce, gdzie wzrost ten wyniósł 0,6oC/100 lat. Podobny wzrost

średniej rocznej temperatury zanotowano na stacjach położonych nad Bałtykiem dysponujących długimi

seriami pomiarowymi (Gdańsk Wrzeszcz, Hel i Koszalin), jak również na stacji Warszawa-Okęcie.

Rysunek 7. Średnia obszarowa temperatura powietrza w Polsce w kolejnych dziesięcioleciach35

W zakresie zjawisk ekstremalnych obserwuje się m.in. fale upałów i dni upalne występujące najczęściej

w południowo-zachodniej części Polski, najrzadziej natomiast w rejonie wybrzeża i w górach. Trend

wzrostowy ilości dni upalnych przedstawia niżej zamieszczony rysunek (Rysunek 8). Jednocześnie

34 Raport EEA nr 13/2017, [https://www.eea.europa.eu/publications/air-quality-in-europe-2017]

35 Źródło: Stan Środowiska w Polsce, Sygnały 2018, GIOŚ 2018 z IMGW-PIB

| 39

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

na większości obszaru Polski obserwuje się tendencje spadkowe liczby dni mroźnych i bardzo mroźnych,

z wyjątkiem obszarów górskich i południowo-zachodniej części Polski. Długość okresów mroźnych ulega

natomiast nieznacznemu wydłużeniu (z wyjątkiem obszarów nadmorskich). Wzrost temperatury powoduje

wzrost długości okresu wegetacyjnego – w 2016 roku wiosna rozpoczęła się o 25 dni wczesniej, a jesień o 15

dni względem średniej wieloletniej36 .

Rysunek 8. Zmienność liczby dni upalnych (temp. max≥30°C) w Polsce w latach 1971-201037

Nastąpił także zdecydowany wzrost liczby dni z opadem o dużym natężeniu, szczególnie w Polsce

południowej i centralnej, miejscami na północy. Przykładowo liczba dni z opadem dobowym ≥10 mm

i ≥20 mm zwiększyła się odpowiednio: do 10 i do 4 dni na dekadę prawie w całej Polsce. Wzrost

częstotliwości opadów o dużym natężeniu zwiększa ryzyko wystąpienia nagłych powodzi powodujących

znaczne szkody o zasięgu lokalnym w tym: erozję zboczy i wywoływanie osuwisk, zniszczenia drzewostanów

zwłaszcza na obszarach górskich, a na obszarach zurbanizowanych podtopienia i zalania. z kolei wysokie

i intensywne opady występujące w strefie frontów atmosferycznych powodują rozlegle i długotrwałe

powodzie w dolinach rzecznych. Zaobserwowano również wzrost częstości występowania bardzo wysokich

wezbrań sztormowych na zachodnim wybrzeżu. Analizując wieloletnie przebiegi opadów na terenie kraju

widać wyraźną zmienność w poszczególnych latach, równocześnie obserwuje sie nieznaczny trend

36 Źródło: IMGW-PIB/ Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa

2018

37 Źródło: IMGW-PIB/ Stan środowiska w Polsce. Raport 2014, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa

40 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

wzrostowy. Poszczególne regiony kraju mogą charakteryzowac się zrożnicowanniem np. Wyżyna ŚląskoKrakowska charakteryzuje się spadkową tendencją opadów a Zewnętrzne Karpaty Zachodnie wzrostem38.

Nadzwyczajne zagrożenie stanowią huragany o prędkości wiatru okresowo przekraczającej 30-35 m/s.

W ciągu ostatnich kilku lat obserwuje się również wzrost częstości występowania wiatru o dużych

prędkościach i trąb powietrznych (Rysunek 9).

Rysunek 9. Trąby powietrzne w Polsce w latach 1971-201639

Zmiany warunków termicznych i opadowych powodują z kolei zmiany w bilansie wodnym – wzrasta

parowanie i w kosekwencji zmniejszają się zasoby wodne40. Okresowe pojawianie się susz w ostatnich

dziesięcioleciach jest cechą charakterystyczną zmiany klimatu. W latach 1951-1981 susze wystąpiły 6 razy,

a w latach 1982-2011 – 18 razy w różnych regionach kraju41.

Wybrzeże morskie również dotykają efekty zmian klimatu – z jednej strony zmniejsza się ilość występowania

zjawisk lodowych wzdłuż wybrzeża, z drugiej strony obserwowany jest wzrost poziomu Bałtyku42.

Międzyrządowy Panel Ekspertów ds. Zmian Klimatu (IPCC) stwierdza, z wysokim prawdopodobieństwem,

że przyczyną obecnych i przewidywanych zmian klimatu, obok czynników naturalnych, jest aktywność

człowieka, a przede wszystkim emisja gazów cieplarnianych43, spowodowana, głównie spalaniem paliw

38 Źródło: IMGW-PIB/ Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa

2018

39 Źródło: IMGW-PIB/ Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa

2018

40 Źódło: IMGW-PIB/ Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2018

41 Stan środowiska w Polsce. Raport 2014, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2014

42 Źródło: IMGW-PIB/ Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa

2018

43

Climate Change 2007, Synthesis

report/ar4/syr/ar4_syr_spm.pdf,

Report

(Fourth)

IPCC

IPCC

–

http://www.ipcc.ch/pdf/assessmentreport

2018,

| 41

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

kopalnych, niekorzystnymi zmianami w użytkowaniu gruntów i powodowana przez rolnictwo oraz

potęgowana zmniejszeniem potencjału sekwestracji poprzez wylesienia. W wyniku tych zjawiskrośnie

stężenie gazów cieplarnianych w atmosferze powodujące zmiany klimatu.

W zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych Polska zredukowała swoją emisję o ok. 30%

w stosunku do roku 1988 (roku bazowego przyjętego przez Polskę w Protokole z Kioto do Konwencji

Klimatycznej). Emisja gazów cieplarnianych w Polsce wg KOBIZE przedstawiona została w niżej (Rysunek 10).

W 2016 r. ogólna emisja gazów cieplarnianych w Polsce (bez uwzględnienia LULUCF – użytkowanie gruntów,

zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo), przeliczona na ekwiwalent CO2, wynosiła 397,7 MtCO2eq i była

mniejsza o 30,4% od emisji w roku 1988 (rok bazowy dla Polski wg Protokołu z Kioto), o 15,1% od emisji

w 1990 roku (rok bazowy dla Pakietu Energetyczno-Klimatycznego) oraz o 0,4% od emisji w 2005 r.

Odpowiednio z uwzględnieniem LULUCF wielkość emisji w roku 2016 wynosiła 369,75 MtCO2eq i była

mniejsza w stosunku do roku bazowego 1988 o 33,4%, od roku 1990 – o 16,2% oraz większa niż w roku 2005

o 4,9%44.

Generalnie krajowa emisja GHG wykazywała trend spadkowy do roku 2002. Przez ostanie dwie dekady

emisja GHG utrzymuje się mniej więcej na stałym poziomie oscylując wokół wartości 400 Mt CO2eq.

Głównym, antropogenicznym źródłem emisji gazów cieplarnianych w Polsce jest sektor energetyczny,

w tym spalanie paliw (ok. 327 mln Mt CO2eq w 2016 roku, co stanowi ok. 82% całej emisji gazów

cieplarnianych w przeliczeniu na CO2)45.

file:///D:/kopia%20ze%20starego%20laptopa/d/RB/3.%20PROD/Projekty/SOOS%20POP2040/PROD/Materiały/IOCC

%20report%202018%20summary.pdf

44 Obliczenia własne na podstawie Poland’s National Inventory Report, Report 2018, Greenhouse Gas Inventory for

1988-2015 Submission under the UN Framework Convention on Climate Change and its Kyoto Protocol, National

Centre for Emission Management (KOBiZE) at the Institute of Environmental Protection – National Research Institute,

Warsaw, 2018

45 Obliczeia własne na podstawie Poland’s National Inventory Report, Report 2018, Greenhouse Gas Inventory for 1988-

2015 Submission under the UN Framework Convention on Climate Change and its Kyoto Protocol, National Centre for

Emission Management (KOBiZE) at the Institute of Environmental Protection – National Research Institute, Warsaw,

2018r.

42 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 10. Emisja gazów cieplarnianych w Polsce od roku 1998 (bez kategorii LULUCF)46

W ramach prac nad strategicznym planem adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu

do roku 2020 z perspektywą do roku 203047 sprecyzowano możliwe szkody powodowane przez zjawiska

pogodowe dla najbardziej wrażliwych sektorów (Tabela 6).

Tabela 6. Zjawiska pogodowe i klimatyczne powodujące szkody społeczne oraz gospodarcze 48

Sektor

Rolnictwo,

różnorodność

biologiczna,

zasoby wodne

powódź

huragan

piorun

(wyładowania

atmosferyczne)

susza

zjawisko

ujemne skutki

powodujące przezimowania

szkody

przymrozki

wiosenne

deszcz nawalny

(powodujący

podtopienia,

obsunięcia ziemi)

grad

Leśnictwo

Zdrowie,

społeczność

lokalna

powódź

silne wiatry (huragan, trąba

powietrzna)

susza

podtopienia i osunięcia gruntu

(spowodowane deszczem

nawalnym)

okiść, intensywne opady śniegu

piorun

fale upału

fale zimna

powódź

zdarzenia

podtopienia

ekstremalne

huragan

powodujące

wyładowania

szkody

atmosferyczne

psychospołeczne

gradobicia

(powódź, silne

wiatry,

gradobicie)

Infrastruktura

46 Poland’s National Inventory Report, Report 2018, Greenhouse Gas Inventory for 1988-2015 Submission under the UN

Framework Convention on Climate Change and its Kyoto Protocol, National Centre for Emission Management

(KOBiZE) at the Institute of Environmental Protection – National Research Institute, Warsaw, 2018

47 http://www.mos.gov.pl/g2/big/2013_03/e436258f57966ff3703b84123f642e81.pdf]

48

Źródło: Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020

z perspektywą do roku 2030, za E. Siwiec (IOŚ- PIB)

| 43

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Wraz ze wzrostem temperatury nasilać się będą niekorzystne zjawiska eutrofizacji wód śródlądowych

i morskich, zwiększać się będą zagrożenia dla życia i zdrowia w wyniku stresów termicznych, wzrostu

zanieczyszczenia powietrza ozonem, a także chorób. Wzrośnie zapotrzebowanie na energię elektryczną

w porze letniej. Pogorszone będą warunki chłodzenia elektrowni cieplnych, co powodować może

ograniczenia produkcji energii.

Biorąc pod uwagę trudności w uzgodnieniu globalnego porozumienia nt. ograniczenia emisji gazów

cieplarnianych i obserwowany trend wzrostu emisji, nie można liczyć, że w przewidywalnej perspektywie

emisja gazów cieplarnianych w skali światowej zostanie tak zredukowana, aby zahamować zmiany klimatu.

W tej sytuacji, do priorytetów należą działania adaptacyjne do tych zmian. Problem stanowi też adaptacja

ekosystemów do następujących zmian klimatu i wynikające stąd zagrożenia dla gatunków i siedlisk.

3.3.

Ochrona przyrody, różnorodność biologiczna, obszary Natura 2000

Polska jest krajem o stosunkowo dużej różnorodności biologicznej. Wynika to z przejściowego klimatu,

zróżnicowanej rzeźby terenu, budowy geologicznej oraz zmienności podłoża glebowego, przy jednoczesnym

braku naturalnych barier geograficznych. W Polsce różnorodność biologiczna jest kształtowana przede

wszystkim przez posiadające stosunkowo dużą powierzchnię: lasy i obszary wodno-błotne, jak również

ekstensywnie użytkowane obszary rolnicze, których wciąż zachowana jest mozaikowatość siedlisk

i związana z tym liczba ekotonów. Stwarza to dogodne warunki dla bytowania wielu gatunków roślin

i zwierząt o różnych wymaganiach. Większość z nich objęto różnymi formami ochrony przyrody o łącznej

powierzchni 10 182,3 tys. ha49, co stanowi 32,6% powierzchni ogólnej kraju. Dla porównania obszary

chronione na terenie Unii Europejskiej stanowią 21% jej powierzchni.

3.3.1.

Główne formy ochrony przyrody

W polskim prawodawstwie przewidzianych jest 9 obszarowych form ochrony przyrody. Poniżej (Tabela 7 7)

przedstawiono liczbę obiektów objętych poszczególnymi formami ochrony oraz ich powierzchnię.

Tabela 7. Formy ochrony przyrody w Polsce50

Lp.

Forma ochrony przyrody

Liczba obiektów51

Powierzchnia

[tys. ha]

Odsetek

powierzchni kraju

1.

Parki narodowe

23

315,1

1,0%

49 Źródło: GUS, Bank Danych Lokalnych, stan na dzień 31.12.2018 r.; Powierzchnia obszarów prawnie chronionych

ogółem dla Polski, w celu wyeliminowania podwójnego liczenia tej samej powierzchni nie uwzględnia rezerwatów

przyrody, stanowisk dokumentacyjnych, użytków ekologicznych i zespołów przyrodniczo-krajobrazowych położonych

w granicach parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu. Bez powierzchni dla obszarów Natura 2000.

50 Źródło: GUS, Bank danych lokalnych stan na dzień 31.12.2017 r.; https://www.gdos.gov.pl/formy-ochrony-przyrody

51 Liczba form ochrony przyrody wg: GDOŚ https://www.gdos.gov.pl/formy-ochrony-przyrody

44 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Lp.

Forma ochrony przyrody

Liczba obiektów51

Powierzchnia

[tys. ha]

Odsetek

powierzchni kraju

2.

Rezerwaty przyrody

1 499

169,1

0,5%

3.

Parki krajobrazowe

124

2 611,5

8,4%

4.

Obszary chronionego

krajobrazu

406

7 092,4

22,7%

145 obszary specjalnej

ochrony ptaków (PLB)

5 559,8

17,8%

849 specjalne obszary

ochrony siedlisk (PLH)

3 850,9

12,3%

5.

Obszary Natura 2000

6.

Pomniki przyrody

31 682

-

-

7.

Stanowiska dokumentacyjne

178

0,95

-

8.

Użytki ekologiczne

7 669

54,8

0,2%

9.

Zespoły przyrodniczokrajobrazowe

264

118,9

0,4%

| 45

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 11. Parki narodowe w Polsce52

Parki narodowe stanowią obszary wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi,

społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1 000 ha. Celem tworzenia

parków narodowych jest nie tylko zachowanie różnorodności biologicznej, przyrody nieożywionej i walorów

52 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z http://geoserwis.gdos.gov.pl

46 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

krajobrazowych na obszarze objętym ich granicami, ale także odtworzenie zniekształconych siedlisk

przyrodniczych, siedlisk roślin, zwierząt lub grzybów. W Polsce znajdują się 23 parki narodowe, zajmujące

łącznie 1 % powierzchni kraju, z czego największe powierzchniowo obszary zlokalizowane są w Polsce

wschodniej (Rysunek 11).

Rysunek 12. Parki krajobrazowe na terenie Polski53

Parki krajobrazowe (Rysunek 12) są to obszary chronione ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne

i kulturowe oraz walory krajobrazowe. Powoływane są w drodze uchwały sejmiku województwa, który

przyjmuje również plan ochrony dla parku krajobrazowego. Oprócz ochrony wartości przyrodniczych,

głównymi celami funkcjonowania parków krajobrazowych jest zachowanie tradycyjnego krajobrazu oraz

53 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z http://geoserwis.gdos.gov.pl

| 47

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

udostępnienie społeczeństwu obszaru parku w celach rekreacyjnych, zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Ważną rolą zarządów parków krajobrazowych jest prowadzenie działań w zakresie edukacji przyrodniczej

i krajobrazowej. W parku krajobrazowym jest prowadzona działalność zgodnie z zasadami zrównoważonego

rozwoju, natomiast ograniczenia inwestycjiw parkach krajobrazowych, wynikają z zapisów rozporządzeń

wprowadzanych dla poszczególnych parków krajobrazowych.

48 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 13. Rezerwaty przyrody, obszary chronionego krajobrazu, stanowiska dokumentacyjne i zespoły

przyrodniczo – krajobrazowe na terenie Polski54

Rezerwaty przyrody (Rysunek 13) stanowią obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym,

ekosystemy, ostoje, a także siedliska roślin, zwierząt i grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej,

wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami

krajobrazowymi. Wspólnie z parkami narodowymi, rezerwaty przyrody to najważniejsze obszarowe formy

54 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z http://geoserwis.gdos.gov.pl

| 49

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ochrony przyrody. Pełnią bardzo istotną funkcję ochronną dla siedlisk przyrodniczych oraz gatunków,

ale również dla przyrody nieożywionej oraz walorów krajobrazowych.

Największymi powierzchniowo formami ochrony przyrody na terenie Polski są obszary chronionego

krajobrazu (22,7% powierzchni kraju). Obejmują tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz

o zróżnicowanych ekosystemach oraz wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb

związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych. Obszary te obejmują

w przeważającej części tereny użytkowane gospodarczo, przy uwzględnieniu zakazów określonych w akcie

ustanawiającym. Stanowią jednocześnie ważne obszary migracji organizmów żywych (w szczególności

zwierząt). Podobnie jak parki krajobrazowe powoływane są w drodze uchwały sejmiku województwa.

Znaczącą powierzchnię kraju obejmują obszary Natura 2000 – 17,8% obszary specjalnej ochrony ptaków

(PLB - OSOP) oraz 12,3% specjalne obszary ochrony siedlisk (PLH - SOOS), tzw. obszary mające znaczenie

dla Wspólnoty. Część powierzchni tych obszarów nakłada się na siebie i wchodzi w skład parków

narodowych lub innych form ochrony przyrody. Niżej przedstawiono rozmieszczenie obu typów obszarów

Natura 2000 w Polsce (Rysunek 14)

50 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 14. Obszary Natura 200055

Największa powierzchnia zajmowana przez obszary Natura 2000 znajduje się na północy kraju, na terenach

górskich, w dolinach rzecznych oraz na obszarach morskich. Tereny te pokrywają się w głównej mierze

z korytarzami ekologicznymi – Korytarzem Północnym i Korytarzem Karpackim.

55 Opracowanie własne na podstawie danych GDOŚ (https://www.gdos.gov.pl/dane-i-metadane)

| 51

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

.

Rysunek 15. Rozmieszczenie obszarów RAMSAR na terenie Polski56

W 1978 roku Polska przystąpiła do krajów, które podpisały ustalenia Konwencji Ramsarskiej. Jej celem jest

ochrona i zrównoważone użytkowanie wszystkich mokradeł poprzez działania na szczeblu krajowym

i lokalnym oraz współpraca międzynarodowa. Działania te stanowią wkład w osiągnięcie zrównoważonego

56 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z http://geoserwis.gdos.gov.pl

52 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

rozwoju na całym świecie. Zgodnie z Konwencją obszarami wodno-błotnymi są: „...tereny bagien, błot

i torfowisk lub zbiorniki wodne, tak naturalne jak i sztuczne, stałe i okresowe, o wodach stojących lub

płynących, słodkich, słonawych lub słonych, łącznie z wodami morskimi, których głębokość podczas odpływu

nie przekracza sześciu metrów”. Strony Konwencji, w tym również Polska, zobowiązane są m.in. do

•

wyznaczenia odpowiednich obszarów w celu włączenia ich do listy obszarów wodno-błotnych

o międzynarodowym znaczeniu

•

wdrożenia planowania mającego na celu ochronę obszarów wodno-błotnych umieszczonych na liście;

•

racjonalnego użytkowania wszystkich mokradeł;

•

współpracy międzynarodowej w zakresie wdrażania Konwencji.

W Polsce wyznaczono 19 obszarów wodno-błotnych (Rysunek 15), których największe powierzchnie

zlokalizowane są w północno-wschodniej Polsce.57

3.3.2.

Cenne siedliska i gatunki

Zgodnie z danymi GIOŚ58 Polska charakteryzuje się stosunkowo dużą różnorodnością biologiczną

na obszarze kraju można znaleźć ok. 63 tys. gatunków roślin i ok. 35,4 tys. gatunków dziko żyjących zwierząt,

z czego 98% zwierząt to bezkręgowce, a jedynie 2% stanowią kręgowce.

Zagrożonych lub narażonych na wyginięcie jest 1 159 gatunków zwierząt, z czego 1 080 gatunków

to bezkręgowce (w tym 784 gatunki owadów) i 79 gatunków kręgowców (13 gatunków ssaków, 34 gatunki

ptaków, 3 gatunki gadów i 29 gatunków ryb). W przypadku roślin zagrożonych jest 335 gatunków roślin

naczyniowych, 62 gatunki mchów, 545 gatunków porostów, 637 gatunków grzybów wielkoowocnikowych

i 232 gatunki glonów. Ochrona ścisła lub częściowa dotyczy

•

około 322 gatunków grzybów

•

około 715 gatunków roślin

•

około 802 gatunków zwierząt59

Część siedlisk i gatunków na terenie Polski stanowi przedmioty ochrony na tzw. „siedliskowych” obszarach

Natura 2000, ze względu na objęcie ich ochroną na mocy Dyrektywy Siedliskowej60. Jest to 81 typów siedlisk

przyrodniczych, 48 gatunków roślin i 141 gatunków zwierząt (bez ptaków), które są zagrożone w skali

Europy.

Wkład Polski w ochronę zasobów przyrodniczych UE jest kluczowy w odniesieniu do niżej wymienionych

gatunków i typów siedlisk przyrodniczych, które charakteryzują się znaczącym udziałem areału siedliska lub

populacji w Unii Europejskiej, i jednocześnie wymagają działań ochronnych

57 Źródło: https://www.gdos.gov.pl/konwencja-ramsarska

58 Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2018

59 Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2018

60 Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory

| 53

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

12 typów siedlisk przyrodniczych: m.in.: wyżynny jodłowy bór mieszany, sosnowy bór chrobotkowy,

ciepłolubne dąbrowy, bory i lasy bagienne, brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne; łęgi

wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe, kwaśne dąbrowy, grąd środkowoeuropejski

i subkontynentalny, ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe, niżowe i górskie świeże łąki,

użytkowane ekstensywnie, górskie łąki konietlicowe użytkowane ekstensywnie, starorzecza

i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami, lasy mieszane i bory na wydmach

nadmorskich;

•

5 gatunków roślin: dziewięćsił popłocholistny, rzepik szczeciniasty, przytulia krakowska, lnica wonna,

dzwonek karkonoski;

•

8 gatunków zwierząt: konarek tajgowy, suseł perełkowany, średzinka, strzebla błotna, ponurek,

pogrzybnica, rozmiazg kolneński, modraszek eroides.

Dyrektywa Siedliskowa obliguje Polskę do utrzymywania odpowiedniego stanu zachowania gatunków

i siedlisk. Uzyskane do tej pory wyniki monitoringu27 pokazują, że na terenie regionu kontynentalnego (97%

powierzchni Polski) większość siedlisk i gatunków jest w niezadowalającym stanie ochrony. Lepiej

zachowane są gatunki i siedliska w regionie alpejskim (Karpaty), który obejmuje jedynie 3% powierzchni

kraju. Stan gatunków jest wyżej oceniany niż stan siedlisk przyrodniczych (Rysunek 16).

Rysunek 16. Ocena stanu ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych występujących w Polsce61

Legenda do rysunku

FV – stan właściwy,

U1 – stan niezadowalający,

U2 – stan zły,

XX – stan nieokreślony.

61

Źródło: Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2018/

GIOŚ/PMŚ, Raport dla KE 2013

54 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Jak wynika z powyższego wykresu, najlepiej zachowane są w Polsce siedliska w regionie alpejskim, gdzie

we właściwym stanie ochrony jest 39% spośród 41 typów siedlisk. W przypadku regionu kontynentalnego,

w który wpisuje się znaczna większość obszarów Natura 2000, jedynie 10% siedlisk przyrodniczych znajduje

się we właściwym stanie ochrony. W obszarze morskim Morza Bałtyckiego przeważa zła ocena stanu

ochrony zwierząt (dotyczy to kręgowców). Wg wyników monitoringu najgorszą kondycję wykazują siedliska

łąkowe i murawowe oraz torfowiskowe i źródliskowe.

W przypadku gatunków roślin również roślinność wysokogórska cechuje się najlepszą kondycją (około 60%

gatunków w dobrym stanie). Inaczej wygląda sytuacja roślin w regionie kontynentalnym, gdzie niewiele

ponad 20% gatunków posiada właściwy stan ochrony.

W przypadku zwierząt około jedna trzecia gatunków, które występują na terenie Polski, wykazuje właściwy

stan ochrony. Problemem jest niepełna wiedza o wielu gatunkach zwierząt, zwłaszcza w regionie alpejskim,

gdzie dla aż 38% monitorowanych gatunków wskazano ocenę „stan nieznany”. W regionie kontynentalnym

status „stan nieznany” dotyczy tylko 17% gatunków.

Ptaki

W Polsce występuje ok. 458 gatunków ptaków, z czego 82 gatuki wymienione są w załączniku i Dyrektywy

Ptasiej oraz utworzono dla nich 145 obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000. Siedliska ptaków

na terenach podmokłych chronione są dodatkowo na mocy Konwencji Ramsarskiej na 19 obszarach wodnobłotnych. Status: zagrożony lub bliski zagrożenia ma 15 gatunków spośród regularnie lęgowych w naszym

kraju, wpisanych na Czerwoną Listę Ptaków Europy. 62 Analizując wyniki monitoringu przyrodniczego

•

W zakresie 110 najpospolitszych gatunków lęgowych gatunków w Polsce ok. 50 gatunków wykazuje

trend wzrostowy, a 31 – spadkowy, przy czym generalne tempo wzrostu jest znacząco wyższe

na obszarach specjalnej ochrony ptaków OSO

•

Ptaki krajobrazu rolniczego: od momentu prowadzenia monitoringu (2000 r.) obserwuje się spadek

wskaźnika liczebności tych ptaków (w 2017 r. ok. 80% wskaźnika wyjściowego)

•

Ptaki leśnych siedlisk – wskaźnik liczebności ptaków lesnych utrzymuje trend wzrostowy osiągając

w 2017 r 130% wartości wyjściowej z 2000 r.

•

Ptaki drapieżne – w zależności od gatuku wykazują różne trendy liczebności

•

Ptaki wodne i terenów podmokłych – wykazują najgwałtowniejszy spadek liczebności ok. 2% rocznie

w latach 2007 – 2016

•

Ptaki przelotne i zimujące - wykazują najczęściej zmienną liczebność w zależności od warunków

pogodowych. ze względu na brak danych z sąsiadujących krajów, trudno określić trendy w liczebności

tych ptaków

62 Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2018/ wg danych

Komisji Faunistycznej Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego

| 55

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Zagrożenie bioróżnorodności

Wśród najważnieszych zagrożeń bioróżnorodności w Polsce wymienia się nastepujące

•

dzialania w zakresie rolnictwa m.in.

o

intensywne koszenie, ścinanie i wypas na łąkach i pastwiskach lub zaniechanie tych

praktyk, nieprawidłowa gospodarka woda (nadmierny pobór, odwadnianie i osuszanie

zwłaszcza obszarów wodno-błotnych), dopływ biogenów, eutrofizacja, fragmentacja

siedlisk, zmniejszanie się powierzchni łąk i pastwisk (np. na cele nierolnicze);

o

intensyfikacja rolnictwa: monokulturowe uprawy, upraszczanie płodozmianu, chów

zwierząt, środki ochrony roślin, nadmierne nawożenie;

•

regulacja cieków: przegradzanie, zanieczyszczenie wód; intensywna gospodarka stawowa, rosnąca

liczba elektrowni wodnych i innych budowli hydrotechnicznych na rzekach;

•

budowa dróg, rozwój innej infrastruktury, budowa elektrowni wiatrowych, budowa grodzeń;

•

nadmierny połów ryb i przyłów ptaków i ssaków na wodach morskich; morskie farmy wiatrowe;

•

inwazja gatunków obcych;

•

turystyka, wędkarstwo, płoszenie, odłów okazów rzadkich gatunków;

•

usuwanie starodrzewu oraz martwych i umierających drzew i inne niekorzystne działania

w gospodarce leśnej;

3.3.3.

Korytarze ekologiczne

Jednym z warunków skutecznej ochrony zasobów przyrodniczych jest zapewnienie powiązań oraz ciągłości

ekosystemów. Łączność pomiędzy obszarami o wysokiej różnorodności biologicznej jest niezbędna

dla wymiany genowej w obrębie metapopulacji roślin i zwierząt, wpływa też na zwiększenie stabilności

ekosystemów. Istnienie ciągłych obszarów naturalnego krajobrazu w formie korytarzy ekologicznych jest

szczególnie ważne dla wędrownych gatunków zwierząt. Sieć korytarzy w miarę równomiernie pokrywa

teren kraju, choć największe zagęszczenie występuje na północy (Rysunek 17). Korytarze główne łączą się

z pozostałymi korytarzami wyznaczanymi na poziomie kraju i województw w celu zapewnienia

wariantowości dróg migracji. Łącznie około 83% powierzchni korytarzy ekologicznych podlega ochronie

prawnej ze względu na przebieg głównie przez tereny leśne (55%) oraz obszary chronionego krajobrazu,

obszary Natura 2000 i inne formy ochrony przyrody, z czego znaczna część (42%) to łąki, pastwiska i uprawy

rolne63.

63 W. Jędrzejewski, D. Ławreszuk, Ochrona łączności ekologicznej w Polsce, Zakład Badania Ssaków PAN, Białowieża,

56 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 17. Korytarze ekologiczne w Polsce64

3.3.4.

Lasy

W warunkach klimatycznych naszego kraju lasy pełnią istotną funkcję zapewnienia równowagi biologicznej.

Obecnie powierzchnia lasów w Polsce wynosi 9 459,5 tys. ha65, co odpowiada lesistości na poziomie 29,6%,

podczas gdy w Europie (bez Rosji) wynosi 32,2%. Rozmieszczenie lasów jest nierównomierne, największa

64 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GDOŚ

65 Źródło: GUS, Leśnictwo – stan na dzień 31.12.2018r.

| 57

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

lesistość występuje w północno-zachodniej Polsce oraz na terenach górskich i w rejonie północnowschodnim, co obrazuje kolejna mapa (Rysunek 18).

Rysunek 18. Rozmieszczenie lasów w Polsce66

W składzie gatunkowym dominują drzewa iglaste, które występują na ponad 3/4 powierzchni lasów (w tym

ponad 60% stanowi sosna), jednak można obserwować stopniowy wzrost udziału gatunków liściastych.

66 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy

58 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Zwiększanie powierzchni lasów następuje wskutek zalesiania gruntów nieleśnych użytkowanych rolniczo lub

stanowiących nieużytki, a także, jako efekt przekwalifikowania na lasy innych gruntów pokrytych

roślinnością leśną.

Do najważniejszych zagrożeń antropogenicznych lasów można zaliczyć

•

zanieczyszczenia powietrza pochodzące z sektorów energetyki, gospodarki komunalnej i transportu;

•

zanieczyszczenie wód i gleb wynikające z działalności przemysłowej, gospodarki komunalnej

i rolnictwa;

•

przekształcenia powierzchni ziemi (np. górnictwo odkrywkowe);

•

pożary lasu;

•

szkodnictwo leśne: kłusownictwo i kradzieże, nadmierna rekreacja, masowe grzybobrania;

•

niewłaściwą gospodarkę leśną: schematyczne postępowanie, nadmierne użytkowanie, zaniechanie

pielęgnacji.

Zmiany klimatyczne, w szczególności wysokość opadów atmosferycznych mająca wpływ na stopień

zaspokojenia potrzeb wodnych drzewostanów, należą do czynników mających wpływ na stan zdrowotny

lasów. Przy spadku sumy opadów i wzroście średniej temperatury rocznej zdrowotność drzewostanów

może się pogorszyć.

3.3.5.

Gleby

Gleba pełni różnorodne ważne funkcje – zarówno przyrodnicze, jak i społeczno-ekonomiczne oraz

kulturowe. Stanowi źródło pożywienia, biomasy, surowców. Poza swoją rolą w działalności człowieka, jest

też naturalnym siedliskiem dla wielu organizmów i „ostoją” dla ich zasobów genetycznych. Gleba

magazynuje, filtruje i przekształca wiele substancji, w tym wodę, składniki odżywcze i węgiel.

Analiza danych dotyczących kierunków wykorzystania powierzchni kraju (według ewidencji geodezyjnej

od 2005 r.) wykazała, że użytkowanie ziemi zdominowane jest przez użytki rolne (60-61% powierzchni

kraju), w następnej kolejności lasy i zadrzewienia (29-31%) oraz grunty zabudowane i zurbanizowane

stanowiące ok. 5% powierzchni kraju. Relatywnie niewielki odsetek powierzchni kraju stanowią pozostałe

grunty m.in.: grunty pod wodami (ok. 2%) i nieużytki (ok. 1,5%). W latach 2005-2016 udział użytków rolnych

w strukturze użytkowania gruntów systematycznie malał na korzyść gruntów leśnych oraz zadrzewionych

i zakrzewionych, jak również terenów zabudowanych i zurbanizowanych. W 2005 r. użytki rolne zajmowały

w Polsce powierzchnię 19 148 tys. ha, natomiast ww 2017 r. 18 810 tys. ha. Powierzchnia gruntów leśnych

oraz zadrzewionych i zakrzewionych w 2017 r. wynosiła 9 513 tys. ha. Powierzchnia gruntów zabudowanych

i zurbanizowanych systematycznie rosnie i od roku 2005 do 2017 wzrosła o 225 tys. ha (przede wszystkim

tereny komunikacyjne i mieszkaniowe).

Na terenie Polski występują głównie gleby płowe brunatne, bielicowe i rdzawe, wytworzone przede

wszystkim z utworów polodowcowych. Wśród ekosystemów hydrogenicznych (mokradłowych), zwanych

bagiennymi, przeważają gleby torfowe (organiczne). Gleby leśne i łąkowe zachowały w dużym stopniu swoje

naturalne właściwości. Właściwości gleb na gruntach ornych oraz terenach miejskich i przemysłowych

zostały natomiast w znacznym stopniu zmienione wskutek dostosowania ich właściwości do wymagań roślin

uprawnych lub w wyniku działalności pozarolniczej.

| 59

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W Polsce przeważają gleby o średniej i niskiej przydatności rolniczej (klasy bonitacyjne IV, V i VI),

w większości gleby lekkie, wytworzone z piasków, występujące na ok. 74% powierzchni użytków rolnych.

Uważa się, że ze względu na małą produktywność i dużą podatność na degradację grunty orne klasy VI oraz

znaczna część najsłabszych gleb klasy V nie powinny być użytkowane rolniczo, lecz zalesiane. Gleby wysokiej

jakości użytkowej (gleby klas bonitacyjnych I, II i III) występują na 26% wszystkich użytków rolnych. Zalicza

się do nich: gleby lessowe, gleby pyłowe i gliniaste oraz gleby średniozwięzłe, zasobne w próchnicę.

W Polsce ważnym aspektem związanym z degradacją gleb jest jej zakwaszenie – wynikające przede

wszystkim z przyczyn naturalnych (skład mineralogiczny skały macierzystej), ale także ze stosowania

nawozów mineralnych kwasnych przy jednoczesnym zmniejszeniu zużycia nawozów wapniowych.

Stosowanie nawozów azotowych powinno być neutralizowane przez wapno. 67

Ze względu na wpływ jakości gleb na jakość płodów rolnych i żywności badania gleb ornych zostały

uwzględnione w systemie Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ). Dotychczas uzyskane wyniki

(z czterech cykli pomiarowych w 1995, 2000, 2005 i 2010 r.) wskazują na brak istotnych zmian właściwości

gleb, szczególnie w kierunku niekorzystnym (wyjałowienie, degradacja). Zmiany, które mają miejsce nie

wpływają w znacznym stopniu na przydatność rolniczą gleb. Zdecydowana większość (ponad 96%) gleb

ornych charakteryzuje się naturalną lub nieco podwyższoną zawartością metali ciężkich (kadm, miedź, nikiel,

ołów, cynk).

Pod względem zawartości wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) 76% gleb ornych

można uznać za niezanieczyszczone, natomiast 24% za gleby zanieczyszczone w niskim i średnim stopniu.

Żadna z badanych gleb nie wykazywała silnego lub bardzo silnego poziomu zanieczyszczenia WWA.

Analizując przestrzenną zmienność zawartości próchnicy w glebach, wyraźnie zaznaczają się dwie strefy

województwa pasa środkowego oraz województwa strefy północnej i południowej, w których średnie

zawartości próchnicy były wyższe. Fakt ten można wiązać z warunkami klimatycznymi – korzystniejszym

bilansem wodnym w regionach południowych i nadmorskich, który sprzyja gromadzeniu się próchnicy lub

ogranicza procesy rozkładu materii organicznej. W województwach pasa środkowego nieznaczny był udział

gleb o wysokiej i bardzo wysokiej zawartości próchnicy, występowały w nich natomiast gleby o bardzo

niskiej zasobności w próchnicę. Obserwuje się także spadek zawartoci siarki w glebach, co może

spowodować deficyt pierwiastka u wrażliwych gatunków roślin uprawnych. 68

Główne zagrożenia w zakresie gleb

•

Wzrost zastosowania nawozów azotowych w przeciągu ostatnich lat i związane z tym wzrost

zakwaszenia gleb oraz zanieczyszczenie wód powierzchniowych

•

Przekształcanie gleb, szczególnie gleb żyznych, na cele nierolne (urbanizacja)

67 Stan środowiska w Polsce, Raport 2018, GIOŚ 2018

68 Stan środowiska w Polsce, Raport 2014, GIOŚ 2014, Stan środowiska w Polsce, Raport 2018, GIOŚ 2018

60 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 19. Gleby w Polsce69

69 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z http://eusoils.jrc.ec.europa.eu/ESDB_Archive/ESDB/index.htm

| 61

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

3.4.

3.4.1.

Zasoby wodne, ochrona przeciw powodziom i suszom oraz zagadnienia gospodarki wodnej

Zasoby wodne

Gównym źródłem wody na obszare kraju są opady atmosferyczne. Do Polski dopływa jedynie kilka procent

wody spoza kraju. Zasoby wodne wynoszą ok. 60 mld m 3, co przekłada się na 1500 m3/rok/mieszkańca,

co jest jedną z najmniejszych ilość zasobów wodnych w UE (mniejszymi zasobami charakteryzują się jedynie

Czechy, Malta i Cypr). Na części obszaru kraju obserwuje się trudności w zaopatrzeniu w wodę oraz

wysychanie mniejszych rzek. Z drugiej strony w czasie opadów występują gwałtowne powodzie związane

ze zwiększonym spływem wód oraz zmniejszeniem naturalnej retencji wody.

W Polsce znajduje się dziesięć obszarów dorzeczy, z których wszystkie mają charakter międzynarodowy.

Najdłuższymi polskimi rzekami są Wisła i Odra. Obszary dorzeczy Wisły zajmują blisko 54% powierzchni

kraju, a dorzecza Odry zajmują 33,9% powierzchni kraju. Obie te rzeki odprowadzają wody do Morza

Bałtyckiego. Na ogólną powierzchnię kraju – 31 268,0 tys. ha, powierzchnię 645,3 tys. ha zajmują grunty

pokryte wodami.

Jednym z głównych problemów jest dostarczenie ludności wysokiej jakości wody, mimo spadku jej zużycia

zarówno prez przemysł jak i gospodarstwa domowe.70

3.4.2.

Wody powierzchniowe

W myśl przepisów ustawy – Prawo wodne71 dla potrzeb gospodarowania wodami, wody dzieli się

na jednolite części wód (jcw - oddzielny i znaczący element wód). Podczas tworzenia aktualnie

obowiązujących Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy na terenie Polski wyznaczono

4586 jednolitych części wód dla rzek i 1038 dla jezior72. Ocenę stanu jednolitych części wód

powierzchniowych prowadzi się w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Program monitoringu

realizowany jest w ramach czterech rodzajów monitoringu (diagnostycznego, operacyjnego, badawczego

i obszarów chronionych)73.

Podstawowym pojęciem określającym jakość wód powierzchniowych jest stan wód, który określa się

poprzez łączną ocenę stanu ekologicznego (potencjału ekologicznego w przypadku jcw sztucznych i silnie

zmienionych) oraz stanu chemicznego. Ocena stanu (potencjału) ekologicznego i stanu chemicznego

wymaga oznaczenia szeregu wskaźników i porównania ich z wartościami odniesienia.

Na podstawie badań 1752 jcwp zebranych w ramach monitoringu diagnostycznego rzek w latach 2011-2016

można stwierdzić, że jedynie 7% badanych jcwp osiągnęła ogólny stan dobry, pozostałe 93% osiągnęło stan

zły. W zakresie stanu/potencjału ekologicznego ok. 20% charakteryzuje się stanem dobrym lub bardzo

dobrym, 55% stanem umiarkowanym i ok. 25% słabym lub złym stanem/potencjałem ekologicznym. O złym

stanie stanu/potencjału ekologicznego dla parametrów biologicznych decydował przede wszystkim stan

ichtiofauny. W zakresie wskaźników fizykochemicznych najczęściej normy były przekraczane dla twardości

70 Stan środowiska w Polsce, Raport 2018, GIOŚ 2018

71 Ustawa Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 r. – Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 z późn. zm.

72 http://www.gios.gov.pl/pl/mkoopz/8-pms/98-charakterystyka-kategorii-wod

73 Zgodnie z Rozporządzeniem MŚ z dnia 21 listopada 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie form i sposobu

prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1558)

62 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

i odczynu pH – parametrów, które niekoniecznie muszą być związane z antropogenicznym

zanieczyszczeniem wody.

Dość często obserwowano podwyższone wskaźniki zanieczyszczenia

pierwiastkami biogennymi (azot i fosfor) oraz materią organiczną. Generalnie badania wieloletnie wskazują

na nieznaczny spadek fosforu ogólnego – szczególnie w Wiśle, azot ogólny i BZT5 natomiast wykazują

zmienność stężeń w okresie od 2004 do 2016 bez wyraźnego trendu. W zakresie stanu chemicznego –

przebadano 1029 jcwp, przy czym dla 49% jcwp oceniono stan chemiczny jako dobry, pozostałe 51% poniżej

dobrego. Stan poniżej dobrego najczęściej był spowodowany przekroczeniami norm substancji z grupy

WWA, rtęci, rzadziej kadmu i fluorantenu.

Ocenę stanu jednolitych części wód powierzchniowych (rzecznych) objętych Państwowym Monitoringiem

Środowiska w latach 2010-2015 (dane w formie GIS) przedstawiono na rysunku (Rysunek 20)

Jeziora

Analogiczne wyniki przeprowadzonej oceny stanu 491 jcw jezior w latach 2011-2016 wykazały, że 176 jezior

osiągnęło co najmniej dobry stan lub potencjał ekologiczny, a 315 spośród zbadanych jezior nie osiągnęło

celu środowiskowego, jakim jest co najmniej dobry stan lub potencjał ekologiczny 74. W zakresie stanu

chemicznego, dla 320 jezior spośród 399 badanych określono stan chemiczny dobry (brak przekroczeń

żadnych monitorowanych substancji), dla 79 (20%) odnotowano przekroczenia co najmniej jednej

z badanych substancji. Ocena ogólna wykonana dla 470 jezior wykazała dobry stan tylko dla 131 jezor (28%).

Wyniki zrealizowanego monitoringu wskazały, że podstawowym zagrożeniem dla jcw jezior jest

w większości przypadków nadmierne obciążenie substancjami biogennymi pochodzenia zarówno

rolniczego, jak i komunalnego.

Osady denne

Badania przeprowadzono w latach 2010-2017 w 585 jcwp. Najwyższy odsetek osadów zanieczyszczonych

i silnie zanieczyszczonych stwierdzono w dorzeczu Odry (26%), następnie w dorzeczu Pregoły (23%)

i najmniejszy w dorzeczu Wisły (15%). W latach 2010-2015 wg kryterium geochemicznego osady rzeczne

zanieczyszczone lub silnie zanieczyszczone stanowiły ok. 18%, a osady niezanieczyszczone 47% (pozostałe

35% to osady miernie zanieczyszczone)

W zakresie osadów w zbiornikach zaporowych w latach 2010-2017 pobrano 85 próbek, w tym 30 próbek

zawierało osady zanieczyszczone i silnie zanieczyszczne, a 17 próbek osady niezanieczyszczone (38 próbek osady miernie zanieczyszczone) Osady silnie zanieczyszczone znaleziono w nastepujących zbiornikach

zaporowych: Dobczyce, Dzierżno Duże, Kozielno, Kozłowa Góra, Leśna, Lubachów, Międzybrodzie,

Siemianówka, Turawa.

Osady w jeziorach wykazują znacznie większe zanieczyszczenie – aż 64% badanych osadów w okresie 2010–

2015 (wg kryterium geochemicznego) było zanieczyszczonych i silnie zanieczyszczonych, tylko 6% stanowiły

osady niezanieczyszczone.

Za silne zanieczyszczenie osadów zarówno rzecznych jak i jezior odpowiadają przede wszystkim metale

(Zn, Cd, Pb, Cr) oraz para’-para’-DDD i WWA, a dodatkowo dla osadów jeziornych: para’-para’-DDE, DDT, Cu

i Co.

Obiekty energetyczne wpływają na wody powierzchniowe zarówno pod względem ilościowym jak

i jakościowym. Główny problem w gospodarce wodnej elektrowni cieplnych i elektrociepłowni dotyczy

74 Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Warszawa 2018.

| 63

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

wody chłodzącej. W obiektach energetycznych stosowane są dwa podstawowe rodzaje obiegów

chłodzących

•

otwarty – z jednokrotnym użyciem wody pobranej z rzeki,

•

zamknięty – z wodą krążącą w układzie skraplacz-chłodnica.

Wpływ zamkniętego obiegu chłodzenia na środowisko, w zależności od zastosowanej technologii, może

przejawiać się zmniejszeniem zasobów wodnych regionu, wpływem na mikroklimat, natężeniem hałasu oraz

zrzutem ścieków o znacznym zasoleniu. W przypadku stosowania otwartego rzecznego obiegu chłodzenia

poniżej miejsca zrzutu wód podgrzanych tworzą się strugi ciepłej i zimnej wody. Strefa chłodzenia w czasie

przepływu w rzece może rozciągać się na długości 30-70 km latem oraz 13-30 km w okresie zimowym.

Wprowadzanie do wód powierzchniowych dużych ilości ciepła wpływa na zmiany w ekosystemach

wodnych. Do najważniejszych parametrów, które ulegają zmianie należą: temperatura wody, gęstość

i lepkość wody, zawartość rozpuszczonych gazów – tlenu i dwutlenku węgla, zawartość substancji

rozpuszczonych. Wzrost temperatury w rzekach może wynosić 2-4oC, a w zbiornikach bezodpływowych

średnio 4-6 oC.75

75 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GIOŚ

64 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 20. Ocena stanu jednolitych części wód powierzchniowych (rzecznych) objętych Państwowym

Monitoringiem Środowiska (A – ocena stanu/potencjału ekologicznego, B – ocena stanu chemicznego, C –

ocena ogólna)76

3.4.3.

Wody podziemne

Zbiorniki wód podziemnych to struktury zasobne w wodę znajdujące się na różnych głębokościach,

powstałe na skutek różnych procesów geologicznych. Wody podziemne są uznawane za posiadające wyższą

jakość niż wody powierzchniowe, stąd często są wykorzystywane jako źródło wody pitnej. Użytkowe

poziomy wodonośne z zasobami wód podziemnych wysokiej jakości występują na ok. 80% powierzchni

kraju. Około 70% zasobów wód podziemnych znajduje się w czwartorzędowych warstwach wodonośnych,

wykształconych w porowych ośrodkach skalnych. Znajdują się one na głębokości od kilku do nawet

ok. 200 m poniżej powierzchni terenu. Należy jednak zauważyć, że płytko położone, słabo izolowane

76 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych udostępnionych przez http://www.apgw.gov.pl/

| 65

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

od powierzchni gruntu czwartorzędowe utwory wodonośne bardzo często wykazują dużą wrażliwość

na zanieczyszczenie związkami migrującymi z powierzchni ziemi. na mapie niżej (Rysunek 21)

przedstawiono w poglądowy sposób rozmieszczenie granic Głównych Zbiorników Wód Podziemnych.

Rysunek 21. Granice Głównych Zbiorników Wód Podziemnych (GZWP) 77

77 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych zawartych w witrynie PIG-PIB

66 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Istnieje powiązanie pomiędzy systemem wód podziemnych i powierzchniowych. W wielu przypadkach

wody podziemne są głównym źródłem zasilania w wodę ekosystemów wód śródlądowych.

Podobnie jak w przypadku wód powierzchniowych, wyróżnia się jednolite części wód podziemnych (jcwpd).

Są to jednostki hydrogeologiczne wyodrębnione na podstawie kryterium hydrodynamicznego

uwzględniającego system krążenia wód. Niekiedy uwzględnia się dodatkowe kryteria, związane z zasięgiem

struktur wodonośnych. Na terenie Polski przedmiotem Państwowego Monitoringu Środowiska do roku

2015 było 161 jednolitych części wód podziemnych, a od roku 2016 są 172 jednolite części wód

podziemnych, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów narażonych na zanieczyszczenia pochodzenia

rolniczego (OSN), znajdujących się na terenie niektórych jcwpd.

W odróżnieniu od wód powierzchniowych, dobry stan wód podziemnych jest definiowany poprzez łącznie

występujący dobry stan chemiczny i dobry stan ilościowy.

Wyniki oceny stanu jcwpd w roku 2016 dokonał Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut

Badawczy. Ocena została dokonana w sposób zgodny z wymaganiami Ramowej Dyrektywy Wodnej78,

tzn. po przeprowadzeniu odrębnej oceny stanu chemicznego i stanu ilościowego na podstawie wyników

monitoringu chemicznego i ilościowego. W wyniku przeprowadzenia testów klasyfikacyjnych, zgodnie

z przyjętą metodyką oceny stanu jednolitych części wód podziemnych w podziale na 172 jcwpd, stan dobry

stwierdzono w 150 jcwpd, natomiast stan słaby stwierdzono w 22 jcwpd. Słaby stan chemiczny odnotowano

w 14 jcwpd, zaś słaby stan ilościowy odnotowano w 12 jcwpd79. W zakresie stanu chemicznego najczęściej

przekraczane były wartości progowe wskaźników: potasu, boru, NO3, NH4, SO4, a także na i Cl. Zasolenie

spowodowane może być nadmierną eksploatacją wód podziemnych, natomiast pozostałe zanieczyszczenia

mają swoje źródła m.in. W nieprawidłowej gospodarce wodno-ściekowej czy komunalnej, lokalnych

emisjach przemysłowych, oraz presji źródeł linowych takich jak drogi, linie kolejowe. Przemysł wydobywczy

i zrzut słonych lub kwaśnych wód kopalnianych do rzek lub odstojników również wywiera niekorzystny

wpływ na stan wód podziemnych.

Sumaryczna ocena stanu JCWPd w latach 2010-2015 przedstawionana rysunku poniżej nie odbiega

znacząco od oceny z roku 2016.

78 Państwowy Instytut Geologiczny, Raport o stanie chemicznym oraz ilościowym jednolitych części wód podziemnych

w dorzeczach, stan na rok 2016, Warszawa 2017

79 Państwowy Instytut Geologiczny, Raport o stanie chemicznym oraz ilościowym jednolitych części wód podziemnych

w dorzeczach, stan na rok 2016, Warszawa 2017

| 67

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 22. Ocena stanu jednolitych części wód podziemnych w latach 2010-201580

Poza kwestiami związanymi z jakością wód podziemnych na części obszaru Polski zauważa się problemy

z obniżaniem się zwierciadła wód. Ma to bardzo negatywne konsekwencje, zarówno dla części

ekosystemów zależnych od wód podziemnych, jak i dla człowieka. Dobry stan ilościowy stwierdzono w 160

jcwpd, zły w 12 jcwpd. Obniżanie się zwierciadła wód podziemnych jest następstwem zjawisk naturalnych

(takich jak utrzymująca się susza hydrologiczna) i wynikiem antropopresji, w tym

80 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GIOŚ

68 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

nadmierne pobory wód w szczególności eksploatacja górnicza

•

intensywna eksploatacja wód podziemnych, szczególnie skoncentrowana w aglomeracjach miejskoprzemysłowych i miejskich.

3.4.4.

Wody morskie

Akweny morskie są ostatnim odbiorcą wód powierzchniowych wraz z transportowanymi przez nie

zanieczyszczeniami. Stąd też są narażone na zanieczyszczenia.

Terytorium Polski leży w 99,7% zlewisku Morza Bałtyckiego. Pozostałe 0,2 i 0,1% leżą w zlewisku Morza

Czarnego i Północnego. Oznacza to, że niemal wszystkie wody powierzchniowe z terenu kraju,

odprowadzane są do Morza Bałtyckiego.

Morze Bałtyckie jest Morzem Śródlądowym o stosunkowo małej wymianie wód z Wszechoceanem,

ze względu na cieśniny potrzeba około 30 lat, aby woda w Bałtyku uległa całkowitej wymianie. Dlatego

niezbędny jest jego stały monitoring.

Obowiązek badania i oceny jakości środowiska morskiego Bałtyku w ramach PMŚ wynika z zobowiązań

sprawozdawczych Polski określonych w Konwencji "O ochronie środowiska morskiego obszaru Morza

Bałtyckiego". Jednocześnie ocena jakości wód Bałtyku - odbiornika zanieczyszczeń odprowadzanych

z obszaru jego zlewni, jest wykorzystywana dla potrzeb zarządzania i oceny skuteczności ochrony zasobów

wodnych, realizowanej na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne81.82

Badania stanu środowiska morskiego polskiej strefy Bałtyku obejmują monitoring strefy głębokowodnej

(stacje badawcze w rejonie Głębi Gotlandzkiej, Bornholmskiej i Gdańskiej) oraz uzupełniający program

badań strefy przybrzeżnej, zatok i zalewów (Zatoka Gdańska i Pomorska, Zalew Wiślany i Szczeciński.

W ramach programu wykonywane są badania warunków fizyko-chemicznych, tj.: temperatura, zasolenie,

stężenie tlenu, widoczność krążka Secchiego, zawartość biogenów, metali ciężkich i trwałych związków

organicznych. Prowadzone są także obserwacje parametrów biologicznych środowiska morskiego,

tj.: mikrobiologia, fitoplankton, zooplankton, fitobentos, zoobentos, ichtiofauna oraz poziomu substancji

szkodliwych w wodzie i organizmach morskich i zawartości radionuklidów w wodzie i osadach.

Na podstawie uzyskiwanych danych dokonywana jest roczna ocena stanu środowiska Bałtyku.

Stan wszystkich jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych, gdzie najniższa ocena elementu

wyznacza ostateczną klasyfikację stanu, otrzymał klasyfikację stan zły. Głównym elementem wpływającym

na zły stan ogólny wód przejściowych i przybrzeżnych był zły stan parametrów fizykochemicznych określony

dla wszystkich jednolitych części wód. W 2016 roku stan ekologiczny dwóch JCWP sklasyfikowany został jako

umiarkowany (Władysławowo-Jastrzębia Góra i Ujście Świny) natomiast 5 JCWP wykazywało słaby stan

ekologiczny (zewnętrzna Zatoka Pucka, ujście Wisły, Zalew Szczeciński oraz Dziwa Świna). Pozostałe JCWP

charakteryzowały się złym stanem ekologicznym. O ocenie stanu ekologicznego zadecydowały słabe lub złe

oceny elementów biologicznych i złe oceny elementów fizykochemicznych:83.

•

chlorofil-a

81 Tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1566 z późn. zm.

82 http://www.gios.gov.pl/pl/8-pms/102-baltyk

83 Ocena stanu środowiska polskich obszarów morskich bałtyku na podstawie danych monitoringowych z roku 2016

na tle dziesięciolecia 2006-2015, GIOŚ Warszawa 2017, , Stan środowiska w Polsce, Raport 2018, GIOŚ 2018

| 69

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

liczebność organizmów makrozoobentosowych

•

przeźroczystość wód (widzialność krążka Secchiego),

•

wskaźnikiw substancji organicznych (OWO),

•

epizody przesycenia wód tlenem

•

wysokie stężenia substancji biogennych, a w szczególności azotu ogólnego i rozpuszczalnych form

azotu (azotu amonowego, azotanowego, mineralnego) oraz fosforu ogólnego.

W zakresie stanu chemicznego wód przybrzeżnych i przejściowych, zaobserwowano przekroczenia dla

4 związków (difenyloetery bromowane, rtęć i jej związki, benzo(g,h,i)perylen, heptachlor).

Ocena stanu środowiska południowego Bałtyku w latach 2011 – 2016 uwzględnia kryteria zgodnie

z rekomendacjami ramowej dyrektywy ws strategii morskiej. Oceniane były wskaźniki dla wyienionyh

11 cech

1.

różnorodność biologiczna;

2.

gatunki obce;

3.

komercyjnie eksploatowane gatunki ryb i skorupiaków;

4.

łańcuchy pokarmowe;

5.

eutrofizacja;

6.

integralność dna morskiego;

7.

zmiana warunków hydrograficznych;

8.

substancje zanieczyszczające i efekty zanieczyszczeń;

9.

substancje szkodliwe w rybach i owocach morza;

10. odpady w środowisku morskim;

11. podwodny hałas i inne źródła energii.

Spośród 11 cech, oceny poniżej dobrej lub niezadawalające otrzymały nastepujące

•

•

•

70 |

Różnorodność biologiczna

-

stan niezadowalający dla ssaków ze względu na wskaźnik stanu reprodukcji forki szarej

-

ocena ryb – stan poniżej dobrego

-

stany siedlisk dna miękkiego i siedlisk pelagicznych – zostały oceniony stan poniżej dobrego

gatunki obce - wykazuje stan niezadowalający

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

łańcuchy pokarmowe – niektóre wskaźniki zostały określone na pozomie niezadowalającym

•

eutrofizacja określona na poziomie niezadowalającym

•

substancje szkodliwe w rybach i owocach morza – przekroczenia tylko 1 na 9 substancji: suma

kongenerów PBDE

Dla pozostałych cech wartości róźnych wskaźników kształtowały się na różych poziomach od stanu dobrego

po niezadawalający i często przedstawiano je w sposób opisowy, ze względu na brak jednoznaczych

wartości progowych.

3.4.5.

Jakość wód powierzchniowych i podziemnych (z punktu widzenia zaoptrzenia w wodę

do picia oraz jakości wód w kąpieliskach)

Stan jakości wód powierzchniowych i podziemnych pośrednio wpływa na jakość wody pitnej. Stosowanie

zaawansowanych technik uzdatniania wody znacząco ogranicza ewentualne zagrożenia zdrowotne

dla odbiorców wody przeznaczonej do spożycia. Normy w Polsce generalnie przez dostawców wody pitnej

są dotrzymywane. Jak wynika z Raportu Stanu Sanitarnego w kraju w 2017 roku, woda wykorzystywana

do zbiorowego zaopatrzenia ludności w 2016 r. W 72% pochodziła z ujęć podziemnych i w 28% z ujęć

powierzchniowych. W roku 2017, około 99% ludności miało dostęp do wody pochodzącej z zaopatrzenia

zbiorowego, o jakości zgodnej z wymaganiami określonymi w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie

jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Pozostałe 1% miało dostęp do wody warunkowo

dopuszczonej do spożycia lub na podstawie czasowych odstępstw wydanych przez organy Państwowej

Inspekcji Sanitarnej.

Zbiorniki wodne wykorzystywane do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi przedstawiono

na mapie (Rysunek 23).

| 71

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 23. Zbiorniki wodne wykorzystywane do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi84

Z punktu widzenia oceny warunków środowiskowych wpływających na jakość życia i zdrowie istotna jest

również jakość wody w kąpieliskach. Wg danych za rok 2017 w Polsce 97% kąpielisk spełniała minimalne

84 Źródło: opracowanie własne na podstawie bazy danych i geobazy do aktualizacji planów gospodarowania wodami

na obszarach dorzeczy udostępnianych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

72 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

standardy jakości wody. Dla 3% kąpielisk wystąpiły przypadki czasowego braku spełnienia wymagań jakości

wody. Oceny o nieprzydatności wody do kąpieli były wydawane ze względu na przekroczenie parametrów

mikrobiologicznych, jak również na nadmierne zakwity sinic na kąpieliskach.85

3.4.6.

Podsumowanie – czynniki niekorzystnych zmian w środowisku wodnym

Zestawienie czynników niekorzystnych zmian w środowisku wodnym przedstawiono poniżej (Tabela 8).

Tabela 8. Czynniki niekorzystnych zmian w środowisku wodnym86

Problem

Czynniki niekorzystnych zmian

Wody morskie i powierzchniowe

Zanieczyszczenie wód morskich

substancjami biogennymi.

Eutrofizacja i niedobory tlenu

w głębszych strefach Bałtyku.

Na przestrzeni ostatnich stu lat zawartość związków azotu i fosforu

w Morzu Bałtyckim zwiększyła się kilkukrotnie, prowadząc

do eutrofizacji. Skutki eutrofizacji dla środowiska wodnego

obejmują spadek stężenia tlenu, wzrost ilości glonów nitkowatych

i zakwit sinic.

Zły stan wód przybrzeżnych

i przejściowych.

Zanieczyszczenia spływające z wodami rzek, depozycja

zanieczyszczeń z powietrza, roboty na obszarach morskich,

zanieczyszczenia związane z żeglugą morską, przekształcenia linii

brzegowej.

Zanieczyszczenia obszarowe wód

powierzchniowych.

Zużycie nawozów mineralnych w rolnictwie, niewłaściwe

stosowanie nawozów naturalnych, brak zabezpieczania wód

powierzchniowych przed zanieczyszczeniami obszarowymi.

Problemem są także zanieczyszczenia spowodowane transportem

drogowym, szczególnie ewentualne wycieki substancji

ropopochodnych z niesprawnych pojazdów przedostające się

do wód opadowych spływających z dróg.

Zły stan większości wód rzecznych

i jezior.

Obciążenie substancjami biogennymi pochodzenia rolniczego

i komunalnego, zrzuty wód podgrzanych i wód kopalnianych.

Wody podziemne

Zagrożenie pogorszenia jakości

wód, zwłaszcza w utworach

czwartorzędowych.

Zagrożenie nadmierną

eksploatacją.

Słabo izolowane od powierzchni ziemi wody są bardzo wrażliwe

na zanieczyszczenia migrujące z powierzchni ziemi.

Wiele GZWP, stanowiących potencjalne źródło wody pitnej

o wysokiej jakości, określono jako wrażliwe na zanieczyszczenia.

Odwadnianie kopalni tj. pokładów węgla kamiennego.

Leje depresji w rejonach odkrywkowej eksploatacji węgla

brunatnego.

Nadmierny pobór wód w stosunku do możliwości odbudowy

zasobów wodnych.

Zjawiska ekstremalne i urządzenia hydrotechniczne

85 Raport Stan Sanitarny Kraju w 2017 roku, Główny Inspektorat Sanitarny 2018

86 Źródło: opracowanie własne

| 73

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Problem

Czynniki niekorzystnych zmian

Zwiększenie zagrożenia

powodziowego.

Zagrożenie powodzią dotyczy powodzi sztormowej, zatorowej,

opadowej (szczególnie w obszarach depresyjnych, w miastach –

w przypadku niedostatecznie wydolnej kanalizacji deszczowej) oraz

powodzi spowodowanej przejściem fali wezbraniowej w dolinach

rzek.

Zagrożenie powodziowe będzie wzrastać wraz z podnoszeniem się

wód Bałtyku.

Stopniowe zmniejszanie się

retencyjności zlewni.

Utrata retencji jest związana z przekształceniem powierzchni zlewni

wzrostem intensywności zabudowy, zwłaszcza z rozległymi

powierzchniami szczelnymi (drogi, lotniska, centra logistyczne,

parkingi, nowe tereny przemysłowe, itp.) oraz osuszaniem terenów

podmokłych.

Coraz częstsze występowanie

powodzi miejskich i dotkliwość

strat.

Powodzie miejskie są powiązane z występowaniem nawalnych

opadów, najczęściej lokalnych. Planując zagospodarowanie obszaru

miasta, należy uwzględniać kompensację utraty retencji zlewni.

Kanalizacja deszczowa nie jest w stanie odprowadzić nawalnych

wód deszczowych. Rola elementów hydrograficznych w wielu

miastach wymaga przemodelowania.

Zwiększająca się częstotliwość

susz.

Prawdopodobne jest zwiększenie się częstotliwości susz z uwagi

na zmiany klimatyczne. Negatywne skutki suszy są pogłębione przez

brak systemowej retencji wód.

Zagrożenie abrazją brzegową

terenów nadmorskich.

Podnoszenie się poziomu morza (szczególnie w południowej części

Bałtyku), wzrost natężenia i częstości występowania zjawisk

ekstremalnych (sztormy, nawalne opady, wichury) sprzyjają

zjawisku abrazji87 . Szczególnie zagrożone abrazją są wybrzeża typu

klifowego. z kolei piaszczyste plaże i wydmy narażone są

na rozmywanie i erozję eoliczną.

3.5.

Hałas

Głównym zagrożeniem wpływającym na stan klimatu akustycznego w Polsce jest oddziaływanie hałasu

komunikacyjnego. Hałas drogowy stanowi zagrożenie przede wszystkim na terenach zurbanizowanych.

W większości dużych miast występują przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu środowiskowego.

Przeprowadzone badania wskazują, że narażenie ludności w Polsce na hałas drogowy jest istotnym

problemem. z ponad 10 mln osób zamieszkujących aglomeracje o liczbie mieszkańców powyżej 100 tys.,

blisko 4 mln osób jest narażonych na szczególnie uciążliwy hałas w porze nocnej.88

87 a guide to coastal erosion management practices in Europe January 2004, National Institute of Coastal and Marine

Management of the Netherlands, Directorate General Environment European Commission.

88 Stan środowiska w Polsce. Sygnały 2016, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2016.

74 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Hałas drogowy

Badania hałasu przeprowadzone w latach 2012–2016 na ponad 1350 odcinkach dróg o długości łącznej

ponad 1350 km wykazały, że 88% zmierzonych odcinków dróg miało poziom emisji powyżej 55 dB w porze

nocy, a 95% charakteryzowało się poziomem emisji powyżej 60 dB w porze dnia. Najwięcej głośnych dróg

występowało w województwie mazowieckim, natomiast stosunkowe ciche drogi były w województwach

lubelskim, opolskim i podkarpackim. Z kolei na terenach chronionych akustycznie, w wyniku badań

krótkookresowych zmierzono występowanie przekroczeń dopuszczalnych poziomów, w 62% pomiarów

w porze dnia oraz aż w 82% pomiarów w porze nocy. Pomiary długookresowe wykazały przekroczenie

poziomów dopuszczalnych w 35% przypadków dla badań dobowych i w 47% przypadków dla badań

nocnych. Najwięcej przekroczeń zaobserwowano w województwach podlaskim, mazowieckim i kujawskopomorskim oraz małopolskim i śląskim. Trendy wieloletnie wykazują spadek liczby poziomów dzwięku

przekraczających 70 dB, obserwowany jest natomiast wzrost liczby poziomów hałasu drogowego

w przedziale emisji 60 – 70 dB.89

Hałas kolejowy

W latach 2012-2016 w 33% pomiarów w porze dnia oraz w 61% pomiarów w porze nocy stwierdzono

występowanie przekroczeń dopuszczalnych poziomów 90. Analizy wskazują również na powolne, choć

w niektórych przypadkach znaczne (szczególnie w odniesieniu do linii magistralnych), ograniczenie hałasu

emitowanego przez ruch kolejowy. Podstawowe przyczyny to rewitalizacja wielu odcinków linii kolejowych

(modernizacja nawierzchni kolejowej) oraz systematyczna wymiana taboru na emitujący mniej hałasu.

Hałas samolotowy

Z pomiarów wynika, że na razie ruch lotniczy nie powoduje przekroczeń dopuszczalnych poziomów dźwięku

na terenach mieszkalnych, na których obowiązują dopuszczalne poziomy dźwięku, jednak wzrasta liczba

skarg na ten rodzaj hałasu91. Hałas samolotów na terenach otaczających porty lotnicze jest akustycznym

zjawiskiem uciążliwym dla ludzi i środowiska. Można oczekiwać systematycznego wzrostu poziomu hałasu

z ruchu lotniczego w związku z rozwojem lotnictwa cywilnego, w tym również w zakresie general aviation

(małych statków powietrznych). Będzie on jednak hamowany wprowadzaniem nowych technologii.

Hałas przemysłowy

W latach 2012–2016 zaobserwowano przekrczenia dopuszczalnych poziomów w ok. 33% badanych

zakładach. Do najgorszych obiektów pod względem emitowanego hałasu należą obiekty prowadzące

działalność rozrywkową. W następnej kolejności sklepy,obiekty handlowe i hurtowe oraz drobne zakłady

przemysłowe zlokalizowane blisko osiedli mieszkaniowych. Generalnie obserwuje się trend spadkowy

w liczbie zakładów powodujących przekroczenia.

89 Stan środowiska w Polsce 2018, GIOŚ, Warszawa 2018.

90 Stan środowiska w Polsce 2018, GIOŚ, Warszawa 2018

91 Stan środowiska w Polsce 2018, GIOŚ, Warszawa 2018

| 75

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

3.6.

Promieniowanie elektromagnetyczne

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska92 definiuje pola elektromagnetyczne jako

pola elektryczne, magnetyczne oraz elektromagnetyczne o częstotliwościach z zakresu 0 Hz do 300 GHz.

Pole elektromagnetyczne (PEM) jest naturalnym elementem środowiska, jednak w związku z intensywnym

rozwojem technologicznym i wzrostem zapotrzebowania na energię elektryczną środowisko poddawane

jest coraz większej presji ze strony źródeł sztucznie wytwarzających PEM.

W Polsce poziom PEM w środowisku jest badany i oceniany w ramach Państwowego Monitoringu

Środowiska (PMŚ) na trzech typach terenu dostępnych dla ludności

•

w centralnych dzielnicach lub osiedlach miast o liczbie mieszkańców przekraczającej 50 tys.,

•

w pozostałych miastach,

•

na terenach wiejskich.

Pomiarów dokonuje się w przedziale częstotliwości, co najmniej, od 3 MHz do 3 GHz (tj. częstotliwości

radiowych).

Najnowsze wyniki monitoringu PEM wskazują, że wartości pól elektromagnetycznych w środowisku

(tło elektromagnetyczne) utrzymują się na bardzo niskim poziomie. W żadnym punkcie pomiarowym,

w którym wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska wykonały badania monitoringowe, nie

odnotowano przekroczeń dopuszczalnych poziomów PEM w środowisku. Analizując wyniki monitoringu

od 2008 roku obserwujemy dość stabilny poziom pól elektromagnetycznych w środowisku. Wartości

składowej elektrycznej dla poszczególnych obszarów na przestrzeni lat nie odbiegają znacząco od siebie.

Stała jest tendencja, że na obszarach silnie zurbanizowanych poziomy PEM są zdecydowanie wyższe niż

na pozostałych obszarach, co związane jest z większą ilością instalacji emitujących PEM do środowiska.93

w roku 2016 wyniki pomiarów PEM były zbliżone do wartości z roku 2015.

92 Dz. U. z 2017 r. poz. 519, z późn. zm.

76 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 24. Wyniki z monitoringu pól elektromagnetycznych w środowisku wykonanych w latach 2008201594

Zdarzają się przypadki przekroczenia wartości dopuszczalnych PEM w pojedynczych obiektach/zakładach

(jednostki korzystające ze środowiska). W okresie 2014 – 2017 stwierdzono 10 takich przypadków. Rozwój

telefonii komórkowej, rosnąca ilość stacji bazowych oraz planowane wdrożenie sieci 5G może wpłynąć

w przyszłości na wzrost poziomu PEM.

3.7.

3.7.1.

Budowa geologiczna i zasoby naturalne

Budowa geologiczna

Polska charakteryzuje się zróżnicowaną budową geologiczną. Na jej obszarze krzyżują się fragmenty trzech

wielkich europejskich jednostek geologicznych: proterozoicznej platformy wschodnioeuropejskiej,

młodszej, paleozoicznej platformy zachodnioeuropejskiej (wykazującej dodatkowo złożoną, mozaikową

budowę) oraz alpejskiego łańcucha Karpat. Dość dokładnie odpowiadają one trzem megaregionom

wyróżnianym w podziale fizycznogeograficznym Polski wg Kondrackiego. Przez obszar Polski, przekątnie

z północnego zachodu na południowy wschód przebiega główna transeuropejska strefa graniczna między

platformą wschodnioeuropejską a platformą zachodnioeuropejską, zwana strefą Teisseyrea-Tornquista

(w skrócie strefa TT).

94 Stan środowiska w Polsce. Sygnały 2016, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2016

| 77

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 25. Regiony tektoniczne Polski95

Platforma wschodnioeuropejska była przez całą erę paleozoiczną, mezozoiczną i kenozoiczną obszarem

stabilnym, na którym osadzały się warstwy osadów o stosunkowo niewielkich miąższościach (do 5 km).

Platforma ta składa się z dwóch części: krystalicznego fundamentu i pokrywy osadowej. Podłoże tworzą

granitoidy oraz zmetemorfizowane skały krystaliczne takie jak gnejsy, łupki krystaliczne czy amfibolity.

z kolei obszar platformy zachodnioeuropejskiej jest pokryty grubą warstwą osadów pochodzących z ery

mezozoicznej i kenozoicznej. Jedynymi obszarami wydźwigniętymi są Sudety i Góry Świętokrzyskie. Obszar

ten w paleozoiku ulegał gwałtownym zmianom, które ukształtowały mozaikową budowę geologiczną tej

części Polski. od schyłku paleozoiku, zasadnicze zręby wgłębnej budowy geologicznej podłoża tej części

Polski pozostały ukształtowane, natomiast wzdłuż strefy TT w wyniku wzmożonej subsydencji (czyli

osiadania podłoża) powstała bruzda środkowopolska. od późnego permu po wczesną kredę utworzyły się

w niej osady o znacznej miąższości, znacznie większej niż na pozostałych obszarach platformowych. 96

W okresie orogenezy alpejskiej osady te uległy pofałdowaniu, pocięciu uskokami i wypiętrzeniu tworząc

formę znaną dziś jako wał śródpolski. Wypiętrzeniu i pocięciu uskokami uległ obszar dzisiejszych Gór

Świętokrzyskich oraz obszar Sudetów i wyżyn: Śląskiej, Krakowsko-Wieluńskiej i Lubelskiej.

95 Źródło: Regionalizacja tektoniczna Polski. A. Żelaźniewicz, P. Aleksandrowski i inni, Komitet Nauk Geologicznych PAN,

Wrocław 2011

96 https://archiwum.mos.gov.pl/drukuj/130_zarys_budowy_geologicznej_ziem_polskich.html

78 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Dynamiczne procesy geotektoniczne zachodziły w czasie orogenezy alpejskiej na obszarze dzisiejszych

Karpat. Powstało wtedy w krótkim czasie zapadlisko z grubymi (do 3 km) osadami morskimi, w tym solnymi

znanymi z Wieliczki. W pozostałej części Polski, tworzyły się cienkie osady płytkomorskie i lądowe paleogenu

i neogenu w tym w tym utwory węglonośne, w których znajdują się złoża węgla brunatnego.97

Przedostatnim etapem rozwoju geologicznego Polski była epoka zlodowaceń – plejstocen, który pozostawił

po sobie osady polodowcowe i charakterystyczną rzeźbę terenu, widoczną zwłaszcza w północnej części

kraju. Osady czwartorzędowe grubości dochodzącej miejscami do 200 m dominują obecnie na powierzchni

Polski98.

Zmiany zachodzące w budowie geologicznej Polski w poszczególnych okresach zobrazowano na mapach

(Rysunek 26).

98 http://narkiewicz.eu/geolpolski-mn-23-i-2012.pdf

| 79

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

A – mapa poddewońska

B – mapa bez permu mezozoiku i kenozoiku

C – mapa bez kenozoiku

D – mapa bez czwartorzędu

Rysunek 26. Budowa geologiczna obszaru Polski dla poszczególnych okresów99

Mapa A – linia starego szwu tektonicznego TT (lub TTZ) - strefa Teisseyre’a-Tornquista dzieli Polskę na dwie

części przekątna linia. Na północnym wschodzie od niej rozciąga się platforma wschodnioeuropejska

pokryta prekambryjskim podłożem w rejonie północnego Podlasia i Suwalszczyzny. Pozostały obszar płasko

przykrywają osady kambru, ordowiku i syluru, wśród których występują czarne skały ilaste (łupki gazowe).

Na zachód od TTZ skały starszego paleozoiku są silnie sfałdowane w strefie górotworu kaledońskiego

99 Źródło: http://narkiewicz.eu/geolpolski-mn-23-i-2012.pdf

80 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

na Pomorzu albo – jak na południu Polski - leżą na odrębnych niewielkich blokach litosferycznych. Szacuje

się, że TTZ jako krawędź platformy wschodnioeuropejskiej powstała ostatecznie ok. 550 mln lat temu. Sama

zaś platforma też nie jest monolitem, bowiem składa się na obszarze Polski z dwóch znacznie starszych

elementów – płyt litosferycznych zwanych Fennoskandią obejmującą dzisiejszy Płw. Skandynawski

i Sarmacją (Podole). Szew między tymi płytami, zaznaczony w rejonie Lubelszczyzny, powstał 1,8 mld lat

temu. Niewielki skrawek Polski – ziemia zamojska - zawarty między tym szwem a TTZ – ma w podłożu,

na głębokości niecałych dwóch kilometrów, skały krystaliczne o wieku ponad 2 mld lat.

Mapa B – na mapie zaznaczono zarys basenu permskiego – rozległej niecki ciągnącej się od rejonu Morza

Północnego wypełnionej różnorodnymi osadami o grubości dochodzącej do 3 km w centrum Polski

i na Pomorzu. Wśród nich występują łupki miedzionośne, a także piaskowce i dolomity zawierające złoża

gazu ziemnego i ropy oraz osady solne w postaci ogromnych słupów przebijających się do powierzchni Ziemi

na przykład w Kłodawie lub w Inowrocławiu. Południowo-zachodnią część Polski zajmuje obszar górotworu

(orogenu) waryscyjskiego - strefa silnie sfałdowanych i ponasuwanych na siebie skał karbońskich i starszych.

W Sudetach Zachodnich i Środkowych widoczny jest wewnętrzny górotwór o bardzo skomplikowanej,

mozaikowej budowie. Przed czołem orogenu na wschodzie powstało zapadlisko górnośląskie z grubymi

pokładami węgla karbońskiego. Inne osady (np. wapienie i dolomity wydobywane w Górach

Świętokrzyskich i w regionie krakowskim) – zaznaczone są kolorem szarym. na Lubelszczyźnie w skałach tych

występują niewielkie złoża ropy i gazu, a w karbonie okolic Łęcznej – węgla.

Mapa C – osady górnokredowe, zaznaczone są na zielono. Na południowym zachodzie występują osady

starsze, w tym triasowe (różowy), a kreda górna wypełnia mniejsze niecki rozwinięte na różnych skałach

starszych. na północnym wschodzie jednolity płaszcz osadów kredy górnej.

Mapa D – na południu górotwór karpacki zbudowany jest w północnej, zewnętrznej części głównie

z nasunięć łupkowo-piaskowcowych osadów fliszowych kredy i paleogenu (23-145 mln lat). Część

wewnętrzna (Tatry) składa się z ponasuwanych skał starszych, związanych z odrębną płytą litosfery, która

dosunęła się do płyty północnej wzdłuż szwu pienińskiego, zaznaczonego grubą czerwoną linią.100

Najważniejsze uskoki zlokalizowane na obszarze Polski pokazano na mapie (Rysunek 27).

100 http://narkiewicz.eu/geolpolski-mn-23-i-2012.pdf

| 81

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 27. Mapa najważniejszych uskoków zlokalizowanych na obszarze Polski101

101 Źródło: opracowanie własne na podstawie http://www.adam.krynicki.net/lo/mapy/pol_tektonika.jpg

82 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

3.7.2.

Zasoby

Obecność zasobów środowiska warunkuje dostęp do surowców dla gospodarki oraz wpływa na jakość życia

ludzi.

Zasoby bilansowe i wydobycie ważniejszych kopalin w Polsce według stanu na dzień 31 grudnia 2018 roku

przedstawiono poniżej (Tabela 9).

Tabela 9. Zasoby bilansowe i wydobycie ważniejszych kopalin w Polsce w 2018 r. – w mln ton; gaz ziemny

i metan w mld m3; ropa i gaz (zasoby wydobywane)102

Liczba złóż

Kopalina

Surowce energetyczne

- gazowe

- ciekłe

- stałe

Razem

Zasoby bilansowe

Stan na

Zagospodaro

wane

31 XII 2018 r.

w tym zasoby

zagospodarowane

Wydobyci

e

(ilość/rok)

363

86

252

230

59

54

241,95

23,56

83 751,74

133,12

22,15

23 532,40

5,25

0,94

125,02

Gaz ziemny

Metan z pokładów

węgla

Ropa naftowa

Węgle brunatne

Węgle kamienne

298

65

86

91

161

203

27

59

9

45

139,93

102,02

23,56

23 315,52

61 436,22

89,88

43,24

22,15

1 224,50

22 307,90

4,93

0,32

0,94

61,14

63,88

Surowce metaliczne

33

9

2 540,44

1 677,11

31,78

Rudy cynku i ołowiu

20

3

83,96

14,08

Rudy miedzi

12

6

1 905,65

1 663,03

30,25

Rudy molibdenowowolframowo-miedziowe

1

-

550,83

-

-

surowce chemiczne

50

11

91 547,17

14 995,59

Baryty

Fluoryt

Siarka

Sole potasowomagnezowe

Sól kamienna

5

2

19

5

19

5

6

5,67

0,54

502,93

686,15

90 351,88

17,57

14 978,02

0,64

4,13

surowce inne (skalne)

13 351

4 681

61344,59

20 748,36

347,90

1,59

4,77

W Polsce największy udział ilościowy w wydobyciu mają surowce skalne – ok. 347 mln ton. Kolejną pozycję

zajmują surowce energetyczne: węgiel kamienny i brunatny. Polska nadal posiada duże zasoby węgla.

102 Źródło: Bilans zasobów kopalin w Polsce wg stanu na 31 XII 2018 r., Państwowy Instytut Geologiczny – PIB, 2019

| 83

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Pozostałe surowce, takie jak konwencjonalny gaz ziemny i ropa naftowa występują w małej ilości. Okres

dostępności krajowych zasobów gazu ziemnego szacuje się na 30 lat, przy stałym poziomie importu, a na 10

lat bez dostaw zagranicznych. Natomiast, krajowe zasoby węgla kamiennego i brunatnego pokryją

długoterminowo zapotrzebowanie na te surowce.

Rozmieszczenie występowania złóż podstawowych surowców energetycznych w Polsce przedstawiono

na rysunku (Rysunek 28).

Pozostałe surowce, takie jak konwencjonalny gaz ziemny i ropa naftowa występują w małej ilości.

Rozmieszczenie występowania złóż podstawowych surowców energetycznych w Polsce przedstawiono

na niżej zamieszczonych mapach.

Gaz ziemny

Złoża gazu ziemnego zlokalizowane są głównie na obszarze Niżu Polskego, udokumentowano je również

na przedgórzu Karpat, a niewielkie zasoby gazu występują także w małych złożach obszaru Karpat oraz

w polskiej strefie ekonomicznej Bałtyku. na terenie Niżu znajdują się przede wszystkim złoża gazu ziemnego

zaazotowanego zawierającego od 30% do 80% metanu, tylko kilka złóż zawiera gaz ziemny

wysokometanowy. z kolei na przedgórzu Karpat i na obszare Karpat zlokalizowane są głównie złoża

wysokometanowe. na Bałtyku gaz występuje w złożach samodzielnie lub razem z ropą naftową.

Udokumentowane złoża Niżu Polskiego obejmują 72% wydobywanych zasobów gazu ziemnego, przedgórze

23% tych zasobów, natomiast Karpaty i Bałtyk odgrywają podrzędną rolę w zasobach (odpowiednio 3% i 1

%).

W roku 2018 stan wydobywanych zasobów wynosił ok. 142 mld m 3, w tym zagospodarowanych złóż ok. 90,6

mld m3, co stanowi 64% ogólnej ilości zasobów wydobywanych. Zasoby przemysłowe złóż gazu ziemnego

wyniosły 66.6 mld m3.

W 2018 r. wydobycie gazu ziemnego wynosiło 4,9 mld m3 i było nieco niższe niż w 2017 r.

Ropa naftowa

W roku 2018 było 86 udokumentowanych złóz ropy naftowej, w tym: 29 w Karpatach, 12 na przedgórzu, 43

na Niżu Polskim i 2 na Bałtyku. Złoża w Karpatach i na przedgórzu jako najstarsze są już na wyczerpaniu,

największe znaczenie mają złoża zlokalizowane na Niżu Polskim, których wydobywane zasoby wynosiły 66%.

Drugie pod względem ważności są złoża wydobywane na Bałtyku (27% zasobów krajowych).

Najbardziej znaczące złoża pod względem zasobowym to: BMB koło Gorzowa Wielkopolskiego (skrót

od nazw miejscowości Barnówko-Mostno-Buszewo), Lubiatów, Grotów i Cychry. W złożach

zagospodarowanych występuje 92% zasobów krajowych.

W 2018 roku stan wydobywalnych zasobów ropy naftowej i kondensatu wyniósł 23 957 mln t, a wydobycie

ze wszystkich złóż - 937,04 tys. t.

Węgiel kamienny

Złoża węgla kamiennego w Polsce wydobywane są w dwóch zagłębiach: Górnośląskim Zagłębiu Węglowym

(GZW) oraz w jednej kopalni Bogdanka w Lubelskim Zagłębiu Węglowym (LZW). na terenie trzeciego

zagłębia – Dolnośląskiego Zagłębia Węglowego (DZW) – eksploatacja prowadzona była w przeszłości. 80%

84 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

udokumentowanych zasobów bilansowych węgla kamiennego występuje w GZW. W Lubelskim Zagłębiu

Węglowym działa jedna kopalnia – Bogdanka. W Dolnośląskim Zagłębiu Węglowym zaniechano wydobycia

w ostatniej kopalni Nowa Ruda w 2000 r. z powodu trudnych warunków geologiczno-górniczych,

powodujących nierentowność wydobycia. Prowadzone ostatnio prace poszukiwawczo-rozpoznawcze

terenie DZW udokumentowałyo dwa nowe złoża: w 2014 r. – złoże Nowa Ruda Pole Piast Rejon WacławLech, a w 2016 r. - Heddi II.

Zasoby prognostyczne węgla kamiennego w Polsce oszacowane w 2009 r. wynosiły 20 041,7 mln t, a zasoby

perspektywiczne 31 652,7 mln t. W ostatnich latach prowadzono prace poszukiwawczo rozpoznawcze

i dokumentacyjne, które w nastepnym bilansie mogą zmienić powyższe dane.

