PL
Uchwała nr 154 Rady Ministrów z dnia 21 października 2020 r. w sprawie aktualizacji "Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym"
Table of Provisions (14)
Statutory Text (14 Articles)
§ 1. Przyjmuje się aktualizację „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym”, zwanego dalej „Krajowym planem”.
Załącznik nr 1. Program działań wykonawczych ......................................................................................................... 62
Działanie I. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi ...................................... 62
Działanie II. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem
jądrowym ................................................................................................................................................................ 63
Działanie III. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych .................................................................................................... 64
Działanie IV. Stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................... 65
Działanie V. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych
w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem .................................. 65
ZAŁĄCZNIK NR 1. PROGRAM DZIAŁAŃ WYKONAWCZYCH
DZIAŁANIE
I.
POSTĘPOWANIE
I ŚREDNIOAKTYWNYMI
Z
ODPADAMI
PROMIENIOTW ÓRCZYMI
NISKO-
1. Przygotowanie do zamknięcia i ostateczne zamknięcie KSOP Różan
Działanie 1.1.1.
Ocena bezpieczeństwa dla istniejącego KSOP
Instrumenty
realizacji
Ustawa – Prawo atomowe wraz z aktami wykonawczymi
Odpowiedzialni
Minister właściwy do spraw energii
Minister właściwy do spraw środowiska
ZUOP
PIG–PIB
Przygotowanie dokumentacji do wykonania postępowania na wyłonienie wykonawcy –
2019 r.
Zapewnienie finansowania – 2019 r.
Wybór wykonawcy Oceny – 2019 r.
Wykonanie Oceny – 2019–20 r.
Odbiór Oceny – 2020 r.
Uzyskanie zatwierdzenia ERB przez zmianę zezwolenia Prezesa PAA na eksploatację KSOP
– 2021 r.
Przygotowanie koncepcji wydobycia nieprzetworzonych odpadów historycznych
w latach 2021–24
Wydobycie i przetworzenie odpadów historycznych w latach 2025–30
Terminy realizacji
Źródła
finansowania
Środki własne ministra właściwego do spraw energii w ramach określonego dla niego
limitu wydatków na dany rok budżetowy
Ewentualnie, przy powstaniu takiej możliwości, środki NFOŚiGW (zgodnie z zapisami
PPEJ)
W przypadku braku możliwości sfinansowania tych działań z obu wyżej wymienionych
źródeł realizacja tych zadań zostanie sfinansowana ze środków programu wieloletniego
Działanie 1.1.2.
Przygotowanie do zamknięcia KSOP w Różanie
Instrumenty
realizacji
Ustawa – Prawo atomowe wraz z aktami wykonawczymi
Odpowiedzialni
Minister właściwy do spraw energii
Terminy realizacji
Źródła
finansowania
– 63 –
Poz. 1070
ZUOP
PIG–PIB
Wybór opcji zamknięcia oraz wykonanie raportów bezpieczeństwa dla jego zamknięcia –
2030–32 r.
Przygotowanie koncepcji zamknięcia – 2033–2034 r.
Przygotowanie do zamknięcia, sporządzenie Programu zamknięcia i uzyskanie zezwolenia
na zamknięcie planu zamknięcia wraz z kosztami i harmonogramem – 2034–37 r.
Środki własne Ministra Klimatu i Środowiska w ramach określonego dla niego limitu
wydatków na dany rok budżetowy
Środki programu wieloletniego
2. Wybór lokalizacji i przygotowanie do budowy NSPOP
Działanie 1.2.1.
Wybór lokalizacji i przygotowanie do budowy NSPOP
Instrumenty
realizacji
Ustawa – Prawo atomowe wraz z aktami wykonawczymi
Odpowiedzialni
Minister właściwy do spraw energii
ZUOP
PIG–PIB
Terminy realizacji
Znalezienie potencjalnych lokalizacji NSPOP – do 2022 r.
Wybór lokalizacji NSPOP – do 2023 r.
Przygotowanie projektu składowiska i wykonanie oceny bezpieczeństwa – 2023–24 r.
Uzyskiwanie niezbędnych dla budowy decyzji i pozwoleń – 2025–27 r.
Środki własne ministra właściwego do spraw energii w ramach określonego dla niego
limitu wydatków na dany rok budżetowy
Środki programu wieloletniego
Źródła
finansowania
DZIAŁANIE II. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI WYSOKOAKTYWNYMI
I WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM
1.
