Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 19 listopada 2020 r. w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2018-19

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 21 grudnia 2020 r.

Poz. 1197

OBWIESZCZENIE

MINISTRA KLIMATU I ŚRODOWISKA 1)

z dnia 19 listopada 2020 r.

w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi

i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2018–19

Na podstawie art. 57f ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792 oraz

z 2020 r. poz. 284 i 322) ogłasza się sprawozdanie z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2018–19, stanowiące załącznik do niniejszego obwieszczenia.

Minister Klimatu i Środowiska: M. Kurtyka

1)

Minister Klimatu i Środowiska kieruje działem administracji rządowej – energia, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa

Rady Ministrów z dnia 6 października 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Klimatu i Środowiska (Dz. U.

poz. 1720 i 2004).

Załącznik do obwieszczenia

Załącznik do obwieszczenia Ministra Klimatu i Środowiska

Ministra Klimatu i Środowiska

dnia

19 listopada

z dniaz19

listopada

2020 r. (poz. 2020

1197) r. (poz. …)

Sprawozdanie z realizacji

Krajowego planu postępowania

z odpadami promieniotwórczymi

i wypalonym paliwem jądrowym

za lata 2018–19

SPIS TREŚCI

Wykaz skrótów

4

1. Wprowadzenie

7

2. Wykonanie

9

Zadania 2.1

9

Zadanie 2.1.1

9

Zadanie 2.1.2

10

Zadanie 2.2

11

Zadanie 2.3

11

Zadanie 2.4

12

Zadanie 2.5

16

3. Podsumowanie i wnioski

17

Załącznik

WYKAZ SKRÓTÓW I OZNACZEŃ

A

B

BJiOR

Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna

C

D

DEIS

Dynamic electrochemical impedance spectroscopy,

elektrochemiczna spektroskopia impedancyjna

DEJ

Departament Energii Jądrowej Ministerstwa Klimatu

czyli

dynamiczna

E

EJ

Elektrownia jądrowa

EK-10

Oznaczenie typu paliwa jądrowego

badawczym EWA w latach 1958–1966

wykorzystywanego

w

reaktorze

F

G

GBq

Gigabekerel

GTRI

Inicjatywa Ograniczania Globalnych Zagrożeń (ang. Global Threat Reduction

Initiative)

H

I

IChTJ

Instytut Chemii i Techniki Jądrowej

IFR

Raport ze studium wykonalności przedsięwzięcia (ang. Investment Feasibility

Report)

J

K

KIS

Krajowe Inteligentne Specjalizacje

KSOP

Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych

L

Ł

M

MAEA

Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (ang. International Atomic Energy

Agency)

ME

Ministerstwo Energii

MG

Ministerstwo Gospodarki

MK

Ministerstwo Klimatu

MNiSW

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

MOX

Paliwo jądrowe powstałe z mieszaniny tlenków uranu i plutonu (ang. mixed

oxide fuel)

MR

Oznaczenie typu paliwa

badawczym MARIA

MWe

Megawat mocy elektrycznej

MWh

Megawatogodzina

MWt

Megawat mocy cieplnej

jądrowego

wykorzystywanego

w

reaktorze

N

NCBiR

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

NCBJ

Narodowe Centrum Badań Jądrowych

NCN

Narodowe Centrum Nauki

NEA

Agencja Energii Jądrowej OECD (ang. Nuclear Energy Agency)

NFOŚiGW

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

NSPOP

Nowe składowisko powierzchniowe odpadów promieniotwórczych

O

OECD

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organization for

Economic Co-operation and Development)

OEJ

Obiekt energetyki jądrowej

OOŚ

Ocena oddziaływania na środowisko

OR Polatom

Ośrodek Radioizotopów Polatom

Poz. 1197

P

PAA

Państwowa Agencja Atomistyki

PIG-PIB

Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy

PPEJ

Program polskiej energetyki jądrowej

PURL

Polskie Podziemne Laboratorium Badawcze (ang. Polish Underground

Research Laboratory)

R

S

SAR

Raport bezpieczeństwa (ang. Safety assessment report)

SGOP

Składowisko głębokie odpadów promieniotwórczych

SOOŚ

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko

T

TBq

Terabekerel

tHM

Tona metali ciężkich (uranowców) (ang. tons of heavy metal)

TWh

Terawatogodzina

U

W

WWR

Oznaczenie typu paliwa jądrowego

badawczym EWA w latach 1966–1995

wykorzystywanego

w

reaktorze

Z

ZUOP

Państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej – ,,Zakład Unieszkodliwiania

Odpadów Promieniotwórczych”

1. WPROWADZENIE

Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym (dalej

Krajowy plan) ustanowiono uchwałą nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r. w sprawie

„Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym”

(M.P. poz. 1092).