Udokumentowane zasoby bilansowe złóż węgla kamiennego w 2018 r. wynosiły 61 436 mln t. Węgle

energetyczne stanowią prawie 70% zasobów, węgle koksujące ok. 29%, a inne typy węgli stanowią 1,28%

wszystkich zasobów węgla. Zasoby złóż zagospodarowanych wynosiły ok. 36% zasobów bilansowych (22 308

mln t). Zasoby przemysłowe kopalń, ustalone w projektach zagospodarowania złoża (pzz), wynosiły

na koniec 2018 r. 3 605,45 mln t., a wydobycie wyniosło 63,88 mln t.

Metan pokładów węgla

Złoża metanu udokumentowane zostały tylko dla Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, w Dolnośląskim

i Lubelskim rozpoznanie warunków metanowych jest słabe. Wykorzystanie metanu z pokładów wegla jest

ważne z dwóch powodów: bezpieczeństwa wydobycia węgla oraz jako pozyskanie energii

z niekonwencjonalnego źródła. Udokumentowane zasoby bilansowe wydobywalne w 2018 r. wynosiły 102

021 mln m3, wydobycie metanu (odmetanowanie) - ok. 321 mln m3. W sumie emisja metanu wyniosła 542

mln m3 wliczając emisję z pokładów węgla niskometanowych. Geologiczne zasoby prognostyczne

i perspektywiczne metanu w GZW oceniono na koniec 2009 r. na ok. 107 mld m3, znacznie mniejsze

prognozy zasobów są określone dla Zagłębia Dolnośląskiego i Lubelskiego.

Wegiel brunatny

Geologiczne zasoby bilansowe węgli brunatnych wynosiły 23 315 mln t, z czego większość (23 315 mln t)

stanowiły węgle energetyczne, a pozostałe 0,64 mln t to węgle bitumiczne. Zasoby bilansowe w złożach

zagospodarowanych oszacowana na ok. 5% łącznych geologicznych zasobów bilansowych (1 224 mln t)

wydobywanych z 5 kopalni: Bełchatów, Turów, Adamów, Konin i Sieniawa. Zasoby przemysłowe w 2018 r.

wynosiły 1 048 mln t. Wydobycie węgla brunatnego w 2018 r. kształtowało się na poziomie 61 144 tys. t.

W 2018 r. rozpoczęto wydobycie ze złoża Sieniawa 2. Aż 57% łącznego wydobycia pochodzi ze złoża

Bełchatów – pole Szczerców, a 20% ze złoża Bełchatów-pole Bełchatów.

Około 16.5% (3 690 mln t) bilansowych zasobów geologicznych złóż węgla brunatnego zlokalizowanych jest

w tzw. rowie poznańskim. Są to złoża: Czempin, Gostyń, Krzywin i Mosina. Wg PEP2040 za perspektywiczne

uznaje się złoża Złoczew (łódzkie) oraz Ościsłowo (wielkopolskie), a w dalszej kolejności Gubin (lubuskie).

W tabeli zamieszczonej niżej (Tabela 10) wymieniono najważniejsze parametry złóż uznanych

za perspektywiczne.

| 85

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Tabela 10. Charakterystyka złóz perspektywicznych wegla brunatnego103

złoże

Zasoby geologiczne

województwo

bilansowe

pozabilansowe

Czempiń

Wielkopolskie

1 034 578

93 278

Gostyń

Wielkopolskie

1 988 830

61 006

Krzywin

Wielkopolskie

666 507

133 239

Złoczew

Łódzkie

611 969

12 597

Ościsłowo

Wielkopolskie

41 317

18 849

Gubin, Gubin 1 i Gubin 2

Lubuskie

1 613 500

83 732

103 Źródło: Bilans zasobów kopalin w Polsce wg stanu na 31 XII 2018 r., Państwowy Instytut Geologiczny – PIB, 2019

86 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 28. Złoża surowców energetycznych w Polsce104

104 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych PIG-PIB http://dm.pgi.gov.pl/dm/DownloadManager_v1.aspx

| 87

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

3.8.

Gospodarka odpadami

Na przestrzeni ostatnich lat zauważa się proces wyczerpywania zasobów, w związku z czym odpady coraz

bardziej zaczynają być traktowane jako źródło surowców. Dlatego też UE podejmuje działania mające

na celu wdrożenie zrównoważonych wzorców konsumpcji i produkcji oraz stopniowe przechodzenie

do gospodarki cyrkulacyjnej. W najbliższej przyszłości należy spodziewać się efektów tych działań również

w Polsce. Istotne znaczenie ma także potencjał zasobów energii odnawialnej.

Zgodnie z danymi GUS105 za 2017 rok, wytworzono w Polsce 126 mln t wszystkich odpadów (przemysłowych

i komunalnych). Odpady przemysłowe stanowią ponad 91% całkowitej masy wszystkich wytworzonych

odpadów, odpady komunalne to ok. 12 mln t Ilość odpadów komunalnych i przemysłowych utrzymuje się

na podobnym poziomie od roku 2010.

Tabela 11. Wytworzone odpady (bez odpadów komunalnych) oraz sposoby ich zagospodarowania

(w mln t)106

Wytworzone odpady i sposoby ich zagospodarowania

2017 rok [mln t]

Odpady wytworzone w ciągu roku (bez odpadów komunalnych)

113,8

Odzysk

55,8

Unieszkodliwianie (razem)

53,4

a) składowanie

48,4

b) inne

5

Czasowe magazynowanie lub przekazane innym odbiorcom

4,5

Dotychczas składowane (nagromadzone, stan w końcu roku)

1 736,50

W 2017 r. ok. 49% wytworzonych odpadów (z wyłączeniem odpadów komunalnych) poddano procesom

odzysku, ok. 47% unieszkodliwiono, przy czym ok. 43% unieszkodliwiono poprzez składowanie. Ogólna ilość

odpadów dotychczas składowanych (z wyłączeniem odpadów komunalnych) wynosiła na koniec 2016 r.

1736,5 mln t.

Średnio na każdego mieszkańca Polski przypada rocznie 0,31 t odpadów komunalnych. dla porównania

średnia ilość odpadów komunalnych na jednego mieszkańca UE w skali roku wynosi 0,48 t.

Wyraźnie zmniejsza się udział odpadów komunalnych poddanych składowaniu, jeszcze w 2012 roku udział

odpadów komunalnych poddanych składowaniu w ogólnej liczbie wytworzonych odpadów komunalnych

wynosił 62%, natomiast na koniec 2017 roku wynosił 42%. 57% odpadów komunalnych wytworzonych

w 2017 roku poddano procesom odzysku, w tym 27% procesom recyklingu, 23% procesom przekształcania

105 GUS: Ochrona środowiska 2018.

106 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS, Ochrona środowiska 2013

88 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

termicznego z odzyskiem energii, a 7% biologicznym procesom przetwarzania (kompostowania lub

fermentacji).

Wzrasta powoli ilość odpadów komunalnych zbieranych selektywnie – od roku 2012 do roku 2017 masa

zebranych selektywnie odpadów zwiększyła się z 1 mln t odpadów do ponad 3 mln t (27% ogółu

wytworzonych odpadów)

Jako główne obszary problemowe w zakresie gospodarowania odpadami w Polsce należy wskazać

następujące zagadnienia

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

3.9.

nadal jeszcze wysoki udział unieszkodliwiania odpadów poprzez składowanie, w tym przemysłowych

nieefektywne instalacje odzysku odpadów komunalnych,

brak rynku recyklingu odpadów

niewystarczająca jakość odpadów poddanych recyklingowi,

brak zbilansowania instalacji do gospodarowania odpadami w celu osiągnięcia wymaganych

poziomów odzysku i recyklingu,

problem z zagospodarowaniem wzrastającej ilości osadów ściekowych,

brak wystarczających działań w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów,

brak wystarczającej liczby instalacji do termicznego unieszkodliwiania odpadów,

niewielki wskaźnik selektywnej zbiórki odpadów,

niewystarczający odzysk odpadów przemysłowych.

Krajobraz, rzeźba i degradacja terenu

Krajobraz oznacza obszar, postrzegany przez ludzi, którego charakter jest wynikiem działania i interakcji

czynników przyrodniczych jak również ludzkich. Typy krajobrazu w Polsce dzieli się na 4 grupy: krajobraz

nizin, krajobraz wyżyn i niskich gór, krajobrazy gór średnich i wysokich, krajobrazy dolin i obniżeń. Typy

krajobrazów oraz ich lokalizację przedstawiono na mapie (Rysunek 29).

| 89

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 29. Typy krajobrazów Polski107

Ukształtowanie powierzchni Polski cechuje tzw. pasowy układ rzeźby. Pomimo niewielkiego średniego

wzniesienia kraju na poziomem morza (173 m.n.p.m.), w Polsce występuje duże zróżnicowanie

ukształtowania terenu, występują tu zarówno góry wysokie typu alpejskiego jak i góry niskie, średnie

i niziny. Charakterystyczne w ukształtowaniu terenu Polski jest nachylenie obszaru z południowego

wschodu na północny zachód. W zdecydowanej większości na terenie Polski występują obszary nizinne

107 Żródło: https://www.igipz.pan.pl/tl_files/igipz/ZGWiRL/APW/Rozdzial1/1.4.1.Typy_krajobrazow.png

90 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

(91% powierzchni kraju). Najwyżej położonym punktem w Polsce jest szczyt Rysów – 2499 m n.p.m., najniżej

położony punkt leży w depresji o głębokości 1,8 m p.p.m. w Raczkach Elbląskich.

Rysunek 30. Mapa hipsometryczna Polski108

3.10.

Zagrożenia naturalne

Zagrożenia naturalne wywołują duże straty ludzkie i materialne. do zagrożeń naturalnych zaliczyć można

między innymi powodzie, trzęsienia ziemi, susze czy pożary.

3.10.1.

Zagrożenie powodziowe

Powodzie należą do naturalnych zjawisk. Niektóre działania człowieka (np. przyrost zabudowy

mieszkaniowej i wzrost wartości majątku na obszarach zalewowych, a także obniżenie naturalnego

potencjału retencyjnego zlewni w związku z zagospodarowania przestrzeni) i zmiany klimatyczne

przyczyniają się do zwiększenia prawdopodobieństwa występowania powodzi i zaostrzenia ich

negatywnych skutków109.

W toku przygotowania wstępnej oceny ryzyka powodziowego w Polsce wykonanej przez Instytut

Meteorologii i Gospodarki Wodnej w 2011 roku, wydzielono obszary potencjalnie narażone

108 Atlas obszarów wiejskich w polsce, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN

109 Dyrektywa 2007/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. w sprawie oceny ryzyka

powodziowego i zarządzania nim, Dz. U. UE L 288 z 2007 r., PEP2040. 27.

| 91

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

na niebezpieczeństwo powodzi: 839 rzek o łącznej długości 27 161 km. Przeprowadzone analizy wskazały

548 rzek niezakwalifikowanych jako generujące obszary narażone na niebezpieczeństwo powodzi.

Występowanie znaczących powodzi historycznych, powodzi prawdopodobnych i obszarów narażonych

na niebezpieczeństwo powodzi stwierdzono w 12 regionach wodnych w ramach obszarów dorzeczy 6 rzek

Odry, Łaby, Wisły, Pregoły, Niemna i Dniestru. do obszarów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi

w i cyklu planistycznym zakwalifikowano 253 rzeki lub odcinki rzek oraz 14,4 tys. km dla morskich wód

wewnętrznych i odcinków Przymorza110.Obecnie opracowywana będzie aktualizacja map w ramach II cyklu

planistycznego.

Na rysunku poniżej przedstawiono mapę pochodzącą ze wstępnej oceny ryzyka powodziowego

z naniesionymi obszarami narażonymi na niebezpieczeństwo powodzi (Rysunek 31).

110 http://powodz.gov.pl/pl/mapy_I_cykl_planistyczny_2013

92 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 31. Obszary narażone na niebezpieczeństwo powodzi według Wstępnej oceny ryzyka

powodziowego111

3.10.2.

Ryzyko wystąpienia suszy

Polska jest krajem, dla którego już wiele lat temu określono zagrożenie suszą, a występujące zmiany

w klimacie najprawdopodobniej będą to zagrożenie potęgować. Wskaźnikiem, który dobrze określa warunki

111 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych ze zweryfikowanej oceny ryzyka powodziowego, KZGW; Instytut

Meteorologii i Gospodarki Wodnej — Państwowy Instytut Badawczy, 2015 http://mapy.isok.gov.pl/imap/

| 93

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

meteorologiczne powodujące suszę, jest klimatyczny bilans wodny (KBW) — obliczany jako różnica między

sumą opadów a sumą ewapotranspiracji potencjalnej w danym okresie. Wskaźnik ten uwzględnia zarówno

opad atmosferyczny, jak i temperaturę. Poniżej (Rysunek 32) przedstawiono poglądową mapę

klimatycznego bilansu wodnego Polski podczas półrocza letniego, opracowaną według danych z wielolecia

1951-1990112.

Rysunek 32. Rozkład klimatycznego bilansu wodnego Polski podczas półrocza letniego w latach 1951-1990113

W 2018 roku wysokie temperatury powietrza i znaczne niedobory opadów atmosferycznych spowodowały

wystąpienie suszy w wielu rejonach kraju. W kwietniu i maju średnie temperatury w całym kraju

przekraczały średnie temperatury z wielolecia. W czerwcu przekraczały średnią wieloletnią o średnio 2,5oC

(we Wrocławiu nawet o 3,2oC). Zjawisku ekstremalnie wysokich temperatur towarzyszyły niewielkie i rzadko

występujące deszcze, sytuacja ta spowodowała braki wilgoci w glebie. Ubytek wilgoci w wyniku parowania

z gleby i roślin w połączeniu z niedostatkiem opadów powodowały utrzymujący się stan suszy glebowej.

Wilgotność gleby w warstwie korzeniowej na części obszaru kraju spadła w drugiej połowie maja nawet

112 Rojek M., Rozkład przestrzenny klimatycznych bilansów wodnych na terenie Polski w okresie 1951-1990, Zesz. Nauk.

AR Wroc., Inż. Środ. 1994 VI, 243: 9-21.

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Rojek M., Rozkład przestrzenny klimatycznych bilansów wodnych

na terenie Polski w okresie 1951-1990, Zesz. Nauk. AR Wroc., Inż. Środ. 1994 VI, 243:9-21

94 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

poniżej 25% co świadczy o głębokiej suszy glebowej. W czerwcu w Polsce środkowej i północnej,

odnotowano sumy opadów atmosferycznych stanowiące około 30% normy.

Susza atmosferyczna (niedobór opadów deszczu), która spowodowała rozwój głębokiej suszy rolniczej,

wpłynęła również na spadek stanów wód w rzekach. na głównych rzekach Polski i większości ich dopływów,

szczególnie w Polsce południowej, stany wody utrzymywały się w strefie stanów niskich lub na pograniczu

niskich i średnich co prezentuje niżej zamieszczona mapa. Przepływy zaczęły spadać poniżej wartości

średniej z niskich przepływów z wielolecia, co wskazuje na niżówki hydrologiczne na znacznych odcinkach

polskich rzek.114

Rysunek 33. Strefy stanów wody głównych rzek w Polsce w dniu 10 lipca 2018 roku115

114 http://www.imgw.pl/2018/07/13/susze-w-polsce-podsumowanie/

115 http://www.imgw.pl/2018/07/13/susze-w-polsce-podsumowanie/

| 95

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W 2019 roku również wystąpiła także susza rolnicza - wg oceny IUNG - średnia wartość Klimatycznego

Bilansu Wodnego dla Polski była ujemna od 21 marca do sierpnia. Ujemny bilans obejmował w okresie

letnim obszar środkowej i zachodniej Polski.

Susze są jednym z najbardziej dotkliwych zjawisk naturalnych mających ogromny wpływ na rolnictwo

i gospodarkę. co więcej, zjawisku suszy nie da się zapobiegać, żadne z działań doraźnych jakie możnaby

zastosować nie są skuteczne. Konieczne jest zatem podejmowanie działań długofalowych w perspektywie

wieloletniej.

3.10.3.

Osuwiska

Osuwiska są jednym ze zjawisk powodujących katastrofy naturalne. Są zaliczane do ruchów masowych ziemi

i charakteryzują się nagłym poślizgiem materiału skalnego lub zwietrzelinowego wzdłuż wyznaczonej strefy

osłabienia określanej, jako powierzchnia poślizgu.

Powstanie tej strefy osłabienia może być całkowicie naturalnym zjawiskiem, może też być spowodowane

działalnością człowieka.

Osuwiska najczęściej dotyczą naturalnych stoków, zboczy dolin i zbiorników wodnych, źródlisk, wykopów

i nasypów oraz wyrobisk, zwłaszcza jeśli warstwy skał przepuszczalnych i nieprzepuszczalnych występują

naprzemiennie. do uaktywnienia osuwiska dochodzi na skutek nagłego obciążenia górnej krawędzi skarpy

lub zmniejszenia wytrzymałości na ścinanie, a także w wyniku takich zmian jak podcięcie dolnej części

skarpy, znaczne wahania poziomu wód gruntowych, wietrzenie, nasiąknięcie gruntu w wyniku

intensywnych opadów, wstrząsy sejsmiczne. Schemat budowy osuwiska zamieszczono poniżej (Rysunek 34).

96 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 34 Budowa osuwiska116

W Polsce osuwiska i tereny zagrożone osuwiskami występują przede wszystkim na obszarze Karpat

(osuwiska karpackie stanowią 95% wszystkich osuwisk i terenów zagrożonych w Polsce), w strefie

brzegowej Bałtyku oraz na stokach dolin rzek nizinnych.

W 2005 r. liczbę osuwisk i terenów zagrożonych osuwiskami w Karpatach oceniano wstępnie na ponad

20 000. Prace prowadzone w latach 2008-2010 w ramach Projektu SOPO (System Osłony

Przeciwosuwiskowej) pozwoliły te dane uszczegółowić na terenie 34 gmin karpackich i dane te

ekstrapolować na pozostały obszar Karpat. Obecnie szacuje się, że liczba osuwisk w Karpatach może

zawierać się w przedziale 50 000-60 000. Wskaźnik osuwiskowości wyrażający wielkość obszaru objętego

i zagrożonego osuwiskami w stosunku do powierzchni terenu ogółem jest w Karpatach szacowany na 3040%. z kolei zagrożenia osuwiskowe na wybrzeżu Bałtyku są związane z rzeźbą strefy brzegowej i jej

strukturą geologiczną, w tym litologią i miąższością osadów. do rozwoju osuwisk na tym obszarze przyczynia

się erozja wybrzeża, a także narastające tempo cofania się klifów w głąb lądu. 117

W pozostałych częściach kraju osuwiska można napotkać na obszarach rzeźby młodoglacjalnej, w północnej

i środkowej części kraju oraz wzdłuż dolin dużych rzek. Największe osuwiska występują w okolicach

Dobrzynia, Wyszogrodu, Płocka i Sandomierza Jastrzębiej Góry, a także w niektórych częściach Sudetów (np.

116 Źródło: Highland L.: Landslide Types and Processes, U.S. Geological Survey Fact Sheet 2004, rysunek pobrany

z witryny Katedry Geologii Podstawowej, Wydział Nauk o Ziemi UŚ

117 https://www.mos.gov.pl/srodowisko/geologia/osuwiska/gdzie-wystepuja-osuwiska-w-polsce/

| 97

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

w Górach Bardzkich) i na obszarach powierzchniowej eksploatacji górniczej (na stokach dużych odkrywek

w rejonie Turoszowa i Konina).118

Rozmieszczenie obszarów narażonych na występowanie osuwisk w Polsce przedstawiono w sposób

poglądowy na mapie (Rysunek 35).

118 https://www.mos.gov.pl/srodowisko/geologia/osuwiska/gdzie-wystepuja-osuwiska-w-polsce/

98 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 35. Rozmieszczenie obszarów zagrożonych ruchami masowymi ziemi w Polsce119

Skutkiem wystąpienia osuwiska jest przede wszystkim zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi — szybkość

osuwania się ziemi jest różna, ale w skrajnych przypadkach może wynosić od kilku centymetrów do kilku

metrów na sekundę. Osuwiska powodują zniszczenie posadowionych na ich obszarze obiektów

budowlanych oraz infrastruktury (sieć drogowa, kanalizacyjna, linie telekomunikacyjne, elektryczne,

119 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych zamieszczonych w witrynie PIG oraz na stronie projektu SOPO

| 99

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

gazociągi). Powierzchnia ziemi często wymaga przeprowadzenia rekultywacji. ze względu na częste

występowanie osuwisk w rejonie Karpat ocenia się, że występuje tam jedno osuwisko na 5 km drogi jezdnej.

Możliwości przeciwdziałania osunięciom ziemi są ograniczone. Przede wszystkim konieczna jest

identyfikacja osuwisk i obszarów ich potencjalnego występowania oraz ich monitorowanie. Celowe jest też

zrezygnowanie z zabudowy terenów osuwiskowych, a nawet przeniesienie infrastruktury poza obszar

osuwiska.

Wznoszenie budowli na osuwisku czy terenie osuwiskowym jest technicznie możliwe, jeśli następuje po

wzmocnieniu zbocza i likwidacji zagrożenia osuwiskowego. Jest to proces często dość kosztowny, jednak

niezbędny dla zapewnienia bezpieczeństwa budowli. to samo dotyczy przebiegu dróg i innych inwestycji

liniowych, które powinno się projektować z uwzględnieniem oceny zagrożenia osuwiskowego.

Szczególna rola w monitorowaniu i udostępnianiu danych o osuwiskach w Polsce przypada Państwowemu

Instytutowi Geologicznemu, który realizuje projekt System Osłony Przeciwosuwiskowej (SOPO). Celem tego

projektu jest rozpoznanie, udokumentowanie i zaznaczenie na mapie w skali 1 : 10 000 wszystkich osuwisk

oraz terenów potencjalnie zagrożonych ruchami masowymi w Polsce oraz założenie systemu monitoringu

wgłębnego i powierzchniowego na 100 wybranych osuwiskach. Rozpoznanie terenu osuwisk w dalszym

etapie wspomoże opracowanie systemu prognozowania, oceny i redukcji ryzyka osuwiskowego w Polsce.

Etapy i i II Projektu SOPO zakończyły się odpowiednio w 2008 i 2015 r. W kwietniu 2016 rozpoczęto

realizację etapu III.120

3.10.4.

Sejsmiczność obszaru Polski

Położenie, budowa i ewolucja geologiczna Polski, w której dominują paleozoiczne i mezozoiczne skały

osadowe, o miąższości dochodzącej niekiedy do 15 km zalegające na sztywnym podłożu platformy

wschodnioeuropejskiej i w miarę ustabilizowanym obecnie fundamencie krystalicznym objętym

paleozoicznymi ruchami orogenicznymi, wskazuje na asejsmiczność tego obszaru.

Ostatnie duże trzęsienia ziemi na obszarze kraju związane były z okresem fałdowań alpejskich ok. 150-20

mln lat temu. Wówczas zostały zmienione tektoniczne głównie masywy górskie Sudetów i Gór

Świętokrzyskich. Liczne trzęsienia ziemi występowały również w okolicach Pienińskiego Pasa Skałkowego,

który tworzy wyraźną granicę tektoniczną między Karpatami Wewnętrznymi a Karpatami Zewnętrznymi.121

Obecnie zjawiska sejsmiczne występują w Polsce pomimo uznania tego obszaru, jako asejsmicznego, jednak

zjawiska te nie przybierają takich rozmiarów jak to możemy obserwować na aktywnych obszarach

sejsmicznych. W Polsce wyróżnia się 11 regionów sejsmicznych122

•

•

I Zachodniopomorski

II Białostocki

Państwowy Instytut Geologiczny, Państwowy Instytut Badawczy, System Osłony Przeciwosuwiskowej;

http://geoportal.pgi.gov.pl/portal/page/portal/SOPO

120

121 Zwoliński, Zb., 1997. Trzęsienia ziemi w Polsce. [Online] http://www.staff.amu.edu.pl/~sgp/gw/tzpl/gwtzpl.html,

Instytut Paleogeografii i Geoekologii UAM, Poznań

122 wg V. Schenk, Z. Schenkova, P. Kottnauer, B. Guterch, P. Labak - Earthquake Hazard maps for the Czech Republic,

Poland and Slovakia

100 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

•

•

•

•

•

•

•

•

III Polski Centralnej i Pogranicza

IV Gór Świętokrzyskich

V Karkonoszy i Kotliny Kłodzkiej

VI strzelińsko - Hronowski

VII Śnieżnika

VIII Opawski

IX Cieszyński

X Pieniński

XI Krynicki

Wielkości charakteryzujące trzęsienie ziemi podaje się często w skali Richtera, natomiast w Europie obecnie

stosowana jest skala intensywności EMS-98. Skale te określają różny stopień natężenia oraz zasięgu

oddziaływania wstrząsów ziemi. Wstrząsy poniżej 2 w skali Richtera określa się jako mało odczuwalne przez

człowieka, wstrząsy nieszkodliwe, aczkolwiek odczuwalne mieszczą się w zakresie 4-5, natomiast wstrząsy

powyżej 6,2 w skali Richtera są mocno odczuwalne przez ludzi i powodują ogromne zniszczenia.

Analizując dane historyczne dotyczące zjawisk sejsmicznych na terenie Polski, słabe trzęsienia ziemi

(najczęściej o sile ok. 4 stopni Richtera) występowały w okolicach Karpat, Sudetów, Karkonoszy i Śląska.

Zaobserwowano także zjawiska sejsmiczne na Pomorzu Zachodnim, środkowej Polsce w okolicach Płocka,

Kielc, Lublina oraz w okolicach Bełchatowa. Informacje o pierwszych trzęsieniach ziemi pochodzą z roku ok.

1000. W roku 1443 w okolicach Ślęzy wystąpiło najsilniejsze z odnotowanych na ziemiach polskich trzęsień

ziemi ok. 6 w skali Richtera. Wg dokumentów historycznych trzęsienie spowodowało rozległe zniszczenia

kościołów i kamienic we Wrocławiu, w Krakowie (kościół św. Katarzyny) i Brzegu, zginęło ok. trzydziestu

osób123. Przypadki trzęsień ziemi wydarzyło się także na Wysoczyźnie Białostockiej na Równinie

Augustowskiej. z ostatnich silniejszych trzęsień ziemi warto odnotować 2 wydarzenia z 2004 roku

w obwodzie kaliningradzkim o sile 5,3 (wg USSG – 5) szeroko odczuwalne w północno-wschodniej Polsce,

na Litwie i Białorusi oraz niezależne zjawisko na Podhalu o sile 4,7. Podsumowując obszar Platformy

Wschodnioeuropejskiej wykazuje niewielką aktywność sejsmiczną, rejonie strefy Tornquista - Teisseyre’a

nie dochodzi do silniejszych wstrząsów, spokojna jest też Platforma Zachodnioeuropejska. W rejonie

Sudetów występowanie wstrząsów związane jest ze stosunkowo dużą sejsmicznością Masywu Czeskiego,

natomiast obserwacje sejsmiczne prowadzone przez Stację w Książu (Wałbrzych) wskazują na niewielką

aktywność ognisk sudeckich w ostatnich latach. Najbardziej aktywne sejsmicznie są Karpaty, co wiąże się

z młodym wiekiem tych gór. Ogniska wstrząsów karpackich zlokalizowane są w uskokach i wzdłuż głównych

nasunięć tektonicznych. Stacja Sejsmologiczna w Niedzicy stale rejestruje słabe zjawiska z obszaru Karpat,

ale trzęsienia o sile wyczuwalnej przez ludzi występują rzadko.124

Podobne wnioski wynikają z analizy mapy trzęsień ziemi w Polsce w latach 1900 – 2012 przygotowanej przez

Amerykańską Służbę Geologiczną (USGS). Obserwowane trzęsienia ziemi między 1900 a 2012 rokiem

na ogół zlokalizowane były na Dolnym i Górnym Śląsku, Karpatach i okolicach Bełchatowa. Przy czym

wstrząsy te charakteryzowały się siłą od 4 do co najwyżej 5 stopni w skali Richtera, a ich głębokość, nie

przekraczała najczęściej 69 km.125 Należy też dodać, że trzęsienia ziemi w Polsce w bardzo niewielkim

123 Zwoliński, Zb., 1997. Trzęsienia ziemi w Polsce. [Online] http://www.staff.amu.edu.pl/~sgp/gw/tzpl/gwtzpl.html,

Instytut Paleogeografii i Geoekologii UAM, Poznań

124 Sejsmiczność Polski Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk Zakład Sejsmologii i Fizyki Wnętrza Ziemi,

125 USSG, http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/poland/seismicity.php

| 101

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

stopniu mają charakter typowych trzęsień tektonicznych wywołanych naprężeniami w skorupie ziemskiej.

Najczęściej są to trzęsienia zapadowe spowodowane przez

•

•

•

•

osiadanie stropu wyrobisk górniczych na obszarach kopalnianych (np. Górny Śląsk),

zapadanie się stropów próżni krasowych (np. Sudety, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska),

zapadliska w obrębie solnych formacji diapirowych (np. Pomorze),

ruchy wielkich mas ziemnych na skutek procesów osuwiskowych (np. Karpaty).126

Sejsmiczność indukowana, jedna z większych tego typu na świecie jest specyfiką Polski i wynika

z prowadzenia prac górniczych Wstrząsy górnicze w Polsce występują na Górnym Śląsku, w LegnickoGłogowskim Okręgu Miedziowym oraz w rejonie Bełchatowa. Są one relatywnie mniejsze od naturalnych.

Wynika to z faktu, że górotwór na mniejszej głębokości nie jest w stanie nagromadzić tak wysokich

naprężeń, jak na dużej głębokości.127

3.11.

Zabytki 128

W Polsce znajdują się liczne obiekty zabytkowe o znaczeniu regionalnym, krajowym i międzynarodowym.

Mają one istotne znaczenie dla dziedzictwa kulturowego, a także wpływają na możliwości rozwoju sektora

turystyki. Rozmieszczenie ważniejszych obiektów zabytkowych w Polsce przedstawiono na mapie (Rysunek

36).

Należy zwrócić uwagę również na zabytki archeologiczne odkryte i nieodkryte, które mogą kolidować

z działaniami prowadzonymi w ramach realizacji inwestycji zawartych w PEP2040.

126 Zwoliński, Zb., 1997. Trzęsienia ziemi w Polsce. [Online] http://www.staff.amu.edu.pl/~sgp/gw/tzpl/gwtzpl.html,

Instytut Paleogeografii i Geoekologii UAM, Poznań, [10.12.2014 - data odwiedzenia strony]

127 Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk Zakład Sejsmologii i Fizyki Wnętrza Ziemi WSTRZĄSY INDUKOWANE

128 Pod pojęciem tym uwzględnia się również odkryte i nieodkryte zabytki archeologiczne, w tym morskie.

102 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 36. Ważniejsze obiekty zabytkowe w Polsce129

3.12.

Zestawienie problemów w dziedzinie jakości środowiska

Niżej, w (Tabela 12bela 12) przedstawione zostały najważniejsze problemy zidentyfikowane w obszarze

jakości środowiska i wpływu na zdrowie.

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z Narodowego Instytutu Dziedzictwa i stron internetowych

UNESCO http://geopoeral.nid.pl/SDIPortal, http://whc.unesco.org, http://www.unesco.pl/kultura/dziedzictwokulturowe/swiatowe-dziedzictwo/polskie-obiekty

| 103

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Tabela 12. Główne problemy jakości środowiska na obszarze objętym PEP2040130

Czynniki zmian

Problem jakości środowiska

Powietrze

Emisje

z indywidualnych

źródeł

ciepła

Przekroczenia wartości normatywnych pyłu PM10, pyłu komunalnych i działalności rolniczej, spalanie

PM2,5, benzo(a)pirenu i NO2.

indywidualne odpadów, emisja komunikacyjna.

Gęsta

zabudowa,

przestarzałe

systemy

Narażenie mieszkańców niektórych miast (w tym grup

ogrzewania, społeczno-ekonomiczny problem

wrażliwych)

na ponadnormatywne

stężenia

przechodzenia na czystsze formy pozyskiwania

zanieczyszczeń powietrza wywołujące poważne skutki

energii cieplnej.

zdrowotne.

Ryzyko wystąpienia długoterminowych skutków Zbyt duże natężenie ruchu pojazdów w centrach

zdrowotnych również przy ekspozycji na poziomy miast, emisje zanieczyszczeń do powietrza.

zanieczyszczeń niższe od dopuszczalnych (np. NO2).

Wysoka emisja gazów

dwutlenku węgla)

cieplarnianych

(głównie Oparcie gospodarki energetycznej na węglu.

Hałas

Przekroczenia dopuszczalnych poziomów

środowiskowego występujące w miastach.

hałasu

Rosnące negatywne oddziaływanie hałasu lotniczego.

Źródła emisji hałasu transportowego (intensywny

ruch samochodowy, tramwaje, rzadziej koleje).

Dynamiczny

wzrost

międzynarodowego

i krajowego ruchu lotniczego.

Woda

Zagrożenia przekroczenia dopuszczalnej

zawartości azotanów w wodzie pitnej.

Przenikanie azotanów z pól uprawnych do gleby,

normy a następnie

do wód

powierzchniowych

i gruntowych.

Brak dostępu mieszkańców do systemów zbiorowego Luki infrastrukturalne, szczególnie w małych

miejscowościach i obszarach wiejskich.

zaopatrzenia w wodę pitną.

Zanieczyszczenie

i podziemnych.

wód

Niedostateczne oczyszczanie ścieków, brak

powierzchniowych oczyszczalni ścieków, zaległości w realizacji

infrastruktury wodno-ściekowej.

Eutrofizacja wód powierzchniowych.

130 Opracowanie własne Atmoterm SA

104 |

Spływy powierzchniowe w zlewniach rzek.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

4.

4.1.

PROGNOZA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO

Wpływ na środowisko w przypadku odstąpienia od realizacji PEP2040

Zgodnie z ustawą OOŚ Prognoza powinna analizować wpływ na środowisko w przypadku braku realizacji

ustaleń projektu dokumentu.

Celem Polityki jest określenie kierunków rozwojowych sektora, które będą odpowiadały przewidywanym

wymaganiom i warunkom w perspektywie 2040 r. Nie jest możliwe przewidzenie szczegółowych wymagań

w tak długim horyzoncie czasowym, jednakże można określić tendencje zmian.

Z punktu widzenia koncepcji zrównoważonego rozwoju oraz ochrony środowiska wyraźnie widać, że będą

to nastepujące kierunki

•

•

•

•

•

efektywne wykorzystywanie zasobów naturalnych, w tym surowców energetycznych i zasobów

wodnych oraz odnawialnych źródeł energii,

przejście na zieloną i cyrkulacyjną gospodarkę,

ochrona klimatu,

ograniczenie emisji zanieczyszczeń, w tym gazów cieplarnianych,

ochrona przyrody, w tym różnorodności biologicznej.

Kierunki te wynikają z dokumentów globalnych oraz UE (omówione w podrozdziale 4.3). Choć nie wszystkie

z nich zostały przyjęte jako obowiązujące, to jednak można przewidywać, że wcześniej czy później będą

brane pod uwagę i hipotetycznie te kierunki powinno się uwzględniać kształtując perspektywicznie Politykę

energetyczną Polski.

W tej sytuacji trudno byłoby rozpatrywać, jaki byłby stan środowiska, gdyby nie przyjęto Polityki

energetycznej. Można byłoby tylko stwierdzić, że rozwój sektora przebiegałby zgodnie z dokumentami

strategicznymi dotychczas przyjętymi. Natomiast nie uwzględniałby sytuacji w pespektywie dalszej niż 2030

r., a trzeba zauważyć, że, jak wyżej wspomniano, budowane obecnie przedsięwzięcia swoim okresem

eksploatacji powinny sięgać połowy stulecia. Dlatego ważne jest określenie perspektywicznych kierunków

i wymagań, aby można było optymalizować rozwój energetyki z punktu widzenia przyszłych wyzwań. Istotne

przy tym jest kompleksowe podejście uwzględniające nie tylko sektor, ale także jego sprzężenia z rozwojem

społeczno-gospodarczym.

Punktem wyjściowym do oceny skutków realizacji Polityki energetycznej jest obecny stan środowiska i jego

problemy, a szczególnie związane z niedotrzymaniem standardów jakości powietrza wynikających z prawa

polskiego, a takze UE.

Oddziaływania Polityki energetycznej na wszystkie elementy środowiska przeanalizowano w rozdziale 4.

Skutki pozytywne realizacji Polityki energetycznej zależeć będą przede wszystkim od kompleksowego

zrealizowania wszystkich kierunków i działań określonych w Polityce i przyjętych technologii. Można

przyjąć, że w pewnym stopniu skutki pozytywne wyrażone mogą być przez rachunek eliminacji kosztów

zewnętrznych i z tego punktu widzenia wybór odpowiednich technologii jest niezwykle istotny. Koszty te

dla niektórych technologii energetycznych wyliczone zostały dla potrzeb analizy skutków dyrektywy

CAFE131. Jakkolwiek opracowanie to jest z roku 2008 to jednak może dać pogląd, jak powinna wyglądać

ocena poszczególnych technologii z punktu widzenia państwa, czyli z uwzględnieniem wszystkich kosztów,

w tym zewnętrznych.

Szczególnie wyraźnie rezultaty wynikające z realizacji Polityki określić można na podstawie niżej podanych

analiz emisji gazów cieplarnianych oraz innych zanieczyszczeń powietrza dla wariantu realizacji

i nierealizacji Polityki.

131 Cost Assessment for Sustainable Energy Systems (CASES), Newsletter No 3/2008

| 105

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Dla potrzeb Prognozy opracowano własną analizę dotyczącą prognoz emisji gazów cieplarnianych i innych

zanieczyszczeń powietrza w 2040 r. Prognozowane wielkości emisji uwzględniają pełną implementację

w Polsce dyrektywy o emisjach przemysłowych (IED)132 oraz innych istniejących i projektowanych przepisów

dotyczących ograniczania emisji pochodzącej za spalania paliw w instalacjach stacjonarnych i środkach

transportu (między innymi dyrektywy w sprawie średnich obiektów spalania – MCP). Przyjęto również, że

do roku 2040 zostanie kompleksowo rozwiązany problem emisji zanieczyszczeń z gospodarstw domowych

i kotłowni lokalnych, w wyniku czego emisyjność tego sektora będzie zbliżona do emisyjności sektora

energetyki zawodowej i przemysłowej.

Prognoza jest oparta na następujących dodatkowych założeniach

•

udziały procentowe miksu energetycznego w scenariuszach – wyprowadzone zostały na podstawoie

opisów w Polityce;

•

prognozy emisji CO2 – przyjęto wg. Krajowego planu na rzecz energii i klimatu;

•

zintegrowane wskaźniki emisji SO2, NOx i pyłu PM10 dla spalania poszczególnych typów paliw –

oszacowano m.in. Na podstawie wytycznych EMEP/EEA133 oraz krajowych publikacji dotyczących

indywidualnych źródeł spalania.

Wyniki przedstawiono w niżej zamieszczonej tabeli.

Tabela 13. Prognozy emisji głównych zanieczyszczeń powietrza oraz dwutlenku węgla w 2030 i 2040 r134

CO2

tys. t

mln t

SO2

2040 r.

NOx PM10

tys. t

ogółem

319

455

147

268

181

377

103

CO2

mln

t

209

Realizacja PEP2040

spalanie

paliw

312

394

109

246

174

316

65

187

ogółem

471

574

197

353

345

485

155

292

Brak realizacji PEP2040

spalanie

paliw

464

513

159

327

338

424

117

267

Scenariusz

Bilans emisji

SO2

2030 r.

NOx

PM10

Uzyskane wyniki prognoz dla scenariusza realizacji PEP2040 w zakresie emisji SO2 i NOx w roku 2030

korespondują z docelowymi pułapami emisji 2030, określonymi dla Polski w dyrektywie NEC135.

W przypadku braku realizacji PEP2040 krajowe pułapy dla SO2 i NOx w roku 2030 nie będa dotrzymane. Ich

dotrzymanie będzie możliwe w późniejszym terminie niż przewiduje to dyrektywa NEC, prawdopodobnie

dopiero po roku 2035.

W zakresie redukcji emisji dwutlenku węgla względem roku 1990, przeprowadzone prognozy dają wyniki

przedstawione w niżej zamieszczonej tabeli

Dyrektywa 2010/75/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji

przemysłowych (Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, str. 17).

132

133 The EMEP/EEA air pollutant emission inventory guidebook 2016

134 Opracowanie własne Atmoterm SA

135 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji

krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz

uchylenia dyrektywy 2001/81/WE

106 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Tabela 14. Prognozowane redukcje emisji dwutlenku węgla136 względem roku 1990137

Emisja CO2 1990

Wariant

Emisja CO2 2030

Emisja CO2 2040

[mln t]

[mln t]

Redukcja wzgl.

1990 [%]

[mln t]

Redukcja wzgl.

1990 [%]

Realizacja PEP2040

377

268

29

209

45

Brak realizacji

PEP2040

377

353

6,4

292

23

W celu oceny wpływu realizacji polityki energetycznej na jakość powietrza w Polsce przeprowadzono serię

obliczeń z użyciem modelu dyspersji zanieczyszczeń CALPUFF. Jako parametr wskaźnikowy wybrano średnie

roczne stężenia pyłu zawieszonego PM2,5.

Obliczone różnice obrazują ilościowo efekt poprawy jakości powietrza przy realizacji PEP2040 i bez jej

realizacji. Jest to redukcja stężeń w skali kraju na średnim poziomie ok 10-20%, co można uznać za efekt

umiarkowanie korzystny. Lokalnie efekt ten może być bardziej znaczący, szczególnie w regionach o dużej

aktywności w zakresie spalania paliw.

Różnice w efektach realizacji poszczególnych scenariuszy realizacji Polityki przedstawiono na niżej

przedstawionych mapach.

136 z uwzględnieniem sektora LULUCF

137 Źródło: opracowanie własne

| 107

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 37. Rozkład średnich rocznych stężeń PM2.5 w skali kraju w roku 2040 w scenariuszu realizacji

PEP2040138]

138 Źródło: Opracowanie własne

108 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 38. Rozkład średnich rocznych stężeń PM2.5 w skali kraju w roku 2040 w scenariuszu braku

realizacji PEP2040139

139 Źródło: Opracowanie własne

| 109

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Redukcje emisji zanieczyszczeń będą przekładać się na poprawę wielu parametrów jakości powietrza,

co przyniesie wymierne korzyści, głównie w zakresie ochrony zdrowia ludzi oraz zapobiegania degradacji

cennych obszarów przyrodniczych. W skali całej Unii Europejskiej korzyści dla zdrowia ludzi wynikające

z wdrożenia pakietu Clean Air Program for Europe (CAPE) szacuje się w przedziale 15-60 mld EUR/rok 140

w zależności od przyjętego scenariusza. Zakładając zgodność krajowych scenariuszy redukcji emisji

ze scenariuszami unijnymi oraz biorąc pod uwagę udział procentowy ludności Polski w UE można oszacować

krajowe korzyści zdrowotne na poziomie 1,1-3,0 mld EUR/rok. Analiza przeprowadzona dla scenariuszy

redukcji stężeń pyłu PM2,5 z uwzględnieniem wyłącznie korzyści wynikających z unikniętych kosztów opieki

zdrowotnej oraz nieutraconych dni pracy141 wykazała roczne korzyści zdrowotne na poziomie 0,3-0,4 mld

EUR/rok.

4.2.

Analiza i ocena stanu środowiska na obszarach objętych przewidywanym znaczącym

oddziaływaniem oraz istniejących problemów ochrony środowiska istotnych z punktu widzenia

projektu PEP2040, w szczególności dotyczących obszarów podlegających ochronie

na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

Gospodarka charakteryzuje się obecnie systematycznie malejącym poziomem presji na środowisko

ze strony źródeł przemysłowych, przy umiarkowanie rosnącej presji związanej z konsumpcją indywidualną

oraz z rozwojem usług publicznych i procesami urbanizacyjnymi.

W głównej mierze presje na środowisko wywierane są przez

•

sektor energetyki (zawodowej, przemysłowej i ciepłownictwa) – konsumuje obecnie największą ilość

zasobów paliw kopalnych i wprowadza do środowiska znaczące ładunki zanieczyszczeń pochodzące

z procesu spalania paliw (CO2, SO2, NOx, pyły) oraz ma najwyższy udział w poborach wód

powierzchniowych;

•

sektor gospodarki komunalnej i gospodarstw domowych – wytwarza ponad 55% wszystkich ścieków

krajowych wymagających oczyszczenia i ok. 10 mln ton odpadów oraz emituje znaczące ilości

zanieczyszczeń do powietrza;

•

transport samochodowy – wpływa na wzrost zanieczyszczenia powietrza produktami spalania paliw,

zjawisk smogowych oraz na lokalne pogorszenie klimatu akustycznego;

•

sektor rolnictwa – intensyfikacja produkcji rolnej powoduje takie zjawiska jak zakwaszanie

i chemizacja gleb, erozja powierzchniowa, eutrofizacja wód powierzchniowych oraz pogorszenie

wskaźników różnorodności biologicznej;

•

urbanizacja – powoduje zmianę dotychczasowego charakteru wykorzystania przestrzeni, fragmentację

ekosystemów i spadek różnorodności biologicznej;

140 Impact Assessment accompanying the document “Communication from the Commission to the Council, the

European Parliament, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions – a Clean Air

Programme for Europe”; Brussels 2013

141 Ocena skuteczności realizacji celów Strategii Tematycznej UE dotyczącej zanieczyszczenia powietrza oraz wynikającej

z niej Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza

i czystszego powietrza dla Europy (CAFE) ze szczególnym uwzględnieniem standardów jakości powietrza w zakresie

pyłu drobnego PM2,5; ATMOTERM S.A. 2013

110 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

sektor przemysłu i usług – jest źródłem istotnych zanieczyszczeń powietrza i wody oraz konsumentem

znaczącej ilości zasobów nieodnawialnych.

Zaostrzenie przepisów w zakresie ochrony środowiska i ekoinnowacyjności wprowadzane systematycznie

w ostatnich latach przyczyniły się do zwiększenia wydajności zasobowej wyrażonej względnym

„rozłączeniem” wskaźników wykorzystywania zasobów naturalnych, emisji i wytwarzania odpadów

od wskaźników wzrostu gospodarczego w pewnych dziedzinach. Całkowite „rozłączenie” i przejście

do gospodarki cyrkulacyjnej, pozostaje jednak w dalszym ciągu wyzwaniem nie tylko w sektorze

gospodarstw domowych. Nakreśla to obszar do podjęcia działań ukierunkowanych na usprawnienie

procesów produkcyjnych oraz na zmianę wzorców konsumpcji i produkcji w celu zmniejszenia presji

na środowisko.

Tabela 15. Zidentyfikowane istniejące problemy ochrony środowiska istotne z punktu widzenia projektu

PEP2040

Problem jakości środowiska

Czynniki zmian

Powietrze

Emisje

z indywidualnych

źródeł

ciepła

Przekroczenia wartości normatywnych pyłu PM10, pyłu (komunalnych)

PM2,5, benzo(a)pirenu, SO2 i NO2.

i działalności rolniczej, spalanie indywidualne

odpadów, emisja komunikacyjna.

Narażenie mieszkańców niektórych miast (w tym grup Gęsta

zabudowa,

przestarzałe

systemy

wrażliwych)

na ponadnormatywne

stężenia ogrzewania, społeczno-ekonomiczny problem

zanieczyszczeń powietrza wywołujące poważne skutki przechodzenia na czystsze formy pozyskiwania

energii cieplnej.

zdrowotne.

Ryzyko wystąpienia długoterminowych skutków

Zbyt duże natężenie ruchu pojazdów w centrach

zdrowotnych również przy ekspozycji na poziomy

miast, emisje zanieczyszczeń do powietrza.

zanieczyszczeń niższe od dopuszczalnych (np. NO2).

Hałas

Przekroczenia dopuszczalnych poziomów

środowiskowego występujące w miastach.

hałasu Źródła emisji hałasu transportowego (intensywny

ruch samochodowy, tramwaje, rzadziej koleje).

Rosnące negatywne oddziaływanie hałasu lotniczego.

Dynamiczny wzrost międzynarodowego ruchu

lotniczego.

Woda

Zagrożenia przekroczenia dopuszczalnej

zawartości azotanów w wodzie pitnej.

normy

Przenikanie azotanów z pól uprawnych do gleby,

a następnie

do wód

powierzchniowych

i gruntowych.

Brak dostępu mieszkańców do systemów zbiorowego Luki infrastrukturalne, szczególnie w małych

zaopatrzenia w wodę pitną.

miejscowościach i obszarach wiejskich.

Zanieczyszczenie

i podziemnych.

wód

powierzchniowych

Eutrofizacja wód powierzchniowych.

Niedostateczne oczyszczanie ścieków, brak

oczyszczalni ścieków, zaległości w realizacji

infrastruktury wodno-ściekowej.

Spływy powierzchniowe w zlewniach rzek.

| 111

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Główne zagrożenia dla siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, zidentyfikowane

na podstawie wyników badań Państwowego Monitoringu Środowiska, prowadzonego na powierzchniach

próbnych w skali całego kraju, dotyczące presji ze strony sektorów gospodarczych, to przede wszystkim

•

intensywne koszenie, ścinanie i wypas na łąkach oraz pastwiskach lub zaniechanie tych praktyk;

•

sukcesja wtórna na skutek zaniechania użytkowania (np. siedlisk półnaturalnych);

•

nadmierny pobór wody, odwadnianie i osuszanie zwłaszcza obszarów wodno-błotnych;

•

obniżanie poziomu wód, gruntowych, dopływ biogenów, eutrofizacja, fragmentacja siedlisk,

przeznaczanie użytków rolnych na cele nierolnicze, a zwłaszcza zmniejszanie się powierzchni łąk

i pastwisk;

•

regulacja cieków: przegradzanie (stopnie, tamy, progi prowadzące do zaburzenia ciągłości cieku

i przepływu wody);

•

zanieczyszczenie wód; intensywna gospodarka stawowa, rosnąca liczba elektrowni wodnych i innych

budowli hydrotechnicznych na rzekach;

•

budowa dróg, zwłaszcza dróg szybkiego ruchu i autostrad, rozwój innej infrastruktury, budowa

elektrowni wiatrowych, budowa grodzeń;

•

nadmierny połów ryb oraz przyłów ptaków i ssaków na wodach morskich; morskie farmy wiatrowe;

•

konkurencja gatunków rodzimych z inwazyjnymi gatunkami obcymi; drapieżnictwo ze strony

gatunków inwazyjnych;

•

intensyfikacja rolnictwa: powiększanie się jednorodnych, monokulturowych upraw, upraszczanie

płodozmianu, specjalizacja w chowie zwierząt, zwiększenie użycia środków ochrony roślin, nadmierne

nawożenie;

•

turystyka, wędkarstwo, płoszenie, kolekcjonerstwo – odłów okazów rzadkich gatunków;

•

usuwanie starodrzewi oraz martwych i umierających drzew, a także inne niekorzystne działania

dla ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych w gospodarce leśnej;

•

ekspansja gatunków inwazyjnych oraz obcych wzdłuż szlaków komunikacyjnych, a tym samym

zwiększenie konkurencji z gatunkami rodzimymi.

Na powyższe nakładają się również zmiany klimatyczne powodujące występowanie coraz częściej

gwałtownych zjawisk meteorologicznych, jak np.: powodzie, huraganowe wiatry i susze. Wymaga

to przygotowania odpowiednich środków reagowania i długoterminowej strategii. Pomimo istniejących

zagrożeń, tempo tych zmian w Polsce jest wolniejsze niż w wielu krajach europejskich i obejmuje mniejszą

powierzchnię.142Tym bardziej w kontekście ww. problemów środowiskowych – przede wszystkim

142 Stan środowiska w Polsce, Raport 2014, GIOŚ

112 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

związanych z zanieczyszczeniem powietrza oraz wzrastających zagrożeń klimatycznych, istotne wydaje się

zapewnienie stabilnego i odpornego na zachodzące zmiany krajowego systemu energetycznego.

W kontekście projektowanego dokumentu znaczące wydaje się, iż stopień rozpoznania oraz monitoringu

siedlisk i gatunków objętych ochroną jest w wielu przypadkach nieokreślony. Mimo trwających od lat prac

nad planami zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000, wiele obszarów na terenie kraju wciąż nie

posiada tych dokumentów planistycznych. z tego względu wiele inwestycji będzie wymagało szczegółowej

identyfikacji przedmiotów ochrony przed przystąpieniem do prac.

Obszary cenne przyrodniczo są powiązane z terenami leśnymi, na które działania w zakresie energetyki

również oddziaływują w znacznym stopniu. Na kondycję drzewostanów istotnie oddziałują huraganowe

wiatry, długotrwałe i intensywne opady deszczu oraz śniegu. do najbardziej niekorzystnych czynników

antropogenicznych należą: zanieczyszczenia powietrza, wód i gleb, pożary, depozyt eutrofizujących

związków biogennych.

Realizacja założeń dokumentu będzie istotna również z punktu widzenia problemów dotyczących ochrony

powietrza i zmian klimatycznych.

Polityka zakłada realizację projektów również na obszarach morskich. W środowisku morskim można

zidentyfikować problemy, które należy mieć na względzie projektując rozwiązania dotyczące rozbudowy baz

paliwowych, czy lokalizacji farm wiatrowych. Na przestrzeni ostatnich stu lat zawartość związków azotu

i fosforu w Morzu Bałtyckim zwiększyła się kilkukrotnie, prowadząc do eutrofizacji. Przyczyny nadmiernego

zasilania wód morskich związkami fosforu i azotu leżą w spływach powierzchniowych

z terenów użytkowanych rolniczo, gdzie nadmierne nawożenie gleb powoduje przenikanie zanieczyszczeń

do wód powierzchniowych. Skutki eutrofizacji dla środowiska wodnego obejmują spadek stężenia tlenu,

wzrost ilości glonów nitkowatych i zakwit sinic. Należy pamiętać, za zanieczyszczenie wód morskich

odpowiedzialna w 80 % jest działalność prowadzona na lądzie oraz zanieczyszczenia przenikające z lądu

(ścieki, spływy powierzchniowe, odpady). W mniejszym stopniu zanieczyszczenie wód morskich dotyczy

depozycji zanieczyszczeń z powietrza oraz przenikania do środowiska zanieczyszczeń związanych z żeglugą

morską i przekształceniami linii brzegowej.

Zagrożenia związane z rozwojem żeglugi morskiej, również w zakresie transportu gazu i ropy naftowej

dotyczą także ryzyka przenoszenia gatunków obcych wraz z wodami balastowymi statków morskich oraz

na kadłubach statków morskich, jak również ryzyka wycieków i awarii zanieczyszczających wody morskie.

4.3.

Analiza i ocena celów ochrony środowiska ustanowionych na szczeblu międzynarodowym,

wspólnotowym i krajowym, istotnych z punktu widzenia projektu PEP2040

Celem analizy jest ocena zgodności projektu Polityki energetycznej Polski z celami najważniejszych

dokumentów strategicznych, szczególnie z punktu widzenia Prognozy jej oddziaływania na środowisko.

Analizie poddano następujące dokumenty

Na poziomie globalnym

•

Rezolucję przyjętą przez Zgromadzenie Ogólne w dniu 25 września 2015 r. 70/1. Przekształcamy nasz

świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030,

•

Ramową Konwencję Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu,

•

Porozumienie Paryskie,

| 113

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

Konwencję o różnorodności biologicznej,

•

Europejską Konwencję Krajobrazową,

•

Konwencję w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości,

•

Konwencję z Minamaty w sprawie rtęci.

Na poziomie Unii Europejskiej

•

Strategię Europa 2020 – Strategię na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego

włączeniu społecznym,

•

Komunikat Komisji Czysta planeta dla wszystkich Europejska długoterminowa wizja strategiczna

dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki,

•

Strategię UE adaptacji do zmiany klimatu,

•

VII Ogólny unijny program działań w zakresie środowiska do 2020 r. Dobra jakość życia

z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety,

•

Nasze ubezpieczenie na życie i nasz kapitał naturalny – Unijną strategię ochrony różnorodności

biologicznej na okres do 2020 r.,

•

Pakiet regulacji unijnych Czyste powietrze Komisji Europejskiej,

•

Konkluzje Rady Europejskiej z 23 i 24 października 2014 r.,

•

Pakiet regulacji unijnych Czysta energia dla wszystkich Europejczyków,

•

Horyzont 2020 - program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji.

Na poziomie kraju

•

Strategię na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) – SOR,

•

Strategię Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko,

•

Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020

z perspektywą do roku 2030 (projekt),

•

Krajową strategię rozwoju regionalnego 2030,

•

Strategię zrównoważonego rozwoju transportu do 2030 roku,

•

Krajowy plan działań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych,

•

Krajowy plan działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski,

•

Program polskiej energetyki jądrowej,

•

Plan rozwoju elekromobilności,

114 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych,

•

Politykę ekologiczną państwa -strategia rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej,

•

Krajowy plan postepowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym,

•

Program rozwoju dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce (perspektywa 2030 r.),

•

Program dla sektora górnictwa brunatnego w Polsce (perspektywa 2030 r.),

•

Krajowy plan gospodarki odpadami 2022,

•

Politykę rządu RP dla infrastruktury logistycznej w sektorze naftowym.

Szczegółowe analizy ww. dokumentów przedstawione są w załączniku 1 do Prognozy. z analiz tych wynikają

następujące wnioski

•

Analizowane dokumenty wskazują na następujące, najważniejsze wyzwania i kierunki działań

zrównoważony rozwój (w kierunku zielonej i cyrkulacyjnej gospodarki), ochrona i poprawa stanu

środowiska w tym przyrody i specjalnie różnorodności biologicznej, ograniczenie emisji zanieczyszczeń

do środowiska, a szczególnie do powietrza włączając w to emisję gazów cieplarniach (w celu

przeciwdziałania zmianom klimatu), zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego i środowiska,

zwiększenie efektywności energetycznej, ochrona ekosystemów oraz niskoemisyjność rozwiązań.

•

Stwierdza się, że PEP2040 generalnie wspiera realizację celów analizowanych dokumentów zarówno

w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, jak też i w zakresie celów dodatkowych np.

W zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeń do powietrza i poprawy jego jakości.

•

UE podejmuje, poza działaniami na rzecz klimatu, również istotne działania w celu poprawy jakości

powietrza z czym związana jest redukcja emisji zanieczyszczeń powietrza. Działania te są w pewnym

stopniu synergiczne w stosunku do działań na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych. Biorąc pod

uwagę przedstawione w analizowanych dokumentach zamierzenia UE w tym zakresie, można

spodziewać się dalszego ograniczania emisji zanieczyszczeń powietrza, co może też w dalszej

perspektywie rzutować na przyszłą strukturę energetyki, tym bardziej, że obecne standardy jakości

powietrza UE są łagodniejsze od zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z punktu widzenia

ochrony zdrowia.

•

Niektóre cele wyżej wymienionych dokumentów nie są zaadresowane w Polityce, ze względu na fakt,

że dokument odnosi się wyłącznie do sektora energetycznego.

•

Stwierdza się, że proponowana Polityka energetyczna Polski również wspiera realizację celów

analizowanych dokumentów na poziomie krajowym.

•

Z uwagi na charakter Polityki, nie odnosi się ona do wszystkich szczegółowych zagadnień

przedstawianych w krajowych dokumentach strategicznych. Polityka wspiera realizację wybranych,

kluczowych zadań istotnych dla energetyki, a także dla ograniczenia emisji zanieczyszczeń powietrza

i gazów cieplarnianych oraz ochrony środowiska.

•

Pomimo, że nie zidentyfikowano obszarów Polityki sprzecznych z celami ochrony środowiska

analizowanych dokumentów strategicznych trzeba stwierdzić, że realizacja szeregu przedsięwzięć

objętych Polityką, mogących znacząco oddziaływać na środowisko, wymagać będzie analiz

szczegółowych w ramach procedury ocen oddziaływania na środowisko i z analiz tych wynikać mogą

| 115

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

wnioski dotyczące dostosowania

środowiskowych, w tym nowych.

4.4.

projektów

tych

przedsięwzięć

do celów

dokumentów

Analiza i ocena przewidywanych znaczących oddziaływań na środowisko

Ze względu na ogólny charakter Polityki energetycznej oraz długoletnią perspektywę, dla oceny jej

potencjalnego wpływu na środowisko należało zidentyfikować możliwe przedsięwzięcia, które mogą

wchodzić w zakres jej realizacji. Ponieważ w tak długiej perspektywie czasowej nie można przewidzieć

postępu w rozwoju technologii, stosując zasadę przezorności, za podstawę do analizy oddziaływania

na środowisko przyjęto obecnie stosowane technologie, uwzględniając najlepsze dostępne techniki (BAT).

Biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy, a głównie Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie

przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz oddziaływania na poszczególne

elementy środowiska dokonano wstępnej oceny oddziaływania na środowisko kierunków i działań objętych

Polityką oraz zidentyfikowano potencjalne rodzaje przedsięwzięć jakie mogą mogą oddziaływać znacząco

(zawsze lub potencjalnie) na środowisko. Listę zidentyfikowanych przedsięwzięć uzupełniono inwestycjami

wymienionymi imiennie w Polityce.

Na podstawie analizy wykluczono z dalszych ocen działania, które nie mają wpływu na środowisko lub

oddziaływują pozytywnie.

116 |

Optymalne wykorzystanie

własnych zasobów

energetycznych.

Pokrycie zapotrzebowania

na zasoby energetyczne.

Obszary występowania zasobów

Obszar kraju

− uruchamianie nowych złóż;

− racjonalna dystrybucja surowca;

1.2 Zapewnienie możliwości pokrycia

zapotrzebowania na węgiel brunatny

− poszukiwanie innowacji w wydobyciu

i wykorzystaniu surowca;

Obszary wydobywania

Obszary wydobywania

− racjonalna gospodarka czynnych złóż;

− wykorzystanie lub sprzedaż ubocznych

produktów wydobycia;

Brak oddziaływania na środowisko

Obszar oddziaływania

− zapewnienie rentowności sektora

górnictwa węgla kamiennego;

1.1 Zapewnienie możliwości pokrycia

zapotrzebowania na węgiel kamienny

Działania

Zasoby, wody,

przyroda, ludzie

Wody, zasoby,

przyroda, ludzie

Wody, zasoby,

przyroda, ludzie

| 117

1.1.1 Modernizacja i budowa kopalń

węgla kamiennego.

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Brak koloru - Kierunki i przedsięwzięcia neutralne z p. widzenia oddziaływania na środowisko

Kolor zielony - Kierunki i przedsięwzięcia pozytywnie oddziaływujące na środowisko

Kolor czerwony - Kierunki i przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko (zawsze i potencjalnie) zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 9.11.2010 r.

w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

­

­

­

Monitor Polski

143 Opracowanie własne Atmoterm SA

1

LP.

Legenda

Tabela 16. Kierunki i działania objęte PEP2040 z identyfikacją możliwych do realizacji przedsięwzięć, które mogą znacząco oddziaływać na środowisko143

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Obszary wydobywania

Obszar oddziaływania

Wody, zasoby,

Obszar kraju

− wykorzystanie biokomponentów i paliw

alternatywnych.

1.5 Zapewnienie możliwości pokrycia

zapotrzebowania na gaz

Brak oddziaływania na środowisko

− dywersyfikacja źródeł dostaw i kierunków

importu ropy naftowej;

− optymalizacja wykorzystania krajowych złóż Obszary występowania zasobów

ropy naftowej, (zgodnie z zasadami

określonymi w polityce surowcowej państwa);

1.4 Zapewnienie możliwości pokrycia

zapotrzebowania na ropę naftową i paliwa

1.3 Zapewnienie wsparcia transformacji

Obszary wydobywania

regionów górniczych. Projekt strategiczny PEP

Zasoby, powietrze

Wody, zasoby,

przyroda, ludzie

Wody, przyroda,

ludzie

1.4.1 Badania i wykorzystanie

nowych źródeł ropy naftowej

1.2.1 Modernizacja i budowa kopalń

węgla brunatnego, w tym odkrywki

Złoczew, Ościsłowo, Gubin

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

− uruchamianie nowych złóż i poszukiwanie Obszary wydobywania oraz występowania przyroda, ludzie

innowacyjnych sposobów wykorzystania węgla zasobów, w szczególności lokalizacje

brunatnego;

Złoczew, Ościsłowo, Gubin

− racjonalną gospodarkę czynnych złóż;

Działania

Monitor Polski

– 343 –

118 |

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rozbudowa infrastruktury

wytwórczej energii elektrycznej.

Pokrycie zapotrzebowania

na energię elektryczną

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

2A.1 Zapewnienie możliwości pokrycia

zapotrzebowania na moc elektryczną

własnymi surowcami i źródłami,

z uwzględnieniem możliwości wymiany

transgranicznej.

Obszary związane z lokalizacjami obecnie Powietrze, zasoby, 2A.1.1 Modernizacja i budowa

istniejących elektrowni i elektrociepłowni wody, powierzchnia elektrowni i elektrociepłowni

ziemi, przyroda

Obszar całego kraju

1.6 Zapewnienie możliwości pokrycia

zapotrzebowania na biomasę, przy założeniu

lokalnego wykorzystania surowców

- wykorzystanie potencjału biomasy o

charakterze odpadowym (pozarolniczym)

- utrzymanie wykorzystania pozostałości i

odpadów rolniczych oraz pochodzących z

przetwórstwa rolno-spożywczego.

Zasoby, powietrze,

powierzchnia ziemi

| 119

Zasoby, powietrze, 1.5.1 Badania i wykorzystanie

wody

konwencjonalnych

i niekonwencjonalnych źródeł gazu

− optymalizacja wykorzystania krajowych

Obszary występowania zasobów

złóż gazu ziemnego, w tym wykorzystanie

niekonwencjonalnych metod wydobycia gazu

(zgodnie z zasadami określonymi w polityce

surowcowej państwa). - wykorzystanie

krajowego potencjału w zakresie produkcji i

wtłaczania biometanu do sieci gazowej;

− dywersyfikacja źródeł dostaw i kierunków Brak oddziaływania na środowisko

importu gazu ziemnego.

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Obszar oddziaływania

Działania

Monitor Polski

2A

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Obszar oddziaływania

Obszar całego kraju

2A.3 Zapewnienie odpowiedniej ilości

Brak oddziaływania na środowisko

stabilnych dostaw energii elektrycznej przez

rozpoczęcie funkcjonowania rynku mocy (2021

r.), podjęcie decyzji o konieczności kontynuacji

funkcjonowania rynku mocy na dwa lata przed

ostatnią aukcją (2023 r.). 2A. Projekt

strategiczny PEP 2A

2A.2 Zapewnienie warunków rozwoju

technologii magazynowania energii

elektrycznej

2A.2 Zapewnienie warunków kształtowania Brak oddziaływania na środowisko

struktury mocy wytwórczych gwarantujących

elastyczność pracy systemu – zróżnicowanie

technologii i wielkości mocy wytwórczych oraz

aktywizacja odbiorców na rynkach

regulowanych.

2A.2 Zapewnienie możliwości pokrycia

wzrostu zapotrzebowania na energię

elektryczną przez źródła inne niż

konwencjonalne elektrownie węglowe.

Działania

Wszystkie elementy

środowiska

Modernizacja i budowa elektrowni

i elektrociepłowni innych niż

konwencjonalne, węglowe objęta

jest p. 2A.1.1, OZE objęte są

kierunkiem 6

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Monitor Polski

– 345 –

120 |

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

LP.

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Obszar oddziaływania

Wszystkie elementy Modernizacja źródeł energii objęta

środowiska

jest p. 2A.1.1, energetyka jądrowa kierunkiem 5, OZE - kierunkiem 6

a efektywność energetyczna

kierunkiem 8

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Obszar całego kraju

2A.7 Zapewnienie warunków rozwoju OZE

na poziomie niezagrażającym bezpieczeństwu

pracy systemu, z uwzględnieniem kontrybucji

w ogólno unijnym celu zwiększenia udziału

OZE w zużyciu energii (patrz kierunek 6).

2A.6 Zapewnienie warunków wdrożenia

energetyki jądrowej w 2033 r.

Wszystkie elementy OZE objęte jest kierunkiem 6

środowiska

| 121

Monitor Polski

− wykorzystanie odnawialnych źródeł energii; Obszar całego kraju

Wszystkie elementy Modernizacja źródeł energii objęta

jest p. 2A.1.1, energetyka jądrowa Obszar

całego

kraju

środowiska

− poprawa efektywności energetycznej.

kierunkiem 5, OZE - kierunkiem 6

Obszar

oddziaływania

elektrowni

jądrowej

Wszystkie

elementy

2A.5 Zapewnienie warunków wykorzystania

a efektywność energetyczna

środowiska

węgla na poziomie ok. 56% w 2030 r.

kierunkiem 8

Wszystkie

elementy

w bilansie wytwarzania energii elektrycznej,

Modernizacja i budowa elektrowni

środowiska

przy uwzględnieniu zachowania standardu

i

elektrociepłowni objęta jest 2A.1.1

emisyjnego na poziomie 450 kg CO2 na 1

Energetyka jądrowa objęta jest

MWh w inwestycjach podejmowanych po

kierunkiem 5.

2025 r.

2A.4 Zapewnienie warunków ograniczania

emisji zanieczyszczeń z sektora

elektroenergetycznego

− modernizacja jednostek wytwórczych

Obszar całego kraju

energii elektrycznej i wycofywanie tych

o sprawności poniżej 35% (w tym

z wykorzystaniem mechanizmów wsparcia EU

ETS);

− wdrożenie energetyki jądrowej;

Działania

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Brak oddziaływania na środowisko

Obszar całego kraju

Obszar całego kraju

2B.4 Poprawa jakości dostaw energii

do konsumenta – do 2025 r.

2B.4 Odtwarzanie i rozbudowa sieci

dystrybucyjnej.

2B.5 Zapewnienie warunków sprawnego

działania w sytuacjach awaryjnych.

2B.2 Wzmacnianie elektroenergetyczne

Wskazane obszary połączeń z krajami

połączeń transgranicznych na profilu

sąsiednimi

z Niemcami, Czechami, Słowacją oraz budowa

połaczenia podmorskiego Polska – Litwa

(Harmony Link) w ramach i synchronizacjai

państw bałtyckich z systemem

elektroenergetycznym Europy kontynentalnej

wszystkie elementy

środowiska

przyroda, powietrze Objęte 2B.1.1

przyroda, powietrze Objęte 2B.1.1. Wskazane lokalizacje

objęte będą indywidualną oceną.

przyroda, powietrze 2B.1.1 Modernizacja i budowa sieci

elektroenergetycznych (wraz

ze stacjami rozdzielczymi).

Obszary związane z lokalizacjami

modernizowanych i nowych sieci

elektroenergetycznej

2B.1 Rozbudowa wewnętrznej

elektroenergetycznej sieci przesyłowej

(realizacja inwestycji umożliwiających

zwiększenie gęstości sieci, wyprowadzenie

mocy z dużych elektrowni oraz lepszego

wykorzystania połączeń transgranicznych.

Wykorzystanie gazu, w zakresie

produkcji energii elektrycznej objęte

jest p. 2A.1.1, a wydobycie 1.4.1

i kierunkiem 3.

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

przyroda,

powietrze, ludzie

Obszar oddziaływania

2A.8 Zapewnienie warunków wykorzystania Obszar całego kraju

gazu ziemnego w szczególności dla potrzeb

regulacyjnych KSE.

Działania

– 347 –

122 |

Rozbudowa elektroenergetycznej

infrastruktury sieciowej

Pokrycie zapotrzebowania

na energię elektryczną

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Monitor Polski

2B

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

LP.

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Obszar oddziaływania

Brak oddziaływania na środowisko

3A.2 Zapewnienie możliwości importu gazu Obszar przewidywanego przebiegu

ziemnego poprzez budowę Baltic Pipe –

gazociągu

połączeń Norwegia – Dania oraz Dania –

Polska wraz z rozbudową systemów w Danii i

w Polsce.

Projekt Strategiczny PEP

3A.1 Zapewnienie kontraktowej

dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego

– 348 –

| 123

Powierzchnia ziemi, 3A.2.1 Budowa gazociągów, w tym

wody lądowe

Baltic Pipe.

i morskie, przyroda

Zasoby, powietrze,

woda, przyroda,

powierzchnia ziemi

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Monitor Polski

2B.7 Wdrożenie inteligentnych sieci

Brak oddziaływania na środowisko

elektroenergetycznych: utworzenie operatora

informacji pomiarowej, stworzenie warunków

funkcjonowania Interne.2B.

Projekt strategiczny PEP

2B.6 Dążenie do rozwoju technologii

Obszar całego kraju

magazynowania – uregulowanie statusu

prawnego instalacji magazynowania energii

elektrycznej – umożliwienie osiągnięcia

poziomu gromadzenia energii w magazynach

równej 10% mocy zainstalowanej w wietrze

w 2023 r.

(zapewnienie warunków rozwoju

elektromobilności, inteligentnych sieci –

zadania w kierunku 4C, 7).

Działania

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Dywersyfikacja dostaw gazu

ziemnego oraz rozbudowa

infrastruktury gazowej

Pokrycie zapotrzebowania na gaz

ziemny

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Powierzchnia ziemi, 3A.5.1 Budowa pływającego

wody lądowe

terminalu regazyfikacji LNG (FSRU)

i morskie, przyroda w Zatoce Gdańskiej

Obszar Zatoki Gdańskiej

3A.5 Budowa pływającego terminalu

regazyfikacji LNG (FSRU) w Zatoce Gdańskiej

3A.7 Rozbudowa dystrybucji gazowej –

Obszar całego kraju

redukcja białych plam, wzrost odsetka

zgazyfikowanych gmin z 65% do 77% w 2022 r.

poprzez

Powierzchnia ziemi,

wody lądowe

i przyroda

Zachodnia, południowa i wschodnia Polska Powierzchnia ziemi, Objęte 3A.2.1

− w zachodniej, południowej Polsce –

wody lądowe,

możliwość transportu gazu z terminalu LNG

przyroda

i Baltic Pipe; w północno – wschodniej Polsce –

wzmocnienie integracji z państwami

bałtyckimi.

3A.6 Rozbudowa gazowej sieci przesyłowej

Powierzchnia ziemi, Wskazane lokalizacje objęte będą

wody lądowe,

oceną indywidualną w ramach

przyroda

3A.1.1

3A.4 Rozbudowa połączeń gazowych

Obszar przewidywanego przebiegu

z państwami sąsiadującymi – Słowacją, Litwą, gazociągu

Czechami i Ukrainą.

3A.3.1 Rozbudowa terminalu LNG

w Świnoujściu

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Wody lądowe

i morskie

Obszar oddziaływania

3A.3 Zapewnienie możliwości importu gazu Obszar oddziaływania terminalu

ziemnego poprzez zwiększenie zdolności

regazyfikacyjnej terminalu LNG w Świnoujściu

do wielkości 7,5 mld m3 rocznie oraz

zwiększenie elastyczności pracy i

wprowadzenie nowych funkcjonalności.

Działania

Monitor Polski

– 349 –

124 |

3A

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

LP.

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

– 350 –

| 125

Powierzchnia ziemi, 3B.2.1 Przedłużenie ropociągu

wody lądowe,

na odcinku Boronów - Trzebinia przyroda

w ramach 3B.1.1.

3B.2 Rozbudowa infrastruktury przesyłowej Odcinek Boronów - Trzebinia

paliw ciekłych –przedłużenie rurociągu

paliwowego Płock-Koluszki-Boronów poprzez

budowę odcinka Boronów-Trzebinia.

Powierzchnia ziemi, Objęte 3A.2.1

wody lądowe,

przyroda

Powierzchnia ziemi, 3B.1.1 Budowa ropociągów.

Wskazane lokalizacje objęte będą

wody lądowe,

przyroda

indywidualną oceną.

Obszar całego kraju

3B.1 Rozbudowa infrastruktury przesyłowej Pomorze

ropy naftowej – budowa drugiej nitki

naftowego rurociągu Pomorskiego.

Projekt strategiczny PEP.

3A.10 Przygotowanie ocen ryzyka i planów

w zakresie bezpieczeństwa dostaw gazu

3A.9 Zapewnienie otoczenia regulacyjnego

Obszar całego kraju

do inwestowania w rozbudowę infrastruktury

gazowej

Monitor Polski

3A.8 Rozbudowa PMG do poziomu całkowitej

pojemności ok. 4 mld m3 oraz mocy odbioru

gazu z instalacji magazynowych do poziomu

ok. 60 mln m3/dobę (przy pełnym zatłoczeniu

PMG) do sezonu zimowego 2030/2031.

Powierzchnia ziemi, 3A.7.1 Budowa stacji regazyfikacji

wody lądowe

gazu skroplonego

i przyroda

3A.8.1 Budowa podziemnych

Wody lądowe,

magazynów gazu (PMG)

powierzchnia ziemi,

przyroda

Powierzchnia ziemi,

wody lądowe,

Objęte 3A.2.1

przyroda

Obszar lokalizacji stacji

Obszar lokalizacji magazynów gazu

− wykorzystanie stacji regazyfikacji

skroplonego gazu LNG.

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Zachodnia, południowa i wschodnia Polska Powierzchnia ziemi, Objęte 3A.1.1

wody lądowe,

przyroda

Obszar oddziaływania

− rozbudowę i modernizacje gazowej sieci

dystrybucyjne;

Działania

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

4A.6 Urynkowienie usług systemowych oraz Brak oddziaływania na środowisko

zwiększenie kompetencji dystrybutorów

w zakresie bilansowania.

3B.3.1 Rozbudowa

TerminaluNaftowego w Gdańsku

oraz Bazy w Górkach

– 351 –

126 |

Rozwój rynku energii elektrycznej 4A.3 Ułatwienie zmiany sprzedawcy energii. Brak oddziaływania na środowisko

W pełni konkurencyjny rynek

4A.4 Zapewnienie ochrony konkurencyjności Brak oddziaływania na środowisko

energii elektrycznej, gazu ziemnego przemysłu energochłonnego.

oraz paliw ciekłych

4A.5 Wypłaszczenie dobowej krzywej

Brak oddziaływania na środowisko

zapotrzebowania na moc.

Brak oddziaływania na środowisko

4A.1 Wzmocnienie pozycji konsumenta

energii elektrycznej.

Okolice Gdańska

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Monitor Polski

4A.2 Wzmocnienie pozycji konsumenta

Brak oddziaływania na środowisko

energii elektrycznej – wyposażenie do 2028 r.

80% gospodarstw domowych w inteligentne

liczniki.

Brak oddziaływania na środowisko

3B.4 Przygotowanie prognozy krajowego

zapotrzebowania na pojemności

magazynowe dla zapasów interwencyjnych

i obrotowych paliw i ropy naftowej

4A

Obszar oddziaływania

Wody morskie i lądowe, przyroda

3B.3 Zwiększenie zdolności magazynowej

Terminalu Naftowego w Gdańsku oraz bazy

w Górkach do poziomu 1,9 mln m3 w 2020 r.

Działania

Dywersyfikacja dostaw ropy oraz

rozbudowa infrastruktury ropy

i paliw ciekłych

Pokrycie zapotrzebowania na gaz

ziemny i paliwa ciekle

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

3B

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Obszar oddziaływania

Brak oddziaływania na środowisko

Brak oddziaływania na środowisko

4B.6 Zapewnienie efektywnej współpracy

Brak oddziaływania na środowisko

funkcjonowania systemu gazowego i systemu

elektroenergetycznego

4B.5 Prowadzenie działań badawczorozwojowych i analiza możliwości sieci

i instalacji gazowych do transportu gazów

syntetycznych, biometanu i wodoru

Brak oddziaływania na środowisko

Brak oddziaływania na środowisko

4B.2 Zapewnienie warunków regulacyjnych i Brak oddziaływania na środowisko

transakcyjnych dla realizacji regionalnego

centrum przesyłu i handlu gazem ziemnym.

4B Projekt strategiczny PEP

4B.1 Zniesienie obowiązku urzędowego

zatwierdzania cen gazu ziemnego.

4A.8 Przygotowanie planu działań w zakresie Brak oddziaływania na środowisko

realizacji celu udostępniania 70%

transgranicznych zdolności przesyłowych

do końca 2025.

4A. Projekt strategiczny PEP

4A.7 Wprowadzenie zmian w zakresie handlu Brak oddziaływania na środowisko

energią elektryczną (limity cen na rynku

bilansującym, mechanizmy interwencyjne).

Działania

Rozwój rynków gazu ziemnego

4B.3 Rozwój hurtowego rynku gazu

W pełni konkurencyjny rynek gazu 4B.4 Zapewnienie możliwości zwiększenia

ziemnego oraz paliw ciekłych

wykorzystania gazu ziemnego w nowych

segmentach rynku

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

| 127

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Monitor Polski

4B

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Brak oddziaływania na środowisko

4C.2 Optymalizacja systemu zapasów

i zwiększenia roli Prezesa ARM

w utrzymywaniu zapasów

Brak oddziaływania na środowisko

4C.6 Zapewnienie warunków funkcjonowania Obszar całego kraju

i rozwoju rynku biokomponentów dla

osiągniecia celu 14% OZE w transporcie w 2030

r.)

technologii pozwalających na ograniczenie

emisyjności produkcji i zużycia paliw

tradycyjnych

Brak oddziaływania na środowisko

Brak oddziaływania na środowisko

Brak oddziaływania na środowisko

Obszar oddziaływania

4C.1 Uporządkowanie struktury

właścicielskiej infrastruktury paliwowej.

Działania

4C.3 Ograniczenie obciążeń

Rozwój rynku produktów

naftowych i paliw alternatywnych, administracyjnych sektora paliwowego oraz

zapewnienie przejrzystości rynku paliw.

w tym biokomponentów

i elektromobilności

4C. 4 Zwiększanie mocy produkcyjnych

w pełni konkurencyjny rynek gazu w obszarze petrochemii.

ziemnego oraz paliw ciekłych

4C.5 Zapewnienie warunków rozwoju

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Przyroda,

powietrze, ludzie

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Monitor Polski

– 353 –

128 |

4C

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Wdrożenie energetyki jądrowej

Obniżenie emisyjności sektora

energetycznego oraz

bezpieczeństwo pracy systemu

wytwórczej

Projekt strategiczny PEP

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Obszar oddziaływania

Brak oddziaływania na środowisko

Brak oddziaływania na środowisko

Brak oddziaływania na środowisko

Brak oddziaływania na środowisko

Obszar wybranej lokalizacji

5.4 Wybór technologii oraz generalnego

wykonawcy pierwszej elektrowni jądrowej.

5.5 Opracowanie i rozpoczęcie wdrażania

Programu rozwoju zasobów ludzkich

na potrzeby energetyki jądrowej.

5.6 Rozwój kompetencji dozoru jądrowego

oraz instytucji wsparcia technicznego.

5.7 Uruchomienie nowego składowiska

odpadów nisko- i średnioaktywnych.

Brak oddziaływania na środowisko

5.3 Wskazanie lokalizacji pierwszej

elektrowni jądrowej – Kopalino / Żarnowiec

(następnie selekcja lokalizacji dla kolejnych

elektrowni jądrowych.

5.2 Opracowanie modelu finansowobiznesowego programu jądrowego.

5.1 Wprowadzenie zmian prawnych

Brak oddziaływania na środowisko

ograniczających opóźnienia realizacji projektu

budowy EJ z przyczyn pozatechnicznych

(formalnych).

4C.7 Zapewnienie warunków funkcjonowania Obszar całego kraju

i instrumentarium wsparcia rynku paliw

alternatywnych, w szczególności

elektromobilności, CNG i LNG, paliw

syntetycznych w transporcie, wodoru.

4C. Projekt strategiczny PEP.

Działania

– 354 –

| 129

Wody podziemne, 5.7.1 Budowa składowiska odpadów

przyroda, ludzie

nisko i średnio aktywnych

Wszystkie elementy

środowiska

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Monitor Polski

5

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

− w transporcie – osiągnięcia 10% udziału OZE

w 2020 r. oraz 14% w 2030 r., w tym wzrost

wykorzystania biopaliw zaawansowanych

(zadania realizowane także w ramach

kierunków 2, 4 i 7

− w elektroenergetyce – wzrostu udziału OZE Obszar całego kraju

w wytwarzaniu energii elektrycznej, zwłaszcza Obszary farm wiatrowych na morzu

po 2022 r. (ze względu na wzrost opłacalności Obszar całego kraju

wykorzystania niektórych technologii),

− w ciepłownictwie i chłodnictwie – rocznego

przyrostu udziału OZE o 1-1,3 pkt. proc.

rocznie,

Wszystkie elementy 6.1.1 OZE wiatr na lądzie

środowiska

6.1.2 OZE wiatr na morzu

ekosystemy

6.1.3 OZE zasoby wodno

morskie

energetyczne

powietrze, zdrowie 6.1.4 OZE fotowoltaika i kolektory

słoneczne 6.1.5 OZE geotermia

6.1.6 OZE biomasa

6.1.7 Budowa zakładów termicznego

przekształcania odpadów

Wszystkie elementy 5.8.1 Budowa elektrowni jądrowej

środowiska

6.1.1 OZE wiatr na lądzie

Wszystkie elementy 6.1.2 OZE wiatr na morzu

środowiska

6.1.3 OZE zasoby wodno

energetyczne

6.1.4 OZE fotowoltaika i kolektory

słoneczne 6.1.5 OZE geotermia

6.1.6 OZE biomasa

6.1.7 Budowa zakładów termicznego

przekształcania odpadów

− kolejnych pięciu bloków jądrowych (co dwa Obszar wybranej lokalizacji

lata.

Obszar całego kraju

6.1 Zapewnienie warunków osiągnięcia 23%

OZE w finalnym zużyciu energii brutto w 2030

r., w tym

Wody podziemne, 5.7.1 Budowa składowiska odpadów

przyroda, ludzie

nisko i średnio aktywnych

Obszar wybranej lokalizacji

− pierwszego bloku jądrowego;

Wszystkie elementy 5.8.1 Budowa elektrowni jądrowej

środowiska

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Obszar wybranej lokalizacji

Obszar oddziaływania

5.8 Budowa i uruchomienie bloków

jądrowych

Działania

– 355 –

130 |

Rozwój odnawialnych źródeł

energii

Obniżenie emisyjności sektora

energetycznego oraz

dywersyfikacja struktury

B95wytwarzania energii

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Monitor Polski

6

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Wybrane lokalizacje

Obszar oddziaływania

7.2 Budowa systemu zbierania danych

do mapy ciepła.