Wytypowanie bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych
Działanie 2.1.1.
Budowa PURL
Instrumenty
realizacji
Ustawa – Prawo atomowe wraz z aktami wykonawczymi oraz ustawa – Prawo
geologiczne i górnicze wraz z aktami wykonawczymi
Odpowiedzialni
Minister właściwy do spraw energii
Terminy realizacji
Źródła
finansowania
– 64 –
Poz. 1070
Minister właściwy do spraw środowiska
Instytuty naukowo-badawcze
ZUOP
PIG–PIB
Analiza uwarunkowań i opracowanie projektu przedsięwzięcia – 2025 r.
Rewizja lokalizacji w oparciu o kryteria prawne – 2026 r.
Wytypowanie perspektywicznych obszarów do badań – 2027 r.
Środki NFOŚiGW
Środki własne ministra właściwego do spraw energii w ramach określonego dla niego
limitu wydatków na dany rok budżetowy
DZIAŁANIE III. MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI
I WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM ORAZ LIKWIDACJI ELEKTROWN I JĄDROWYCH
Działanie 3.1.
System instytucjonalno-prawny
Instrumenty
realizacji
Nowelizacja ustawy – Prawo atomowe wraz z aktami wykonawczymi
Odpowiedzialni
Minister właściwy do spraw energii
Prezes PAA (w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej)
Opracowanie wstępnej koncepcji instytucjonalnej systemu postępowania z odpadami
promieniotwórczymi w Polsce, w tym pochodzącymi z energetyki jądrowej do roku 2026
Opracowanie szczegółowej koncepcji instytucjonalnej systemu postępowania z
odpadami promieniotwórczymi w Polsce, w tym pochodzącymi z energetyki jądrowej –
2029 r.
Wprowadzenie niezbędnych zmian do systemu prawnego – 2029–30 r.
Terminy realizacji
Źródła
finansowania
Środki własne Ministra Klimatu i Środowiska w ramach określonego dla niego limitu
wydatków na dany rok budżetowy
Działanie 3.2.
System finansowania gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym, uwzględniający energetykę jądrową
Instrumenty
realizacji
Nowelizacja ustawy – Prawo atomowe wraz z aktami wykonawczymi
Odpowiedzialni
Minister właściwy do spraw energii
Terminy realizacji
Źródła
finansowania
Poz. 1070
Opracowanie wstępnej koncepcji finansowania systemu postępowania z odpadami
promieniotwórczymi w Polsce, w tym pochodzącymi z energetyki jądrowej – 2026 r.
Opracowanie szczegółowej koncepcji finansowania systemu postępowania z odpadami
promieniotwórczymi w Polsce, w tym pochodzącymi z energetyki jądrowej – 2029 r.
Wprowadzenie niezbędnych zmian systemu prawnego – 2029–30 r.
Środki własne Ministra Klimatu i Środowiska w ramach określonego dla niego limitu
wydatków na dany rok budżetowy
DZIAŁANIE
IV.
STWORZENIE
PROGRAMU
NAUKOWO-BADAWCZEGO
DOTYCZĄCE GO
POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTW ÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM
Działanie 4.1.
Stworzenie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego
postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym
Ustawa Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1383)
Instrumenty
realizacji
Odpowiedzialni
Minister właściwy do spraw energii
ZUOP
Instytuty naukowe i badawcze
Terminy realizacji
Opracowanie projektu programu naukowo-badawczego – 2020–22 r.
Wyłonienie wykonawców – 2023 r.
Realizacja – 2023–26 r.
Źródła
finansowania
Środki własne Ministra Klimatu i Środowiska*
*Minister właściwy do spraw energii będzie poszukiwał innych możliwości sfinansowania realizacji tego
działania.
DZIAŁANIE V. PRZYGOTOWANIE KADR DLA KRAJOWYCH INSTYTU CJI I PODMIOTÓW
GOSPODARCZYCH ZAANGAŻOWANYCH W POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRC ZYMI
ORAZ NADZÓR NAD TYM POSTĘP OWANIEM
Działanie 5.1.
Przygotowanie kadr
Instrumenty
realizacji
Ustawa o służbie cywilnej
Ustawa – Prawo atomowe
Ustawa o finansach publicznych
Odpowiedzialni
Minister właściwy do spraw energii
Prezes PAA
ZUOP
Instytuty naukowe i badawcze
Inwestor lub operator
Terminy realizacji
Ponowne oszacowanie potrzeb poszczególnych instytucji w tym zakresie – 2021–22r.