Celem Krajowego planu jest zapewnienie w Polsce efektywnego i bezpiecznego postępowania

z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz zapewnienie rozwoju

i wdrożenia ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania

obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju.

Krajowy plan określa działania i wyznacza zadania, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki

państwa w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym,

ze szczególnym uwzględnieniem zasady transparentności oraz zapewnienia udziału społeczeństwa

w podejmowaniu kluczowych decyzji.

Krajowy plan zapewnia bezpieczne postępowanie ze wszystkimi kategoriami odpadów

promieniotwórczych, wytworzonych w Polsce, od ich wytworzenia do składowania i monitoringu

zamkniętego składowiska.

Kluczowymi zadaniami Krajowego planu są

•

•

•

•

•

•

•

•

przygotowanie do zamknięcia, ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring KSOP

w Różanie;

wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP;

przygotowanie do budowy SGOP – w tym realizacja programu PURL;

uruchomienie SGOP przed rozpoczęciem likwidacji pierwszej polskiej elektrowni jądrowej;

modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi pod kątem uwzględnienia

odpadów promieniotwórczych pochodzących z energetyki jądrowej;

modyfikacja systemu finansowania postępowania z odpadami promieniotwórczymi, opartego

na zasadzie „zanieczyszczający płaci”;

stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;

przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych

w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem.

Dla zapewnienia koordynacji realizacji Krajowego planu powołano przy ministrze właściwym do

spraw energii Zespół do spraw realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Podobnie jak w przypadku zespołu, który

zajmował się opracowaniem Krajowego planu, w jego skład weszli przedstawiciele urzędów

i instytucji związanych z gospodarką odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.

Zgodnie z art. 57f ust. 1 ustawy – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792, z późn. zm.) minister

właściwy do spraw energii opracowuje, co dwa lata, sprawozdanie z realizacji krajowego planu

postępowania z odpadami i przedstawia je Radzie Ministrów.

Sprawozdanie za lata 2015–17 zostało przygotowane, przyjęte przez Radę Ministrów i opublikowane

w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” jako załącznik do obwieszczenia

Ministra Energii z dnia 8 lutego 2019 r. w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Krajowego

planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2015–17

(M.P. poz. 238).

Niniejsze sprawozdanie obejmuje lata 2018–19, to jest kolejne dwa lata z realizacji Krajowego planu.

Do jego opracowania włączono instytucje zaangażowane bezpośrednio w jego realizację: PAA,

MNiSW i jednostki mu podległe oraz ZUOP.

Pierwotnie za realizację Krajowego planu odpowiadało Ministerstwo Gospodarki. Od niego zadania

w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej przejęło utworzone rozporządzeniem Rady

Ministrów z dnia 7 grudnia 2015 r. w sprawie utworzenia Ministerstwa Energii (Dz. U. poz. 2075)

Ministerstwo Energii, a następnie Ministerstwo Klimatu. Przez zrealizowane do tego dnia działania

Ministerstwa Klimatu należy rozumieć działania Ministerstwa Gospodarki i Ministerstwa Energii.

Realizowany Krajowy plan przedstawiony został w obszarze 5 działań w nim wymienionych, według

stanu na dzień 31 grudnia 2019 r.

2. WYKONANIE

2.1. ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI

PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNYMI

2.1.1. Przygotowanie do zamknięcia

Promieniotwórczych w Różanie

i

zamknięcie

Krajowego

Składowiska

Odpadów

Celem podejmowanych działań jest przygotowanie do zamknięcia KSOP w Różanie w związku

z wypełnieniem jego pojemności, a następnie jego ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring.

Odpowiedzialni za realizację

•

minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

•

minister właściwy do spraw środowiska;

•

ZUOP.

Zadanie w trakcie realizacji

W 2019 roku na zlecenie MK PIG-PIB wykonał Aktualizację Eksploatacyjnego Raportu Bezpieczeństwa

KSOP w Różanie. W jego opracowanie włączony też był ZUOP. Zaktualizowany Raport zostanie

przedłożony przez ZUOP do zatwierdzenia przez Prezesa PAA.

Raport ten będzie fundamentalnym dokumentem do opracowania Raportu Bezpieczeństwa dla

zamknięcia KSOP.