Obszar całego kraju

Brak oddziaływania na środowisko

Brak oddziaływania na środowisko

7.1 Aktywizacja regionów w zakresie

planowania energetycznego poprzez zmiany

obowiązku wykonania dokumentów

planistycznych w zakresie zaopatrzenia

w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe.

6.4 Zapewnienie wsparcia finansowego

Obszar całego kraju

dla OZE oraz udoskonalenie istniejących form

z uwzględnieniem technologii w KSE (do czasu

osiągnięcia dojrzałości ekonomicznej)

6.4 Zapewnienie warunków bilansowania

źródeł odnawialnych – wprowadzenie

obowiązku przyłączenia niestabilnego OZE

z magazynem energii lub inną formą rezerwy

mocy.

6.3 Zapewnienie warunków rozwoju

energetyki rozproszonej prosumentów

energii odnawialnej, klastrów energii,

spółdzielni energetycznych.

6.2 Określenie ram prawnych funkcjonowania

morskiej energetyki wiatrowej

Działania

Rozwój ciepłownictwa

7.3 Zapewnienie warunków rozwoju

i kogeneracji

ekologicznych i efektywnych systemów

Powszechny dostęp do ciepła oraz ciepłowniczych przez wsparcie finansowe,

organizacyjne i prawne

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Wszystkie elementy Objęte kierunkiem 6

środowiska

powietrze, zdrowie

| 131

Wody podziemne, 6.4.1 Budowa magazynów ciepła

powierzchnia ziemi, długoterminowych

przyroda

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Monitor Polski

7

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Działania

Brak oddziaływania na środowisko

Obszar oddziaływania

− zmianę modelu rynku ciepła i polityki

taryfowej.

− uproszczenie procedur w obszarze

prowadzenia inwestycji

w zakresie ciepłowniczej infrastruktury

sieciowej;

7.4 Zapewnienie warunków zwiększenia

wykorzystania ciepła systemowego

− popularyzacja magazynów ciepła

i inteligentnych sieci.

7. Projekt strategiczny PEP

− modernizacja i rozbudowa systemów

ciepłowniczych i rozwoju technologii

wytwarzania chłodu z ciepła sieciowego;

Brak oddziaływania na środowisko

− zwiększenie wykorzystania OZE i odpadów Obszar całego kraju

w ciepłownictwie systemowym;

Obszary zurbanizowane

− uciepłownianie elektrowni;

niskoemisyjne wytwarzanie ciepła − zwiększenie wykorzystania

wysokosprawnej kogeneracji (system

w całym kraju

wsparcia)

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Powietrze, zasoby,

ludzie, przyroda

Wszystkie elementy Objęte kierunkiem 6

środowiska

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Monitor Polski

– 357 –

132 |

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Poprawa efektywności

energetycznej gospodarki.

Zwiększenie konkurencyjności

gospodarki

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Powietrze, zasoby,

ludzie, przyroda

Wszystkie elementy

środowiska

7.7 Ograniczenie wykorzystania paliw stałych Obszar całego kraju

w gospodarstwach domowych.

8.1 Zapewnienie wsparcia i rozwój

programów wsparcia finansowego

przedsięwzięciom zwiększającym

efektywność energetyczną gospodarki.

Powietrze, zasoby,

ludzie, przyroda

Powietrze, zasoby,

ludzie, przyroda

Powietrze, zasoby,

ludzie, przyroda

Obszar całego kraju

8.3 Zapewnienie wzorcowej roli sektora

publicznego w poprawie efektywności

energetycznej.

8.4 Zapewnienie sprawnego funkcjonowania Obszar całego kraju

systemu białych certyfikatów oraz

ewentualnej kontynuacji po 2030 r.

8.5 Promowanie poprawy efektywności

energetycznej.

8. Projekt strategiczny PEP

Obszar całego kraju

Powietrze, zasoby,

ludzie, przyroda

8.2 Zapewnienie ram prawnych rozwoju

Obszar całego kraju

efektywności energetycznej w zakresie m.in.

produktów i charakterystyki energetycznej

budynków.

Obszar całego kraju

Powietrze, zasoby,

ludzie, przyroda

Obszar całego kraju

7.6 Zwiększenie monitoringu emisji

w domach jedno- i wielorodzinnych.

| 133

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Powietrze, zasoby,

ludzie, przyroda

Obszar oddziaływania

7.5 Tworzenie zachęt do wykorzystywania

Obszar całego kraju

w ciepłownictwie indywidualnym paliw

innych niż stałe – gazu ziemnego, niepalnych

OZE, energii elektrycznej.

Działania

Monitor Polski

8

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kierunki PEP2040 i cele

do osiągnięcia w poszczególnych

kierunkach

Obszar oddziaływania

Brak oddziaływania na środowisko

8.7 Poszukiwanie nowych, efektywnych

sposobów walki z ubóstwem energetycznym.

8.6 Wsparcie powszechnej termomodernizacji Obszar całego kraju

budynków mieszkalnych oraz poszukiwanie

nowych rozwiązań ograniczenia uciążliwości

niskiej emisji.

Działania

Powietrze, zasoby,

ludzie, przyroda

Główne elementy

Możliwe typy przedsięwzięć

środowiska

mogących zawsze lub potencjalnie

na które działanie

znacząco oddziaływać

będzie miało

na środowisko, jakie mogą być

realizowane w ramach

wpływ

poszczególnych kierunków

Monitor Polski

– 359 –

134 |

LP.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W ramach dalszych prac określono kryteria oceny oddziaływania na środowisko na podstawie

stanu środowiska i zidentyfikowanych najważniejszych problemów,

wymogów prawnych dla działań planowanych w ramach Polityki,

rodzajów zidentyfikowanych przedsięwzięć, które mogą oddziaływać znacząco na środowisko,

wniosków z analiz dokumentów strategicznych.

•

•

•

•

Przyjęte kryteria oceny wpływu dla każdego elementu środowiska przedstawiono w niżej zamieszczonej

tabeli (Tabela 17)

Tabela 17. Wybrane kryteria oceny wpływu Polityki energetycznej na poszczególne elementy środowiska.

Lp.

Badane elementy

środowiska

1

Różnorodność

biologiczna

Wpływ na gatunki i siedliska, szczególnie objęte ochroną w ramach sieci

Natura 2000 oraz innymi formami ochrony.

2

Zwierzęta

Wpływ na gatunki, szczególnie chronione i zagrożone wyginięciem.

3

Rośliny

Wpływ na siedliska przyrodnicze i zagrożone wyginięciem.

4

Integralność

obszarów

chronionych

Wpływ na utrzymanie spójności obszarów chronionych oraz ogólnie

na drożność korytarzy ekologicznych.

Kryteria oceny

5

Woda

1. Wpływ na zasoby wód powierzchniowych i podziemnych.

2. Wpływ na stan wód powierzchniowych i podziemnych, w tym na ich

temperaturę.

3. Wpływ na morskie wody przybrzeżne.

4. Wpływ na odwodnienie terenów.

5. Wpływ na zwiększenie ryzyka wystąpienia podtopień, powodzi,

osuwisk oraz suszy.

6

Powietrze

Wpływ na jakość powietrza, w tym w zakresie PM10/PM2,5, szczególnie

na obszarach przekroczeń.

7

Ludzie

1. Wpływ na występowanie przekroczeń standardów jakości powietrza,

hałasu, wody pitnej, zanieczyszczeń gleb.

2. Wrażliwości na możliwość wystąpienia awarii.

8

Powierzchnia

ziemi

1. Wpływ na ukształtowanie i zagospodarowanie powierzchni terenu,

przemieszczanie gruntów oraz gleb, w tym w trakcie prowadzenia prac

budowlanych i likwidacji.

2. Wpływ na trwałą zmianę rzeźby terenu na skutek wprowadzenia

antropogenicznych form ukształtowania terenu, tworzenie nowych

kopalń odkrywkowych, wykonywania nasypów, przekopów, itp.

3. Wpływ na stabilizację gruntów i ich ochronę przed procesami

osuwiskowymi.

9

Krajobraz

Wpływ na walory krajobrazowe (pogorszenie)

10

Klimat

1. Efekt w postaci redukcji emisji CO2.

2. Wpływ na podniesienie efektywności energetycznej.

3. Wpływ na adaptację do zmian klimatu (zjawisk ekstremalnych).

| 135

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

11

12

13

Zasoby naturalne

1. Wpływ na wzrost zużycia surowców skalnych wykorzystywanych

na etapie budowy.

2. Wpływ na zmniejszenie zużycia surowców energetycznych

do produkcji energii elektrycznej i cieplnej.

Zabytki

1. Wpływ na zachowanie dobrego stanu technicznego obiektów

zabytkowych.

2. Wpływ prowadzonych prac budowlanych na stan techniczny zabytków

zlokalizowanych w sąsiedztwie.

3. Wpływ lokalizacji nowej inwestycji na ekspozycję zabytku będącego

lokalną dominantą przestrzenną.

Dobra materialne

1. Wpływ na wartość nieruchomości (gruntów i budynków) z uwagi

na obecność lub sąsiedztwo planowanej inwestycji.

2. Wpływ na wartość obiektów budowlanych wszelkich prac i działań

mogących oddziaływać na ich stan techniczny zarówno na etapie budowy

jak i eksploatacji.

Dodatkowymi kryteriami oceny były analizy horyzontalne pod kątem uwzględniania aspektów

zrównoważonego rozwoju, ekoinnowacji oraz zielonej i cyrkulacyjnej gospodarki, a także z uwzględnieniem

zależności między elementami środowiska wskazanymi i między oddziaływaniami na te elementy (zgodnie

z ustawą ooś art. 51, ust. 2, pkt 2e).

Na podstawie wyżej wymienionych kryteriów dokonano analiz szczegółowych oddziaływania na środowisko

przedsięwzięć zidentyfikowanych w wyżej wymienionej tabeli jako mogących znacząco oddziaływać

na środowisko. Wyniki tych analiz przedstawiono w załączniku 2, a podsumowanie z punktu widzenia

wpływu całej Polityki na poszczególne elementy środowiska w niżej zamieszczonych podrozdziałach.

Trzeba zaznaczyć, że oceny zawarte w analizach szczegółowych mają charakter przeglądowy,

tj. niezidentyfikowanie w nich znacząco negatywnego oddziaływania danego obszaru interwencji

nie oznacza, że należy założyć a priori, że żadne z przedsięwzięć realizowanych w ramach tego obszaru nie

będzie znacząco negatywnie oddziaływać na elementy środowiska, w tym na obszary Natura 2000. Dopiero

ocena konkretnego przedsięwzięcia (projektu inwestycyjnego), ze wskazaniem jego lokalizacji, może

przesądzić o znaczącym negatywnym oddziaływaniu lub jego braku.

W przypadku przedsięwzięć imiennie wymienionych w Polityce można było podejść do analiz bardziej

szczegółowo znając ich lokalizacje, co pozwoliło na ich ocenę bardziej szczegółową. Zostało to uwzględnione

w załączniku 2, gdzie z jednej strony ocenione zostały ogólnie przedsięwzięcia jednego typu, a z drugiej

zamieszczono informacje szczegółowe o oddziaływaniu konkretnego projektu na tle konkretnej lokalizacji.

W tych przypadkach w zależności od przedsięwzięcia wzięto pod uwagę ich szczególne oddziaływanie

na obszary chronione w tym Natury 2000.

Nadmienić należy, że szereg działań, które obejmuje Polityka energetyczna w krótkiej i średniej

perspektywie, zostało już objętych ocenami strategicznymi (SOOŚ), bądź nawet ocenami oddziaływania

na środowisko (OOŚ) i były dla nich opracowane raporty o oddziaływaniu na środowisko. Te przedsięwzięcia

w analizach potraktowano w takim samym stopniu uszczegółowienia jak inne przedsięwzięcia lub

wyłączono z oceny w przypadku rozpoczęcia już realizacji. Takie podejście pozwala uogólnić ocenę całkowitą

136 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Polityki. Wykorzystane prognozy oddziaływania na środowisko odpowiednich dokumentów strategicznych

lub raportów wymienione są w podrozdziale 4.5 oraz w analizach szczegółowych oddziaływań

poszczególnych typów przedsięwzięć.

W wyniku analiz szczegółowych dokonano podsumowania oddziaływania przedsięwzięć jakie będą

realizowane w ramach Polityki na poszczególne elementy środowiska, co przedstawione jest w niżej

zamieszczonej tabeli (Tabela 18).

| 137

Przedsięwzięcia mogące

znacząco oddziaływać

na środowisko

zwierzęta

2

różnorodność

biologiczna

1

3

Modernizacja

i budowa

kopalń węgla brunatnego,

w tym odkrywki: Złoczew,

Ościsłowo, Gubin

Badania

nowych

naftowej

Badanie

i wykorzystanie

nowych źródeł gazu

1.2.1

1.4.1

1.5.1

-, >>>,

o, B, P,

-, >>>,

o, B, P,

-, >,

>>>, o,

B, P,

-, >,

>>>, o,

B, P,

--, >>>,

B,

skum.

-, >>>,

o, B, P,

--, >>>,

B,

skum.

-, >,

>>>, o,

B, P,

brak

brak

--, >>>,

B,

skum.

brak

woda

-, >, >>,

B,

skum.

-, >, >>,

B,

skum.

--, >>>,

B,

skum.

--, >>>,

B, kum.

5

powietrze (w

tym hałas)

-, +, >,

>>>, B,

P

-, +, >,

>>>, B,

P

-, >>>,

B,

P,

skum.

-, >>>,

B,

P,

skum.

6

ludzie

-, +, >,

>>>, B, P

-, +, >,

>>>, B, P

--, >>>,

P, skum.

-, >>>, P,

B, skum.

7

powierzchnia

ziemi

--,

>>>,

B, <>

--,

>>>,

B, <>

--,

>>>,

B

-, B,

>, o

8

-, >,

>>>, B,

<->

-, >,

>>>, B,

<->

-, >>>,

B

-, >>>,

B,

skum.

9

klimat

-, +, .>

>>>, P,

B,

-, +, .>

>>>, P,

B,

--, >>>,

P,

skum.

-, >>>,

B, P,

skum.

10

zasoby

naturalne

-, >>>,

B

-, >>>,

B

--,

>>>, P,

skum.

--,>>>,

B,

skum.

11

zabytki

+, -,

>>>, P

+, -,

>>>, P

-,>>>,

P

->>>,

P,

skum.

12

dobra

materialne

+,

-,

>>>, P

+,

-,

>>>, P

--,

>,>>>,

B, P

-,

+,

>>>, P

13

– 363 –

138 |

144 Opracowanie własne Atmoterm SA

-,

>,

>>>, o,

B, P,

-,

>,

>>>, o,

B, P,

--, >>>,

B, P,

-, >,

>>>, o,

B, P,

integralność

obszarów

chronionych

4

krajobraz

Oddziaływania na poszczególne elementy środowiska

Monitor Polski

i wykorzystanie

źródeł

ropy

Modernizacja

i budowa

kopalń węgla kamiennego

1.1.1

Kierunek 1 Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych

Odniesienie

do kierunku

i działania

rośliny

Tabela 18. Możliwe oddziaływania przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko objętych PEP2040144

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Przedsięwzięcia mogące

znacząco oddziaływać

na środowisko

zwierzęta

2

różnorodność

biologiczna

1

3

Budowa,

przebudowa,

modernizacja

elektrociepłowni

i ciepłowni

-, >,

>>>, B,

P,

skum.

-, o, <>, B, P,

skum.

-, >,

>>>, B,

P,

skum.

-, >,

>>>,

<->, B,

P,

skum.

-, >,

>>>, o,

<->, B,

skum.

-, >, B,

skum.

-, >>>,

<->, B,

skum.

brak

-, B, >,

o

>,

>>>, B,

P,

skum.

5

woda

Budowa gazociągów, w tym

Baltic Pipe

Rozbudowa terminalu LNG

w Świnoujściu

3A.2.1

3A.3.1

-, >, B

-, >,

>>>, o,

B, P,

skum.

Brak

-, >,

>>>, o,

B, P,

skum.

Brak

-, >,

>>>, o,

B,

skum.

Brak

-, >,

>>>, o,

B,

skum.

-,

>,

>>>, B

-, B, >,

o

Kierunek 3A Dywersyfikacja dostaw gazu ziemnego oraz rozbudowa infrastruktury gazowej

Budowa

sieci

elektroenergetycznych

integralność

obszarów

chronionych

4

powietrze (w

tym hałas)

-, >, B,

P,

skum.

-, +, >,

>>>, B,

P,

skum.

-, >, B,

skum.

-, >>>,

>, B, P,

skum.

6

ludzie

-, +, >,

>>>, B, P,

skum.

-, +, >,

>>>, B, P,

skum.

-, >, >>>,

B,

P,

skum.

-,

+,

>>>,>,B,

skum.

7

powierzchnia

ziemi

‘-, B,

>, o

-, B,

>, o

‘-, B,

>, o

-, B,

>, o

8

-, >>>,

B,

skum.

-, >, B

-, >>>,

B,

skum.

-, +,

>>>, B,

skum.

9

krajobraz

10

klimat

+,

-,

>>>, P

+, P,

>>>, <>

+, P,

>>>, <>

+, P,

>>>, <>

Oddziaływania na poszczególne elementy środowiska

zasoby

naturalne

-, B, >,

o

-, >>>,

P

+, -, >,

>>>, P

+, P,

>>>,

<->

11

zabytki

+,

>>>, P

+,

>>>, P

+,

>>>, P

+, P,

>>>,

prwd

12

dobra

materialne

– 364 –

| 139

Brak

+, -, P,

>>>, <>, W

-,

P,

>>>, <>, W

+, P,

>>>, <>

13

Monitor Polski

2B.1.1

Kierunek 2B Rozbudowa elektroenergetycznej infrastruktury sieciowej

2A.1.1

Kierunek 2A Rozbudowa infrastruktury wytwórczej energii elektrycznej

Odniesienie

do kierunku

i działania

rośliny

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Budowa stacji regazyfikacji

gazu skroplonego

Budowa

podziemnych

magazynów gazu

3A.7.1

3A.8.1

-, >>>,

o, B, P

-,

>,

>>>, o,

B, P

-, >>>,

o, B, P,

-, >, B,

P,

-,

>,

>>>, o,

B, P

3

-,

>,

>>>, o,

B, P

1

-, >>>,

B

2

różnorodność

biologiczna

-, >>>,

B

zwierzęta

Brak

4

integralność

obszarów

chronionych

Brak

Brak

Brak

5

woda

> - B,

>>>, B

-, >, B

-,

>,

>>>, B

Rozbudowa

terminalu

naftowego

w Gdańsku

i bazy w Górkach

3B.3.1

Budowa

składowiska

odpadów nisko i średnio

radioaktywnych

-, >>>,

o, B, P,

Brak

Brak

-, >>>,

o, B, P

-, >,

>>>, o,

B, P,

skum.

-, >,

>>>, o,

B, P,

skum.

-, >, B,

P,

Brak

-, >,

>>>, o,

B,

skum.

Brak

Brak

-, >,

>>>, o,

B

> - B,

>>>, B

-,

>,

>>>, B

-, B, >,

o

+, >>>,

P

-, >, B,

P,

skum.

-, +, >,

>>>, B,

P,

skum.

+, >>>,

P

-, >, +,

>>>, P

7

ludzie

+,

P,

>>>,

-,

>,

>>>,P, B,

skum.

-, +, >,

>>>, B, P,

skum.

+, >>>,

P,

-, >, +,

>>>, P

-, +, >,

>>>, B, P,

skum.

8

powierzchnia

ziemi

-, B,

>, o

-,

>>>,

B

-, B,

>, o

-, B,

>, o

-,

>>>,

B

Brak

9

-, >,

>>>, B

-, >>>,

B,

skum.

-, >,

>>>, B

-, >>>,

B

-, >>>,

B,

skum.

10

klimat

+, >>>,

P

-, >>>,

P

+, P,

>>>, <>

+, >>>,

P

+, >>>,

P

+,

-,

>>>, P

11

zasoby

naturalne

Brak

-, >>>,

P

Brak

_, >>>,

B

-, B, >,

o

12

zabytki

Brak

Brak

Brak

Brak

Brak

13

dobra

materialne

-, >>>,

P

Brak

-,

P,

>>>, <>, W

Brak

Brak

Brak

– 365 –

140 |

5.7.1

Kierunek 5 Wdrożenie energetyki jądrowej

Budowa ropociągów, w tym

Boronów - Trzebinia

3B.1.1,

3B.1.1

6

powietrze (w

tym hałas)

-, >, B,

skum.

krajobraz

Oddziaływania na poszczególne elementy środowiska

Monitor Polski

Kierunek 3B Dywersyfikacja dostaw ropy oraz rozbudowa infrastruktury ropy i paliw ciekłych

Budowa

pływającego

terminalu LNG w Zatoce

Gdańskiej

Przedsięwzięcia mogące

znacząco oddziaływać

na środowisko

3A.5.1

Odniesienie

do kierunku

i działania

rośliny

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Budowa

jądrowej

elektrowni

Przedsięwzięcia mogące

znacząco oddziaływać

na środowisko

1

OZE zasoby

energetyczne

OZE fotowoltaika

i kolektory słoneczne

OZE geotermia

6.1.3

6.1.4

6.1.5

wodno

-

Brak

Brak

-, +, >,

>>>, B,

P

-, +, >,

>>>, B,

P

-, >>>,

<->, B

Brak

Brak

-, >>>,

<->, B,

P,

skum.

-, >>>,

<->, B

-, >>>,

<->, B,

P,

skum.

-,

>,

>>>, <>, B, P,

skum.

-, >>>,

B,

skum.

- , >>>,

B,

skum.

-, +,

>>>, B,

P,

skum.

-, >>>,

B,

skum.

-, >>, B,

skum.

-,

>,

>>>, B,

P

-, >>>,

>>>, B

-, >>>

B,

skum.

4

integralność

obszarów

chronionych

-,

>,

>>>, B,

P

-,

>,

>>>, B,

P

-,

>,

>>>, B,

P,

skum.

3

woda

--, >,

>>>, B,

skum.

Brak

> - B,

>>> +/B i+ P

skum.

> -, B

-, >, B

--, >>>,

B, P,

skum.

5

powietrze (w

tym hałas)

+, >>>,

B,

P,

skum.

+, >>>,

P

-, >, B,

skum.

+,

>>>,P

+, >>>,

P

+, >>>,

P

6

ludzie

+, >>>, B,

P, skum.

+, >>>, P

-,

+,

>,>>>, B,

skum.

-, >>>,B

+, >>>, P

+, >>>, P

7

powierzchnia

ziemi

-,

>>>,

B

-,

>>>,

B

-, B,

>, o

-, B,

>, o

-,

>>>,

B

-,

>>>,

<->,

B

8

-, >>>,

B,

skum.

-, >>>,

B

-, +,

>>>, B

, >>>,

B,

skum.

-, >>>,

B

-, >>>,

<->, B

9

krajobraz

10

klimat

+, >>>,

P

+, >>>,

P

+, P,

>>>, <>

+, P,

>>>, <>

+, >>>,

P

+, >>>,

P

Oddziaływania na poszczególne elementy środowiska

zasoby

naturalne

+, >>>,

P

+, >>>,

P

+, B, >,

o

+, P,

>>>,

<->

+, >>>,

P

_, >>>,

B

11

zabytki

+, >>>,

P

+, >>>,

P

+, P,

>>>,

+, P,

>>>,

prwd

Brak

+, >>>,

P

12

dobra

materialne

– 366 –

| 141

+, >, P

Brak

+, P,

>>>

-, +, B,

>>, o,

prwd,

W

Brak

_, >>>,

,P

13

Monitor Polski

wiatrowe

OZE

farmy

na lądzie

6.1.2

wiatrowe

OZE

farmy

na morzu

6.1.1

-, o, <>, B, P,

skum.

2

różnorodność

biologiczna

-, >,

>>>, B,

P,

skum.

zwierzęta

Kierunek 6 Rozwój odnawialnych źródeł energii

5.8.1

Odniesienie

do kierunku

i działania

rośliny

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Budowa

zakładów

termicznego przetwarzania

odpadów

Budowa magazynów ciepła

6.1.7

6.4.1

1

-+i+, -, --

negatywne znaczące

zarówno pozytywne jak i możliwe negatywne

zarówno pozytywne jak i negatywne znaczące

3

Brak

-, >>>,

B

-, >,

>>>, B

4

integralność

obszarów

chronionych

prawdopodobne

skumulowane

wtórne

pośrednie

bezpośrednie

Rodzaj oddziaływania

-, >, B

-, >>>,

o, B

-, +, >,

>>>, B,

P

5

woda

-, >, B

> - B,

>>> - B

i+P

> - B,

>>> - B

+

6

powietrze (w

tym hałas)

7

ludzie

+, >>>, P

-, +, >,

>>>, B

-, +, >>>,

P

prwd

skum.

W

P

B

Symbol

+, >>>,

P

- - ,

>,>>>,

P,

skum.

-,

+,

>>>,B,

P

+

+, >>>,

P

chwilowe

stałe

długoterminowe

średnioterminowe

krótkoterminowe

10

klimat

+, >>>,

P

+, P,

>>>, <>

+, P,

>>>,<>,

Rodzaj oddziaływania

-,

>>>,

B

-, +, B,

>>>

-, B,

>, o

9

-, >>>,

B,

skum.

8

powierzchnia

ziemi

-, B,

>, o

11

zasoby

naturalne

+, >>>,

P

+, P,

>>>,

<->

+, P,

>>>,

<->

12

zabytki

+, >>>,

P

+, P,

>>>, <>

-, +, P,

>>,

prwd,

W

13

dobra

materialne

O

<->

>>>

>>

>

Symbol

+, >>>,

P

+, P,

>>>,

prwd

+, P,

>>>,

prwd

– 367 –

142 |

-

możliwe negatywne

Brak

-, >>>,

o, B, P

+

Symbol

Brak

-, >>>,

o, P

pozytywne

Odziaływanie

2

różnorodność

biologiczna

-, +, >,

>>>, B,

P

zwierzęta

-, >,

>>>, B,

P

krajobraz

Oddziaływania na poszczególne elementy środowiska

Monitor Polski

Legenda

OZE biomasa

Przedsięwzięcia mogące

znacząco oddziaływać

na środowisko

6.1.6

Odniesienie

do kierunku

i działania

rośliny

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

4.4.1.

Oddziaływania na różnorodność biologiczną, rośliny oraz zwierzęta, w tym obszary Natura

2000 i ich integralność

Projekt Polityki jest odpowiedzią na wyzwania rozwojowe i dotyczy wszystkich dziedzin życia gospodarczego

i społecznego kraju. z tego względu jego oddziaływanie obejmuje cały obszar Polski. Przeważająca część

działań objętych Polityką jest sformułowana ogólnie, a nawet te sformułowane konkretnie, często, nie mają

wskazanych lokalizacji i rozwiązań projektowych. Tylko niewielka część działań dotyczy realizacji

konkretnych projektów we wskazanych lokalizacjach.

Z powyższego względu ogólna ocena stanu środowiska, z uwzględnieniem obszarów chronionych,

przedstawiona jest w rozdziale 3. Natomiast ocena oddziaływania na środowisko, a szczególnie na obszary

chronione konkretnie wymienionych w Polityce przedsięwzięć, została zawarta w analizach szczegółowych.

Możliwe lokalizacje przedsięwzięć przewidzianych w PEP2040, na tle obszarów chronionych przedstawiono

na niżej zamieszczonej mapie. Mapa daje wyobrażenie o możliwości występowania oddziaływań

skumulowanych wynikających również z działań przewidzianych innymi dokumentami strategicznymi np.

uwzględnionymi w POIiŚ 2014-2020.

| 143

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 39. Przedsięwzięcia wskazane w PEP2040 na tle obszarów chronionych oraz innych przedsięwzięć

wskazanych w dokumentach strategicznych145

144 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Analiza oddziaływań na różnorodność biologiczną, gatunki roślin, zwierząt, obszary Natura 2000 oraz

korytarze ekologiczne została przeprowadzona w kilku etapach

Etap i – analiza Działań PEP2040 pod kątem potencjalnego negatywnego oddziaływania na elementy

przyrodnicze – tabela identyfikacji;

Etap II – analiza poszczególnych Działań PEP2040 w Analizach szczegółowych oraz matrycy oddziaływań;

Etap III – analiza Działań PEP2040, dla których określono lokalizacje

Szczegółowy opis oddziaływań poszczególnych projektów oraz działań zaplanowanych do realizacji

w ramach projektowanego dokumentu, a zidentyfikowanych w ramach analiz szczegółowych (załącznik 2)

jako oddziałujące negatywnie został przedstawiony w niżej zamieszczonych podrozdziałach.

4.4.1.1.

ODDZIAŁYWANIE NA RÓŻNORODNOŚĆ BIOLOGICZNĄ

Na podstawie analizy oddziaływań przeprowadzonej w matrycach oddziaływania można stwierdzić,

iż większość negatywnych oddziaływań na różnorodność biologiczną będzie związanych z zajmowaniem

powierzchni czynnych biologicznie, w tym istnieje ryzyko zajmowania siedlisk gatunków chronionych,

a także siedlisk przyrodniczych i ich fragmentacji. Na skutek podejmowanych działań mogą powstać bariery

w ekosystemach - zarówno powierzchniowe lub liniowe, ciągłe lub nieciągłe. W efekcie negatywne

oddziaływanie będzie widoczne w następujących skutkach

•

•

•

•

ograniczenie w dostępności do bazy pokarmowej, miejsc rozrodu itd.;

ograniczenie w wymianie osobników;

zmniejszenie puli genowej w wyizolowanych populacjach;

zwiększenie śmiertelności poprzez bezpośrednie kolizje (np. ptaków z liniami napowietrznymi lub

turbinami wiatrowymi).

Nasilenie tego efektu będzie różne ze względu na gatunki zwierząt, ich możliwości przemieszczania się

i wymogów związanych z rozrodem czy żerowaniem. Ponadto intensywność tego zjawiska będzie

determinowana przez rodzaj bariery.

W odniesieniu do działań PEP2040, dla których nie wyznaczono dokładnych przebiegów inwestycji i nie

zostały one doprecyzowane ocena oddziaływania na zasoby przyrodnicze może dotyczyć wyłącznie

ogólnych założeń. W prognozie kierowano się jednak zasadą przezorności, iż może dojść do ryzyka

negatywnego oddziaływania na zasoby przyrodnicze inwestycji i działań, dla których PEP2040 nie wskazuje

dokładnej lokalizacji. dla części inwestycji precyzyjne określnie oddziaływania na różnorodność biologiczną,

siedliska, gatunki i drożność korytarzy migracyjnych będzie możliwe na etapie oceny oddziaływania

na środowisko o ile zostanie przeprowadzana.

4.4.1.2.

ODDZIAŁYWANIE NA OBSZARY NATURA 2000

Na etapie opracowania niniejszej Prognozy, która w większości ocenia zadania wskazane w PEP2040

na poziomie ogólnym i nie uwzględniając dokładnych lokalizacji, ani warunków realizacji zadań, nie

stwierdzono w sposób jednoznaczny, iż realizacja przedmiotowego dokumentu spowoduje znaczące

negatywne oddziaływanie na obszary Natura 2000. W Prognozie przytoczono wyniki analiz z wydanych

decyzji oraz opracowanych prognoz oddziaływania na środowisko dla projektów, które w największym

145 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz projektu PEP2040

| 145

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

stopniu mogą wpłynąć negatywnie na przedmioty ochrony i integralność obszarów Natura 2000.

Ze względu na wysoki poziom ogólności analizowanego dokumentu, zwrócono uwagę na projekty, których

ewentualna realizacja może potencjalnie powodować negatywny wpływ na obszary Natura 2000, a

co za tym idzie powinny one na etapie inwestycyjnym zostać dokładnie przeanalizowane pod kątem

oddziaływania na obszary Natura 2000 i ich przedmioty ochrony. Znaczące negatywne oddziaływanie

na obszary Natura 2000 została zidentyfikowana w procedurze uzyskiwania decyzji środowiskowych

dla inwestycji polegających na eksploatacji nowych złóż węgla brunatnego. Jak przytoczono

w uzasadnieniach dla decyzji wydanych przez odpowiednie organy inwestycje będą mogły być zrealizowany

wyłącznie pod warunkiem zapewnienia skutecznych działań minimalizujących i kompensujących zgodnie

z art. 34 ustawy o ochronie przyrody.

Kompensacja powinna być stosowana, jeżeli w wyniku realizacji przedsięwzięcia powstają negatywne

oddziaływania na środowisko. Kompensacja musi być wykonana przed realizacją przedsięwzięcia i musi być

odpowiednia do powodowanych przez przedsięwzięcie szkód.

Wydając zezwolenie na realizację przedsięwzięcia o negatywnym oddziaływaniu na obszar Natura 2000

i mających znaczenie dla Wspólnoty właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska, a

na obszarach morskich - dyrektor właściwego urzędu morskiego, w porozumieniu z zarządcą terenu,

stosownie do skali i rodzaju negatywnego oddziaływania na cele ochrony obszaru Natura 2000, ustala

zakres, miejsce, termin i sposób wykonania kompensacji przyrodniczej, zobowiązując do jej wykonania nie

później niż w terminie rozpoczęcia działań powodujących negatywne oddziaływanie. Koszty kompensacji

przyrodniczej ponosi podmiot realizujący przedsięwzięcie. Odpowiada on również za utrzymanie siedlisk

przyrodniczych, siedlisk roślin i zwierząt, utworzonych w ramach kompensacji przyrodniczej oraz

za monitorowanie ich stanu, stosownie do wydanych decyzji na etapie realizacji konkretnego

przedsięwzięcia.

Należy przy tym mieć na uwadze, że ustawa o ochronie przyrody zabrania realizacji przedsięwzięć

mogących: pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których

ochrony wyznaczono obszar Natura 2000 lub wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został

wyznaczony obszar Natura 2000, lub pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania

z innymi obszarami.

Jedynym przypadkiem, kiedy przedsięwzięcia, które wpłyną znacząco negatywnie na wskazane elementy

mogą być realizowane, są tzw. przesłanki nadrzędnego interesu publicznego (art. 34 ust. 2). Interes taki musi

być jednak wykazany, a jednocześnie dokonana analiza rozwiązań alternatywnych musi wykazać ich brak

takich rozwiązań.

Możliwe negatywne oddziaływania na obszary Natura 2000, czyli takie których nie można na obecnym

etapie wykluczyć, związane będą z realizacją budowy gazociągów, linii energetycznych oraz rozbudowy

terminalu LNG.

W przypadku gazociągów, które będą przebiegać przez obszary Natura 2000 istotne będą stosowane

technologie (bezwykopowe, z wykorzystaniem np. przecisków, przewiertów), które nie powinny

w znaczący sposób wpływać na przedmioty ochrony na tych obszarach, o ile nie będą powodowały istotnych

zaburzeń stosunków wodnych.

W przypadku linii energetycznych, możliwe negatywne oddziaływania dotyczyć będą m.in. zajmowania

terenu i ewentualnej wycinki drzew pod instalacje, przy czym teren pod liniami energetycznymi może być

146 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

porośnięty roślinnością, w tym niewysokimi krzewami. Na obszarach ptasich, jeśli inwestycje nie będą

realizowane z zastosowaniem odpowiednich środków minimalizujących, może dochodzić do negatywnego

wpływu na ptaki będące przedmiotami ochrony.

Rozbudowa terminalu LNG będzie prowadzona na terenie już zagospodarowanym na te potrzeby,

w związku z czym oddziaływanie na elementy przyrodnicze będzie podobne jak do tej pory. Sprawozdanie

z realizacji działań monitoringowych i ochronnych wraz z oceną zgodności w związku z realizacją

przedsięwzięcia pn. „Terminal regazyfikacyjny skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu” wskazuje na brak

zagrożenia integralności obszaru Natura 2000 Wolin i Uznam, pomimo pewnych zmian

w różnorodności biologicznej w stosunku do okresu przedinwestycyjnego. Wg prowadzonych badań

„realizacja inwestycji nie wpłynęła również na bioróżnorodność gatunkową roślin, jak i wielkość populacji

gatunków będących przedmiotem ochrony w obszarze. Dotyczy to także gatunków objętych ochroną

prawną”.

4.4.1.3.

ODDZIAŁYWANIE NA SIEDLISKA I ROŚLINY

Identyfikacja oddziaływania zapisów PEP2040 na florę terenów objętych działaniami wskazuje,

iż w największym stopniu determinantą występowania negatywnego wpływu na siedliska i rośliny jest

lokalizacja inwestycji, a także powierzchnia, która zostanie zajęta pod budowę. W znacznym stopniu mogą

one doprowadzić do fragmentacji siedlisk oraz zajmowania stanowisk roślin, w tym objętych ochroną,

a także wiązać się z usuwaniem drzew i krzewów, które poza walorami florystycznymi stanowią istotne

siedliska dla owadów, ptaków i nietoperzy.

Faza realizacji inwestycji w znacznym stopniu powoduje wystąpienia negatywnych oddziaływań na skutek

przekształcania powierzchni terenu (w szczególności przy zajmowaniu dużych powierzchni,

np. eksploatacji kopalin, budowy i rozbudowy baz paliwowych, elektrowni i innych obiektów),

przemieszczania mas ziemnych na placach budowy, składowania mas ziemnych, konieczności budowy

i zapewnienia infrastruktury towarzyszącej (drogi dojazdowe), rozjeżdżania terenu przez ciężki sprzęt.

Istotne oddziaływania na siedliska przybrzeżne i rośliny porastające dno morskie będą miały inwestycje

zlokalizowane na morzu – budowa pływającego terminalu LNG, gazociągów morskich, turbin wiatrowych

na morzu.

W związku z prowadzonymi pracami budowlanymi pojawia się istotne dla istnienia wielu siedlisk ryzyko

obniżenia poziomu wód gruntowych. Ponadto istnieje możliwość przenikania zanieczyszczeń do wód

i gleby oraz bezpośrednio do siedlisk.

Etap eksploatacji wiąże się z trwałym ograniczeniem ciągłości siedlisk, a co za tym idzie osłabianiem

powstałych na skutek fragmentacji płatów i ograniczeniem dyspersji gatunków roślin. Uciążliwości oraz

zidentyfikowane zagrożenia i presje na siedliska i rośliny terenów objętych działaniami będą związane

z poniższymi zjawiskami

•

zajmowanie znacznych powierzchni terenów dotąd niezagospodarowanych pod działalność

wydobywczą – powiększanie obszarów wydobycia, składowania skały płonnej;

•

ryzyko zanieczyszczenia wód podziemnych i powierzchniowych przez wody zanieczyszczone

i zasolone pochodzące z wydobycia;

•

ryzyko wystąpienia poważnej awarii w przypadku rozbudowanych baz paliwowych

i zbiorników na paliwa, które mogą skutkować zanieczyszczeniem gleb oraz powietrza,

co pogorszy warunki wzrostu roślin (oddziaływanie krótkotrwałe);

| 147

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

ryzyko przenikania zanieczyszczeń do wód, a także gatunków obcych w związku z natężeniem ruchu

statków na morzu oraz w okolicy portów morskich.

Należy przy tym zaznaczyć, że generowane przez powstanie nowych inwestycji negatywne oddziaływania

mogą być ograniczone poprzez właściwy wybór wariantu lokalizacji, a następnie zastosowanie

odpowiednich środków łagodzących. Ponadto wystąpienie wspomnianego potencjalnego negatywnego

oddziaływania na siedliska przyrodnicze można będzie stwierdzić na etapie oceny na środowisko

poszczególnych inwestycji, po zaktualizowaniu informacji dotyczących siedlisk oraz przeprowadzeniu

inwentaryzacji w terenie i na tej podstawie zaplanować odpowiednie do spowodowanej szkody działania

minimalizujące oraz kompensacje przyrodnicze.

4.4.1.4.

ODDZIAŁYWANIE NA ZWIERZĘTA

Ssaki

Najistotniejsze negatywne oddziaływania zidentyfikowane w zakresie oddziaływania na gatunki zwierząt

związane jest z zajmowaniem siedlisk gatunków na skutek powstawania nowych elementów infrastruktury

liniowej, powiększania obszarów wydobycia kopalin, budowy obiektów tj. elektrownie, bazy paliw, jak

również rozbudowy infrastruktury do transportu i magazynowania paliw w portach. Spowoduje

to płoszenie, zmniejszenie bazy pokarmowej, zajęcie miejsc rozrodu, jak również ryzyko kolizji z trasami

migracji. Istotne jest zatem, odpowiednie rozpoznanie występowania gatunków i ich potrzeb przed

wyborem lokalizacji inwestycji oraz minimalizowanie negatywnego wpływu już od fazy realizacji projektów.

Należy jednak pamiętać, iż większość projektów zgłoszonych do realizacji w ramach PEP2040 nie będzie

powodować istotnego negatywnego oddziaływania na korytarze migracji zwierząt. Projekt nie zakłada

realizacji dróg czy linii kolejowych, a także portów lotniczych, a infrastruktura w postaci rurociągów

i gazociągów (zlokalizowane pod ziemią) czy linii napowietrznych nie stanowi bariery, która uniemożliwia

w istotny sposób przemieszczanie się zwierząt.

Niekorzystne oddziaływanie na etapie zarówno realizacji jak i eksploatacji będzie dotyczyć działań w strefie

przybrzeżnej i na wodach morskich. W szczególności spośród ssaków narażone na oddziaływanie

negatywne będą foki szare oraz morświny.

W fazie eksploatacji najbardziej niekorzystne oddziaływania na gatunki będą dotyczyć płoszenia związanego

z prowadzonymi pracami wydobywczymi, które dokonywane będą na terenach dotąd

niezagospodarowanych. Ponadto spośród gatunków ssaków najbardziej narażone na negatywne

oddziaływanie będą gatunki nietoperzy. Zagrożenia będą związane z ryzykiem kolizji z sieciami

elektroenergetycznymi oraz turbinami wiatrowymi na lądzie.

Ptaki

Negatywne oddziaływania na gatunki ptaków w największym stopniu dotyczą bezpośredniego zajmowania

siedlisk ptaków na potrzeby budowy infrastruktury. W największym stopniu zagrożone zajmowaniem

terenów lęgowych oraz żerowisk czy miejsc odpoczynku na trasach przelotu, będą obszary dolin rzecznych,

w okolicy zbiorników wodnych oraz terenów nadmorskich. Istotne zagrożenie stanowić będzie także

płoszenie.

Eksploatacja infrastruktury, która została zaplanowana w dokumencie może spowodować oddziaływania

powodujące

148 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

zmianę miejsc lęgowych;

•

konieczności zmiany tras migracji;

•

utratę miejsc żerowania i rozrodu na skutek zanieczyszczenia wód powierzchniowych (także morskich);

•

fragmentację siedlisk, co może doprowadzić do osłabienia populacji na skutek pogorszenia bazy

pokarmowej oraz konieczność wydłużenia tras przelotów na miejsca żerowania (znaczny wydatek

energetyczny);

•

wzrost śmiertelności osobników na skutek kolizji z wysokimi obiektami infrastruktury: z liniami

elektroenergetycznymi, turbinami wiatrowymi;

•

płoszenie.

W przypadku inwestycji najbardziej oddziałujących na gatunki ptaków (linie elektroenergetyczne, turbiny

wiatrowe) nie jest znana dokładnie skala projektów, nie można zatem jednoznacznie stwierdzić w jakim

stopniu wpłyną one na krajowe populacje ptaków. Przy zastosowaniu odpowiednich działań

minimalizujących i wybierając na etapie oceny oddziaływania na środowisko wariant lokalizacji

z uwzględnieniem potrzeb gatunków ptaków, można zminimalizować negatywne oddziaływanie na ich

populacje. Istotne jest także prowadzenie monitoringu porealizacyjnego, aby zoptymalizować działania

redukujące negatywne oddziaływanie lub wprowadzać rozwiązania kompensujące.

Płazy i gady

Inwestycje wskazane w PEP2040 mogą negatywnie oddziaływać na populacje gadów i płazów. Zarówno

etap realizacji, jak i eksploatacji inwestycji mogą wywierać niekorzystne oddziaływanie. Największe

oddziaływanie negatywne będzie miało miejsce na etapie realizacji – w trakcie prac ziemnych (głównie przy

budowie gazociągów i rurociągów, a także rozbudowy baz paliwowych). W fazie eksploatacji największe

oddziaływanie negatywne dotyczyć będzie zajmowania kolejnych terenów pod wydobycie kopalin

i związany z wydobyciem transport. Ponadto w przypadku gatunków płazów istotne będą zmiany stosunków

wodnych i ryzyko przenikania zanieczyszczeń z wydobycia oraz wycieków powstających w transporcie

i magazynowaniu paliw.

Uwarunkowania związane z rozrodem płazów determinują wrażliwość na zmiany w środowisku. W tym

wypadku zanik zbiorników wodnych na terenie siedlisk płazów uniemożliwia ich rozród. Ponadto ich

niewielka mobilność uniemożliwia populacjom przenoszenie się na większe odległości od prowadzonych

inwestycji. Dlatego, aby zredukować ryzyko utraty lokalnych populacji tych zwierząt należy już na etapie

planowania wdrażać działania minimalizujące. Na etapie prac istotne jest zabezpieczanie placów budowy

i powstających na ich terenie miejsc niebezpiecznych dla płazów (studzienki, wykopy), jak również

tworzenie zastępczych miejsc rozrodu (zbiorniki retencyjne).

Większość inwestycji związanych z zajmowaniem niezagospodarowanych powierzchni będzie wywierać

negatywny wpływ na gatunki płazów, ze względu na ich powszechne występowanie, a wymienione czynniki

prowadzą nieuchronnie do zmniejszenia liczebności lokalnych populacji płazów - w skrajnym wypadku

nawet do ich zaniku. Dlatego konieczne jest podjęcie odpowiednich działań ochronnych (ochrona płazów

jest obowiązkiem prawnym, gdyż wszystkie gatunki płazów podlegają ochronie na mocy prawa krajowego).

| 149

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Ryby

Dla zaplanowanych do realizacji inwestycji lądowych nie zidentyfikowano znaczących negatywnych

oddziaływań na gatunki ryb. Ryzyko negatywnego oddziaływania na gatunki ryb wiąże się z przenikaniem

wód zasolonych i zanieczyszczonych z obszarów wydobycia kopalin do wód powierzchniowych, wzrostu

temperatury wód w rzekach lub zbiornikach wodnych, do których odprowadzane są wody chłodnicze

z elektrowni.

Oddziaływanie negatywne będzie dotyczyło także inwestycji związanych z rozwojem infrastruktury

transportowej oraz do magazynowania paliw na morzu i w strefie przybrzeżnej. Polityka zakłada również

rozwój energetyki odnawialnej – w tym pozyskiwania energii z wód. Jednak ze względu na niewielki krajowy

potencjał wodny, Polityka nie przewiduje znaczącego wzrostu wykorzystania energii wód płynących. Należy

jednak pamiętać, iż tego typu działalność może powodować oddziaływania negatywne na gatunki ryb.

Ocena stopnia wpływu oraz określenie działań minimalizujących powinno odbywać się po rozpoznaniu

lokalnych warunków w danej lokalizacji, ogólnie można jednak wskazać, iż należy zachować możliwość

przemieszczania się, rozrodu oraz żerowania gatunków ryb. Główne działania minimalizujące to stosowanie

przepławek i siedlisk zastępczych. Negatywne oddziaływania na gatunki ryb związane z projektami

realizowanymi w środowisku morskim i rzek dotyczyć będą

•

zmian w siedliskach ryb, w tym ryzyka degradacji obszarów tarlisk i żerowisk na skutek prowadzenia

prac w dnie morskim;

•

zmian w strefie brzegowej w następstwie realizacji prac hydrotechnicznych i umacniania brzegów;

•

płoszenia w trakcie prac, jak również w związku ze wzmożonym ruchem statków;

•

ryzyka przedostawania się zanieczyszczeń ze statków, także na skutek wystąpienia awarii i katastrof.

Owady

Zaplanowane w Polityce projekty inwestycyjne będą potencjalnie zajmować stanowiska występowania

chronionych gatunków owadów. Nie prognozuje się jednak, aby wystąpiło znaczące negatywne

oddziaływanie na populacje krajowe. Oddziaływania negatywne mogą mieć zasięg lokalny i dotyczyć

konkretnych lokalizacji. Oddziaływanie na poszczególne populacje powinno być, zatem rozpatrywane

na etapie opracowanie raportu oddziaływania na środowisko, kiedy można uwzględnić działania dotyczące

minimalizacji wpływu na gatunki owadów. Nie jest możliwe oszacowanie realnego wpływu PEP2040

na gatunki bezkręgowców, ponieważ zasiedlają one niewielkie areały lub występują np. na pojedynczych

drzewach. Istotne jest szczegółowe rozpoznanie w terenie ich występowania oraz potrzeb ochrony.

Oddziaływanie na korytarze ekologiczne

Głównymi funkcjami korytarzy ekologicznych są: ochrona i rozwój przestrzennej i funkcjonalnej

kompletności krajobrazu; zapewnienie wymiany genetycznej między populacjami; zapewnienie gatunkom

dostępu do siedlisk; ułatwienie kolonizacji nowych i powtórna sukcesja na terenach opuszczonych

i zdegradowanych siedlisk. Funkcją najistotniejszą jest umożliwienie zwierzętom przemieszczania się

w przestrzeni. Skala przemieszczania może być różna, a ruch osobników może być: lokalny, dyspersyjny lub

migracyjny. Korytarze ekologiczne są ważnym elementem sieci Natura 2000, gdyż umożliwiają

przemieszczanie się organizmów między siedliskami. Istotne w celu utrzymania spójności sieci Natura 2000

150 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

jest zapewnienie drożności między obszarami, nie tylko w aspekcie krajowym, ale także z punktu widzenia

spójności sieci na poziomie kontynentalnym.

Najistotniejsze zagrożenia, które mogą dotyczyć przerwania drożności ekologicznej w systemie korytarzy

ekologicznych w kontekście projektowanej Polityki dotyczą

•

wystąpienia lub natężenia efektu barierowego, który wystąpi na skutek wprowadzania trwałych barier

fizycznych (ogrodzeń, nasypów, rowów, dużych powierzchni przekształconych np. tereny wydobycia,

linie napowietrzne, turbiny wiatrowe);

•

płoszenie zwierząt na skutek wystąpienia ponadnormatywnego hałasu na etapie budowy oraz

w trakcie prac wydobywczych;

•

wprowadzanie obiektów hydroenergetycznych w korytach rzek i przekształcanie morfologii koryt

rzecznych, obniżenie stopnia ich naturalności przez stosowanie umocnień, co może prowadzić

do pogorszenia bytowania ryb i możliwości ich rozrodu;

•

zmiany w układach lokalnych (zanikanie niewielkich zbiorników wodnych, osuszanie), co może

stanowić zagrożenie dla rozrodu płazów;

•

wycinka drzew i krzewów, w szczególności szpalerów drzew, a także wprowadzanie oświetlenia,

co niekorzystnie może wpływać na gatunki żerujących i migrujących nietoperzy;

•

zanieczyszczenie towarzyszące ciągom komunikacyjnym.

Kolizje przyrodniczo-przestrzenne

Na mapach zamieszczonych w kolejnym podrozdziale, przedstawiono potencjalne kolizje planowanych

w ramach Polityki przedsięwzięć z siecią korytarzy ekologicznych, a także z formami ochrony przyrody.

Za cel analiz przeprowadzonych na potrzeby niniejszej Prognozy obrano identyfikację możliwości i skali

występowania kolizji przestrzennych obszarów o wysokich walorach przyrodniczych oraz planowanej

infrastruktury. Dzięki temu wskazano na mapach obszary, które w przypadku decyzji o realizacji

konkretnych inwestycji infrastrukturalnych, powinny zostać objęte szczegółowym rozpoznaniem.

Celem analiz przeprowadzonych na potrzeby niniejszej Prognozy była identyfikacja możliwości i skali

występowania kolizji przestrzennych. Dzięki temu możliwe było wskazanie miejsc szczególnie wrażliwych,

dla których, w przypadku decyzji o realizacji konkretnych inwestycji infrastrukturalnych, należy dokonać

szczegółowej analizy ryzyka, obejmującej przede wszystkim ocenę czy inwestycja może w sposób znaczący

oddziaływać na obszar Natura 2000, jak również czy znaczącego oddziaływania można uniknąć. Zgodnie

z przepisami polskiego prawa realizacja inwestycji, które takie oddziaływania mogą spowodować jest

zasadniczo zakazana, chyba że spełnione są łącznie przesłanki określone w art. 34 ustawy o ochronie

przyrody.

Z przeprowadzonych analiz przestrzennych wynika, iż w największym stopniu kolizje planowanych

inwestycji z korytarzami ekologicznymi dotyczyć będą rozwoju infrastruktury gazowej. Należy jednak

pamiętać, iż sieci gazowe będą znajdować się w większości pod ziemią i nie będą stanowić trwałych barier

dla migrujących gatunków zwierząt.

Ze względu na duże powierzchnie zajmowane przez obszary Natura 2000 problemem wynikającym

z rozwoju liniowych elementów infrastruktury przesyłowej energii elektrycznej oraz gazu i ropy naftowej

jest kwestia zachowania spójności sieci Natura 2000. Pojęcie spójności sieci obszarów Natura 2000 dotyczy

| 151

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

zarówno wyznaczonych obszarów ptasich i siedliskowych, tworzących najważniejsze ogniwa sieci,

jak i łączących je korytarzy ekologicznych. Należy jednak pamiętać, iż sam przebieg inwestycji w danym

obszarze nie oznacza, że inwestycja będzie wpływać negatywnie na przedmioty ochrony tego obszaru.

Należy na etapie prowadzenia inwestycji rozpoznać cele ochrony w poszczególnych obszarach Natura 2000

oraz zidentyfikować potencjalne oraz istniejące zagrożenia i na tej podstawie ocenić, czy inwestycja wpłynie

negatywnie na obszar i jego integralność, jak również spójność sieci. W obszarach Natura 2000 nie

obowiązują zakazy dotyczące prowadzonych działań, a kluczowe są cele ochrony i potrzeby poszczególnych

przedmiotów ochrony.

Ponadto uciążliwości ze strony nowo powstałej sieci, będą istotne na etapie budowy – w fazie realizacji

siedliska i gatunki będą mogły funkcjonować w niemal nie zmienionych warunkach.

4.4.2.

Oddziaływania poszczególnych działań o zidentyfikowanym negatywnym oddziaływaniu

na środowisko na różnorodność biologiczną, gatunki roślin i zwierząt, obszary Natura 2000

oraz korytarze ekologiczne– ujęcie szczegółowe

Poniżej zostały przeanalizowane w sposób szczegółowy działania zidentyfikowane w rozdziale 4.4 w tabeli

identyfikacyjnej projektów jako przedsięwzięcia o negatywnym oddziaływaniu na środowisko. Ponadto

dokonano wnikliwej analizy dla inwestycji, dla których podano przybliżoną lub dokładną lokalizację

w PEP2040, w kontekście oddziaływania na zasoby przyrodnicze. W analizach posłużono się wydanymi

decyzjami o środowiskowych uwarunkowaniach, raportami oddziaływania na środowisko, a także

prognozami oddziaływania na środowisko.

Działanie: 1.1 Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na węgiel kamienny poprzez

− uruchamianie nowych złóż;

Działanie: 1.4 Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na ropę naftową i paliwa

− optymalizacja wykorzystania krajowych złóż ropy naftowej, (zgodnie z zasadami określonymi

w polityce surowcowej państwa)

Negatywne oddziaływanie będzie dotyczyło przede wszystkim zajmowania nowych terenów pod działalność

wydobywczą, co z kolei będzie skutkować zajęciem lub przekształceniem terenu, fragmentacją siedlisk,

a także powstawaniem barier migracyjnych w przypadku zwierząt.

Negatywne oddziaływanie na różnorodność biologiczną będzie związane z ewentualnymi zmianami

stosunków wodnych, co może w efekcie negatywnie oddziaływać na siedliska oraz gatunki zależne od wód.

Ponadto wydobycie węgla kamiennego, może wiązać się ze zmianą składu mineralnego wód

powierzchniowych oraz wzrostem zasolenia wód odprowadzanych z terenu wydobycia, co również może

niekorzystnie wpływać na gatunki i siedliska w pobliżu terenów wydobywczych.

W przypadku złóż ropy naftowej należy jednak pamiętać, iż nie są one zbyt zasobne na terenie Polski,

a wydobycie odbywa się w sposób w niewielki sposób ingerujący w środowisko, w związku z powyższym

ryzyko zajmowania znacznych powierzchni terenów o wysokich walorach przyrodniczych nie jest duże.

Działanie: 1.2 Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na węgiel brunatny

− racjonalna gospodarka czynnych złóż i uruchamianie nowych złóż;

152 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

−poszukiwanie innowacyjnych sposobów wykorzystania węgla brunatnego.

(Obszary wydobywania oraz występowania zasobów, w szczególności lokalizacje: Złoczew, Ościsłowo,

Gubin)

Oddziaływania na bioróżnorodność oraz gatunki i siedliska zostały zidentyfikowane jak w przypadku

Działania 1.1 opisanego powyżej. Oddziaływanie obiektów poeksploatacyjnych górnictwa odkrywkowego

jest zależne od przyjęcia kierunku ich rekultywacji, mogą być utworzone zarówno zbiorniki wodne

z otoczeniem tworzące siedlisko sprzyjające naturalnej sukcesji przyrodniczej, jak też rekultywacja może być

prowadzona w kierunku leśnym, rolniczym lub turystycznym.

Projekt PEP2040 zakłada podjęcie ewentualnego wydobycia węgla brunatnego w trzech lokalizacjach

Złoczew, Ościsłowo i Gubin. W trakcie opracowania niniejszej prognozy żadne z przedstawionych powyżej

potencjalnych miejsc wydobycia nie posiadało ważnej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Eksploatacja węgla brunatnego, za pomocą odkrywkowych wyrobisk górniczych, oddziałuje negatywnie

na środowisko, w tym na szatę roślinną oraz faunę. z tego względu do gospodarowania zasobami złóż należy

podejść w sposób racjonalny tj. brać pod uwagę uwarunkowania przyrodnicze, które warunkują

eksploatację zasobów. Kwestie negatywnego oddziaływania na zasoby przyrodnicze, w tym obszary Natura

2000 są przedmiotem m.in. toczących się w ramach postępowań ooś uzupełnień oraz dodatkowych

ekspertyz.

Ogólne zagrożenia związane z eksploatacją złóż metodą odkrywkową można podzielić na

•

całkowite zniszczenie w wyniku zniszczenia powierzchni ziemi i siedlisk (siedliska i stanowiska

gatunków zlokalizowane bezpośrednio w obszarze wyrobiska oraz zwałowiska);

•

całkowite bądź częściowe zniszczenie w wyniku zmian warunków siedliskowych poprzez obniżenie

poziomu wód gruntowych oraz wysychanie wód powierzchniowych, bądź zmianę chemizmu wód

(siedliska i stanowiska gatunków zlokalizowane w granicach leja depresji);

•

najmniejszy stopień narażenia, jedynie wśród siedlisk i gatunków związanych z wodami

powierzchniowymi, głównie płynącymi, istnieje ryzyko negatywnego oddziaływania w wyniku zmian

prędkości przepływu tych wód, ich poziomów oraz właściwości fizykochemicznych (siedliska

i stanowiska gatunków zlokalizowane poza granicami leja depresji)146.

Złoże Złoczew

Dla przedsięwzięcia pn. „Wydobycie węgla brunatnego ze złoża Złoczew” została wydana przez

Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Łodzi w dn. 28.03.2019 r. decyzja określająca środowiskowe

uwarunkowania realizacji powyższego przedsięwzięcia (znak sprawy: WOOŚ.420.45.2018.PTa.38). Decyzja

trafiła w postępowaniu odwoławczym do organu drugiej instancji, (stan 10.10.2019 r.)

146 Źródło: Prognoza oddziaływania na środowisko Projektu „Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa

Lubuskiego wraz z planami zagospodarowania przestrzennego miejskiego obszaru funkcjonalnego ośrodka

wojewódzkiego Zielona Góra i Gorzów Wlkp.”, 2017 r.

| 153

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 40. Lokalizacja złoża węgla brunatnego Złoczew oraz planowanego Obszaru Górniczego „Złoczew”

na tle obszarów chronionych i korytarzy ekologicznych147

Proponowany obszar wydobycia węgla brunatnego leży poza prawnymi formami ochrony przyrody, jest

jednak zlokalizowany w korytarzu ekologicznym Warta – Jeziorsko. Podjęcie planowanego wydobycia może

potencjalnie negatywnie oddziaływać na drożność korytarza ze względu na przekształcenie powierzchni

ziemi oraz ewentualne wylesienie terenu.

Jak wspomniano w powyższej decyzji, realizacja inwestycji skutkować będzie zniszczeniem stanowisk roślin,

fragmentów siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk płazów i ptaków. Są to jednak gatunki powszechnie

występujące i nienarażone na wymarcie. Nie stwierdzono znaczącego negatywnego oddziaływania

na bioróżnorodność, obszary chronione oraz obszary Natura 2000. W celu zapewnienia właściwej ochrony

oraz zminimalizowania strat w zasobach przyrodniczych wskazano działania minimalizujące i kompensujące

negatywne oddziaływanie. Są to przede wszystkim

wykonanie siedlisk zastępczych dla gatunków płazów na etapie prowadzenia inwestycji;

•

przewidziano działania kompensacyjne dla dwóch płatów siedlisk 91E0-4 (2 ha) i jednego płatu

siedliska 91D0 (1 ha) – poprawa lub odtworzenie stanu zachowania ok. 6 ha lasów hydrofilnych;

147 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz projektu PEP2040

154 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

za przewidywaną utratę siedliska 7120 o pow. 1 ha należy przeprowadzić renaturyzację torfowiska lub

innego mokradła o powierzchni 2 ha;

•

za przewidywaną utratę pięciu płatów siedliska 6510-1 o łącznej pow. 3 ha należy przeprowadzić

renaturyzację o pow. 6 ha łąk świeżych lub zalewowych;

•

za przewidywaną utratę płatu siedliska 2330-1 o pow. 0,3 ha należy odtworzyć ok. 0,6 ha muraw

psammofilnych lub kserotermicznych;

•

należy za przewidzianą likwidację 9 gniazd bociana białego poza obszarem górniczym ustawić 20

platform w miejscach wskazanych przez ornitologa;

•

zapewnienie nadzoru przyrodniczego na całym terenie prowadzonej inwestycji oraz monitoring

przyrodniczy;

•

prowadzenie prac w ciekach zgodnie z zachowaniem środków opisanych w decyzji, w celu zachowania

walorów przyrodniczych

Inwestor przedstawił w Raporcie, iż pozostawione zostanie bez zmian koryto rzeki Oleśnicy – w Parku

Krajobrazowym Międzyrzecza Warty i Widawki, żadne prace regulacyjne i utrzymaniowe nie będą

prowadzone.

Złoże Ościsłowo

Dla lokalizacji planowanej odkrywki w Ościsłowie Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Poznaniu

w dn. 10 marca 2017 r. wydał decyzję odmawiającą określenia środowiskowych uwarunkowań

dla przedsięwzięcia pn. „Wydobycie węgla brunatnego i kopalin towarzyszących z Odkrywki Ościsłowo”

(znak sprawy: WOO-II.4235.9.2015.WM.72). Aktualnie decyzja znajduje się w procedurze odwoławczej.

| 155

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 41. Lokalizacja złoża węgla brunatnego „Ościsłowo” na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych148

Złoże położone jest na terenie Goplańsko-Kujawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, natomiast jak

wynika z uzasadnienia dla powyżej wspomnianej decyzji planowany obszar wydobycia jest zlokalizowany

na terenie poza granicami form ochrony przyrody. W odległości ok. 2 km znajduje się obszar mający

znaczenie dla Wspólnoty jezioro Gopło PLH040007 oraz obszar specjalnej ochrony ptaków Ostoja

Nadgoplańska PLB040004, natomiast w odległości ok. 6 km obszar Pojezierze Gnieźnieńskie PLH300026.

dla obszaru Natura 2000 Pojezierze Gnieźnieńskie PLH300026 w powyższej decyzji stwierdzono znaczące

negatywne oddziaływanie na środowisko. Warto podkreślić, że wyłącznie dobrze wykonany plan

kompensacji i minimalizacji negatywnych oddziaływań na środowisko da inwestorowi możliwość uzyskania

pozytywnej decyzji środowiskowej dla odkrywki Ościsłowo, co będzie przedmiotem szczegółowej analizy

Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Poznaniu

Złoże Gubin

Dla inwestycji w Gubinie Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gorzowie Wielkopolskim zdecydował

w dn. 19 sierpnia 2019 r. o umorzeniu w całości postępowania w sprawie wydania decyzji

o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na eksploatacji odkrywkowej złoża

węgla brunatnego Gubin (znak sprawy: WZŚ.420.3.2019.AN).

148 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz projektu PEP2040

156 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 42. Lokalizacja złoża węgla brunatnego „Gubin” na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych149

Teren złoża jest położony w korytarzu ekologicznym Ziemia Lubuska – środek. Ponadto leży on w Obszarze

Chronionego Krajobrazu Dolina Nysy oraz Zachodnie okolice Lubska. Planowany teren wydobycia położony

jest w obszarze Natura 2000 Jeziora Brodzkie PLH080052. do priorytetowych siedlisk należą tam

zbiorowiska łęgów olszowych i olszowo-jesionowych, często o wzorcowo wykształconej strukturze

i fizjonomii, a lokalnie także z częstym udziałem jesionu w drzewostanie. Dominującym typem siedliska

przyrodniczego są świeże i wilgotne łąki użytkowane ekstensywnie. Znacznie mniejszą powierzchnię zajmują

zmiennowilgotne łąki trzęślicowe, reprezentowane przez różne postaci zespołu Selino-Molinietum.

Niewątpliwie jednym z najcenniejszych elementów szaty roślinnej są zbiorowiska wodno-błotne z klasy

Isoëto-Nanojuncetea, reprezentowane przez zespoły: Eleocharito ovate-Caricetum bohemicae, LittorelloEleocharitetum acicularis i Cypero-Limoselletum.

Występują one głównie na stawach w Brodach, gdzie w sprzyjających warunkach potrafią pokrywać niemal

całą powierzchnię dna stawów i ich brzegów, co jest ewenementem w skali całego kraju. Skupiają wiele

zagrożonych lub rzadkich w Polsce gatunków roślin. W jeziorze Suchodół odnotowano obecność rzadkiego

zespołu jezierzy Najadetum marinae150.

149 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz projektu PEP2040

150 Źródło: SDF obszaru Natura 2000 Jeziora Brodzkie PLH080052

| 157

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Planowana inwestycja mogłaby poprzez ewentualne wylesianie, zajmowanie powierzchni siedlisk oraz

zmianę stosunków wodnych pogorszyć stan siedlisk i gatunków objętych ochroną. Należy zatem rozważyć

wariant lokalizacyjny, wyłączający część złoża z eksploatacji lub zaproponować skuteczne działania

kompensacyjne i minimalizujące.

Działanie: 1.5 Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na gaz

− optymalizacja wykorzystania krajowych złóż gazu ziemnego, w tym wykorzystanie

niekonwencjonalnych metod wydobycia gazu (zgodnie z zasadami określonymi w polityce surowcowej

państwa).

Podobnie jak w przypadku ropy naftowej, kontynuowane będzie poszukiwanie nowych złóż (także na dnie

Morza Bałtyckiego), które zastąpią wyeksploatowane złoża. Podobnie jak w przypadku prac

poszukiwawczych, a także wydobywczych, istotny negatywny wpływ dotyczyć będzie ryzyka fragmentacji

siedlisk

przyrodniczych,

zajmowania

znacznych

powierzchni

pod

obszary

wydobycia

(w szczególności w przypadku wydobycia gazu łupkowego). W wyniku eksploatacji złóż gazu

niekonwencjonalnego powstawać będą duże ilości tzw. płynu powrotnego. W dłuższym okresie czasu mogą

mieć miejsce niekorzystne zmiany stosunków wodnych, zanieczyszczenia wód powierzchniowych

a incydentalnie także zasobów wód podziemnych. Takie negatywne oddziaływania mogą w znacznym

stopniu wywierać presję na siedliska i gatunki zależne od wód. Stopień oddziaływania na środowisko,

w tym w szczególności na zasoby przyrodnicze będzie uzależniony w dużej mierze od technologii wydobycia,

a także dokładnych lokalizacji miejsc wydobycia.

Działanie: 2A.1 Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na moc elektryczną własnymi

surowcami i źródłami, z uwzględnieniem możliwości wymiany transgranicznej.

Działanie: 2A.2 Zapewnienie możliwości pokrycia wzrostu zapotrzebowania na energię elektryczną przez

źródła inne niż konwencjonalne elektrownie węglowe.

Działanie będzie w głównej mierze związane z modernizacją, budową i rozbudową elektrowni

i elektrociepłowni. Obszary realizacji powyższych zadań będą dotyczyć zarówno istniejących elektrowni

i elektrociepłowni, jak również nowo powstających. Powyższe działania, a także realizacja infrastruktury

liniowej (towarzyszącej nowym obiektom) spowodują zmniejszenie powierzchni terenów dotychczas

dostępnych dla roślin, zwierząt oraz siedlisk, mogą też występować zakłócenia ciągłości oraz

funkcjonowania korytarzy ekologicznych, jak też integralności obszarów chronionych. Pośrednie

oddziaływania mogą spowodować zmiany stosunków wodnych, które mają wpływ na rośliny i zwierzęta

oraz ekosystemy, w tym system obszarów chronionych. Odprowadzanie zanieczyszczeń w ściekach oraz

podwyższona mineralizacja wód oraz zwiększone zasolenie wprowadzane do wód powierzchniowych,

będzie wpływać na rośliny i zwierzęta w środowisku wodnym; istotne znaczenie ma także wyższa

temperatura odprowadzanych wód zarówno z elektrowni konwencjonalnych, jak i z elektrowni jądrowych,

ponieważ wpływać będą na gatunki np. organizmów wodnych.

Działanie: 2B.1 Rozbudowa wewnętrznej elektroenergetycznej sieci przesyłowej – realizacja

inwestycyjnych umożliwiających zwiększenie gęstości sieci, wyprowadzenie mocy z dużych elektrowni

oraz lepszego wykorzystania połączeń transgranicznych.

Działanie: 2B.2 Wzmacnianie elektroenergetyczne połączeń transgranicznych na profilu z Niemcami,

Czechami, Słowacją.

158 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Działanie: 2B.4 Odtwarzanie infrastruktury

Budowa nowych linii energetycznych może w fazie inwestycyjnej generować negatywne oddziaływania

na różnorodność biologiczną i obszary chronione w wyniku bezpośredniego niszczenia siedlisk oraz

śmiertelność, głównie ptaków i nietoperzy w wyniku kolizji z przewodami i słupami, a także w wyniku

porażenia prądem. Największe oddziaływanie na różnorodność biologiczną będzie miało miejsce na etapie

realizacji inwestycji. W miejscu posadowienia słupów nośnych oraz dróg dojazdowych istnieje ryzyko

zniszczenia stanowisk roślin chronionych, czy fragmentów siedlisk, a także usuwania okazów drzew.

| 159

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 43. Planowany przebieg sieci elektroenergetycznych na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych151

Oddziaływanie nie powinno być znaczące, ponieważ zmiany te będą ograniczone do miejsc posadowienia

słupów, a także będą zajmować niewielką powierzchnię. Możliwa będzie rewaloryzacja zasobów przy

151 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz projektu PEP2040

160 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

zastosowaniu odpowiednich działań – odpowiedniego zaplanowania miejsc lokalizacji słupów, tak aby

w jak najmniejszym stopniu ingerować w chronione siedliska oraz np. poprzez przenoszenie cennych

okazów roślin chronionych w inne miejsca.

Projekt Polityki zakłada realizację projektów związanych z rozbudową sieci elektroenergetycznej, tak aby

poprawiać zdolności przesyłu energii pomiędzy ościennymi krajami. W celu określenia skali oddziaływania

planowanych inwestycji przeprowadzono analizę przestrzenną, w której na obszary chronione zostały

naniesione planowane przebiegi linii napowietrznych. W trakcie opracowania niniejszej prognozy brak

dokładnej dokumentacji technicznej, która pozwoliłaby precyzyjnie stwierdzić, które obszary będą narażone

na wpływ inwestycji. do analiz przyjęto proponowany przebieg linii z założeniem, iż może być ona

poprowadzona w 20 km pasie.

Proponowane linie energetyczne przechodziłyby przez 5 korytarzy ekologicznych. Jak zauważono we

wcześniejszej części opracowania, linie energetyczne nie stanowią trwałej bariery migracyjnej, a ryzyko jest

związane z kolizjami ptaków i nietoperzy. Należy stosować działania minimalizujące w postaci oznaczeń

na liniach, które zwiększyłyby ich widoczność.

Tabela 19. Potencjalne kolizje inwestycji w sieci elektroenergetyczne z korytarzami ekologicznymi152

Nazwa korytarza

Dolina Odry - Północny

Pobrzeże Słowińskie

Puszcza Wkrzańska

Góry Stołowe - północ

Góry Stołowe - zachód

Gmina

Gryfino

Banie

Województwo

Zachodniopomorskie

Słupsk

Pomorskie

Szczecin

Zachodniopomorskie

Police

Zachodniopomorskie

Lubań

Nowogrodziec

Siekierczyn

Platerówka

Dolnośląskie

Dolnośląskie

Z analizy przebiegu proponowanych linii napowietrznych wynika, iż może dojść do przecięcia 5 obszarów

Natura 2000. W przypadku obszaru Zalew Szczeciński PLB320009 w SDF obszaru wskazano zagrożenie

D02.01 (L)153 – czyli zagrożenie ze strony linii elektrycznych o niskim poziomie intensywności. W przypadku

obszaru Puszcza Goleniowska PLB320012 wskazano zagrożenie D02.01.01 (H) linii elektrycznych

152 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

153 Zgodnie z listą referencyjną zagrożeń, presji i działań do SDF, Dyrekcja Generalna ds. Środowiska, Europejska Agencja

Środowiska (EEA), ostatnia aktualizacja: 12.04.2011 r.

| 161

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

napowietrznych o wysokim poziomie intensywności. Należy zatem w procesie

przeanalizować w szczególności ten rodzaj zagrożenia oraz dokładną lokalizację sieci.

inwestycyjnym

Tabela 20. Potencjalne kolizje inwestycji w sieci elektroenergetyczne z obszarami Natura 2000154

Nazwa obszaru

Kod obszaru

Oddziaływania/przedmioty ochrony

Zalew Szczeciński

PLB320009

W SDF wskazane zagrożenie D02.01 (L)

Dolina Dolnej Odry

PLB320003

W SDF brak wskazanego zagrożenia ze strony linii

napowietrznych

Puszcza Goleniowska

PLB320012

W SDF wskazane zagrożenie D02.01.01 (H)

Dolina Tywy

PLH320050

W SDF brak wskazanego zagrożenia ze strony linii

napowietrznych

Ujście Odry i Zalew Szczeciński

PLH320018

W SDF brak wskazanego zagrożenia ze strony linii

napowietrznych

Obszary chronionego krajobrazu

Potencjalnie inwestycje mogą przebiegać przez obszary ochronionego krajobrazu: Przywidzki i Doliny

Raduni. Inwestycje w infrastrukturę przesyłu energii elektrycznej mogą w znacznym stopniu wpływać

na walory krajobrazowe. Należy jednak mieć na uwadze, iż zgodnie z ustawą o ochronie przyrody istnieje

odstępstwo ustawowe dla realizacji inwestycji celu publicznego w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 27

marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym na terenie parków krajobrazowych oraz

obszarów chronionego krajobrazu.

Działanie: 3A.2 Zapewnienie możliwości importu gazu ziemnego poprzez budowę Baltic Pipe – połączeń

Norwegia-Dania oraz Dania-Polska wraz z rozbudową systemów przesyłowych w Danii i w Polsce. 3A

Projekt Strategiczny PEP

Baltic Pipe składa się z pięciu kluczowych elementów, z czego trzy mieszczą się w ramach projektowanej

Polityki

•

rurociągu morskiego łączącego Danię i Polskę, o długości ok. 275 km, zapewniającego dwukierunkowy

przesył gazu;

•

budowa gazociągu łączącego gazociąg podmorski z krajowym systemem przesyłowym;

•

rozbudowy polskiego systemu przesyłowego.

Poniżej na podstawie dostępnej dokumentacji oraz wydanych decyzji opisane zostały oddziaływania

poszczególnych elementów Baltic Pipe.

154 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

162 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rurociąg morski łączący Danię i Polskę, o długości ok. 275 km, zapewniającego dwukierunkowy przesył

gazu

Zasięg przeanalizowanych w Raporcie o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia pn. „Rurociąg

podmorski Baltic Pipe – część polska”155 dotyczył polskiej wyłącznej strefy ekonomicznej (dla wariantu

Niechorze-Pogorzelica – ok. 28,9 km, dla wariantu Rogowo – ok. 31,7 km), a także polskie wody terytorialne

(dla wariantu Niechorze-Pogorzelica – ok. 22,5 km, dla wariantu Rogowo – ok. 23,5 km). Poniżej

przedstawiono wyniki powyższego Raportu.

W dokumentacji inwestor zaproponował dwa warianty realizacji inwestycji. Biorąc pod uwagę wszystkie

skutki środowiskowe realizacji przedsięwzięcia, a więc nie tylko bezpośrednie oddziaływania na elementy

przyrodnicze środowiska, ale także oddziaływania związane ze zużyciem wody, energii, wytwarzaniem

odpadów oraz wpływem na zdrowie i warunki życia ludzi, za wariant najkorzystniejszy dla środowiska

uznano wariant Niechorze-Pogorzelica. Obydwa warianty zlokalizowane są na obszarach Natura 2000

zarówno na odcinku lądowym, jak i morskim. Na odcinku morskim skala i znaczenie potencjalnych

oddziaływań w trakcie budowy na Naturę 2000 obydwu wariantów będzie porównywalna.

Rysunek 44. Planowany rurociąg Baltic Pipe na terytorium Polski w kontekście obszarów chronionych

i korytarzy ekologicznych156

Mimo, że w trakcie budowy skala oddziaływań na ptaki zimujące, będące przedmiotem ochrony obszaru

Zatoka Pomorska, w wariancie Niechorze-Pogorzelica będzie nieznacznie większa (dłuższy czas prac

budowlanych w granicach obszaru Natura 2000, większa ingerencja w siedliska bentosowe będące bazą

155 Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM S.A., marzec 2019 r.

156 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz projektu PEP2040

| 163

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

żerowiskową ptaków), to jednak różnica w skali oddziaływań będzie niewielka, a oddziaływania nie będą

miały charakteru znaczących. Należy jednak pamiętać, że okres budowy przedsięwzięcia będzie stosunkowo

krótki (oddziaływania w maksymalnie dwóch okresach zimowania), a na etapie eksploatacji (50 lat)

inwestycja nie będzie negatywnie oddziaływać na ptaki morskie. Będzie natomiast oddziaływać pozytywnie

i w wariancie Niechorze-Pogorzelica skala tego oddziaływania będzie dwukrotnie większa. Oddziaływanie

pozytywne będzie związane z utworzeniem strefy bezpieczeństwa ponad gazociągiem,

w której nie będzie możliwe prowadzenie działalności rybackiej. Działalność ta jest wskazywana jako

podstawowe źródło dodatkowej śmiertelności ptaków morskich i ssaków morskich, w wyniku przyłowów

w sieciach. Wariant Rogowo jest potencjalne mniej odziaływujący na integralność i przedmioty ochrony

obszarów Natura 2000, w części lądowej ze względu na brak oddziaływań związanych z fizycznym

zniszczeniem chronionych siedlisk w ramach obszaru. Przy ocenie wpływu obydwu wariantów na siedliska

będące przedmiotem ochrony obszaru Natura 2000 Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas Nadmorski PLH320017

należy wziąć jednak także pod uwagę kumulację oddziaływań dalszej części lądowej rurociągu Baltic Pipe.

Wariant Rogowo będzie przebiegał przez tereny podmokłe, m.in. w dolinie Starej Regi, gdzie również może

powodować oddziaływania na siedliska będące przedmiotem ochrony. W przypadku wariantu Rogowo,

kluczowymi czynnikami zwiększającymi skalę oddziaływań na środowisko są oddziaływania związane

z procesem budowy, związane z dwukrotnie dłuższym mikrotunelem, którym gazociąg ma być

wyprowadzony na ląd. Konieczność zastosowania tak długiego mikrotunelu wynika z niekorzystnych

warunków dynamicznych dna. Strefa dużej zmienności poziomu osadów na dnie sięga w tym wariancie

około 1 100 m w głąb morza, co stwarza istotne ryzyko dla stabilności, a tym samym bezpieczeństwa

rurociągu. Niemal dwukrotnie dłuższy mikrotunel w tym wariancie niż w wariancie Niechorze-Pogorzelica,

przekłada się w sposób istotny na dłuższy czas budowy, większe zapotrzebowanie na wodę, energię

i materiały do budowy, większą skalę emisji hałasu i zanieczyszczeń powietrza, a także większy ruch

pojazdów dostawczych. W wariancie tym, ze względu na lokalizację wyjścia na ląd oraz placu budowy stacji

zaworowej w zdecydowanie bliższym sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej oraz obiektów turystycznych,

występuje większe ryzyko konfliktów społecznych, wynikających z obawy o potencjalne oddziaływania

na zdrowie i warunki życia ludzi (hałas, emisje spalin, ruch samochodowy).

Wszystkie powyższe powody wpływają na ostateczne wskazanie wariantu Niechorze-Pogorzelica jako

najkorzystniejszego pod względem środowiskowym.

W wyniku oceny stwierdzono, że przedsięwzięcie nie spowoduje oddziaływań, które mogłyby zmniejszać

różnorodność biologiczną tj.: zniszczenia funkcji ekosystemów, znaczącej utraty powierzchni oraz

rozproszenia siedlisk gatunków i chronionych siedlisk przyrodniczych; izolacji siedlisk gatunków oraz

objętych ochroną siedlisk przyrodniczych; zmniejszenie ilości gatunków; utraty różnorodności genetycznej

w obrębie jednego gatunku.

Obszary chronione na obszarach morskich

Przedsięwzięcie znajduje się w obrębie 3 obszarów chronionych na morzu: obszar Natura 2000 Zatoka

Pomorska PLB990003, obszar Natura 2000 Ostoja na Zatoce Pomorskiej PLH990002 oraz Morski Obszar

Chroniony HELCOM nr 170 Zatoka Pomorska, których celem jest ochrona siedlisk i gatunków ptaków,

ssaków i ryb. Wyniki wykonanych badań środowiskowych dla ptaków morskich, ssaków i ryb potwierdzają,

że nie dojdzie do powstania znaczących dla nich oddziaływań. Oznacza to tym samym, że nie zostanie

zaburzone funkcjonowanie obszarów chronionych, w których są one przedmiotem ochrony. W ramach

obszaru HELCOM Zatoka Pomorska, jedną ze zidentyfikowanych presji na środowisko jest zanieczyszczenie

wód odpadami stałymi i mikroodpadami. Odpady powstałe podczas budowy i eksploatacji przedsięwzięcia

164 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

nie będą wyrzucane do wody. Będą one gromadzone i następnie przekazane do usunięcia. Oznacza to,

że Przedsięwzięcie nie przyczyni się w tym zakresie do zanieczyszczenia wód. Potencjalnie groźnym

oddziaływaniem jest emisja hałasu przy kontrolowanej detonacji niewybuchów, co zostało wcześniej

opisane przy okazji oceny oddziaływania na ssaki morskie. W związku z tym zaproponowano działania

minimalizujące, dzięki którym oddziaływanie nie będzie znacząco negatywnie wpływać na zwierzęta,

w szczególności na morświna, będącego przedmiotem ochrony obszaru Natura 2000 Ostoja na Zatoce

Pomorskiej.

Trasa rurociągu w części morskiej znajduje się w zasięgu obszarów: Natura 2000 Zatoka Pomorska

PLB990003, którego celem jest ochrona gatunków ptaków oraz ich siedlisk oraz Natura 2000 Ostoja

na Zatoce Pomorskiej PLH990002, którego celem jest ochrona siedliska przyrodniczego (Piaszczyste ławice)

oraz morświna i gatunku ryb (parposz). Wyniki ocen oddziaływania na ryby, ssaki i ptaki morskie

potwierdzają, że większość oddziaływań będzie miała ograniczony zasięg i będą występowały w krótkim

czasie. Po zakończeniu prowadzenia prac warunki środowiska morskiego będą ulegały stabilizacji,

co oznacza, że wypłoszone gatunki będą powracały do wcześniejszych obszarów. Jedynie w przypadku

ssaków morskich, które są przedmiotem ochrony Natura 2000 Ostoja na Zatoce Pomorskiej PLH990002

istnieje ryzyko wystąpienia oddziaływań znaczących związanych z ewentualną koniecznością wykonania

kontrolowanej detonacji niewybuchów pozostawionych na dnie morskim. Nie jest to jednak działanie

planowane. W celu minimalizacji zaproponowano odpowiednie działania polegające na monitorowaniu

obecności ssaków i ich ewentualnym wypłoszeniu z obszaru, na którym mogłoby dojść do negatywnego

oddziaływania na nie. W okresie eksploatacji gazociągu wystąpi pozytywne oddziaływanie w postaci

ograniczenia presji ze strony rybołówstwa na ssaki morskie i ptaki morskie w strefie ochronnej utworzonej

wzdłuż gazociągu, o szerokości do 500 m.

Obszary Natura 2000 na lądzie

Przedsięwzięcie jest zlokalizowane w granicach obszaru Natura 2000 Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas

Nadmorski PLH320017. Obszar ten wyznaczony został w celu ochrony gatunków roślin i zwierząt

z wyłączeniem ptaków oraz siedlisk przyrodniczych. Przedsięwzięcie w wariancie Niechorze-Pogorzelica

będzie zlokalizowane w obrębie trzech chronionych siedlisk, przy czym w obszarze planowanym pod

budowę znajdują się dwa z nich

•

2180 – Lasy mieszane i bory na wydmach nadmorskich;

•

2130 – Nadmorskie wydmy szare* (niewielki fragment pod kablową linię elektroenergetyczną).

Na potrzeby przedsięwzięcia przeprowadzono inwentaryzację, która potwierdziła, że rośliny i zwierzęta

chronione w ramach powyższych siedlisk nie znajdują się w strefie zasięgu oddziaływań powodowanych

przez realizację rurociągu.

Przedsięwzięcie znajduje się także w granicach obszaru Natura 2000 Wybrzeże Trzebiatowskie PLB320010.

Obszar ten, wyznaczony został w celu ochrony gatunków ptaków i ich siedlisk. W wyniku przeprowadzonej

inwentaryzacji, w obszarze przedsięwzięcia oraz w zasięgu jego oddziaływań nie stwierdzono występowania

stanowisk ani siedlisk gatunków ptaków, które są przedmiotem ochrony tego obszaru.