Realizacja działań – charakter ciągły
Źródła
finansowania
Budżet poszczególnych instytucji
Program wieloletni (ZUOP)
§ 2. Aktualizacja Krajowego planu stanowi załącznik do uchwały.
Załącznik nr 2. Ocena kosztów postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi
z uwzględnieniem likwidacji elektrowni jądrowych w Polsce na potrzeby oceny kosztów realizacji Krajowego
planu ........................................................................................................................................................................... 67
Załącznik nr 3. Bilans odpadów promieniotwórczych odebranych przez ZUOP w latach 2000–2019 ........................ 71
ZAŁĄCZNIK NR 2. OCENA KOSZTÓW POSTĘPOWANIA Z WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM
I ODPADAMI PROMIENIOTW ÓRCZYMI Z UWZGLĘDNIENIEM LIKWIDACJI ELEKTROWNI
JĄDROWYCH W POLSCE N A POTRZEBY OCENY KOSZTÓW REALIZACJI KRAJ OWEGO PLANU
W celu określenia łącznych kosztów gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym w Polsce wykonano analizę tych kosztów na podstawie danych dla innych krajów i kolejno określono
81)
referencyjne wartości dla Polski .
Etapem poprzedzającym analizę finansową było określenie wartości referencyjnych dla gospodarki odpadami
promieniotwórczymi w Polsce. Benchmarki zostały przygotowane przy uwzględnieniu przeliczenia
historycznych kosztów postępowania z odpadami promieniotwórczymi, wypalonym paliwem jądrowym,
likwidacji elektrowni jądrowych oraz kosztów związanych z budową, eksploatacją, zamknięciem i
monitoringiem składowisk, wyrażonych w walutach obcych na PLN.
Dane dotyczące inflacji pochodzą z Europejskiego Urzędu Statystycznego Eurostat, z kalkulatora inflacji
w przypadku danych prezentowanych dla USA oraz z bazy danych inflation.eu, w przypadku inflacji dotyczących
państw spoza Europy oraz USA.
Analiza finansowa kosztów postępowania z wypalonym paliwem jądrowym oraz odpadami
promieniotwórczymi została opracowana na podstawie prognozy ilości odpadów promieniotwórczych i
wypalonego paliwa jądrowego, opartej na danych prezentowanych w Krajowym planie.
Analiza została przeprowadzona oddzielnie dla następujących kategorii: odpadów niskoaktywnych,
średnioaktywnych, wysokoaktywnych, zużytych źródeł promieniotwórczych oraz wypalonego paliwa
jądrowego.
W ramach analizy finansowej poszczególne koszty gospodarki odpadami promieniotwórczymi zostały
przypisane podmiotowi, który jest odpowiedzialny za konkretne działania. Poniżej przedstawiono sposób
agregacji kosztów
Tabela 1. Agregacja kosztów na podmioty zaangażowane w gospodarkę odpadami promieniotwórczymi
Kategoria
Elementy kosztów
Podmioty odpowiedzialne za składowiska odpadów
promieniotwórczych (sektor publiczny)
Nakłady inwestycyjne, koszty operacyjne, zamknięcia i monitoringu
składowiska powierzchniowego i głębokiego
NCBJ
Koszty postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym generowanymi podczas eksploatacji i likwidacji
reaktora badawczego MARIA
Operator elektrowni jądrowych
Koszty postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym generowanymi podczas eksploatacji i likwidacji
elektrowni jądrowych
Podmioty z branży medycznej, przemysłowej i naukowej (poza
NCBJ)
Koszty postępowania z odpadami promieniotwórczymi
Źródło: Opracowanie własne EY
81)
Koszty uwzględnione w analizie zostały przedstawione w cenach z 2018 r. (przy uwzględnieniu inflacji zgodnie z danymi
EUROSTAT oraz kalkulatorów inflacji dla Stanów Zjednoczonych oraz Australii) i po przeliczeniu na PLN z wykorzystaniem
kursów NBP z 31 grudnia 2018 r.