W latach 2018–2019 ZUOP kontynuował pobieranie próbek powietrza z dwóch obiektów (2 i 3),

w których przechowywane są odpady wymagające dalszego postępowania, przed zamknięciem

składowiska. Filtry w obiektach, w których zainstalowano urządzenia do poboru powietrza,

poddawane są okresowo wymianie i analizie.

Analiza składu powietrza z wnętrza tych obiektów ma na celu określenie warunków radiologicznych

w nich panujących i przygotowanie do bezpiecznego otworzenia obiektów i ewentualnego wydobycia

znajdujących się w nich odpadów, posegregowania ich, a następnie przetworzenia.

MK kontynuuje wstępne przygotowania do dialogu technicznego dotyczącego opracowania oceny

bezpieczeństwa dla zamknięcia KSOP.

Problemy z realizacją tego zadania są związane z

•

pozyskaniem i zainteresowaniem potencjalnych wykonawców oceny bezpieczeństwa.

W Europie funkcjonuje tylko kilka podmiotów posiadających odpowiednią wiedzę

i doświadczenie,

•

pozyskaniem środków finansowych na wykonanie oceny. Jest to drogie przedsięwzięcie,

którego koszt wyniesie nawet kilkadziesiąt mln zł.

Ww. problemy spowodowały, że przy realizacji zadania wystąpiły opóźnienia w stosunku do

pierwotnego harmonogramu realizacji zadania.

2.1.2. Wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego

odpadów promieniotwórczych

W związku z możliwym w niedalekiej perspektywie zapełnieniem i wynikającym z tego planowanym

zamknięciem istniejącego KSOP w Różanie konieczne jest znalezienie lokalizacji, budowa

i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z rozwoju energetyki

jądrowej w Polsce.

Odpowiedzialni za realizację

•

minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

•

minister właściwy do spraw środowiska;

•

ZUOP.

Zadanie w trakcie realizacji

W 2019 roku została zawarta umowa z NFOŚiGW o realizację zadania państwowej jednostki

budżetowej pn. Wstępne rozpoznanie geologiczno-inżynierskie 4 lokalizacji składowiska odpadów

promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych umieszczonego na liście zadań

zakwalifikowanych do dofinansowania ze środków NFOŚiGW. Wykonawca zadania zostanie wybrany

w roku 2020.

Trwa przygotowanie do ogłoszenia zamówienia publicznego na realizację ww. zadania.

Celem zadania jest przeprowadzenie niezbędnego zakresu badań geologicznych, które umożliwią

wybór optymalnej lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych

krótkożyciowych.

W 2019 roku zawarto umowę z PIG-PIB, której zakres obejmował zebranie i analizę danych

archiwalnych oraz wykonanie oceny jednej potencjalnej lokalizacji KSOP. Ocena taka została

dokonana i potwierdziła przydatność tej lokalizacji.

ZUOP w uzgodnieniu z MK opracował następujące dokumentacje koncepcyjne dla NSOP

−

−

−

−

Wstępna Koncepcja Składowiska Odpadów Promieniotwórczych – Studium Programowe,

Wariantowa Koncepcja Składowiska Odpadów Promieniotwórczych – Studium Programowe,

Analiza techniczna, technologiczna i ekonomiczna dla trzech wybranych propozycji

zagospodarowania terenu NSOP,

Opracowanie koncepcji specjalistycznych technologii oraz zabudowy niestandardowych

urządzeń technologicznych przewidzianych do zastosowania w NSOP.

Przygotowano także wstępny projekt nowego składowiska oraz wykonano jego wizualizację. Projekt

ten będzie bazą do dalszych działań w tym zakresie. Jego uszczegółowienie nastąpi po dokonaniu

wyboru nowej lokalizacji składowiska odpadów nisko- i średnioaktywnych. Projekt bazuje na

najlepszych i najnowocześniejszych rozwiązaniach, zapewniających najwyższy stopień

bezpieczeństwa.

Ww. dokumenty są na bieżąco aktualizowane.

2.2. Przygotowanie do budowy składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych, w tym

realizacja programu Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego – wytypowanie jego

bezpiecznej lokalizacji

Celem prac w tym zakresie jest docelowo znalezienie optymalnej lokalizacji składowiska głębokiego

i jego budowa.

Odpowiedzialni za realizację

•

minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

•

minister właściwy do spraw środowiska;

•

ZUOP;

•

PIG-PIB;

•

instytuty naukowe i badawcze.