Jednym z kluczowych oddziaływań jest zniszczenie stosunkowo niewielkiego obszaru siedliska

przyrodniczego tj. lasów mieszanych i boru na wydmach nadmorskich w wyniku budowy sieci, drogi

dojazdowej oraz linii elektroenergetycznej. Dojdzie także do zniszczenia części siedliska pod nazwą

„nadmorskie wydmy szare”, na których zlokalizowany zostanie kilkudziesięciometrowy odcinek linii

elektroenergetycznej.

| 165

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Po zakończeniu prac plac budowy będzie przywracany do stanu sprzed budowy, co oznacza, że siedliska

będą całościowo lub częściowo odtwarzane. Część obszaru zostanie jednak trwale zajęta przez elementy

przedsięwzięcia (gazociąg, droga dojazdowa) lub wylesiona (obszar bezpośrednio nad rurociągiem

i kablową linią elektroenergetyczną). Utrata siedlisk nie oznacza jednak jeszcze, że przedsięwzięcie będzie

istotnie oddziaływać na obszar Natura 2000. W tym celu analizuje się czy ingerencja w środowisko wpłynie

na spójność, integralność sieci obszarów Natura 2000, a także na przedmioty ochrony. Wyniki oceny

pozwoliły stwierdzić, że wielkość zajętego terenu, a także charakter wykonywanych prac nie będzie

znacząco oddziaływał na wskazane wyżej elementy.

Budowa gazociągu łączącego gazociąg podmorski z krajowym systemem przesyłowym

Dla projektu Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie wydał decyzję znak: WONSOŚ.420.3.2019.MB.27 z dn. 17 maja 2019 r. o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia

pn. „Inwestycja stanowiąca infrastrukturę niezbędną do obsługi międzynarodowego Gazociągu Bałtyckiego

(Baltic Pipe) stanowiącego połączenie systemów przesyłowych Rzeczypospolitej Polskiej

i Królestwa Danii - część lądowa."

Trasa gazociągu przecina następujące korytarze ekologiczne: Pobrzeża Zachodniopomorskie, Puszcza

Goleniowska - Puszcza Koszalińska, Puszcza Goleniowska - Puszcza Drawska, Korytarz Północny. Zasadnicze

oddziaływania na funkcjonalność korytarzy ekologicznych związane będą z etapem budowy, w trakcie

którego dojdzie do zaburzenia aktualnego stanu siedlisk, zakłócenia warunków bytowania i migracji

zwierząt, szczególnie w aspekcie lokalnym. Będą to jednak oddziaływania krótkotrwałe, lokalne

i odwracalne. Inwestycja nie stworzy trwałych barier, które uniemożliwiłyby przemieszczanie się

organizmów, co dotyczy zarówno korytarzy o randze lokalnej, ale także regionalnej i krajowej.

Trasa projektowanego gazociągu przechodzi przez dwa obszary Natura 2000: Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas

Nadmorski PLH320017 i Wybrzeże Trzebiatowskie PLB320010. Plany zadań ochronnych (dalej PZO) ww.

obszarów nie identyfikują zagrożeń dla przedmiotów ochrony, związanych z budową gazociągu i jego

eksploatacją. Ponadto przedmiotowa inwestycja nie uniemożliwi realizacji planowanych w ramach PZO

działań ochrony czynnej. W zasięgu realizacji analizowanej inwestycji znajduje się jeden z przedmiotów

ochrony obszaru Natura 2000 Trzebiatowsko Kołobrzeski Pas Nadmorski - siedlisko przyrodnicze 2180 Lasy

mieszane i bory na wydmach nadmorskich, którego stan ochrony określono jako U1 - stan niezadawalający.

W trakcie przeprowadzonej analizy wykazano, iż przedsięwzięcie w niewielkim stopniu przyczyni się

do zmniejszenia powierzchni płatu siedliska 2180 na skutek wycinki drzew, tj. o 0,35%

w stosunku do całej powierzchni siedliska w obszarze Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas Nadmorski.

Krótkotrwałe i odwracalne zajęcie fragmentu siedliska będzie dotyczyło ok. 5,78 ha, które po zakończeniu

budowy zostanie przeznaczone do odtworzenia, natomiast trwała utrata siedliska będzie dotyczyła

w sumie ok. 0,94 ha. W celu minimalizacji oddziaływania na ten element środowiska ustalono konieczność

wprowadzenia nasadzeń odtwarzających.

Zgodnie z dokumentacją planowana inwestycja nie wpłynie negatywnie na populacje i siedliska gatunków

ptaków stanowiących przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 Wybrzeże Trzebiatowskie PLB320010.

W zasięgu oddziaływania analizowanej inwestycji znajdują się dwa przedmioty ochrony obszaru Wybrzeże

Trzebiatowskie - żuraw Grus i gąsiorek Lanius collurio. Planowana inwestycja nie wpisuje się

w zagrożenia zidentyfikowane w PZO dla gąsiorka i żurawia. Siedliska obu gatunków ptaków w granicach

obszaru Natura 2000 zlokalizowane są poza pasem montażowym i pozostaną bez ingerencji. Budowa

166 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

gazociągu wiąże się jedynie z ryzykiem okresowego płoszenia osobników podczas prac budowlanych.

Oddziaływanie inwestycji będzie zatem krótkotrwałe, ustąpi po zakończeniu prac.

Przeprowadzona analiza nie wykazała znaczącego negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia

w odniesieniu do siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony zostały

wyznaczone ww. obszary Natura 2000, a co za tym idzie nie spowoduje wystąpienia skumulowanego

wpływu na te obszary.

Działanie: 3A.2 Zapewnienie możliwości importu gazu ziemnego poprzez budowę Baltic Pipe – połączeń

Norwegia-Dania oraz Dania-Polska wraz z rozbudową systemów przesyłowych w Danii i w Polsce. 3A

Projekt Strategiczny PEP

•

rozbudowa polskiego systemu przesyłowego.

oraz

Działanie: 3A.4 Rozbudowa połączeń gazowych z państwami sąsiadującymi – Słowacją, Litwą, Czechami

i Ukrainą.

Projekt PEP2040 zakłada realizację rozbudowy sieci dystrybucji gazu w ramach wcześniej opisanego

projektu Baltic Pipe, jak również w ramach rozbudowy sieci łączącej z krajami ościennymi.

Podobnie jak w przypadku linii napowietrznych przeanalizowano proponowany przebieg sieci

z uwzględnieniem 20 km bufora, ze względu na brak precyzyjnie wskazanych przebiegów gazociągów oraz

dokumentacji technicznych. Analiza przestrzenna wskazała, iż 33 korytarze ekologiczne mogą potencjalnie

znaleźć się na przecięciu z sieciami gazowymi.

| 167

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 45. Projektowane gazociągi przesyłowe na tle obszarów chronionych i korytarzy ekologicznych157

157 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz projektu PEP2040

168 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 46. Planowane połączenia sieci gazowej z Czechami, Słowacją i Ukrainą na tle obszarów

chronionych i korytarzy ekologicznych158

158 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

| 169

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 47. Planowane połączenia sieci gazowej z Niemcami na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych159

159 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

170 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 48. Planowane połączenia sieci gazowej z Litwą na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych160

W przypadku sieci gazowych oddziaływania na funkcjonalność korytarzy ekologicznych nie będzie znaczne,

a będą dotyczyć etapu budowy, w trakcie którego dojdzie do zaburzenia aktualnego stanu siedlisk,

zakłócenia warunków bytowania i migracji zwierząt, szczególnie w aspekcie lokalnym. Będą to jednak

oddziaływania krótkotrwałe, lokalne i odwracalne. Inwestycja nie stworzy trwałych barier, które

uniemożliwiłyby przemieszczanie się gatunków, co dotyczy zarówno korytarzy o randze lokalnej, ale także

regionalnej i krajowej.

Tabela 21. Potencjalne lokalizacje kolizji planowanych sieci gazowych z korytarzami ekologicznymi161

Odcinek gazociągu

Korytarz ekologiczny

Polska - Litwa

Bagienna Dolina

Narwi

Polska - Słowacja

Bieszczady - południe

Słowacja-Ukraina

Bieszczady-Gorce wschód

Polska - Ukraina

Polska - Słowacja

Bieszczady-Ostoja

Magurska

Gmina

Łapy

Turośń Kościelna

Dobrzyniewo Duże

Choroszcz

Jaśliska

Kołaczyce

Brzyska

Sanok

Bukowsko

Zarszyn

Jaśliska

Województwo

Podlaskie

podkarpackie

podkarpackie

podkarpackie

160 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

161 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

| 171

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Odcinek gazociągu

Słowacja-Ukraina

Korytarz ekologiczny

Gmina

Bieszczady-Gorce środek 2

Pilzno

Częstochowa wschód

Czechy-Słowacja-Ukraina

Dolina Baryczy północ

Dolina BiebrzyPuszcza Knyszyńska

Śr-Wschodnia

Polska - Litwa

Dolina Narwi

Środkowy

Dolina Narwi-Puszcza

Mielnicka Zachodni

Dolina Obry

Baltic Pipe

Polska -Ukraina

Dolina Płoni

i Miedwie

Góry Słonne

Gryfice Północny

Baltic Pipe

Polska – Słowacja - Ukraina

Jeziora Pszczewskie

i Dolina Obry

Jura KrakowskoCzęstochowska

Krotoszyn-Pleszew

Baltic Pipe

Nowogard

Południowy

Polska – Słowacja-Ukraina

172 |

Opole - Katowice

Województwo

podkarpackie

Jodłowa

Siewierz

śląskie

Milicz

Krośnice

dolnośląskie

dolnośląskie

Zawonia

dolnośląskie

Suchowola

Sztabin

Dąbrowa Białostocka

Jasionówka

Knyszyn

Poświętne

Łapy

Poświętne

Wyszki

Dziadkowice

Brańsk

Boćki

Kościan

Kamieniec

Dolice

Pełczyce - obszar wiejski

Bircza

Sanok

Tyrawa Wołoska

Gryfice

Skwierzyna

Międzychód

Lwówek

Przytoczna

Kwilcz

Bolesław

Olkusz

Klucze

Sulmierzyce

Krotoszyn

Ostrów Wielkopolski

Odolanów

Goleniów - obszar wiejski

Maszewo

Osina

Tworóg

Siewierz

Kalety

podlaskie

podlaskie

podlaskie

wielkopolskie

zachodniopomorskie

podkarpackie

zachodniopomorskie

lubuskie

wielkopolskie

wielkopolskie

lubuskie

wielkopolskie

małopolskie

wielkopolskie

zachodniopomorskie

śląskie

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Odcinek gazociągu

Korytarz ekologiczny

Polska - Ukraina

Pogórze Przemyskie

Baltic Pipe

Pojezierze

MyśliborskiePojezierze

Drawieńskie

Polska - Niemcy

Przemkowski Park

Krajobrazowy

Puszcza Augustowska

Polska - Litwa

Puszcza AugustowskaDolina Biebrzy

Puszcza Biała-Puszcza

Białowieska

Baltic Pipe

Puszcza GoleniowskaPuszcza Koszalińska

Polska - Litwa

Puszcza Knyszyńska

Polska – Słowacja-Ukraina

Puszcza Niepołomicka

Polska - Litwa

Puszcza Piska-Dolina

Biebrzy Południowy

Gmina

Miasteczko Śląskie

Koszęcin

Ożarowice

Woźniki

Bircza

Ustrzyki Dolne

Fredropol

Kłodawa

Barlinek

Strzelce Krajeńskie

Pełczyce

Przemków - obszar wiejski

Szprotawa - obszar wiejski

Gromadka

Radwanice

Płaska

Suwałki

Sztabin

Nowinka

Krasnopol

Giby

Sztabin

Krasnopol

Szypliszki

Siemiatycze

Dziadkowice

Mielnik

Nurzec-Stacja

Płoty

Województwo

podkarpackie

Lubuskie

zachodniopomorskie

Lubuskie

zachodniopomorskie

dolnośląskie

Lubuskie

dolnośląskie

dolnośląskie

Podlaskie

Podlaskie

Podlaskie

zachodniopomorskie

Knyszyn

Dobrzyniewo Duże

Wietrzychowice

Opatowiec

Małopolskie

świętokrzyskie

Dobrzyniewo Duże

Podlaskie

Pilzno - obszar wiejski

Brzostek - obszar wiejski

Brzyska

Jodłowa

Kędzierzyn-Koźle

Rudziniec

Ujazd

Toszek

Podlaskie

Polska – Słowacja-Ukraina

Roztocze-Bieszczady

podkarpackie

Polska- Czechy-Słowacja-Ukraina

Rudy Wielkie i Dolina

Górnej Wisły

Polska - Czechy

Rudy Wielkie i Dolina

Górnej Wisły

Kędzierzyn-Koźle

Opolskie

Baltic Pipe

Zachodnia Puszcza

Notecka

Skwierzyna - obszar wiejski

lubuskie

Opolskie

Śląskie

Opolskie

Śląskie

| 173

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Odcinek gazociągu

Korytarz ekologiczny

Gmina

Województwo

Polska -Niemcy

Ziemia Lubuska środek

Żagań

Żary

lubuskie

Analiza przestrzenna przebiegu planowanych gazociągów w kontekście kolizji z parkami narodowymi,

wskazała na potencjalne ryzyko przecięcia inwestycji przez 4 parki narodowe. Należy zatem w procesie

planowania przebiegu szczegółowego inwestycji rozważyć warianty lokalizacji poza wskazanymi parkami,

aby uniknąć utraty ich walorów. W parku narodowym zgodnie z przepisami istnieje zakaz prowadzenia

inwestycji, które nie służą bezpośrednio jego ochronie. W przypadku braku wariantów alternatywnych

art. 15 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. 2018 poz. 1614) wskazuje,

iż minister właściwy do spraw środowiska, po zasięgnięciu opinii dyrektora parku narodowego, może jednak

zezwolić na obszarze parku narodowego na odstępstwa od powyższych zakazów, jeżeli jest to uzasadnione

potrzebą realizacji inwestycji liniowych celu publicznego, w przypadku braku rozwiązań alternatywnych i po

zagwarantowaniu kompensacji przyrodniczej w rozumieniu art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. –

Prawo ochrony środowiska.

Tabela 22. Parki narodowe, dla których zidentyfikowano potencjalne lokalizacje kolizji planowanych sieci

gazowych162

Park narodowy

Wigierski Park Narodowy

Narwiański Park Narodowy

Kampinoski Park Narodowy

Biebrzański Park Narodowy

Gmina

Suwałki

Krasnopol

Giby

Łapy

Turośń Kościelna

Choroszcz

Jabłonna

Izabelin

Łomianki

Stare Babice

Sztabin

Dąbrowa Białostocka

W analizach przestrzennych ujęto także potencjalny przebieg gazociągów przez obszary Natura 2000.

Inwestycje ze względu na ingerencję w powierzchnię ziemi i prace ziemne będą bardziej oddziaływać

na obszary siedliskowe niż na obszary ptasie. W przypadku pierwszych potencjalnie może dojść

do niszczenia płatów siedlisk i stanowisk gatunków chronionych. Należy jednak pamiętać, iż rurociągi będą

umieszczone pod ziemią, możliwa będzie zatem rewaloryzacja i zabiegi kompensacyjne. Potencjalnie ryzyko

przebiegu gazociągów przez obszary siedliskowe będzie dotyczyć 39 obszarów, co w skali kraju stanowi

zaledwie 4,6% wszystkich obszarów siedliskowych Natura 2000. dla podanych poniżej obszarów

162 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

174 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

siedliskowych przeprowadzono przegląd ich Standardowych Formularzy Danych i nie stwierdzono, aby

w którymkolwiek obszarze zidentyfikowano zagrożenie w postaci gazociągów lub rurociągów (kod

zagrożenia D.02.02)163.

Nie prognozuje się zatem znaczącego negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000 (siedliskowe)

w związku z rozbudową sieci gazowych na terenie kraju i połączeń z krajami ościennymi.

Tabela 23. Obszary siedliskowe w sieci Natura 2000, przez które potencjalnie przebiegać będą inwestycje

związane z rozwojem sieci gazowej164

Obszar Natura 2000

Kod obszaru

Ujęcie Noteci

Ostoja Barlinecka

Dolina Płoni i Jezioro Miedwie

Dolina Krąpieli

Dolina Kamionki

Uroczyska Płyty Krotoszyńskiej

Dolina Mogielnicy

Góra Świętej Anny

Kumaki Dobrej

Kampinoska Dolina Wisły

Puszcza Kampinoska

Dolny Dunajec

Jaroszowiec

Wisłoka z Dopływami

Jaćmierz

Wisłok Środkowy z Dopływami

Ostoja Góry Słonne

Ostoja Przemyska

Rzeka San

Lasy Grędzińskie

Grądy w Dolinie Odry

Dolina Dolnego Bobru

Małomickie Łęgi

Buczyna Szprotawsko-Piotrowicka

Ostoja nad Baryczą

Skoroszowskie Łąki

Zachodnie Pojezierze Krzywińskie

Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas Nadmorski

Ostoja Augustowska

Ostoja Knyszyńska

Narwiańskie Bagna

Dolina Szeszupy

Ostoja w Dolinie Górnej Narwi

Ostoja Wigierska

Pojezierze Sejneńskie

Dolina Biebrzy

PLH080006

PLH080071

PLH320006

PLH320005

PLH300031

PLH300002

PLH300033

PLH160002

PLH020078

PLH140029

PLC140001

PLH120085

PLH120006

PLH180052

PLH180032

PLH180030

PLH180013

PLH180012

PLH180007

PLH020081

PLH020017

PLH080068

PLH080046

PLH080007

PLH020041

PLH020093

PLH300014

PLH320017

PLH200005

PLH200006

PLH200002

PLH200016

PLH200010

PLH200004

PLH200007

PLH200008

163 Zgodnie z listą referencyjną zagrożeń, presji i działań do SDF, Dyrekcja Generalna ds. Środowiska, Europejska Agencja

Środowiska (EEA), ostatnia aktualizacja: 12.04.2011 r.

164 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

| 175

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Obszar Natura 2000

Kod obszaru

Ostoja Jaśliska

Rymanów

Patria nad Odrzechowią

PLH180014

PLH180016

PLH180028

W przypadku obszarów ptasich potencjalne miejsca przebiegu linii gazowych będą dotyczyć 18 obszarów,

co stanowi 12,4 % obszarów ptasich w kraju. dla podanych poniżej obszarów ptasich przeprowadzono

przegląd ich Standardowych Formularzy Danych i nie stwierdzono, aby w którymkolwiek obszarze

zidentyfikowano zagrożenie w postaci gazociągów lub rurociągów (kod zagrożenia D.02.02)165.

Nie prognozuje się zatem znaczącego negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000 (ptasie)

w związku z rozbudową sieci gazowych na terenie kraju i połączeń z krajami ościennymi.

Tabela 24. Obszary specjalnej ochrony ptaków w sieci Natura 2000, przez które potencjalnie przebiegać będą

inwestycje związane z rozwojem sieci gazowej166

Obszar Natura 2000

Kod obszaru

Dolina Dolnej Noteci

PLB080002

Puszcza Barlinecka

PLB080001

Puszcza Notecka

PLB300015

Dąbrowy Krotoszyńskie

PLB300007

Dolina Środkowej Wisły

PLB140004

Puszcza Kampinoska

PLC140001

Pogórze Przemyskie

PLB180001

Góry Słonne

PLB180003

Grądy Odrzańskie

PLB020002

Bory Dolnośląskie

PLB020005

Dolina Baryczy

PLB020001

Wybrzeże Trzebiatowskie

PLB320010

165 Zgodnie z listą referencyjną zagrożeń, presji i działań do SDF, Dyrekcja Generalna ds. Środowiska, Europejska Agencja

Środowiska (EEA), ostatnia aktualizacja: 12.04.2011 r.

166 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

176 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Obszar Natura 2000

Kod obszaru

Puszcza Augustowska

PLB200002

Puszcza Knyszyńska

PLB200003

Bagienna Dolina Narwi

PLB200001

Dolina Górnej Narwi

PLB200007

Ostoja Biebrzańska

PLB200006

Beskid Niski

PLB180002

Nie analizowano wpływu na Parki Krajobrazowe ze względu na znikome oddziaływanie sieci gazowych

na walory krajobrazowe.

Działanie: 3A.3 Zapewnienie możliwości importu gazu ziemnego poprzez zwiększenie zdolności

regazyfikacyjnej terminalu LNG w Świnoujściu do wielkości 7,5 mld m3 rocznie oraz zwiększenie

elastyczności pracy i wprowadzenie nowych funkcjonalności (ew. dalsza rozbudowa zależna od analiz

rynkowych).

W ramach planowanego projektu przewidywana jest realizacja przedsięwzięć polegających na rozbudowie

terminalu LNG w Świnoujściu do regazyfikacji gazu ziemnego, w tym zwiększenie jego mocy, budowa

zbiornika wraz z niezbędnymi instalacjami oraz infrastrukturą do rozładunku, a także rozbudowa

infrastruktury przesyłowej oraz do magazynowania gazu.

Przedsięwzięcia realizowane będą w granicach dwóch obszarów Natura 2000, tj. W części lądowej

w granicach obszaru Wolin i Uznam PLH320019 oraz w części morskiej w granicach obszaru Ostoja na Zatoce

Pomorskiej PLH990002. Zgodnie z obowiązującym dla obszaru Wolin i Uznam standardowym formularzem

danych przedmiotami ochrony są siedliska przyrodnicze o następujących kodach: 1130, 1210, 1230, 1330,

2110, 2120, 2130, 2140, 2180, 2330, 3140, 3150, 3270, 6120, 6210, 6410, 7110, 7140, 7150, 7230, 9110,

9130, 9150, 9190, 91D0. Przedmiotami ochrony są również gatunki zwierząt i ich siedliska,

w tym: parposz, kumak nizinny, kozioróg dębosz, foka szara, wydra, nocek duży, pachnica dębowa, minóg

morski, morświn, traszka grzebieniasta, skójka gruboskorupowa. Większość z ww. gatunków związana jest

ze środowiskiem wodnym oraz z występowaniem drzew (w przypadku wspomnianych owadów). z kolei

przedmiotami ochrony w obszarze Ostoja na Zatoce Pomorskiej zgodnie z obowiązującym dla obszaru

standardowym formularzem danych jest siedlisko przyrodnicze o kodzie 1110 oraz takie gatunki zwierząt

jak: parposz i morświn i ich siedliska.

| 177

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 49. Planowana lokalizacja rozbudowy terminalu LNG w Świnoujściu na tle obszarów chronionych167

Dla poszczególnych elementów projektu zostały wydane decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach,

które wskazują na możliwe oddziaływania oraz sposoby minimalizowania i kompensacji negatywnego

wpływu na zasoby przyrodnicze.

Dla inwestycji wchodzącej w skład projektu pn. „Rozbudowa Terminalu LNG w Świnoujściu w oparciu

o układ regazyfikatorów SCV i zwiększenie mocy regazyfikacyjnej", Regionalny Dyrektor Ochrony

Środowiska w Szczecinie w dn. 6 listopada 2017 r. wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach

(WONS-OŚ.4211.6.2017.AT.7).

Planowana inwestycja zlokalizowana jest w granicach obszaru Natura 2000 Wolin i Uznam PLH320019.

Stanowisko statkowe oraz instalacje wyładowcze Terminalu LNG znajdują się na terenie obszaru Natura

2000 Ostoja na Zatoce Pomorskiej PLH 990002. Ponadto, w pobliżu znajdują się: w odległości ok. 1 km

obszar Natura 2000 Zatoka Pomorska PLB990003, w odległości ok. 2,5 km obszar Delta Świny PLB320002,

a w odległości ok. 3,4 km Woliński Park Narodowy. W uzasadnieniu decyzji podano, iż autorzy raportu ooś

uwzględnili wyniki monitoringu przyrodniczego obejmującego, m.in. ocenę zachodzących zmian

różnorodności biologicznej oraz integralności obszarów Natura 2000. Monitoring taki był prowadzony

w fazie budowy Terminalu oraz jest prowadzony w czasie eksploatacji obiektu. Stwierdzono, iż realizacja

przedsięwzięcia nie będzie wiązała się z koniecznością wycinki drzew, niszczenia roślinności oraz siedlisk

przyrodniczych, a także ingerencji w gatunki roślin i zwierząt podlegających ochronie, ponieważ nie

167 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

178 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

występują one na terenie przedsięwzięcia i w zasięgu jego bezpośredniego oddziaływania. Teren pod

inwestycje jest już przygotowany technicznie pod realizację zadania (podczas realizacji Terminalu LNG).

Teren inwestycyjny jest zlokalizowany z dala od dobrze wykształconych siedlisk przyrodniczych. Nie

wystąpią również negatywne oddziaływania na obszary Natura 2000 i ich integralność. Przedsięwzięcie

realizowane wewnątrz kompleksu Terminalu LNG nie będzie stanowić również bariery w przemieszczaniu

się zwierząt. Zaplanowano prowadzenie monitoringu przyrodniczego dla Terminalu LNG będzie przez

ok. 4 lata.

W skład Działania 3A.3 wchodzi także inwestycja pn. „Rozbudowa terminalu regazyfikacyjnego

skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu w oparciu o wybudowanie trzeciego zbiornika LNG wraz

z niezbędnymi instalacjami oraz lądowego systemu załadunku LNG na kolej", dla której Regionalny

Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie w dn. 28 grudnia 2018 r. wydał decyzję o środowiskowych

uwarunkowaniach (WONS-OŚ.420.63.2018.EP. 12). Stwierdzono w niej brak potrzeby przeprowadzenia

oceny oddziaływania na środowisko i określono warunki realizacji i eksploatacji inwestycji.

Projektowana inwestycja zlokalizowana będzie w granicach obszaru mającego znaczenie dla Wspólnoty

Wolin i Uznam PLH320019. Należy podkreślić, iż planowane przedsięwzięcie zlokalizowane jest peryferyjnie

względem obszaru Natura 2000, w sąsiedztwie terenów portowych, zatem nie zidentyfikowano

negatywnego oddziaływania inwestycji na ten obszar. Przebieg bocznicy kolejowej pomiędzy ulicą

Barlickiego, a terenem Terminalu wymusza konieczność naruszenia fragmentu siedliska - płatu inicjalnego

stadium borów nadmorskich 2180 o powierzchni ok, 1 000 m2. Jest to stosunkowo młoda fitocenoza

o nieukształtowanej jeszcze roślinności charakterystycznej dla siedliska. Stan siedliska w tym płacie został

oceniony jako U1 (stan niezadawalający). Biorąc pod uwagę wielkość ingerencji, tj. 0,04 % powierzchni

siedliska w skali całego obszaru, jego słaby stan zachowania, brak prawidłowo wykształconej struktury,

izolację płatu, sąsiedztwo silnie zainwestowanych obszarów przemysłowych, wpływ przedsięwzięcia na stan

ochrony siedliska 2180 w obszarze „Wolin i Uznam" można określić jako nieznaczący. Przedsięwzięcie nie

zagrozi trwałości tego siedliska w obszarze Natura 2000 i integralności omawianego obszaru. Decyzja

wskazuje, iż w ramach działań minimalizujących przewidziano: realizację prac pod nadzorem przyrodniczym,

ochronę drzew w sąsiedztwie placu budowy przed zniszczeniami mechanicznymi, wycinkę drzew pozo

okresem lęgowym ptaków, ograniczenie wycinki drzew do niezbędnego minimum wyznaczanego

przebiegiem torowiska z nasypem i niezbędnego terenu przeznaczonego na działania operacyjnei

manewrowe w trakcie budowy. Plac budowy będzie ogrodzony uniemożliwiając niepotrzebną ingerencję

w tereny sąsiednie.

Planowane przedsięwzięcie zlokalizowane będzie w terenie zurbanizowanym i poddanym już znacznej

antropopresji. Przewidziane przez inwestora rozwiązania techniczne, jak i organizacyjne, nie spowodują

zagrożenia dla przedmiotów ochrony ostoi. W związku z powyższym, w ocenie RDOŚ w Szczecinie realizacja

planowanej inwestycji i jej późniejsze funkcjonowanie, nie zagrozi wartościom przyrodniczym

ustanowionym jako przedmioty ochrony we wspomnianym obszarze Natura 2000, jak również nie zagrozi

ich celom ochrony. Realizacja inwestycji nie uszczupli także miejsc dogodnych do bytowania

dla wspomnianych gatunków zwierząt stanowiących przedmioty ochrony ostoi, nie przyczyni się również

do znaczącego ubytku powierzchni cennych siedlisk, a tym samym nie naruszy spójności i integralności

obszarów Natura 2000.

Dla trzeciego elementu rozbudowy terminalu LNG w Świnoujściu, tj. „Budowy infrastruktury przesyłowej

LNG do rozładunku, załadunku i bunkrowania statków w Świnoujściu", wydano w dn. 14 grudnia 2018 r.

decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach (WONS-OŚ.4231.1.2017. AC. 16).

Jak wskazano w raporcie ooś, planowany wariant inwestycyjny zakłada prostopadłe przecięcie pasów

wydmy białej i wydmy szarej, a następnie lokalizację estakady wzdłuż istniejącej drogi. z raportu wynika, że

| 179

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

w związku z realizacją inwestycji nastąpi kolizja z siedliskiem przyrodniczym 1210 na niewielkim odcinku,

gdzie przebiegać będzie droga dojazdowa na pirs. z uwagi na efemeryczny i dynamiczny charakter tego

siedliska, powierzchnię ingerencji można podać jedynie w przybliżeniu jako ok. 200 m2,

co w skali powierzchni siedliska odniesionej do obszaru Natura 2000 Wolin i Uznam wynosi ok. 0,04 %. Stan

zachowania tego siedliska określony w wyniku monitoringu przyrodniczego Terminalu LNG

w Świnoujściu oceniono jako U2 (zły) na całej powierzchni jego występowania i ocena ta nie uległa zmianie

przez cały okres monitoringu, tj. od 2010 r., gdyż brakowało tu charakterystycznej kombinacji gatunków

roślin identyfikujących to siedlisko. Kolizja nastąpi również z siedliskami wydmowymi tj. 2110 i 2120

na powierzchni ok. 600 m2 (w odniesieniu do każdego siedliska) oraz na powierzchni ok. 2500 m2

w odniesieniu do siedliska 2130*, co stanowi odpowiednio 0,012 %, 0,013% i 0,031 % powierzchni siedliska

w obszarze Natura 2000. Jak wynika z istniejących uwarunkowań, brak jest możliwości zrealizowania

przedsięwzięcia bez uszczerbku dla występujących w tym rejonie elementów przyrodniczych. Niemniej

w analizie wariantowej przedstawiono alternatywną trasę projektowanej estakady rurociągów.

z przeprowadzonej analizy wynika, że trasa alternatywna zostałaby przeprowadzona równolegle do linii

brzegowej, w wyniku czego zachowany zostałby las znajdujący się w południowej części terenu

inwestycyjnego (niestanowiący siedliska przyrodniczego), natomiast siedlisko o kodzie 2110 zostałoby

zniszczone w znacznie większym zakresie, tj. na powierzchni 9 600 m2, co stanowiłoby ubytek 0,19 %

powierzchni siedliska w obszarze Natura 2000. z powyższego widać, że wariant inwestycyjny ingeruje

w mniejszym stopniu w siedliska przyrodnicze.

W raporcie wskazano, że w związku z realizacją przedsięwzięcia konieczne jest zlikwidowanie również

stanowisk gatunków, które rosną na łącznej powierzchni zajmującej ok. 6,35 ha powierzchni, tj. na obszarze

lasu przewidzianego do wycinki (ok. 3,75 ha) oraz inicjalnych stadiów nadmorskich wydm białych (ok. 2,6

ha). W związku z powyższym, wraz z siedliskami wydmowymi i leśnymi zniszczeniu ulegnie pewna część

stanowisk chronionych gatunków roślin, mszaków, porostów oraz grzybów, takich jak: wiciokrzew pomorski

Lonicera periclymenum (17 stanowisk), turzyca piaskowa Carex arenaria (17 stanowisk), kruszczyk

rdzawoczerwony Epipactis atrorubens (28 stanowisk), kruszczyk szerokolistny Epipactis helleborine (16

stanowisk), gruszyczka mniejsza Pyrola minor (9 stanowisk), gruszycznik jednokwiatowy Moneses uniflora

(21 stanowisk), chrobotek leśny Cladonia arbuscula (9 stanowisk), chrobotek najeżony Cladonia portentosa

(7 stanowisk), rukwiel nadmorska (14 stanowisk), tajęża jednostronna (4 stanowiska), kocanki piaskowe (1

stanowisko) solanka kolczysta (31 stanowisk), brodawkowiec czysty 7 stanowisk), rokietnik pospolity (22

stanowiska), widłoząb miotłowy (17 stanowisk), widłoząb kędzierzawy (17 stanowisk), gajnik lśniący (1

stanowisko), fałdownik nastroszony (8 stanowisk), bielistka siwa (2 stanowiska). Zniszczeniu ulegną także

stanowiska rzadkiego perzu sitowego Elymys farctus (54 stanowiska) oraz tajęży jednostronnej Goodyeara

repens (4 stanowiska). Kolizja z ww. stanowiskami zachodzi nie tylko w związku z realizacją estakady, lecz

również w związku z koniecznością usytuowania zaplecza budowy w sąsiedztwie falochronu wschodniego.

Art. 33 ustawy o ochronie przyrody wskazuje, iż zabrania się podejmowania działań mogących, osobno lub

w połączeniu z innymi działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000,

w tym w szczególności: pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin

i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000 lub wpłynąć negatywnie na gatunki,

dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, lub pogorszyć integralność obszaru Natura 2000

lub jego powiązania z innymi obszarami. z przeprowadzonej analizy wynika, że realizacja przedsięwzięcia

spowoduje wpływ na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 Wolin i Uznam przyczyniając się

do fragmentacji pewnych siedlisk, jednak w ocenie tutejszego organu nie będzie to oddziaływanie znacząco

180 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne. Powyższe potwierdza skala oddziaływania inwestycji - łącznie zniszczone zostanie ok. 0,096 %

powierzchni siedlisk w skali całego obszaru Natura 2000.

Jak wynika z przedłożonej dokumentacji, spośród zinwentaryzowanych gatunków większość występuje

licznie na obszarach sąsiednich, w związku z czym nie jest uzasadnione podejmowanie wobec nich działań

ochrony czynnej. Niemniej wobec gatunków rzadko spotykanych, o nielicznych stanowiskach,

zaproponowano działania alternatywne ograniczające konieczność likwidacji ich stanowisk. Dotyczy

to tajęży jednostronnej Goodyera repens oraz kruszczyka szerokolistnego Epipactis helleborine. Proponuje

się wykonanie metaplantacji na obszary dogodne siedliskowo położone w sąsiedztwie inwestycji.

Ich lokalizacja zostanie wskazana w ramach prac nadzoru przyrodniczego, natomiast działania związane

z wykonaniem metaplantacji zostaną podjęte przed planowaną wycinką drzew. Podczas prac budowlanych

część stanowisk perzu sitowego może zostać zajęta pod zaplecze budowy. Proponuje się, więc, aby po

zakończeniu budowy i likwidacji zaplecza dokonać wysiedlenia gatunku na dawne stanowiska, korzystając

z zachowanego refugium przy falochronie centralnym. Pozwoli to na szybsze odtworzenie populacji

na całym obszarze. W stosunku do innych gatunków chronionych nie proponuje się działań ochronnych

z uwagi na ich liczne występowanie na obszarach sąsiadujących.

Mimo, iż realizacja przedsięwzięcia nie spowoduje znaczącego negatywnego oddziaływania na obszary

Natura 2000, w celu zachowania różnorodności biologicznej i przywrócenia równowagi przyrodniczej

w granicach terenu inwestycyjnego, w ocenie RDOŚ w Szczecinie zachodzi konieczność wdrożenia działań,

które będą stanowiły rekompensatę i tym samym wyrównanie szkód dokonanych w środowisku przez

realizację przedsięwzięcia, zgodnie z art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony

środowiska (Dz. U. z 2018 r. poz. 799 z późn. zm.). W ramach wspomnianych działań przewiduje się

poprawę stanu siedlisk przyrodniczych o kodzie 2120 i 2130 na powierzchni ok. 8,5 ha poprzez zwalczanie

gatunków inwazyjnych zaburzających naturalny skład fitocenoz tj. wierzba wawrzynkowa Salix daphnoides,

oliwnik wąskolistny Eleagnus angustifolius, czeremcha amerykańska Primus serotina oraz róża

pomarszczona Rosa rugosa. W siedlisku wydmy szarej poza powyżej wymienionymi gatunkami należy

również podjąć działania w celu zwalczania ekspansji sosny zwyczajnej Pinus sihestris. Prace należy wykonać

w kilku nawrotach z uwagi na uwarunkowania biologiczne Salix daphnoides, która wykazuje wyjątkowa

żywotność i łatwość odrastania po wycięciu; po zakończeniu prac i uprzątnięciu powierzchni zasilić

powierzchnię siedliska 2110 nasionami i sadzonkami gatunków właściwych siedlisku, których refugium

zostanie zachowane na obszarze poza terenem prac. W związku z tym należy wykonać metaplantacje perzu

sitowego Elymus farctus metodą rozmnażania wegetatywnego (źródłem sadzonek będą kępy roślin

matecznych zachowane przy falochronie centralnym) oraz dokonać wsiania na rozproszonych

powierzchniach honkenii piaskowej, solanki kolczystej, turzycy piaskowej - gatunków związanych

z siedliskiem inicjalne stadia nadmorskich wydm białych.

Odnosząc się natomiast do oddziaływania przedsięwzięcia na faunę stwierdzoną w miejscu realizacji

przedsięwzięcia i w zasięgu jego oddziaływania, realizacja przedsięwzięcia przyczyni się do zniszczenia

siedlisk objętych ochroną częściową bezkręgowców: biegacza zwężonego Carabus convexus, trzmiela

gajowego Bombus lucorum, trzmiela ziemnego Bombus terrestris, trzmiela kamiennika Bombus lapidarius,

trzmiela łąkowego Bombus pratorum, mrówki czarniawki Formica pratensis oraz mrówki rudnicy Formica

rufa. Wymienione gatunki bezkręgowców nie są zagrożone wyginięciem, a ich krajowe populacje są stabilne

i szeroko rozpowszechnione.

Pod względem biotopów awifauny badany obszar stanowi mozaikę siedlisk, co warunkuje jej skład

i liczebność. dla ptaków istotne są nie tylko wody Morza Bałtyckiego, lecz zarówno część lądowa

przedsięwzięcia, w tym pas wybrzeża z sąsiadującym kompleksem leśnym oraz zarośla krzewów na wydmie.

Na podstawie wykonanej inwentaryzacji oraz dotychczas prowadzonego w tym rejonie monitoringu

| 181

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

przyrodniczego stwierdzono, że obszar planowanej rozbudowy stanowi ważny w skali regionalnej teren

na szlaku migracji ptaków, natomiast dla gatunków lądowych nie stanowi większego znaczenia

w porównaniu do sąsiednich obszarów. Najcenniejsze lokalnie gatunki lęgowe, tj. lerka

i gąsiorek, w sezonie 2017 r. występowały w biotopach suboptymalnych, co wskazuje na duże

zapotrzebowanie na biotopy w lokalnej populacji. Gatunki te notowane są również na innych obszarach

w sąsiedztwie Terminalu. Wraz z wycinką lasu, zniszczeniu ulegną stanowiska lęgowe ptaków, należących

jednak głównie do gatunków średnio licznych i licznych oraz szeroko rozpowszechnionych. Oddziaływanie

związane będzie również z płoszeniem ptaków lęgowych. Gatunki zwierząt zaobserwowane w trakcie

monitoringu przyrodniczego prowadzonego dla Terminalu LNG należały do pospolitych i spotykanych

powszechnie na sąsiednich obszarach. Jak wskazano w raporcie, realizacja planowanej inwestycji będzie

miała niewielki wpływ na gatunki fauny zamieszkujące lub wykorzystujące obszary zadrzewione, ponieważ

w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca realizacji przedsięwzięcia znajdują się kompleksy leśne, które stanowią

również dogodne miejsca bytowania nie tylko dla awifauny, lecz również dla ssaków. Wskazano również, że

gatunki zwierząt zasiedlające obszary wydm i plaży oraz zatrzymujące się na wodzie w okresie migracji,

w okresie budowy mogą na krótko wycofać się lub zmniejszyć liczebność, jednak na etapie eksploatacji, jak

wskazują dotychczasowe doświadczenia z monitoringu przyrodniczego Terminalu, prawdopodobnie

powrócą na te tereny.

W ramach realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia nie będą prowadzone żadne prace budowlane

w części morskiej, zamontowane zostaną jedynie instalacje i urządzenia na obiektach wybudowanych przez

inny podmiot w ramach inwestycji „Budowa stanowiska statkowego do eksportu LNG w porcie

zewnętrznym Świnoujściu", dla której prowadzone jest odrębne postępowanie. W związku z powyższym nie

przewiduje się negatywnego wpływu tej części przedsięwzięcia na organizmy wodne.

Z uwagi na nasycenie terenu inwestycyjnego i jego sąsiedztwa wartościami przyrodniczymi wymagającymi

ochrony, przedsięwzięcie należy realizować pod nadzorem przyrodniczym. Nadzór przyrodniczy obejmować

będzie: szkolenie dla pracowników nadzorujących budowę, wskazania ochronne w trakcie realizacji prac;

kontrolę placów budowy oraz sprawozdania w postaci okresowych raportów z etapów prac budowlanych;

wskazania dla monitoringu i sprawozdania z przeprowadzonego monitoringu; wszelkie działania ochronne

i sprawozdania z przeprowadzonych działań ochronnych. W przypadku rozbieżności pomiędzy wskazaniami

nadzoru przyrodniczego a kierownictwem budowy, ostateczne rozwiązania wypracowywane będą przy

udziale Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Szczecinie i inwestora.

Z uwagi na rozpoznane w granicach i w obrębie terenu inwestycyjnego gatunki zwierząt, w celu

zmniejszenia uszczerbku siedlisk zwierząt zasiedlających ten teren, należy zastosować zasadę oszczędnego

gospodarowania terenem. Oddziaływanie na faunę będzie uzależnione od terminu rozpoczęcia prac

budowlanych. W przypadku rozpoczęcia prac w okresie rozrodczym zwierząt, może dojść do ich płoszenia,

jak również konieczności zniszczenia ich siedlisk, w związku z tym inwestor obowiązany będzie uzyskać

od organu ochrony przyrody decyzje na odstępstwa od zakazów w stosunku do gatunków chronionych,

wydawane w myśl art. 56 ustawy o ochronie przyrody.

Działanie: 3A.5 Budowa pływającego terminalu regazyfikacji LNG (FSRU) w Zatoce Gdańskiej

Projekt Polityki zakłada realizację koncepcji tzw. Bramy Północnej wpisującą się w priorytetową koncepcję

infrastrukturalną Unii Europejskiej, tj. Korytarza Północ-Południe (połączenie gazowe sieci przesyłowych

krajów Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej). w ramach powstania Bramy Północnej zakładane jest

182 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

powstanie inwestycji Baltic Pipe oraz budowa pływającego terminalu regazyfikacji LNG (FSRU)

w Zatoce Gdańskiej.

Rysunek 50. Planowana (prawdopodobna) lokalizacja pływającego terminalu regazyfikacji LNG (FSRU)

w Zatoce Gdańskiej168

W trakcie opracowania prognozy dla projektu PEP2040 inwestycja w Zatoce Gdańskiej pozostaje w fazie

koncepcyjnej – nie można zatem wskazać jej dokładnej lokalizacji oraz określić parametrów technicznych

obiektu, jak również precyzyjnie wskazać oddziaływań na ekosystemy.

Biorąc pod uwagę podobne inwestycje i ich skalę (są to większe statki zakotwiczone do dna morskiego) nie

przewiduje się znaczących oddziaływań w dno morskie, siedliska ptaków w strefie przybrzeżnej oraz ssaków

morskich. Niewątpliwie wzrośnie ruch statków na terenie Zatoki Gdańskiej, jak również na Bałtyku, co może

powodować negatywne oddziaływania związane z płoszeniem ryb, ssaków morskich, ptaków, zawlekania

gatunków obcych i inwazyjnych, a także powodować ryzyko zanieczyszczenia wód oraz sytuacji awaryjnych

i katastrof.

W analizach przestrzennych stwierdzono, iż potencjalnie terminal będzie zlokalizowany na obszarze Natura

2000 Zatoka Pucka PLB220005, w którym przedmiotami ochrony jest 32 gatunki ptaków. Standardowy

Formularz Danych jako średnie zagrożenie dla przedmiotów ochrony podaje kod D03.02 – szlaki żeglugowe.

Powyższe zagrożenie powinno zatem zostać wzięte pod uwagę przy analizie lokalizacji terminalu oraz jego

późniejszego zaopatrywania.

168 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

| 183

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Działanie: 3A.6 Rozbudowa gazowej sieci przesyłowej

− w zachodniej, południowej Polsce – możliwość transportu gazu z terminalu LNG i Baltic Pipe;

oraz

Działanie: 3A.7 Rozbudowa dystrybucji gazowej – redukcja białych plam, wzrost odsetka zgazyfikowanych

gmin z 58% do 61% w 2022 r. poprzez: − wykorzystanie stacji regazyfikacji skroplonego gazu LNG.

Oddziaływania etapu inwestycyjnego będą ściśle zależne od lokalizacji, a także skali i charakteru

poszczególnych projektów. Rozwój sieci energetycznej i w mniejszym stopniu gazowej może wiązać się

z negatywnym oddziaływaniem na roślinność i niektóre gatunki zwierząt. Istotnymi czynnikami, które będą

wpływać na skutki realizacji tego typu projektów, są jednak lokalizacja oraz sposób i termin poprowadzenia

instalacji. W przypadku linii poprowadzonych pod powierzchnią ziemi (gazociągi), negatywne oddziaływania

zarówno na zwierzęta, jak i na rośliny (oraz na integralność obszarów chronionych) będą raczej

krótkotrwałe, występujące w trakcie prac budowlanych i nie powinny być znaczące, jeśli podejmie się środki

zapobiegające zmianom stosunków wodnych. Polityka nie wskazuje dokładnych lokalizacji przebiegu sieci,

więc nie można jednoznacznie wykluczyć kolizji z korytarzami ekologicznymi, obszarami Natura 2000,

a także innymi formami ochrony przyrody. Oddziaływania powinny zostać przeanalizowane na etapie

inwestycyjnym, jednak biorąc pod uwagę charakter działań oraz ich skalę nie należy spodziewać się znacząco

negatywnego oddziaływania na zasoby przyrodnicze, a także integralność obszarów chronionych.

Działanie: 3A.8 Rozbudowa PMG do poziomu całkowitej pojemności ok. 4 mld m3 oraz mocy odbioru gazu

z instalacji magazynowych do poziomu ok. 60 mln m3/dobę (przy pełnym zatłoczeniu PMG) do sezonu

zimowego 2030/2031.

W ramach projektu PEP2040 zaplanowano rozbudowę istniejących magazynów gazu w miejscowościach

Wierzchowice i Mogilno. Negatywne oddziaływania mogą być związane z etapem realizacji – usuwaniem

drzew i krzewów, zajmowaniem powierzchni biologicznie czynnych.

184 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 51. Planowane do rozbudowy Podziemne Magazyny Gazu na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych169

Lokalizacja Wierzchowice

Głównym zadaniem PMG Wierzchowice jest realizowanie procesu zatłaczania i odbioru gazu ziemnego

ze złoża. W procesie eksploatacji w okresie letnim gaz ziemny jest zatłaczany do wyeksploatowanego złoża

Wierzchowice na głębokości około 1 250 m, a w zimowym odbierany i kierowany do celów grzewczych

w gospodarstwach domowych oraz przemyśle.

Magazyny są zlokalizowane w obszarze Natura 2000 Ostoja nad Baryczą PLH020041, a także na terenie

Parku Krajobrazowego Dolina Baryczy, jednak nie jest prognozowany negatywny wpływ, ponieważ

inwestycja będzie przebiegać w okolicy istniejącego magazynu na terenach przekształconych.

Lokalizacja Mogilno

Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu Mogilno zlokalizowany jest w gminach Mogilno oraz Rogowo

w woj. kujawsko – pomorskim. Magazyn jest położony na terenie korytarza ekologicznego Puszcza NoteckaPuszcza Zielonka, jednak ze względu na charakter prac (zbiornik podziemny) oraz biorąc pod uwagę, iż jest

to rozbudowa już istniejącego obiektu nie prognozuje się negatywnego oddziaływania na zasoby

przyrodnicze.

Działanie: 3B.1 Rozbudowa infrastruktury przesyłowej ropy naftowej – budowa drugiej nitki naftowego

rurociągu Pomorskiego.

Projekt zakłada budowę drugiej nitki rurociągu surowcowego na trasie wyznaczonej wzdłuż istniejącej i nitki

Rurociągu Pomorskiego z Bazy w Miszewku Strzałkowskim do Bazy w Gdańsku. Zakłada się,

że rurociąg ma pracować dwukierunkowo, niezależnie od i nitki rurociągu. Według wstępnych szacunków

169 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

| 185

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

parametry techniczne rurociągu pozwolą na przesył na trasie Baza Miszewko Strzałkowskie – Baza Gdańsk

blisko 25 mln ton ropy rocznie. Obecnie prowadzone są prace koncepcyjne nad projektem.

Rysunek 52. Planowana rozbudowa drugiej nitki gazociągu pomorskiego na tle obszarów chronionych

i korytarzy ekologicznych170

Ze względu na rozbudowę rurociągu już istniejącego, nie zakłada się znaczącego negatywnego

oddziaływania na zasoby przyrodnicze i obszary Natura 2000. Potencjalne negatywne oddziaływania

dotyczyć będą etapu budowy, będą krótkotrwałe i związane przede wszystkim z koniecznością usuwania

drzew i krzewów, ewentualnego zajmowania płatów siedlisk i stanowisk roślin chronionych. Wprowadzone

działania minimalizujące (np. przenoszenie okazów roślin w inne dogodne miejsca) mogą znacznie

zrewaloryzować oddziaływania negatywne w trakcie budowy.

Działanie: 3B.2 Rozbudowa infrastruktury przesyłowej paliw ciekłych –przedłużenie rurociągu

paliwowego Płock-Koluszki-Boronów poprzez budowę odcinka Boronów-Trzebinia.

Budowa rurociągu produktowego Boronów – Trzebinia jako strategiczna inwestycja w sektorze naftowym,

realizowana jest w oparciu Ustawę z dnia 22 lutego 2019 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych

inwestycji w sektorze naftowym, która weszła w życie 18 kwietnia 2019 r.

Rurociąg będzie przebiegał na głębokości ok. 1 m pod ziemią (średnica rurociągu – 25 cm) na długości 97

km. Strefa prowadzenia prac oraz zapewniająca bezpieczeństwo dla rurociągu w eksploatacji będzie

wynosić 12 m. z budową rurociągu będzie związane przede wszystkim usuwanie drzew i krzewów, a także

wierzchniej warstwy darni i humusu. Po wykonaniu prac ziemnych będzie możliwość ponownej sukcesji

170 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

186 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

roślin na teren rurociągu, jednak nie będzie możliwości zalesiania tego obszaru oraz porastania rurociągu

przez drzewa.

Rurociąg nie będzie stanowił bariery dla migrujących gatunków zwierząt. Negatywne oddziaływanie

na zwierzęta (w szczególności ptaki), wystąpi wyłącznie na etapie budowy i będzie związane z ewentualnym

płoszeniem.

Rysunek 53. Planowany przebieg rurociągu Boronów – Trzebinia na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych171

Planowany ropociąg będzie przebiegał przez obszary objęte ochroną

•

Korytarz ekologiczny Częstochowa – wschód;

•

Obszary chronionego krajobrazu Otulina Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd i Parku Krajobrazowego

Stawki;

•

Parki Krajobrazowe: Lasy nad Górną Liswartą, Park Krajobrazowy Orlich Gniazd – otulina;

•

Obszar Natura 2000: Łąki Dąbrowskie PLH240041.

W SDF obszaru Natura 2000 Łąki Dąbrowskie PLH240041 brak zagrożenia o kodzie D02.02 (rurociągi),

w związku z czym nie prognozuje się znaczącego negatywnego oddziaływania na przedmioty ochrony

obszaru Natura 2000.

171 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

| 187

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Działanie: 3B.3 Zwiększenie zdolności magazynowej Terminalu Naftowego w Gdańsku oraz bazy

w Górkach do poziomu 1,9 mln m3 w 2020 r.

Negatywne oddziaływanie na różnorodność biologiczną planowanej inwestycji jest potencjalne i dotyczy

ewentualnego wystąpienia sytuacji awaryjnej polegającej na wycieku lub wybuchu w trakcie eksploatacji

zbiorników. W przypadku wystąpienia takich awarii, mogłoby dojść do zanieczyszczenia wód

powierzchniowych i podziemnych, gruntu, powietrza, a także w przypadku wybuchu do skażenia

powierzchniowego roślinności produktami niecałkowitego spalania. Obszar tego rodzaju szczególnego

narażenia nie będzie większy niż 2 –3 km od miejsca pożaru. Inwestycja będzie dotyczyła zwiększenia

pojemności w ramach już istniejących magazynów, które są położone poza obszarami chronionymi. Mając

jednak na uwadze sąsiedztwo obszarów chronionych zakład posiada także w chwili obecnej odpowiednie

procedury zabezpieczające przed sytuacjami niebezpiecznymi, m.in. są to: stosowanie na zbiornikach

magazynowych dachów pływających, monitorowanie poziomu ropy naftowej w zbiornikach (zabezpieczenie

przed przepełnieniem i przelaniem), kontrola stanu dna zbiorników (zabezpiecza przed przenikaniem ropy

naftowej do gruntu i wód gruntowych, wyposażenie zbiorników w stałe urządzenia gaśnicze, opracowanie

właściwych procedur i instrukcji technologicznych.

Rysunek 54. Planowana rozbudowa terminalu naftowego w Gdańsku oraz bazy paliw w Górkach Zachodnich

na tle obszarów chronionych i korytarzy ekologicznych172

172 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

188 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Dla podanej inwestycji Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gdańsku wydał w dn. 25 grudnia

2017 r. decyzję środowiskową: RDOŚ-Gd-WOO.4211.14.2017.MBC.AT.7. Planowana inwestycja od wschodu

graniczy z obszarem Natura 2000 Zatoka Pucka PLB220005, w którym przedmiotami ochrony jest 22 gatunki

ptaków. Zgodnie z raportem oddziaływania na środowisko dla podanej inwestycji, stwierdzono

w odniesieniu do obszarów Natura 2000, iż

•

planowane przedsięwzięcie nie spowoduje zmiany wskaźników stanu ochrony siedlisk

i gatunków do tego stopnia, że miałyby one wpływ na stan ochrony przedmiotów ochrony

w obszarach Natura 2000;

•

planowane działania nie będą powodowały przekształceń siedlisk, a także trwałych bądź okresowych,

pośrednich lub bezpośrednich zagrożeń dla siedlisk i zagrożeń środowiskowych;

•

w związku z realizacją planowanego przedsięwzięcia nie są wymagane specjalne działania

kompensacyjne i ochronne.

Działanie: 5.7 Uruchomienie nowego składowiska odpadów nisko- i średnioaktywnych

Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym zakłada,

iż odpady nisko- i średnioaktywne będą składowane na krajowym składowisku odpadów

promieniotwórczych, jednakże aktualnie eksploatowane składowisko nie pokryje wszystkich potrzeb,

dlatego perspektywicznie uruchomione zostanie nowe składowisko dla odpadów niskoi średnioaktywnych.

Przygotowanie koncepcji zamknięcia i ostateczne zamknięcie Krajowego Składowiska Odpadów

Promieniotwórczych (KSOP) w Różanie

Ewentualne oddziaływania negatywne w trakcie przeprowadzania procesu zamykania KSOP Różan mogą

wiązać się z koniecznością przeniesienia długożyciowych odpadów promieniotwórczych na nowe

składowisko. W takim przypadku rozważać należy wystąpienie ewentualnych awarii w wyniku

rozszczelnienia pojemników i emisji promieniowania jonizującego. Lokalizacja takich zdarzeń jest

niemożliwa do przewidzenia, gdyż może nastąpić na terenie składowiska, jak również w wyniku zdarzeń

losowych w trakcie transportu. W takich przypadkach negatywne oddziaływanie na rośliny i zwierzęta

związane byłoby ze szkodliwym wpływem promieniowania oraz z możliwością skażenia terenu izotopami

promieniotwórczymi. Takie skażenie z jednej strony powodować może gromadzenie szkodliwych izotopów

w tkance roślinnej. Jest również bardzo niebezpieczne dla zwierząt, które takie rośliny spożyją

wprowadzając do organizmu izotopu alfapromieniotwórcze. Zagrożenie takie jest hipotetyczne

i stosowanie dobrze funkcjonujących dotychczas procedur postępowania z odpadami promieniotwórczymi

powinno zminimalizować prawdopodobieństwo wystąpienia do zera.

Po ostatecznym zamknięciu składowiska oddziaływanie na rośliny i zwierzęta może wiązać się z ich niszczącą

działalności na terenie obiektu. Dlatego konieczne będzie odpowiednie zabezpieczenie przed zwierzętami

oraz

stałe

monitorowanie

sukcesji

roślin

na terenie

zamkniętego

składowiska

i przeciwdziałanie temu zjawisku już na etapie pojawiania się roślin pionierskich. Ponieważ rozważana jest

możliwość przykrycia składowiska warstwą ziemi, należy w takim przypadku, odpowiednio zabezpieczyć

komory, w których składowane są odpady promieniotwórcze przed niszczącym działaniem korzeni roślin.

Wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji składowiska odpadów nisko i średnioaktywnych

W Krajowym planie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym nie

wskazano żadnych potencjalnych lokalizacji nowego składowiska (NSPOP). Prognoza dla ww. Planu

| 189

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

wskazuje m.in. kryteria, jakimi należy kierować się w trakcie analiz możliwych lokalizacji. Wśród nich jest

również wymóg eliminacji obszarów cennych przyrodniczo, objętych ochroną prawną oraz korytarzy

ekologicznych. Można zatem domniemywać, że wybór lokalizacji nie będzie powodował degradacji lub

negatywnego oddziaływania na obszary chronione.

Ewentualne oddziaływanie negatywne (zarówno pośrednie jak i bezpośrednie) możliwe jest na etapie

prowadzenia robót budowlanych i będzie typowe, jak w przypadku wszystkich tego rodzaju prac, czyli

•

bezpośrednie niszczenie siedlisk przyrodniczych lub ich fragmentacja,

•

zmiana sposobu wykorzystania przestrzeni przez zwierzęta,

•

konieczność wycinki drzew i krzewów;

•

płoszenie zwierząt w wyniku pracy maszyn budowlanych.

Oddziaływania te w większości mają charakter krótko- i średnioterminowy, a niektóre również

długoterminowy, gdy w wyniku prac powstaje trwała bariera zmieniająca możliwość wykorzystania

przestrzeni przez zwierzęta.

Na etapie eksploatacji planowanych obiektów konieczne jest zapewnienie odpowiedniej ochrony

radiacyjnej poprzez stosowanie odpowiednich procedur postępowania z odpadami promieniotwórczymi,

stosowanie odpowiednich barier, zabezpieczenie przed migracją radionuklidów do wód. Doświadczenia

z kilkudziesięcioletniej eksploatacji KSOP Różan pozwalają stwierdzić, że skuteczne zabezpieczanie jest

możliwe. Zatem głównym zagrożeniem wystąpienia oddziaływań negatywnych jest możliwość wystąpienia

sytuacji awaryjnych, tzw. zdarzeń radiacyjnych.

Podsumowując można stwierdzić, że dla różnorodności biologicznej, roślin i zwierząt działania wskazane

w Planie w większości są neutralne, a ewentualne oddziaływania negatywne mają charakter przejściowy.

Jedynym wyjątkiem jest możliwość wystąpienia awarii, które mogą prowadzić do długotrwałego

negatywnego oddziaływania bezpośredniego i pośredniego173.

Działanie: 5.8 Budowa i uruchomienie bloków jądrowych

− pierwszego bloku jądrowego;

− kolejnych pięciu bloków jądrowych (co dwa lata).

Wybór lokalizacji determinowany jest dostępem do wody chłodzącej, ale także możliwością wyprowadzenia

mocy i wycofaniami innych mocy w poszczególnych częściach kraju. z tego względu główne lokalizacje

budowy bloków jądrowych brane pod uwagę to wybrzeże (Kopalino lub Żarnowiec) i/lub centralna część

Polski (okolice Bełchatowa).

173 Źródło

Prognoza oddziaływania na środowisko Projektu Krajowego planu postępowania

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, Ministerstwo Gospodarki, 2015 r.

190 |

z odpadami

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Wpływ budowy oraz eksploatacji bloków jądrowych w powyższych lokalizacjach został szczegółowo

przeanalizowany w dokumencie: Prognoza oddziaływania na środowisko projektu Programu Polskiej

Energetyki Jądrowej.

Budowa elektrowni jądrowej wiąże się z określonymi uciążliwościami środowiskowymi. Dotyczyć one mogą

oddziaływania tak dużej inwestycji na florę i faunę, a także szerzej na całą różnorodność biologiczną

i obszary sieci Natura 2000. Na obecnym etapie, nie znając dokładnej lokalizacji inwestycji, trudno

przewidzieć jakie konkretnie oddziaływania będą się z nią wiązały. Wszystkie potencjalne lokalizacje

charakteryzują się inną wrażliwością i niewiele jest oddziaływań wspólnych, których wystąpienie

w podobnym zakresie można założyć dla wszystkich proponowanych miejsc.

Dodatkowo każdy etap realizacji inwestycji charakteryzuje się zestawem innych negatywnych oddziaływań,

lub innym ich nasileniem. Inaczej wpływa na szeroko pojętą ochronę przyrody zajętość terenu na etapie

budowy, gdy następuje najsilniejsze przekształcenie zastanego stanu środowiska, inaczej na etapie

eksploatacji, gdy środowisko uległo już przekształceniu i poddawane jest stałym i powtarzalnym

oddziaływaniom inwestycji, a jeszcze inaczej na etapie likwidacji, gdy w przekształcone i wtórnie

ustabilizowane środowisko ponownie wjeżdża ciężki sprzęt budowlany.

Reasumując, nie można przyjąć, że każde zdiagnozowane negatywne oddziaływanie wystąpi w przypadku

realizacji Programu w dowolnej lokalizacji. Diagnozowanie konkretnych, przyporządkowanych

dla wybranych ostatecznie lokalizacji będzie przedmiotem prac na etapie OOŚ.

| 191

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 55. Planowane lokalizacje elektrowni jądrowych na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych174

174 Opracowanie własne na podstawie http://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy oraz Projektu PEP2040

192 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Poszczególne zidentyfikowane oddziaływania na rośliny, zwierzęta, różnorodność biologiczną i obszary sieci

Natura 2000 generowane przez wynikającą z założeń Polityki budowę w Polsce elektrowni jądrowej

w zdecydowanej większości mają szerokie spektrum i pokrywają się. Aby uniknąć powielania

poszczególnych oddziaływań w odniesieniu do zwierząt, roślin, etc., oddziaływania opisano zbiorczo

dla wszystkich istotnych z punktu widzenia ochrony przyrody poziomów, rozdzielając je tylko

na poszczególne etapy realizacji inwestycji

•

etap budowy,

•

etap eksploatacji,

•

etap likwidacji.

Oddziaływania na etapie budowy

Etap budowy, to część procesu realizacji inwestycji generująca najwięcej negatywnych oddziaływań.

dla tego etapu zdiagnozowano następujące działania, które niosą za sobą określone negatywne

oddziaływania na środowisko przyrodnicze

−

−

zajęcie terenu pod stałe i tymczasowe obiekty budowlane, maszyny i urządzenia wykorzystywane

podczas budowy, zajęcie terenu pod obiekty zaplecza budowy, drogi dojazdowe, składowanie

materiałów budowlanych, skutkujące

•

niszczeniem integralności wyznaczonych obszarów lub ich właściwości;

•

utratą lub zmniejszeniem populacji chronionych gatunków roślin i zwierząt z powodu

zniszczenia siedlisk potrzebnych do żerowania, lęgów itp.;

•

bezpośrednią śmiertelnością gatunków zwierząt w wyniku kolizji z budynkami i maszynami

(ptaki, nietoperze);

•

utratą zbiorowisk roślinności;

składowanie odpadów z prac ziemnych i budowy, skutkujące

•

−

−

niszczeniem naturalnych zbiorowisk (na przykład: piaszczystych wydm, przybrzeżnych łąk,

siedlisk dolin rzecznych)

wykorzystywanie wód powierzchniowych naturalnego pochodzenia do wytworzenia betonu, mycia

maszyn i wyposażenia, skutkujące

•

wpływem na jakość wód powierzchniowych i gruntowych, a przez to na siedliska, gatunki

roślin i zwierząt oraz obszary sieci Natura 2000;

•

możliwością zanieczyszczenia lokalnych cieków wodnych i związane z tym zagrożenie

gatunków roślin i zwierząt oraz chronionych obszarów sieci Natura 2000;

•

wpływem na ilość wód powierzchniowych poprzez obniżenie poziomu wód gruntowych

na poziomie lokalnym;

instalowanie infrastruktury do poboru i zrzutu wody chłodzącej, powodujące

| 193

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

−

•

bezpośrednią ingerencję w ekosystemy wodne poprzez naruszenie struktury dna zbiorników

wodnych;

•

pogorszenie warunków życia organizmów wodnych poprzez poruszenie i dyslokację osadów

na organizmy roślinne i zwierzęce;

ruch pojazdów, skutkujący

•

bezpośrednią śmiertelnością zwierząt w wyniku kolizji (ptaki) lub rozjechania

•

płoszeniem zwierząt.

Oddziaływania na etapie eksploatacji

Etap eksploatacji inwestycji, ponieważ jest już etapem stosunkowo stabilnym, jeśli chodzi o realizowane

zadania i ich zakres, generuje stosunkowo mało negatywnych oddziaływań. dla tego etapu zdiagnozowano

następujące działania, które niosą za sobą określone negatywne oddziaływania na środowisko przyrodnicze

−

Zajęcie terenu pod budynek elektrowni i budynki oraz urządzenia towarzyszące, skutkujące

•

−

−

−

−

bezpośrednią śmiertelnością gatunków zwierząt w wyniku kolizji z budynkami i maszynami

(ptaki, nietoperze).

Ruch pojazdów, skutkujący

•

bezpośrednią śmiertelnością zwierząt w wyniku kolizji (ptaki) lub rozjechania;

•

płoszeniem zwierząt;

Zajęcie terenu pod drogi dojazdowe i powierzchnie parkingowe (z utwardzoną powierzchnią),

skutkujące

•

erozją gleby i zmianami w jakości wód - możliwa emisja osadów do wód i zaburzenie

równowagi ekosystemów wodnych;

•

spływem zanieczyszczeń (oleje, smary, etc) do wód gruntowych i powierzchniowych;

•

powodującym pogorszenie stanu zbiorowisk roślinnych, a także warunków bytowania

zwierząt.

Zajęcie terenu pod napowietrzną sieć trakcyjną, powodujące

•

bezpośrednią śmiertelność ptaków i nietoperzy w wyniku kolizji;

•

możliwość wpływu na zmianę szlaku migracji ptaków, przez efekt bariery (liczne, zagęszczone

i przecinające krajobraz linie energetyczne;

Hałas i wibracje z ruchu środków transportu i innych pojazdów, powodujące

•

194 |

zmniejszanie walorów miejsc lęgowych, żerowisk, miejsc odpoczynku (ptaki), czy dróg migracji

dla szeregu gatunków zwierząt;

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

−

•

niepokojenie ryb i ssaków prowadzących wodny i ziemno-wodny tryb życia;

•

niepokojenie zwierząt lądowych zamieszkujących sąsiedztwo inwestycji;

Emisja światła podczas (oświetlenie terenu, oświetlenie maszyn i pojazdów), skutkująca

•

−

−

zakłócaniem środowiska życia zwierząt (polujące nietoperze, odpoczywające ptaki, etc);

Pobór wody do systemu chłodzenia, powodujący

•

bezpośrednią śmiertelność zwierząt w wyniku zassania;

•

zaburzenie równowagi ekosystemów wodnych;

•

podmywanie i lokalne zmiany podłoża powodujące pośrednie oddziaływania na florę i faunę;

Zrzuty ciepłych wód z układów chłodzenia, skutkujące

•

zaburzeniem równowagi ekosystemów wodnych (zmiany liczebności różnych gatunków

w zależności od preferencji środowiskowych);

•

wpływem na zmianę obyczajów wędrówkowych ptaków (możliwość prób zimowania ptaków

wodnych i ryzyko zwiększonej śmiertelności w wypadku gwałtownych zmian pogody).

Oddziaływania na etapie likwidacji

Etap ten wiąże się z koniecznością ponownego przeprowadzenia prac ziemnych, choć ze względu

na zmniejszone już na etapie budowy walory środowiska, skutki jego realizacji są mniejsze. dla etapu

zdiagnozowano następujące działania, które niosą za sobą określone negatywne oddziaływania

na środowisko przyrodnicze

−

Zajęcie terenu pod stałe i tymczasowe obiekty budowlane, maszyny i urządzenia wykorzystywane

podczas likwidacji, zajęcie terenu pod obiekty zaplecza terenu likwidacji, drogi dojazdowe,

składowanie materiałów z rozbiórki, skutkujące

•

−

Składowanie odpadów z prac ziemnych i rozbiórki, skutkujące

•

−

zasiedlaniem składowanych tymczasowo mas ziemnych przez zwierzęta (brzegówki i inne

żyjące w norach) i wynikające z tego zagrożenia gatunków;

Wytwarzanie pyłów podczas działań rozbiórkowych, takich jak: przenoszenie mas ziemnych,

przeładunek osadów i ziemi, rozbiórka obiektów kubaturowych i rozbiórka dróg itp., skutkujące

•

−

bezpośrednią śmiertelnością gatunków zwierząt w wyniku kolizji z budynkami i maszynami

(ptaki, nietoperze)

osadzaniem pyłu negatywnie oddziałującym na rośliny i zwierzęta;

Odwadnianie i spływ powierzchniowy z powodu prac ziemnych i przenoszenia mas ziemnych,

skutkujące

•

możliwym niszczeniem zbiorowisk roślinnych przez spływające z wodą zanieczyszczenia (np.

oleje z maszyn);

| 195

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

−

−

−

Wykorzystywanie wód powierzchniowych

i wyposażenia, skutkujące

−

naturalnego

pochodzenia

do mycia

maszyn

•

wpływem na jakość wód powierzchniowych i gruntowych, a przez to na siedliska, gatunki

roślin i zwierząt oraz obszary sieci Natura 2000;

•

możliwością zanieczyszczenia lokalnych cieków wodnych i związane z tym zagrożenie

gatunków roślin i zwierząt oraz chronionych obszarów sieci Natura 2000;

•

wpływem na ilość wód powierzchniowych poprzez obniżenie poziomu wód gruntowych

na poziomie lokalnym.

Deinstalacja infrastruktury do poboru i zrzutu wody chłodzącej, powodująca

•

bezpośrednią ingerencję w ekosystemy wodne poprzez naruszenie struktury dna zbiorników

wodnych;

•

pogorszenie warunków życia organizmów wodnych poprzez poruszenie i dyslokację osadów

na organizmy roślinne i zwierzęce;

Przypadkowe rozlewanie paliw, ropy, chemikaliów, powodujące

•

−

erozją gleby i zmianami w jakości wód - możliwa emisja osadów do wód i zaburzenie

równowagi ekosystemów wodnych;

zanieczyszczenie wód gruntowych, wód powierzchniowych (pogorszenie jakości wód),

skażenie naturalnych zbiorowisk roślinnych i zatrucie zwierząt lub pogorszenie warunków ich

bytowania poprzez pogorszenie siedlisk;

Ruch pojazdów, skutkujący

•

bezpośrednią śmiertelnością zwierząt w wyniku kolizji (ptaki) lub rozjechania;

•

płoszeniem zwierząt

Hałas i wibracje z prac wybuchowych, rozbiórki budynków, rurociągu do poboru wody chłodzącej,

a także z pracy maszyn budowlanych, środków transportu i innych pojazdów, powodujące

•

zmniejszanie walorów miejsc lęgowych, żerowisk, miejsc odpoczynku (ptaki), czy dróg migracji

dla szeregu gatunków zwierząt niepokojenie ryb i ssaków prowadzących wodny i ziemnowodny tryb życia niepokojenie zwierząt lądowych zamieszkujących sąsiedztwo inwestycji.

Oddziaływanie na obszary Natura 2000 i obszary chronione

Działania związane z budową i eksploatacją elektrowni jądrowych mogą zależnie od wybranych lokalizacji

wpłynąć negatywnie na sieć Natura 2000 w Polsce. Stopień oddziaływania na środowisko konkretnych

wybranych ostatecznie lokalizacji będzie przedmiotem oceny na etapie OOŚ. W niniejszym dokumencie

przeanalizowano, jedynie na podstawie danych literaturowych, potencjalne skutki dla sieci obszarów

Natura 2000 umiejscowienia elektrowni jądrowej w proponowanych lokalizacji.

196 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Proponowana lokalizacja bloku jądrowego w Bełchatowie jest położona poza obszarami Natura 2000 oraz

poza bezpośrednim sąsiedztwem tych obszarów.

Lokalizacja Kopalino

Lokalizacja Lubiatowo-Kopalino położona jest w gminie Choczewo, powiat wejherowski, w województwie

pomorskim. z przeprowadzonych wstępnych analiz wynika, że dzięki położeniu w pobliżu wybrzeża

morskiego i wystarczającym zasobom wodnym możliwy jest do zastosowania w elektrowni otwarty system

wody chłodzącej. Proponowana lokalizacja elektrowni znalazłaby się na terenie Nadmorskiego Obszaru

Chronionego Krajobrazu.

Lokalizacja na granicy ostoi Przybrzeżne Wody Bałtyku PLB990002. W faunie bentosowej dominują drobne

skorupiaki. Rzadko obserwowane są morskie ssaki duże - foki szare Halichoerus grypus i foki obrączkowane

Phoca hispida oraz morświny Phocoena phocoena. Obszar stanowi ostoję ptasią o randze europejskiej.

Kluczowe gatunki ptaków dla obszaru Natura 2000 Przybrzeżne Wody Bałtyku

nur rdzawoszyi Gavia stellata, nur czarnoszyi Gavia arctica, perkoz rogaty Podiceps auritus, lodówka

Clangula hyemalis, markaczka Melanitta nigra, uhla Melanitta fusca, mewa srebrzysta Larus argentatus,

nurzyk Uria aalge i alka Alca torda.

Podobnie jak inne lokalizacje położone na wybrzeżu, lokalizacja wskutek rozbudowy napowietrznych linii

energetycznych oddziaływanie sieci przesyłowych może mieć wpływ na śmiertelność migrujących ptaków.

Lokalizacja potencjalnie negatywnie oddziaływująca na obszar Natura 2000 Przybrzeżne Wody Bałtyku, nie

ingeruje natomiast w sieć korytarzy ekologicznych. Bardziej szczegółowe analizy wpływu inwestycji

na Obszary Natura 2000 należy przeprowadzić na etapie sporządzania Raportu Oddziaływania

na Środowisko dla budowy elektrowni w momencie wybrania danej lokalizacji. Prognoza oddziaływania

na środowisko Programu polskiej energetyki jądrowej wskazuje, iż jeśli byłoby to możliwe należałoby

rozważyć wykluczenie tej lokalizacji ze względu na potencjalne skutki środowiskowe jej realizacji.

W pobliżu proponowanej lokalizacji występują następujące obszary chronione

•

obszary Natura 2000: Lasy Lęborskie PLB220006, Mierzeja Sarbska PLH220018, Białogóra PLH220003,

Jeziora Choczewskie PLH220096;

•

otulina Nadmorskiego Parku Krajobrazowego.

Ze względu na charakter działań na obecnym etapie prognozy nie wskazano negatywnych oddziaływań

na sąsiednie obszary chronione (czego nie można wykluczyć na etapie dokładnych ocen oddziaływania).

Lokalizacja Żarnowiec

Obszar, na którym zlokalizowana ma być proponowana elektrownia w Żarnowcu posiada mocne powiązanie

z krajowym systemem energetycznym. Stacja Elektroenergetyczna 400/110 kV „Żarnowiec” została

zaprojektowana celem przyłączenia do KSE 4 bloków elektrowni szczytowo-pompowej oraz

4 bloków elektrowni jądrowej. Położenie tej lokalizacji jest korzystne także ze względów sieciowych, gdyż

w tym rejonie Polski nie ma (poza ESP „Żarnowiec”) dużej elektrowni systemowej.

Umiejscowienie w strefie wybrzeża oznacza na pewno zwiększone ryzyko konfliktów z ornitofauną – strefa

ta jest bardzo intensywnie użytkowanym korytarzem migracyjnym ptaków. W sąsiadujących z lokalizacją

ostojach ptasich (oddalonych o 9-12 km) stwierdzono gniazdowanie (zależnie od ostoi) od 7 do 10 gatunków

z Załącznika i Dyrektywy Ptasiej (stwierdzono występowanie co najmniej 32 gatunków).

| 197

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kluczowe gatunki ptaków stwierdzone w trzech sąsiadujących z lokalizacją obszarach Natura 2000

łabędź krzykliwy Cygnus cygnus, bocian biały Ciconia ciconia, bocian czarny Ciconia nigra, gągoł Bucephala

clangula, trzmielojad Pernis apivorus, kania czarna Milvus migrans, kania ruda Milvus Milvus, bielik

Haliaeetus albicilla, gadożer Circaetus gallicus, błotniak stawowy Circus aeruginosus, błotniak łąkowy Circus

pygargus, błotniak zbożowy Circus cyaneus, orlik krzykliwy Aquila pomarina, orzeł przedni Aquila

chrysaetos, rybołów Pandion haliaetus, kobczyk Falco vespertinus, sokół wędrowny Falco peregrinus,

jarząbek Bonasa bonasia, żuraw Grus grus, samotnik Tringa ochropus, łęczak Tringa glareola, siniak Columba

oenas, uszatka błotna Asio flammeus, włochatka Aegolius funereus, sóweczka Glaucidium passerinum, lelek

Caprimulgus europaeus, dzięcioł zielony Picus viridis, dzięcioł czarny Dryocopus martius, lerka Lullula

arborea, jarzębatka Sylvia nisoria, muchołówka mała Ficedula parva, gąsiorek Lanius collurio.

Ze względu na odległość (około 9 km) do sąsiadujących ostoi, budowa elektrowni nie powinna mieć

znaczącego wpływu na populacje gniazdujących tam ptaków (choć wpływu takiego nie można wykluczyć

i powinno to być elementem szczegółowych badań w przypadku wyboru tej lokalizacji), jednak związana

z elektrownią rozbudowa sieci przesyłowych stanowić może poważne zagrożenie dla migrujących

w okolicy ptaków – jest to ryzyko szczególnie realne wobec stwierdzonych na migracji liczebności żurawi.

ze względu na otoczenie obszarami Natura 2000 lokalizacji ewentualnej elektrowni, rozbudowa

napowietrznych linii energetycznych może także wpłynąć na ptaki lęgowe tych obszarów.

Ewentualny zrzut podgrzanej wody może zaburzyć równowagę ekosystemu wodnego (bezkręgowce, ryby)

doprowadzając do eutrofizacji wód. Jezioro Żarnowieckie może stać się w trakcie ostrzejszych zim miejscem

koncentracji ptaków, co często obserwowane jest w sąsiedztwie zakładów oddających do środowiska

podgrzaną wodę. Trudno jednoznacznie rozstrzygnąć, czy oddziaływanie takie ma pozytywne, czy

negatywne skutki środowiskowe.

6.1 Zapewnienie warunków osiągnięcia 15% w 2020 r. i 23% w 2030 r. udziału OZE w finalnym zużyciu

energii brutto, w tym

- w ciepłownictwie i chłodnictwie – rocznego przyrostu udziału OZE o 1-1,3 pkt. proc. rocznie,

- w elektroenergetyce – wzrostu udziału OZE w wytwarzaniu energii elektrycznej, zwłaszcza po 2022 r. (ze

względu na wzrost opłacalności wykorzystania niektórych technologii),

- w transporcie – osiągniecia 10% udziału OZE w 2020 r. oraz 14% w 2030 r., w tym wzrost wykorzystania

biopaliw zaawansowanych (zadania realizowane także w ramach kierunków 2, 4 i 7)

Produkcja energii z odnawialnych źródeł w największym stopniu może oddziaływać na środowisko

w przypadku energetyki wiatrowej, budowy farm fotowoltaicznych o znacznych powierzchniach, budowie

hydroelektrowni, a także produkcji biomasy. Farmy wiatrowe stanowią poważne zagrożenie dla wielu

gatunków ptaków oraz nietoperzy. Inwestycje polegające na instalowaniu turbin wiatrowych powinny być

lokalizowane tak, aby nie kolidowały ze szlakami migracji ptaków ani nie wpływały długotrwale

niekorzystnie na inne gatunki lub siedliska.

Produkcja biomasy może przyczyniać się do rozprzestrzeniania obcych gatunków inwazyjnych na tereny

cenne przyrodniczo, zmieniając niekorzystnie skład gatunkowy ekosystemów.

198 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Budowa nowych obiektów tj. farmy fotowoltaiczne wiąże się z zajęciem terenu, co również może

niekorzystnie oddziaływać na istniejące tam siedliska oraz gatunki zwierząt (np. poprzez osuszanie terenu

pod budowę, wycinkę drzew, krzewów).

Rozwój energetyki wodnej może doprowadzać do niekorzystnych zmian w obrębie koryta rzeki i dolinie

rzecznej, w tym na zwierzęta, rośliny, bioróżnorodność oraz integralność obszarów cennych przyrodniczo.

Zmiany dotyczą przekształceń środowiska fizycznego rzek i dolin, zwłaszcza stosunków wodnych, których

wahania lub stałe zmiany wpływają bezpośrednio na warunki życia roślin i zwierząt.

Ich funkcjonowanie wiąże się z zapewnieniem stałego wysokiego poziomu wody powyżej budowli,

co wpływa podwyższenie poziomu wód w rzece i poziomu wód gruntowych (powyżej stopnia). z kolei

na dolnym poziomie może zachodzić erozja denna powodująca spadek poziomu wód w rzece i wód

gruntowych w dolinie, czego konsekwencją jest przesuszenie doliny, zamieranie starszych drzew oraz

ustępowanie lasów łęgowych. Energetyka wodna wpływa również niekorzystnie na gatunki ryb oraz ich

możliwości rozrodu, a także migracji i żerowania. Należy zatem zachować szczególne względy przy

planowaniu powyższych instalacji oraz zapewnić odpowiednie warunki migracji i rozrodu dla zwierząt.

Projekt PEP2040 zakłada także realizację inwestycji w zakresie rozwoju energetyki prosumenckiej, głównie

w postaci montażu ogniw fotowoltaicznych na dachach indywidualnych budynków mieszkalnych.

Oddziaływanie pojedynczych inwestycji nie będzie znaczące, jednak w przypadku, kiedy dotyczyć będzie ono

większości mieszkańców danego terenu, może istotnie osłabić miejscową populację ptaków

i nietoperzy, które gniazdują lub hibernują na strychach, czy pod dachami budynków. z tego względu należy

w trakcie montażu paneli fotowoltaicznych zachować ostrożność i mieć na względzie sezony hibernacji,

rozrodu i gniazdowania stwierdzonych w danej lokalizacji ptaków i nietoperzy.

4.4.3.

Oddziaływania na ludzi

Realizacja przewidzianych w PEP2040 kierunków oraz działań wpływa na ludzi, ich zdrowie i jakość życia.

Człowiek jest częścią środowiska, silnie na nie oddziałuje, ale również jest od niego w wysokim stopniu

uzależniony. W większości wypadków, gdy presja na inne komponenty środowiska maleje, również

pośrednio występuje pozytywne oddziaływanie na ludzi. Natomiast, gdy rośnie presja na środowisko,

pojawia się również negatywne oddziaływanie na ludzi. Człowiek w różnym stopniu uzależniony jest

od poszczególnych komponentów środowiska. Odporność ludzi na zaburzenia w środowisku ma charakter

osobniczy, zależny od komponentu środowiska i często subiektywny. Zwykle najsilniej odczuwamy zmiany

jakości powietrza oraz wody. W zależności od tempa zmian (pogarszania stanu) oddziaływanie to jest

zauważalne szybko lub jest odroczone w czasie. Może powodować zaburzenia funkcjonowania organizmu

lub wywoływać choroby. Możliwe jest również, że presja wywierana na środowisko powoduje mniej

zauważalne oddziaływanie na ludzi – wywołuje stres, którego podłożem mogą być np. przybywanie

w hałasie, odczuwanie wibracji, zaburzania przestrzeni, brak dostępności do terenów rekreacyjnych i wiele

innych. Dlatego oddziaływanie na człowieka jest sumą ważoną oddziaływań na inne komponenty

środowiska.

Oddziaływanie PEP2040 na ludzi będzie miało głównie charakter lokalny, w otoczeniu miejsca budowy

i eksploatacji obiektów infrastruktury energetycznej, ale uwzględnić także trzeba możliwe oddziaływania

na dalsze odległości oraz oddziaływania pośrednie.

Wszystkie przedsięwzięcia, które będą realizowane w ramach PEP2040 będą miały podobne oddziaływania

na ludzi w okresie budowy, skala ich zależna będzie jednak od wielkości budowy i położenia. Oddziaływania

procesu budowlanego związane są z utrudnieniami w trakcie prowadzenia robót budowlanych, emisją

hałasu, zanieczyszczeń i wibracji.

| 199

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Uciążliwość hałasowa ma zwykle charakter krótkoterminowy i jest zróżnicowana pod względem

intensywności. Tego rodzaju oddziaływania powinny być dokładnie analizowane w ramach procedury oceny

oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, szczególnie w sytuacji, gdy w sąsiedztwie budowanego lub

modernizowanego obiektu znajdują się osiedla mieszkaniowe bądź budynki użyteczności publicznej. Należy

brać pod uwagę również uciążliwości pośrednie, związane ze wzrostem intensywności transportu

samochodowego podczas budowy. W razie potrzeby należy stosować tymczasowe ekrany akustyczne.

Należy również zwracać uwagę na odpowiednie zabezpieczenia przeciwhałasowe pracowników

realizujących zadania inwestycyjne zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie. W większości

przypadków prace budowlane związane są także z tymczasowym pogorszeniem jakości powietrza –

wzrostem zapylenia oraz podwyższonym stężeniem zanieczyszczeń pochodzących ze spalania paliw

w maszynach budowlanych i pojazdach. Konsekwentne stosowanie hermetyzacji oraz technik

przeciwpyłowych (np. zraszania) powinno być regułą w przypadku, gdy budowany obiekt znajduje się

w sąsiedztwie stref mieszkaniowo-usługowych.