W wyniku przeprowadzonej analizy otrzymano następujące wyniki
Tabela 2. Wartości referencyjne dla Polski (2018)
Wartość referencyjna
Wartość
Jednostka
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi niskoaktywnymi
18 755
PLN / m
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi średnioaktywnymi
86 288
PLN / m
Postępowanie z odpadami wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem
jądrowym
3 500 000
PLN / tHM
Postępowanie z wypalonym paliwem jądrowym z reaktora MARIA
4 000 000
PLN / tHM
Nakłady inwestycyjne na składowisko powierzchniowe
1 794
PLN / m
Koszty operacyjne składowiska powierzchniowego
6 617
PLN / m
Koszty zamknięcia składowiska powierzchniowego
1 063
PLN / m
Nakłady inwestycyjne na składowisko głębokie
10,9
mld PLN
Koszty operacyjne składowiska głębokiego
323,7
mln PLN / rok
Koszty zamknięcia składowiska głębokiego
1,8
mld PLN
Koszty przechowalników wypalonego paliwa jądrowego
0,47
mln PLN / tHM
Postępowanie z zamkniętymi źródłami promieniotwórczymi
1 676
PLN / szt.
Koszty likwidacji elektrowni jądrowych
2,75
mld PLN / GW
Koszty likwidacji reaktora MARIA
10,2
mln PLN
3
3
3
3
3
Źródło: Opracowanie własne E@Y
Tabela 3. Ilość odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego w Polsce w latach (2019–2152)
Kategoria
Wartość
Jednostka
138,3
tys. m3
W tym odpady stałe i ciekłe krótkożyciowe
138,1
tys. m3
W tym odpady stałe długożyciowe
0,3
tys. m3
Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe średnioaktywne
16,8
tys. m3
Liczba zamkniętych źródeł promieniotwórczych
385,5
tys. szt.
Wypalone paliwo jądrowe z reaktora MARIA
800
tHM
Wypalone paliwo jądrowe z dwóch elektrowni jądrowych
6 700
tHM
Odpady promieniotwórcze niskoaktywne
Źródło: Opracowanie własne EY
Łączne koszty gospodarki odpadami promieniotwórczymi w Polsce do 2152 r. wyniosą około 16 mld PLN.
Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje na temat łącznych kosztów gospodarki odpadami
promieniotwórczymi.
Wykres 1. Łączne szacunkowe koszty postępowania z odpadami promieniotwórczymi oraz wypalonym
paliwem jądrowym
2 000
1 500
1 000
500
0
Koszt likwidacji reaktora MARIA
Koszt likwidacji elektrowni jądrowych
Koszt budowy, eksploatacji, monitoringu i zamknięcia składowisk*
Postępowanie z odpadami wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym
Zamknięte źródła promieniotwórcze i czujki dymu
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi średnioaktywnymi
* w tym koszty dla składowiska KSOP, składowiska powierzchniowego NSPOP oraz głębokiego SGOP
Źródło: Opracowanie własne EY
W Polsce podmiotami pokrywającymi te koszty będą
operatorzy elektrowni jądrowych,
podmioty wytwarzające produkty lub świadczące usługi z wykorzystaniem promieniowania
jonizującego (medycyna, przemysł i inni),
podmioty prowadzące składowiska odpadów promieniotwórczych,
NCBJ.
Koszty dwu ostatnich grup mogą być zaliczone do wydatków sektora publicznego i pokrywane w całości lub
części przez budżet.
Wykres 2. Rozbicie łącznych kosztów na podmioty zaangażowane [%]
3%
24%
14%
59%
Podmioty odpowiedzialne za składowiska odpadów promieniotwórczych (sektor publiczny)
NCBJ
Operator elektrowni jądrowych
Podmioty z branży medycznej, przemysłowej i naukowej (poza NCBJ)
Źródło: Opracowanie własne EY
Największe koszty w zakresie gospodarki odpadami poniesie operator elektrowni jądrowych ze względu na
postępowanie z wypalonym paliwem jądrowym oraz sektor publiczny ze względu na konieczność budowy
i eksploatacji składowisk przeznaczonych do składowania odpadów promieniotwórczych.
11,85
5,89
OR POLATOM [m3]
ZUOP [m3]
3
Aktywność (na dzień 31 grudnia w danym
roku) [TBq]
Objętość [m3]
Odpady przekazane do
składowania/przechowywania w
KSOP Różan
zużyte zamknięte źródła
promieniotwórcze [szt.]