Zadanie w trakcie realizacji

W omawianym okresie nie wykonano nowej analizy, dokonywano jednak bieżącej wstępnej oceny

możliwości budowy głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych w różnych

rekomendowanych obszarach oraz monitorowano możliwość pojawienia się nowych obszarów.

Monitorowano też postępy i sytuację w zakresie budowy głębokiego składowiska odpadów

promieniotwórczych w innych krajach.

2.3. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem

jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych

Celem tego zadania jest stworzenie systemu finansowania postępowania z odpadami i wypalonym

paliwem jądrowym, zapewniającego spójne, niezawodne i zrównoważone postępowanie z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym teraz i w przyszłości.

Odpowiedzialni za realizację

•

minister właściwy do spraw energii.

Zadanie w trakcie realizacji

W omawianym okresie monitorowano sytuację w zakresie systemów finansowania postępowania

z odpadami i wypalonym paliwem jądrowym w różnych krajach posiadających rozwiniętą energetykę

jądrową, szczególnie koncentrując się na zmianach mających te systemy usprawnić.

PAA

W latach 2018–2019 trwały prace nad wdrożeniem do polskiego porządku prawnego dyrektywy Rady

2013/59/Euratom z dnia 5 grudnia 2013 r. ustanawiającej podstawowe normy bezpieczeństwa w celu

ochrony przed zagrożeniami wynikającymi z narażenia na działanie promieniowania jonizującego oraz

uchylającej dyrektywy 89/618/Euratom, 90/641/Euratom, 96/29/Euratom, 97/43/Euratom

i 2003/122/Euratom (Dz. Urz. UE L 13 z 17.01.2014, str. 1). Ich efektem jest ustawa z dnia 13 czerwca

2019 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe oraz ustawy o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. poz. 1593).

Zmiany odnoszące się do postępowania z odpadami promieniotwórczymi dotyczą głównie

niekwalifikowania do odpadów promieniotwórczych mas ziemnych lub skalnych związanych

z wydobywaniem kopalin ze złóż, odpadów wydobywczych, osadów z oczyszczania ścieków

przemysłowych zawierających naturalnie występujące izotopy promieniotwórcze o niewielkim

stężeniu promieniotwórczym oraz wymagań lokalizacyjnych dla powierzchniowego składowiska

odpadów promieniotwórczych.

Trwają prace nad aktualizacją rozporządzeń wykonawczych do ustawy – Prawo atomowe, m.in.

−

w sprawie przypadków, w których działalność związana z narażeniem na promieniowanie

jonizujące nie podlega obowiązkowi uzyskania zezwolenia, zgłoszenia albo

powiadomienia, oraz przypadków, w których może być wykonana na podstawie

zgłoszenia lub na podstawie powiadomienia,

−

w sprawie ochrony przed promieniowaniem jonizującym pracowników zewnętrznych

narażonych podczas pracy na terenie kontrolowanym lub nadzorowanym,

−

zmieniającego rozporządzenie w sprawie podstawowych wymagań dotyczących terenów

kontrolowanych i nadzorowanych,

−

w sprawie przypadków, w których działalność związana z narażeniem na promieniowanie

jonizujące pochodzące od naturalnych izotopów promieniotwórczych nie wymaga

powiadomienia,

−

zmieniającego rozporządzenie w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego

paliwa jądrowego.

Ponadto prowadzono prace nad zaleceniami technicznymi Prezesa PAA dotyczącymi kryteriów

akceptacji odpadów promieniotwórczych do składowania w powierzchniowych składowiskach

odpadów promieniotwórczych. Celem zaleceń jest przedstawienie charakterystyk odpadów

promieniotwórczych przyjmowanych do składowania w powierzchniowych składowiskach odpadów

promieniotwórczych. Zalecenia przeszły etap konsultacji z zainteresowanymi stronami.

2.4. Stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym

Celem zadania jest ustalenie i wykonanie programu naukowo-badawczego dotyczącego

postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, przy uwzględnieniu

posiadanych środków finansowych oraz włączeniu polskich ekspertów i naukowców z instytutów

naukowych i badawczych, jak również specjalistów z zakresu postępowania z odpadami

promieniotwórczymi z krajowego przemysłu.

Odpowiedzialni za realizację

•

NCBiR – podmiot wiodący;

•

minister właściwy do spraw energii;

•

minister właściwy do spraw nauki i szkolnictwa wyższego;

•

ZUOP;

•

instytuty naukowe i badawcze;

•

NCN.