W trakcie eksploatacji (po zrealizowaniu) działań o charakterze inwestycyjnym potencjalne negatywne

oddziaływania związane są głównie z

•

emisją zanieczyszczeń do powietrza i hałasu z nowych lub rozbudowanych obiektów, z czym pośrednio

związany jest wpływ na zdrowie,

•

ewentualną utratą walorów turystycznych,

•

utratą wartości obiektów zlokalizowanych w pobliżu zrealizowanych przedsięwzięć,

•

oddziaływaniem psychicznym.

Szczególnie istotne dla ludzi są oddziaływania zanieczyszczeń powietrza bowiem wpływają na zdrowie oraz

długość życia. do zanieczyszczeń powietrza związanych ze spalaniem paliw należą przede wszystkim

dwutlenek siarki (SO2), tlenki azotu (NOx), pyły (PM10 i PM2,5), benzo(a)piren (BaP) oraz ozon, który powstaje

z tzw. prekursorów ozonu (m.in.: NMLZO i NOx) na skutek przemian fotochemicznych. Jak podano wyżej

w podrozdziale 3.1, na dużej części obszaru Polski normy (Światowej Organizacji Zdrowia, oraz Polski/UE)

w zakresie tych zanieczyszczeń są przekroczone. Najbardziej niebezpieczne dla zdrowia są drobne pyły

PM2,5, które, ze względu na małą średnicę <2,5 μm mogą przenikac do płuc i krwi wywołując choroby płucne

(np. astme), kardiologiczne (zawały serca, udary) oraz inne. Statystyka wykazuje, że największa śmiertelność

występuje w okresach największego zanieczyszczenia powietrza. Zanieczyszczenia powietrza są też

rakotwórcze, a szczególnie B(a)P. Trzeba zaznaczyć, że największy wpływ na lokalne zanieczyszczenie

powietrza ma tzw. niska emisja wynikająca ze spalania paliw dla celów ogrzewania, jak również z transportu

na obszarach zurbanizowanych. Wdrożenie działań przewidzianych w PEP2040, jak np. w ciepłownictwie

ograniczy negatywne oddziaływanie niskiej emisji energetyki na ludzi.

Szczegółowo oddziaływania na ludzi przedsięwzięć, które mogą być realizowane w ramach PEP2040, a które

mogą znacząco oddziaływać na środowisko zostały przedstawione niżej.

Modernizacja kopalń węgla kamiennego i brunatnego (Kierunek 1 – Efektywne wykorzystanie własnych

zasobów energetycznych) oraz projekty z zakresu modernizacji elektrowni i ciepłowni (Kierunek 2A

Rozbudowa infrastruktury wytwórczej energii elektrycznej) nie powinny powodować pogorszenia

oddziaływania akustycznego w porównaniu do obecnie istniejących obiektów. Należy raczej spodziewać się

poprawy klimatu akustycznego ze względu na przestrzeganie przepisów prawa oraz zasad najlepszej

200 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

dostępnej techniki w dziedzinie ochrony przeciwhałasowej. Projekty modernizacyjne powinny wpłynąć

również na poprawę jakości powietrza w otoczeniu obiektów energetycznych.

Natomiast budowa nowych obiektów spowoduje lokalne pogorszenie klimatu akustycznego szczególnie

w otoczeniu nowych odkrywek węgla brunatnego, nowych kopalni węgla kamiennego oraz nowych

elektrowni i elektrociepłowni. Pośrednio, wobec wykorzystania nowych zasobów oraz powstania nowych

elektrowni i elektrociepłowni występować będzie generalnie negatywny wpływ na jakość powietrza oraz

na zdrowie, ale mniejszy niż w przypadku aktualnie eksploatowanych mocy wytwórczych. w szczególności

w przypadku elektrowni i ciepłowni opalanych węglem należy szczegółowo analizować, w ramach oceny

oddziaływania na środowisko, spodziewany wzrost poziomu zanieczyszczenia powietrza w otoczeniu

projektowanych obiektów. Należy również pamiętać o znaczących ilościach metali ciężkich (w tym rtęci)

uwalnianych do środowiska w przypadku utrzymywania wysokiego udziału węgla w krajowym bilansie

energetycznym. Ponadto, w przypadku wykorzystywania nowych odkrywek czy modernizacji istniejących

obiektów, należy wziąć pod uwagę możliwość wystąpienia problemów z wywłaszczeniami gruntów

i konfliktów społecznych z tym związanych.

Badania i wykorzystanie nowych źródeł gazu i ropy naftowej oddziaływać będą również lokalnie pod

względem emisji hałasu i niewielkiej emisji zanieczyszczeń powietrza. Wyjątkiem będą natomiast badania

oraz wydobycie gazu ze źródeł niekonwencjonalnych, szczególnie w przypadku szczelinowania, z czym

związane mogą być wstrząsy. Natomiast, o ile wzrost wydobycia gazu wpływać może pośrednio, pozytywnie

na ograniczenie zanieczyszczenia powietrza poprzez eliminacje wykorzystywania węgla np. do celów

ogrzewania, to zwiększenie wydobycia ropy naftowej może oddziaływać przeciwnie w zakresie jej

wykorzystania do transportu, z czym wiąże się emisja zanieczyszczeń powietrza.

Projekty z zakresu infrastruktury przesyłowej (Kierunek 2B – Rozbudowa elektroenergetycznej

infrastruktury sieciowej, Kierunek 3A – Dywersyfikacja dostaw gazu oraz rozbudowa infrastruktury

gazowej oraz Kierunek 3B– Dywersyfikacja dostaw ropy oraz rozbudowa infrastruktury ropy i paliw

ciekłych) nie powinny znacząco oddziaływać na ludzi. Wszystkie działania w tym zakresie wpłyną

na podniesienie efektywności gospodarowania zasobami, a więc przyczynią się pośrednio do zmniejszenia

emisji zanieczyszczeń do powietrza, a tym samym zredukowania negatywnych oddziaływań na zdrowie

ludności. Ponadto wpłyną pozytywnie na zapewnienie dostaw energii i bezpieczeństwo tych dostaw.

Największe, oddziaływania mogą być związane z rozbudową Terminalu LNG w Świnoujściu, rozbudową

Terminalu Naftowego w Gdańsku i Bazy w Górkach, budową Terminalu pływającego w Zatoce Gdańskiej

(wraz z obiektami towarzyszącymi), budową podziemnych magazynów gazu, oraz rozbudową, modernizacją

i budową stacji elektroenergetycznych. Oddziaływania te będą miały ograniczony zasięg i dotyczyć będą,

przede wszystkim, zatrudnionych pracowników. Wyjątkiem będą obiekty zlokalizowane w pobliżu

zabudowy mieszkaniowej. Dlatego zagadnienie to trzeba wziąć pod uwagę przy konkretnym projektowaniu

poszczególnych obiektów i w ich ocenie oddziaływania na środowisko.

Odnośnie oddziaływań promieniowania elektromagnetycznego sieci i stacji elektroenergetycznych ocenia

się, że podwyższone promieniowanie występować będzie głównie w granicach proponowanych

przedsięwzięć, gdzie obecność ludzi jest czasowo ograniczona. Ponieważ dla każdego projektu stacji i linii

wysokiego napięcia mogą powstawać, w zależności od charakterystyki obiektu, specyficzne zasięgi tych pól,

zaleca się przy ich projektowaniu określać obszary, na których mogą powstawać przekroczenia norm

i na których powinny być wprowadzone ograniczenia co do zabudowy mieszkaniowej. Zgodnie z obecnym

stanem wiedzy ryzyko zdrowotne, wynikające z ekspozycji ludności w granicach norm jest tylko

hipotetyczne lub w najgorszym przypadku znikome. Poza zagadnieniem wpływu pól elektromagnetycznych

na zdrowie mogą one powodować zakłócenia radioelektryczne, ale ocenia się, że będą one występowały

tylko w bezpośredniej bliskości obiektów.

| 201

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Budowa elektrowni jądrowych (Kierunek 5 – Wdrożenie energetyki jądrowej) jest w Polsce

przedsięwzięciem nowym. Powstaje w związku z tym pytanie o przewidywany wzrost poziomu

promieniowania jonizującego w środowisku, związany z tym przedsięwzięciem. Szczegółową analizę tego

zagadnienia zawarto w Prognozie oddziaływania na środowisko programu polskiej energetyki jądrowej 175.

W dokumencie tym zaprezentowano dane wskazujące, że dawki roczne promieniowania powodowane

podczas normalnej eksploatacji reaktorów typu EPR, AP1000 i ESBWR (rozpatrywanych do zastosowania

w polskich elektrowniach jądrowych) w odległości 800 m od reaktora są niższe od wartości dopuszczalnej

wynoszącej 0,3 mSv/rok). Dawki promieniowania powodowane przez normalną eksploatację reaktorów są

niższe od dawek naturalnych występujących na przeważającym obszarze kraju.

Dokument analizuje również ryzyko wystąpienia stanów awaryjnych oraz ich konsekwencje z punktu

widzenia uwolnienia substancji radioaktywnych. Podkreśla się, że częstość awarii dla reaktorów III generacji

jest niezwykle niska i mieści się w przedziale 10-8-10-7/reaktoro-rok. Nawet w przypadku ciężkiej awarii

emisje substancji radioaktywnych z reaktorów III generacji są ograniczone dzięki zastosowaniu rozwiązań

technicznych i wbudowanych zabezpieczeń gwarantujących, że nie wystąpi długotrwałe ani duże zagrożenie

dla okolicznej ludności.

Należy podkreślić, że od czasu wykonania ww. Prognozy oddziaływania na środowisko Programu polskiej

energetyki jądrowej i dodatkowych negatywnych doświadczeń związanych z awariami w elektrowniach

jądrowych podjęto działania, które podniosły poziom bezpieczeństwa tych elektrowni w stosunku

do poziomu przedstawionego w Prognozie.

W zakresie odpadów radioaktywnych sformułowane jest zapewnienie, że odpady radioaktywne będą

wywożone transportem kolejowym lub samochodowym tylko w ostatecznym opakowaniu, spełniającym

wymagania dozoru jądrowego. Zagadnienia składowania odpadów radioaktywnych zostały

przeanalizowane w ramach Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym

paliwem jądrowym, do którego wykonana została ocena strategiczna.

Zwrócić też trzeba uwagę na negatywne psychologiczne oddziaływanie energetyki jądrowej na ludzi

w związku z możliwością wystąpienia poważnej awarii jądrowej. Zagadnienie to zostało szczegółowo

przedstawione w Prognozie oddziaływania na środowisko PPEJ.

Energetyka odnawialna (Kierunek 6 – Rozwój odnawialnych źródeł energii) będzie rozwijana poprzez

wykorzystanie energii wiatru na morzu i lądzie, energii wód, energii słońca w postaci ogniw

fotowoltaicznych i wodnych paneli słonecznych, geotermalnej i biomasy. Generalnie ocenić należy, że

wykorzystanie OZE będzie miało pozytywny, pośredni wpływ na ludzi wynikający z zastępowania energii

pochodzącej ze źródeł kopalnych, z czym związana jest emisja zanieczyszczeń powietrza i jej negatywne

oddziaływanie na zdrowie ludzi.

Wykorzystanie OZE związane jest z budową lub instalacją różnorodnych obiektów i instalacji. Odróżnić przy

tym należy instalacje prosumentów, których oddziaływania negatywne są znikome, od obiektów dużej skali

dostarczających energie elektryczną i cieplną do sieci centralnych lub lokalnych. W tym zakresie

oddziaływania będą zależne od rodzaju i wielkości inwestycji. Niżej skupiono się, przede wszystkim

175 Prognoza oddziaływania na środowisko Programu polskiej energetyki jądrowej, Fundeko 2010

202 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

na przedsięwzięciach

na środowisko.

większych, klasyfikujących się do grupy mogących znacząco oddziaływać

Farmy wiatrowe na lądzie mogą wpływać negatywnie na ludzi poprzez emisje hałasu, choć istniejące

przepisy, dotyczące odległości od zabudowy, wydaje się, że zagrożenia w tym zakresie eliminują. Wpływają

też na odczucia estetyczne w postaci zaburzenia krajobrazu. Podobnie energetyka wiatrowa na morzu może

zakłócać krajobraz oraz stwarzać niebezpieczeństwo dla żeglugi.

W przypadku wykorzystania energii wód, związana z tym budowa zbiorników wodnych może być korzystna

dla ludzi z punktu widzenia tworzenia nowych miejsc rekreacji, niemniej może być też związana

z problemami wykupu gruntów i powstającymi z tego powodu konfliktami społecznymi.

Wykorzystanie energii słońca w postaci dużych farm nie powinno, generalnie wpływać negatywnie na ludzi

poza zajęciem terenu i zmianą jego użytkowania.

Wykorzystanie biomasy może pośrednio, negatywnie oddziaływać na ludzi poprzez emisję zanieczyszczeń

powietrza i związany z tym wpływ na zdrowie. Również w przypadku wykorzystywania upraw

energetycznych może wystąpić negatywne oddziaływania związane zajęciem terenów pod uprawę

i wprowadzaniem intensywnej gospodarki rolnej na tych terenach.

Oddziaływania w zakresie wykorzystania geotermii generalnie będą korzystne dla ludzi z powodu

ograniczenia wykorzystywania paliw kopalnych, co opisano wyżej oraz podniesienia komfortu cieplnego

w przypadku ich wykorzystania do ogrzewania.

Dla pełnego wykorzystania energii z OZE, a szczególnie tych pogodowo zależnych celowe jest wykorzystanie

magazynów energii elektrycznej i cieplnej. Magazyny energii cieplnej będą miały znikome oddziaływanie

lokalne. Magazyny energii cieplnej związane będą z budową zbiorników, które też nie będą miały

znaczącego oddziaływania na ludzi.

W ramach tego kierunku przewiduje się też budowę zakładów termicznego przekształcania odpadów.

Oddziaływania na ludzi tego typu obiektów będą podobne do budowy elektrowni i elektrociepłowni. Oprócz

emisji do powietrza substancji charakterystycznych dla procesu termicznego przekształcania odpadów

należy zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia uciążliwości zapachowej w otoczeniu spalarni oraz

na drogach dojazdowych w przypadku transportu samochodowego odpadów komunalnych. Zwiększone

natężenie ruchu pojazdów dostarczających odpady powoduje również wzrost uciążliwości hałasowej.

Kierunki: 7 Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji oraz 8 poprawa efektywności energetycznej energetycznej

będą pozytywnie oddziaływać na ludzi bowiem generalnie wpływać będą na poprawę jakości powietrza,

a także kofortu cieplnego. Wiazać to się będzie z obejmowaniem zasięgiem sieci ciepłowniczych coraz

większych obszarów i z tym zwiazaną eliminacja systemów indywidualnego ogrzewania oraz

przechodzeniem systemów ciepłowniczych na t. zw. systemy efektywne energetycznie z udziałem 50% OZE.

Rozwój kogeneracji wpłynie zdecydowanie na podnoszenie sprawności wytwarzania energii cieplnej

i elektrycznej, z czym wiazać będzie się mniejsze zużycie paliw z czego wynikać będzie zmniejszenie emisji

zanieczyszczeń powietrza.

Podobnie oddziaływać będą działania w zakresie podniesienia efektywności energetycznej. Podkreślenia

wymaga, że w zakresie podnoszenia efektywności energetycznej budynków efektem dodatkowym będzie

podwyższenie komfortu w termomodernizowanych lokalach, bo często z takimi działaniami

przeprowadzana jest kompleksowa modernizacja budynku.

| 203

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

4.4.4.

Oddziaływania na wody

Większość działań realizowanych w ramach PEP2040 będzie oddziaływać na zasoby wodne, ich jakość oraz

gospodarowanie nimi w zróżnicowany sposób i o różnym zasięgu. Część oddziaływań będzie mieć charakter

przejściowy lub odwracalny. Niektóre z oddziaływań będą mieć złożony, niekiedy nieodwracalny wpływ

na dostępność zasobów wodnych oraz funkcjonowanie ekosystemów zależnych od wody. Różne będą

oddziaływania związane z fazą realizacji konkretnych przedsięwzięć inwestycyjnych, a inne będą wynikiem

ich długoletniej eksploatacji. Duże znaczenie ma skumulowane oddziaływanie nachodzących na siebie

przedsięwzięć oraz zastosowanie odpowiednich sposobów ograniczania negatywnych oddziaływań.

W wyniku realizacji zaplanowanych działań mogą wystąpić wszelkiego rodzaju awarie eksploatowanych

urządzeń i instalacji, wycieki, spływy powierzchniowe z terenów utwardzonych, czy też nieprawidłowe

zarządzanie projektami inwestycyjnymi.

W okresie budowy większość przedsięwzięć objętych PEP2040 będzie miała podobny charakter

oddziaływania na wody. Będą to oddziaływania przejściowe związane z wykopami i zakłóceniem stosunków

wód powierzchniowych i podziemnych (czasowe odwodnienia), prowadzeniem prac budowlanych

i możliwością zanieczyszczenia wód przez zanieczyszczenia powierzchniowe, osady i substancje

ropopochodne w przypadku awarii sprzętu budowlanego.

Bardziej znaczące będą oddziaływania w trakcie budowy odkrywek węgla brunatnego (głębokie wykopy

i związane z tym odwodnienia dużych obszarów), kopalni węgla kamiennego i eksploatacji złóż gazu oraz

ropy (zakłócenie stosunków wodnych), geotermii i budowy elektrowni jądrowych (wraz z obiektami

chłodzenia) oraz rozbudowy podziemnych magazynów gazu.

Szczególne oddziaływania w trakcie budowy będą związane z realizacją przedsięwzięć na wodach morskich

i w strefie przybrzeżnej. Dotyczyć to będzie realizacji: rozbudowy gazociągu Baltic Pipe, Terminalu LNG

w Świnoujściu, rozbudowy Terminalu Naftowego w Gdańsku, pływającego terminalu w Zatoce Gdańskiej,

budowy elektrowni jądrowej w przypadku wykorzystania do chłodzenia wód morskich lub jezior i budowy

farm wiatrowych na morzu.

W przypadku budowy tych obiektów mogą wystąpić następujące zakłócenia środowiska wodnego

•

okresowo wzrosnąć może ilość zawiesin oraz substancji biogenicznych oraz materii organicznej,

•

wystąpić mętność i spadek przeźroczystości,

•

nastąpić pogorszenie warunków tlenowych wody w rejonie prowadzonych prac.

Szczególne zagrożenia w trakcie budowy obiektów na morzu (wiatraków, Baltic Pipe, terminalu pływającego

LNG) może stanowić natrafienie na niezidentyfikowane niewypały i pojemniki z gazami bojowymi, które

mogą znajdować się na dnie od czasów II Wojny Światowej.

Oddziaływania projektów przewidzianych w PEP2040 przedstawiono niżej.

Kierunek 1 - Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych wiąże się z uruchomieniem

nowych złóż węgla kamiennego oraz węgla brunatnego lub jednoczesnej intensyfikacji i rozwoju wydobycia

z dotychczas eksploatowanych obiektów kopalnianych. Związane to jest z pogłębieniem i rozszerzeniem

zasięgu zakłóceń stosunków wodnych w znacznym promieniu od kopalni węgla kamiennego

i odkrywkowych kopalni węgla brunatnego oraz dostępności zasobów wodnych dla innych podmiotów.

204 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Obok niekorzystnych zjawisk przesuszenia gruntów, lejów depresyjnych o zasięgu wielu kilometrów

występować będą różnego rodzaju nieodwracalne zmiany stosunków wodnych, których skutkiem mogą być

przekształcenia ekosystemów od wody zależnych np. bagien, terenów podmokłych, torfowisk itp.

W PEP2040 przewidziano otwarcie nowych odkrywek węgla brunatnego: Złoczew, Ościsłowo, a w dalszej

kolejności Gubin. Żaden z tych projektów nie otrzymał jeszcze decyzji środowiskowej. dla odkrywek Złoczew

i Ościsłowo powodem jest zidentyfikowanie znaczących oddziaływań m.in. na środowisko wodne, o czym

mowa w podrozdziale 4.4.2.

Innym zjawiskiem towarzyszącym odwodnieniom z eksploatowanych oraz nowo budowanych kopalni

węgla, będzie odprowadzanie wód kopalnianych do wód powierzchniowych – rzek, kanałów, jezior,

zbiorników. Poza przekształcaniem układów hydrograficznych i zmianą stosunków wodnych na znacznych

obszarach, może to skutkować pogorszeniem jakości zasobów wodnych w skali zlewni, a nawet części

dorzecza, poprzez zrzuty wód zmineralizowanych, zasolonych oraz zanieczyszczonych. Może też następować

kumulacja oddziaływań w wyniku zrzutu wód zanieczyszczonych z innych źródeł.

Niektóre obiekty pokopalniane – wyrobiska kopalń odkrywkowych lub tereny osiadające w wyniku szkód

górniczych, po zakończeniu eksploatacji zasobów węgla mogą zostać przekształcone w sztuczne zbiorniki

wodne.

Odmienne oddziaływania będą miały działania związane z badaniami i wykorzystaniem złóż gazu i ropy.

Dotyczyć one będą, przede wszystkim, zakłócenia stosunków wód podziemnych. W przypadku badań

i wykorzystania niekonwencjonalnych złóż gazu, a szczególnie z użyciem szczelinowania, dochodzić może

do pogłębienia deficytu wód na znacznych obszarach związanych z dużym na nie zapotrzebowaniem

do szczelinowania oraz do zanieczyszczenia wód, przez środki użyte do szczelinowania.

W ramach Kierunku 2A – Rozbudowa struktury wytwórczej energii elektrycznej przewidziana jest

modernizacja i budowa elektrowni i elektrociepłowni. Główne oddziaływania tej grupy przedsięwzięć

związane będzie z zapotrzebowaniem na wody chłodnicze oraz zrzutem wód podgrzanych, co z jednej

strony pogłębiać będzie deficyt wód, a z drugiej podniesienie temperatury wód odbiorników zakłócać

będzie środowisko wodne ze znaczącym wpływem na występujące w nim ekosystemy. Może też nastąpić

kumulacja oddziaływań w przypadku korzystania z tych źródeł przez inne przedsięwzięcia wodo-chłonne.

Ponadto, pośrednio z elektrowniami wykorzystującymi węgiel związana jest emisja zanieczyszczeń

powietrza, które częściowo osiadają i spływając wraz z opadami do wód powierzchniowych powodując ich

zakwaszenie.

Kierunki 2B – Rozbudowa elektroenergetycznej infrastruktury sieciowej, 3A – Dywersyfikacja dostaw gazu

ziemnego oraz rozbudowa infrastruktury gazowej i 3B - Dywersyfikacja dostaw ropy oraz rozbudowa

infrastruktury ropy i paliw ciekłych w zasadzie nie powinny znacząco oddziaływać na wody. W większym

stopniu mogą oddziaływać: budowa gazociągu Baltic Pipe rozbudowa Terminalu LNG w Świnoujściu,

budowa terminalu pływającego w Zatoce Gdańskiej, rozbudowa Terminalu Naftowego w Gdańsku i Bazy

w Górkach. Według przeprowadzonej oceny oddziaływania na środowisko dla budowy polskiego odcinka

Baltic Pipe nie stwierdzono jego znaczących oddziaływań na wody176. Oddziaływanie tych obiektów na wody

będzie też zakłóceniem środowiska wodnego w otoczeniu tych obiektów związanym m.in. z transportem

produktów.

176 Rurociąg podmorski Baltic Pipe, Raport oddziaływania na środowisko

(file:///C:/Users/jaskiewicz/Desktop/SVN/SOOŚ%20PEP%202040/PROD/Materiały/OOŚ%20Baltic%20Pipe.pdf )

| 205

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na rozbudowę podziemnych magazynów gazu, co wymaga dużej

staranności z uwagi na ingerencję w struktury geologiczne. do zanieczyszczeń wód może dojść w wyniku

sytuacji awaryjnych podczas budowy (szczególnie w toku ługowania kawern w przypadku magazynów

lokalizowanych w kawernach solnych), ale i podczas eksploatacji, polegającej na zatłaczaniu i pobieraniu

gazu z magazynu. Kierując się zasadą ostrożności, powinno się odpowiednio zaprojektować monitoring wód

podziemnych i powierzchniowych w sąsiedztwie PMG.

Kierunki 4A – Rozwój rynku energii elektrycznej, 4B – Rozwój rynku gazu ziemnego, 4C – Rozwój rynku

produktów naftowych i paliw alternatywnych nie będą zasadniczo oddziaływały na wody.

Kierunek 5 Wdrożenie energetyki jądrowej. Proces budowy elektrowni jądrowej nie powoduje odmiennych

od innych konwencjonalnych źródeł oddziaływań na stosunki gruntowo-wodne (odwodnienie terenu,

spływy powierzchniowe, zmiana lokalnych układów hydrologicznych) niż innego rodzaju dużych obiektów

przemysłowych, w tym elektrowni konwencjonalnych. Natomiast podczas funkcjonowania elektrownia

jądrowa zużywa znacznie więcej wody w procesach chłodzenia – w otwartych układach chłodzenia

na jednostkę wyprodukowanej energii. Podobnie w przypadku zamkniętych układów chłodzenia

elektrownia jądrowa wymaga większej dostępności zasobów wodnych.

Wraz z uruchomieniem elektrowni jądrowej może następować przenikanie do środowiska wodnego

różnego rodzaju radionuklidów, które przenikają do roślin, organizmów żywych, wody pitnej, żywności,

upraw i zwierząt hodowlanych oraz organizmu człowieka. Należy jednak zauważyć, że we wszystkich

wymienionych tu elementach przyrody występują już radionuklidy pochodzenia naturalnego. W warunkach

normalnej, bezawaryjnej pracy reaktorów jądrowych, nie można wskazać żadnych korelacji pomiędzy

obecnością wybranych radionuklidów w środowisku wodnym a zmianami obserwowanymi

w funkcjonowaniu konkretnych ekosystemów zależnych od wody, gdyż radionuklidy pochodzące

z normalnie pracujących obiektów jądrowych nie zwiększają w istotny sposób ogólnej aktywności

promieniotwórczej środowiska indukowanej przez radionuklidy pochodzenia naturalnego.

Realizacja Kierunku 6 – Rozwój odnawialnych źródeł energii może w różnorodny sposób wpływać

na funkcjonowanie środowiska wodnego, w zależności od wykorzystywanego źródła energii.

Największą ingerencją będzie budowa spiętrzeń wodnych dla wykorzystania energii wody. Zakłócać

to będzie cały ekosystem rzeczny poprzez budowę spiętrzenia i stworzenie sztucznego zbiornika. Istotne

przy tym jest gromadzenie osadów, w tym zanieczyszczeń w takich zbiornikach. Trzeba jednak dodać, że

powstawanie zbiorników wodnych będzie miało też pozytywny wpływ na stosunki wodne. Pozytywne

będzie też napowietrzanie wód przepływających przez turbiny elektrowni wodnych.

Największe oddziaływanie farm wiatrowych zlokalizowanych na morzu wiązać się będzie przede wszystkim

z ich budową, kiedy nastąpi zakłócenie środowiska morskiego. W trakcie eksploatacji dotyczyć będzie,

przede wszystkim wyłączenia z użytkowania (żeglugi rybołówstwa, sportów wodnych) zajętych obszarów

morskich.

Nieznaczny wpływ na wody będzie miało wykorzystanie wiatru na lądzie, energii słońca i biomasy,

za wyjątkiem sytuacji, że biomasa będzie pochodziła z upraw energetycznych, które są z reguły

wodochłonne.

206 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kierunki: 7 Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji oraz 8 – Poprawa efektywności energetycznej pośrednio

wpłyną pozytywnie na wody poprzez zmniejszenie zapotrzebowania na energię, a tym samym

na ograniczenie zużycia zasobów wodnych przez energetykę.

4.4.5.

0ddziaływania na powietrze

Dominującym czynnikiem wpływającym na jakość powietrza jest emisja zanieczyszczeń związana

ze spalaniem paliw. Udział tej emisji w strukturze emisji podstawowych zanieczyszczeń do powietrza

w Polsce w 2017 r. wynosił 96,3% dla SO2, 88,3% dla NOx i 67,0% dla pyłu całkowitego177. Wynika z tego, że

Polityka energetyczna będzie miała zasadnicze znaczenie dla poprawy jakości powietrza, ponieważ jej

kierunki wpływać będą na rozwój wszystkich dziedzin działalności związanych ze spalaniem paliw.

Przeprowadzone analizy wskazują, że zaproponowane w Polityce działania zdecydowanie powinny

spowodować zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powietrza, a zatem poprawić jakość powietrza w Polsce.

Wyniki tych analiz w zakresie zmniejszenia emisji zanieczyszczeń i poprawy jakości powietrza podano

w podrozdziale 4.1, gdzie przedstawiono przewidywane skutki realizacji PEP2040 oraz sytuację w przypadku

jej nierealizacji (wg. modelu GEINS - The Greenhouse Gas and Air Pollution Interactions and Synergies).

Należy dodać, że jednym z ważniejszych warunków uzyskania znaczącej poprawy jakości powietrza

na terenach o dużej gęstości zaludnienia jest podjęcie, na szeroką skalę, działań w zakresie efektywności

energetycznej, a w tym termicznej modernizacji budynków i zmiany sposobu zaopatrzenia w ciepło

indywidualnych gospodarstw domowych polegającym na odejściu od nieekologicznych domowych źródeł

ciepła na rzecz paliw niskoemisyjnych, energetyki systemowej lub OZE.

Niżej przedstawiono najważniejsze oddziaływania na jakość powietrza przedsięwzięć objętych

poszczególnymi kierunkami Polityki.

W okresie budowy oddziaływania wszystkich przedsięwzięć w zakresie wpływu na powietrze będzie

podobne. Różnić się tylko będzie skalą przedsięwzięcia i ilością zatrudnionego do budowy sprzętu. Będzie

to, przede wszystkim, emisja zanieczyszczeń powietrza z zatrudnionego sprzętu oraz zapylenie wynikające

z transportu materiałów oraz wykonywanych robót. Zalecane w tym okresie jest przeciwdziałanie zapyleniu

poprzez zraszanie, co również jest zalecane w zakresie redukcji oddziaływania na inne elementy środowiska.

Wskazane też jest stosowanie niskoemisyjnego sprzętu budowlanego, a szczególnie w przypadkach

prowadzenia robót w pobliżu obszarów zamieszkałych oraz chronionych.

W ramach Kierunku 1 Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych możliwe jest

prowadzenie robót modernizacyjnych i budowa kopalń węgla kamiennego i brunatnego. Poza

oddziaływaniami w trakcie budowy realizacja przedsięwzięć w tym kierunku przyczyniać się będzie

do większej dostępności węgla co pośrednio wpływać będzie na jego spalanie, a tym samym negatywnie

na emisje zanieczyszczeń powietrza i jego jakość.

Bezpośrednia emisja zanieczyszczeń związana będzie z emisją pyłu w trakcie transportu urobku

i w przypadku kopalń węgla brunatnego – nadkładu. Brany przy tym pod uwagę powinien być zarówno

transport zewnętrzny, jak i wewnętrzny. Stosowane powinny być, w tym zakresie odpowiednie środki

zabezpieczające przed pyleniem w postaci obudów środków transportu, w tym taśmociągów. Istotnym

źródłem pylenia mogą być też składowiska nadkładu, które powinny być na bieżąco zabezpieczane.

177 Krajowy bilans emisji SO , NO , CO, NMLZO, NH , pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 2015-2017 w układzie klasyfikacji

2

x

SNAP i NFR; KOBiZE 2019

| 207

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Trzeba nadmienić, że węgiel z założenia ma być wykorzystywany w instalacjach, które dostosowywane są

do coraz ostrzejszych wymogów środowiskowych. Dotyczy to również ogrzewnictwa indywidualnego, które

też ulega przeobrażeniom i staje się coraz mniej emisyjne. Mają na to wpływ przede wszystkim

wprowadzane przepisy a także działania termomodernizacyjne i wymiany źródeł ogrzewania.

W przypadku modernizacji, rozbudowy i budowy kopalń węgla kamiennego dochodzić może do uwalniania

metanu związanego z pokładami węgla. Gaz ten ma, przede wszystkim, znaczenie z p. widzenia wpływu

na efekt cieplarniany.

Źródłem wszystkich rodzajów zanieczyszczeń powietrza mogą być też obiekty spalania paliw dla zasilania

potrzeb własnych.

Innego charakteru oddziaływania na powietrze będą miały, realizowane w ramach tego kierunku badania

i wykorzystanie źródeł gazu i ropy naftowej. Dochodzić w tych przypadkach może do uwalniania gazu

i w niektórych przypadkach jego neutralizacji poprzez spalanie, z czym związana jest emisja zanieczyszczeń

powietrza.

Generalnie zwiększenie wydobycia gazu, pośrednio, wpływać będzie pozytywnie na jakość powietrza,

ponieważ stwarza możliwość jego wykorzystania w zastępstwie węgla, który jest nieporównywalnie bardziej

emisyjny w zakresie wszystkich zanieczyszczeń powietrza. Ma to szczególne znaczenie na obszarach, gdzie

przekroczone są standardy emisji zanieczyszczeń powietrza.

Kierunek 2A Rozbudowa infrastruktury wytwórczej energii elektrycznej. W ramach tego kierunku

przewiduje się modernizacje i budowę elektrowni i elektrociepłowni. W fazie realizacji tych inwestycji

będzie krótkoterminowo występować emisja spalin i pyłu podczas wykonywania prac budowlanych.

Problemem zasadniczym z tym związanym jest emisja zanieczyszczeń powietrza, szczególnie z obiektów

wykorzystujących węgiel kamienny i brunatny. Należy jednak zakładać, że zastosowanie

w modernizowanych obiektach wytwarzania w skojarzeniu energii elektrycznej i ciepła oraz najlepszych

dostępnych technik (BAT) w zakresie technologii spalania oraz technologii odpylania, odsiarczania

i odazotowania spalin, przyczyni się do znaczącego spadku emisji zanieczyszczeń do powietrza z tych

obiektów. W konsekwencji nastąpi poprawa jakości powietrza w otoczeniu istniejących elektrowni

i ciepłowni, zmniejszony również będzie ładunek zanieczyszczeń przenoszonych na dalekie odległości.

Niemniej trzeba stwierdzić, że budowa nowych obiektów opalanych węglem, pomimo zastosowania

najnowszych technologii i przewidzenia w PEP2040 ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do 450 kg CO2

/MWh (co będzie miało wpływ na ograniczenie emisji innych zanieczyszczeń powietrza) będzie wpływać

na powiększenie poziomu emisji zanieczyszczeń powietrza.

Dotyczy to również obiektów wykorzystujących gaz, bo choć jednostkowa emisja zanieczyszczeń powietrza

z nich jest niższa to jednak występuje.

Kierunki: 2B Rozbudowa elektroenergetycznej struktury sieciowej, 3A Dywersyfikacja dostaw gazu

ziemnego oraz rozbudowa infrastruktury gazowej, 3B Dywersyfikacja dostaw ropy oraz rozbudowa

infrastruktury ropy i paliw ciekłych w okresie budowy będą miały podobne oddziaływania na powietrze, jak

to opisano wyżej.

208 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W okresie eksploatacji należy zwrócić uwagę, że wszystkie te działania będą poprawiały efektywność dostaw

energii i jej dostępność, przez co wpływać będą na ograniczenie zużycia surowców wysoko emisyjnych. Ma

to znaczenie szczególne na obszarach, gdzie przekroczone są standardy emisji zanieczyszczeń powietrza.

Emisja zanieczyszczeń powietrza może występować z urządzeń pomocniczych i rezerwowego zasilania

napędzanych paliwami kopalnymi.

Problemem mogą być jednak sytuacje awaryjne np. w przypadku terminali LNG, stacji regazyfikacji,

podziemnych magazynów gazu itp. oraz częściowo terminalu naftowego i bazy w Gdańsku. W takich

przypadkach może dojść do chwilowych uwolnień gazu.

Generalnie, wpływ wprowadzenia energetyki jądrowej (Kierunek 5 Wdrożenie energetyki jądrowej)

na ograniczenie krajowej emisji zanieczyszczeń oraz poprawę jakości powietrza należy uznać za pozytywny

ze względu możliwość zastąpienia wysokoemisyjnej energetyki węglowej, a przez to na uniknięcie emisji

zanieczyszczeń z konwencjonalnych źródeł wytwarzających energię elektryczną na bazie procesów spalania

paliw kopalnych. Elektrownie jądrowe emitują stosunkowo niewielkie ilości zanieczyszczeń pochodzących

jedynie z procesów technologicznych, chłodni kominowych oraz awaryjnych agregatów prądotwórczych178.

Problemem może być tylko wystąpienie poważnej awarii z uwolnieniem radionuklidów, jednak

prawdopodobieństwo jej wystąpienia jest niewielkie, 179 Problem ten został szczegółowo rozważony

w Prognozie oddziaływania na środowisko Programu energetyki jądrowej i przedstawiony szerzej

w podrozdziale 4.4.3.

Kierunek 6 Rozwój Odnawialnych źródeł energii. W trakcie budowy wystąpią charakterystyczne emisje

zanieczyszczeń powietrza, w zależności od wielkości i charakterystyki obiektu, co opisane zostało wyżej.

Generalnie, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii jest pozytywne z punktu widzenia jakości powietrza

z powodu zastępowania nimi tradycyjnego wykorzystania wysoko emisyjnych paliw kopalnych.

W przyszłości, należy oczekiwać, że dojdzie do całkowitego zaspokojenia potrzeb energetycznych przez te

źródła.

Jedynym wyjątkiem, z punktu widzenia oddziaływania na jakość powietrza jest wykorzystanie do spalania

biomasy, której emisyjność zanieczyszczeń powietrza w postaci dwutlenku azotu, dwutlenku siarki, pyłów

i innych zanieczyszczeń jest zbliżona do węgla.

W ramach tego kierunku przewidziana jest też budowa zakładów termicznego przekształcania odpadów.

Pomimo zastosowania najnowocześniejszych rozwiązań technicznych nie da się jednak uniknąć

wprowadzania do powietrza pewnej ilości zanieczyszczeń charakterystycznych dla tego procesu,

a szczególnie HCl, HF oraz PCDD/PCDF. Zalecane jest prowadzenie monitoringu zawartości tych substancji

w powietrzu w otoczeniu obiektów termicznego przekształcania odpadów. Niemniej zauważyć trzeba, że

zgodnie z dokumentami strategicznymi UE spalanie odpadów powinno być stosowane tylko jako ostatni

środek przed ich składowaniem.

Pozostałe kierunki PEP2040 i związane z nimi działania są neutralne lub wpływają generalnie pozytywnie

na jakość powietrza. Dotyczy to w szczególności, działań w zakresie zarządzania energią i podniesienia

efektywności energetycznej w sektorze przemysłu i gospodarstw domowych, gdzie występuję ogromny

potencjał oszczędności energii i wykorzystanie jego wpłynąć może na mniejsze zużycie emisyjnych paliw

kopalnych.

178 Prognoza oddziaływania na środowisko programu polskiej energetyki jądrowej, Fundeko 2010

179 Ibidem

| 209

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

4.4.6.

Oddziaływania na powierzchnię ziemi i krajobraz

Powierzchnia ziemi zapewnia przestrzeń oraz dostęp do zasobów niezbędnych człowiekowi

do funkcjonowania i życia. Jest także podstawą dla rozwoju gospodarczego i jest niezbędna do prowadzenia

różnorodnych procesów produkcyjnych: uprawy roślin, wydobycia surowców, a także dla lokowania

różnych aktywności społeczno-gospodarczych człowieka: budowy infrastruktury drogowej, kolejowej,

przemysłowej, telekomunikacyjnej, usługowej, mieszkaniowej i rekreacji. Oddziaływanie człowieka

na powierzchnię ziemi poprzez zmianę jej zagospodarowania jest zjawiskiem powszechnym

i wielowymiarowym, które często istotnie powoduje przekształcenie jej struktury, co wpływa na zmianę

możliwości jej użytkowania, a także przekształcenia krajobrazu. W wyniku tego dochodzi też często do jej

degradacji fizycznej. Wiąże się to ze zmianą struktury gruntów, erozją oraz przekształcaniem sposobu

użytkowania gruntów rolnych i leśnych w tereny zurbanizowane. Druga forma degradacji powierzchni ziemi

jest chemiczna i wynika z zakwaszania gleb, ich zasolenia oraz kumulacji substancji zanieczyszczających.

Odnośnie wpływu na krajobraz należy podkreślić, że działalność człowieka zmienia krajobraz powodując, że

zatraca on zdolność do samoregulacji. Dlatego również wymaga ochrony, jak inne komponenty środowiska.

Oddziaływania przedsięwzięć realizowanych w ramach PEP2040 na powierzchnie ziemi i krajobraz będzie

różnorodne pod względem wielkości przeobrażeń, i czasu trwania. Część tych przeobrażeń dotyczyć będzie

okresu budowy, inne pozostaną trwałe.

Najbardziej istotne przeobrażenia powierzchni ziemi i krajobrazu występować będą w związku z realizacją

Kierunku 1 Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych, a w tym wykorzystania złóż

węgla brunatnego Złoczew, Ościsłowo i ew. Gubin.

W trakcie prowadzonych prac budowlanych będzie następowała całkowita zmiana ukształtowania

powierzchni terenu na dużych obszarach. Powstaną wykopy, hałdy nadkładu, przekopy, przekładanie koryt

rzek (w przypadku złoża Złoczew), a grunty będą przemieszczane i zagęszczane. Krajobraz zostanie

całkowicie zmieniony, wykluczając możliwości jego wykorzystania na dużej powierzchni do celów rolniczych

i rekreacyjnych. Będą również powstawały przekształcenia niewidoczne na powierzchni ziemi, w wyniku

powstającego leja depresyjnego, nawet w obrębie kilkudziesięciu kilometrów, co wpływać będzie

na użytkowanie gruntów rolniczych. Niewielka część przekształceń powierzchni ziemi, po zakończeniu

budowy i rozpoczęciu eksploatacji, zostanie uporządkowana, ale ciągła eksploatacja złóż powodować będzie

dalsze pogłębianie zmian.

Dodać należy, że zakres negatywnego oddziaływania kopalni jest stale minimalizowany z uwagi na

stosowanie coraz to nowocześniejszych i bardziej innowacyjnych technologii wydobywczych. Działalność

naprawcza nazywana rekultywacją, jest bardzo ważnym aspektem górnictwa odkrywkowego i

podziemnego. Bez wcześniejszego sprecyzowania planów rekultywacyjnych, przedsiębiorca górniczy nie

może uzyskać koncesji na wydobywanie kopaliny ze złoża, a tym samym rozpocząć budowy kopalni.

Rekultywacja terenów pogórniczych jest tym etapem działalności górniczej, która z jednej strony

rekompensuje niekorzystne zmiany powodowane działalnością górniczą, a z drugiej w wielu przypadkach

może być początkiem nowego, często bardziej atrakcyjnego sposobu zagospodarowania terenu. Stwarza

jednocześnie duże możliwości w zakresie uczynienia terenu pogórniczego, a tym samym regionu,

210 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

atrakcyjnym poprzez wykreowanie funkcji o zasięgu ponadregionalnym, na bazie przekształceń powstałych

w wyniku działalności wydobywczej.

W trakcie budowy, w związku z użyciem sprzętu budowlanego oraz eksploatacyjnego następować może

zanieczyszczenie powierzchni gleb substancjami ropopochodnymi.

Znaczące oddziaływania na powierzchnie ziemi będzie miała też rozbudowa i budowa nowych szybów

w kopalniach węgla kamiennego. Istotny wpływ tych działań może dotyczyć odwodnień terenów oraz

występowania szkód górniczych, co ograniczać może wykorzystanie terenów w zasięgu leja depresyjnego

oraz nad wyrobiskami podziemnymi. Dochodzić do tego będzie wpływ środków transportu i konieczność

budowy dróg dla odprowadzenia urobku i nadkładu. Powstaną też hałdy odpadów wydobywczych (np. skał

płonnych) i z przeróbki węgla.

Pod względem wpływu na krajobraz wskazać trzeba, że powstaną nowe wieże szybowe i hałdy, co zmieni

charakter krajobrazu, chyba, że zlokalizowane zostaną w pobliżu istniejących już obiektów lub wykorzystane

zostaną istniejące hałdy.

Będą to bezpośrednie i pośrednie oddziaływania krótkoterminowe, długoterminowe, a nawet stałe z uwagi

na zajęcie i/lub przekształcenie powierzchni terenu. Możliwe jest wystąpienie oddziaływań skumulowanych

w przypadku obecności wielu kopalń (w tym historycznych) w bliskim sąsiedztwie lub obecności innych

inwestycji naruszających powierzchnię ziemi.

W ramach prac rekultywacyjnych należy dążyć do zagospodarowania nadkładu (zgodnie z aktualną wiedzą

na temat bezpiecznych dla środowiska i zdrowia ludzi metod rekultywacyjnych) i dążyć do przywrócenia

ukształtowania terenu do stanu sprzed eksploatacji lub jeśli nie jest to możliwe, poprzez inne

zagospodarowanie (np. poprzez zalanie) oraz podejmowanie działań mających na celu wkomponowanie

nadkładu w otaczający krajobraz. Przed rozpoczęciem budowy należy zdjąć i zabezpieczyć warstwę glebową

do ponownego wykorzystania.

Istotną kwestią przy podziemnym wydobyciu węgla kamiennego jest odpowiednie zaplanowanie prac, tak

by nie zagrażały one stabilności gruntów na terenach zabudowanych (zwłaszcza z zabudową mieszkaniową).

Kierunek 2A Rozbudowa infrastruktury wytwórczej energii elektrycznej. Przewidziana w ramach niego jest

modernizacja i budowa elektrowni i elektrociepłowni. Oddziaływania w trakcie budowy tych obiektów

na powierzchnie ziemi dotyczyć będą typowych prac budowlanych z czym związane są wykopy, nasypy,

przemieszczanie gruntów, odwodnienia i inne prace budowlane. Po zakończeniu budowy zajęte tereny

powinny być uporządkowane. W związku z tym można zakwalifikować, że oddziaływania. te będą

krótkotrwałe i przejściowe. Możliwe przy tym jest zanieczyszczenia terenu substancjami ropopochodnymi,

ale dotyczyć to powinno tylko sytuacji awaryjnych i powinno się podjąć działania, aby do takich sytuacji nie

dopuścić.

Stałe oddziaływania modernizacji i budowy elektrowni i elektrociepłowni dotyczyć będą zajęcia terenu

na sam obiekt oraz obiekty towarzyszące np. w postaci instalacji chłodzenia w zależności od typu

zastosowanego chłodzenia. Może to być związane np. z budową kanałów w przypadku zastosowania

chłodzenia w obiegu zamkniętym. Powstawać mogą też składowiska odpadów np. popiołów o ile nie

zostaną one wykorzystane lub kierowane na istniejące składowiska.

Z punktu widzenia wpływu na krajobraz powstawać będą trwałe przekształcenia. W przypadku modernizacji

czy rozbudowy ograniczone, natomiast w przypadku nowych obiektów mogą całkowicie zmienić krajobraz

wprowadzając do niego charakter przemysłowy.

| 211

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kierunek 2B Rozbudowa elektroenergetycznej infrastruktury sieciowej, Kierunek 3A Dywersyfikacja

dostaw gazu ziemnego oraz rozbudowa infrastruktury gazowej, 3B Dywersyfikacja dostaw ropy oraz

rozbudowa infrastruktury ropy i paliw ciekłych. Realizacja działań z zakresu inwestycji sieciowych

zawartych w tych kierunkach oddziaływać będzie na powierzchnię ziemi oraz krajobraz negatywnie

szczególnie w okresie budowy.

W trakcie prowadzonych prac budowlanych będzie następowała czasowa zmiana ukształtowania

powierzchni terenu. Powstaną wykopy, fundamenty, nasypy i przekopy, a grunty i gleby będą

przemieszczane. Będą również powstawały przekształcenia niewidoczne na powierzchni ziemi, takie jak np.

w trakcie budowy rurociągów metodami bezwykopowymi. Część zmian przestrzennych zniknie po

zakończeniu prac budowlanych, a ukształtowanie terenu zostanie przywrócone do stanu wyjściowego lub

zbliżonego do otoczenia.

Jednak wiele przekształceń spowoduje trwałą zmianę w rzeźbie terenu. Będą to obszary zajęte pod obiekty

punktowe oraz częściowo pod linie energetyczne. w zakresie rurociągów podziemnych będą to w zasadzie

zmiany odwracalne.

Wiele zaplanowanych projektów liniowych wytyczono po śladzie istniejących linii energetycznych lub

gazociągów, a ich realizacja ma spowodować rozbudowę, modernizację i dostosowanie tych obiektów

do wyższych wymagań technicznych i użytkowych. Będzie to zatem wtórne przekształcenie powierzchni

terenu, która miała już wcześniej ukształtowaną antropogeniczną formę.

Odmienne oddziaływania będą miały obiekty naziemne związane z inwestycjami liniowymi, jak stacje

elektroenergetyczne, przepompownie gazu i ropy, magazyny gazu itp. Oddziaływania ich będą podobne

do określonych wyżej dla modernizacji i budowy elektrowni i elektrociepłowni, ale w mniejszej skali.

Natomiast nowe i trwałe zmiany w ukształtowaniu powierzchni ziemi i krajobrazu mogą się pojawiać

w przypadku tych inwestycji, które zlokalizowane będą na obszarach, gdzie nie było wcześniej takich

obiektów. Większa ingerencja w powierzchnię ziemi i krajobraz będzie występować na obszarach

o urozmaiconej rzeźbie terenu, a zwłaszcza na południu Polski.

Realizacja planowanych przedsięwzięć powinna objąć także ryzyko wystąpienia osuwisk. Szczególnie

na terenach górskich wybór lokalizacji każdej nowej inwestycji wymaga szczegółowej analizy pod kątem

lokalnych zagrożeń osuwiskowych.

Kierunek 5 Wdrożenie energetyki jądrowej oddziaływać będzie na powierzchnię ziemi i krajobraz podobnie

jak energetyka konwencjonalna, zarówno w okresie budowy, jak i eksploatacji, ale dojdą do tego

oddziaływania specyficzne wynikające z charakteru wykorzystywanego paliwa.

Ponieważ dla Programu polskiej energetyki jądrowej wykonano prognozę oddziaływania na środowisko,

wnioski przedstawione niżej uwzględniają jej wyniki. Wytworzone w procesie wytwarzania energii

elektrycznej odpady radioaktywne będą wymagały odpowiedniego zagospodarowania w bardzo długim

okresie czasu (oddziaływanie pośrednie, stałe). W 2015 r. opracowywany został Krajowy plan postępowania

z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, wraz z prognozą jego oddziaływania

na środowisko. W dokumentach tych zagadnienia gospodarki odpadami z elektrowni jądrowych są

szczegółowo przeanalizowane.

212 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W trakcie normalnej eksploatacji oddziaływania na powierzchnie ziemi nie zostały zidentyfikowane,

natomiast potencjalna awaria elektrowni jądrowej może spowodować skażenie gleb i gruntów na znacznym

obszarze (osadzanie cząsteczek ze skażonego powietrza lub opad wraz z deszczem lub śniegiem). Skutkiem

czego może być długotrwałe wyłączenie skażonych obszarów z użytkowania i produkcji rolnej, które jednak

może zostać skrócone przez odpowiednie zabiegi dekontaminacyjne.

Projekty realizowane w ramach Kierunku 6 Rozwój odnawialnych źródeł energii będą miały różnorodne

oddziaływania na powierzchnie ziemi i krajobraz w zależności od wykorzystywanego źródła (wiatr, woda,

słońce, geotermia) oraz wielkości i częściowo przywrócony do stanu sprzed realizacji. Generalnie wpływać

będą na zajęcie terenu i zmiany jego ukształtowania, jak też i zmiany krajobrazu.

W trakcie budowy oddziaływać będą podobnie jak większość obiektów budowlanych. Oddziaływania te

będą krótkotrwałe. Zmiany powierzchni ziemi dotyczyć będą budowy farm wiatrowych, farm

fotowoltaicznych i paneli słonecznych, obiektów naziemnych geotermii, biogazowi itp. W zależności

od położenia zakłócać będą istniejący krajobraz.

W przypadku realizacji farm wiatrowych na morzu nastąpią przekształcenia powierzchni dna morskiego. OZE

wykorzystujące energię wody będą wpływały na zmiany koryt rzecznych.

Pozostałe kierunki PEP2040 nie będą wpływać na powierzchnię ziemi i krajobraz.

4.4.7.

Oddziaływania na zasoby naturalne

Zasoby naturalne stanowią podstawę funkcjonowania każdej gospodarki europejskiej i światowej oraz mają

wpływ na jakość naszego życia. Zasoby te obejmują nie tylko surowce takie jak paliwa, minerały i metale,

lecz również żywność, glebę, wodę, powietrze, biomasę i ekosystemy. Zapotrzebowanie na zasoby nadal

wzrasta. Oczekuje się, że jeżeli obecne tendencje się utrzymają, liczba ludności na świecie wzrośnie

do 2050 r. o 30 %, do około 9 mld, a z nią zapotrzebowanie na zasoby naturalne. Różne prognozy

przewidują, że wyczerpanie, przy obecnym tempie rozwoju, niektórych zasobów nastąpi już do lat

pięćdziesiątych. W tej sytuacji racjonalna gospodarka zasobami i ich oszczędzanie stanowi podstawowe

wyzwanie rozwojowe, zarówno z perspektywy poszczególnych państw, jak i w skali globalnej. Rozwiązaniem

staje całkowita transformacja gospodarki na gospodarkę cyrkulacyjną (o obiegu zamkniętym). Polityka

energetyczna będzie w tym miała istotne znaczenie poprzez wpływ na ilość i tempo wykorzystywania

dostępnych zasobów surowców budowlanych i energetycznych na etapie realizacji planowanych inwestycji

oraz na etapie ich eksploatacji.

W trakcie budowy, obiektów objętych wszystkimi kierunkami PEP2040 wykorzystywane będą, przede

wszystkim, surowce skalne, ale także metale, w tym stal oraz inne produkty kopalne. Wśród surowców

skalnych wykorzystywane są surowce okruchowe, takie jak piaski i żwiry. Realizacja Polityki wpływać będzie

negatywnie na posiadane zasoby naturalne wobec wyczerpywania złóż ww. surowców, które są

ograniczone. Brać też trzeba pod uwagę, że doprowadza to do przekształceń terenów i ograniczania

wykorzystania ich do innych celów, w tym zasobów ekosystemów. W związku z rosnącymi potrzebami

w zakresie budownictwa przewiduje się, że jeżeli nie przejdzie się na gospodarkę cyrkulacyjną (o obiegu

zamkniętym), w przyszłości, sięgać trzeba będzie do złóż tych surowców będących już pod obiektami

istniejącymi. Dlatego niezwykle ważne jest zastępowanie tych surowców materiałami odpadowymi

z rozbiórki obiektów budowlanych, odpadów elektrownianych, odpadów z kopalni węglowych, istniejących

składowisk itp., zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym.

Szczególne oddziaływania na zasoby naturalne poszczególnych kierunków Polityki w trakcie eksploatacji

przedstawia się niżej.

| 213

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kierunek 1 Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych, Kierunek 2A Rozbudowa

infrastruktury wytwórczej energii elektrycznej, Kierunek 3A Dywersyfikacja dostaw gazu ziemnego

i rozbudowa infrastruktury gazowej, Kierunek 3B Dywersyfikacja dostaw ropy oraz rozbudowa

infrastruktury ropy i paliw ciekłych, Kierunek 5 Wdrożenie energetyki jądrowej, w zakresie działań

dotyczących zwiększenia wydobycia energetycznych surowców kopalnych oddziaływać będą negatywnie

na zasoby naturalne poprzez ich uszczuplanie. Natomiast w zakresie działań związanych z usprawnieniem

ich wykorzystania, a przez to bardziej racjonalne, sprawne i tym samym oszczędne ich wykorzystanie

oddziaływać będzie pozytywnie. Dotyczy to także działań w zakresie modernizacji elektrowni

i elektrociepłowni, w trakcie których wprowadzane są nowe rozwiązania technologiczne bardziej sprawne

i mniej emisyjne. Należy też wziąć pod uwagę, że istotne jest optymalizowanie wykorzystywania

poszczególnych surowców energetycznych, gdyż np. większe wykorzystanie gazu wpływać może

na ograniczenie spalania węgla.

Szczególny problem może wystąpić z inwestycjami liniowymi, aby nie stanowiły blokady

dla wykorzystywania złóż bezpośrednio pod nimi. Zgodnie z art. 125 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. –

Prawo ochrony środowiska180 złoża kopalin podlegają ochronie polegającej na racjonalnym gospodarowaniu

ich zasobami oraz kompleksowym wykorzystaniu kopalin, można przyjąć, iż nałożenie się naziemnych

inwestycji liniowych na obszary występowania złóż energetycznych (gazowych i ciekłych) nie powinno

powodować znaczących utrudnień w eksploatacji tych złóż metodą wiertniczą w przeciwieństwie do złóż

wydobywanych metodą odkrywkową. Natomiast zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. –

Prawo geologiczne i górnicze181 udokumentowane złoża kopalin oraz udokumentowane wody podziemne,

w granicach projektowanych stref ochronnych ujęć oraz obszarów ochronnych zbiorników wód

podziemnych, a także udokumentowane kompleksy podziemnego składowania dwutlenku węgla, w celu ich

ochrony powinny ujawnić się w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego

gmin, miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz planach zagospodarowania

przestrzennego województwa.

Kierunek 5 Wdrożenie energetyki jądrowej, z jednej strony można ocenić, że będzie pozytywny

dla ograniczenia wykorzystania zasobów węgla i gazu, ale z drugiej konieczne będzie pozyskanie paliwa

jądrowego ze złóż uranu. Prowadzone prace rozpoznawcze w zakresie możliwości wykorzystania krajowych

zasobów złóż uranu i toru dla potrzeb energetyki jądrowej wskazały, że zasoby te prawdopodobnie nie będą

wydobywane w perspektywie do 2050 roku (niska rentowność złóż w obecnych i prognozowanych

warunkach rynkowych). Gdyby jednak uruchomiono ich wydobycie skutkiem dla środowiska byłoby

uszczuplenie tych zasobów w Polsce. Byłyby to negatywne oddziaływania o charakterze długoterminowym

i stałym.

W Prognozie oddziaływania na środowisko PPEJ182 wskazano, za Polityką energetyczną Polski do 2030 r., że

rozwój energetyki jądrowej może zmniejszyć zapotrzebowanie na paliwa kopalne o 20-25%.

180 Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150, z późn. zm.

181 Dz. U. z 2015 r., poz. 196

182 Prognoza oddziaływania na środowisko Programu polskiej energetyki jądrowej, Fundeko 2010

214 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Szczególne znaczenie dla efektywnego wykorzystania zasobów naturalnych i realizacji jednego z wiodących

projektów Strategii Europa 2020 (Europa efektywnie wykorzystująca swoje zasoby183) będą miały projekty

z Kierunku 6 Rozwój odnawialnych źródeł energii Poza wykorzystaniem materiałów budowlanych

w trakcie budowy, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii będzie miało pozytywny wpływ

na zachowanie zasobów, gdyż spowoduje zmniejszenie zużycia surowców nieodnawialnych (paliw

kopalnych) stosowanych do produkcji energii elektrycznej i cieplnej oraz chłodzenia. Zgodnie

z zaplanowanymi działaniami (budowa instalacji wykorzystujących odnawialne źródła energii oraz działania

energooszczędne) spowodują, że paliwa kopalne będą wykorzystywane w mniejszej ilości. Ważnym

elementem są tutaj działania edukacyjno-organizacyjne sprzyjające zmniejszaniu zużycia surowców

nieodnawialnych na skutek przyjęcia zrównoważonych wzorców gospodarowania zasobami kopalnymi,

a także stosowania zasobooszczędnych modeli produkcji i konsumpcji.

Ujęta w tym kierunku budowa zakładów termicznego przekształcania odpadów, wpłynie również

na zmniejszenie zapotrzebowania na paliwa konwencjonalne. Celem generalnym powinna być gospodarka

cyrkulacyjna, czyli bezodpadowa. do negatywnych oddziaływań należy zaliczyć wykorzystanie surowców

skalnych na etapie budowy ww. inwestycji. Będą to negatywne oddziaływania bezpośrednie,

krótkoterminowe i stałe.

Na etapie likwidacji poszczególnych inwestycji należy w miarę możliwości ponownie wykorzystać odzyskane

materiały tak, aby unikać traktowania ich jako odpady. Takie działania wpływają pozytywnie na ochronę

krajowych zasobów złóż kopalin.

4.4.8.

Oddziaływania na klimat

W Europie i na świecie coraz bardziej odczuwalne stają się skutki zmian klimatu. Średnia roczna temperatura

na świecie, która obecnie jest wyższa ok. 1 °C od poziomu sprzed epoki przemysłowej w dalszym ciągu

rośnie184. Według tego samego źródła przyczyną jest m.in. antropogeniczna emisja gazów cieplarnianych.

Zmieniają się naturalne procesy i struktury opadów, lodowce topnieją, podnosi się poziom morza. W ciągu

ostatniej dekady (2002-2011) temperatura powierzchni gruntów w Europie wynosiła średnio 1,3°C powyżej

poziomu sprzed epoki przemysłowej, co oznacza, że wzrost temperatury w Europie przebiega szybciej

w porównaniu ze średnią światową. Odnotowano większą częstotliwość niektórych ekstremalnych zjawisk

pogodowych i częstsze fale upałów, pożary lasów i susze. Przewiduje się większe opady atmosferyczne

i powodzie oraz większe ryzyko występowania sztormów i erozji obszarów przybrzeżnych. Większa liczba

takich zjawisk doprowadzi do zwiększenia skali klęsk żywiołowych, co z kolei spowoduje znaczące straty

gospodarcze i problemy związane ze zdrowiem publicznym, ale także zagrożone są usługi ekosystemów,

od których człowiek jest zależny, przy obecnym modelu konsumpcji.

Wraz ze wzrostem temperatury nasilać się będą niekorzystne zjawiska eutrofizacji wód śródlądowych

i morskich, zwiększać się będą zagrożenia dla życia i zdrowia w wyniku stresów termicznych i wzrostu

zanieczyszczenia powietrza ozonem. Wzrośnie zapotrzebowanie na energię elektryczną w porze letniej.

Pogorszone będą warunki chłodzenia elektrowni cieplnych, co powodować może ograniczenia produkcji

energii.

183 Europa efektywnie korzystająca z zasobów – inicjatywa przewodnia strategii „Europa 2020”, (KOM(2011) 21 wersja

ostateczna) – komunikat Komisji http://ec.europa.eu/resource-efficient-europe/pdf/resourceefficient_europe_pl.pdf

184 Raport IPCC, Global Warming of 1,5oC

https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter1_Low_Res.pdf

| 215

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Ponieważ emisja z sektora spalania paliw w Polsce wynosi 92,5 %185 całkowitej emisji CO2 istotną rolę w jej

ograniczaniu ma Polityka energetyczna. Według przeprowadzonych analiz, opiniowana Polityka przyczyni

się do redukcji emisji gazów cieplarnianych w perspektywie 2040 r. o 50%, w stosunku do emisji z 1990 r.

Szczegółowe dane w tym zakresie przedstawiono w podrozdziale 4.1.

Nie oznacza to jednak, że działaniami ujętymi w PEP2040 można zahamować proces zmian klimatycznych,

bo koncentracja gazów cieplarnianych w atmosferze stale rośnie wobec braku współdziałania w tym

zakresie wszystkich krajów. Trudno jest w tej sytuacji ocenić wpływ realizacji Polityki na zmiany klimatu

(proces globalny) i pośrednio skutki, w postaci wpływu na poszczególne elementy środowiska w Polsce.

Biorąc pod uwagę postępujące zmiany klimatu, zgodnie z Wytycznymi nt. integracji zagadnień zmian

klimatu i różnorodności biologicznej w ocenach strategicznych186, starano się uwzględnić prognozowane

zmiany klimatu w analizach szczegółowych wpływu na poszczególne elementy srodowiska.

Kierunki:1 Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych, 2A Rozbudowa infrastruktury

wytwórczej, 3A Dywersyfikacja dostaw gazu ziemnego oraz rozbudowa infrastruktury gazowej,

3B Dywersyfikacja dostaw ropy oraz rozbudowa infrastruktury paliw płynnych. Największe negatywne

oddziaływania na klimat, poprzez emisje gazów cieplarnianych, będą miały przedsięwzięcia realizowane

w ramach tych kierunków dotyczące budowy i rozbudowy kopalń węgla kamiennego i brunatnego oraz

budowy nowych elektrowni i elektrociepłowni opalanych paliwami z tych źródeł. Mniejsze oddziaływania

będą wynikały z wykorzystania nowych źródeł gazu, który jest mniej emisyjny od węgla. Odmienne

w charakterze, ale również negatywne będzie wykorzystanie nowych źródeł ropy, bo dotyczyć to będzie

wzrostu emisji gazów cieplarnianych z transportu.

Natomiast pozytywnie należy ocenić modernizację istniejących elektrowni i elektrociepłowni, szczególnie

opalanych węglem, gdzie dążyć się będzie do wymienionego w PEP2040 wskaźnika emisji gazów

cieplarnianych – 450 kg CO2/MWh oraz zastosowania rekomendacji BAT.

Pozostałe działania w tych kierunkach można ocenić za pozytywne z punktu widzenia klimatu, bo wpływają

na podniesienie efektywności energetycznej w systemach przesyłania nośników energii, co przyczynia się

do redukcji emisji gazów cieplarnianych.

Szczególnie pozytywnie oddziaływujące na klimat są działania w ramach Kierunku 6 Rozwój odnawialnych

źródeł energii oraz 5 Wdrożenie energetyki jądrowej. Działania w tym zakresie mogą przyczynić się

w przyszłości do znacznego wyeliminowania procesu spalania paliw wysokoemisyjnych w energetyce.

Wyjątkiem może być tylko termiczne przekształcanie odpadów, ale trzeba zauważyć, że eliminuje ono

częściowo emisję metanu ze składowisk odpadów, a gaz ten z punktu widzenia klimatu jest bardziej

niekorzystny niż dwutlenek węgla.

Podobnie ocenić można Kierunek 7 Rozwój ciepłownictwa oraz kogeneracji, bo choć, nie zakłada on

całkowitej eliminacji węgla to jednak promowane będą systemy ciepłownicze, które mają eliminować

185 KOBIZE Krajowy raport inwentaryzacyjny 2019,

(https://www.kobize.pl/uploads/materialy/materialy_do_pobrania/krajowa_inwentaryzacja_emisji/NIR_POL_2019_

raport_syntetyczny_23.05.2019.pdf)

186 Guidance on Integrating Climate Change and Biodiversity into Strategic Environmental Assessment, European

Commission 2013

216 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

indywidualne ogrzewanie bardziej emisyjne oraz propagować efektywne systemy ciepłownicze z udziałem

50% OZE. Będzie to miało również znaczenie pośrednie dla poprawy jakości powietrza.

Takie samo znaczenie będzie miał Kierunek 8 Poprawa efektywności energetycznej gospodarki.

Ponadto trzeba dodać, że wszystkie wymienione wyżej kierunki i objęte nimi działania, w trakcie budowy

przedsięwzięć oraz ich likwidacji będą oddziaływać negatywnie na klimat poprzez wykorzystanie paliw

i materiałów budowlanych. Oddziaływania te charakteryzują większość przedsięwzięć budowlanych, a ich

wpływ na klimat będzie krótkotrwały.

Należy podkreślić, że działania objęte PEP2040 stanowić będą wkład w działania globalne w celu

powstrzymania zmian klimatu, bo trudno byłoby efekty w tym zakresie określić w skali kraju, ale odczuwalna

w tej skali powinna być poprawa stanu powietrza co będzie efektem pośrednim działań na rzecz klimatu

i będzie wpływało pozytywnie na zdrowie ludzi i stan środowiska.

Adaptacja do zmian klimatu

Biorąc pod uwagę trudności w uzyskaniu globalnego i skutecznego porozumienia w sprawie ograniczenia

emisji gazów cieplarnianych w stopniu gwarantującym zatrzymanie zmian klimatu oraz stosując zasadę

przezorności konieczne jest przygotowanie do możliwych zmian klimatu, aby nie ograniczyły one możliwości

zachowania tego co mamy oraz rozwoju w przyszłości.

W tym celu wskazane jest podejmowanie uzasadnionych działań dla zabezpieczenia się przed postępującymi

zmianami w postaci nasilających się zjawisk pogodowych. Wydaje się, że sektor energetyki jest jednym

z najbardziej wrażliwych sektorów z punktu widzenia zmian klimatu, czego dowodem jest choćby katastrofa

w elektrowni Fukushima, czy ograniczenia w produkcji energii elektrycznej w Polsce w 2017 r.

W tej sytuacji, niezależnie od konieczności rozważenia adaptacji do zmian klimatu przy ocenie

poszczególnych obiektów przewidzianych do realizacji w ramach PEP2040, opracowanie ogólnych

wytycznych dla sektora energetyki byłoby korzystne.

4.4.9.

Oddziaływania na zabytki

Pod pojęciem zabytku należy rozumieć każdy produkt działalności człowieka, będący świadectwem jego

przeszłej działalności, który posiada wartość historyczną, naukową, artystyczną lub emocjonalną. Mogą

to być np. budynki, w tym przemysłowe, zespoły urbanistyczne, krajobraz itp. Nie mogą być wyłączone

z analizy zabytki archeologiczne, zarówno odkryte, jak i jeszcze nieodkryte na lądzie i na obszarach

morskich.

Realizacja wszelkich inwestycji musi uwzględniać m.in. obecność obiektów zabytkowych w przestrzeni

naszego kraju, gdyż podlegają one ochronie na mocy ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków

i opiece nad zabytkami187. Wyróżnia się cztery formy ochrony zabytków

•

•

•

•

wpis do rejestru zabytków,

uznanie za pomnik historii,

utworzenie parku kulturowego,

ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub decyzji lokalizacyjnej.

187 Dz. U. z 2003 r., Nr 162, poz. 1568, z późn. zm.

| 217

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Na etapie wyboru dokładnej lokalizacji inwestycji należy uwzględnić położenie obiektów zabytkowych (w

tym stanowisk archeologicznych) i zminimalizować ewentualny negatywny wpływ prowadzonych prac

budowlanych na stan zachowania tych obiektów; należy także uwzględnić krajobraz kulturowy, zabytkowe

założenia takie jak parki, aleje drzew itp. oraz układy urbanistyczne.

W ramach kierunków: 1 Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych, 2A Rozbudowa

infrastruktury wytwórczej energii elektrycznej, 2B Rozbudowa elektroenergetycznej infrastruktury

sieciowej, 3A Dywersyfikacja dostaw gazu ziemnego oraz rozbudowa infrastruktury gazowej, 3B

Dywersyfikacja dostaw ropy oraz rozbudowa infrastruktury ropy i paliw ciekłych, 5 Rozwój energetyki

jądrowej, 6 Rozwój odnawialnych źródeł energii oraz 7 Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji przewiduje się

budowę i rozbudowę kopalń węgla brunatnego i kamiennego, budowę obiektów energetycznych, obiektów

sieciowych (stacji rozdzielczych, tłoczni gazu, przepompowni) i innych obiektów budowlanych. Wszystkie te

obiekty będą lokalizowane w konkretnych miejscach i mogą kolidować z istniejącymi w tych lokalizacjach

zabytkami znajdującymi się na powierzchni lub pod ziemią i wodą. z tego względu najważniejszym jest, aby

je zidentyfikować i tak zaprojektować budowle, aby uniknąć kolizji, lub za uzyskaniem odpowiedniej zgody

je zabezpieczyć.

W trakcie realizacji istotne jest ich zabezpieczenie przed wpływem towarzyszących budowie wstrząsów,

zabezpieczenia przed uszkodzeniem mechanicznym, zapyleniem itp. wpływom robót budowlanych.

Negatywnie też na zbytki położone blisko tych obiektów może wpływać emisja zanieczyszczeń powietrza

ze sprzętu budowlanego.

W trakcie eksploatacji, pośrednio, negatywnie wpływać na zabytki może zwiększenie wydobycia paliw

kopalnych i obiektów spalania, w postaci emisji zanieczyszczeń ze spalania wydobytych, konwencjonalnych

i niekonwencjonalnych surowców energetycznych, co może przyczynić się do szybszej ich korozji.

Zagrożeniem dla stabilności konstrukcji obiektów zabytkowych mogą być prace górnicze powodujące

drgania, a czasem silniejsze wstrząsy na okolicznych terenach. Będą to oddziaływania stałe, chwilowe,

pośrednie.

Duże przekształcenia powierzchni terenu (np. hałdy) oraz nowe obiekty kubaturowe mogą pogarszać

warunki ekspozycji zabytków. W takim przypadku może to być pośrednie oddziaływanie, długoterminowe.

Szczególne oddziaływania na zbytki znajdujące się pod wodami Morza Bałtyckiego mogą wynikać z realizacji

gazociągu Baltic Pipe i planowanego na wodach Zatoki Gdańskiej pływającego terminalu LNG. Lokalizacje

zidentyfikowanych wraków statków przedstawia się na niżej zamieszczonej mapie.

218 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 56. Mapa lokalizacji wraków statków na Morzu Bałtyckim na obszarze polskich wód terytorialnych

oraz polskiej strefy ekonomicznej188

Inwestycje liniowe mogą mieć oddziaływania zbliżone, tylko w mniejszej skali, a szczególnie te

zlokalizowane pod powierzchnią ziemi.

Pozytywne oddziaływania pośrednie będą skutkiem przedsięwzięć w zakresie wszystkich działań

optymalizujących wykorzystanie zasobów kopalin objętych wyżej wymienionymi kierunkami, szczególnie

z zakresu modernizacji elektrowni i elektrociepłowni oraz w ramach Kierunków: 5 wdrożenie energetyki

jądrowej, 6 Rozwój odnawialnych źródeł energii, 7 Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji oraz 8 Poprawa

efektywności energetycznej gospodarki. Działania te wpłyną na zmniejszenie wykorzystania

wysokoemisyjnych paliw, a przez to na poprawę jakości powietrza i zmniejszenie korozji elewacji

historycznych obiektów zabytkowych.

4.4.10.

Oddziaływania na dobra materialne

Do dóbr materialnych zalicza się m.in. wszelkie obiekty budowlane, w tym użyteczności publicznej, jak

i własność prywatną, budynki mieszkalne, domy, infrastrukturę różnego typu (np. drogową, kolejową,

energetyczną, turystyczną) oraz inne, będące wytworem działalności człowieka lub służące do prowadzenia

działalności.

Realizacja projektów i działań wskazanych w PEP2040 powodować może zarówno pozytywne, jak

i negatywne oddziaływania. Oddziaływania pozytywne mają najczęściej charakter pośredni.

188 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Urzędu Morskiego w Gdyni oraz

http://www.balticwrecks.com/pl/wraki/

| 219

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

wzrost wartości niektórych terenów na skutek poprawy dostępności energii np. gazu,

•

powstanie obszarów rozwoju przedsiębiorczości,

•

stymulowanie rozwoju infrastruktury komercyjnej i turystycznej,

•

powstawanie miejsc pracy w pobliżu,

Potencjalnie negatywne oddziaływanie PEP2040 na dobra materialne wynikają z

•

naruszenia własności prywatnej,

•

konieczności wyburzenia istniejących obiektów budowlanych,

•

wyłączenia nieruchomości gruntowych z dotychczasowego sposobu użytkowania,

•

utraty części źródeł dochodu przez dotychczasowych właścicieli i użytkowników,

•

trwałego wyłączenie obszarów z użytkowania leśnego lub rolniczego,

•

pogorszenia warunków glebowych np. wskutek odwodnienia,

•

przerwania ciągłości dróg podrzędnych (np. leśnych, polnych),

•

spadku wartości nieruchomości mieszkalnych w sąsiedztwie.

Ocena niektórych działań jest bardzo subiektywna. Przykładem tego jest tworzenie stref ograniczonej emisji

oraz obszarów ograniczonego użytkowania. Strefa taka może powodować wzrost lub spadek wartości

nieruchomości zlokalizowanych w niej lub w sąsiedztwie, w zależności od lokalizacji oraz przeznaczenia

terenów, a także subiektywnych ocen. Zatem oddziaływanie realizacji konkretnego działania może być

pozytywne lub negatywnie.

Szczególny wpływ negatywny na wartości terenów i nieruchomości, zlokalizowanych w pobliżu, mogą mieć

następujące przedsięwzięcia planowane w ramach PEP2040

•

Kopalnie odkrywkowe węgla brunatnego – ze względu na odwodnienie terenów rolnych w zakresie

leja depresyjnego,

•

Kopalnie węgla kamiennego – ze względu na szkody górnicze,

•

Elektrownie i elektrociepłownie - ze względu na hałas i obawy przed zanieczyszczeniem powietrza

i zmianę krajobrazu,

•

Spalarnie odpadów - ze względu na możliwość występowania odorów,

•

Elektrownie jądrowe – ze względu na obawy przed wystąpieniem awarii.,

•

Farmy wiatrowe - ze względu na hałas.

Ponieważ szczegółowa ocena wpływu na dobra materialne, w tym wartości terenów i nieruchomości

poszczególnych przedsięwzięć objętych PEP2040, zależna jest m.in. od charakterystyki i projektu danej

220 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

inwestycji, a także od jej lokalizacji i sposobu użytkowania zajmowanego oraz otaczającego terenu, będzie

mogła być dokona dopiero na etapie projektowania obiektu, co powinno być objęte raportem

oddziaływania na środowisko konkretnego przedsięwzięcia.

4.5.

Analiza i ocena współzależności z prognozami

dokumentów powiązanych z projektem PEP2040

oddziaływania

na środowisko

innych

W ramach prac nad Prognozą oddziaływania na środowisko dla projektu PEP2040 zostały uwzględnione

analizy oraz ustalenia i rekomendacje z opracowanych wcześniej prognoz oddziaływania na środowisko

dla dokumentów, które odnoszą się do programów oraz działań wskazanych w PEP2040. W szczególności

przeanalizowano prognozy dla niżej wymienionych dokumentów

•

Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju189,

•

Strategii Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko190,

•

Polityki ekologicznej państwa 2030 (projekt)191,

•

Krajowych ram polityki rozwoju paliw alternatywnych 192,

•

Polityki energetycznej Polski do 2030 roku193,

•

Polityki energetycznej państwa do roku 2050 (projekt nieprzyjęty)194,

•

Strategii zrównoważonego rozwoju transportu (projekt),

•

Strategicznego planu adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu,

•

Programu polskiej energetyki jądrowej,

•

Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym,

•

Krajowego planu gospodarki odpadami.

•

Rozbudowy Terminalu Naftowego PERN w Gdańsku (EKO-KONSULT)

Analiza ww. opracowań miała na celu identyfikację

•

głównych celów i podstawowych typów przedsięwzięć przewidzianych do realizacji w ramach

dokumentów będących przedmiotem oceny oddziaływania na środowisko;

189 https://www.gov.pl/documents/33377/436740/Prognoza_OOS_SOR.pdf

190 https://archiwum.mos.gov.pl/g2/big/2011_09/da29baeb80af02001ac30fb75dc9a176.pdf

191 https://bip.mos.gov.pl/fileadmin/user_upload/bip/prawo/inne_projekty/Polityka_ekologiczna_panstwa_2030/Pro

gnoza_oddzialywania_na_srodowisko.pdf

192 https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/userfiles/_public/k9/komisje/2016/kgni/materialy/048/prognoza_oddzialywa

nia_2016.08.26.pdf

193 https://archiwum.mos.gov.pl/g2/big/2011_09/da29baeb80af02001ac30fb75dc9a176.pdf

194 https://www.gov.pl/.../33372/...2050.../0288b241-27d2-41e8-a4fc-311893e93dc0

| 221

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

głównych rodzajów

transgranicznych;

oddziaływań,

z wyszczególnieniem

oddziaływań

skumulowanych

•

wskazanych działań zapobiegawczych, ograniczających lub kompensujących negatywne oddziaływania

na środowisko;

•

proponowanych wskaźników monitorowania skutków realizacji

poddawanego strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko.

postanowień

oraz

dokumentu

Informacje zawarte w ww. dokumentach zostały wykorzystane do analiz oddziaływania na środowisko

w przypadku poszczególnych komponentów. W znacznym stopniu wspomogły one ocenę w zakresie

oddziaływań na ludzi, elementy przyrodnicze oraz wody.

Przegląd zapisów i rekomendacji zawartych w wymienionych wyżej dokumentach wskazuje na następującą,

podobną w większości opracowań, typologię oddziaływań

•

fragmentacja krajobrazu, siedlisk; tworzenie barier i zawężanie areału terenów dostępnych

dla przemieszczających się zwierząt;

•

wylesienia, zmiany struktury użytkowania gruntów;

•

zmiany stosunków wodnych (osuszanie, zawadnianie gruntów);

•

wpływ na bilans wód,

•

zintensyfikowany spływ powierzchniowy;

•

emisje zanieczyszczeń gazowych oraz pyłowych;

•

emisje hałasu;

•

wzrost antropopresji na terenach sąsiadujących z inwestycjami.

W grupie zidentyfikowanych oddziaływań skumulowanych znalazły się

•

natężenie presji względem walorów i wartości przyrodniczych;

•

presja na naturalne cechy krajobrazu;

•

zwiększenie tzw. efektu barierowego, czyli utrudnianie swobodnego przemieszczania się zwierząt;

Przeprowadzone analizy wskazywały również na pewne pozytywne aspekty realizacji zamierzeń wskazanych

w dokumentach planistycznych oraz PEP2040, w tym m.in. na ograniczenie emisji zanieczyszczeń

do powietrza i poprawy jego, jakości, przez co zredukowane będzie negatywne oddziaływanie

zanieczyszczenia powietrza na zdrowie ludzi i na środowisko.

W pracach nad niniejszą prognozą przeanalizowane zostały także działania minimalizujące negatywne

oddziaływanie na środowisko, które zostały wskazane w poszczególnych dokumentach.

Wskazane wyżej konkluzje uwzględnione zostały w trakcie dalszych prac nad Prognozą.

222 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

4.6.

Informacje o możliwym transgranicznym oddziaływaniu PEP2040 na środowisko

Aktem prawnym regulującym transgraniczną ocenę oddziaływania na środowisko oraz zasady

postępowania w sprawach transgranicznego oddziaływania na środowisko jest ustawa ooś. Zgodnie

z artykułem 104, „w razie stwierdzenia możliwości znaczącego transgranicznego oddziaływania

na środowisko, pochodzącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek realizacji projektów polityk,

strategii, planów lub programów przeprowadza się postępowanie dotyczące transgranicznego

oddziaływania na środowisko”. Podstawą do podjęcia oceny transgranicznej jest stwierdzenie możliwości

wystąpienia znaczącego negatywnego oddziaływania w wyniku realizacji któregokolwiek z działań

wskazanych w PEP2040 lub żądanie strony zainteresowanej.

Jest to zgodne z Konwencją o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym

z Espoo195

W ramach prac nad Prognozą, ocenie poddano możliwość wystąpienia oddziaływań na środowisko

w aspekcie transgranicznym, rozumianych jako oddziaływanie projektów wskazanych w PEP2040 na kraje

sąsiednie.

Potencjalne oddziaływanie transgraniczne działań jest uzależnione przede wszystkim od

•

lokalizacji projektów infrastrukturalnych PEP2040,

•

charakteru inwestycji, które są zaplanowane do realizacji,

•

zasięgu oddziaływania proponowanych projektów na etapie realizacji, eksploatacji oraz w przypadku

wystąpienia ewentualnych awarii.

Dopiero po wskazaniu potencjalnych lokalizacji możliwe jest dokładne określenie typu i potencjalnego

zakresu oddziaływania na środowisko oraz można dokonać oceny oddziaływań transgranicznych. PEP2040

w swej obecnej postaci charakteryzuje się dużym stopieniem ogólności (z wyjątkiem inwestycji imiennie

wymienionych – niżej omówionych), co sprawia, że zidentyfikowanie charakteru i skali ewentualnych

oddziaływań transgranicznych, w takim przypadku jest niemożliwe.

Do analiz możliwych oddziaływań transgranicznych zastosowano następujące podane niżej podejście.

Rozpoczęto od identyfikacji przedsięwzięć, które mogą być realizowane w ramach PEP2040, a które, są

zlokalizowane w strefie przygranicznej lub przechodzą granice (np. obiekty liniowe), albo ich oddziaływania

mogą przekraczać granice. Zasadnicze przy tym znaczenie miało ustalenie możliwej skali przedsięwzięcia.

do tego dołączono przedsięwzięcia, które wymienione zostały w PEP2040 i które spełniają ww. kryteria.

Następnie przeanalizowano ich możliwe oddziaływania, w analogiczny sposób, jak dla innych przedsięwzięć

tego typu oddziaływujących w skali kraju. Wykorzystano przy tym analizy wykonane w ramach Prognozy.

dla przedsięwzięć wymienionych imiennie w Polityce wykorzystano wykonane już prognozy i analizy, a m.in.

wykonane raporty oddziaływania na środowisko dla inwestycji przygotowywanych do realizacji. Na tej

podstawie sformułowano wnioski.

Wyniki analiz odnośnie poszczególnych rodzajów przedsięwzięć przedstawiono niżej

•

budowa i rozbudowa kopalń węgla brunatnego, szczególnie w obszarze przygranicznym (dotyczyć

może, przede wszystkim, lokalizacji Gubin, która w PEP2040 przewidziana jest jako złoże rezerwowe).

195 Dz. U. 1999 poz. 1110

| 223

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Szczegółowe analizy ewentualnego oddziaływania na środowisko, wraz z oddziaływaniem na obszary

chronione zawarte są w podrozdziale 4. Zaznaczyć jednak trzeba, że postępowanie w sprawie

wydania decyzji środowiskowej dla tej odkrywki zostało umorzone, co stawia znak zapytania, co

do jej realizacji i ewentualnego zakresu. Gdyby jednak miała być realizowana to odpowiednie analizy

możliwości oddziaływania transgranicznego będą musiały być wykonane na etapie uzyskiwania

zgody na budowę. Innych lokalizacji odkrywek węgla brunatnego w strefie przygranicznej w PEP2040

nie wskazano, ale to nie znaczy, że projekty takie nie mogą powstać. Nie znając ich lokalizacji trudno

się do nich ustosunkowywać,

•

wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, szczególnie na rzekach granicznych (w PEP2040 brak

informacji, co do ew. lokalizacji takich obiektów). W tej sytuacji trudno się do nich ustosunkować,

•

budowa, rozbudowa, modernizacja sieci elektroenergetycznych (w PEP2040 wymieniane jest tylko

wzmacnianie istniejących połączeń transgranicznych z Niemcami, Czechami, i Słowacją).