średnioaktywne [m ]
niskoaktywne [m3]
Kategoria odpadów
promieniotwórczych
-
1,40
44,87
898
63,22
84,76
0,40
274,81
275,20
1,30
8,50
0,41
-
265,00
ciekłe
-
1,57
0,33
119,40
119,73
1,39
8,00
0,34
-
110,00
ciekłe
137,16
875
128,14
145,48
41,98
76,95
10,75
1,20
14,60
stałe
2001
-
-
71
0,21
100,64
100,85
1,59
4,00
0,26
-
95,00
Ciekłe
2,41
40,72
1235
39,77
48,03
29,73
3,10
7,200
8,00
stałe
2002
-
0,02
39,66
39,68
1,45
8,00
0,23
-
30,00
ciekłe
1,24
40,99
1195
1,88
47,62
59,54
26,79
18,95
7,80
6,00
stałe
2003
-
0,03
101,19
101,22
2,88
-
0,13
-
98,21
ciekłe
0,52
33,03
619
1,35
40,17
52,48
31,39
7,06
8,03
6,00
stałe
2004
-
26,68
26,68
1,66
4,00
0,02
-
21,00
ciekłe
1,87
36,30
825
0,65
31,26
42,32
26,13
2,56
8,60
-
5,030
stałe
2005
0,02
153,08
153,08
0,96
0,00
0,03
-
152,09
ciekłe
1,74
67,95
1 397
0,60
41,57
42,17
21,17
0,33
7,75
-
12,92
stałe
2006
-
0,02
84,48
84,50
0,48
0
0,02
-
84,00
ciekłe
1,37
48,88
1 508
0,60
29,92
30,48
17,27
1,51
6,20
5,50
stałe
2007
Monitor Polski
Ogółem [m3]
45,83
4,65
Reaktor EWA [m3]
Instytucje spoza NCBJ (zastosowania
medyczne, przemysłowe, naukowe) [m3]
16,55
Reaktor MARIA [m3]
Pochodzenie odpadów
promieniotwórczych
stałe
2000
§ 3. Okres realizacji aktualizacji Krajowego planu ustala się na lata 2020–2050.
ZAŁĄCZNIK NR 3. BILANS ODPADÓW PROMI ENIOTWÓRCZYCH ODEBRANYCH PRZEZ ZUOP W LA TACH 2000–2019
-
OR POLATOM [m3]
0,40
średnioaktywne [m3]
Aktywność (na dzień 31 grudnia w danym
roku) [TBq]
Objętość [m3]
Odpady przekazane do
składowania/przechowywania w KSOP
Różan
zużyte zamknięte źródła
promieniotwórcze [szt.]
22,38
niskoaktywne [m3]
22,79
12,68
1,26
73,41
2675
0,01
37,63
37,64
2,59
6,00
0,05
-
29,00
ciekłe
0,20
29,72
29,92
9,21
4,11
13,60
-
3,00
stałe
5,64
42,79
-
59,88
59,88
0,83
6,01
0,04
-
53,00
ciekłe
3 802
2009
-
9,46
57,71
5 328
0,04
36,05
36,09
0,55
10,00
0,04
-
25,50
Ciekłe
-
48,1
48,1
14,9
5,2
24,2
3,8
stałe
15,6
52,4
7 616
2011
-
26,2
26,2
0,1
4,0
0
22,0
ciekłe
-
56,3
56,3
8,9
10,4
32,3
4,8
stałe
28,2
34,2
0,1
48,6
48,7
0,6
26,0
0,1
22,0
ciekłe
3 170
2012
-
44,68
44,68
18,06
7,02
8,8
10,8
stałe
1,85
28,99
28,37
28,37
0,99
0,0
0,38
27,00
ciekłe
1 335
2013
-
38,14
38,14
7,36
8,58
18,20
4,00
stałe
1,62
19,77
-
20,93
20,93
0,78
0,00
0,15
20,00
ciekłe
1 658
2014
– 72 –
72
51,30
51,30
21,25
5,05
22,00
-
3,00
stałe
2010
Monitor Polski
Kategoria odpadów
promieniotwórczych
Ogółem [m3]
Instytucje spoza NCBJ (zastosowania medyczne,
przemysłowe, naukowe) [m3]
3,35
-
Reaktor EWA [m3]
ZUOP [m3]
6,76
Reaktor MARIA [m3]
Pochodzenie odpadów
promieniotwórczych
stałe
78,90
2,51
OR POLATOM [m3]
ZUOP [m3]
3
Aktywność (na dzień 31 grudnia w danym
roku) [TBq]
Objętość [m3]
Odpady przekazane do
składowania/przechowywania w KSOP
Różan
zużyte zamknięte źródła
promieniotwórcze [szt.]