Zadanie w trakcie realizacji

Realizacja działania IV pn. Stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania

z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, za którego realizację

współodpowiedzialny jest m.in. minister właściwy do spraw nauki i szkolnictwa wyższego i NCBiR, nie

została jeszcze rozpoczęta z powodu braku środków finansowych w budżecie nauki na realizację

nowego programu.

W latach poprzednich NCBiR realizowało strategiczny projekt badawczy pn. Technologie

wspomagające rozwój bezpiecznej energetyki jądrowej. Celem głównym ww. projektu badawczego

realizowanego w ramach projektu strategicznego NCBiR był rozwój badań naukowych i prac

rozwojowych w zakresie przechowywania, przerobu, przetwarzania i składowania wypalonego paliwa

jądrowego i odpadów promieniotwórczych powstających w procesie eksploatacji elektrowni

jądrowych na potrzeby rozwoju polskiej energetyki jądrowej. Oczekiwanym rezultatem realizacji

projektu było natomiast opracowanie metod badawczych, dokumentacji technicznych

i technologicznych układów, urządzeń i procesów oraz wyniki przeprowadzonych eksperymentów

i analiz. Rezultaty uzyskane w trakcie realizacji projektu przeznaczone są, przede wszystkim, dla

organów administracji państwowej podejmujących decyzję o budowie elektrowni jądrowej i o zakresie

zastosowania w niej krajowych technologii przeróbki odpadów promieniotwórczych oraz ośrodków

zajmujących się zastosowaniem izotopów, produkujących izotopy i substancje znaczone, zakładów

medycyny nuklearnej, a w przyszłości elektrowni jądrowych, w których zagospodarowanie ciekłych,

niskoaktywnych odpadów promieniotwórczych będzie ważnym problemem do rozwiązania.

W zakresie różnych działań horyzontalnych, np. takich jak programy NCBiR pn. Projekty Aplikacyjne

czy Szybka Ścieżka, możliwe jest dofinansowanie projektów przewidujących innowacje procesowe lub

produktowe, bez ograniczeń w zakresie tematyki. W związku z powyższym istnieje możliwość

ubiegania się o dofinansowanie badań na temat postępowania z odpadami promieniotwórczymi

i wypalonym paliwem jądrowym w ramach bieżącej oferty NCBiR, bez konieczności tworzenia

dedykowanych programów. NCBiR wymaga od wnioskodawców, aby ich projekty były innowacyjne

i charakteryzowały się nowością, przynajmniej w skali rynku krajowego. Projekty składane przez

beneficjentów muszą wpisywać się w KIS.

Zestawienie projektów finansowanych przez NCN, realizowanych w latach 2018–2019, powiązanych

z zagadnieniem planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem

jądrowym

– Badania nad sorpcją i mechanizmem wiązania analogów pierwiastków promieniotwórczych przez

chloryty w środowisku wód podziemnych;

– Badania niestacjonarnych procesów hydratacji nowej klasy cementów specjalnych zaawansowaną

metodą DEIS;

– Rozwój zastosowania zbrojenia betonu w postaci włókien borowo-bazaltowych do budowy

obiektów do gromadzenia materiałów nuklearnych i radioaktywnych.

Zestawienie projektów i innych działań naukowych finansowanych przez NCN, realizowanych w Iatach

2018–2019, pośrednio powiązanych z zagadnieniem planu postępowania z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym

– Sorpcja wybranych radionuklidów na powierzchni naturalnych materiałów odpadowych;

– Interakcje gospodarcze na skutek nowej polityki energetycznej;

– Opracowanie innowacyjnych rozwiązań dedykowanych systemom wentylacyjnym elektrowni

jądrowych.

Zestawienie projektów międzynarodowych dofinansowywanych przez MNiSW do sprawozdania za

okres 2018–2019 z realizacji Krajowego planu

– Badanie społecznych i społeczno-ekonomicznych efektów wdrażania PPEJ przy użyciu nowej

metodologii;

– Analiza możliwości i badania eksperymentalne paliw dla reaktorów chłodzonych wodą

o zwiększonej odporności w sytuacjach awaryjnych;

– Cykliczne wydzielanie Tc-99 tarczy naświetlonej promieniowaniem gamma;

– Rozwój technologii radiacyjnych i ich procedur kontroli, w zakresie wykorzystywania

promieniowania jonizującego dla obróbki produktów medycznych, zdrowia, ochrony środowiska

i wytwarzania zaawansowanych materiałów;

– Metoda higienizacji szlamów z oczyszczalni ścieków z wykorzystaniem akceleratora elektronów;

– Europejskie narzędzia i metodologie dla efektywnego zarządzania starzeniem kabli w elektrowniach

jądrowych;

– Zintegrowane strategie recyklingu tlenkowych paliw GEN IV;

– Europejski wspólny program gospodarowania odpadami promieniotwórczymi (EURAD).