Z otrzymanych informacji wynika, że będą to tylko inwestycje polegające na zwiększeniu

przepustowości istniejących sieci, a w związku z tym nie będą miały znaczących oddziaływań

na środowisko. Analizy wykonane w podrozdziale 4.4 wskazały, że oddziaływania te nie będą

znaczące. Ale gdyby przy projektowaniu wynikało, że zakres ich będzie większy to należałoby

przeanalizować możliwość wystąpienia oddziaływań transgranicznych),

•

budowa Baltic Pipe. dla budowy odcinka polskiego gazociągu Baltic Pipe opracowano Raport nt.

oddziaływania na środowisko196, który stwierdza, że nie zidentyfikowano oddziaływań znaczących

na żaden z elementów środowiska. Raport ten jest aktualnie w trakcie konsultacji z następującymi

państwami: Dania, Szwecja, Niemcy. Ponieważ Raport analizuje możliwości oddziaływania na dużo

większym poziomie szczegółowości oraz rozpoczęto już jego konsultacje co do oddziaływania

transgranicznego, w Prognozie odstąpiono od jego analizy,

•

budowa, rozbudowa, modernizacja przesyłowych gazociągów. W PEP2040 wymieniona

jestrozbudowa istniejących połączeń z: Słowacją, , Czechami i Ukrainą. z posiadanych informacji

wynika, że będą to tylko inwestycje polegające na zwiększeniu przepustowości istniejących sieci.

Wykonane dla nich raporty oddziaływania na środowisko oraz przedstawione w podrozdziale 4.4

analizy wskazują, że realizacja tych przedsięwzięć nie będzie miała znaczących oddziaływań

na środowisko. Podobnie nie stwierdzono oddziałowywań znaczących budowy połączenia z Litwą.

Ale gdyby przy projektowaniu wynikało, że zakres ich będzie większy to należałoby przeanalizować

możliwość wystąpienia oddziaływań transgranicznych. Dotyczyć to również innych gazociągów, które

nie są wymienione w PEP2040, a mogą być realizowane w ramach Polityki ,

•

budowa elektrowni jądrowych. Ponieważ w PEP2040 wskazano główne, potencjalne lokalizacje

elektrowni jądrowej należy nadmienić, że lokalizacje te były już wskazywane w Strategii BEiŚ oraz

w Polskim programie energetyki jądrowej (PPEJ). Pomimo, że w Prognozie oddziaływania

na środowisko PPEJ nie stwierdzono konkretnych możliwości oddziaływania transgranicznego

przewidzianych

do realizacji

elektrowni

jądrowych

w

najkorzystniejszych

i prawdopodobnych lokalizacjach, to jednak przeprowadzono proces konsultacji, transgranicznych

196 Rurociąg podmorski, część polska, Raport ESPOO ( https://www.baltic-pipe.eu/wp-

content/uploads/2019/04/Polska-Raport_PL.pdf)

224 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

z następującymi państwami: Austria, Czechy, Słowacja, Dania, Szwecja, Finlandia i Niemcy. Ponieważ

Prognoza do PPEJ wykonana została w dużo większym stopniu szczegółowości, nie ma uzasadnienia,

aby proces ten, na etapie oceny PEP2040

•

budowy, rozbudowy i modernizacji elektrowni, elektrociepłowni i ciepłowni w strefie przygranicznej.

W PEP2040 brak informacji, co do lokalizacji i koncepcji tych inwestycji. W tej sytuacji nie ma

możliwości ich oceny, ale jak już wskazano wyżej, gdyby miały być realizowane, to należy ocenić

możliwość ich oddziaływania transgranicznego, na etapie projektowania, szczególnie, gdyby miały

być realizowane w strefie przygranicznej.

Ponieważ, jak już wspomniano wyżej, w zakresie ww. przedsięwzięć, zawartych w PEP2040, dokonano lub

rozpoczęto proces konsultacji transgranicznych, a innych potencjalnych inwestycji mogących oddziaływać

transgranicznie nie zidentyfikowano, nie ma uzasadnienia do konsultacji trangranicznych całej PEP2040,

chyba, że zostanie to zarządane przez stronę zainteresowaną.

Odnośnie innych niż ww. przedsięwzięć PEP2040, jak już wspomniano, ocena stopnia, rodzaju oddziaływania

i tego, czy w ogóle nastąpi zależeć będzie od charakterystyki przedsięwzięcia i ich lokalizacji. Ponieważ,

wobec ogólnego charakteru Polityki energetycznej i długiego jej horyzontu czasowego, tych parametrów nie

można określić, podobnie do wniosków z Prognozy do BEIŚ, stwierdza się, że obecnie nie można

zidentyfikować znaczących oddziaływań na środowisko, w aspekcie transgranicznym Polityki energetycznej

Polski do 2040 r., choć nie jest wykluczone, że takie oddziaływania będą zidentyfikowane na etapie realizacji

poszczególnych przedsięwzięć. Poddane wtedy zostaną procesowi szczegółowej oceny oddziaływania

na środowisko konkretnych przedsięwzięć zgodnie z obowiązującymi przepisami.

4.7.

Rozwiązania mające na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą

negatywnych oddziaływań na środowisko, mogących być rezultatem realizacji PEP2040

Na podstawie przeprowadzonych analiz stanu środowiska, problemów i wyzwań można wskazać

najważniejsze zalecenia środowiskowe, jakie powinny spełniać projekty przedsięwzięć podejmowanych

przez inwestorów w kierunkach wskazanych przez Politykę.

Spełnienie tych zaleceń powinno wpłynąć na zapewnienie, że projekty realizowane w ramach Polityki będą

projektami proekologicznymi, nastawionymi na minimalizację oddziaływań uciążliwych dla środowiska

i zdrowia ludzi bądź projektami korzystnie wpływającymi na środowisko.

Zalecenia usystematyzowano jako ogólne odnoszące się do wymagań formalnoprawnych, planistycznostrategicznych, techniczno-technologicznych, społecznych, zdrowotnych, przyrodniczych i zarządzania

środowiskowego oraz odnoszące się do poszczególnych kierunków priorytetowych Polityki.

Zalecenia formalnoprawne

•

przeprowadzenie wstępnej oceny (screeningu) w przypadku przedsięwzięć zaliczonych do grupy

mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko lub na obszar Natura 2000;

•

przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięć na obszar Natura 2000 w przypadku, gdy istnieje

możliwość ich potencjalnie znaczącego oddziaływania na cele ochrony odnośnego obszaru;

•

przeprowadzenie pełnej procedury oceny oddziaływania na środowisko w przypadkach, gdy projekt

(zamierzenie inwestycyjne) podlega takiej procedurze;

| 225

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

dokonanie oceny zgodności ze standardami jakości środowiska na etapie realizacji przedsięwzięcia

oraz po jego zakończeniu;

•

przeprowadzenie analizy zgodności ze standardami emisyjnymi w przypadku występowania emisji

do środowiska.

Zalecenia planistyczno-strategiczne

•

przeprowadzenie analizy zgodności z istniejącymi (w momencie oceny przedsięwzięcia) strategiami

i programami krajowymi dotyczącymi ochrony środowiska;

•

przeanalizowanie zgodności z istniejącymi (w momencie oceny projektu) planami zagospodarowania

przestrzennego;

•

realizacja Strategii morskiej oraz zgodność z planami zagospodarowania przestrzennego obszarów

morskich (w przypadku inwestycji na morzu),

•

w przypadku przedsięwzięć związanych z korzystaniem z wód i mogących oddziaływać na stan wód,

przeanalizowanie zgodności z planami gospodarowania wodami na obszarze dorzecza;

•

w przypadku projektów związanych z korzystaniem z wód i mogących oddziaływać na stan wód,

dokonanie analizy zgodności z warunkami korzystania z wód regionu wodnego lub zlewni (jeśli takie

istnieją w momencie oceny projektu);

•

w przypadku przedsięwzięć położonych na obszarach zagrożenia powodzią należy ocenić ich wpływ

na zwiększenie ryzyka powodzi oraz ich podatność na zagrożenie powodzią.

Zalecenia techniczno-technologiczne

•

zastosowanie najlepszych dostępnych technik, szczególnie w przypadku, gdy przedsięwzięcie obejmuje

budowę lub modernizację instalacji mogącej znacząco oddziaływać na środowisko jako całość;

•

promowanie zastosowania ekoinnowacji, wpływających na ograniczenie oddziaływań negatywnych

na środowisko;

•

zastosowanie rozwiązań gwarantujących oszczędność energetyczną i surowcową, w tym oszczędność

wody;

•

zastosowanie technologii mało- i bezodpadowych;

•

przestrzeganie hierarchii sposobów postępowania z odpadami oraz zapobieganie powstawaniu

odpadów według zasad gospodarki obiegu zamkniętego;

•

zastosowanie odpowiednich sposobów zagospodarowania ścieków i odpadów, w szczególności

zapewnienia ich odpowiedniego stanu i składu przed odprowadzeniem do środowiska;

•

w przypadku przedsięwzięć, których realizacja ingeruje znacząco w przyrodę lub prowadzi

do zmniejszenia retencyjności zlewni, zastosowanie odpowiednich rozwiązań kompensujących.

Odstąpienie od tej zasady powinno być szczególnie uzasadnione;

226 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

w przypadku przedsięwzięć związanych z robotami budowlanych – zastosowanie technologii robót

zapewniających ochronę środowiska, w tym wód przed zanieczyszczeniem;

•

instalacje do spalania biomasy powinny podlegać szczególnej weryfikacji pod względem ich wpływu

na jakość powietrza. Przy wyborze projektów należy uwzględniać następujące parametry: wielkość

emisji pyłów PM10 i PM2,5, NO2, B(a)P oraz lokalizację, biorąc pod uwagę występowanie

ponadnormatywnych stężeń zanieczyszczeń.

Zalecenia społeczne i zdrowotne

•

dostarczanie pełnej informacji dla społeczeństwa o wpływie projektu na środowisko – na etapie

realizacji oraz po zakończeniu przedsięwzięcia;

•

minimalizacja konfliktów ekologiczno-społecznych związanych z realizacją przedsięwzięcia;

•

ograniczenie wielkości populacji narażonej na oddziaływania czynników szkodliwych dla zdrowia

(zanieczyszczeń powietrza, hałasu) generowanych przez przedsięwzięcie;

•

zastosowanie działań ograniczających emisje do środowiska podczas prac inwestycyjnych

(budowlanych).

Zalecenia przyrodnicze

•

minimalizowanie zakłóceń w ekosystemach (np. przecięć korytarzy ekologicznych, fragmentacji

ekosystemów);

•

unikanie ingerencji i przekształceń siedlisk Natura 2000 najbardziej zagrożonych utratą różnorodności

biologicznej w skali UE: siedlisk przybrzeżnych, obszarów podmokłych i terenów łąkowych;

•

zachowanie walorów krajobrazowych w przypadku projektów mogących powodować konflikty

przyrodniczo-krajobrazowe (uwzględniając również ekspozycję obiektów zabytkowych);

•

uwzględnienie potrzeby wykonania kompensacji przyrodniczej, w uzasadnionych przypadkach;

•

uwzględnienie potrzeby monitoringu przed i porealizacyjnego dla przedsięwzięć kolidujących

z potrzebami ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych.

Zalecenia do zarządzania środowiskowego

•

przyjęcie adekwatnych metod monitoringu środowiska obejmujących: stan bazowy, realizację,

eksploatację oraz wyłączenie i likwidację,

•

stosowanie systemowego podejścia do zarządzania środowiskowego podczas budowy i eksploatacji

obiektów i infrastruktury;

•

prawidłowe identyfikowanie aspektów środowiskowych związanych z budową i eksploatacją

ww. obiektów i infrastruktury;

•

stosowanie zasady ciągłego zmniejszania oddziaływania na środowisko i zdrowie ludzi w obiektach

i procesach, zgodnie z zasadami zarządzania środowiskowego.

Biorąc pod uwagę możliwe oddziaływania potencjalnych przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki

na poszczególne elementy środowiska założono, że będą realizowane zalecenia dotyczące poszczególnych

| 227

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

grup projektów z punktu widzenia minimalizacji ich wpływu na środowisko. Należy jednak nadmienić, że

charakter Polityki jest ogólny i w związku z tym zalecenia mogą wydawać się ogólne i powszechnie znane,

niemniej uznano, że warto je przytoczyć, jako punkt wyjściowy do określenia propozycji kryteriów wyboru

rozwiązań. Generalnie można uznać, że zawierają się one w zasadach ekoprojektowania. Niżej

przedstawiono zalecenia dotyczące poszczególnych działań objętych PEP2040 w celu minimalizacji

oddziaływań, w szczególności na przyrodę oraz na inne elementy środowiska.

4.7.1.

Rozwiązania w zakresie różnorodności biologicznej, zwierzęta, rośliny oraz korytarze

ekologiczne

Zidentyfikowane w ramach prognozy potencjalne negatywne oddziaływania na ekosystemy oraz walory

przyrodnicze, w głównej mierze dotyczyć będą ograniczeń w drożności korytarzy migracyjnych, ryzyka

zajmowania dużych powierzchni terenu pod budowę, wycinki drzew i krzewów oraz emisji nadmiernego

hałasu powodującego płoszenie. Działania minimalizujące powinny zostać szczegółowo określone na etapie

opracowania raportu oddziaływania na środowisko dla poszczególnych inwestycji (jeśli będzie wymagany),

jednak można już wskazać główne zadania i zabiegi pozwalające ograniczyć negatywny wpływ. Są to m.in.

•

waloryzacja przyrodnicza terenu przed przystąpieniem do inwestycji;

•

dostosowanie terminu przeprowadzania prac do okresów lęgowych i rozrodczych ssaków, ptaków,

płazów, tarlisk ryb lub stworzenie siedlisk zastępczych;

•

stosowanie zabiegów kompensacyjnych – np. przenoszenie cennych okazów gatunków roślin w inne

korzystne miejsce pod odpowiednim nadzorem;

•

stosowanie zaleceń w zakresie lokalizacji i warunków technicznych dotyczących turbin wiatrowych;

•

zaplanowanie prac w sposób minimalizujący niszczenie roślinności, ograniczenie wycinki drzew

i krzewów, terenów zielonych i krajobrazu oraz uwzględniając wykonywanie nowych nasadzeń,

odtworzenie zniszczonych terenów zielonych w sąsiedztwie inwestycji;

•

rozpoznanie występowania ssaków morskich i prowadzenie prac z uwzględnieniem ich potrzeb,

a także występowania miejsc rozrodu ryb oraz występowania flory porastającej dno morskie;

•

wprowadzanie możliwie najbardziej naturalnych środków stabilizacji brzegów morskich oraz

rzecznych;

•

zapewnienie widoczności linii napowietrznych wysokiego napięcia;

•

ochrona wód morskich przed zanieczyszczeniami z terenu prowadzonych prac oraz z poruszających się

wokół portów jednostek;

•

ograniczenie emisji hałasu.

Poniżej (Tabela 25Tabela 25) zestawiono sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych

oddziaływań na przyrodę przypisane do projektów wskazanych w ocenianej PEP2040.

228 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Tabela 25. Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych oddziaływań na różnorodność

biologiczną, rośliny, zwierzęta i obszary Natura 2000 projektów wskazanych w PEP2040

Faza

Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych oddziaływań, działania

alternatywne

Działanie: 1.1 Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na węgiel kamienny poprzez: −

otwieranie nowych złóż…

Działanie 1.2 Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na węgiel brunatny…

Działanie: 1.4 Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na ropę naftową…

Działanie: 1.5 Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na gaz…

−

−

−

realizacji

−

−

−

−

−

−

eksploatacji

−

−

−

−

−

inwentaryzacja przyrodnicza terenu przed przystąpieniem do inwestycji (jeśli będzie

wymagana);

ograniczenie zajętości terenu, aby w jak najmniejszym stopniu ingerować w siedliska

przyrodnicze z załącznika i Dyrektywy Siedliskowej i siedliska chronionych gatunków;

dostosowywanie terminów prowadzonych prac do okresów ochronnych rozrodu

zwierząt;

stosowanie zabiegów kompensacyjnych – np. przenoszenie cennych okazów

gatunków roślin w inne korzystne miejsce pod odpowiednim nadzorem;

tam gdzie jest to możliwe, zdjęcie warstwy glebowej w celu ochrony przed

zanieczyszczeniami oraz jej ponownego wykorzystania;

zabezpieczenie terenu budowy w celu ochrony gadów i płazów;

zapewnienie drożności korytarzy migracyjnych dla nietoperzy;

zabezpieczenie terenu prac przed przenikaniem zanieczyszczeń do wód i gleby;

zaplanowanie odpowiedniego monitoringu środowiska wodnego w tym poziomów

wód, aby możliwa była szybka reakcja;

zaplanowanie odpowiednich sposobów rekultywacji wyrobiska i hałd z odkładem;

zabezpieczenie obszarów wydobycia, aby zapobiec przedostawaniu się

do ekosystemów wód zasolonych i zanieczyszczonych;

kompensacja zniszczonych siedlisk;

zaplanowanie odpowiedniego zabezpieczenia przed pyleniem i emisją hałasu

z transportu wydobytych kopalin;

przy rekultywacji wykorzystanie rodzimych gatunków roślin.

Działanie: 2A.1 Zapewnienie możliwości pokrycia zapotrzebowania na moc elektryczną własnymi

surowcami i źródłami, z uwzględnieniem możliwości wymiany transgranicznej.

Działanie: 2A.2 Zapewnienie możliwości pokrycia wzrostu zapotrzebowania na energię elektryczną

przez źródła inne niż konwencjonalne elektrownie węglowe.

−

−

−

−

−

realizacji

−

−

−

−

−

−

inwentaryzacja przyrodnicza terenu przed przystąpieniem do inwestycji (jeśli będzie

wymagana);

uwzględnienie ochrony krajobrazu podczas planowania i realizacji inwestycji;

ograniczenie zajętości terenu, aby w jak najmniejszym stopniu ingerować w siedliska

przyrodnicze z załącznika i Dyrektywy Siedliskowej i siedliska chronionych gatunków;

dostosowywanie terminów prowadzonych prac do okresów ochronnych rozrodu

zwierząt;

stosowanie zabiegów kompensacyjnych – np. przenoszenie cennych okazów

gatunków roślin w inne korzystne miejsce pod odpowiednim nadzorem;

tam gdzie jest to możliwe, zdjęcie warstwy glebowej w celu ochrony przed

zanieczyszczeniami oraz jej ponownego wykorzystania,

zabezpieczenie terenu budowy w celu ochrony gadów i płazów;

zapewnienie drożności korytarzy migracyjnych dla nietoperzy;

zabezpieczenie terenu prac przed przenikaniem zanieczyszczeń do wód i gleby;

ograniczenie prac budowlanych do niezbędnego minimum, zdjęcie warstwy glebowej

w celu ochrony przed zanieczyszczeniami oraz jej ponownego wykorzystania;

prowadzenie robót budowlanych w sposób zgodny z zasadami ochrony wód;

| 229

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Faza

Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych oddziaływań, działania

alternatywne

−

−

−

ograniczanie do minimum wycinki drzew i krzewów;

prowadzenie prac związanych z wycinką drzew poza okresem lęgowym ptaków;

zapewnienie odpowiedniej widoczności sieci energetycznych celem uniknięcia

negatywnych oddziaływań na ptaki.

−

zabezpieczenie przed wyciekami z urządzeń, w których użytkowane są substancje

niebezpieczne dla środowiska;

wdrożenie odpowiednich systemów oczyszczania ścieków technologicznych,

w uzasadnionych przypadkach prowadzenie monitoringu jakości wód;

analiza potencjalnych skutków wprowadzenia ogrzanych wód chłodniczych

do odbiornika i w razie stwierdzenia ryzyka pogorszenia stanu wód –

przeanalizowanie możliwości i zasadność doprowadzenia tych wód do odpowiedniej

temperatury (np. przez budowę dodatkowego zbiornika, czy też rozważenie

możliwości wykorzystania ciepła odpadowego);

tworzenie pasów zieleni jako stref izolacyjnych dla negatywnego oddziaływania.

−

eksploatacji

−

−

Działanie: 2B.1 Rozbudowa wewnętrznej elektroenergetycznej sieci przesyłowej

Działanie: 2B.4 Odtwarzanie i rozbudowa sieci dystrybucyjnej.

Działanie: 2B.2 Wzmacnianie elektroenergetyczne połączeń transgranicznych na profilu z Niemcami,

Czechami, Słowacją oraz w ramach synchronizacji państw bałtyckich z Europą kontynentalną

−

−

−

−

−

−

realizacji

−

−

−

−

−

−

−

−

inwentaryzacja przyrodnicza terenu przed przystąpieniem do inwestycji (jeśli będzie

wymagana);

uwzględnienie ochrony krajobrazu podczas planowania i realizacji inwestycji;

ograniczenie zajętości terenu, aby w jak najmniejszym stopniu ingerować w siedliska

przyrodnicze z załącznika i Dyrektywy Siedliskowej i siedliska chronionych gatunków;

dostosowywanie terminów prowadzonych prac do okresów ochronnych rozrodu

zwierząt;

stosowanie zabiegów kompensacyjnych – np. przenoszenie cennych okazów

gatunków roślin w inne korzystne miejsce pod odpowiednim nadzorem;

tam gdzie jest to możliwe, zdjęcie warstwy glebowej w celu ochrony przed

zanieczyszczeniami oraz jej ponownego wykorzystania,

zabezpieczenie terenu budowy w celu ochrony gadów i płazów;

zapewnienie drożności korytarzy migracyjnych dla nietoperzy;

zabezpieczenie terenu prac przed przenikaniem zanieczyszczeń do wód i gleby;

ograniczenie prac budowlanych do niezbędnego minimum, zdjęcie warstwy glebowej

w celu ochrony przed zanieczyszczeniami oraz jej ponownego wykorzystania;

prowadzenie robót budowlanych w sposób zgodny z zasadami ochrony wód;

ograniczanie do minimum wycinki drzew i krzewów;

prowadzenie prac związanych z wycinką drzew poza okresem lęgowym ptaków;

zapewnienie odpowiedniej widoczności sieci energetycznych celem uniknięcia

negatywnych oddziaływań na ptaki.

Działanie: 3A.2 Zapewnienie możliwości importu gazu ziemnego poprzez budowę Korytarza

Norweskiego

Działanie: 3A.3 Zapewnienie możliwości importu gazu ziemnego…

Działanie: 3A.4 Budowa połączeń gazowych z państwami sąsiadującymi.

Działanie: 3A.6 Rozbudowa gazowej sieci przesyłowej..

Działanie: 3A.7 Rozbudowa dystrybucji gazowej – wzrost odsetka zgazyfikowanych gmin

Działanie: 3B.1 Rozbudowa infrastruktury przesyłowej ropy naftowej

Działanie: 3B.2 Rozbudowa infrastruktury przesyłowej paliw ciekłych

230 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Faza

Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych oddziaływań, działania

alternatywne

−

−

−

realizacji

−

−

−

−

ograniczenie prac budowlanych i przekształceń powierzchni ziemi do niezbędnego

minimum, zdjęcie warstwy glebowej w celu ochrony przed zanieczyszczeniami oraz

ponownego wykorzystania;

prowadzenie robót w sposób zapewniający ochronę wód przed zanieczyszczeniem;

w przypadku potrzeby prowadzenia płukania oraz prób ciśnieniowych za pomocą

wody, sprawdzenie, czy nie jest wymagane oczyszczenie zużytych wód przed

odprowadzeniem do środowiska;

prowadzenie nowych instalacji w sposób zapobiegający (lub minimalizujący)

przecinaniu i defragmentacji cennych struktur przyrodniczych, w tym obszarów

objętych ochroną oraz obszarów o wysokich walorach przyrodniczych nieobjętych

ochroną;

ograniczanie do minimum wycinki drzew i krzewów;

zapewnienie ochrony drzew przed ewentualnym uszkodzeniem podczas prowadzenia

robót budowlanych;

prowadzenie prac budowlanych poza okresem lęgowym ptaków, rozrodu płazów.

Działanie: 3A.5 Budowa pływającego terminalu regazyfikacji LNG (FSRU) w Zatoce Gdańskiej

−

−

realizacji

−

−

−

−

−

−

−

eksploatacji

−

−

rozpoznanie występowania ssaków morskich, ptaków i prowadzenie prac

z uwzględnieniem ich potrzeb, a także występowania miejsc rozrodu ryb oraz

występowania flory porastającej dno morskie;

dostosowywanie terminów prowadzonych prac do okresów ochronnych ze względu

na tarło ryb, a także migracje oraz lęgi ptaków, a także terminy rozrodu ssaków

morskich;

tworzenie siedlisk zastępczych (np. budowa sztucznych tarlisk, miejsc lęgowych

dla ptaków, miejsc odpoczynku ssaków morskich);

rekultywacja terenów zniszczonych na etapie budowy;

wprowadzanie możliwie najbardziej naturalnych środków stabilizacji brzegów

morskich;

odbudowa naturalnego charakteru pasów brzegowych w rejonie inwestycji,

ochrona wód morskich przed zanieczyszczeniami z terenu prowadzonych prac.

sztuczne zasilanie osłabionych populacji zwierząt (np. zarybianie);

ochrona wód morskich przed zanieczyszczeniami z poruszających się jednostek oraz

terminalu;

monitoring populacji ssaków morskich oraz ptaków występujących w okolicy

terminalu;

realizacja programów ochrony ssaków morskich.

Działanie: 3A.8 Rozbudowa PMG

Działanie: 3B.3 Zwiększenie zdolności magazynowej Terminalu Naftowego w Gdańsku oraz bazy

w Górkach

−

ograniczenie prac budowlanych i przekształceń powierzchni ziemi do niezbędnego

minimum, zdjęcie warstwy glebowej w celu ochrony przed zanieczyszczeniami oraz

ponownego wykorzystania;

prowadzenie prac budowlanych w sposób ograniczający do minimum zagrożenie

dla wód podziemnych i powierzchniowych;

przy budowie PMG przeprowadzenie analizy warunków hydrogeologicznych w celu

uniknięcia trudno odwracalnych szkód w wodach podziemnych;

zagospodarowanie powstającego roztworu (solanki) bez powodowania szkód

w środowisku przy budowie PMG metodą ługowania kawern;

ograniczanie do minimum wycinki drzew i krzewów.

−

zapewnienie odpowiednich zabezpieczeń przed poważnymi awariami

−

−

realizacji

−

−

eksploatacji

| 231

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Faza

Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych oddziaływań, działania

alternatywne

−

podczas eksploatacji, z uwagi na dynamiczny charakter zmian zachodzących podczas

zatłaczania i pobierania gazu do PMG, konieczny jest monitoring środowiska, w tym

wód podziemnych i powierzchniowych.

Działanie: 5.7 Uruchomienie nowego składowiska odpadów nisko- i średnioaktywnych

−

realizacji

−

−

−

eksploatacji

−

−

−

planowanie lokalizacji inwestycji z uwzględnieniem położenia obszarów chronionych,

terenów zielonych i obszarów o wysokich walorach krajobrazowych;

w przypadku wyboru dla zamknięcia KSOP Różan wariantu przykrycia całości warstwą

ziemi należy uwzględnić zastosowanie lokalnego materiału ziemnego, aby nie

wprowadzać do ekosystemu nasion gatunków obcych;

inwentaryzacja przyrodnicza terenu przed przystąpieniem do inwestycji (jeśli będzie

wymagana);

uwzględnienie ochrony krajobrazu podczas planowania i realizacji inwestycji;

ograniczenie zajętości terenu, aby w jak najmniejszym stopniu ingerować w siedliska

przyrodnicze z załącznika i Dyrektywy Siedliskowej i siedliska chronionych gatunków.

ścisłe przestrzeganie procedur postępowania z odpadami promieniotwórczymi;

stosowanie barier zabezpieczających ludzi i środowisko przed promieniowaniem

radioaktywnym;

wydawanie decyzji administracyjnych zgodnych z zasadami i wymaganiami ochrony

środowiska i ochrony radiologicznej.

Działanie: 5.8 Budowa i uruchomienie bloków jądrowych

inwentaryzacja przyrodnicza terenu przed przystąpieniem do inwestycji (jeśli będzie

wymagana);

− uwzględnienie ochrony krajobrazu podczas planowania i realizacji inwestycji;

− ograniczenie zajętości terenu, aby w jak najmniejszym stopniu ingerować w siedliska

przyrodnicze z załącznika i Dyrektywy Siedliskowej i siedliska chronionych gatunków

− prowadzenie prac budowlanych w sposób ograniczający do minimum zagrożenie

dla wód podziemnych i powierzchniowych;

− analiza wpływu eksploatacji elektrowni na termikę (przy otwartym obiegu

chłodzenia)

i bilans wodny akwenu wykorzystywanego do chłodzenia;

− usytuowanie ujęcia wody poza obszarami zagrożonymi, takimi jak: tarliska i miejsca,

gdzie szczególnie licznie występuje narybek przy brzegach mórz, czy trasy migracji

larw węgorzy przy ujściach rzek;

− odpowiednie zaprojektowanie ujęcia wody, oraz wybór jego położenia i głębokości,

tak, aby ograniczyć zasysanie organizmów.

−

realizacji

eksploatacji

−

monitoring zasobów przyrodniczych, także pod kątem ewentualnego oddziaływania

promieniotwórczego

Działanie: 6.1 Zapewnienie warunków osiągnięcia 15% w 2020 r. i 23% w 2030 r. udziału OZE

Odnawialne

źródła

energii

–

wiatr

na lądzie

−

−

−

−

ograniczenie prac budowlanych;

oszczędne wykorzystywanie surowców na etapie budowy;

unikanie lokalizacji na szlakach przelotów ptaków;

unikanie lokalizacji w obrębie siedlisk naturalnych i półnaturalnych – w tym muraw

i pastwisk naturalnych, bagien, wrzosowisk i mokradeł.

Odnawialne

źródła

energii

−

lokalizacja poza cennymi siedliskami przyrodniczymi i siedliskami gatunków

chronionych Natura 2000;

ograniczanie zasięgu prac budowlanych,

232 |

−

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych oddziaływań, działania

alternatywne

Faza

–wiatr

na morzu

−

ograniczanie ingerencji w środowisko morskie i brzeg morski, również poprzez

połączenia energetyczne;

oszczędne wykorzystywanie surowców na etapie budowy,

prace budowlane winny być prowadzone w sposób zapewniający ochronę wód przed

zanieczyszczeniem;

unikanie lokalizacji na szlakach przelotów ptaków.

−

Odnawialne

−

źródła

energii

–

energetyka

−

wodna

−

preferowanie wykorzystania piętrzeń już istniejących;

jeśli jest to uzasadnione m.in. ze względów przyrodniczych, lokalizując piętrzenia,

zaplanować urządzenia umożliwiające pełnienie przez ciek funkcji ekologicznych

i niepogorszenie jego stanu;

stosowanie odpowiednich zabezpieczeń i urządzeń uwzględniających migracje ryb

(przepławki);

zachowanie tarlisk ryb i ich obszarów żerowania.

−

Odnawialne

źródła

−

energii

biomasa

−

−

lokalizacja poza chronionymi siedliskami i siedliskami gatunków chronionych Natura

2000;

unikanie plantacji wielkoobszarowych roślin energetycznych na terenach o dużych

walorach przyrodniczych;

unikanie gatunków obcych i inwazyjnych oraz genetycznie modyfikowanych;

ograniczenie prac budowlanych i przekształceń powierzchni ziemi;

−

Odnawialne

źródła

energii

−

słońce

(fotowoltaika

i kolektory)

lokalizacja większych farm fotowoltaicznych poza siedliskami chronionymi, siedliskami

zwierząt oraz stanowiskami cennych gatunków roślin;

w przypadku energetyki prosumenckiej należy prowadzić montaż instalacji solarnych

na dachach budynków z zachowaniem przepisów dotyczących ochrony gatunkowej

(gatunki ptaków i nietoperzy gniazdujące i hibernujące pod dachami lub w elewacjach

budynków)

−

−

−

4.7.2.

Sposoby zapobiegania i ograniczania negatywnych oddziaływań na środowisko w zakresie

pozostałych elementów środowiska (poza przyrodą – opisaną wyżej)

W niżej zamieszczonej tabeli (Tabela 26) przedstawiono sposoby zapobiegania i ograniczania negatywnym

oddziaływaniom działań PEP2040 na pozostałe elementy środowiska, poza przyrodą, która szerzej

omówiona została wyżej.

Tabela 26. Sposoby zapobiegania i ograniczania negatywnych oddziaływań na środowisko w zakresie

pozostałych elementów środowiska (poza przyrodą opisaną wyżej) działań wskazanych w PEP2040

Kierunki i działania

w ramach PEP2040

Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych

oddziaływań

Kierunek 1 Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych

1.1 Zapewnienie

możliwości pokrycia

zapotrzebowania na węgiel

kamienny poprzez: −

otwieranie nowych złóż…

1.2 Zapewnienie możliwości

pokrycia zapotrzebowania

na węgiel brunatny…

­

­

­

­

­

­

inwentaryzacja zasobów środowiskowych terenu przed

przystąpieniem do inwestycji;

ograniczenie powierzchni terenu zajętego na budowę i obiekt;

zdjęcie warstwy glebowej w celu ochrony przed zanieczyszczeniami

oraz jej ponownego wykorzystania;

ograniczenie trwałego odrolnienia gruntów;

ochrona zasobów kopalin;

ograniczenie trwałego odrolnienia gruntów;

| 233

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kierunki i działania

w ramach PEP2040

1.4 Zapewnienie możliwości

pokrycia zapotrzebowania

na ropę naftową…

1.5 Zapewnienie możliwości

pokrycia zapotrzebowania

na gaz…

Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych

oddziaływań

­

­

­

­

zabezpieczenie terenu przed przenikaniem zanieczyszczeń do wód

i gleb oraz przed przedostawaniem się do ekosystemów wód

zasolonych i zanieczyszczonych;

zaplanowanie odpowiedniego monitoringu środowiska wodnego

w tym poziomów wód, aby możliwa była szybka reakcja;

zaplanowanie odpowiedniego zabezpieczenia przed pyleniem

i emisją hałasu z transportu wewnętrznego i zewnętrznego;

zaplanowanie odpowiednich sposobów rekultywacji wyrobiska i hałd

z odkładem;

Kierunek 2A Rozbudowa infrastruktury wytwórczej energii elektrycznej

­

­

­

­

­

2A.1 Zapewnienie

możliwości pokrycia

zapotrzebowania na moc

elektryczną własnymi

surowcami i źródłami,

z uwzględnieniem

możliwości wymiany

transgranicznej.

2A.2 Zapewnienie

możliwości pokrycia

wzrostu zapotrzebowania

na energię elektryczną przez

źródła inne niż

konwencjonalne

elektrownie węglowe

­

­

­

­

­

­

­

­

­

ograniczenie prac budowlanych i przekształceń powierzchni ziemi

do niezbędnego minimum;

zdjęcie warstwy glebowej w celu ochrony przed zanieczyszczeniami

oraz jej ponownego wykorzystania;

ochrona zasobów kopalin;

ograniczenie wycinki drzew i wylesień;

uwzględnienie ochrony krajobrazu podczas planowania i realizacji

inwestycji;

ograniczenie do minimum ingerencji w system wód podziemnych;

zaplanowanie odpowiedniego monitoringu środowiska wodnego

w tym poziomów wód, aby możliwa była szybka reakcja;

zabezpieczenie terenu prac przed przenikaniem zanieczyszczeń

do wód i gleb w tym zabezpieczenie przed wyciekami z urządzeń,

w których użytkowane są substancje niebezpieczne dla środowiska;

zaplanowanie odpowiednich sposobów rekultywacji terenów;

uwzględnienie zabezpieczeń przed pyleniem i emisją hałasu;

zapewnienie odpowiedniej widoczności sieci energetycznych celem

uniknięcia kolizji;

wdrożenie odpowiednich systemów oczyszczania ścieków

technologicznych,

w uzasadnionych przypadkach prowadzenie monitoringu jakości

wód;

analiza potencjalnych skutków wprowadzenia ogrzanych wód

chłodniczych do odbiornika i w razie stwierdzenia ryzyka pogorszenia

stanu wód – przeanalizowanie możliwości i zasadność

doprowadzenia tych wód do odpowiedniej temperatury (np. przez

budowę dodatkowego zbiornika, czy też rozważenie możliwości

wykorzystania ciepła odpadowego);

tworzenie pasów zieleni jako stref izolacyjnych dla negatywnego

oddziaływania.

2B Rozbudowa elektroenergetycznej infrastruktury sieciowej

2B.1 Rozbudowa

wewnętrznej

elektroenergetycznej sieci

przesyłowej

2B.4 Odtwarzanie

i rozbudowa sieci

dystrybucyjnej.

234 |

­

­

­

­

ograniczenie prac budowlanych do niezbędnego minimum, zdjęcie

warstwy glebowej w celu ochrony przed zanieczyszczeniami oraz jej

ponownego wykorzystania;

prowadzenie robót budowlanych w sposób zgodny z zasadami

ochrony wód;

ograniczanie do minimum wycinki drzew i krzewów;

zapewnienie odpowiedniej widoczności sieci energetycznych celem

uniknięcia kolizji;

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kierunki i działania

w ramach PEP2040

2B.2 Wzmacnianie

elektroenergetyczne

połączeń transgranicznych

na profilu z Niemcami,

Czechami, Słowacją oraz

w ramach synchronizacji

państw bałtyckich z Europą

kontynentalną

Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych

oddziaływań

­

­

­

oddalenie tras linii energetycznych od obszarów chronionych,

zabytków i obszarów turystycznych w celu eliminacji negatywnego

wpływu na przyrodę i krajobraz;

zabezpieczenie urządzeń, w których znajdują się niebezpieczne

dla środowiska substancje (np. w transformatorach);

ochrona przed polami elektromagnetycznymi.

Kierunek 3A Dywersyfikacja dostaw paliw i rozbudowa infrastruktury sieciowej

Kierunek 3B Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej oraz rozbudowa infrastruktury ropy i paliw ciekłych

3A.2 Zapewnienie

możliwości importu gazu

ziemnego poprzez budowę - ograniczenie prac budowlanych i przekształceń powierzchni ziemi

do niezbędnego minimum, w przypadku wykopów zdjęcie warstwy

Korytarza Norweskiego

glebowej w celu ochrony przed zanieczyszczeniami oraz ponownego

3A.3 Zapewnienie

wykorzystania;

możliwości importu gazu

- prowadzenie robót w sposób zapewniający ochronę wód przed

ziemnego…

zanieczyszczeniem;

3A.4 Budowa połączeń

- w przypadku potrzeby prowadzenia płukania oraz prób ciśnieniowych

gazowych z państwami

za pomocą wody, sprawdzenie, czy nie jest wymagane oczyszczenie

sąsiadującymi..

zużytych wód przed odprowadzeniem do środowiska;

3A.6 Rozbudowa gazowej

- prowadzenie nowych instalacji w sposób zapobiegający (lub

sieci przesyłowej..

3A.7 Rozbudowa dystrybucji minimalizujący) przecinaniu i defragmentacji cennych struktur

przyrodniczych, w tym obszarów objętych ochroną oraz obszarów

gazowej – wzrost odsetka

o wysokich walorach przyrodniczych nieobjętych ochroną;

zgazyfikowanych gmin

- ograniczanie do minimum wycinki drzew i krzewów;

3B.1 Rozbudowa

infrastruktury przesyłowej - zapewnienie ochrony drzew przed ewentualnym uszkodzeniem podczas

prowadzenia robót budowlanych.

ropy naftowej

3B.2 Rozbudowa

infrastruktury przesyłowej

paliw ciekłych

Kierunek 3A Dywersyfikacja dostaw paliw i rozbudowa infrastruktury sieciowej

­

Działanie: 3A.5 Budowa

pływającego terminalu

regazyfikacji LNG (FSRU)

w Zatoce Gdańskiej

­

­

­

­

rozpoznanie morskich zasobów środowiskowych w obrębie

terminalu oraz odprowadzających rurociągów, tym zabytków oraz

pozostałości wojennych;

rekultywacja terenów zniszczonych na etapie budowy;

wprowadzanie możliwie najbardziej naturalnych środków stabilizacji

brzegów morskich;

odbudowa naturalnego charakteru pasów brzegowych w rejonie

inwestycji;

ochrona wód morskich przed zanieczyszczeniami z terenu

prowadzonych prac.

Kierunek 3A Dywersyfikacja dostaw paliw i rozbudowa infrastruktury sieciowej

Kierunek 3B Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej oraz rozbudowa infrastruktury ropy i paliw ciekłych

­

3A.8 Rozbudowa PMG

3B.3 Zwiększenie zdolności

magazynowej Terminalu

Naftowego w Gdańsku oraz

bazy w Górkach

­

­

ograniczenie prac budowlanych i przekształceń powierzchni ziemi

do niezbędnego minimum, zdjęcie warstwy glebowej w celu ochrony

przed zanieczyszczeniami oraz ponownego wykorzystania;

prowadzenie prac budowlanych w sposób ograniczający do minimum

zagrożenie dla wód podziemnych i powierzchniowych;

przy projektowaniu PMG przeprowadzenie analizy warunków

hydrogeologicznych w celu uniknięcia trudno odwracalnych szkód

w wodach podziemnych;

| 235

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kierunki i działania

w ramach PEP2040

Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych

oddziaływań

­

­

­

­

­

zagospodarowanie powstającego roztworu (solanki) bez

powodowania szkód w środowisku, w szczególności przy budowie

PMG metodą ługowania kawern;

podczas eksploatacji, z uwagi na dynamiczny charakter zmian

zachodzących podczas zatłaczania i pobierania gazu do PMG,

konieczny jest monitoring środowiska, w tym wód podziemnych

i powierzchniowych;

wdrożenie systemu zarządzania ryzykiem powstania szkód

w środowisku, głównie w zakresie wód powierzchniowych

i podziemnych;

ograniczanie do minimum wycinki drzew i krzewów;

zapewnienie odpowiednich zabezpieczeń przed poważnymi

awariami.

Kierunek 5 Wdrożenie energetyki jądrowej

­

­

5.7 Uruchomienie nowego

składowiska odpadów

nisko- i średnioaktywnych

­

­

­

­

­

­

5.8 Budowa i uruchomienie

bloków jądrowych

­

­

­

opracowanie i przedstawienie społeczeństwu (szczególnie

lokalnemu) rzetelnej informacji na temat oddziaływań składowiska

na środowisko;

prowadzenie monitoringu radiologicznego w tym wód

powierzchniowych i podziemnych, gleby, powietrza, żywności;

ścisłe przestrzeganie procedur postępowania z odpadami

promieniotwórczymi;

stosowanie barier zabezpieczających ludzi i środowisko przed

promieniowaniem radioaktywnym;

wydawanie decyzji administracyjnych zgodnych z zasadami

i wymaganiami ochrony środowiska i ochrony radiologicznej;

ponadto jak dla magazynów PMG p. 3A.8.

jak dla 2A.1.1 (dla budowy elektrowni cieplnych) w zakresie

oddziaływań klasycznych, a ponadto

opracowanie i przedstawienie społeczeństwu (szczególnie

lokalnemu) rzetelnej informacji na temat oddziaływań elektrowni

podczas normalnej eksploatacji oraz potencjalnych awarii;

prowadzenie monitoringu radiologicznego w tym wód

powierzchniowych i podziemnych, gleby, powietrza, żywności,

przeprowadzenie oceny stanu zdrowia okolicznej ludności

i monitorowanie zmian,

ponadto odnośnie klasycznego oddziaływania – jak dla elektrowni

cieplnych (p. 2A.1.1).

Kierunek 6 Rozwój odnawialnych źródeł energii

6.1.1Odnawialne źródła

energii – wiatr na lądzie

6.1.2 Odnawialne źródła

energii – wiatr na morzu

236 |

­

­

­

­

­

­

­

ograniczenie prac budowlanych;

oszczędne wykorzystywanie surowców na etapie budowy;

unikanie lokalizacji w pobliżu domostw.

ograniczanie zasięgu prac budowlanych;

ograniczanie ingerencji w środowisko morskie i brzeg morski,

również poprzez połączenia energetyczne;

oszczędne wykorzystywanie surowców na etapie budowy;

prace budowlane winny być prowadzone w sposób zapewniający

ochronę wód przed zanieczyszczeniem.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Kierunki i działania

w ramach PEP2040

6.1.3 Odnawialne źródła

energii – energetyka wodna

Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych

oddziaływań

­

­

­

preferowanie wykorzystania piętrzeń już istniejących;

uwzględnianie istniejących funkcji cieków wodnych;

uwzględnianie zjawisk pogodowych wynikających ze zmian klimatu.

6.1.4 Odnawialne źródła

energii – słońce

(fotowoltaika i kolektory

słoneczne)

­

unikanie plantacji wielkoobszarowych roślin energetycznych

na terenach wykorzystywanych rolniczo;

oraz jak dla elektrowni/elektrociepłowni cieplnych (2A.1.1)

­

­

zaprojektowanie w sposób niezakłócający krajobrazu;

w przypadku dużych obiektów jak w 2A1.1.

6.1.5 Geotermia

­

­

jak dla działań 2A.1.1;

dodatkowo zabezpieczenie przed zrzutem wód zasolonych oraz

zanieczyszczonych.

6.1.6 Wykorzystanie

biomasy

­

­

jak dla działań 2A.1.1;

dodatkowo przeciwdziałanie zajmowaniu gruntów

wykorzystywanych rolniczo na uprawy energetyczne.

6.1.7 Budowa zakładów

termicznego przekształcenia

odpadów

­

­

jak dla działań 2A.1.1;

dodatkowo – zabezpieczenie przed emisją odorów

6.1.4 Odnawialne źródła

energii – biomasa

4.8.

­

Rozwiązania alternatywne do rozwiązań zawartych w PEP2040

Zgodnie z art. 51 ust.2 pkt. 3b ustawy ooś Prognoza powinna przedstawiać rozwiązania alternatywne

do rozwiązań zawartych w projektowanym dokumencie wraz z uzasadnieniem ich wyboru oraz opisem

metod dokonania oceny prowadzącej do tego wyboru. Zgodnie z art. 52 ust. 1 ww. ustawy informacje

zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko, o których mowa w art. 51 ust. 2 powinny być

opracowane stosownie do stanu współczesnej wiedzy i metod oceny oraz dostosowane do zawartości

i stopnia szczegółowości projektowanego dokumentu oraz etapu przyjęcia tego dokumentu w procesie

opracowywania projektów dokumentów powiązanych z tym dokumentem.

4.8.1.

Uzasadnienie wyboru

Możliwości wskazania rozwiązań alternatywnych dla projektowanego dokumentu są uzależnione od rangi

oraz stopnia szczegółowości poddawanego ocenie dokumentu. W przypadku projektu PEP2040 założenia

dokonane są w sposób ogólny – pozwalają na oszacowanie jak w skali krajowej dokument może oddziaływać

na poszczególne elementy środowiska. Trudno jednak bez określenia dokładnych lokalizacji oraz skali

działań, wskazać precyzyjnie inne rozwiązania, które stanowiłyby alternatywny wariant korzystny

dla środowiska oraz wypełniający założenia dokumentu.

Mając na względzie, iż główne cele i założenia projektu PEP2040 wynikają z dokumentów krajowych

wyższego rzędu, a także prawa krajowego i unijnego oraz dokumentów implementacyjnych, przedstawienie

wariantów alternatywnych dla głównych celów oraz kierunków i priorytetów PEP2040 nie jest możliwe.

Biorąc jednak pod uwagę tendencje globalne oraz UE w zakresie zahamowania zmian klimatu i redukcji

emisji gazów cieplarnianych, jak i innych zanieczyszczeń powietrza proponuje się rozważyć alternatywną

wersję PEP2040 z większym udziałem OZE. Należy jednak wziąć pod uwagę, że wariant taki ze względu

na wpływ na gospodarkę i społeczeństwo wymagałby kompleksowej oceny makroekonomicznej, co nie

wchodzi w zakres wykonywanej prognozy.

| 237

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Wariant taki miałby następujące zalety

•

•

•

•

•

•

Umożliwiałby dalsze redukcje emisji gazów cieplarnianych, w związku z czym uniezależniałby ceny

energii elektrycznej od wzrostu cen uprawnień do emisji,;

Zgodny byłby z trendami światowymi przechodzenia na odnawialne źródła energii, co powinno

wpływać pozytywnie na środowisko. W przypadku znacznego wzrostu cen uprawnień do emisji CO2

oraz postępu technologicznego w technologiach odnawialnych, może to być także wariant rozwoju

uzasadniony ekonomicznie - o ile umożliwi to potencjał krajowy rozwoju tych źródeł;

Wobec zmniejszonej emisji zanieczyszczeń powietrza wpływałby pozytywnie na zdrowie

społeczeństwa i zmniejszyłby tzw. koszty zewnętrzne, w tym wydatki na ochronę zdrowia, leczenia,

absencję w pracy, korozję materiałów itp.;

Wariant ten pozytywnie oddziaływałby również na zasoby przyrodnicze i różnorodność biologiczną,

która jest w Europie i Polsce zagrożona i maleje liczba gatunków;

Zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju i gospodarki cyrkulacyjnej (również podkreślaną

w Strategii UE Europa 2020) nastąpiłaby oszczędność w wykorzystaniu surowców energetycznych

dla przyszłych pokoleń. Pomimo różnych ocen, że zasoby węgla w Polsce mogą zaspokoić potrzeby

energetyczne na kilkadziesiąt lub kilkaset lat, to jednak nie ulega wątpliwości, że zasoby te są

wyczerpywalne;

Miałby większy wkład w działania społeczności międzynarodowej na rzecz powstrzymania ocieplenia

globalnego.

Wariant taki miałby też wady, gdyż większość OZE cechuje duża zmienność i uzależnienie od warunków

atmosferycznych (wiatr, słońce, woda), co wymagałoby dostosowania całego systemu energetycznego

i pociągało za sobą koszty.

4.8.2.

Opis metod dokonania oceny prowadzącej do wyboru rozwiązań alternatywnych

Ze względu na ogólny charakter Polityki, a szczególności brak wskazań przedsięwzięć, które będą w ramach

niej wykonane i ich lokalizacji możliwe jest tylko odpowiednio ogólne zalecenie rozważenia wariantu

z większym udziałem OZE.

Wynika ono z analizy dokumentów strategicznych na poziomie globalnym, UE i Polski oraz obserwowanych

tendencji w niektórych krajach.

Należy zaznaczyć, że wszystkie planowane przedsięwzięcia inwestycyjne, które mogą znacząco oddziaływać

na środowisko będą podlegały ocenie szczegółowej opartej już na konkretnych projektach i wtedy, zgodnie

z przepisami, powinny być rozważane m.in. możliwości rozwiązań alternatywnych,

4.8.3.

Wskazanie napotkanych trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we

współczesnej wiedzy

Podstawowym problemem przy opracowywaniu Prognozy był ogólny charakter Polityki, co przejawiało się

brakiem wyszczególnienia konkretnych przedsięwzięć, jakie będą realizowane w jej ramach pod względem

charakterystyki i lokalizacji. Ponieważ niemożliwa jest ocena wpływu na środowisko, jeżeli nieznane są

rodzaje i lokalizacje projektów, dla potrzeb Prognozy podjęto próbę hipotetycznego określenia rodzajów

projektów, jakie mogą być realizowane. Dokonano tego biorąc pod uwagę zarówno doświadczenia

z poprzedniej Polityki, jak i doświadczenia własne z opracowywania prognoz dla różnych strategii

238 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

i programów. Trzeba jednak zaznaczyć, że w praktyce rzadko spotyka się dokumenty o tak długim

horyzoncie czasowym, sięgającym 2040 r.

Z tego wynika kolejny problem związany z rozwojem technologii, który jest prawie niemożliwy

do przewidzenia w tak długiej perspektywie. Odnośnie tego problemu, w analizach do Prognozy, biorąc pod

uwagę zasadę przezorności, przyjęto obecny stan nowoczesnych technologii energetycznych, zakładając, że

w przyszłości, wobec postępu technicznego, negatywne oddziaływania na środowisko mogą być tylko

mniejsze.

Następnym zagadnieniem związanym z długą perspektywą czasową Polityki był brak równorzędnych danych

na temat planowanych inwestycji. z jednej strony przedsięwzięcia przewidziane, w różnych programach

i strategiach, do realizacji w ciągu najbliższych dziesięciu lub dwudziestu lat są dość precyzyjnie określone,

ale już te przewidziane w następnych latach nie posiadają ani dokładniejszej charakterystyki, ani lokalizacji.

Szczególny problem stanowiło to przy analizie kumulacji oddziaływań na środowisko. dla rozwiązania tego

problemu przyjęto podwójne podejście do oceny Polityki. z jednej strony ogólnej oceny jej wpływu

na środowisko, z drugiej szczegółowej oceny przedsięwzięć imiennie wymienionych w Polityce dla których

były już szczegółowe informacje, choć też w różnym stopniu szczegółowości.

W miarę możliwości starano się w Prognozie traktować wszystkie przedsięwzięcia na jednakowym poziomie

ogólności. Wobec powyższych problemów należy podkreślić, że dokładniejsze analizy i oceny wpływu

na poszczególne komponenty środowiska mogą zostać wykonane dopiero po ustaleniu ostatecznej

lokalizacji, sposobu realizacji oraz technologii pracy obiektów, na etapie pozyskiwania decyzji

o środowiskowych uwarunkowaniach.

Wymienione wyżej problemy dotyczyć będą też analizy możliwości oddziaływań na środowisko w aspekcie

transgranicznym.

Trudności sprawiało także dotarcie do porównywalnych, aktualnych, danych dotyczących stanu różnych

elementów środowiska, dlatego w takich przypadkach oparto się na danych ostatnio publikowanych.

Biorąc pod uwagę wyżej wymienione niepewności wskazane byłoby systematyczne aktualizowanie Polityki,

co parę lat, aby uwzględnić aktualne kierunki rozwoju i postęp technologii.

5.

PRZEWIDYWANE METODY ANALIZY SKUTKÓW REALIZACJI PEP2040 ORAZ CZĘSTOTLIWOŚCI

PRZEPROWADZANIA ANALIZY

We wdrażaniu Polityki energetycznej istotna będzie kontrola przebiegu tego procesu oraz ocena skutków

realizacji zadań objętych nią na wszystkie elementy środowiska, aby możliwe było szybkie zareagowanie

na następujące zmiany negatywne i przedsięwzięcie odpowiednich środków dla ich zminimalizowania

i ewentualnej kompensacji.

Należy zaznaczyć, że Polityka energetyczna dotyczy całego obszaru Polski, a jej charakter ogólny i brak

lokalizacji poszczególnych przedsięwzięć, które będą w ramach niej realizowane, powoduje, że praktycznie

monitoring powinien objąć wszystkie elementy środowiska i cały obszar kraju.

Biorąc pod uwagę powyższe, trudno byłoby uzasadnić tworzenie dla Polityki energetycznej specjalnego

systemu monitoringu jej skutków środowiskowych. Dlatego proponuje się oprzeć monitoring skutków

środowiskowych generalnie na systemie Państwowego Monitoringu Środowiska. Jednak należy zdawać

sobie sprawę, że monitoring ten obejmuje rezultaty wszystkich działań podejmowanych w Polsce. W tej

sytuacji proponuje się, w przypadkach pogorszenia stanu jakiegokolwiek elementu środowiska dokonać

analizy przyczyn i określenia, czy nie wynika to z realizacji Polityki energetycznej.

| 239

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Ponadto należy zwrócić uwagę, że Polityka jest dokumentem ogólnym o charakterze długoterminowym (do

2040 r.), określającym główne cele dla polskiej energetyki, a w ramach niej realizowanych będzie wiele

inwestycji zaliczanych do grupy przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać

na środowisko (zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco

oddziaływać na środowisko197) i będą one poddane procedurom oddziaływania na środowisko konkretnych

projektów (OOŚ), z których wynikać może potrzeba monitorowania skutków tych indywidualnych

przedsięwzięć. W monitoringu skutków realizacji Polityki energetycznej zaleca się także wykorzystać oceny

dokonywane przez Europejską Agencję Środowiska i nawiązywać do podanych wskaźników w ocenie stanu

środowiska przedstawionych w rozdziale 4.

W szczególności monitoring realizacji Polityki powinien objąć

•

•

•

•

•

•

•

emisję gazów cieplarnianych,

emisję zanieczyszczeń powietrza (pyłów PM10 i PM2,5, NO2, B(a)P),

produkcję energii z odnawialnych źródeł,

produkcję energii w elektrowniach jądrowych

oszczędności energii uzyskane w wyniku działań na rzecz podniesienia efektywności energetycznej,

wskaźniki wydobycia i zużycia kopalin w sektorze energii,

zmiany w zakresie przyrody, w tym na obszarach chronionych.

6.

WNIOSKI

Z przeprowadzonych analiz oddziaływania na środowisko Polityki energetycznej Polski do 2040 r. można

wyciągnąć następujące wnioski

•

Kompleksowa realizacja PEP2040 zabezpieczająca potrzeby energetyczne kraju przyczyni się ogólnie

do zmniejszenia presji energetyki na środowisko i przez to poprawy jego stanu, jak też wpłynie

na redukcję emisji gazów cieplarnianych, co będzie miało znaczenie w procesie globalnym

ograniczenia zmian klimatu. Niemniej, należy zauważyć, że szereg przedsięwzięć w niej zawartych

będzie oddziaływało negatywnie, w tym znacząco, na niektóre elementy środowiska. Szczegółowe

zalecenia odnośnie ograniczenia tego oddziaływania lub kompensacji zawarto w podrozdziale 4.7

Prognozy.

•

Uzyskane wyniki prognoz dla scenariusza realizacji PEP2040 w zakresie emisji SO2 i NOx w roku 2030

korespondują z docelowymi pułapami emisji 2030, określonymi dla Polski w dyrektywie NEC198.

W przypadku braku realizacji PEP2040 krajowe pułapy dla SO2 i NOx w roku 2030 nie będą dotrzymane.

Ich dotrzymanie będzie możliwe w późniejszym terminie niż przewiduje to dyrektywa NEC,

prawdopodobnie dopiero po roku 2035.

197 Dz. U. z 2010 r. Nr 213, poz. 1397 z późn. zm.

198 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji

krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz

uchylenia dyrektywy 2001/81/WE

240 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

Polityka realizuje cele środowiskowe krajowych dokumentów strategicznych, w tym Strategii

na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 z perspektywą do 2030 r. Jest też zgodna i realizuje

cele dokumentów strategicznych UE oraz na poziomie globalnym, w tym w zakresie zmian klimatu.

•

Analizy wykazały, że wobec ogólnego charakteru dokumentu (poza niżej wymienionymi

przedsięwzięciami), nie można wskazać zidentyfikowanych innych oddziaływań na środowisko

w aspekcie transgranicznym, ale też nie można ich wykluczyć, co może się okazać dopiero na poziomie

projektowania poszczególnych inwestycji. Nadmienić trzeba, że dla Programu polskiej energetyki

jądrowej przeprowadzono konsultacje z zainteresowanymi stronami, a dla gazociągu Baltic Pipe

konsultacje takie są w toku.

•

Analiza spójności wewnętrznej PEP2040 wykazała zgodność i że działania w poszczególnych kierunkach

nawzajem się uzupełniają w celu uzyskania założonych celów.

•

W związku z tym, że ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale

społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko przewiduje,

w ramach ocen strategicznych, przedstawienie rozwiązań alternatywnych, proponuje się rozważyć

wariant z większym udziałem odnawialnych źródeł energii. Wariant taki byłby korzystniejszy z punktu

widzenia ograniczenia emisji zanieczyszczeń powietrza, w tym gazów cieplarnianych i wpływu

na środowisko.

•

Biorąc powyższe pod uwagę należałoby, przy wyborze alternatywnych rozwiązań, uwzględnić koszty

zewnętrzne jak np. wpływ na zdrowie, koszty leczenia i absencji chorobowej, korozji materiałów,

bezpieczeństwa energetycznego itp.

•

Biorąc pod uwagę ogólny charakter polityki oraz jej horyzont czasowy, co związane było z przyjęciem

szeregu hipotez rozwojowych, również w dziedzinie wymagań ochrony środowiska celowe jest

systematyczne aktualizowanie Polityki, aby uwzględniać postęp techniki, nowe wyzwania itp.

•

Uwzględniając powyższe, przy wszystkich aktualizacjach Polityki i realizacji przedsięwzięć w niej

zawartych należy brać pod uwagę adaptację do postępujących zmian klimatu.

•

Zgodnie z ustawą o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej199

ograniczone jest wznoszenie i wykorzystywanie elektrowni wiatrowych na morskich wodach

wewnętrznych i morzu terytorialnym. Jeżeli jednak w ramach Polityki energetycznej będzie

przewidywane wykorzystanie odnawialnych zasobów energetycznych na Morzu Bałtyckim oraz

lokalizacja innych przedsięwzięć, zgodnie ustawą ooś art. 57 ust 2, Prognoza powinna być uzgadniana

z dyrektorami urzędów morskich, którzy są organami właściwymi w sprawach opiniowania

i uzgadniania w ramach strategicznych ocen oddziaływania na środowisko.

•

Biorąc pod uwagę, że przyszły rozwój zależny jest, w dużej mierze od nowatorskich technologii, wydaje

się, że ten kierunek powinien być bardziej podkreślony w realizacji Polityki, gdyż od tego zależna jest

konkurencyjność gospodarki, a także oddziaływanie na środowisko.

•

Warto też, w celu uzyskania poparcia społeczeństwa i zwiększenia jego świadomości, również

w zakresie oddziaływania poszczególnych technik energetycznych na środowisko i zdrowie oraz

199 Dz. U. z 1991 r. Nr 32, poz. 131, z późn. zm. Art. 23 ust. 1a

| 241

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

znaczenia wzorców konsumpcyjnych, przy realizacji Polityki położyć większy nacisk na aspekt edukacji

społecznej.

7.

LITERATURA

1.

Handbook on SEA for Cohesion Policy 2007 – 2013, GRDP, 2006

2.

Unia Europejska 2013, Poradnik dotyczący uwzględniania problematyki zmian klimatu i różnorodności

biologicznej w strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko,

3.

European Communities, Wytyczne metodyczne dotyczące przepisów Artykułu 6(3) i (4) Dyrektywy

Siedliskowej 92/43/EWG, polski przekład: WWF Polska, 2005 r.

4.

European Communities, Zarządzanie obszarami Natura 2000, polski przekład: WWF Polska, 2007 r.

5.

Engel J., Natura 2000 w ocenach oddziaływania przedsięwzięć na środowisko, Ministerstwo

Środowiska, Warszawa 2009 r.

6.

Jakość powietrza w Polsce w roku 2017 w świetle wyników pomiarów prowadzonych w ramach

Państwowego Monitoringu Środowiska, IOŚ, Warszawa, 2018

7.

GUS, Ochrona środowiska, 2013

8.

Raport EEA nr 12/2012. Climate change, impacts and vulnerability in Europe 2012

9.

Raport EEA nr 13/2017, Air quality in Europe — 2018 report

10. IMGW-PIB/ Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska,

Warszawa 2018

11. Konwencja Ramsarska, czyli Konwencja o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie

międzynarodowe

12. Climate Change 2007, Synthesis Report (Fourth)

13. Poland’s National Inventory Report, Report 2018, Greenhouse Gas Inventory for 1988-2015

Submission under the UN Framework Convention on Climate Change and its Kyoto Protocol, National

Centre for Emission Management (KOBiZE) at the Institute of Environmental Protection – National

Research Institute, Warsaw, 2018

14. Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020

z perspektywą do roku 2030, za E. Siwiec (IOŚ- PIB)

15. GUS, Bank Danych Lokalnych, stan na dzień 31.12.2018 r.

16. Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2018/

GIOŚ/PMŚ, Raport dla KE 2013

17. Stan środowiska w Polsce. Raport 2018, GIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2018/

wg danych Komisji Faunistycznej Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego

242 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

18. W. Jędrzejewski, D. Ławreszuk, Ochrona łączności ekologicznej w Polsce, Zakład Badania Ssaków PAN,

Białowieża, 2009

19. Dane na podstawie GUS, Leśnictwo – stan na dzień 31.12.2018r.

20. Państwowy Instytut Geologiczny, Raport o stanie chemicznym oraz ilościowym jednolitych części wód

podziemnych w dorzeczach, stan na rok 2016, Warszawa 2017

21. Ocena stanu środowiska polskich obszarów morskich Bałtyku na podstawie danych monitoringowych

z roku 2016 na tle dziesięciolecia 2006-2015, GIOŚ Warszawa 2017, , Stan środowiska w Polsce, Raport

2018, GIOŚ 2018

22. Raport Stan Sanitarny Kraju w 2017 roku, Główny Inspektorat Sanitarny 2018

23. A guide to coastal erosion management practices in Europe January 2004, National Institute of Coastal

and Marine Management of the Netherlands, Directorate General Environment European

Commission.

24. A. Żelaźniewicz, P. Aleksandrowski i inni, Regionalizacja tektoniczna Polski, Komitet Nauk

Geologicznych PAN, Wrocław 2011

25. Bilans zasobów kopalin w Polsce wg stanu na 31 XII 2018 r., Państwowy Instytut Geologiczny – PIB,

2019

26. Strategia Bezpiezeństwo Energetyczne i Środowisko - perspektywa do 2020 r., M.P. 2014 poz. 469,

Ministerstwo Gospodarki i Ministerstwo Środowiska

27. Atlas Obszarów Wiejskich w Polsce, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN

28. Ocena ryzyka powodziowego, KZGW; Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej — Państwowy

Instytut Badawczy, 2015

29. Rojek M., Rozkład przestrzenny klimatycznych bilansów wodnych na terenie Polski w okresie 19511990, Zesz. Nauk. AR Wroc., Inż. Środ. 1994 VI, 243: 9-21.

30. Highland L.: Landslide Types and Processes, U.S. Geological Survey Fact Sheet 2004, rysunek pobrany

z witryny Katedry Geologii Podstawowej, Wydział Nauk o Ziemi UŚ

31. Państwowy Instytut Geologiczny, Państwowy Instytut Badawczy, System Osłony Przeciwosuwiskowej;

32. Zwoliński, Zb., 1997. Trzęsienia ziemi w Polsce, Instytut Paleogeografii i Geoekologii UAM, Poznań

33. V. Schenk, Z. Schenkova, P. Kottnauer, B. Guterch, P. Labak - Earthquake Hazard maps for the Czech

Republic, Poland and Slovakia

34. Sejsmiczność Polski Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk Zakład Sejsmologii i Fizyki Wnętrza

Ziemi,

35. Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk Zakład Sejsmologii i Fizyki Wnętrza Ziemi WSTRZĄSY

INDUKOWANE

36. Cost Assessment for Sustainable Energy Systems (CASES), Newsletter No 3/2008

| 243

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

37. Prognoza zapotrzebowania na paliwa i energię do 2050 roku, Krajowa Agencja Poszanowania Energii

S.A., 2013.

38. IPCC Intergovernmental Panel on Climate Change, Global Worming of 1,5oC

39. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 601/2012 z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawie monitorowania

i raportowania w zakresie emisji gazów cieplarnianych zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu

Europejskiego i Rady

40. The EMEP/EEA air pollutant emission inventory guidebook 2016

41. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie

redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy

2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE

42. Impact Assessment accompanying the document “Communication from the Commission to the

Council, the European Parliament, the European Economic and Social Committee and the Committee

of the Regions – a Clean Air Programme for Europe”; Brussels 2013

43. Ocena skuteczności realizacji celów Strategii Tematycznej UE dotyczącej zanieczyszczenia powietrza

oraz wynikającej z niej Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008

r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (CAFE) ze szczególnym

uwzględnieniem standardów jakości powietrza w zakresie pyłu drobnego PM2,5; ATMOTERM S.A. 2013

44. Krajowy bilans emisji SO2, NOx, CO, NMLZO, NH3, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 2015-2017

w układzie klasyfikacji SNAP i NFR; KOBiZE 2019

45. Europa efektywnie korzystająca z zasobów – inicjatywa przewodnia strategii „Europa 2020”,

(KOM(2011) 21 wersja ostateczna) – komunikat Komisji

46. KOBIZE, Krajowy raport inwentaryzacyjny 2019,

47. Rurociąg podmorski, część polska, Raport ESPOO

244 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

| 245

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Spis tabel

Tabela 1. Wskazania i uwagi organów właściwych odnośnie określenia zakresu i stopnia szczegółowości

Prognozy PEP2040............................................................................................................................. 13

Tabela 2. Kierunki Polityki energetycznej Polski do 2040 r. [Źródło: PEP2040]................................................ 21

Tabela 3. Główne dokumenty powiązane z PEP2040 ....................................................................................... 23

Tabela 4. Metody badawcze wykorzystane w Prognozie ................................................................................. 27

Tabela 5. Wykaz członków zespołu zaangażowanego w przygotowanie Prognozy PEP2040 ........................... 30

Tabela 6. Zjawiska pogodowe i klimatyczne powodujące szkody społeczne oraz gospodarcze ...................... 43

Tabela 7. Formy ochrony przyrody w Polsce .................................................................................................... 44

Tabela 8. Czynniki niekorzystnych zmian w środowisku wodnym .................................................................... 73

Tabela 9. Zasoby bilansowe i wydobycie ważniejszych kopalin w Polsce w 2018 r. – w mln ton; gaz ziemny

i metan w mld m3; ropa i gaz (zasoby wydobywane) ....................................................................... 83

Tabela 10. Charakterystyka złóż perspektywicznych węgla brunatnego ............................................................ 85

Tabela 11. Wytworzone odpady (bez odpadów komunalnych) oraz sposoby ich zagospodarowania

(w mln t) ............................................................................................................................................ 88

Tabela 12. Główne problemy jakości środowiska na obszarze objętym PEP2040 ........................................... 104

Tabela 13. Prognozy emisji głównych zanieczyszczeń powietrza oraz dwutlenku węgla w 2030 i 2040 r ....... 106

Tabela 14. Prognozowane redukcje emisji dwutlenku węgla względem roku 1990 ........................................ 107

Tabela 15. Zidentyfikowane istniejące problemy ochrony środowiska istotne z punktu widzenia projektu

PEP2040 .......................................................................................................................................... 111

Tabela 16. Kierunki i działania objęte PEP2040 z identyfikacją możliwych do realizacji przedsięwzięć, które

mogą znacząco oddziaływać na środowisko ................................................................................... 117

Tabela 17. Wybrane kryteria oceny wpływu Polityki energetycznej na poszczególne elementy środowiska…135

Tabela 18. Możliwe oddziaływania przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko

objętych PEP2040 ........................................................................................................................... 138

Tabela 19. Potencjalne kolizje inwestycji w sieci elektroenergetyczne z korytarzami ekologicznymi ............. 161

Tabela 20. Potencjalne kolizje inwestycji w sieci elektroenergetyczne z obszarami Natura 2000 ................... 162

Tabela 21. Potencjalne lokalizacje kolizji planowanych sieci gazowych z korytarzami ekologicznymi ............ 171

Tabela 22. Parki narodowe, dla których zidentyfikowano potencjalne lokalizacje kolizji planowanych sieci

gazowych ......................................................................................................................................... 174

Tabela 23. Obszary siedliskowe w sieci Natura 2000, przez które potencjalnie przebiegać będą inwestycje

związane z rozwojem sieci gazowej ................................................................................................ 175

Tabela 24. Obszary specjalnej ochrony ptaków w sieci Natura 2000, przez które potencjalnie przebiegać

będą inwestycje związane z rozwojem sieci gazowej ..................................................................... 176

Tabela 25. Sposoby zapobiegania, ograniczania i kompensacji negatywnych oddziaływań na różnorodność

biologiczną, rośliny, zwierzęta i obszary Natura 2000 projektów wskazanych w PEP2040 ............ 229

Tabela 26. Sposoby zapobiegania i ograniczania negatywnych oddziaływań na środowisko w zakresie

pozostałych elementów środowiska (poza przyrodą opisaną wyżej) działań wskazanych

w PEP2040 ....................................................................................................................................... 233

246 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

| 247

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Spis rysunków

Rysunek 1. Uśrednione stężenia PM10 dla aglomeracji i miast pow. 100 tys. mieszkańców w latach 2008

– 2017 .............................................................................................................................................. 32

Rysunek 2. Średnie roczne stężenia pyłu zawieszonego PM10 w 2017 roku na stanowiskach miejskich

i podmiejskich .................................................................................................................................. 34

Rysunek 3. Średnie roczne stężenia pyłu zawieszonego PM2,5 w 2017 roku na stanowiskach miejskich

i podmiejskich .................................................................................................................................. 35

Rysunek 4. Średnie roczne stężenia benzo(a)pirenu w 2017 roku na stanowiskach miejskich

i podmiejskich .................................................................................................................................. 36

Rysunek 5. Średnie roczne stężenia dwutlenku azotu w 2017 roku na stanowiskach miejskich

i podmiejskich .................................................................................................................................. 37

Rysunek 6. Średnie roczne stężenia dwutlenku siarki w 2017 roku na stanowiskach miejskich

i podmiejskich .................................................................................................................................. 38

Rysunek 7. Średnia obszarowa temperatura powietrza w Polsce w kolejnych dziesięcioleciach ..................... 39

Rysunek 8. Zmienność liczby dni upalnych (temp. max≥30°C) w Polsce w latach 1971-2010 .......................... 40

Rysunek 9. Trąby powietrzne w Polsce w latach 1971-2016 ............................................................................. 41

Rysunek 10. Emisja gazów cieplarnianych w Polsce od roku 1998 (bez kategorii LULUCF) ................................ 43

Rysunek 11. Parki narodowe w Polsce ................................................................................................................ 46

Rysunek 12. Parki krajobrazowe na terenie Polski .............................................................................................. 47

Rysunek 13. Rezerwaty przyrody, obszary chronionego krajobrazu, stanowiska dokumentacyjne i zespoły

przyrodniczo – krajobrazowe na terenie Polski ............................................................................... 49

Rysunek 14. Obszary Natura 2000 ....................................................................................................................... 51

Rysunek 15. Rozmieszczenie obszarów RAMSAR na terenie Polski..................................................................... 52

Rysunek 16. Ocena stanu ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych występujących w Polsce ....................... 54

Rysunek 17. Korytarze ekologiczne w Polsce....................................................................................................... 57

Rysunek 18. Rozmieszczenie lasów w Polsce....................................................................................................... 58

Rysunek 19. Gleby w Polsce ................................................................................................................................. 61

Rysunek 20. Ocena stanu jednolitych części wód powierzchniowych (rzecznych) objętych Państwowym

Monitoringiem Środowiska (A – ocena stanu/potencjału ekologicznego, B – ocena stanu

chemicznego, C – ocena ogólna) ..................................................................................................... 65

Rysunek 21. Granice Głównych Zbiorników Wód Podziemnych (GZWP) ............................................................ 67

Rysunek 22. Ocena stanu jednolitych części wód podziemnych w latach 2010-2015 ......................................... 68

Rysunek 23. Zbiorniki wodne wykorzystywane do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi .......... 72

Rysunek 24. Wyniki z monitoringu pól elektromagnetycznych w środowisku wykonanych w latach 20082015 ................................................................................................................................................. 77

Rysunek 25. Regiony tektoniczne Polski .............................................................................................................. 78

Rysunek 26. Budowa geologiczna obszaru Polski dla poszczególnych okresów .................................................. 80

Rysunek 27. Mapa najważniejszych uskoków zlokalizowanych na obszarze Polski ............................................ 82

Rysunek 28. Złoża surowców energetycznych w Polsce ...................................................................................... 87

248 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 29. Typy krajobrazów Polski .................................................................................................................. 90

Rysunek 30. Mapa hipsometryczna Polski ........................................................................................................... 91

Rysunek 31. Obszary narażone na niebezpieczeństwo powodzi według Wstępnej oceny ryzyka

powodziowego ................................................................................................................................ 93

Rysunek 32. Rozkład klimatycznego bilansu wodnego Polski podczas półrocza letniego w latach 1951-1990

................................................................................................................................................... 94

Rysunek 33. Strefy stanów wody głównych rzek w Polsce w dniu 10 lipca 2018 roku ........................................ 95

Rysunek 34 Budowa osuwiska ............................................................................................................................ 97

Rysunek 35. Rozmieszczenie obszarów zagrożonych ruchami masowymi ziemi w Polsce ................................. 99

Rysunek 36. Ważniejsze obiekty zabytkowe w Polsce ....................................................................................... 103

Rysunek 37. Rozkład średnich rocznych stężeń PM2.5 w skali kraju w roku 2040 w scenariuszu realizacji

PEP2040] ....................................................................................................................................... 108

Rysunek 38. Rozkład średnich rocznych stężeń PM2.5 w skali kraju w roku 2040 w scenariuszu braku

realizacji PEP2040 .......................................................................................................................... 109

Rysunek 39. Przedsięwzięcia wskazane w PEP2040 na tle obszarów chronionych oraz innych przedsięwzięć

wskazanych w dokumentach strategicznych................................................................................. 144

Rysunek 40. Lokalizacja złoża węgla brunatnego Złoczew oraz planowanego Obszaru Górniczego

„Złoczew” na tle obszarów chronionych i korytarzy ekologicznych .............................................. 154

Rysunek 41. Lokalizacja złoża węgla brunatnego „Ościsłowo” na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych ................................................................................................................................ 156

Rysunek 42. Lokalizacja złoża węgla brunatnego „Gubin” na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych ................................................................................................................................ 157

Rysunek 43. Planowany przebieg sieci elektroenergetycznych na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych ................................................................................................................................ 160

Rysunek 44. Planowany rurociąg Baltic Pipe na terytorium Polski w kontekście obszarów chronionych

i korytarzy ekologicznych .............................................................................................................. 163

Rysunek 45. Projektowane gazociągi przesyłowe na tle obszarów chronionych i korytarzy ekologicznych .... 168

Rysunek 46. Planowane połączenia sieci gazowej z Czechami, Słowacją i Ukrainą na tle obszarów

chronionych i korytarzy ekologicznych .......................................................................................... 169

Rysunek 47. Planowane połączenia sieci gazowej z Niemcami na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych ................................................................................................................................ 170

Rysunek 48. Planowane połączenia sieci gazowej z Litwą na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych ................................................................................................................................ 171

Rysunek 49. Planowana lokalizacja rozbudowy terminalu LNG w Świnoujściu na tle obszarów chronionych

................................................................................................................................................. 178

Rysunek 50. Planowana (prawdopodobna) lokalizacja pływającego terminalu regazyfikacji LNG (FSRU)

w Zatoce Gdańskiej........................................................................................................................ 183

Rysunek 51. Planowane do rozbudowy Podziemne Magazyny Gazu na tle obszarów chronionych

i korytarzy ekologicznych .............................................................................................................. 185

Rysunek 52. Planowana rozbudowa drugiej nitki gazociągu pomorskiego na tle obszarów chronionych

i korytarzy ekologicznych .............................................................................................................. 186

Rysunek 53. Planowany przebieg rurociągu Boronów – Trzebinia na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych ................................................................................................................................ 187

| 249

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 54. Planowana rozbudowa terminalu naftowego w Gdańsku oraz bazy paliw w Górkach

Zachodnich na tle obszarów chronionych i korytarzy ekologicznych ............................................ 188

Rysunek 55. Planowane lokalizacje elektrowni jądrowych na tle obszarów chronionych i korytarzy

ekologicznych ................................................................................................................................ 192

Rysunek 56. Mapa lokalizacji wraków statków na Morzu Bałtyckim na obszarze polskich wód terytorialnych

oraz polskiej strefy ekonomicznej ................................................................................................. 218

250 |

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Warszawa 25 września 2018 roku

Oświadczenie

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 19a ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku

i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

(tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1405, z późn. zm.) odnośnie spełniania wymagań, o których mowa

w art. 74a ust. 2 ww. ustawy.

Oświadczam, że ja, Jacek Jaśkiewicz, pracownik firmy ATMOTERM S.A. oraz współautor i kierownik zespołu

autorów prognozy oddziaływania na środowisko pn. „Ocena oddziaływania na środowisko projektu Polityki

energetycznej Polski do 2040 r. Prognoza”, spełniam wymagania określone w art. 74a ust. 2 ustawy z dnia 3

października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa

w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz.

1405, z późn. zm.), dotyczące wymaganego wykształcenia.

Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Jacek Jaśkiewicz

| 251

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ATMOTERM S.A.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ZAŁĄCZNIK 1

ANALIZA I OCENA CELÓW OCHRONY ŚRODOWISKA USTANOWIONYCH NA SZCZEBLU

MIĘDZYNARODOWYM, WSPÓLNOTOWYM I KRAJOWYM, ISTOTNYCH Z PUNKTU WIDZENIA PROJEKTU

PEP2040

Celem analizy jest przedstawienie podstawowych dokumentów strategicznych globalnych, regionalnych

oraz Unii Europejskiej i Polski związanych z zakresem Polityki energetycznej Polski, a szczególnie z punktu

widzenia opracowania Prognozy jej oddziaływania na środowisko oraz przeprowadzenie analizy zgodności

Polityki z celami tych dokumentów.

Dokumenty na poziomie globalnym

Punktem wyjścia do analizy dokumentów strategicznych są przyjęte ustalenia na poziomie globalnym, które

w odniesieniu do poszczególnych dokumentów przedstawione są niżej.

Rezolucja przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne w dniu 25 września 2015 r. 70/1. Przekształcamy nasz

świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 20301. w dokumencie tym określono 17 celów

zrównoważonego rozwoju oraz 169 powiązanych z nimi zadań, które mają być osiągnięte do 2030 roku. Cele

te dotyczą 5 obszarów tzw. 5xP ludzi, planety, dobrobytu, pokoju i partnerstwa. Rezolucja została podpisana

przez wszystkie 193 państwa członkowskie ONZ, które zobowiązały się do monitorowania realizacji celów

i zadań poprzez odpowiednie wskaźniki. w Polsce wskaźnikami tymi zajmuje się GUS.

Wśród Celów Zrównoważonego Rozwoju szczególną uwagę należy zwrócić na 2 cele: Cel 7: Zapewnić

wszystkim dostęp do stabilnej, zrównoważonej i nowoczesnej energii po przystępnej cenie oraz Cel 13

Podjąć pilne działania w celu przeciwdziałania zmianom klimatu i ich skutkom. Realizacja tych celów wraz

z powiązanymi z nimi zadaniami ma w sposób istotny przyczynić się do przyspieszenia redukcji globalnych

emisji gazów cieplarnianych poprzez zwiększenie udziału energii odnawialnej oraz wzrostu globalnej

efektywności zużycia energii. Ma się również przyczynić do podjęcia działań adaptacyjnych

do postępujących, negatywnych skutków zmian klimatu.

Ponadto związane z sektorem energii są następujące cele dotyczące ogólnie zasad zrównoważonego

rozwoju i zachowania naturalnego środowiska: Cel 8 - Promujący stabilny, zrównoważony i inkluzyjny wzrost

gospodarczy, Cel 9 - Zbudowanie stabilnej infrastruktury, promowanie zrównoważonego uprzemysłowienia

oraz wspieranie innowacyjności, Cel 10 - zmniejszenie nierówności w krajach oraz miedzy krajami, Cel 10

Uczynienie miast i osiedli ludzkich bezpiecznymi, stabilnymi, zrównoważonymi oraz sprzyjającymi włączeniu

społecznemu, Cel 12 – Dotyczący wzorców zrównoważonej konsumpcji i produkcji, Cel 14 – Ochrona

oceanów, mórz i zasobów morskich oraz wykorzystywanie ich w sposób zrównoważony, Cel 15 – Dotyczący

ochrony, przywracania oraz promowania zrównoważonego użytkowania ekosystemów lądowych,

zrównoważonego gospodarowania lasami, zwalczania pustynnienia, powstrzymywania i odwracania

procesu degradacji gleby oraz powstrzymania utraty różnorodności biologicznej.

1 Rezolucja przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne w dniu 25 września 2015 r. 70/1. Przekształcamy nasz świat: Agenda

na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030

(http://www.unic.un.org.pl/files/164/Agenda%202030_pl_2016_ostateczna.pdf)

ATMOTERM S.A.

|1

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu2. w ramach Konwencji, wszystkie

jej strony, m.in. Polska i Wspólnota Europejska (obecnie Unia Europejska), zobowiązują się, biorąc pod

uwagę swe wspólne, lecz zróżnicowane zasady odpowiedzialności oraz swe specyficzne priorytety rozwoju

narodowego i regionalnego, cele i okoliczności, do realizacji głównego celu Konwencji, którym jest

doprowadzenie, do ustabilizowania koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze na poziomie, który

zapobiegłby niebezpiecznej, antropogenicznej ingerencji w system klimatyczny. Dla uniknięcia zagrożenia

produkcji żywności i dla umożliwienia zrównoważonego rozwoju ekonomicznego, poziom taki powinien być

osiągnięty w okresie wystarczającym do naturalnej adaptacji ekosystemów do zmian klimatu.

Głównym celem Porozumienia Paryskiego3, zawartego w ramach Konwencji w 2015 r. jest ograniczenie

wzrostu średniej temperatury globalnej do poziomu znacznie niższego niż 2 °C powyżej poziomu

przedindustrialnego oraz podejmowanie wysiłków mających na celu ograniczenie wzrostu temperatury

do 1,5 °C powyżej poziomu przedindustrialnego, uznając, że to znacząco zmniejszy ryzyka związane

ze zmianami klimatu i ich skutki

w celu realizacji tego celu strony Konwencji Klimatycznej zadeklarowały, iż począwszy od 2020 roku będą

ogłaszały dobrowolne plany redukcji emisji gazów cieplarnianych. Plany te mają przedstawić wkład

w realizację celów Konwencji na poziomie krajowym oraz ustalić nowe, ambitniejsze cele, na realizację,

których pozwala posiadana wiedza naukowa oraz dostępne środki. Sprawozdania z realizacji planów, strony

mają przygotowywać co 5 lat i publikować w sposób jasny i przejrzysty podając do wiadomości państw

członkowskich oraz do wiadomości publicznej.

Konwencja o różnorodności biologicznej4. Celami konwencji są: ochrona różnorodności biologicznej,

zrównoważone użytkowanie jej elementów oraz uczciwy i sprawiedliwy podział korzyści, wynikających

z wykorzystywania zasobów genetycznych, w tym przez odpowiedni dostęp do zasobów genetycznych

i transfer właściwych technologii, z uwzględnieniem wszystkich praw do tych zasobów i technologii, a także

odpowiednie finansowanie ochrony różnorodności biologicznej.

Zgodnie z ustaleniami konwencji, każda z jej stron zobowiązała się, zgodnie ze swoimi szczególnymi

warunkami i możliwościami, opracować krajowe strategie, plany lub programy dotyczące ochrony

i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej, bądź dostosować istniejące strategie, plany lub

programy, które odzwierciedlą realizacje działań przewidzianych w niniejszej konwencji oraz włączyć,

w miarę możliwości i potrzeby, ochronę i zrównoważone użytkowanie różnorodności biologicznej

do odpowiednich sektorowych i międzysektorowych planów, programów i polityk. w konwencji

przewidziano działania w zakresie współpracy, monitoringu, ochrony gatunków, wykorzystania

różnorodności biologicznej.

Europejska konwencja krajobrazowa5. Celami konwencji są: promowanie ochrony, gospodarki

i planowania krajobrazu, a także organizowanie współpracy europejskiej w zakresie zagadnień dotyczących

krajobrazu. Strony konwencji zobowiązały się wdrożyć jej postanowienia zgodnie z ich zasadami

2 Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu

(http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19960530238)

3 Porozumienie Paryskie

(https://unfccc.int/files/meetings/paris_nov_2015/application/pdf/paris_agreement_english_.pdf)

4 Konwencja o różnorodności biologicznej (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021841532)

5 Europejska Konwencja Krajobrazowa(http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20060140098)

2|

ATMOTERM S.A.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

konstytucyjnymi i organizacją administracyjną oraz poszanowaniem zasady subsydiarności, przy

uwzględnieniu Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego oraz zharmonizować jej wdrażanie z polityką.

Konwencja określa zasady ochrony krajobrazu, daje wytyczne odnośnie edukacji w zakresie ochrony

krajobrazu oraz zakreśla ramy współpracy międzynarodowej dla jej realizacji.

Konwencja w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości (LRTAP)6.

Strony Konwencji postanawiają chronić człowieka i jego środowisko przed zanieczyszczaniem powietrza

oraz dążyć do ograniczenia i tak dalece, jak to jest możliwe do stopniowego zmniejszania i zapobiegania

zanieczyszczeniu powietrza, włączając w to transgraniczne zanieczyszczanie powietrza na dalekie

odległości. Służyć temu mają ustalone zasady wymiany informacji, konsultacji, prowadzenia badań

i monitoringu. Ponadto zobowiązują się rozwijać politykę i strategię, które będą służyć jako środki

do zwalczania emisji zanieczyszczeń powietrza, biorąc pod uwagę podjęte już wysiłki w skali krajowej

i międzynarodowej. Priorytetami konwencji do 2020 r. są: ograniczenia emisji zanieczyszczeń powietrza

z punktu widzenia wpływu na zdrowie (szczególnie w zakresie pyłów PM2,5), zwiększenia znaczenia

monitoringu przy ocenie wywiązywania się państw z przyjętych zobowiązań w zakresie redukcji emisji

zanieczyszczeń i poprawy jakości powietrza oraz zwiększenie znaczenia ocen zintegrowanych z punktu

widzenia wpływu na ekosystemy. do konwencji podpisano szereg protokołów

•

Protokół w sprawie długofalowego finansowania wspólnego programu monitoringu i oceny

przenoszenia zanieczyszczeń powietrza na dalekie odległości w Europie,

•

Protokół dotyczący ograniczenia emisji siarki lub jej przepływów transgranicznych,

•

Protokół dotyczący kontroli emisji tlenków azotu lub ich transgranicznego przemieszczania,

•

Protokół w sprawie dalszego ograniczania emisji siarki,

•

Protokół dotyczący metali ciężkich,

•

Protokół w sprawie przeciwdziałania zakwaszaniu, eutrofizacji i ozonowi przyziemnemu (tzw. Protokół

z Göteborga).

Konwencja z Minamaty w sprawie rtęci 7.

Konwencja, po ratyfikacji, weszła w życie 18 sierpnia 2017 roku. Przewiduje ona m.in.

•

ograniczenia przywozowe dotyczące rtęci metalicznej z krajów niebędących stronami konwencji,

•

zakaz wywozu niektórych produktów zawierających rtęć,

•

stosowanie rtęci w produktach i procesach, które nie zostały jeszcze wprowadzone do obrotu,

•

ograniczenia w zakresie niektórych procesów, w których używa się rtęci,

6 Konwencja w sprawie transgranicznego zanieczyszczenia powietrza na dalekie odległości

(http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19850600311)

7Konwencja z Minamaty w sprawie rtęci

(http://www.mercuryconvention.org/Portals/11/documents/Booklets/COP1%20version/Minamata-Conventionbooklet-eng-full.pdf)

ATMOTERM S.A.

|3

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

ograniczenie wykorzystania rtęci przy wydobywaniu złota na małą skalę.

•

Istotne znaczenie będzie miała konwencja w zakresie ograniczenia emisji rtęci w procesach spalania

węgla.

Podstawowe dokumenty strategiczne Unii Europejskiej

Powiązanie podstawowych dokumentów strategicznych UE przedstawiono na niżej załączonym schemacie.

Rysunek 1. Powiązanie strategii Europa 2020 z innymi dokumentami8

Analizę podstawowych dokumentów UE odnoszących się do zagadnień objętych Polityką energetyczna

Polski przeprowadzono głównie z punktu widzenia potrzeb Prognozy oddziaływania na środowisko.

Wybrane z punktu widzenia Polityki energetycznej Polski dokumenty strategiczne UE przedstawione zostały

niżej.

8 Źródło: Environment and human health, EEA Report, no 5/2013, EEA 2013

4|

ATMOTERM S.A.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu

społecznemu (KOM(2010) 2020 wersja ostateczna)9. Strategia obejmuje trzy wzajemnie ze sobą powiązane

priorytety

•

rozwój inteligentny: rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji;

•

rozwój zrównoważony: wspieranie gospodarki efektywniej korzystającej z zasobów, bardziej

przyjaznej środowisku i bardziej konkurencyjnej;

•

rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu: wspieranie gospodarki o wysokim poziomie zatrudnienia,

zapewniającej spójność społeczną i terytorialną.

Wśród celów nadrzędnych Strategii jest osiągnięcie celów „20/20/20” (ograniczenie emisji gazów

cieplarnianych o 20%, a jeżeli warunki na to pozwolą o 30%, uzyskanie 20% udziału odnawialnych źródeł

energii, uzyskanie 20% oszczędności energii do 2020r. w stosunku do 1990 r.).

Jednym z siedmiu najważniejszych projektów wiodących jest Projekt przewodni: Europa efektywnie

korzystająca z zasobów. Celem projektu jest wsparcie zmian w kierunku niskoemisyjnej i efektywniej

korzystającej z zasobów gospodarki, uniezależnienia wzrostu gospodarczego od wykorzystania zasobów

i energii, ograniczenia emisji CO2, zwiększenia konkurencyjności zwiększenia bezpieczeństwa

energetycznego.

Państwa członkowskie mają w zakresie tego projektu

•

stopniowo wycofywać dotacje szkodliwe dla środowiska, stosując wyjątki jedynie w przypadku osób

w trudnej sytuacji społecznej;

•

stosować instrumenty rynkowe, takie jak zachęty fiskalne i zamówienia publiczne, w celu zmiany

metod produkcji i konsumpcji;

•

stworzyć inteligentne, zmodernizowane i w pełni wzajemnie połączone infrastruktury transportowe

i energetyczne oraz korzystać w pełni z potencjału technologii ICT,

•

zapewnić skoordynowaną realizację projektów infrastrukturalnych w ramach sieci bazowej UE, które

będą miały ogromne znaczenie dla efektywności całego systemu transportowego UE,

•

skierować uwagę na transport w miastach, które są źródłem dużego zagęszczenia ruchu i emisji

zanieczyszczeń,

•

wykorzystywać przepisy, normy w zakresie efektywności energetycznej budynków i instrumenty

rynkowe takie jak podatki, dotacje i zamówienia publiczne w celu ograniczenia zużycia energii

i zasobów, a także stosować fundusze strukturalne na potrzeby inwestycji w efektywność

energetyczną w budynkach użyteczności publicznej i bardziej skuteczny recykling,

•

propagować instrumenty służące oszczędzaniu energii, które mogłyby podnieść efektywność sektorów

energochłonnych.

9 Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu

(KOM(2010) 2020 wersja ostateczna) (http://eur-lex.europa.eu/legalcontent/PL/TXT/?qid=1395649624365&uri=CELEX:52010DC2020)

ATMOTERM S.A.

|5

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Komunikat Komisji Czysta planeta dla wszystkich - Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze

prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki10. Dokument ten jest

zgodny z celami Porozumienia Paryskiego i wyznacza proponowane kierunki działań do 2050 r. w 7

obszarach strategicznych: efektywność energetyczna; energia ze źródeł odnawialnych; czysta, bezpieczna

i oparta na sieci mobilność; konkurencyjny przemysł i gospodarka o obiegu zamkniętym; infrastruktura

i połączenia międzysystemowe; biogospodarka i naturalne pochłaniacze dwutlenku węgla; wychwytywanie

i składowanie dwutlenku węgla oraz jego wykorzystanie. Dokument obecnie nie jest jeszcze przyjęty i będzie

rozpatrywany przez Radę Europejską.

Dokument wskazuje na konieczność osiągnięcia do 2050 r. neutralnej dla klimatu gospodarki

(z uwzględnieniem działań w zakresie pochłaniania gazów cieplarnianych).

Strategia UE adaptacji do zmiany klimatu (COM(2013)216 wersja ostateczna)11. Strategia określa działania

w celu poprawy odporności Europy na zmiany klimatu. Wskazuje na konieczność zwiększenia gotowości

i zdolności do reagowania na skutki zmian klimatu na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i unijnym

oraz opracowania spójnego podejścia i poprawy koordynacji działań.

VII Ogólny unijny program działań w zakresie środowiska do 2020 r. Dobra jakość życia z uwzględnieniem

ograniczeń naszej planety”12 (7 EAP). Celami priorytetowymi Programu są

•

ochrona, zachowanie i poprawa kapitału naturalnego Unii,

•

przekształcenie Unii w zasobooszczędną, zieloną i konkurencyjną gospodarkę niskoemisyjną,

•

ochrona obywateli Unii przed związanymi ze środowiskiem presjami i zagrożeniami dla zdrowia

i dobrostanu,

•

maksymalizacja korzyści płynących z prawodawstwa Unii w zakresie środowiska poprzez lepsze

wdrażanie tego prawodawstwa,

•

doskonalenie bazy wiedzy i bazy dowodowej unijnej polityki w zakresie środowiska,

•

zabezpieczenie inwestycji na rzecz polityki w zakresie środowiska i klimatu oraz podjęcie kwestii

ekologicznych efektów zewnętrznych,

•

lepsze uwzględnianie problematyki środowiska i większa spójność polityki,

10Komunikat

Komisji Czysta planeta dla wszystkich - Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze

prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki (https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/pl/TXT/?uri=COM:2018:0773:FIN)

11Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno - Społecznego

i Komitetu Regionów (http://eur-lex.europa.eu/legalcontent/PL/TXT/?qid=1395730101764&uri=CELEX:52013DC0216)

12Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1386/2013/UE z dnia 20 listopada 2013 r. w sprawie ogólnego unijnego

programu działań w zakresie środowiska do 2020 r. (http://eur-lex.europa.eu/legalcontent/PL/TXT/?uri=celex:32013D1386)

6|

ATMOTERM S.A.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

•

wspieranie zrównoważonego charakteru miast Unii,

•

zwiększenie efektywności Unii

ze środowiskiem i klimatem.

w podejmowaniu

międzynarodowych

wyzwań

związanych

Nasze ubezpieczenie na życie i nasz kapitał naturalny – unijna strategia ochrony różnorodności

biologicznej na okres do 2020r. (KOM(2011) 244 wersja ostateczna)13. Celem głównym strategii jest

powstrzymanie utraty różnorodności biologicznej i degradacji funkcji ekosystemów w UE do 2020 r. oraz

przywrócenie ich w możliwie największym stopniu biorąc pod uwagę zmiany klimatu, a także zwiększenie

wkładu UE w zapobieganie ubożeniu różnorodności biologicznej na świecie.

Pakiet czyste powietrze14. w pakiecie Komisja Europejska zaproponowała m.in.

•

nowy Program czystego powietrza dla Europy z propozycją środków dla poprawy jakości powietrza

w krótkim terminie oraz cele do 2030 r.,

•

rewizje Dyrektywy pułapowej (zmiana protokółu z Goeteborga do Konwencji LRTAP), ograniczającą

poważnie krajowe pułapy emisji zanieczyszczeń powietrza,

•

Propozycję nowej dyrektywy na temat redukcji emisji zanieczyszczeń ze średniej wielkości instalacji

o mocy 1-50 MW.

Proponowane Pakietem działania zostały zrealizowane.

Konkluzje Rady Europejskiej z dn. 23 i 24 października 2014 r.15 Rada Europejska przyjęła wiążący cel unijny

zakładający ograniczenie wewnętrznych emisji gazów cieplarnianych do roku 2030 o co najmniej 40%

w porównaniu z poziomem z roku 1990. Wyznaczony cel ma być zrealizowany wspólnie przez UE w sposób

najbardziej racjonalny pod względem kosztów, przy redukcji emisji do 2030 r. przez sektory objęte unijnym

systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS) i nieobjęte tym systemem wynoszącej, odpowiednio 43%

i 30% w stosunku do roku 2005.

Zreformowany system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) z instrumentem służącym stabilizacji rynku

zgodnie z wnioskiem Komisji będzie głównym europejskim instrumentem wykorzystywanym do osiągnięcia

tego celu; roczny wskaźnik dotyczący zmniejszenia pułapu maksymalnych dozwolonych emisji zostanie

podniesiony z 1, 74% do 2,2% począwszy od 2021 r.;

Metodologia określania krajowych celów w zakresie redukcji emisji dla sektorów nieobjętych ETS –

obejmująca wszystkie elementy zastosowane w decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego na rok

2020 – będzie nadal stosowana do roku 2030, a podział wysiłku redukcyjnego będzie ustalany na podstawie

względnego PKB na mieszkańca. Wszystkie państwa członkowskie przyczynią się do osiągnięcia łącznej

redukcji emisji przez UE w 2030 r., realizując cele krajowe na poziomie od 0% do -40% w stosunku do roku

2005;

13 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno - Społecznego

i Komitetu Regionów (http://eur-lex.europa.eu/legalcontent/PL/TXT/?qid=1395735508994&uri=CELEX:52011DC0244)

14 Komunikat prasowy Komisji Europejskiej

IP/13/1274 18/12/2013 (http://europa.eu/rapid/press-release_IP-131274_pl.htm.) w Komunikacie znajdują się linki do proponowanych dokumentów.

15 Konkluzje Rady Europejskiej z 23 i 24 października 2014 r. (EUCO 169/14)

(http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/PL/ec/145432.pdf)

ATMOTERM S.A.

|7

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W zakresie energetyki odnawialnej ustalono cel unijny cel, by w 2030 r. udział energii ze źródeł

odnawialnych w energii zużywanej w UE wynosił co najmniej 27%.

Odnośnie efektywności energetycznej ustalono orientacyjny cel w wysokości co najmniej 27% dotyczący

poprawy efektywności energetycznej w 2030 r.

Cele w zakresie OZE i efektywności energetycznej zostały zmienione nowelizacją odpowiednich dyrektyw

w ramach działań związanych z realizacją Pakietu Czysta energia

Pakiet Czysta energia dla wszystkich Europejczyków 16(tzw. Pakiet zimowy) jest pakietem działań UE,

których celem jest dostosowanie rynku energii elektrycznej UE, aby odpowiadał on przyszłym wyzwaniom

takim jak transformacja w kierunku czystej energii i neutralnej pod względem emisji CO2. Głównymi

priorytetami pakietu są: wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego oraz praw konsumentów,

sprawiedliwe wsparcie wszystkich regionów tak, aby osiągnąć równomierny poziom wzrostu gospodarczego

i równocześnie wyeliminować ubóstwo energetyczne. Realizacja tych celów ma umożliwić UE osiągnięcie

przywództwa w realizacji celów Porozumienia Paryskiego.

w ramach działań objętych pakietem zostało przyjętych szereg dokumentów. Mają one umożliwić

osiągnięcie do 2030 roku głównych Unijnych celów energetycznych jakimi są m. in.: ograniczenie emisji

gazów cieplarnianych o minimum 40%, osiągnięcie 32% udziału odnawialnych źródeł energii w końcowym

zużyciu energii brutto17 oraz zwiększenie efektywności energetycznej o 32,5 %18, jednocześnie zakładając,

iż w 2030 r. zużycie energii pierwotnej nie będzie większe niż 1 273 Mtoe, co stanowi ok. 53,3 mln TJ.

Ponadto przyjęto szereg innych dokumentów dotyczących m. in. zarządzania Unią Energetyczną, emisji

z budynków i emisji z transportu itp..

Horyzont 2020 – Program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji19 jest największym

programem UE integrującym badania naukowe i innowacje z budżetem na lata 2014-2020 wynoszącym ok.

80 mld Euro. w ramach nowej perspektywy finansowej na nową wersję Programu – Horyzont Europa

przewiduje się ok. 100 mld Euro. Aktualnie finansowane projekty dotyczą 3 głównych wzajemnie

wspierających się priorytetów: doskonała baza naukowa, wiodąca rola w przemyśle oraz wyzwania

społeczne. Konkursy dotyczące energii znajdują się w priorytecie Wyzwania Społeczne (Social Challenges)

w temacie SC 3 bezpieczna, czysta i efektywna energia. Dostępne są również konkursy w tematach

przekrojowych dotyczące: efektywności energetycznej, OZE, inteligentnej i czystej energii, inteligentnych

systemów energetycznych, inteligentne miasta (smart cities), zero emisji ze źródeł węglowych itp.

Wypracowane w ramach Programu innowacje mają wspierać m. in. transformacje w kierunku gospodarki

niskoemisyjnej.

16Pakiet Czysta energia dla wszystkich Europejczyków (https://ec.europa.eu/energy/en/topics/energy-strategy-and-

energy-union/clean-energy-all-europeans)

17 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania

stosowania energii ze źródeł odnawialnych (https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/pl/TXT/?uri=CELEX%3A32018L0844)

18 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2002 z dnia 11 grudnia 2018 r. zmieniająca dyrektywę

2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej (https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/PL/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2018.328.01.0210.01.POL)

19Horyzont 2020 – Program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji

(https://ec.europa.eu/programmes/horizon2020/sites/horizon2020/files/H2020_PL_KI0213413PLN.pdf)

8|

ATMOTERM S.A.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Podsumowanie

Z analizy podstawowych dokumentów UE związanych z Polityką energetyczną Polski można wyprowadzić

następujące wnioski

•

Stwierdza się, że Polityka energetyczna generalnie wspiera realizację celów analizowanych

dokumentów zarówno w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, jak też i w zakresie celów

dodatkowych np. w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeń do powietrza i poprawy jego jakości.

Polityka realizuje cele polityki klimatyczno-energetycznej UE, w tym zobowiązania wynikające

z pakietu 3 x 20% oraz cele określone w konkluzjach Rady Europejskiej z 23 i 24 października 2014 r.

•

UE podejmuje również istotne działania na rzecz poprawy jakości powietrza, z czym związana jest

redukcja emisji zanieczyszczeń powietrza. Działania te, są w pewnym stopniu synergiczne w stosunku

do działań na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych. Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej

zamierzenia UE, w tym zakresie, można spodziewać się jeszcze dalszego ograniczania emisji

zanieczyszczeń powietrza, co może też w dalszej perspektywie rzutować na przyszłą strukturę

energetyki, tym bardziej, że obecne standardy jakości powietrza UE są łagodniejsze od zaleceń

Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

Analiza zgodności z dokumentami strategicznymi Polski

Celem analizy jest określenie zgodności Polityki energetycznej Polski z podstawowymi dokumentami

strategicznymi państwa.

Na niżej przedstawionym schemacie przedstawiono powiązanie tych dokumentów ze strategicznymi

dokumentami UE.

ATMOTERM S.A.

|9

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Rysunek 2. Powiązanie dokumentów strategicznych Polski i UE20

Przeanalizowane podstawowe dokumenty strategiczne Polski wraz z ich najważniejszymi celami

i kierunkami, związanymi z Polityką przedstawiono niżej

Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 z perspektywą do 2030 r. (SOR)21, jest

obowiązującym, kluczowym dokumentem państwa polskiego w obszarze średnio i długofalowej polityki

gospodarczej definiującym główny cel rozwoju jakim jest „tworzenie warunków dla wzrostu dochodów

mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym,

środowiskowym i terytorialnym”. Cele szczegółowe to

•

Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, dane i doskonałość organizacyjną);

•

Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony;

•

Skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu i gospodarczemu.

Jednym z ważniejszych obszarów wpływających na osiągnięcie celów Strategii jest obszar energii, gdzie

określono jeden z głównych kierunków interwencji jako stabilne dostawy energii, dostosowane do potrzeb,

po akceptowalnej cenie. Zakładają one również wprowadzenie rynku mocy, rozwój elektromobilności,

poprawę efektywności energetycznej, kontynuację programu polskiej energetyki jądrowej oraz powstanie

hubu gazowego. Istotną rolę w rozwoju energetyki mają odgrywać klastry energii, które maja

wykorzystywać lokalne źródła energii. Aby zrealizować cele strategiczne dokument wprowadza szeroką

gamę inicjatyw, łącznie z ponad 180 projektami strategicznymi i flagowymi.

Strategia określa nowe ramy dla polityk publicznych i jest podstawą do zmian w systemie zarządzania

rozwojem kraju oraz do aktualizacji dokumentów strategicznych takich jak strategie, polityki i programy.

Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020

z perspektywą do roku 2030 (SPA 2020)22. Celem głównym dokumentu jest: zapewnienie zrównoważonego

rozwoju oraz efektywnego funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa w warunkach zmian klimatu. Cele

szczegółowe to: zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego i dobrego stanu środowiska, skuteczna

adaptacja do zmian klimatu na obszarach wiejskich, rozwój transportu w warunkach zmian klimatu,

zapewnienie zrównoważonego rozwoju regionalnego i lokalnego z uwzględnieniem zmian klimatu,

stymulowanie innowacji sprzyjających adaptacji do zmian klimatu, kształtowanie postaw społecznych

sprzyjających adaptacji do zmian klimatu.

Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, Miasta, Obszary Wiejskie wyznacza

podstawowe cele polityki rozwoju regionalnego. Strategicznym celem polityki realizowanej przez rząd we

współpracy z województwami samorządowymi jest „efektywne wykorzystanie specyficznych regionalnych

20 Źródło: Programowanie perspektywy finansowej 2014-2020 - Umowa Partnerstwa, MIR 21.05.2014 r.

21Strategia

na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 z perspektywą do 2030 r. (SOR)

(http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20170000260)

22 Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą

do roku 2030 (http://www.mos.gov.pl/g2/big/2013_03/e436258f57966ff3703b84123f642e81.pdf)

10 |

ATMOTERM S.A.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

i innych – potencjałów rozwojowych dla osiągnięcia celów rozwoju kraju – wzrostu, zatrudnienia i spójności

w horyzoncie długookresowym”.

Nowa polityka regionalna kładzie główny akcent na zwiększenie roli szczebla regionalnego w uruchamianiu

procesów rozwojowych. Polityka regionalna wraz z innymi politykami oraz działaniami adresowanymi

do specyficznych obszarów problemowych, powinny być zintegrowane przestrzennie, najlepiej na szczeblu

regionalnym. do strategicznych wyzwań nowa polityka regionalna zalicza m.in.: „Zwiększenie potencjału

do tworzenia, dyfuzji i absorpcji innowacji oraz odpowiedzi na zmiany klimatyczne i zapewnienie

bezpieczeństwa energetycznego”.

Strategia zrównoważonego rozwoju transportu do 2030 roku23 (projekt) wyznacza najważniejsze kierunki

interwencji i działań w celu osiągnięcia celu głównego. Głównym celem strategii jest zwiększenie

dostępności transportowej oraz bezpieczeństwa uczestników ruchu i efektywności sektora transportowego

przez tworzenie spójnego, zrównoważonego, innowacyjnego i przyjaznego użytkownikowi systemu

transportowego w wymiarze krajowym, europejskim i globalnym.

Strategia ma się przyczynić do rozwoju transportu, jako jednego z elementów napędzającego rozwój

gospodarki. Polski system transportowy ma być nowoczesny, wykorzystujący pojazdy bezemisyjne

i niskoemisyjne, z nowymi rodzajami napędu, a także dążącego do stopniowego rozwoju technologii

automatyzujących.

Strategia zakłada między innymi, rozwój łańcuchów ekomobilności w miastach i ich obszarach

funkcjonalnych, działania zmierzające do wymiany taboru wykorzystywanego do świadczenia usług

publicznego transportu na ekologiczny i niskoemisyjny, wykorzystujący napęd elektryczny lub paliwa

alternatywne. w tym celu przewiduje rozwój systemów ładowania i tankowania jednostek niskoemisyjnych.

Krajowy plan działań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych24 określa krajowe cele w zakresie udziału

energii ze źródeł odnawialnych w sektorze transportowym, sektorze energii elektrycznej, sektorze

ogrzewania i chłodzenia w 2020 r. (15%), uwzględniając wpływ innych środków polityki efektywności

energetycznej na końcowe zużycie energii oraz odpowiednie środki, które należy podjąć dla osiągnięcia

krajowych celów ogólnych w zakresie udziału OZE w wykorzystaniu energii finalnej.

Krajowy plan działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski 25 dokument ten zawiera opis

planowanych środków poprawy efektywności energetycznej określających działania mające na celu

poprawę efektywności energetycznej w poszczególnych sektorach gospodarki, niezbędnych dla realizacji

krajowego celu w zakresie oszczędnego gospodarowania energią na 2016 r., a także środków służących

osiągnięciu ogólnego celu w zakresie efektywności energetycznej rozumianego jako uzyskanie 20%

oszczędności w zużyciu energii pierwotnej w Unii Europejskiej do 2020 r.

Program polskiej energetyki jądrowej26. Głównym celem programu jest rozwój energetyki jądrowej

w Polsce, która ma się przyczynić do zapewnienia odpowiedniej ilości energii elektrycznej po odpowiednich

dla gospodarki i społeczeństwa cenach przy zachowaniu wymogów bezpieczeństwa i ochrony środowiska.

23Strategia zrównoważonego rozwoju transportu do 2030 roku (https://www.gov.pl/web/infrastruktura/projekt-

strategii-zrownowazonego-rozwoju-transportu-do-2030-roku2)

24 Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych

(http://www.mg.gov.pl/files/upload/12326/KPD_RM.pdf)

25 Krajowy plan działań dotyczący efektywności energetycznej (http://bip.mg.gov.pl/node/21995)

26Program polskiej energetyki jądrowej

(http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20140000502/O/M20140502.pdf)

ATMOTERM S.A.

| 11

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Ma ona pozwolić Polsce na osiągnięcie celów klimatycznych Unii Europejskiej. w efekcie wdrożenia

programu oczekuje się, między innymi, dywersyfikacji źródeł energii elektrycznej, ustabilizowanie jej cen

oraz uniknięcie opłat za emisję CO2, wymaganych przez Unię Europejską.

Plan rozwoju elektromobilności27 jest jednym z trzech elementów opracowanego przez Ministerstwo

Energii Pakietu na rzecz czystego transportu, na który składają się jeszcze: Krajowe ramy polityki

infrastruktury paliw alternatywnych i Fundusz Niskoemisyjnego Transportu. Zakłada on stworzenie

warunków dla rozwoju elektromobilności, rozwój przemysłu związanego z tym sektorem oraz stabilizację

sieci elektroenergetycznej. Główne działania będą dotyczyć przygotowania infrastruktury do ładowania 1

miliona pojazdów elektrycznych, rozwinięcia systemu car-sharingu oraz produkcji polskiego samochodu

elektrycznego.

Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych 28 określają kierunki rozwoju

infrastruktury w celu wykorzystania paliw alternatywnych w zamian paliw opartych o kopaliny,

w szczególności w zakresie energii elektrycznej oraz gazu ziemnego (CNG i LNG). w 2020 roku w 32

wybranych aglomeracjach ma być rozmieszczonych 6 tys. punktów o normalnej mocy ładowania oraz 400

punktów o dużej mocy ładowania, które będą wykorzystywane przez przynajmniej 50 tys. pojazdów

elektrycznych. Dodatkowo powstanie 70 punktów ładowania gazem CNG dla około 3 tys. pojazdów,

a następnie do 2025 roku kolejne 32 punkty CNG i 14 punktów LNG oraz instalacje LNG do bunkrowania

statków w portach w Gdańsku, Gdyni, Szczecinie i Świnoujściu.

Polityka ekologiczna państwa 203029

Celem głównym Polityki jest rozwój potencjału środowiska na rzecz obywateli i przedsiębiorców. Cele

szczegółowe uwzględniać będą najważniejsze trendy w obszarze środowiska, w sposób umożliwiający

zharmonizowanie kwestii związanych z ochroną środowiska z potrzebami gospodarczymi i społecznymi.

Temat energii jest uwzględniony w kierunkach interwencji dotyczących likwidacji źródeł emisji

zanieczyszczeń powietrza. Określone są tu kierunki działań, które otrzymają wsparcie takie jak: inwestycje

związane ze zwiększeniem udziału OZE, modernizację systemów elektrociepłowni, elektrowni i ciepłowni

w celu zmniejszenia emisji zanieczyszczeń, rozwój transportu niskoemisyjnego, zmniejszenie strat energii

związanych z jej przesyłem oraz rozwój klastrów energii i transformacji gmin w samowystarczalne

energetycznie.

Krajowy plan postepowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym30 Celem

Krajowego planu jest zapewnienie w Polsce efektywnego i bezpiecznego postępowania z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz zapewnienie rozwoju i wdrożenia

ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego

27Plan rozwoju elektromobilności (https://www.gov.pl/documents/33372/436746/DIT_PRE_PL.pdf/ebdf4105-ef77-

91df-0ace-8fbb2dd18140)

28Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych

(http://bip.me.gov.pl/files/upload/26071/Krajowe_ramy%20_29032017.pdf)

29Polityka ekologiczna państwa

(https://bip.mos.gov.pl/fileadmin/user_upload/bip/prawo/projekty/PROJEKT_POLITYKI_EKOLOGICZNEJ_PANSTWA_

2030/Projekt_Polityki_ekologicznej_panstwa_2030.pdf)

30Krajowy plan postepowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym

(http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20150001092/O/M20151092.pdf)

12 |

ATMOTERM S.A.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Określa on zasady postepowania

z odpadami promieniotwórczymi, a w szczególności w zakresie projektowania, budowy, eksploatacji

i zamknięcia składowisk, minimalizacji ilości i aktywności odpadów oraz systemu opłat. Zakazuje również

wwozu do Polski tych odpadów, wprowadza wymóg ciągłych szkoleń oraz informowania społeczeństwa

o prowadzonych działaniach.

Program dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce (perspektywa 2030 r.)31. Głównym celem

programu jest „tworzenie warunków sprzyjających budowie rentownego, efektywnego i nowoczesnego

sektora górnictwa węgla kamiennego, opartego na kooperacji, wiedzy i innowacjach, który działając

w przyjaznym oraz przewidywalnym otoczeniu programowo – prawnym, pozwoli na efektywne

wykorzystanie kapitału zasobowego, społecznego i gospodarczego dla zapewnienia wysokiej niezależności

energetycznej Polski oraz wspierania konkurencyjności gospodarki narodowej”. Określa on szereg działań,

które mają przyczynić się do realizacji celów. Są to między innymi

•

zwiększenie wydajności kopalń,

•

dostosowanie wydobycia do potrzeb rynku, a tam, gdzie to jest możliwe zwiększenie w strukturze

wydobycia udziału produktów wyższej wartości dodanej: węgli średnich i grubych o wysokich

parametrach jakościowych i paliw kwalifikowanych,

•

zapewnienie odpowiedniego poziomu inwestycji tam, gdzie będą najbardziej efektywne ekonomicznie.

Program dla sektora górnictwa brunatnego w Polsce (perspektywa 2030 r.)32. Głównym celem Programu

jest stworzenie sprzyjających warunków do produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego w oparciu

o efektywne i innowacyjne technologie oraz do produkcji paliw płynnych i gazowych. Realizacja tego celu

ma zapewnić bezpieczeństwo energetyczne i wpłynąć na konkurencyjność naszej gospodarki. Wskazuje, że

niezbędna jest budowa rentownego, efektywnego i nowoczesnego sektora węgla brunatnego, opartego

na kooperacji, wiedzy i innowacjach.

Krajowy plan gospodarki odpadami 2022 33 (KPGO) określa politykę i sposób gospodarowania odpadami,

zgodny z hierarchią sposobów postępowania z odpadami. Wśród celów, w dokumencie wymienione są

między innymi: zmniejszenie ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych

na składowiska odpadów, aby w 2020 r. nie było składowanych więcej niż 35% masy tych odpadów

wytworzonych w 1995 r. w planie podkreślono, że należy przede wszystkim zapobiegać powstawaniu

odpadów, następnie zapewnić ich przygotowanie do ponownego użycia, recykling, w dalszej kolejności

zastosować inne procesy odzysku, a w ostateczności poddać unieszkodliwianiu. Gospodarowanie odpadami

zgodnie z wskazaną wyżej hierarchią ma umożliwić dalsze pogłębianie obserwowanego w ostatnich latach

trendu, jakim jest oddzielanie wzrostu masy wytwarzanych odpadów od wzrostu gospodarczego (PKB).

Zgodnie z KPGO termiczne przekształcanie odpadów powinno być jedynie uzupełnieniem systemu,

natomiast jego podstawę ma stanowić infrastruktura służąca zapobieganiu powstawaniu odpadów (sieci

31Program rozwoju sektora węgla kamiennego w Polsce (perspektywa 2030 r.)

(https://www.gov.pl/web/energia/program-dla-sektora-gornictwa-wegla-kamiennego-w-polsce)

32Program dla sektora górnictwa brunatnego w Polsce (perspektywa 2030 r.) (https://www.gov.pl/web/energia/rada-

ministrow-przyjela-program-dla-sektora-gornictwa-wegla-brunatnego-w-polsce)

33Krajowy plan gospodarki odpadami 2022 (https://bip.mos.gov.pl/strategie-plany-programy/krajowy-plan-

gospodarki-odpadami/krajowy-plan-gospodarki-odpadami-2022/krajowy-plan-gospodarki-odpadami-2022-przyjetyprzez-rade-ministrow-uchwala-nr-88-z-dnia-1-lipca-2016-r/)

ATMOTERM S.A.

| 13

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

napraw i ponownego użycia) oraz ich selektywnemu zbieraniu (punkty selektywnego zbierania odpadów

komunalnych, sortownie odpadów selektywnie zbieranych).

Założenia Narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej (ZNPRGN) 34. Celem głównym jest

rozwój gospodarki niskoemisyjnej przy zapewnieniu zrównoważonego rozwoju kraju, cele szczegółowe

dotyczą: rozwoju niskoemisyjnych źródeł energii, poprawy efektywności energetycznej, poprawy

efektywności gospodarowania surowcami i materiałami, rozwoju i wykorzystania technologii

niskoemisyjnych, zapobiegania powstawaniu oraz poprawy efektywności gospodarowania

odpadami, promocji nowych wzorców konsumpcji. Narodowy Program będzie elementem dostosowania

gospodarki do wyzwań globalnych i w ramach UE odnośnie przeciwdziałania zmianom klimatu,

wykorzystując szanse rozwojowe.

Podsumowanie

Z analizy krajowych dokumentów strategicznych można wciągnąć następujące wnioski

•

Stwierdza się, że proponowana Polityka energetyczna Polski do 2040 r. jest spójna z ustaleniami oraz

wspiera realizację celów analizowanych dokumentów na poziomie krajowym.

•

Z uwagi na charakter Polityki, nie odnosi się ona do wszystkich szczegółowych zagadnień

przedstawianych w krajowych dokumentach strategicznych. Polityka wspiera realizację wybranych,

kluczowych zadań istotnych dla energetyki, a także dla ograniczenia emisji zanieczyszczeń powietrza

i gazów cieplarnianych oraz ochrony środowiska, w tym przeciwdziałania zmianom klimatu.

•

Nie zidentyfikowano obszarów sprzecznych z celami analizowanych dokumentów strategicznych.

Jednakże realizacja szeregu przedsięwzięć objętych Polityką, mogących znacząco oddziaływać

na środowisko, wymagać będzie analiz szczegółowych w ramach procedury ocen oddziaływania

na środowisko i z analiz tych wynikać mogą wnioski dotyczące dostosowania projektów tych

przedsięwzięć do celów dokumentów środowiskowych, w tym nowych, które powstaną po przyjęciu

PEP2040.

34 Założenia Narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej

(http://www.mg.gov.pl/files/upload/10460/NPRGN.pdf)

14 |

ATMOTERM S.A.

negatywne: związane z budową nowych szybów i kopalń oraz stałe

zwałowisk. Wymagać to będzie zajmowania nowych terenów

i trwałej zmiany ich użytkowania, ryzyko zajmowania terenów

pod hałdy i składowanie skały płonnej

mało prawdopodobny negatywny wpływ na integralność

obszarów chronionych.

Rośliny

Integralność obszarów chronionych

pośrednie

brak

brak

brak

brak

|1

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 492 –

ATMOTERM S.A.

brak lub

krótkoterminowe

bezpośrednie,

pośrednie

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

krótkoterminowe

możliwe negatywne przy budowie nowych kopalń i szybów na etapie prowadzenia prac (płoszenie), częściowe

ograniczenie migracji gatunków

Zwierzęta

Czas trwania

Negatywne związane z zajęciem terenów pod budowę

długoterminowe,

nowych obiektów naziemnych przy budowie nowych szybów i krótkoterminowe

kopalń. Wymagać to będzie zajmowania nowych terenów

i trwałej zmiany ich użytkowania, fragmentacja siedlisk

i zajmowanie stanowisk gatunków chronionych.

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Modernizacja i budowa kopalń węgla kamiennego

1.1.1

Opis wyników analiz

Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

Kierunek

Odniesienie do kierunków Polityki

energetycznej Polski

1

typ przedsięwzięć

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

ANALIZY SZCZEGÓŁOWE ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO PRZEDSIĘWZIĘĆ MOGĄCYCH ZAWSZE I POTENCJALNIE ODDZIAŁYWAĆ ZNACZĄCO NA ŚRODOWISKO

ZAŁĄCZNIK 2

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: np. tworzenie hałd, zwałowisk.

Prace rekultywacyjne mogą częściowo poprawić walory

krajobrazowe na terenach poprzemysłowych.

Krajobraz

długoterminowe, stałe

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

brak

możliwe w przypadku

obecności wielu kopalń

(w tym historycznych),

w bliskim sąsiedztwie

lub obecności innych

inwestycji naruszających

powierzchnię ziemi

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych oraz

poprzez kumulacje

zanieczyszczeń

powietrza

możliwe oddziaływania

skumulowane innymi

przedsięwzięciami

górniczymi

– 493 –

ATMOTERM S.A.

negatywne: przekształcenia na powierzchni ziemi, zmiana

krótkoterminowe,

ukształtowania terenu (np. hałdy, zwałowiska), zajęcie dużych długoterminowe, stałe

obszarów.

Powierzchnia ziemi

krótkoterminowe,

długoterminowe

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Monitor Polski

2|

negatywne: emisja hałasu oraz zanieczyszczeń powietrza w

trakcie eksploatacji prac budowlanych.

Negatywne

pośrednie poprzez spalanie węgla i emisję zanieczyszczeń do

powietrza.

Ludzie

krótkoterminowe,

długoterminowe

negatywne: w fazie realizacji - emisja spalin i pyłu podczas

wykonywania prac budowlanych

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem prac

budowlanych

Możliwe negatywne w trakcie transportu urobku i odkładu

oraz składowania.

Negatywne pośrednie poprzez spalanie węgla i emisję

zanieczyszczeń do powietrza.

Powietrze

długoterminowe,

średnioterminowe i

stałe

negatywne: ze względu na skalę przedsięwzięć oraz wpływ na

wody powierzchniowe i podziemne podczas budowy,

eksploatacji i likwidacji; degradacja ekosystemów wodnych w

przypadku zrzutu wód zasolonych, pogorszenie wskaźników

jakości w jednolitych częściach wód powierzchniowych,

możliwe zakłócenia lokalne wód podziemnych.

Woda

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

negatywne: emisje zanieczyszczeń ze spalania wydobytych

długoterminowe,

surowców energetycznych mogą przyczynić się do szybszej

chwilowe

korozji obiektów budowlanych. Zagrożenie dla stabilności

konstrukcji obiektów stwarzają prace górnicze powodujące

drgania, a czasem silniejsze wstrząsy na okolicznych terenach.

Znaczne przekształcenia terenowe np. hałdy i nowe obiekty

kubaturowe mogą pogarszać warunku ekspozycji istniejących

obiektów.

pozytywne: wzrost dochodów gmin na terenie których

zlokalizowane będą zakłady i kopanie, stworzenie nowych

miejsc pracy dla ludności.

Dobra materialne

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

|3

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

brak

brak

kumulacja gazów

cieplarnianych w

atmosferze

brak

– 494 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

pośrednie

pośrednie,

bezpośrednie

Monitor Polski

Uwagi

negatywne: emisje zanieczyszczeń ze spalania wydobytych

długoterminowe,

surowców energetycznych mogą przyczynić się do szybszej

chwilowe,

korozji obiektów zabytkowych. Zagrożenie dla stabilności

konstrukcji obiektów stwarzają prace górnicze powodujące

drgania, a czasem silniejsze wstrząsy na okolicznych terenach.

Znaczne przekształcenia terenowe np. hałdy i nowe obiekty

kubaturowe mogą pogarszać warunku ekspozycji zabytków.

Zabytki

długoterminowe, stałe

negatywne: pozyskiwanie węgla oraz wytwarzanie odpadów.

Zasoby naturalne

długoterminowe

negatywne: prowadzi do spalania węgla i związanej z tym

emisji gazów cieplarnianych, negatywne: emisja metanu

Klimat

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

oddziaływania

skumulowane z innym

zagospodarowaniem

oraz funkcjonowaniem

transportu, a także

produkcją energii

elektrycznej i cieplnej

oddziaływania

skumulowane z innym

zagospodarowaniem

oraz funkcjonowaniem

transportu, a także

wytwarzaniem energii

elektrycznej lub ciepła

Możliwe oddziaływania

skumulowane

oddziaływania

skumulowane z innym

zagospodarowaniem

– 495 –

4|

negatywne: związane z uruchamianiem nowych kopalni

odkrywkowych. Wymagać to będzie zajmowania nowych

terenów i trwałej zmiany ich użytkowania. Likwidacja funkcji

rolniczych w wyniku odrolnienia dużych obszarów.

Długoterminowe negatywne oddziaływanie na wody

podziemne i powierzchniowe może prowadzić do degradacji

siedlisk przyrodniczych związanych z wodami stojącymi i

płynącymi.

Rośliny

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

długoterminowe,

średnioterminowe

negatywne: związane z uruchamianiem nowych kopalni

odkrywkowych. Wymagać to będzie zajmowania nowych

terenów i trwałej zmiany ich użytkowania. Może dojść do

zajmowania siedlisk gatunków, uszczuplenia bazy

pokarmowej, miejsc rozrodu. Długoterminowe negatywne

oddziaływanie na wody podziemne i powierzchniowe może

prowadzić do degradacji siedlisk gatunków związanych z

wodami stojącymi i płynącymi.

Zwierzęta

Czas trwania

negatywne: związane z uruchamianiem nowych pokładów w długoterminowe, stałe

istniejących kopalniach lub budową nowych kopalń.

Wymagać to będzie zajmowania dużych powierzchni terenów

związanych z odkrywkową eksploatacją złóż i trwałej zmiany

ich użytkowania. Likwidacja półnaturalnych i

przekształconych biotopów i części ekosystemów.

Identyfikacja oddziaływań

Opis wyników analiz

Modernizacja i budowa kopalń węgla brunatnego w szczególności w zakresie lokalizacji Złoczew, Ościsłowo, Gubin

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

1.2.1

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

1

Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: w fazie realizacji - emisja spalin i pyłu podczas

krótkoterminowe,

wykonywania prac budowlanych

długoterminowe,

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem prac

budowlanych. Możliwe negatywne w trakcie wydobycia,

transportu i składowania urobku i odkładu.

Negatywne, pośrednio na skutek spalania węgla i emisji

zanieczyszczeń

negatywne: emisja hałasu oraz zanieczyszczeń powietrza w

trakcie prac budowlanych i eksploatacji. Negatywne,

pośrednio na skutek spalania węgla i emisji zanieczyszczeń

Powietrze

Ludzie

|5

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych oraz

innymi źródłami

zanieczyszczenia

powietrza

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych

możliwe oddziaływania

skumulowane innymi

przedsięwzięciami

oddziaływania

skumulowane z innym

zagospodarowaniem

oraz funkcjonowaniem

transportu, a także

produkcją energii

elektrycznej i cieplnej

– 496 –

ATMOTERM S.A.

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

bezpośrednie,

pośrednie

Monitor Polski

krótkoterminowe,

długoterminowe

długoterminowe, stałe

negatywne ze względu na skalę przedsięwzięcia oraz wpływ

na wody powierzchniowe i podziemne podczas budowy,

eksploatacji i likwidacji. Duży zasięg długotrwałego leja

depresji trwale degradującego stosunki wodne.

Odprowadzenie wód kopalnianych do wód

powierzchniowych powodujące pogorszenie ich jakości.

Woda

długoterminowe,

krótkoterminowe

negatywne: wpływ na integralność obszarów chronionych.

Likwidacja lub fragmentacja korytarzy ekologicznych i tras

migracji zwierząt.

Integralność obszarów chronionych

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: emisje zanieczyszczeń ze spalania wydobytych

długoterminowe,

surowców energetycznych mogą przyczynić się do szybszej

chwilowe,

korozji obiektów zabytkowych. Zagrożenie dla stabilności

konstrukcji obiektów stwarzają prace górnicze powodujące

drgania, a czasem silniejsze wstrząsy na okolicznych

terenach. Znaczne przekształcenia terenowe np. hałdy i nowe

obiekty kubaturowe mogą pogarszać warunku ekspozycji

zabytków.

Zabytki

długoterminowe, stałe

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

pośrednie

brak

brak

brak

brak

możliwe w przypadku

obecności wielu kopalń

(w tym historycznych),

w bliskim sąsiedztwie

lub obecności innych

inwestycji

naruszających

powierzchnię ziemi

– 497 –

ATMOTERM S.A.

negatywne: pozyskiwanie węgla oraz wytwarzanie odpadów.

Zasoby naturalne

długoterminowe

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Monitor Polski

6|

negatywne: prowadzi do spalania węgla i związanej z tym

emisji gazów cieplarnianych

Klimat

długoterminowe, stałe

negatywne: np. powierzchniowe wydobycie kopalin,

tworzenie hałd, zwałowisk.

Prace rekultywacyjne mogą częściowo poprawić walory

krajobrazowe na terenach poprzemysłowych.

Krajobraz

krótkoterminowe,

długoterminowe, stałe

negatywne: przekształcenia na powierzchni i pod

powierzchnią ziemi, zmiana ukształtowania terenu (np.

hałdy, zwałowiska); utrata potencjału produkcyjnego gleb.

Powierzchnia ziemi

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

Uwagi

Dobra materialne

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

pośrednie

– 498 –

|7

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to

należy wskazać z jakimi

działaniami.

brak

Monitor Polski

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

negatywne: emisje zanieczyszczeń ze spalania wydobytych

długoterminowe,

surowców energetycznych mogą przyczynić się do szybszej

krótkoterminowe,

chwilowe

korozji obiektów budowlanych. Zagrożenie dla stabilności

konstrukcji obiektów stwarzają prace górnicze powodujące

drgania, a czasem silniejsze wstrząsy na okolicznych

terenach. Znaczne przekształcenia terenowe np. hałdy i nowe

obiekty kubaturowe mogą pogarszać warunku ekspozycji

budynków.

pozytywne: wzrost dochodów gmin na terenie których

zlokalizowane będą zakłady i kopanie, stworzenie nowych

miejsc pracy dla ludności.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

8|

Woda

Integralność obszarów chronionych

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe, chwilowe

długoterminowe

długoterminowe,

średnioterminowe

długoterminowe,

średnioterminowe

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

możliwe skumulowanie

w zależności od skali

przedsięwzięcia

możliwe skumulowanie

w wyniku intensyfikacji

eksploatacji oraz z

innymi działaniami w

zlewni

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 499 –

ATMOTERM S.A.

negatywne: oddziaływania związane z zajmowaniem terenów

pod urządzenia i instalacje związane z poszukiwaniem,

rozpoznawaniem i wydobyciem ropy, a także realizacją

infrastruktury związanej z wykorzystaniem wydobytej ropy.

Płoszenie.

negatywne: oddziaływania związane z zajmowaniem terenów

pod urządzenia i instalacje związane z poszukiwaniem,

rozpoznawaniem i wydobyciem ropy oraz realizacją

infrastruktury związanej z wykorzystaniem wydobytej ropy.

Zajmowanie stanowisk roślin chronionych

ze względu na skalę przedsięwzięć na etapie eksploatacji złóż

nie przewiduje się negatywnego wpływu na integralność

obszarów chronionych

możliwe znaczące negatywne: oddziaływanie na zasoby wód

powierzchniowych i możliwe negatywne na wody podziemne.

Intensyfikacja procesów wydobywczych może tworzyć

zagrożenia dla zasobów wód powierzchniowych i

podziemnych, może powodować może zagrożenia środowiska

wodnego oraz ekosystemów od wody zależnych.

Zwierzęta

krótkoterminowe,

średnioterminowe

Czas trwania

Monitor Polski

Rośliny

negatywne: związane z zajmowaniem terenów pod

urządzenia i instalacje związane z poszukiwaniem,

rozpoznawaniem i wydobyciem ropy, a także realizacją

infrastruktury związanej z wykorzystaniem wydobytej ropy.

Identyfikacja oddziaływań

Opis wyników analiz

Badania i wykorzystanie nowych (krajowych) źródeł ropy naftowej

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

1.4.1

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

1

Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: zwiększenie wydobycia ropy ze źródeł krajowych

może spowodować większe jej wykorzystanie dla celów

transportowych, z czym wiąże się emisja gazów

cieplarnianych.

negatywne: pozyskiwanie ropy uszczupla jej zasoby dla

przyszłości. Niewielkie wykorzystanie surowców skalnych

będzie występowało na etapie budowy.

Klimat

Zabytki

negatywne: emisje zanieczyszczeń ze spalania wydobytych

surowców energetycznych mogą przyczynić się do szybszej

korozji obiektów zabytkowych. Znaczne przekształcenia

terenowe np. nowe obiekty kubaturowe mogą pogarszać

warunki ekspozycji zabytków.

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami w

przestrzeni.

Krajobraz

pośrednie

bezpośrednie

pośrednie

bezpośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

|9

– 500 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

chwilowe

długoterminowe, stałe

długoterminowe

długoterminowe

bezpośrednie

pośrednie,

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Monitor Polski

Zasoby naturalne

negatywne: zmiana ukształtowania terenu na etapie realizacji długoterminowe, stałe

inwestycji, odwierty naruszające struktury geologiczne,

zagrożenie skażeniem gruntów i gleb substancjami

wykorzystywanymi w procesie wydobycia

Powierzchnia ziemi

długoterminowe,

krótkoterminowe

negatywne: zwiększenie wydobycia ropy ze źródeł krajowych

może spowodować większe jej wykorzystanie dla celów

transportowych, z czym wiąże się emisja zanieczyszczeń

powietrza z transportu; w trakcie budowy emisja hałasu oraz

zanieczyszczeń powietrza, ryzyko pogorszenia jakości wód

podziemnych (w tym wody pitnej) na obszarach eksploatacji

złóż.

Ludzie

krótkoterminowe,

długoterminowe

negatywne: w przypadku zwiększenia podaży – może

spowodować większe jej wykorzystanie dla celów

transportowych, z czym wiąże się emisja zanieczyszczeń

powietrza z transportu, emisja spalin i pyłu podczas

wykonywania prac budowlanych

Powietrze

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

długoterminowe,

chwilowe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

pośrednie

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to

należy wskazać z jakimi

działaniami.

brak

– 501 –

ATMOTERM S.A.

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

negatywne: emisje zanieczyszczeń ze spalania ropy i

produktów pochodnych mogą przyczynić się do szybszej

korozji obiektów budowlanych.

pozytywne: wzrost dochodów gmin na terenie których

zlokalizowane będą zakłady i kopalnie, a także stworzenie

nowych miejsc pracy.

Monitor Polski

10 |

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

Uwagi

Dobra materialne

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: związane z zajmowaniem terenów pod

urządzenia i instalacje związane z poszukiwaniem,

rozpoznawaniem i wydobyciem gazu z łupków, a także

realizacją infrastruktury związanej z wykorzystaniem

wydobytego gazu. Zagrożenie także ze strony

zanieczyszczonych wód z procesu wydobycia.

negatywne: oddziaływania związane z zajmowaniem terenów

pod urządzenia i instalacje związane z poszukiwaniem,

rozpoznawaniem i wydobyciem gazu z łupków, a także

realizacją infrastruktury związanej z wykorzystaniem

wydobytego gazu. Zajmowanie terenów żerowiskowych,

miejsc rozrodu. Płoszenie.

negatywne: oddziaływania związane z zajmowaniem terenów

pod urządzenia i instalacje związane z poszukiwaniem,

rozpoznawaniem i wydobyciem gazu z łupków, a także

realizacją infrastruktury związanej z wykorzystaniem

wydobytego gazu.

ze względu na skalę przedsięwzięć na etapie eksploatacji złóż

nie przewiduje się negatywnego wpływu na integralność

obszarów chronionych

Zwierzęta

Rośliny

Integralność obszarów chronionych

Identyfikacja oddziaływań

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

| 11

możliwe skumulowanie

w zależności od skali

przedsięwzięcia

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 502 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe

długoterminowe,

średnioterminowe

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

długoterminowe,

średnioterminowe

długoterminowe,

średnioterminowe

Czas trwania

Opis wyników analiz

Badania i wykorzystanie konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł gazu

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

1.5.1

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

1

Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: emisja spalin i pyłu podczas wykonywania prac

budowlanych

pozytywne: pośredni wpływ na produkcję czystej energii

pozytywne: poprzez wzrost dostępności paliwa gazowego,

eksploatacja złóż niekonwencjonalnych gazu może przyczynić

się do likwidacji „niskiej emisji” i poprawy warunków

aerosanitarnych w wielu obszarach zabudowy mieszkaniowej

negatywne: emisja hałasu oraz zanieczyszczeń powietrza w

trakcie prac budowlanych, ryzyko pogorszenia jakości wód

podziemnych (w tym wody pitnej) na obszarach eksploatacji

złóż.

negatywne: zmiana ukształtowania terenu na etapie realizacji

inwestycji, odwierty naruszające struktury geologiczne,

zagrożenie skażeniem gruntów i gleb substancjami

wykorzystywanymi w procesie wydobycia

Powietrze

Ludzie

ATMOTERM S.A.

pozytywne: wpłynie na zmniejszenie emisji gazów

cieplarnianych z energetyki konwencjonalnej.

negatywne: jednak wykorzystanie energetyczne gazu

związane jest także z emisją gazów cieplarnianych

Klimat

długoterminowe

długoterminowe

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

pośrednie,

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

brak

brak

brak

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych

możliwe skumulowane

w wyniku intensyfikacji

eksploatacji z dużej

liczby padów oraz z

innymi działaniami w

zlewni

– 503 –

12 |

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami w

przestrzeni.

Krajobraz

długoterminowe, stałe

długoterminowe,

krótkoterminowe

krótkoterminowe,

długoterminowe

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe, chwilowe

Monitor Polski

Powierzchnia ziemi

możliwe znaczące negatywne: oddziaływanie na zasoby wód

powierzchniowych i możliwe negatywne na wody podziemne.

Intensyfikacja procesów wydobywczych (szczelinowanie)

może tworzyć zagrożenia dla zasobów wód powierzchniowych

i podziemnych, a technologia obróbki płynu szczelinującego i

powrotnego powodować może zagrożenia środowiska

wodnego oraz ekosystemów od wody zależnych.

Woda

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

`

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

negatywne: emisje zanieczyszczeń ze spalania

niekonwencjonalnych surowców energetycznych mogą

przyczynić się do szybszej korozji obiektów budowlanych.

Mogą być zagrożeniem dla stabilności konstrukcji obiektów

przez prace górnicze powodujące drgania a czasem silniejsze

wstrząsy na okolicznych terenach. Z kolei odwodnienie

terenów może utrudnić rolnicze wykorzystanie gruntów i

zmniejszyć ich wartość.

pozytywne: wzrost dochodów gmin na terenie których

zlokalizowane będą zakłady i kopalnie, a także stworzenie

nowych miejsc pracy.

Dobra materialne

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

pośrednie

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

długoterminowe,

chwilowe

pośrednie

bezpośrednie

| 13

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to

należy wskazać z jakimi

działaniami.

brak

brak

brak

Monitor Polski

Uwagi

negatywne: emisje zanieczyszczeń ze spalania wydobytych

surowców energetycznych mogą przyczynić się do szybszej

korozji obiektów zabytkowych. Znaczne przekształcenia

terenowe np. nowe obiekty kubaturowe mogą pogarszać

warunki ekspozycji zabytków.

Zabytki

długoterminowe,

chwilowe

negatywne: pozyskiwanie gazu łupkowego, gazu zamkniętego długoterminowe, stałe

oraz metanu pokładów węgla, a także generowanie odpadów.

Niewielkie wykorzystanie surowców skalnych będzie

występowało na etapie budowy.

pozytywne: ograniczenie zużycia konwencjonalnych zasobów

surowców energetycznych.

Zasoby naturalne

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

długoterminowe,

krótkoterminowe

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

możliwa kumulacja

oddziaływań w

przypadku

koncentracji

obiektów lub

znaczącej rozbudowy

brak

Możliwe

oddziaływania

skumulowane

– 505 –

ATMOTERM S.A.

brak negatywnych oddziaływań w wyniku modernizacji

obiektów. Możliwe pozytywne w wyniku zmniejszenia emisji

w stosunku do wyprodukowanej jednostki energii. Lokalnie

możliwe negatywne w wyniku zajęcia terenów. Negatywne

oddziaływanie: budowa nowych obiektów - możliwe

negatywne skutki budowy i eksploatacji w otoczeniu

obiektów - poprzez zajęcie terenów i hałas. Negatywne

oddziaływanie również w trakcie budowy. Negatywne

oddziaływanie ze strony nowo powstałych sieci przesyłowych

- ryzyko kolizji z ptakami oraz nietoperzami.

Zwierzęta

długoterminowe,

krótkoterminowe

Czas trwania

Monitor Polski

14 |

brak negatywnych oddziaływań w wyniku modernizacji

obiektów. Możliwe pozytywne w wyniku zmniejszenia emisji

w stosunku do wyprodukowanej jednostki energii. możliwe

negatywne w wyniku zajęcia terenów.

negatywne: budowa nowych źródeł energetycznych będzie

negatywnie oddziaływać na różnorodność biologiczną w

lokalizacji i otoczeniu elektrowni/elektrociepłowni oraz w

pasie infrastruktury związanym z wyprowadzeniem mocy

elektroenergetycznej i cieplnej.

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

2A

Rozbudowa infrastruktury wytwórczej energii elektrycznej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

2A.1.1

Modernizacja i budowa elektrowni i elektrociepłowni

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: w trakcie budowy. Podczas eksploatacji

oddziaływania związane z poborem wody do celów

technologicznych i chłodniczych oraz odprowadzaniem wód

podgrzanych do środowiska. Wprowadzanie kogeneracji

ograniczać będzie negatywne oddziaływania. negatywne: w

przypadku budowy nowych obiektów. Nowe źródła

wytwarzania energii elektrycznej lub cieplnej będą znacząco

negatywnie oddziaływać na wody powierzchniowe; możliwe

są także negatywne oddziaływania na ekosystemy od wody

zależne.

pozytywne: zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do powietrza

w związku z zastosowaniem technologii niskoemisyjnych w

modernizowanych blokach. negatywne: wzrost

zanieczyszczenia powietrza w przypadku nowobudowanych

elektrowni i ciepłowni opalanych węglem, emisja

zanieczyszczeń powietrza w trakcie budowy.

Woda

Powietrze

| 15

możliwa kumulacja

oddziaływań w

przypadku

koncentracji

obiektów lub

znaczącej rozbudowy

możliwe w związku

z realizacją

i funkcjonowaniem

innych przedsięwzięć

możliwe w przypadku

połączenia z innymi

obiektami

przemysłowymi

brak

– 506 –

ATMOTERM S.A.

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Monitor Polski

długoterminowe,

krótkoterminowe

długoterminowe,

średnioterminowe,

stałe

w przypadku modernizacji nie przewiduje się wpływu na

długoterminowe,

integralność obszarów chronionych.

krótkoterminowe

negatywne: budowa nowych elektrowni i elektrociepłowni

wraz z urządzeniami i obiektami wyprowadzenia mocy

elektroenergetycznej lub cieplnej powodować będzie

znaczące negatywne oddziaływania na integralność obszarów

chronionych.

Integralność obszarów chronionych

długoterminowe

brak negatywnych oddziaływań w wyniku modernizacji

obiektów. Możliwe pozytywne w wyniku zmniejszenia emisji

w stosunku do wyprodukowanej jednostki energii.

negatywne: w przypadku budowy nowych obiektów

w wyniku zajęcia terenów, wycinek lasów i drzew, stanowisk

gatunków chronionych

Rośliny

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: na etapie budowy - wykorzystanie surowców

skalnych, na etapie eksploatacji - wykorzystanie surowców

energetycznych,

Zasoby naturalne

krótkoterminowe,

bezpośrednie,

długoterminowe, stałe pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie

brak

brak

brak

brak

możliwa kumulacja

oddziaływań w

przypadku

koncentracji

obiektów lub

znaczącej rozbudowy

– 507 –

ATMOTERM S.A.

negatywne: budowa elektrowni i elektrociepłowni wpłynie na długoterminowe

większe wykorzystanie paliw kopalnych z czym związane jest

zwiększenie emisji gazów cieplarnianych. W przypadku

zastosowania CCS pogorszenie sprawności wytwarzania

i małe ryzyko uwolnienia składowanego CO2.

pozytywne: w przypadku modernizacji, gdy podniesiona

będzie sprawność wytwarzania i przez to nastąpi redukcja

emisji gazów cieplarnianych oraz w przypadku zastosowania

CCS.

Klimat

długoterminowe

bezpośrednie

pośrednie,

bezpośrednie

Monitor Polski

16 |

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami

poprzez budowę nowych obiektów kubaturowych.

Prace modernizacyjne w zasadzie nie spowodują większych

zmian w krajobrazie.

Krajobraz

krótkoterminowe,

stałe

negatywne: zajęcie terenu na etapie budowy i eksploatacji,

czasowa zmiana ukształtowania terenu, wykopy,

przemieszczanie gruntów i gleb, zagrożenie skażeniem gleb

produktami ropopochodnymi z pojazdów.

Powierzchnia ziemi

długoterminowe,

krótkoterminowe

pozytywne: poprzez modernizację energetyki

konwencjonalnej wpływa się na zmniejszenie emisji

zanieczyszczeń do powietrza, a w związku z tym na

ograniczenie niekorzystnego wpływu zanieczyszczeń

powietrza na zdrowie ludzkie.

negatywne: wzrost zanieczyszczenia powietrza w przypadku

nowobudowanych elektrowni i ciepłowni opalanych węglem,

emisja hałasu oraz zanieczyszczeń powietrza w trakcie prac

budowlanych.

Ludzie

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to

należy wskazać z

jakimi działaniami.

brak

brak

| 17

– 508 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

pośrednie

pośrednie

Monitor Polski

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

Uwagi

negatywne: realizacja nowych elektrowni cieplnych i

elektrociepłowni może powodować emisje zanieczyszczeń do

powietrza, a w efekcie korozję obiektów budowlanych.

pozytywne: dla sektora przemysłowego i części usług obecność elektrowni może być korzystna z punktu widzenia

bezpieczeństwa energetycznego, poza tym może

aktywizować rozwój infrastruktury.

Dobra materialne

długoterminowe

pozytywne: zmniejszenie zagrożenia korozją zabytków na

długoterminowe

skutek zmniejszenia emisji zanieczyszczeń poprzez działania

modernizacyjne i podniesienie sprawności przesyłu energii.

negatywne: emisje zanieczyszczeń z nowych elektrowni

cieplnych i elektrociepłowni wpływają na szybszą korozję

zabytków, duże obiekty kubaturowe i linowe mogą pogarszać

warunki ekspozycji zabytków w przestrzeni.

Zabytki

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

bezpośrednie

możliwa kumulacja z

innymi liniami

elektroenergetycznymi

możliwa kumulacja z

innymi instalacjami

elektroenergetycznymi

możliwa kumulacja z

innymi instalacjami

elektroenergetycznymi

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 509 –

ATMOTERM S.A.

negatywne: na etapie budowy zniszczenie roślin; na etapie długoterminowe,

eksploatacji w korytarzu linii elektroenergetycznej nie mogą krótkoterminowe

rosnąć wysokie drzewa; przejście linii przez lasy powoduje

konieczność wycinek, i występują oddziaływania zależnie

od: wykonania przecinek leśnych.

Rośliny

bezpośrednie,

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

18 |

negatywne: linie elektroenergetyczne stanowią zagrożenie długoterminowe

głównie dla dużych ptaków o ograniczonych możliwościach

manewrowania; najważniejsze zagrożenia to kolizje oraz

zmniejszenie dostępności obszarów wykorzystywanych jako

miejsca bytowania lub zimowiska (gdy linie napowietrzne

przecinają otwarte przestrzenie oraz siedliska ptaków - np.

obszary wodno-błotne)

Zwierzęta

krótkoterminowe,

długoterminowe

Czas trwania

negatywne: wzrost śmiertelności ptaków w wyniku kolizji z

liniami elektroenergetycznymi przesyłowymi i

dystrybucyjnymi nie spowoduje jednak obniżania się

różnorodności biologicznej. Możliwe krótkoterminowe

oddziaływanie kabli podmorskich w obszarach morskich, a

w strefie nadbrzeżnej negatywne oddziaływania związane z

budową kabli wyprowadzających energię elektryczną z

morskich farm wiatrowych.

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

2B

Rozbudowa infrastruktury sieciowej energii elektrycznej w tym transgranicznej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

2B.1.1

Modernizacja i budowa sieci elektroenergetycznych (wraz ze stacjami rozdzielczymi)

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

możliwe negatywne: bariera na trasach przelotów

niektórych gatunków ptaków; możliwe zakłócenia

integralności niektórych rodzajów obszarów chronionych,

zakłócenia w funkcjonowaniu korytarzy ekologicznych.

możliwe negatywne tylko na etapie realizacji: podczas

robót budowlanych, szczególnie prac ziemnych, możliwe

zanieczyszczenie wód gruntowych i zaburzenie stosunków

wodnych. W przypadku odwadniania wykopów i

odprowadzania wód z odwodnień do wód

powierzchniowych możliwe ich zanieczyszczenie

(zawiesina). Na etapie eksploatacji - neutralne. Możliwe

krótkoterminowe odwracalne oddziaływanie - zmącenie

osadów związane z układaniem podmorskich kabli

wyprowadzających energię elektryczną z morskich farm

wiatrowych.

negatywne: w fazie realizacji - emisja spalin i pyłu podczas

wykonywania prac budowlanych

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy

i związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem

prac budowlanych.

pozytywne: generalnie poprawa sprawności przesyłu i

związane z tym ograniczenie zużycia energii.

pozytywne: poprawa komfortu życia w wyniku

zabezpieczenia bezawaryjnych dostaw prądu elektrycznego

oraz zwiększenie efektywności energetycznej przesyłu

energii.

negatywne: faza realizacji - emisja hałasu i spalin podczas

wykonywania prac

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem

prac budowlanych.

Integralność obszarów chronionych

Woda

Powietrze

Ludzie

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych

brak

możliwa kumulacja z

innymi liniami

elektroenergetycznymi

| 19

– 510 –

ATMOTERM S.A.

pośrednie i

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

Monitor Polski

długoterminowe i

krótkoterminowe

krótkoterminowe

krótkoterminowe

długoterminowe

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

pozytywne: wszystkie te działania prowadzą do

podniesienia efektywności energetycznej. Poprzez budowę

sieci poprawi się możliwość wykorzystania OZE oraz

sprawność przesyłu. Spowoduje to pozytywny wpływ na

ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i zmiany klimatu

w skali globalnej oraz częściowe ograniczenie emisji innych

zanieczyszczeń do powietrza

pozytywne: zmniejszenie zużycia surowców

nieodnawialnych (paliw kopalnych) do produkcji energii

elektrycznej na skutek podłączenia nowych instalacji OZE

do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego i

podniesienia sprawności przesyłu.

negatywne: wykorzystanie surowców skalnych na etapie

budowy inwestycji.

Klimat

Zasoby naturalne

pośredni

bezpośrednie

krótkoterminowe,

pośrednie

długoterminowe, stałe

długotrwały, stały

długoterminowe

bezpośrednie

brak

możliwa kumulacja

oddziaływań

pozytywnych z innymi

działaniami na rzecz

ograniczenia emisji

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami zaburzającymi

lub zmieniającymi

krajobraz (np. farmy

wiatrowe i

fotowoltaiczne, budowle

inżynieryjne związane z

prowadzeniem dróg i

kolei, inne sieci

przesyłowe, wysokie

budowle itp.)

brak

– 511 –

ATMOTERM S.A.

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami

poprzez budowę napowietrznych sieci

elektroenergetycznych czy też niezbędną wycinkę drzew.

Prace modernizacyjne w zasadzie nie spowodują większych

zmian w krajobrazie.

Krajobraz

krótkoterminowe,

stałe

Monitor Polski

20 |

negatywne: zajęcie terenu na etapie budowy i eksploatacji,

czasowa zmiana ukształtowania terenu, wykopy,

przemieszczanie gruntów i gleb, zagrożenie skażeniem gleb

produktami ropopochodnymi z pojazdów. Niektóre

inwestycje na morzu (wiatraki) mogą także wpłynąć na

przekształcenia powierzchni dna morskiego.

Powierzchnia ziemi

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

| 21

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

brak

brak

– 512 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

długoterminowe, stałe pośrednie,

wtórne

długoterminowe

Monitor Polski

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

negatywne: spadek wartości nieruchomości przez które

przebiegać będą sieci energetyczne wraz ze strefami

technicznymi

pozytywne: obecność różnego rodzaju mediów jest

postrzegana pozytywnie i wpływa na wzrost wartości

nieruchomości

Dobra materialne

Uwagi

pozytywne: zmniejszenie zagrożenia korozją zabytków na

skutek redukcji strat na przesyle i tym samym zmniejszenia

emisji zanieczyszczeń.

negatywne: duże obiekty stacji oraz linii energetycznych

mogą pogarszać warunki ekspozycji zabytków w

przestrzeni.

Zabytki

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ATMOTERM S.A.

brak

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 513 –

22 |

bezpośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

Integralność obszarów chronionych

negatywne: dotyczy głównie etapu budowy - niszczenie roślin krótkotrwałe,

i siedlisk; na etapie użytkowania oddziaływanie gazociągu nie długotrwałe

będzie znaczące. Możliwa częściowa rewaloryzacja i

kompensacja.

możliwe negatywne: gazociąg może spowodować

krótkotrwałe

krótkotrwałe zaburzenie integralności niektórych rodzajów

obszarów chronionych podczas realizacji

Rośliny

krótkotrwałe,

długotrwałe

negatywne: dotyczy głównie etapu budowy - płoszenie

zwierząt; na etapie eksploatacji nie stanowi zagrożenia dla

zwierząt

Zwierzęta

krótkotrwałe,

długotrwałe

Czas trwania

negatywne: dotyczy głównie etapu budowy, który wpłynie na

zniszczenie lub fragmentację siedlisk przyrodniczych oraz na

płoszenie zwierząt. Na etapie użytkowania oddziaływanie

gazociągów nie powinno być znaczące. Możliwe negatywne

korytarz przebiegu gazociągu nie może być porośnięty

drzewami i krzewami.

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

3A

Dywersyfikacja dostaw gazu oraz rozbudowa infrastruktury sieciowej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

3A.2.1

Budowa gazociągów

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

możliwe pozytywne: zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do

powietrza w wyniku poprawy dostępności sieci gazowej.

Poprawa dostępności niskoemisyjnego paliwa, jakim jest gaz

ziemny, może prowadzić do obniżenia emisji zanieczyszczeń

do powietrza wskutek szerszego wykorzystania tego paliwa w

indywidualnych systemach grzewczych.

negatywne: w fazie realizacji - emisja spalin i pyłu podczas

wykonywania prac budowlanych

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem prac

budowlanych.

pozytywne: poprawa dostępności do gazu ziemnego i

wynikająca z tego poprawa jakości powietrza; poprawa

atrakcyjności gospodarczej

negatywne: emisja hałasu i spalin podczas wykonywania prac;

zmiany w organizacji ruchu drogowego związane z realizacją

inwestycji

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem prac

budowlanych.

negatywne: w trakcie prac budowlanych, a także stałe zajęcie

powierzchni terenu w trakcie eksploatacji

negatywne: na etapie budowy, a także "zaburzenia" w

strukturze krajobrazu np. poprzez wycinkę drzew w pasie

technicznym.

Powietrze

Ludzie

Powierzchnia ziemi

Krajobraz

bezpośrednie

bezpośrednie

brak

brak

brak

brak

| 23

– 514 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe

krótkoterminowe,

chwilowe, stałe

pośrednie i

bezpośrednie

pośrednie i

bezpośrednie

pośrednie

Monitor Polski

pozytywne długoterminowe

negatywne krótkoterminowe

pozytywne długoterminowe

negatywne krótkoterminowe

negatywne: budowa gazociągów może spowodować

krótkoterminowe,

negatywne oddziaływanie na wody powierzchniowe i

chwilowe,

gruntowe tylko podczas realizacji robót: istnieje ryzyko

długoterminowe,

zanieczyszczenia wód oraz zakłóceń stosunków wodnych. W

trakcie eksploatacji negatywne oddziaływania mogą wystąpić,

jeśli zajdzie potrzeba płukania gazociągu lub wykonania prób

ciśnieniowych z wykorzystaniem wody. Możliwe negatywne

eksploatacja gazociągu może wywołać lokalne zmiany

stosunków gruntowo-wodnych.

Woda

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

brak

negatywne: spadek wartości nieruchomości przez które

przebiegać będą sieci gazu ziemnego wraz ze strefami

technicznymi. Pozytywne: wzrost wartości na skutek

dostępności infrastruktury gazowej

Zabytki

Dobra materialne

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

długoterminowe, stałe

brak

stałe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

pośrednie,

wtórne

brak

bezpośrednie

pośredni

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

brak

brak

brak

brak

– 515 –

24 |

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

negatywne: na etapie budowy wykorzystywane będą w

niewielkim stopniu surowce skalne. W trakcie eksploatacji wyczerpywanie zasobów gazu

Zasoby naturalne

długotrwały, stały

Monitor Polski

Uwagi

budowa sieci gazowych, pozwoli zwiększyć dostępność i

pewność zasilania gazem. Pozwoli przechodzić na

niskoemisyjne paliwa gazowe, które mogą zastępować

wysoko emisyjny węgiel, z czym związana będzie redukcja

emisji gazów cieplarniach, pozytywna ze względu na zmiany

klimatu w skali globalnej

Klimat

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywny: ze względu na lokalizację w pobliżu bardzo

cennych obszarów przyrodniczych, w tym Natury 2000,

istnieje wysokie prawdopodobieństwo niekorzystnego

wpływu na zwierzęta będące przedmiotami ochrony

(zarówno na etapie budowy, jak i w trakcie użytkowania

terminalu); bardzo istotne są tutaj działania (ich jakość i

sposób prowadzenia oraz monitoring) mające na celu

ochronę tych obszarów oraz minimalizację negatywnych

oddziaływań

ze względu na lokalizację w pobliżu bardzo cennych

obszarów przyrodniczych, w tym Natury 2000, istnieje

wysokie prawdopodobieństwo degradacji tych obszarów,

w związku z rozbudową Terminala negatywny wpływ na

dalszą dezintegrację obszarów chronionych jest ograniczony.

Rośliny

Integralność obszarów chronionych

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

możliwa kumulacja

oddziaływań z

istniejącymi

instalacjami

brak

możliwa kumulacja

oddziaływań z

istniejącymi

instalacjami

| 25

– 516 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

krótkoterminowe

długoterminowe,

krótkoterminowe,

stałe

długoterminowe,

krótkoterminowe

Monitor Polski

Zwierzęta

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

3A

Dywersyfikacja dostaw gazu oraz rozbudowa infrastruktury sieciowej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

3A.3.1

Rozbudowa terminalu LNG w Świnoujściu

Opis wyników analiz

Analizowane elementy środowiska

Możliwe oddziaływania

Identyfikacja oddziaływań

Czas trwania

Rodzaj

skumulowane

Różnorodność biologiczna

negatywne: ze względu na lokalizację w pobliżu bardzo

długoterminowe,

bezpośrednie,

możliwość kumulacji

cennych obszarów przyrodniczych, w tym Natury 2000,

krótkoterminowe

pośrednie

oddziaływań z

istnieje prawdopodobieństwo degradacji tych obszarów

istniejącymi

zarówno na etapie budowy, jak i w trakcie użytkowania

instalacjami

terminalu; bardzo istotne są tutaj działania (ich jakość i

sposób prowadzenia oraz monitoring) mające na celu

ochronę tych obszarów oraz minimalizację negatywnych

oddziaływań

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ATMOTERM S.A.

długoterminowe

długoterminowe,

krótkoterminowe

krótkoterminowe,

stałe

długoterminowe

pośrednie

bezpośrednie

pośrednie,

bezpośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

brak

brak

brak

brak

możliwa kumulacja

oddziaływań z

istniejącymi

instalacjami

możliwa kumulacja

oddziaływań z

istniejącymi

instalacjami

– 517 –

26 |

Klimat

Krajobraz

pozytywne: generalnie powinna wpływać na zwiększenie

zużycia gazu w skali kraju, a więc przechodzenia na mniej

emisyjne paliwo, co powinno mieć pozytywny wpływ na

zmiany klimatu w skali globalnej.

negatywne: niewielki wpływ hałasu i zanieczyszczenia

powietrza na zdrowie.

negatywne: zmiana ukształtowania terenu na etapie

realizacji

negatywne: zaburzenia krajobrazu, Wysokie obiekty

terminalu LNG wpłyną na ocenę widoków krajobrazowych.

Wieże (główne zbiorniki zasobnikowe LNG) będą widoczne z

dużej odległości. Stanowić będą uzupełnienie istniejących

instalacji.

Ludzie

Powierzchnia ziemi

negatywne: w fazie realizacji - emisja spalin i pyłu podczas

wykonywania prac budowlanych; faza eksploatacji - emisja

spalin z instalacji w wyniku spalania gazu w palnikach

odparowywaczy.

Powietrze

bezpośrednie

Monitor Polski

długoterminowe,

krótkoterminowe

Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko nie

długoterminowe,

przewiduje znaczących oddziaływań na środowisko wodne

średnioterminowe,

rozbudowy Terminala na etapie eksploatacji. Powstające

stałe

ścieki bytowe, przemysłowe oraz wody opadowe będą

oczyszczane przed wprowadzeniem do środowiska. Na etapie

prac budowlanych jednak będzie mieć miejsce ingerencja w

wody morskie oraz wody śródlądowe. Ingerencja w wody

śródlądowe (powierzchniowe i płycej położone podziemne),

związana z pracami ziemnymi, będzie mieć charakter

negatywny, ale przejściowy. Ingerencja w wody morskie w

związku z realizacją części morskiej terminala będzie mieć

charakter negatywny, ale przejściowy. Ingerencja w brzeg

morski będzie mieć charakter trwały (trwałe zmiany). Na

etapie eksploatacji części morskiej terminala możliwe

negatywne oddziaływania na wody morskie w związku z

ruchem jednostek pływających i prac utrzymanioworemontowych.

Woda

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

Do analiz wykorzystano Raport oddziaływania na środowisko Terminala LNG w Świnoujściu.

Uwagi

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

brak

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

brak

– 518 –

| 27

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to

należy wskazać z jakimi

działaniami.

brak

brak

brak

Monitor Polski

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

brak

brak

Dobra materialne

brak

brak

Zabytki

krótkoterminowe,

bezpośrednie,

długoterminowe, stałe pośrednie

negatywne: zużywanie zasobów gazu, w trakcie budowy

zużycie surowców mineralnych,

Zasoby naturalne

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: zajęcie niewielkiego terenu (np. ok. 300 m2)

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami.

brak znaczących negatywnych oddziaływań; pozytywne

rozpowszechnienie gazu wpływać będzie na ograniczenie

wykorzystania węgla, z czym związana jest emisja gazów

cieplarnianych.

Ludzie

Powierzchnia ziemi

Krajobraz

Klimat

ATMOTERM S.A.

brak

Powietrze

długoterminowe

długoterminowe

krótkoterminowe,

stałe

brak

długoterminowe,

krótkoterminowe

brak

brak

długoterminowe

długoterminowe

długoterminowe

Czas trwania

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

brak

bezpośrednie

brak

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

brak

bezpośrednie

Rodzaj

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 519 –

28 |

brak znaczących oddziaływań ze względu na zajęcie

niewielkiego terenu

negatywne: brak znaczących oddziaływań ze względu na

zajęcie niewielkiego terenu; pozytywne: rozpowszechnienie

wykorzystania gazu, co może ograniczyć wykorzystanie

węgla i emisji zanieczyszczeń powietrza z tym związanych.

Woda

brak znaczących oddziaływań ze względu na zajęcie

niewielkiego terenu

brak znaczących oddziaływań ze względu na zajęcie

niewielkiego terenu

brak znaczących oddziaływań ze względu na zajęcie

niewielkiego terenu

brak

Identyfikacja oddziaływań

Monitor Polski

Integralność obszarów chronionych

Rośliny

Zwierzęta

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

3A

Dywersyfikacja dostaw gazu oraz rozbudowa infrastruktury sieciowej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

3A.5.1

Budowa pływającego terminalu regazyfikacji LNG (FSRU) w Zatoce Gdańskiej

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

W internecie dostępnych jest szereg decyzji organów właściwych w sprawie niewymagania, dla tego typu inwestycji, raportu

oddziaływania na środowisko.

Uwagi

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

brak

– 520 –

| 29

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

brak

Monitor Polski

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

brak

brak

brak

bezpośrednie

Dobra materialne

długoterminowe

negatywne: obiekty kubaturowe i linowe mogą pogarszać

warunki ekspozycji zabytków w przestrzeni.

brak

Zabytki

długoterminowe, stałe pośrednie

Rozpowszechnienie gazu wpływać będzie na ograniczenie

zużycia węgla

Zasoby naturalne

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

brak znaczących oddziaływań ze względu na zajęcie

niewielkiego terenu

brak znaczących oddziaływań ze względu na zajęcie

niewielkiego terenu

brak

Zwierzęta

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami.

brak znaczących negatywnych oddziaływań; pozytywne

rozpowszechnienie gazu wpływać będzie na ograniczenie

wykorzystania węgla, z czym związana jest emisja gazów

cieplarnianych.

Krajobraz

Klimat

ATMOTERM S.A.

krótkoterminowe,

stałe

negatywne: zajęcie niewielkiego terenu (np. ok. 300 m )

Powierzchnia ziemi

długoterminowe

długoterminowe

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

brak

bezpośrednie

brak

brak

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

Rodzaj

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 521 –

30 |

brak

2

brak

Ludzie

długoterminowe,

krótkoterminowe

negatywne: brak znaczących oddziaływań ze względu na

zajęcie niewielkiego terenu; pozytywne: rozpowszechnienie

wykorzystania gazu, co może ograniczyć wykorzystanie węgla

i emisji zanieczyszczeń powietrza z tym związanych.

Powietrze

brak

brak znaczących oddziaływań ze względu na zajęcie

niewielkiego terenu

Woda

brak

długoterminowe

długoterminowe

długoterminowe

Czas trwania

Monitor Polski

Integralność obszarów chronionych

Rośliny

brak znaczących oddziaływań ze względu na zajęcie

niewielkiego terenu

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

3A

Dywersyfikacja dostaw gazu oraz rozbudowa infrastruktury sieciowej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

3A.7.1

Budowa stacji regazyfikacji gazu skroplonego

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

W internecie dostępnych jest szereg decyzji organów właściwych w sprawie niewymagania, dla tego typu inwestycji, raportu

oddziaływania na środowisko.

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

– 522 –

| 31

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to

należy wskazać z jakimi

działaniami.

brak

Monitor Polski

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

brak

brak

Uwagi

brak

bezpośrednie

brak

długoterminowe

Dobra materialne

brak

negatywne: obiekty kubaturowe i linowe mogą pogarszać

warunki ekspozycji zabytków w przestrzeni.

pośrednie

Zabytki

długoterminowe, stałe

Rozpowszechnienie gazu wpływać będzie na ograniczenie

zużycia węgla

Zasoby naturalne

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: w przypadku magazynowania gazu ziemnego w

wyeksploatowanym złożu możliwe jest zaburzenie

stosunków wodnych w górotworze (na dużych

głębokościach). Podczas budowy kawern w złożach soli

kamiennej, w procesie ługowania, powstają duże ilości

solanki stwarzającej znaczące negatywne zagrożenie dla

środowiska wodnego. Eksploatacja podziemnych

magazynów gazu w sczerpanych złożach lub kawernach nie

powoduje negatywnych skutków dla środowiska wodnego.

Woda

ATMOTERM S.A.

mało znaczące lub brak

Integralność obszarów chronionych

średnioterminowe,

długoterminowe

krótkoterminowe

średnioterminowe,

długoterminowe

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 523 –

32 |

negatywne: niszczenie roślin na terenie objętym inwestycją

Rośliny

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

średnioterminowe,

długoterminowe

możliwe negatywne: płoszenie zwierząt na etapie budowy

Zwierzęta

Czas trwania

możliwe nieznaczące negatywne oddziaływanie na

średnioterminowe,

bioróżnorodność w magazynach wyczerpanych złożach gazu długoterminowe

ziemnego może wynikać ono z konieczności instalacji

urządzeń służących do eksploatacji magazynu (np.

kompresory, zawory, itp.), natomiast realizacja

kawernowych magazynów gazu wymaga zajęcia terenu pod

obiekty naziemne i całkowitej zmiany jego użytkowania.