IChTJ

Instytut na bieżąco pracował nad tworzeniem programów naukowo-badawczych dotyczących

postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Programy

badawcze mogące być wsparciem dla programu rozwoju energetyki jądrowej w kraju, a także

zagadnienia związane z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem

jądrowym były prezentowane w ME i MNiSW, a także w trakcie spotkań organizowanych przez różne

instytucje wspierające i zlecające (KPK, PAA).

Zadania własne IChTJ finansowane z dotacji na działalność statutową w 2018 r. i z subwencji na rok 2019

1. Zagadnienia materiałowe cyklu paliwowego

– Rozwój technologii

promieniotwórczych;

przeróbki

niskoaktywnych

i

średnioaktywnych

odpadów

– Badania nad syntezą matryc wolframowych zawierających ditlenek uranu za pomocą metody

zol-żel;

2. Chromatograficzne badania stabilności radiochemicznej układów ekstrakcyjnych stosowanych

w procesach obróbki zużytego paliwa jądrowego;

3. Zagadnienia materiałowe cyklu paliwowego: Badania nad porowatymi hybrydowymi

metaloorganicznymi sorbentami dla zastosowań w jądrowych technikach energetycznych;

4. Zagadnienia materiałowe cyklu paliwowego: Wytwarzanie i badania warstw wierzchnich

materiałów technicznych stosowanych w energetyce jądrowej o podwyższonej odporności

w warunkach normalnej pracy reaktora i w sytuacjach awaryjnych;

5. Zastosowanie procesu elektrodializy do unieszkodliwiania ciekłych odpadów promieniotwórczych

zawierających związki organiczne;

6. Nowe sorbenty radionuklidów uzyskane z produktów naturalnych oraz z odpadów;

7. Analiza próbek odpadów o wysokim zasoleniu zawierających pierwiastki promieniotwórcze za

pomocą spektroskopii promieniowania gamma.

Pracownicy IChTJ uczestniczyli w pracach Komitetu Zarządzania Odpadami Radioaktywnymi Agencji

Energii Jądrowej (RWMC-OECD/NEA) oraz stale reprezentowali IChTJ w grupie ekspertów Article 37

of the Euratom Treaty.

NCBJ

Prace badawcze Instytutu koncentrowały się przede wszystkim na zapewnieniu warunków

bezpiecznego przechowywania wypalonego paliwa jądrowego z reaktora badawczego MARIA.

W basenie przechowawczym reaktora składowane są niskowzbogacone wypalone elementy

paliwowe typu MC z Francji oraz typu MR-6 z Rosji.

Poniżej wykaz prac finansowanych z działalności statutowej

1. pomiary uwolnień produktów reakcji rozszczepienia jądrowego wypalonych elementów

paliwowych;

2. obliczenia i analizy związane z przewidywanym przechowywaniem wypalonych elementów

paliwowych w przechowalniku 19A;

3. prace badawczo-rozwojowe zmierzające do zainstalowania w komorze gorącej reaktora

MARIA spektrometru promieniowania gamma do pomiaru wypalonych elementów

paliwowych.

Poza tym w ramach współpracy z CSNSM Orsay, Francja, opracowano publikacje dotyczące

defektowania materiałów przewidzianych do zastosowania jako matrycy immobilizacji odpadów

radioaktywnych. Podstawowe tematy to

1. Badania nad ilościową analizą stopnia zdefektowania materiałów tlenkowych przy użyciu

symulacji Monte Carlo widm rozpraszania wstecz;

2. Pomiary kinetyki akumulacji defektów radiacyjnych w tlenkach i modelowanie tego zjawiska

(tzw. model MSDA, multi-step damage accumulation).

Badania dotyczyły wielu materiałów, np. UO2 i wyższych tlenków uranu, spineli magnezowo-aluminiowych, różnych pirochlorów. Pomiary wykonywane były przy użyciu takich technik jak

RBS/C, spektrometria Ramana, katodoluminescencja, jak również pomiarów własności

mechanicznych, głównie metodą nanoindentacji.

Projekty zlecone przez ZUOP

1. Wykonanie usługi polegającej na przeprowadzeniu badań stopnia zużycia i weryfikacji skuteczności

oczyszczania modułów membranowych w instalacji JP3RO, służącej do unieszkodliwiania ciekłych

niskoaktywnych odpadów promieniotwórczych;

2. Przygotowanie raportu zawierającego rekomendacje rodzaju/typu nowych membran, które

zapewniłyby wyższą skuteczność oczyszczania odpadów;

3. Wykonanie projektu remontu instalacji JP3RO, wykorzystywanej w Zakładzie Unieszkodliwiania

Odpadów Promieniotwórczych do zatężania ciekłych niskoaktywnych i średnioaktywnych odpadów

promieniotwórczych.

Projekty zlecone przez NCBiR GOSPOSTRATEG

Realizacja zad. 3 – Badanie i analiza wybranych chemicznych aspektów wytwarzania oraz stosowania

paliwa TRISO w reaktorze jądrowym HTR

Projekty współfinansowane przez Unię Europejską i Euratom

– Projekt H2020 Euratom GENIORS GA No 755171 – Zintegrowane strategie recyklingu tlenkowych

paliw GEN IV (GEN IV Integrated Oxide fuels recycling strategies);

– Projekt H2020 Euratom CHANCE GA No 755371 – Charakteryzowanie kondycjonowanych odpadów

promieniotwórczych w celu ich bezpiecznego składowania w Europie (Characterization of conditioned

nuclear waste for its safe disposal in Europe);

– Projekt H2020 Euratom EURAD GA No 847593 – Europejski wspólny program gospodarowania

odpadami promieniotwórczymi (European joint programme on radioactive waste management

EURAD).

Projekty koordynowane przez MAEA

– IAEA RC 18542 – Odzysk uranu i metali towarzyszących z odpadów przemysłowych różnego

pochodzenia;

Projekt we współpracy z ZIBJ Dubna

– Nowy nanokompozytowy sorbent do usuwania różnych radionuklidów.

2.5. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych

w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem

PAA

W ramach podnoszenia kwalifikacji zespół pracowników PAA odpowiedzialnych za nadzór nad

postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi uczestniczył w międzynarodowych szkoleniach

i warsztatach zorganizowanych przez MAEA, w zakresie przetwarzania, przechowywania

i składowania odpadów promieniotwórczych. W latach 2018–19 udział w szkoleniach wyniósł

40 osobodni. Tematyka szkoleń to m.in.

–

przetwarzanie historycznych odpadów promieniotwórczych,

–

obiekty do przechowywania odpadów promieniotwórczych,

–

koncepcje i projekty dotyczące składowania bardzo niskoaktywnych odpadów

promieniotwórczych, niskoaktywnych oraz nieużywanych, zużytych źródeł promieniotwórczych,

–

koncepcje i projekty składowania niewielkich ilości odpadów promieniotwórczych,

–

zasady rozbudowy składowisk odpadów promieniotwórczych,

–

Poz. 1197

organizowanie i przeprowadzanie ocen bezpieczeństwa dla składowania odpadów

promieniotwórczych, ustanawianie warunków autoryzacji, opracowanie programów

zapewnienia zgodności i przeprowadzania inspekcji.

Podczas ww. szkoleń pracownicy PAA zapoznawali się z rozwiązaniami organizacyjnymi

i technicznymi związanymi z nadzorem i oceną dozorową postępowania z odpadami

promieniotwórczymi w innych krajach, jak również dzielili się swoim doświadczeniem i wiedzą.

Kwalifikacje pracowników PAA były podnoszone również poprzez udział m.in. w

−

konferencji EURADWASTE19 skupionej na programach badawczych EURATOM dotyczących

postępowania z odpadami promieniotwórczymi,

−

studiach podyplomowych – w 2018 r. pracownik PAA ukończył studia podyplomowe

„Projektowanie geotechniczne” na Wydziale Budownictwa i Inżynierii Środowiska SGGW,

temat pracy dyplomowej: „Ocena warunków geotechnicznych obszaru pod kątem lokalizacji

składowiska odpadów promieniotwórczych”.

IChTJ

IChTJ stanowi zaplecze laboratoryjne warszawskich uczelni. Mają tu miejsce stałe zajęcia dydaktyczne

prowadzone przez wykwalifikowaną kadrę Instytutu. Realizowane są praktyki studenckie i wizyty

naukowe. Studenci wydziałów chemicznych przygotowują prace licencjackie i magisterskie,

m.in. z zakresu procesów przetwarzania odpadów promieniotwórczych.