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

3A

Dywersyfikacja dostaw gazu oraz rozbudowa infrastruktury sieciowej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

3A.8.1

Budowa podziemnych magazynów gazu (PMG)

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: zmiana ukształtowania terenu na etapie

realizacji inwestycji

negatywne: na etapie budowy, a także wprowadzenie

"obcych" elementów naziemnych.

w zasadzie budowa magazynów nie będzie miała wpływu

zasadniczego na zużycie gazu, a tym samym na zmiany

klimatyczne. Wyjątkiem może być ryzyko uwolnienia gazu

poprzez nieszczelności.

negatywne: na etapie budowy obiektów do obsługi PMG

wykorzystywane będą w niewielkim stopniu surowce

skalne.

brak

pozytywne: zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego

Powierzchnia ziemi

Zabytki

Dobra materialne

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

Uwagi

Zasoby naturalne

Klimat

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

pozytywne: poprawa bezpieczeństwa energetycznego dostępności do gazu ziemnego; poprawa atrakcyjności

gospodarczej

negatywne: emisja hałasu i spalin podczas wykonywania

prac; zmiany w organizacji ruchu drogowego związane z

realizacją inwestycji

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji - prowadzeniem prac

budowlanych.

Ludzie

bezpośrednie

bezpośredni

bezpośrednie

bezpośrednie

pośrednie i

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to

należy wskazać z jakimi

działaniami.

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

| 33

– 524 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

brak

brak

długoterminowe, stałe pośrednie

stałe

krótkoterminowy,

małoprawdopodobny

krótkoterminowe,

chwilowe

długoterminowe

długoterminowe,

krótkoterminowe

krótkoterminowe

Monitor Polski

Krajobraz

negatywne: w fazie realizacji - emisja spalin i pyłu podczas

wykonywania prac budowlanych

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem

prac budowlanych. Pozytywne: na skutek zwiększenia

dostępności gazu.

Powietrze

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ATMOTERM S.A.

możliwe negatywne: ropociąg może spowodować

krótkotrwałe zaburzenie integralności niektórych rodzajów

obszarów chronionych podczas realizacji

Integralność obszarów chronionych

krótkotrwałe

krótkotrwałe,

długotrwałe

bezpośrednie

bezpośrednie

możliwa kumulacja z

innymi instalacjami

liniowymi

możliwa kumulacja z

innymi instalacjami

liniowymi

możliwa kumulacja z

innymi instalacjami

liniowymi

możliwa kumulacja z

innymi instalacjami

liniowymi

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 525 –

34 |

negatywne: dotyczy głównie etapu budowy - niszczenie

roślin i siedlisk; na etapie użytkowania oddziaływanie

ropociągu nie będzie znaczące. W przypadku awarii

możliwość skażenia terenu.

Rośliny

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

krótkotrwałe,

długotrwałe

negatywne: dotyczy głównie etapu budowy - płoszenie

zwierząt; na etapie eksploatacji nie stanowi zagrożenia dla

zwierząt. W przypadku awarii możliwość skażenia terenu

Zwierzęta

Czas trwania

negatywne: dotyczy głównie etapu budowy, który wpłynie

krótkotrwałe,

na zniszczenie lub fragmentację siedlisk przyrodniczych oraz długotrwałe

na płoszenie zwierząt. Na etapie użytkowania oddziaływanie

ropociągów nie powinno być znaczące. Możliwe: korytarz

przebiegu ropociągu nie może być porośnięty drzewami i

krzewami. W przypadku awarii możliwość skażenia terenu.

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

3B

Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej oraz rozbudowa infrastruktury sieciowej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

3B.1.1

Budowa ropociągów

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: w fazie realizacji - emisja spalin i pyłu podczas

wykonywania prac budowlanych.

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem

prac budowlanych.

pozytywne: poprawa dostępności do paliw płynnych mniej

emisyjnych, pośrednio poprawa jakości powietrza i

pozytywny skutek tego w odniesieniu do zdrowia ludzi.

negatywne: emisja hałasu i spalin podczas wykonywania

prac; zmiany w organizacji ruchu drogowego związane z

realizacją inwestycji.

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem

prac budowlanych.

negatywne: w trakcie prac budowlanych, a także częściowe

zajęcie powierzchni terenu. W przypadku awarii możliwość

skażenia terenu

negatywne: na etapie budowy oraz przez niezbędną

wycinkę drzew w pasie technicznym. Jest to widoczna

zmiana w dotychczasowym krajobrazie.

Powietrze

Ludzie

Powierzchnia ziemi

Krajobraz

bezpośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

| 35

– 526 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe

bezpośrednie

pośrednie i

bezpośrednie

bezpośrednie

pośrednie

Monitor Polski

krótkoterminowe,

chwilowe, stałe

pozytywne długoterminowe

negatywne krótkoterminowe

krótkoterminowe

negatywne: budowa ropociągów może spowodować

krótkoterminowe,

negatywne oddziaływanie na wody powierzchniowe i

chwilowe,

gruntowe tylko podczas realizacji robót: istnieje ryzyko

długoterminowe,

zanieczyszczenia wód oraz zakłóceń stosunków wodnych.

Przed eksploatacją negatywne oddziaływania mogą

wystąpić, jeśli zajdzie potrzeba płukania ropociągu lub

wykonania prób ciśnieniowych z wykorzystaniem wody.

Możliwe: eksploatacja ropociągu może wywołać lokalne

zmiany stosunków gruntowo-wodnych. W przypadku awarii

możliwość skażenia terenu i przeniknięcia zanieczyszczeń do

wód powierzchniowych i podziemnych

Woda

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

brak

negatywne: spadek wartości nieruchomości przez które

przebiegać będą rurociągi wraz ze strefami technicznymi.

pozytywne: dostępność do paliwa gazowego może

zwiększyć wartość obiektów.

Zabytki

Dobra materialne

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

brak

brak

brak

brak

– 527 –

36 |

brak

bezpośrednie

pośredni

długoterminowe, stałe pośrednie,

wtórne

brak

stałe

długotrwały, stały

Monitor Polski

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

negatywne: na etapie budowy wykorzystywane będą w

niewielkim stopniu surowce skalne. Na etapie eksploatacji

wpłynie na większe zużycie zasobów gazu.

Zasoby naturalne

Uwagi

budowa rurociągów paliwowych, pozwoli zwiększyć

dostępność i pewność zasilania paliwami mniej emisyjnymi.

Może wpłynąć też na efektywność wykorzystania paliw,

przez co zmniejszy się emisja gazów cieplarnianych

Klimat

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

brak

negatywne: możliwość zanieczyszczenia wód

krótkoterminowe

powierzchniowych i podziemnych substancjami

ropopochodnymi (pomimo uwzględnienia odpowiednich

zabezpieczeń, w trakcie budowy - może nastąpić zakłócenie

stosunków wodnych oraz zanieczyszczenie wód

podziemnych i powierzchniowych.

negatywne: emisja mieszaniny węglowodorów, głównie

alimfatycznych oraz emisja zanieczyszczeń z pojazdów

transportujących ropę oraz obsługujących terminal, w

trakcie budowy emisja zanieczyszczeń powietrza z

pojazdów i urządzeń obsługujących budowę.

Integralność obszarów chronionych

Woda

Powietrze

bezpośrednie

możliwa kumulacja

oddziaływań z innymi

emitorami wpływająca

na zanieczyszczenie

powietrza w strefie

brak

brak

brak

brak

| 37

– 528 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

krótkoterminowe

bezpośrednie

brak

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Monitor Polski

brak

długoterminowe

brak negatywnego oddziaływania

Rośliny

długoterminowe

brak negatywnego oddziaływania

Zwierzęta

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

3B

Dywersyfikacja dostaw ropy oraz rozbudowa infrastruktury sieciowej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

3B.3.1

Rozbudowa terminalu naftowego w Gdańsku oraz bazy w Górkach

Opis wyników analiz

Możliwe

Analizowane elementy środowiska

Identyfikacja oddziaływań

Czas trwania

Rodzaj

oddziaływania

skumulowane

Różnorodność biologiczna

możliwy negatywny wpływ w wyniku zajęcia dodatkowego krótkoterminowe

bezpośrednie,

brak

terenu.

pośrednie

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

brak

Opracowano na podstawie Raport o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia rozbudowa Terminala Naftowego PERN

w Gdańsku (EKO-KONSULT)

Dobra materialne

Uwagi

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

brak

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

pośednbrakie

brak

bezpośrednie,

pośrednie

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to

należy wskazać z

jakimi działaniami.

brak

brak

brak

brak

– 529 –

38 |

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

Zabytki

krótkoterminowe,

długoterminowe,

stałe

brak

bezpośrednie

brak

Monitor Polski

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

negatywne: na etapie budowy - wykorzystanie surowców

skalnych, na etapie eksploatacji - wykorzystanie surowców

energetycznych,

brak ze względu na charakter terenu

długoterminowe,

krótkoterminowe

brak

brak

Zasoby naturalne

Klimat

brak

bezpośrednie

brak ze względu na istniejący charakter przemysłowy

terenu

negatywne: emisja gazów cieplarnianych w trakcie

eksploatacji i budowy

krótkoterminowe,

stałe

Krajobraz

możliwa kumulacja

oddziaływań

negatywne: zajęcie terenu na etapie budowy i eksploatacji,

zmiana ukształtowania terenu, wykopy, przemieszczanie

gruntów i gleb, zagrożenie skażeniem gleb produktami

ropopochodnymi.

pośrednie,

bezpośrednie

Powierzchnia ziemi

długoterminowe,

krótkoterminowe

negatywne: emisja hałasu z urządzeń przeładunkowych i

transportu, w trakcie budowy hałas oraz emisja

zanieczyszczeń powietrza z pojazdów i urządzeń

obsługujących budowę dokładająca się do ogólnego

zanieczyszczenia powietrza, co ma wpływ na zdrowie

Ludzie

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: oddziaływania związane z zajmowaniem

terenów pod urządzenia i budową składowiska, a także z

realizacją infrastruktury związanej z transportem i

składowaniem odpadów średnio i nisko radioaktywnych.

Rośliny

bezpośrednie,

pośrednie

możliwe skumulowane

oddziaływania w

przypadku wystąpienia

innych przedsięwzięć w

zlewni oraz w zależności

od rozwiązań

projektowych.

możliwe skumulowanie

w zależności od skali

przedsięwzięcia

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

| 39

– 530 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe.

Woda

możliwy negatywny wpływ na zasoby wód i odwodnienie

okolic.

Negatywne oddziaływania w okresie budowy.

bezpośrednie,

pośrednie

Integralność obszarów chronionych możliwe zakłócenie integralności w zależności od lokalizacji długoterminowe

składowiska.

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

długoterminowe,

średnioterminowe

długoterminowe,

średnioterminowe

negatywne: oddziaływania związane z zajmowaniem

terenów pod urządzenia i instalacje związane z

poszukiwaniem, rozpoznawaniem i budową składowiska, a

także z realizacją infrastruktury związanej z transportem i

składowaniem odpadów średnio i nisko radioaktywnych.

Zwierzęta

Czas trwania

negatywne: związane z zajmowaniem terenów pod

długoterminowe,

urządzenia i instalacje związane z poszukiwaniem,

średnioterminowe

rozpoznawaniem i budową składowiska, a także z realizacją

infrastruktury związanej z transportem i składowaniem

odpadów średnio i nisko radioaktywnych

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach kierunków Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

5

Wdrożenie energetyki jądrowej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

5.7.1

Budowa składowiska odpadów nisko i średnio aktywnych

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami w długoterminowe

przestrzeni.

pozytywne: w pewnym stopniu, pośrednio, poprzez

możliwości magazynowania również odpadów średnio i

nisko radioaktywnych z elektrowni jądrowych, wpłynie na

zmniejszenie wykorzystania kopalin w energetyce

konwencjonalnej.

negatywne: pozyskiwanie gazu łupkowego, gazu

zamkniętego oraz metanu pokładów węgla, a także

generowanie odpadów. Niewielkie wykorzystanie

surowców skalnych będzie występowało na etapie

budowy.

pozytywne: ograniczenie zużycia konwencjonalnych

zasobów surowców energetycznych.

Krajobraz

Klimat

Zasoby naturalne

ATMOTERM S.A.

negatywne: zmiana ukształtowania terenu na etapie

długoterminowe,

realizacji inwestycji, odwierty naruszające struktury

stałe

geologiczne, zagrożenie skażeniem gruntów i gleb w trakcie

budowy

Powierzchnia ziemi

długoterminowe,

stałe

bezpośrednie

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

pośrednie,

bezpośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

brak

– 531 –

40 |

negatywne: emisja hałasu oraz zanieczyszczeń powietrza w długoterminowe,

trakcie prac budowlanych, ryzyko wpływu na zasoby

krótkoterminowe

wodne.

pozytywne: w pewnym stopniu, pośrednio, poprzez

możliwości magazynowania również odpadów średnio i

nisko radioaktywnych z elektrowni jądrowych, wpłynie na

zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powietrza z energetyki

konwencjonalnej.

Ludzie

bezpośrednie,

pośrednie

Monitor Polski

długoterminowe

negatywne: emisja spalin i pyłu podczas wykonywania prac krótkoterminowe,

budowlanych

długoterminowe

pozytywne: w pewnym stopniu, pośrednio, poprzez

możliwości magazynowania również odpadów średnio i

nisko radioaktywnych z elektrowni jądrowych, wpłynie na

zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powietrza z energetyki

konwencjonalnej.

Powietrze

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

brak

| 41

Monitor Polski

– 532 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

pośrednie

W analizach wykorzystano bardziej szczegółową Prognozę oddziaływania na środowisko Krajowego planu postępowania z

odpadami radioaktywnymi i zużytym paliwem jądrowym.

długoterminowe,

chwilowe

Uwagi

brak

negatywne: w przypadku lokalizacji w pobliżu składowiska

z powodu utraty wartości gruntów i nieruchomości.

Z kolei odwodnienie terenów może utrudnić rolnicze

wykorzystanie gruntów i zmniejszyć ich wartość.

brak

Dobra materialne

brak

brak oddziaływań na zabytki

Zabytki

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ATMOTERM S.A.

pozytywne: zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do

powietrza z innych źródeł wytwarzających energię.

Powietrze

długoterminowe,

krótkoterminowe

długoterminowe,

krótkoterminowe,

stałe

długoterminowe,

krótkoterminowe

długoterminowe

długoterminowe

długoterminowe

Czas trwania

pośrednie,

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie

pośrednie

pośrednie

pośrednie

Rodzaj

brak

możliwe w przypadku

realizacji i

funkcjonowania innych

przedsięwzięć

możliwe w przypadku

realizacji i

funkcjonowania innych

przedsięwzięć

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 533 –

42 |

negatywne: podczas budowy oddziaływania na wody

powierzchniowe i podziemne mogą być związane ze

zmianami stosunków wodnych. negatywne: podczas

eksploatacji spowodowane poborem i odprowadzaniem

dużych ilości wód na potrzeby systemu chłodzenia.

Woda

Integralność obszarów chronionych

negatywne: zajęcie terenu, oddziaływania w trakcie

budowy. Pośrednio pozytywny wpływ poprzez zmniejszenie

emisji zanieczyszczeń atmosferycznych z sektora

energetyki.

Negatywne: zajęcie terenu, oddziaływania w trakcie

budowy. Pośrednio pozytywny wpływ poprzez zmniejszenie

emisji zanieczyszczeń atmosferycznych z sektora

energetyki.

negatywne: zajęcie terenu, oddziaływania w trakcie

budowy. Pośrednio pozytywny wpływ poprzez zmniejszenie

emisji zanieczyszczeń atmosferycznych z sektora

energetyki.

negatywne: budowa nowych elektrowni wraz z

urządzeniami i obiektami wyprowadzenia mocy

elektroenergetycznej lub cieplnej

Identyfikacja oddziaływań

Monitor Polski

Rośliny

Zwierzęta

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

5

Wdrożenie energetyki jądrowej

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

5.8.1

Budowa elektrowni jądrowych

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: zajęcie terenu na etapie budowy i eksploatacji,

czasowa zmiana ukształtowania terenu, wykopy,

przemieszczanie gruntów i gleb, zagrożenie skażeniem gleb

produktami ropopochodnymi z pojazdów.

Wytworzone w procesie przemysłowym odpady

radioaktywne (i pozostałe) będą wymagały odpowiedniego

zagospodarowania w bardzo długim okresie czasu.

Potencjalna awaria może spowodować skażenie

radioaktywne gleb i konieczność długotrwałego wyłączenia

ich z produkcji rolnej.

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami

poprzez budowę nowych obiektów kubaturowych.

pozytywne: wpłynie na ograniczenie emisji gazów

cieplarnianych z energetyki konwencjonalnej.

pozytywne: zmniejszenie zużycia surowców

nieodnawialnych (paliw kopalnych) do produkcji energii.

negatywne: wykorzystywanie uranu, toru jako paliwa do

elektrowni jądrowej, a także surowców skalnych na etapie

budowy inwestycji.

Powierzchnia ziemi

Krajobraz

Klimat

Zasoby naturalne

bezpośrednie,

pośrednie

pośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

| 43

– 534 –

ATMOTERM S.A.

krótkoterminowe,

długoterminowe,

stałe

długoterminowe

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

pośrednie,

bezpośrednie

Monitor Polski

długoterminowe

długoterminowe,

krótkoterminowe,

stałe

pozytywne: poprzez częściowe zastąpienie energetyki

długoterminowe,

konwencjonalnej pośrednio wpływa się na zmniejszenie

krótkoterminowe

emisji zanieczyszczeń do powietrza, a w związku z tym na

ograniczenie niekorzystnego wpływu na zdrowie ludzkie.

negatywne: wzrost (nieznaczny) poziomu promieniowania

jonizującego w otoczeniu elektrowni jądrowych, powstanie

ryzyka awarii i związanego z tym ryzyka uwolnień większych

ilości substancji radioaktywnych, powstawanie odpadów

radioaktywnych, emisja hałasu oraz zanieczyszczeń

powietrza w trakcie prac budowlanych. Negatywne

oddziaływanie psychologiczne.

Ludzie

negatywne: emisja zanieczyszczeń powietrza w trakcie

budowy.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ATMOTERM S.A.

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

– 535 –

44 |

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

brak

Monitor Polski

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

bezpośrednie,

pośrednie

1. W analizach wykorzystano bardziej szczegółowa Prognozę oddziaływania na środowisko Programu polskiej energetyki

jądrowej, Fundeko, 2010. Ww. Prognoza przedstawia szczegółowe analizy oddziaływania na środowisko proponowanych

również w PEP 2040 lokalizacji elektrowni jądrowych.

2. Program polskiej energetyki jądrowej, w ramach którego analizowano te same lokalizacje elektrowni jądrowych co w PEP

2040 poddano analizie oddziaływania transgranicznego. W konsultacjach wzięły udział następujące państwa: Czechy, Słowacja,

Austria, Dania, Szwecja, Finlandia i Niemcy. W wyniku konsultacji stwierdzono, że Strona Polska rozumie i bierze pod uwagę

zgłoszone obawy, jednak nie podziela oceny ryzyka związanego z energetyką jądrową w Polsce jako nieakceptowalnie

wysokiego.

długoterminowe

Uwagi

brak

negatywne: ryzyko wystąpienia poważnej awarii, co może

pośrednio powodować spadek wartości nieruchomości,

zwłaszcza dla zabudowy mieszkaniowej;

duże obiekty kubaturowe (zwłaszcza przemysłowe) w

przestrzeni mogą pogarszać walory wizualne i

krajobrazowe;

pozytywne: zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego;

nowe miejsca pracy.

pośrednie

Dobra materialne

długoterminowe

pozytywne: zmniejszenie wykorzystania konwencjonalnych

i niekonwencjonalnych źródeł energii których spalanie

powoduje emisję zanieczyszczeń do powietrza, a w

konsekwencji korozję zabytków.

negatywne: duże obiekty kubaturowe i liniowe mogą

pogarszać warunki ekspozycji zabytków w przestrzeni.

Zabytki

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

potencjalne negatywne: lokalne zagrożenie dla siedlisk

przyrodniczych i zamieszkujących je gatunków związane z

zajęciem terenu pod turbiny wiatrowe, farmy

fotowoltaiczne, a także układanych kabli przesyłowych.

Możliwość płoszenia cennych gatunków zwierząt (emisja

hałasu i wibracji) oraz kolizji nietoperzy i ptaków z

turbinami wiatrowymi. Pośrednio pozytywny wpływ

poprzez zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powietrza z

sektora energetycznego.

potencjalne negatywne: lokalna utrata siedlisk gatunków

zwierząt (płoszenie spowodowane hałasem i wibracjami);

zwiększenie śmiertelności ptaków i nietoperzy. Pośrednie

pozytywne oddziaływanie związane ze zmniejszeniem

emisji do atmosfery z sektora energetycznego.

potencjalne negatywne: możliwość lokalnego zniszczenia

siedlisk w miejscu posadowienia obiektu oraz na trasie

kabli przesyłowych. Pośredni pozytywny wpływ na

ograniczenie emisji do atmosfery generowanego przez

sektor energetyczny.

ze względu na skalę przedsięwzięć oddziaływanie będzie

lokalne i nie powinno wpływać na integralność obszarów

chronionych

możliwe oddziaływanie w fazie realizacji.

Zwierzęta

Rośliny

Integralność obszarów chronionych

Woda

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

chwilowe

brak

bezpośrednie

brak

bezpośrednie,

pośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

| 45

– 536 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe, chwilowe

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

chwilowe

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

chwilowe

Czas trwania

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

6

Rozwój odnawialnych źródeł energii

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

6.1.1

OZE - wiatr na lądzie

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: zajęcie terenu na etapie budowy i eksploatacji,

czasowa zmiana ukształtowania terenu, wykopy,

przemieszczanie gruntów i gleb, zagrożenie skażeniem gleb

produktami ropopochodnymi z pojazdów.

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami

poprzez budowę napowietrznych sieci

elektroenergetycznych, obiektów kubaturowych oraz farm

wiatrowych na lądzie.

Powierzchnia ziemi

Krajobraz

długoterminowe

krótkoterminowe,

długoterminowe

długoterminowe,

krótkoterminowe

bezpośrednie

bezpośrednie

pośrednie,

bezpośrednie

pośrednie

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

zaburzającymi lub

zmieniającymi

krajobraz (np. linie

elektroenergetyczne,

farmy fotowoltaiczne,

budowle inżynieryjne

związane z

prowadzeniem dróg i

kolei, wysokie budowle

itp.)

obecność wielu

inwestycji na

niewielkim obszarze

brak

brak

– 537 –

ATMOTERM S.A.

pozytywne: poprzez zmniejszenie emisyjności energetyki,

opartej głównie na węglu, pośrednio wpływa na

ograniczenie niekorzystnego wpływu zanieczyszczeń

powietrza na zdrowie ludzkie.

negatywne: emisja hałasu oraz zanieczyszczeń powietrza w

trakcie prac budowlanych, ryzyko wystąpienia uciążliwości

akustycznej dla mieszkańców obszarów znajdujących się w

bezpośrednim sąsiedztwie eksploatowanej instalacji

wiatrowej

Ludzie

długoterminowe

Monitor Polski

46 |

pozytywne: zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do

powietrza z innych źródeł wytwarzających energię

elektryczną. Wykorzystując energię wiatru wytwarza się

energię wolną od emisji zanieczyszczeń do powietrza.

Pozyskana w ten sposób energia pozwala na obniżenie

zapotrzebowania na energię ze źródeł konwencjonalnych

(w tym opartych na węglu), co dalej prowadzić powinno do

obniżenia emisji z energetyki.

Powietrze

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

Ocena dotyczy przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z

Rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 9.11.2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Uwagi

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

pośrednie

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to

należy wskazać z jakimi

działaniami.

brak

| 47

– 538 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

długoterminowe

brak

Monitor Polski

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

negatywne: może wpłynąć na spadek wartości

nieruchomości w pobliżu farmy wiatrowej.

pozytywne: ograniczenie emisji zanieczyszczeń powietrza

przez co m. in. ogranicza się korozję materiałów,

poprawiają się warunki aerosanitarne.

pośrednie

brak

Dobra materialne

długoterminowe

bezpośrednie,

pośrednie

pozytywne: zmniejszenie presji zanieczyszczeń gazowych i

pyłowych na obiekty zabytkowe na skutek zmniejszenia ich

emisji do powietrza.

negatywne: nowe obiekty mogą wpłynąć negatywnie na

ekspozycję zabytków

krótkoterminowe,

długoterminowe

Zabytki

brak

negatywne: niewielkie wykorzystanie surowców skalnych

na etapie budowy.

pozytywne: ograniczenie zużycia surowców

energetycznych.

pośrednie

Zasoby naturalne

długoterminowe

pozytywne: wpłynie na ograniczenie emisji gazów

cieplarnianych z energetyki konwencjonalnej.

Klimat

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

brak negatywnych oddziaływań.

pozytywny: pośredni wpływ na ograniczenie emisji do

atmosfery generowanego przez sektor energetyczny.

Rośliny

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe, chwilowe

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

chwilowe

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

brak

brak

Możliwe

oddziaływania

skumulowane

brak

– 539 –

ATMOTERM S.A.

potencjalne negatywne: lokalna utrata siedlisk gatunków

morskich; zwiększenie śmiertelności ptaków i nietoperzy.

Możliwość zanieczyszczenia wód podczas budowy

(okresowe) i w trakcie eksploatacji (zagrożenie kolizji z

jednostkami pływającymi). Pośrednie pozytywne

oddziaływanie związane ze zmniejszeniem emisji do

atmosfery z sektora energetycznego.

Zwierzęta

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

chwilowe

Czas trwania

Monitor Polski

48 |

potencjalne negatywne: lokalne zagrożenie dla środowiska

morskiego i wybranych gatunków związane z zajęciem

akwenu pod turbiny wiatrowe oraz kable przesyłowe.

Możliwość płoszenia cennych gatunków zwierząt (emisja

hałasu i wibracji) oraz kolizji ptaków z turbinami

wiatrowymi. Możliwość zanieczyszczenia wód podczas

budowy (okresowe) i w trakcie eksploatacji (zagrożenie

kolizji z jednostkami pływającymi). Pośrednio pozytywny

wpływ poprzez zmniejszenie emisji zanieczyszczeń

atmosferycznych z sektora energetycznego.

Identyfikacja oddziaływań

OZE - wiatr na morzu

Opis wyników analiz

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

6.1.2

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

6

Rozwój odnawialnych źródeł energii

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Możliwe oddziaływanie ze względu na skalę przedsięwzięć i

liczne układanych kabli podmorskich ingerujących w

integralność obszarów chronionych w strefie przybrzeżnej.

potencjalne negatywne: zaburzenie osadów dna morskiego

i możliwość uwolnienia do wód zanieczyszczeń w nich

zdeponowanych oraz pogorszenie jakości wód

spowodowane ewentualnymi awaryjnymi wyciekami.

Ryzyko kolizji jednostek pływających z obiektami,

skutkujące przedostaniem się zanieczyszczeń do wód

morskich.

pozytywne: zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do

powietrza z innych źródeł wytwarzających energię

elektryczną. Wykorzystując energię wiatru wytwarza się

energię wolną od emisji zanieczyszczeń do powietrza.

Pozyskana w ten sposób energia pozwala na obniżenie

zapotrzebowania na energię ze źródeł konwencjonalnych

(w tym opartej na węglu), co dalej prowadzić powinno do

obniżenia emisji z energetyki.

pozytywne: poprzez eliminację energetyki

konwencjonalnej, opartej głównie na węglu, pośrednio

wpływa się na zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do

powietrza, a w związku z tym na ograniczenie

niekorzystnego wpływu zanieczyszczeń powietrza na

zdrowie ludzkie.

negatywne: utrudnienia dla żeglugi.

negatywne: zajęcie terenu na etapie budowy i eksploatacji,

czasowa zmiana ukształtowania terenu, wykopy,

przemieszczanie gruntów i gleb, zagrożenie skażeniem gleb

produktami ropopochodnymi z pojazdów. Realizacja farm

wiatrowych na morzu wpłynie na przekształcenia

powierzchni dna morskiego.

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami

poprzez budowę farm wiatrowych na morzu.

Integralność obszarów chronionych

Woda

Powietrze

Ludzie

Powierzchnia ziemi

Krajobraz

bezpośrednie

bezpośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

brak

| 49

– 540 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe

krótkoterminowe,

długoterminowe

pośrednie

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Monitor Polski

długoterminowe

długoterminowe,

długoterminowe,

krótkoterminowe,

chwilowe

długoterminowe

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ATMOTERM S.A.

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to

należy wskazać z jakimi

działaniami.

brak

– 541 –

50 |

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

pośrednie

Monitor Polski

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

brak

1. Ocena dotyczy przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z

Rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 9.11.2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

2. Zgodnie z art. 23 ust. 1a ustawy z dnia 21 marca 1991r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji

morskiej (Dz. U. 2013, poz. 934 ze zm.) "zakazuje się wznoszenia i wykorzystywania elektrowni wiatrowych na morskich

wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym".

Dobra materialne

Uwagi

długoterminowe

brak

pozytywne: zmniejszenie presji zanieczyszczeń gazowych i

pyłowych na obiekty zabytkowe na skutek zmniejszenia

emisji zanieczyszczeń z energetyki konwencjonalnej.

bezpośrednie,

pośrednie

Zabytki

brak

negatywne: niewielkie wykorzystanie surowców skalnych

krótkoterminowe,

na etapie budowy.

długoterminowe

pozytywne: ograniczenie zużycia surowców energetycznych.

pośrednie

Zasoby naturalne

długoterminowe

pozytywne: wpłynie na ograniczenie emisji gazów

cieplarnianych z energetyki konwencjonalnej.

Klimat

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: likwidacja i fragmentacja ekosystemów

wodnych i nawodnych wskutek realizacji zabudowy

hydrotechnicznej przy budowie elektrowni wodnych w

skutek czego nastąpić może zmniejszenie różnorodności

biologicznej; narażone są zwłaszcza ekosystemy dolinne i

rzeczne

negatywne: poprzez zmianę w stosunkach wodnych

nastąpić może zachwianie równowagi ekosystemów

powodujące migrację zwierząt i/lub zwiększające

śmiertelność ryb; ponadto przerwane mogą być korytarze

ekologiczne, na etapie budowy - płoszenie zwierząt;

negatywne: ingerencja w stosunki wodne oraz zabieranie

terenu pod inwestycję wpływają na niszczenie siedlisk

naturalnych (w szczególności zależnych od wód).

negatywne: przerwanie szlaków migracyjnych zwierząt;

możliwy negatywny wpływ lub utrata integralności

obszarów chronionych - dotyczy przede wszystkim dolin

rzecznych.

Zwierzęta

Rośliny

Integralność obszarów

chronionych

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Możliwa kumulacja z

zadaniami polegającymi

na ochronie

przeciwpowodziowej,

małej retencji oraz

elektrowni wodnej.

Możliwa kumulacja z

zadaniami polegającymi

na ochronie

przeciwpowodziowej,

małej retencji oraz

elektrowni wodnych.

Możliwa kumulacja z

zadaniami polegającymi

na ochronie

przeciwpowodziowej,

małej retencji oraz

elektrowni wodnych.

Możliwa kumulacja z

zadaniami polegającymi

na ochronie

przeciwpowodziowej,

małej retencji oraz

elektrowni wodnych.

Możliwe oddziaływania

skumulowane

| 51

– 542 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe, stałe bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

krótkoterminowe /

długoterminowe/

stałe

długoterminowe/

stałe

długoterminowe

Czas trwania

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

6

Rozwój odnawialnych źródeł energii

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

6.1.3

OZE- zasoby wodno-energetyczne

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: zajęcie terenu na etapie budowy i eksploatacji, krótkoterminowe,

czasowa zmiana ukształtowania terenu, wykopy,

długoterminowe

przemieszczanie gruntów i gleb, zagrożenie skażeniem gleb

produktami ropopochodnymi z pojazdów.

OZE wykorzystujące energię wody będą wpływały na zmiany

koryt rzecznych.

Powierzchnia ziemi

pozytywne

długoterminowe;

negatywne

krótkoterminowe

bezpośrednie

bezpośrednie

obecność wielu

inwestycji na niewielkim

obszarze

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych

Możliwa kumulacja z

zadaniami polegającymi

na ochronie

przeciwpowodziowej,

małej retencji oraz

elektrowni wodnej.

– 543 –

ATMOTERM S.A.

pozytywne: produkcja czystej energii, powiększanie retencji,

mającej wpływ na opóźnienie spływu wód, tworzenie

terenów rekreacyjnych;

negatywne: emisja hałasu i spalin podczas wykonywania

prac; zmiany w organizacji ruchu drogowego związane z

realizacją inwestycji

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem

prac budowlanych.

Ludzie

bezpośrednie

bezpośrednie i

pośrednie

Monitor Polski

52 |

negatywne: emisja spalin i pyłu podczas wykonywania prac

budowlanych

Negatywne oddziaływanie ma charakter krótkoterminowy i

związane jest z realizacją inwestycji, czyli prowadzeniem

prac budowlanych.

pozytywne

produkcja czystej energii

Powietrze

krótkoterminowe,

długoterminowe

negatywne: w trakcie realizacji budowli wodnych, w tym

krótkoterminowe i

urządzeń hydrotechnicznych może wpływać negatywnie na długoterminowe

jakość wód i funkcjonowanie ekosystemu poniżej miejsca

lokalizacji przedsięwzięcia. Natomiast podczas

funkcjonowania MEW możliwe są różnego rodzaju

oddziaływania na ekosystem wodny zarówno negatywne jak

i w wybranych aspektach pozytywne. Poważniejsze

zagrożenia i znaczące negatywne oddziaływania są związane

z realizacją i eksploatacją dużych zbiorników zaporowych.

Są one związane ze znaczącymi zmianami hydrologicznymi,

pogorszeniem jakości wód w zbiornikach w wyniku

sedymentacji zanieczyszczeń oraz zakłóceniami w

funkcjonowaniu ekosystemów.

Woda

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

Ocena dotyczy przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z Rozporządzeniem

Rady Ministrów z dn. 9.11.2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Uwagi

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

brak

brak

| 53

– 544 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

pośrednie

pośrednie

brak

Monitor Polski

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

pozytywne: pozyskiwanie energii z OZE przyczynia się do

długoterminowe,

zmniejszenia emisji zanieczyszczeń do powietrza, obszary

prawdopodobne

wzdłuż zbiorników wodnych są atrakcyjne dla rozwoju

zabudowy mieszkaniowej i rekreacyjnej co powoduje wzrost

wartości gruntów i budynków na nich położonych

długoterminowe

bezpośrednie,

pośrednie

brak

Dobra materialne

Zabytki

krótkoterminowe,

długoterminowe

pośrednie

negatywne: zużycie surowców skalnych na etapie budowy.

pozytywne: ograniczenie zużycia surowców

energetycznych.

pozytywne: zmniejszenie presji zanieczyszczeń gazowych i

pyłowych na obiekty zabytkowe na skutek zmniejszenia

emisji zanieczyszczeń do powietrza z energetyki węglowej.

długotrwałe, stały

Zasoby naturalne

brak

pozytywny wpływ na ograniczenie emisji gazów

cieplarnianych i adaptację do zmian klimatu

bezpośrednie

Klimat

długoterminowe

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami w

przestrzeni. Pozytywny: tworzenie zbiorników wodnych.

Krajobraz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

możliwe negatywne w wyniku zajęcia terenów pod farmy

fotowoltaiczne i paneli słonecznych oraz infrastruktury

wyprowadzenia energii elektrycznej oraz ciepła.

Oddziaływania zależeć będą od lokalizacji; niewielkie

negatywne w trakcie budowy. Pozytywne na skutek

wpływu na jakość powietrza (wyjaśnione niżej)

negatywne: zajęcie terenów i ograniczenie powierzchni

biologicznie czynnej. wycinek lasów i drzew. Niewielkie

negatywne w trakcie budowy. Pozytywne na skutek

wpływu na jakość powietrza (wyjaśnione niżej)

negatywne tylko w przypadku lokalizacji na obszarach

chronionych lub w zakresie zieleni miejskiej

brak oddziaływa

Zwierzęta

Rośliny

Integralność obszarów chronionych

Woda

brak

długoterminowe.

długoterminowe

długoterminowe,

krótkoterminowe

długoterminowe,

krótkoterminowe

Czas trwania

brak

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

brak

możliwe w przypadku

połączenia z innymi

obiektami

przemysłowymi

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 545 –

ATMOTERM S.A.

możliwe negatywne w wyniku zajęcia terenów pod farmy

fotowoltaiczne i paneli słonecznych oraz infrastruktury

wyprowadzenia energii elektrycznej oraz ciepła.

Oddziaływania zależeć będą od lokalizacji; niewielkie

negatywne w trakcie budowy. Pozytywne na skutek

wpływu na jakość powietrza

Identyfikacja oddziaływań

Monitor Polski

54 |

Kierunek

Rozwój odnawialnych źródeł energii

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

OZE - fotowoltaika i kolektory słoneczne

Opis wyników analiz

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Odniesienie do kierunków Polityki

energetycznej Polski

6

typ przedsięwzięć

6.1.4

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki energetycznej Polski

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: zajęcie terenu, zmiana ukształtowania terenu.

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami.

pozytywne; zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych

wynikające z zastępowania energii ze źródeł kopalnych

energią odnawialną.

pozytywne: zmniejszenie wykorzystania energetycznych

surowców kopalnych; negatywne: na skutek zużycia

surowców do produkcji urządzeń.

pozytywne: zmniejszenie zagrożenia korozją zabytków na

skutek zmniejszenia emisji zanieczyszczeń powietrza i

poprawę jego jakości, co ma wpływ na ograniczenie korozji

zabytków; negatywne: farmy fotowoltaiczne i paneli

słonecznych mogą pogarszać warunki ekspozycji zabytków

w przestrzeni.

pozytywne: wykorzystanie taniej, lokalnej energii

długoterminowe

odnawialnej może podnosić wartość zasilanych budynków i

stymulować rozwój lokalny.

Powierzchnia ziemi

Krajobraz

Klimat

Zasoby naturalne

Zabytki

Dobra materialne

pośrednie

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

| 55

– 546 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe

długoterminowe,

stałe

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

pośrednie,

bezpośrednie

bezpośrednie

Monitor Polski

długoterminowe

długoterminowe

krótkoterminowe,

stałe

długoterminowe

pozytywne: poprawa jakości powietrza wpłynie na

pozytywne efekty w zakresie zdrowia. Ponadto, w

przypadku wykorzystania do ogrzewania wpłynie na

poprawę komfortu mieszkańców. Może poprawić

bezpieczeństwo energetyczne

Ludzie

długoterminowe,

krótkoterminowe

pozytywne: pośrednie - wykorzystanie energii słonecznej

pozwoli ograniczyć zużycie paliw kopalnych i związanej z

tym emisji zanieczyszczeń powietrza. Wpłynie to na

poprawę jakości powietrza, a w przypadku paneli

słonecznych również komfortu cieplnego;

negatywne: emisja zanieczyszczeń powietrza w trakcie

budowy farm fotowoltaicznych i paneli słonecznych

Powietrze

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

– 547 –

ATMOTERM S.A.

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

Ocena dotyczy przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z

Rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 9.11.2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Monitor Polski

56 |

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

Uwagi

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ze względu na skalę przedsięwzięć nie przewiduje się

wpływu na integralność obszarów chronionych

potencjalne negatywne: instalacje geotermalne, w

długoterminowe,

zależności od lokalizacji i przyjętej technologii, mogą

średnioterminowe,

lokalnie oddziaływać na wody podziemne i powierzchniowe krótkoterminowe,

stałe, chwilowe

Integralność obszarów chronionych

Woda

brak

bezpośrednie,

pośrednie

brak

pośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

Możliwe oddziaływania

skumulowane

| 57

– 548 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe

pośrednie

pośrednie

Rodzaj

Monitor Polski

Rośliny

długoterminowe

pośrednio pozytywne: poprzez zmniejszenie emisji

zanieczyszczeń atmosferycznych z sektora energetycznego.

negatywne: zajecie terenu, oddziaływania w trakcie

budowy

pośrednio pozytywne: poprzez zmniejszenie emisji

zanieczyszczeń atmosferycznych z sektora energetycznego.

negatywne: zajecie terenu, oddziaływania w trakcie

budowy

Zwierzęta

długoterminowe

Czas trwania

pośrednio pozytywne: poprzez zmniejszenie emisji

zanieczyszczeń atmosferycznych z sektora energetycznego.

negatywne: zajecie terenu, oddziaływania w trakcie

budowy

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

6

Rozwój odnawialnych źródeł energii

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

6.1.5

OZE - geotermia

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: niewielkie wykorzystanie surowców skalnych

na etapie budowy.

pozytywne: ograniczenie zużycia surowców

energetycznych.

Zasoby naturalne

58 |

krótkoterminowe,

długoterminowe

długoterminowe

długoterminowe

bezpośrednie,

pośrednie

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

brak

– 549 –

ATMOTERM S.A.

pozytywne: wpłynie na ograniczenie emisji gazów

cieplarnianych z energetyki konwencjonalnej.

Klimat

Krajobraz

negatywne: zajęcie terenu na etapie budowy i eksploatacji,

czasowa zmiana ukształtowania terenu, wykopy,

przemieszczanie gruntów i gleb, zagrożenie skażeniem gleb

produktami ropopochodnymi z pojazdów.

Wykorzystanie energii geotermalnej wiąże się z ingerencją

również pod powierzchnią terenu.

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami w

przestrzeni, szczególnie w okresie budowy

Powierzchnia ziemi

pośrednie,

bezpośrednie

pośrednie,

bezpośrednie

Monitor Polski

krótkoterminowe,

długoterminowe

pozytywne: poprzez eliminację energetyki konwencjonalnej długoterminowe,

opartej głównie na węglu, pośrednio wpływa się na

krótkoterminowe

zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do powietrza, a w

związku z tym na ograniczenie niekorzystnego wpływu

zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ludzkie.

negatywne: emisja hałasu oraz zanieczyszczeń powietrza w

trakcie prac budowlanych.

Ludzie

długoterminowe,

krótkoterminowe

pozytywne: zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do

powietrza z innych źródeł wytwarzających energię

elektryczną. Pozyskana w ten sposób energia pozwala na

obniżenie zapotrzebowania na energię ze źródeł

konwencjonalnych (w tym opartych na węglu), co dalej

prowadzić powinno do obniżenia emisji z energetyki.

negatywne: emisja zanieczyszczeń powietrza w trakcie

budowy obiektów geotermalnych.

Powietrze

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

brak

| 59

Monitor Polski

– 550 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

pośrednie

Ocena dotyczy przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z

Rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 9.11.2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

długoterminowe

Uwagi

brak

pozytywne: wykorzystanie OZE poprawia jakość powietrza.

pośrednie

Dobra materialne

długoterminowe

pozytywne: zmniejszenie presji zanieczyszczeń gazowych i

pyłowych na obiekty zabytkowe na skutek zmniejszenia

pośrednio emisji zanieczyszczeń do powietrza. Negatywne

w przypadku zasłonięcia ekspozycji zabytku.

Zabytki

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ATMOTERM S.A.

bezpośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

brak

brak lub kumulacja z

innymi zmianami w zlewni

brak lub kumulacja z

innymi zmianami

zagospodarowania terenu

brak lub kumulacja z

innymi zmianami

zagospodarowania terenu

brak lub kumulacja z

innymi zmianami

zagospodarowania terenu

brak lub kumulacja z

innymi zmianami

zagospodarowania terenu

– 551 –

60 |

negatywne: ryzyko wzrostu emisji pyłu na obszarach

rozpowszechnienia stosowania biomasy do celów

ogrzewania budynków.

Powietrze

długoterminowe

chwilowe

negatywne: możliwe oddziaływanie w wyniku uprawy

monokultur w zależności od zlewni wód

powierzchniowych, w tym intensywnego nawożenia.

długoterminowe

Woda

negatywne: w przypadku zajęcia terenu i monokultur

upraw energetycznych. Pośrednio pozytywny wpływ

poprzez zmniejszenie emisji zanieczyszczeń

atmosferycznych z sektora energetycznego.

Rośliny

długoterminowe

średnioterminowe

negatywne: w przypadku zajęcia terenu i monokultur

upraw energetycznych.

Zwierzęta

długoterminowe

Możliwe oddziaływania

skumulowane

Monitor Polski

Integralność obszarów chronionych brak

negatywne w przypadku zajęcia terenu i monokultur

upraw energetycznych. Pośrednio pozytywny wpływ

poprzez zmniejszenie emisji zanieczyszczeń

atmosferycznych z sektora energetycznego.

Różnorodność biologiczna

Czas trwania

Rodzaj

OZE - biomasa

6.1.6

Identyfikacja oddziaływań

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

typ przedsięwzięć

Analizowane elementy środowiska

Rozwój odnawialnych źródeł energii

6

Opis wyników analiz

Kierunek

Odniesienie do kierunków Polityki

energetycznej Polski

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki energetycznej Polski

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

pozytywne: zmniejszenie presji zanieczyszczeń gazowych i długoterminowe

pyłowych na obiekty zabytkowe na skutek zmniejszenia ich

emisji do powietrza.

negatywne: nowe obiekty mogą wpłynąć negatywnie na

ekspozycję zabytków

negatywne: sąsiedztwo biogazowni niekorzystnie wpływa

na wartość pobliskich nieruchomości, z uwagi na obawy

przed odorami

Ocena dotyczy przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z

Rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 9.11.2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Zabytki

Dobra materialne

Uwagi

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

negatywne: wyłączenie obszarów z upraw rolniczych,

pozytywne: ograniczenie zużycia surowców

energetycznych.

Zasoby naturalne

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

pośrednie

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

brak

brak

brak

brak

| 61

– 552 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

długoterminowe

krótkoterminowe,

długoterminowe

długoterminowe

Monitor Polski

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

pozytywne: wpłynie na ograniczenie emisji gazów

cieplarnianych z energetyki konwencjonalnej.

Negatywnie: spalanie biomasy związane będzie z emisją

gazów cieplarnianych, ale kompensowane to będzie

pochłanianiem CO2 w trakcie wzrostu roślin.

brak

brak

Klimat

bezpośrednie

bezpośrednie

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami w długoterminowe

przestrzeni.

krótkoterminowe,

długoterminowe

Krajobraz

brak

negatywne: zajęcie terenu na etapie zakładania i

eksploatacji, zagrożenie gleb nadmiernym nawożeniem,

skażeniem gleb produktami ropopochodnymi z pojazdów.

bezpośrednie

Powierzchnia ziemi

długoterminowe

negatywne: ryzyko lokalnego pogorszenia jakości

powietrza na obszarach rozpowszechnienia stosowania

biomasy do celów ogrzewania budynków.

Ludzie

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: w wyniku zajęcia nowych terenów i emisji

zanieczyszczeń powietrza

Ze względu na lokalizację i skalę przedsięwzięć nie

przewiduje się wpływu na integralność obszarów

chronionych.

negatywne: w trakcie budowy. Podczas eksploatacji

oddziaływania związane z poborem wody do celów

technologicznych i chłodniczych. Negatywne w zależności

od warunków występujących w zlewni (jednolitej części wód

powierzchniowych) oraz jednolitych części wód

podziemnych.

Rośliny

Integralność obszarów chronionych

62 |

długoterminowe,

średnioterminowe,

stałe

brak

długoterminowe

długoterminowe

bezpośrednie,

pośrednie

brak

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

Rodzaj

możliwe w przypadku

realizacji i

funkcjonowania innych

przedsięwzięć

brak

możliwe w przypadku

realizacji i

funkcjonowania innych

przedsięwzięć

możliwe w przypadku

realizacji i

funkcjonowania innych

przedsięwzięć

możliwe w przypadku

realizacji i

funkcjonowania innych

przedsięwzięć

Możliwe oddziaływania

skumulowane

– 553 –

ATMOTERM S.A.

negatywne: w wyniku zajęcia terenów, oddziaływania na

faunę i ptaki.

Zwierzęta

długoterminowe

Czas trwania

Monitor Polski

Woda

negatywne: w wyniku zajęcia nowych terenów i emisji

zanieczyszczeń powietrza

Identyfikacja oddziaływań

Różnorodność biologiczna

Analizowane elementy środowiska

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

6

Rozwój odnawialnych źródeł energii

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

6.1.7

Budowa zakładów termicznego przekształcania odpadów

Opis wyników analiz

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: możliwość wystąpienia uciążliwości zapachowej długoterminowe,

w otoczeniu obiektu spalarni oraz na drogach dojazdowych krótkoterminowe

w przypadku transportu samochodowego odpadów

komunalnych; wzrost uciążliwości hałasowej w sąsiedztwie

dróg dojazdowych. negatywne krótkoterminowe: emisja

hałasu i spalin w trakcie budowy.

negatywne: zajęcie terenu na etapie budowy i eksploatacji,

czasowa zmiana ukształtowania terenu, wykopy,

przemieszczanie gruntów i gleb, zagrożenie skażeniem gleb

produktami ropopochodnymi z pojazdów.

pozytywne: zmniejszenie ilości odpadów kierowanych na

składowiska

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami

poprzez budowę nowych obiektów kubaturowych.

negatywne: emisja gazów cieplarnianych ze spalania

odpadów, ale w pewnym stopniu będzie to

rekompensowane ograniczeniem emisji gazów

cieplarnianych ze składowisk

pozytywne: zmniejszenie zużycia surowców

nieodnawialnych (paliw kopalnych) do produkcji energii.

negatywne: wykorzystanie surowców skalnych na etapie

budowy inwestycji.

negatywne: emisje zanieczyszczeń z zakładów termicznego

przekształcania odpadów wpływają na szybszą korozję

zabytków, duże obiekty kubaturowe i linowe mogą

pogarszać warunki ekspozycji zabytków w przestrzeni.

Ludzie

Powierzchnia ziemi

Krajobraz

Klimat

Zasoby naturalne

Zabytki

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

możliwe oddziaływanie

skumulowane z

zadaniami

wymagającymi

prowadzenia prac

budowlanych

możliwe w przypadku

realizacji i

funkcjonowania innych

przedsięwzięć

| 63

– 554 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe

krótkoterminowe,

stałe

długoterminowe

bezpośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

Monitor Polski

długoterminowe

długoterminowe,

krótkoterminowe,

stałe

negatywne długoterminowe: emisja do powietrza

długoterminowe,

zanieczyszczeń charakterystycznych dla termicznego

krótkoterminowe

przekształcania odpadów - HCl, HF, PCDD/PCDF. negatywne

krótkoterminowe: emisja zanieczyszczeń powietrza w

trakcie budowy. Pozytywne ograniczenie emisji

zanieczyszczeń ze składowisk odpadów.

``

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

długoterminowe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

bezpośrednie

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

brak

– 555 –

ATMOTERM S.A.

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

negatywne: emisje zanieczyszczeń wpływają na szybszą

korozję obiektów budowlanych; pogarszają atrakcyjność

terenów

Monitor Polski

64 |

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

Uwagi

Dobra materialne

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

brak

brak

Integralność obszarów chronionych

Woda

brak

brak

brak

bezpośrednie,

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

brak

w przypadku połączenia

z innymi obiektami

brak

brak

| 65

– 556 –

ATMOTERM S.A.

negatywne: w wyniku zajęcia terenu i ograniczenie

długoterminowe

powierzchni biologicznie czynnej, wycinek drzew i lasów, w

zależności od lokalizacji; niewielkie negatywne w trakcie

budowy; pozytywne: w wyniku wpływu pośredniego na

redukcję emisji zanieczyszczeń do powietrza

Rośliny

brak

możliwe negatywne: w wyniku zajęcia terenów pod

długoterminowe,

magazyny ciepła oraz infrastruktury wyprowadzania ciepła. krótkoterminowe

Wobec lokalizacji ich głównie blisko odbiorców, czyli

terenów zabudowanych, oddziaływania powinny być

nieznaczące, ale zależy to od lokalizacji. Niewielkie

negatywne w trakcie budowy w postaci głównie hałasu

oddziaływującego na otoczenie i emisji zanieczyszczeń z

pracy sprzętu budowlanego.

Monitor Polski

Zwierzęta

Ocena szczegółowa oddziaływania na środowisko potencjalnych typów przedsięwzięć realizowanych w ramach Polityki energetycznej Polski

Odniesienie do kierunków Polityki

Kierunek

energetycznej Polski

6

Rozwój odnawialnych źródeł energii

typ przedsięwzięć

Typy przedsięwzięć w ramach Polityki energetycznej Polski

6.4.1

Budowa magazynów ciepła długoterminowych

Opis wyników analiz

Analizowane elementy środowiska

Możliwe oddziaływania

Identyfikacja oddziaływań

Czas trwania

Rodzaj

skumulowane

Różnorodność biologiczna

możliwe negatywne: w wyniku zajęcia terenów pod

długoterminowe,

bezpośrednie, brak

magazyny ciepła oraz infrastruktury wyprowadzania ciepła. krótkoterminowe

pośrednie

Wobec lokalizacji ich głównie blisko odbiorców, czyli

terenów zabudowanych, oddziaływania powinny być

nieznaczące, ale zależy to od lokalizacji. Niewielkie

negatywne w trakcie budowy w postaci głównie hałasu

oddziaływującego na otoczenie i emisji zanieczyszczeń z

pracy sprzętu budowlanego

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

negatywne: zajęcie terenu, zmiana ukształtowania terenu.

negatywne: zaburzenie krajobrazu "obcymi" elementami.

pozytywne: zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych w

wyniku zastępowania energii ze źródeł kopalnych energią

odnawialną.

pozytywne: zmniejszenie zużycia surowców

nieodnawialnych (paliw kopalnych) do produkcji energii.

negatywne: wykorzystanie surowców skalnych na etapie

budowy inwestycji.

pozytywne; zmniejszenie zagrożenia korozją zabytków na

skutek zmniejszenia emisji zanieczyszczeń do powietrza i

poprawę jego jakości;

negatywne: magazyny ciepła mogą pogarszać ekspozycje

zabytków.

pozytywne: wykorzystanie lokalnej, taniej, odnawialnej

energii może podnosić wartość zasilanych nią budynków.

Powierzchnia ziemi

Krajobraz

Klimat

Zasoby naturalne

66 |

Dobra materialne

długoterminowe

długoterminowe

krótkoterminowe,

stałe

długoterminowe

długoterminowe

długoterminowe

długoterminowe,

krótkoterminowe

pośrednie

pośrednie

bezpośrednie,

pośrednie

pośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

bezpośrednie

pośrednie

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

brak

– 557 –

ATMOTERM S.A.

pozytywne: poprawa jakości powietrza wpłynie

pozytywnie na zdrowie mieszkańców, szczególnie na

obszarach, gdzie przekroczone są normy w tym zakresie.

Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii i efektywne

gospodarowanie ciepłem w systemach ciepłowniczych

może wpłynąć też pozytywnie na ceny energii cieplnej i

komfort cieplny mieszkańców.

Ludzie

długoterminowe,

krótkoterminowe

Monitor Polski

Zabytki

pozytywne: pośrednie, ponieważ magazyny ciepła

pozwalają na bardziej efektywne wykorzystanie zasobów

energii odnawialnej pogodowo zależnej, co powodować

będzie zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do powietrza z

innych źródeł wytwarzających energie elektryczna i ciepło,

w tym z węgla i gazu. Wpłynie to na poprawę jakości

powietrza; negatywne w trakcie budowy w wyniku emisji

zanieczyszczeń powietrza ze sprzętu budowlanego.

Powietrze

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

W tabeli powyżej należy wskazać

oddziaływania

Uwagi

pozytywne,

negatywne,

negatywne znaczące,

możliwe

bezpośrednie,

pośrednie,

wtórne

Jeśli wystąpią

oddziaływania

skumulowane, to należy

wskazać z jakimi

działaniami.

| 67

Monitor Polski

– 558 –

ATMOTERM S.A.

długoterminowe,

średnioterminowe,

krótkoterminowe,

stałe,

chwilowe

Ocena dotyczy przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z

Rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 9.11.2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko PEP2040

ZAŁĄCZNIK 3

STRESZCZENIE I WNIOSKI Z PROGNOZY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO POLITYKI ENERGETYCZNEJ

POLSKI DO 2040 R. (J. ANGIELSKI)

___________________________________

APPPENDIX 3

REPORT ON THE STATEGIC IMPACT ASSESSMENT OF THE DRAFT OF POLISH ENERGY POLICY UNTIL 2040

– SUMMARY AND CONCLUSIONS

The report is an element of the strategic environmental impact assessment procedure carried out in

accordance with the law for the draft of the Energy Policy of Poland until 2040. (hereinafter/hereafter

referred to as the EPP2040). The process of its implementation and the scope of the assessment is

determined/governed by the Act of 3 October 2008 on Providing Information on the Environment and

Environmental Protection, Public Participation in Environmental Protection and on Environmental Impact

Assessment.

The aim of the Strategic Environmental Impact Assessment is a comprehensive analysis of the possible

impact of the projects and measures indicated for the implementation within the framework of the

EPP2040 on particular elements of the environment.1 This analysis also includes an assessment of the

occurrence of cumulative impacts, an analysis of the possibility of using alternative solutions and the need

for compensatory measures.

The Energy Policy of Poland until 2040.

The Energy Policy of Poland until 2040 that is a subject of this assessment, is a response to the most

important/significant challenges facing Polish energy sector in the upcoming decades and sets directions

for the development of the energy sector, taking into account tasks that are essential for its implementation

in the short - term.

The objective of the Energy Policy is to ensure energy security while ensuring the competitiveness of the

economy, energy efficiency and reduction of the environmental impact of the energy sector, and with

optimum use of Poland’s own energy resources.

The following indicators are to be used as the overall measure of the achievement of the EPP2040

•

56% share of coal in the generation of electricity in 2030

•

23% RES in gross final energy consumption in 2030.

•

Introduction of nuclear energy in 2033.

•

Reducing of CO2 emissions by 30% by 2030 (in relation to 1990)

•

Improvement in energy efficiency by 23% by 2030 (in relation to the 2007 forecasts).

The document contains: a description of the energy sector in Poland, objectives of the energy policy,

directions of development, implementation and monitoring system, conditions of financing the

implementation and documents related to the implementation. It also includes aspect of territorial

1 Consolidated text: OJ C 316, 30.12.2004, p. 1. 2018, item 2081, as amended.

Environmental Impact Assessment EPP2040

dimension, as the activities related to the implementation of the Energy Policy are closely related to/with

local and regional development.

Summary of environmental impacts

Within the framework of analyses, all directions indicated in the policy and their impact on the environment

were assessed, among them: biodiversity, integrity of protected areas, population, flora and fauna, water

resources, air quality, land surface, landscape, climate, natural resources, monuments 2 and materials/

tangible goods. The analyses were carried out for each type of the project identified as potentially feasible

under the EPP2040, as well as for the specific projects mentioned in the document. Detailed analyses were

carried out for the projects that possessed established locations. In the above mentioned cases and for the

documents including these projects decisions and reports on the environmental impact were used, as well

as forecasts of the environmental impact.

In particular, the main risks concerning potential negative impact on natural resources have been analysed

and identified. They are related mainly to the stage of ongoing works and they concern: taking up large

areas of land which may lead to fragmentation of habitats and taking up positions and habitats of protected

species, scaring birds and animals. The exploitation phase, depending on the project, will be mainly related

to the risk of hydrological changes affecting water - dependent species and habitats, the risk of

groundwater and surface water pollution, in case of mining activities, as well as collisions of birds and bats

with newly created power grids and wind turbines. Potential negative impacts may include pipeline

construction, fuel bases, acquisition of new lignite and hard coal extraction areas, oil and natural gas, as

well as energy production from traditional and renewable sources. In addition, an offshore investments

have the potential to adversely affect birds, marine mammals and fish species.

In general, as a result of the analyses, it was stated that the implementation of the policy will contribute to

the reduction of negative impact on the environment and the reduction of greenhouse gas emissions from

the energy sector, and thus it will have a positive impact on air quality, human health and generally on the

sustainable social and economic development. Nevertheless, a number of activities envisaged in the policy

will have a negative impact. These impacts will be diversified and depend on the applied technology and

energy carrier. According to the analyses, from the point of view of the environment, the least negative

impacts will be related to the development of renewable and nuclear power engineering, and those with

the biggest/most impact are related to the use of coal, especially if there is no technological breakthrough

in the field of clean coal technologies.

All activities aimed at increasing energy efficiency, modernisation of energy sources, transmission

networks, smart grids and renewable energy will be beneficial for the environment, although some of those

activities, despite the fact that they will generally have a positive impact on individual cases, may have a

negative impact on some elements of the environment.

According to the forecast analyses carried out, as a result of the EPP2040 implementation by the 2040, the

annual greenhouse gas emission will be reduced by 50% in relation to the 1990) and the emission of air

pollutants will be also reduced (e.g. with respect to different pollutants by 10 to 20%), which will have an

impact on the improvement of the environmental quality, including air quality. This will be significant in the

context of human population and the improvement of life and health quality.

2 This concept also includes archaeological monuments.

2|

Environmental Impact Assessment EPP2040

It is recommended to conduct a detailed environmental impact assessment for the projects that have

a significant impact on the environment, and for which no precise locations have been established and no

documentation has been prepared, according to the polish law this is obligatory at the stage of the

preparation process.

Taking into account the types of projects and their possible impact on the environment, the forecast

indicates recommendations concerning the elimination, minimisation and possible compensation of

negative impacts of particular investments.

Cumulative impacts

Cumulative impacts are defined as changes in the environment caused by the impact of proposed activities

combined with other impacts presented in the space and impacts resulting from the implementation of

strategic documents to be implemented in the future.

The policy is of a general nature and does not precisely specify all the projects and their locations. In this

particular circumstance, it can only be assumed that the accumulation of impacts is likely if they are located

within the existing or predicted future accumulation of impacts from existing and planned infrastructure.

In this given situation, the forecast was an attempt to collectively list the current and planned infrastructure

within the scope which results from already introduced documents and hypothetically defined areas of

possible accumulation of impacts on the environment.

In order to limit the negative impact of the accumulation of impacts on the environment, it was

recommended to conduct an appropriate spatial planning policy and rational space management.

Alternative options

The general level of defining the activities in the EPP2040 project does not allow for the wide selection of

alternatives for individual projects, and in this situation, it would be difficult to present specific proposals

in this respect.

However, it is proposed to consider the possibility of further increase of the share of renewable energy

sources in the overall energy mix in 2040, which would have a positive impact on all elements of the

environment and on humans’ population health.

Assessment of the potential for transboundary impacts

The potential for significant transboundary environmental impacts has been analysed. The analyses have

indicated that there are no such impacts, although they cannot be excluded, which might be visible at the

stage of designing individual projects.

It should be noted that in the field of nuclear energy such analysis was carried out for the Polish Nuclear

Power Programme also the Programme was subjected for the international consultations. The design of

the Polish section of the Baltic Pipe was analysed, during this analyse no such impacts were found. The

project is still in the process of international consultations.

Monitoring of the effects of the EPP 2040 implementation

During the implementation of the Energy Policy, it will be important to control the course of this process

and to assess the effects of its implementation including all elements of the environment. It will allow to

|3

Environmental Impact Assessment EPP2040

react quickly and to restrain negative changes, as well as taking appropriate measures to minimise and

possibly compensate for them.

In the report, it was proposed that the monitoring of the effects of the Policy implementation should be

based on the system of the State Environmental Monitoring, and within this framework, on the annual

reports including outlook of the environmental conditions in the voivodeships. If any negative changes in

any element of the environment were identified, it was recommended to analyse whether the observed

changes would result from the implementation of the Policy and in such case to take appropriate measures

to eliminate, minimize or compensate for them.

Conclusions

The following conclusions can be drawn from the analyses of the impact of the Energy Policy of Poland until

2040 on the environment

•

Comprehensive implementation of EPP2040 to secure the country's energy needs will generally

contribute to reducing the pressure of the energy sector on the environment and thus improving its

condition, as well as reducing greenhouse gas emissions, which will be important in the global process

of limiting climate change. Nevertheless, it should be noted that a number of projects included in the

EPP 2040 will have a negative impact, on certain elements of the environment. Detailed

recommendations concerning the reduction of this impact or its compensation are included in the

chapter 4.7 of the assessment.

•

The report indicates that in the case of implementation of the EPP2040, emmission of SO 2 and NOx in

2030 correspond to the 2030 emission target/levels set for Poland in the NEC3 Directive. If the

EPP2040 will not be implemented, levels are not met, the national standards for particulate levels of

SO2 and NOx in 2030 will not be met. They can be met rather later than the NEC Directive

forecasts/predicts, however probably only after 2035.

•

The policy implements environmental objectives of national strategic documents, including the

Strategy for Responsible Development until 2020 with the perspective until 2030. It is also consistent

with the EU strategic documents and with those on global level, including documents on climate

change objectives.

•

The analyses have indicated that the general character of the document (except for the projects listed

below), does not points out any identified impacts on the environment, in the transboundary aspect,

but it also cannot be excluded, however this might be proven only at the stage of designing individual

investments. It should be noted that consultations for the Polish Nuclear Power Programme, involving

interested parties have already been conducted, and for the Baltic Pipe Project consultations are

currently in progress.

•

In the general aspect, the analysis of the EPP 2040 showed consistency and proved that the activities

in particular directions complement each other in order to achieve the assumed objectives.

3DIRECTIVE (EU) 2016/2284 OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of December 14 th

2016 on the reduction of national emissions of certain atmospheric pollutants, amending

Directive 2003/35/EC and repealing Directive 2001/81/EC

4|

Environmental Impact Assessment EPP2040

•

Therefore, the Act on Providing Information on the Environment and Environmental Protection, Public

Participation in Environmental Protection and on Environmental Impact Assessment provides

alternative solutions as a part of strategic assessments, it is proposed to consider an alternative with

a greater share of renewable energy sources. Such option would be more beneficial from the point of

view of air pollution reduction, including greenhouse gases and environmental impact.

•

Including the above, external costs such as health effects, costs of treatment and sickness absence,

corrosion of materials, energy security, etc. should be taken into account/consideration when

selecting alternative solutions.

•

Taking into consideration the general character of the policy and its time horizon, which was related

to the adoption of a number of development hypotheses, also in the field of environmental protection

requirements, it is advisable to systematically update the policy with regard to the progress of

technology, new challenges, etc.

•

Consequently, all amendments of the policy and the implementation of the projects ought to include

adaptation to climate change.

•

In accordance to the Act concerning the maritime areas of the Republic of Poland and the maritime 4

administration, the construction and use of wind power plants on internal waters and territorial sea

is limited. However, if the use of renewable energy resources in the Baltic Sea and the location of

other projects is envisaged within the Energy Policy, in accordance with the Act on Providing

Information on the Environment and Environmental Protection, Public Participation in Environmental

Protection and on Environmental Impact Assessment, Article 57 paragraph 2, the assessment should

be consulted with the directors of maritime offices, who are competent bodies in matters of

monitoring and reviewing of agreements within the strategic environmental impact assessments.

•

Consequently, the fact that future development depends, (to a large extent) on innovative

technologies, it seems that this direction should be more underlined in the Policy implementation, as

the competitiveness of the economy and the environmental impact depend on it.

•

In order to gain the support of the society and increase its awareness, also in the context of the impact

of particular energy technologies on the environment and on the health, it is worth to place greater

emphasis on social education in implementation of the Policy.

4 [Journal of Laws 1991] No. 32 item 131, Art. 23 p.1 a, as amended.

|5

ZAŁĄCZNIK 4

STRESZCZENIE I WNIOSKI Z PROGNOZY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO POLITYKI ENERGETYCZNEJ

POLSKI DO 2040 R. (J. NIEMIECKI)

___________________________________

ANHANG 4

ZUSAMMENFASSUNG UND SCHLUSSFOLGERUNGEN DER UMWELTPRÜFUNG DER POLNISCHEN

ENERGIEPOLITIK BIS ZUM JAHR 2040

Die vorliegende Umweltprüfung ist Teil der Strategischen Umweltprüfung der polnischen Energiepolitik bis

zum Jahr 2040, die gemäß polnischen Rechts vorgenommen wurde. Die Durchführung und der Umfang

solch einer Umweltprüfung ist im polnischen Gesetz vom 3. Oktober 2008 über den Austausch von

Informationen über die Umwelt, deren Schutz, die Beteiligung der Öffentlichkeit am Umweltschutz und

über Umweltprüfungen festgelegt1. Das Ziel der Umweltprüfung ist eine umfangreiche Analyse möglicher

Auswirkungen auf einzelne Umweltelemente durch Projekte und Aktivitäten, die in der polnischen

Energiepolitik bis zum 2040 geplant sind. Diese Analyse umfasst ebenso die Bewertungen von auftretenden

kumulativen Auswirkungen, der Durchführung von alternativen Aktivitäten, sowie von notwendigen

Kompensationsaktivitäten.

Polnische Energiepolitik bis zum Jahr 2040

Die zugrundeliegende polnische Energiepolitik bis zum Jahr 2040 kann als Antwort auf die größten

Herausforderungen der polnischen Energiewirtschaft im nächsten Jahrzehnt angesehen werden und ist,

unter der Berücksichtigung von Aufgaben, die kurzfristig ausgeführt werden müssen, richtungsweisend.

Ziel der zu bewerteten Energiepolitik ist die Energiesicherung durch wirtschaftliche Konkurrenz,

Energieeffizienz und die Minimalisierung der Umweltauswirkungen durch den Energiesektor durch eine

optimale Nutzung eigener Energieressourcen.

Folgende Indikatoren dienen als Maß zur Bestimmung, ob dieses Ziel erreicht wird

•

ein Kohleanteil von 56% an der Produktion von elektrischer Energie im Jahr 2030,

•

ein Anteil von erneuerbaren Energien von 23% im Energieverbrauch (brutto) im Jahr 2030,

•

die Einführung von Kernenergie im Jahr 2033,

•

die Reduzierung von CO2-Emissionen um 30% bis zum Jahr 2030 (im Vergleich zum Jahr 1990)

•

Ein Anstieg der Energieeffizienz um 23% bis zum Jahr 2030 (im Vergleich zu den ursprünglichen

Energieprognosen aus dem Jahr 2007).

Die Energiepolitik beinhaltet: den aktuellen Stand des energetischen Sektors in Polen, die staatlichen

energiepolitischen Ziele, Entwicklungsrichtungen, System zur Einführung und Überwachung von

Maßnahmen, Finanzierungsrahmen, sowie Realisierungsdokumente. Dieses Dokument bezieht sich ebenso

auf die räumliche Dimension, da die Aufgaben, die mit der Energiepolitik zusammenhängen, eng mit der

lokalen und regionalen Entwicklung verbunden sind.

1 Einheitlicher Text, Gesetzesblatt aus dem Jahr 2018, Position 2081 mit späteren Änderungen.

ZUSAMMENFASSUNG UND SCHLUSSFOLGERUNGEN DER UMWELTPRÜFUNG DER POLNISCHEN

ENERGIEPOLITIK BIS ZUM JAHR 2040

Zusammenfassung der Auswirkungen auf die Umwelt

Im Rahmen der Analyse wurden mögliche Auswirkungen aller Ansätze der zugrundeliegenden

Energiepolitik auf verschiedene Umweltelemente untersucht, einschließlich Auswirkungen auf

Artenvielfalt, Unversehrtheit von Schutzgebieten, Menschen, Tiere, Pflanzen, Wasser, Luft, Boden,

Landschaft, Klima, natürliche Ressourcen, Denkmäler 2 und materielle Güter.

Eine Analyse wurde für jede Projektart, die als möglicher Ansatz im Rahmen der polnischen Energiepolitik

bis zum Jahr 2040 identifiziert werden kann, und konkrete Projekte, die in diesem Dokument erwähnt

werden, durchgeführt. Für Projekte, für die ein Standort konkretisiert wurde, wurde eine detailliertere

Analyse vorgenommen. In den oben erwähnten Fällen wurden Umweltentscheidungen, Umweltberichte

und Umweltprüfungen herangezogen, die die Dokumentation dieser Projekte betrafen.

Es wurden vor allen Dingen die wichtigsten Gefahren von Maßnahmen mit eventuellem negativem Einfluss

auf natürliche Ressourcen analysiert und identifiziert. Diese Maßnahmen sind vor allen Dingen mit

Bauarbeiten verbunden und betreffen größere Bodenflächen, was zur Fragmentierung von und

Verdrängung der Lebensräume von geschützten Arten, Vögeln und anderer Tiere zur Folge haben könnte.

Die Risiken in der Nutzungsphase wird je nach Projekt hauptsächlich sowohl mit hydrologischen

Veränderungen, die vor allen Dingen Tiere und allgemein Lebensräume betreffen, die vom Wasserhaushalt

abhängig sind, als auch mit Boden- und Oberflächenwasserverschmutzung bei Bergbautätigkeiten, sowie

mögliche Zusammenstöße von Vögeln und Fledermäuse mit der neu gebauten Energieinfrastruktur und

Windkraftanlagen verbunden sein. Mögliche negative Auswirkungen können beim Bau von Rohrleitungen

oder Brennstofflager, beim Erwerb neuer Gebiete für die Gewinnung von Braun- und Steinkohle, Öl und

Erdgas sowie bei der Erzeugung von Energie aus traditionellen und erneuerbaren Quellen auftreten.

Darüber hinaus könnten Investitionen im Offshore- und Küstenbereich die Lebensräume von Vögel,

Meeressäuger und Fische möglicherweise negativ beeinträchtigen.

Als Ergebnis der Analysen kann im Allgemeinen festgestellt werden, dass die Umsetzung der Energiepolitik

dazu beitragen wird, die negativen Auswirkungen auf die Umwelt und die Treibhausgasemissionen des

Energiesektors zu verringern, und damit positive Auswirkungen im Bezug auf die Luftqualität, auf die

menschlichen Gesundheit und zur nachhaltigen sozioökonomischen Entwicklung im Allgemeinen haben

wird. Allerdings werden einige Maßnahmen, die für die Umsetzung vorgesehen sind, negative

Auswirkungen haben. Diese Auswirkungen sind unterschiedlicher Prägung und werden von der

eingesetzten Technologie und dem verwendeten Energieträger abhängig sein. Aus ökologischer Sicht

werden die geringsten negativen Auswirkungen mit dem Ausbau erneuerbarer Energiequellen und der

Kernenergie verbunden sein. Soweit es auf dem Gebiet der sauberen Kohletechnologien keinen

technologischen Durchbruch geben wird, werden Projekte im Zusammenhang mit der Nutzung von Kohle

die größten negativen Auswirkungen haben.

Alle Maßnahmen zur Steigerung der Energieeffizienz, zur Modernisierung der Energiequellen, der

Übertragungsnetze, der intelligenten Netze und der erneuerbaren Energien werden im Allgemeinen

positive Umweltauswirkungen haben. Allerdings könnten sich einzelne Maßnahmen, die im Allgemeinen

positive Umweltauswirkungen bewirken, negativ auf einige Umweltelemente auswirken.

2 einschließlich archäologische Denkmäler.

2|

ZUSAMMENFASSUNG UND SCHLUSSFOLGERUNGEN DER UMWELTPRÜFUNG DER POLNISCHEN

ENERGIEPOLITIK BIS ZUM JAHR 2040

Gemäß der vorgenommenen Prognosen erwirkt die polnischen Energiepolitik bis zum Jahr 2040 eine

Verringerung der jährlichen Treibhausgasemissionen um 50% (im Vergleich zu 1990) und eine erhebliche

Verringerung der Emissionen von Luftschadstoffen (z. B. im Bereich der von einzelner Emissionen von 10%

bis 20%), was die Umweltqualität, einschließlich der Luft, positiv beeinflussen wird. Diese Aspekte

wiederum werden Einfluss auf die Verbesserung der Lebensqualität und Gesundheit haben, was,

gesellschaftlich, wichtige Elemente darstellen.

Für Projekte mit erheblichen, negativen Auswirkungen auf die Umwelt, für die noch keine genauen

Standorte angegeben und keine Investitionsdokumentation erstellt wurden, sind bereits in der

Planungsphase detaillierte Umweltprüfungen erforderlich.

Unter Berücksichtigung der Art der Projekte und die möglichen Umweltauswirkungen werden diese

Umweltprüfungen Empfehlungen zur Beseitigung, Minimierung und möglichen Kompensation negativer

Auswirkungen einzelner Investitionen beinhalten.

Kumulative Auswirkungen

Kumulative Auswirkungen sind Umweltveränderungen, die durch die Auswirkungen der vorgeschlagenen

Maßnahmen in Kombination mit anderen Auswirkungen vor Ort und durch die Umsetzung von Maßnahmen

künftig geplanter strategischen Dokumente verursacht werden.

Die Energiepolitik ist allgemein erstellt und gibt nicht alle Details der Projekte und deren Standort an. In

dieser Situation kann man nur davon ausgehen, dass die Anhäufung von Auswirkungen wahrscheinlich ist,

wenn sie innerhalb bereits bestehender oder erwarteter zukünftiger Anhäufungen von Auswirkungen aus

bestehender und geplanter Infrastruktur geplant werden.

Demzufolge wurde in der vorliegenden Umweltprüfung versucht, die aktuelle und geplante Infrastruktur in

dem Maße zusammenzustellen, wie dies aus zugänglichen Dokumenten und hypothetisch definierten

Bereichen resultiert, in denen sich möglicherweise Umweltauswirkungen akkumulieren könnten.

Um kumulative, negative Umweltauswirkungen zu begrenzen, wurde empfohlen, eine angemessene Politik

der Raumplanung anzustreben und die Flächennutzung effektiv zu verwalten.

Alternative Varianten

Der allgemeine Charakter der Aktivitäten in zugrundeliegender, polnischer Energiepolitik bis zum Jahr 2040

bietet keine Möglichkeit, alternative Varianten für einzelne Projekte auszuarbeiten. In dieser Situation ist

es schwierig, diesbezüglich spezifische Vorschläge vorzulegen.

Es wird nichtsdestotrotz vorgeschlagen, die Möglichkeit einer weiteren Erhöhung des Anteils erneuerbarer

Energiequellen an der gesamten Energiestruktur bis zum Jahr 2040 in Betracht zu ziehen, was sich positiv

auf alle Umweltelemente und die menschliche Gesundheit auswirken würde.

Bewertung von möglicher, grenzüberschreitender Auswirkungen

Es wurden die Möglichkeiten erheblicher grenzüberschreitender Umweltauswirkungen analysiert, wobei

diese Analysen zeigten, dass keine derartigen Auswirkungen auftreten werden, obwohl es nicht

ausgeschlossen werden kann, dass sich dieser Umstand in der Entwurfsphase einzelner Projekte

herausstellen könnte.

Es sollte erwähnt werden, dass im Bereich der Kernenergie eine solche Analyse für das polnische

Kernenergieprogramm durchgeführt wurde und dieses Programm Gegenstand internationaler

Konsultationen war. Es wurde ebenfalls der Bau und die Inbetriebnahme des polnischen Abschnitts der

|3

ZUSAMMENFASSUNG UND SCHLUSSFOLGERUNGEN DER UMWELTPRÜFUNG DER POLNISCHEN

ENERGIEPOLITIK BIS ZUM JAHR 2040

Baltic Pipe-Verbindung analysiert, wobei keine derartigen Auswirkungen festgestellt wurden. Dieses

Projekt befindet sich noch in internationalen Konsultationen.

Überwachung der Auswirkungen der Implementierung der polnischen Energiepolitik bis zum Jahr 2040

Bei der Realisierung der Energiepolitik wird es wichtig sein, diesen Prozess zu überwachen und die

Auswirkungen der konkret geplanten Aufgaben auf alle Umweltelemente zu bewerten, damit auf

eventuelle negative Veränderungen schnell reagiert und geeignete Maßnahmen ergriffen werden können,

um negative Auswirkungen zu minimieren und möglicherweise auszugleichen.

In der Umweltprüfung wird vorgeschlagen, dass die Überwachung der Auswirkungen der Umsetzung der

Energiepolitik auf dem staatlichen Umweltüberwachungssystem und im Rahmen dessen auf der jährlichen

Berichterstattung über den Umweltzustand in den Regionen basiert. Wenn in einem Umweltelement

negative Veränderungen auftreten sollten, müsste analysiert werden, ob die zu beobachteten

Veränderungen auf die Umsetzung der Energiepolitik zurückzuführen sind, wobei in diesem Fall geeignete

Maßnahmen ergriffen werden müssten, um diese zu beseitigen, zu minimieren oder möglicherweise zu

kompensieren.

Schlussfolgerungen

Aus der Umweltprüfung der polnischen Energiepolitik bis zum Jahr 2040 lassen sich folgende

Schlussfolgerungen ziehen

•

Die umfangreiche Umsetzung der polnischen Energiepolitik bis zum Jahr 2040 zur Sicherung des

Energiebedarfs des Landes wird im Allgemeinen dazu beitragen, den Energiedruck auf die Umwelt zu

senken und damit den Umweltzustand zu verbessern sowie die Treibhausgasemissionen zu senken,

die für den globalen Prozess der Eindämmung des Klimawandels von Bedeutung sind. Es sollte jedoch

beachtet werden, dass eine Reihe der darin enthaltenen Projekte negative Auswirkungen auf einige

Elemente der Umwelt haben könnte, was ebenso erhebliche Auswirkungen bedeuten könnte.

Detaillierte Empfehlungen zur Reduzierung dieser Auswirkungen oder eventueller Kompensationen

sind in Abschnitt 4.7 der vorliegenden Umweltprüfung angerissen.

•

Die prognostizierten Szenarien für die Realsierung der polnischen Energiepolitik bis zum Jahr 2040 im

Bereich der Emissionen SO2 und NOx im Jahr 2030 korrespondieren mit den Emissionszielen 2030, die

für Polen in der NEC-Richtlinie3 vereinbart wurden. Solle die polnische Energiepolitik 2040 nicht

realisiert werden, so werden die Emissionsziele für die Emissionen SO2 und NOx bis zum Jahr 2030

nicht eingehalten. In diesem Fall würden die Ziele der NEC-Richtlinie erst zu einem späteren Zeitpunkt,

wahrscheinlich nach dem Jahr 2035, eingehalten werden.

•

Die Energiepolitik setzt die Umweltziele nationaler Strategiedokumente, einschließlich der Strategie

für eine verantwortungsvolle Entwicklung bis zum Jahr 2020, mit der Perspektive bis zum Jahr 2030

um. Es steht auch im Einklang mit den Zielen der strategischen Dokumente der EU und verfolgt diese

auf globaler Ebene, was den Klimawandel mit einschließt.

3 EU-Richtlinie 2016/2284 des europäischen Parlaments und des Rates vom 14. Dezember 2016 über die Reduktion der

nationalen Emissionen bestimmter Luftschadstoffe, zur Änderung der Richtlinie 2003/35/EG und zur Aufhebung der

Richtlinie 2001/81/EG.

4|

ZUSAMMENFASSUNG UND SCHLUSSFOLGERUNGEN DER UMWELTPRÜFUNG DER POLNISCHEN

ENERGIEPOLITIK BIS ZUM JAHR 2040

•

Die durchgeführten Analysen haben gezeigt, dass es aufgrund der allgemeinen Natur des Dokuments

(abgesehen von konkret aufgeführten Projekten) nicht möglich ist, Umweltauswirkungen mit

grenzüberschreitenden Charakter zu identifizieren, was allerdings nicht heißt, dass diese

ausgeschlossen werden könnten, was sich möglicherweise allerdings erst in der Planungsphase der

einzelnen Investitionen herausstellen wird. Es ist anzumerken, dass für das polnische

Kernenergieprogramm Konsultationen mit interessierten Ländervertretungen durchgeführt wurden

und für die Investition der Baltic Pipe solche Konsultationen noch andauern.

•

Die Analyse der internen Konsistenz der polnischen Energiepolitik bis zum Jahr 2040 ergab, dass die

Vorgaben eingehalten werden und sich die Maßnahmen in jeder Richtung ergänzen, um

angenommene Ziele zu erreichen.

•

Aufgrund der Tatsache, dass das Gesetz über den Austausch von Informationen über die Umwelt,

deren Schutz, die Beteiligung der Öffentlichkeit am Umweltschutz und über Umweltprüfungen im

Rahmen strategischer Umweltprüfungen die Herausarbeitung alternativer Lösungen vorsieht, wird

vorgeschlagen, Möglichkeiten mit einem größeren Anteil erneuerbarer Energiequellen in Betracht zu

ziehen. Dieser Ansatz wäre im Bezug auf die Verringerung der Emissionen von Luftschadstoffen,

einschließlich von Treibhausgasen und Umweltauswirkungen, mit größeren Vorteilen verbunden.

•

Vor diesem Hintergrund sollten bei der Auswahl alternativer Lösungen externe Kosten wie

Gesundheitsschäden, Krankheitskosten und Krankheitstage, Materialabnutzung, Energiesicherheit

u.Ä. berücksichtigt werden.

•

Angesichts des allgemeinen Charakters der Energiepolitik und ihres Zeithorizonts, der mit der

Annahme einer Reihe von Entwicklungshypothesen verbunden ist, ist es ebenso im Bereich der

Umweltschutzanforderungen ratsam, die Energiepolitik systematisch zu aktualisieren, um dem

technischen Fortschritt, neuen Herausforderungen usw. Rechnung zu tragen.

•

In Anbetracht dessen sollte die Anpassung an den fortschreitenden Klimawandel bei allen politischen

Aktualisierungen und der Durchführung der darin enthaltenen Projekte berücksichtigt werden.

•

Gemäß dem Gesetz über die Seegebiete der Republik Polen und der Meeresverwaltung 4 ist der Bau

und die Nutzung von Windparks in Binnenseegewässern und im Küstenmeer beschränkt möglich.

Sollte im Rahmen der Energiepolitik die Nutzung erneuerbarer Energieträger in der Ostsee oder an

einem anderen betreffenden Standort vorgesehen ist, so muss gemäß dem Gesetz über den

Austausch von Informationen über die Umwelt, Paragraph 57 Absatz 2, die Umweltprüfung mit den

Direktoren der zutreffenden See- und Schifffahrtsbehörden abgestimmt werden, die im Rahmen der

strategischen Umweltprüfungen in Polen für Stellungnahmen und Vereinbarungen in diesem Bereich

zuständig sind.

•

Angesichts der Tatsache, dass die künftige Entwicklung in hohem Maße von innovativen Technologien

abhängt, sollte diese Richtung in der Realisierung der Energiepolitik stärker unterstrichen werden, da

die Wettbewerbsfähigkeit der Wirtschaft und auch die Auswirkungen auf die Umwelt davon abhängen

werden.

•

Um öffentliche Unterstützung zu erhalten und das Bewusstsein für die Auswirkungen der einzelnen

Energietechniken auf Umwelt und Gesundheit sowie die Bedeutung von Konsummustern zu stärken,

sollte ebenso der Aspekt der sozialen Bildung in der Realisierung der Energiepolitik unterstrichen

werden.

4 Gesetzesblatt aus dem Jahr 1991 Nr. 31, Position 131 mit späteren Änderungen in Paragraph 23 Abs. 1a

|5