IChTJ prowadził również nabór na studia doktoranckie w dziedzinie chemii. Wśród wykonywanych

prac doktorskich powstaje wiele z zakresu tematyki Krajowego planu. Od roku 2019 nabór na studia

doktoranckie odbywa się w ramach utworzonej z NCBJ szkoły doktorskiej.

3. PODSUMOWANIE I WNIOSKI

1. W realizacji Krajowego planu występują opóźnienia w realizacji zadań.

2. Opóźnienia wynikają z trudności z pozyskaniem finansowania na realizację zadań na obecnym

etapie realizacji Krajowego planu. Drugim powodem ich występowania jest nowatorski

charakteru działań, co wydłuża czas potrzebny na ich realizację. Opóźnienia powstają też

w wyniku trudności z pozyskaniem kompetentnych wykonawców oraz problemów

z pozyskaniem koniecznej w tego typu działaniach akceptacji społecznej.

3. Stwierdzone opóźnienia nie mają negatywnego wpływu na osiągnięcie zakładanych efektów

i celów planu oraz sytuację w zakresie bezpieczeństwa radiologicznego i w postępowaniu

z odpadami promieniotwórczymi w Polsce.

4. Równolegle występują opóźnienia w realizacji PPEJ, co pozwala na przesunięcie terminu

budowy nowego składowiska NSPOP.

5. Realizacja działania IV pn. Stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego

postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, za które

współodpowiedzialny jest m.in. minister właściwy do spraw nauki i szkolnictwa wyższego

i NCBiR, nie została jeszcze rozpoczęta.

6. W związku z zaleceniami Rady Ministrów wystosowanymi w związku z opóźnieniami

w zakresie realizacji Krajowego planu minister właściwy do spraw energii

–

przeanalizował szczegółowo przebieg realizacji wszystkich działań oraz dokonał

oceny przyczyn powstania opóźnień,

–

dokonał oceny możliwości wydłużenia czasu realizacji tych zadań, bez negatywnego

wpływu na cele programu,

–

uzgodnił możliwość urealnienia terminów

zaangażowanymi w realizację Krajowego planu.

realizacji

zadań

z

instytucjami

7. W związku ze stwierdzonymi opóźnieniami, w aktualizacji Krajowego planu

–

minister właściwy do spraw energii zaktualizuje harmonogram planowanych

w Krajowym planie działań,

–

minister właściwy do spraw energii w maksymalnym możliwym stopniu uwzględni

możliwość sfinansowania planowanych działań ze środków innych niż budżet

państwa,

–

minister właściwy do spraw energii uwzględni kwestię realizacji Programu polskiej

energetyki jądrowej.

Załącznik

Rozliczenie wydatków na realizację Krajowego planu za lata 2018–19, w tys. zł

Lp.

1.

2.

3.

Zadanie

Wydatki w latach 2018–2019

tys. zł

2018 r.

2019 r.

1

Analizy lokalizacyjne nowego

składowiska

2

3

4

planowane

0

0

(środki MK)

rzeczywiste

0

Przygotowania do budowy

głębokiego składowiska

planowane

1.000

1.000

rzeczywiste

0

0

planowane

100

100

rzeczywiste

5*

(środki PAA)

148

(środki MK)

Realizacja Krajowego planu

4.

Zamknięcie KSOP Różan

– przygotowanie do zamknięcia

KSOP Różan

(środki MK)

5.

6.

7.

8.

Ocena bezpieczeństwa

dla zamknięcia KSOP Różan

Ocena bezpieczeństwa

dla NSPOP*

Budowa NSPOP (środki programu

wieloletniego)

Program naukowo-badawczy

dotyczący postępowania

z odpadami promieniotwórczymi

(środki Ministerstwa Nauki

i Szkolnictwa Wyższego (NCBiR))

RAZEM

Poz. 1197

planowane

0

800

rzeczywiste

0

615

planowane

10.000

0

rzeczywiste

0

0

planowane

10.000

5.000

rzeczywiste

0

0

planowane

3.000

5.000

rzeczywiste

0

0

planowane

5.000

5.000

rzeczywiste

626**

215**

planowane

29.100

16.900

rzeczywiste

631

1.278

* Wydatki PAA poniesione na przygotowanie kadr.

** Wydatki NCN na realizację projektów powiązanych z zagadnieniami planu postępowania

z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.