średnioaktywne [m ]
niskoaktywne [m3]
0,06
1 615
1,20
121,80
99,35
99,40
-
49,55
49,55
0,35
-
0,20
-
49,00
ciekłe
0,16
1,81
46,33
-
18,58
18,58
0,43
-
0,16
-
0,04
37,46
37,49
11,0
1,77
17,93
-
2,35
52,49
-
23,93
23,93
0,74
-
0,19
-
23,00
ciekłe
3 764
2017
6,69
stałe
0,06
28,81
28,87
3,91
0,95
0,90
32,99
2 685
2018
16,99
-
7,02
stałe
-
50,24
50,24
0,05
-
0,19
-
50,00
ciekłe
2019
0,02
2,96
35,66
-
-
26,97
0,78
-
0,19
-
26,00
ciekłe
2 119
38,72
38,74
9,32
3,32
20,59
-
5,51
stałe
– 73 –
73
29,76
29,92
5,47
1,15
18,17
-
18,00
ciekłe
1 285
2016
5,13
stałe
Monitor Polski
Kategoria odpadów
promieniotwórczych
Ogółem [m3]
13,03
-
Reaktor EWA [m3]
Instytucje spoza NCBJ (zastosowania medyczne,
przemysłowe, naukowe) [m3]
4,96
2015
Reaktor MARIA [m3]
Pochodzenie odpadów
promieniotwórczych
stałe
§ 4. Koordynowanie i nadzorowanie aktualizacji Krajowego planu powierza się ministrowi właściwemu do spraw energii.
Załącznik nr 4. Wnioski ze strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Krajowego planu ................ 74
WYKAZ SKRÓTÓW I OZNACZEŃ
A
ARTEMIS
Integrated Review Service for Radioactive Waste and Spent Fuel Management,
Decommissioning and Remediation)
B
BJiOR
E
Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna
EK-10
EJ
G
GBq
GTRI
I
IChTJ
IFR
K
KSOP
M
MAEA
MKiS
MOX
MR
MWe
MWh
MWt
N
NCBiR
NCBJ
NCN
NFOŚiGW
NSPOP
O
OECD
OEJ
OOŚ
OR Polatom
P
PAA
PIG–PIB
PPEJ
PURL
Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym
EWA w latach 1958–1966
Elektrownia jądrowa
Gigabekerel
Inicjatywa Ograniczania Globalnych Zagrożeń (ang. Global Threat Reduction
Initiative)
Instytut Chemii i Techniki Jądrowej
Raport ze studium wykonalności przedsięwzięcia (ang. Investment Feasibility
Report)
Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych
Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (ang. International Atomic Energy
Agency)
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
Paliwo jądrowe powstałe z mieszaniny tlenków uranu i plutonu (mixed oxide fuel)
Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym
MARIA
Megawat mocy elektrycznej
Megawatogodzina
Megawat mocy cieplnej
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju
Narodowe Centrum Badań Jądrowych
Narodowe Centrum Nauki
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Nowe składowisko powierzchniowe odpadów promieniotwórczych
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organization for Economic
Co-operation and Development)
Obiekt Energetyki Jądrowej
Ocena oddziaływania na środowisko
Ośrodek Radioizotopów Polatom
Państwowa Agencja Atomistyki
Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy
Program polskiej energetyki jądrowej
Polskie Podziemne Laboratorium Badawcze (ang. Polish Underground Research
Laboratory)
S
SAR
SGOP
SOOŚ
T
TBq
tHM
TWh
W
WWR
– 8 –
Poz. 1070
Raport bezpieczeństwa (ang. Safety assessment report)
Składowisko głębokie odpadów promieniotwórczych
Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko
Terabekerel
Tona metali ciężkich (uranu i transuranowców) (ang. tons of heavy metal)
Terawatogodzina
Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym
EWA w latach 1966–1995
Z
ZUOP
ZSRR
Państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej – ,,Zakład Unieszkodliwiania
Odpadów Promieniotwórczych”
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
WSTĘP
Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym przyjęto
uchwałą nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r. w sprawie „Krajowego planu postępowania z
odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” (M. P. poz. 1092).
Od momentu przyjęcia przez Radę Ministrów uchwały nr 195 z dnia 16 października 2015 r. w sprawie
„Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym”
zrealizowano szereg działań. Ich realizacja została przedstawiona w przyjętym przez Radę Ministrów
sprawozdaniu z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym za lata 2015–2017.
Odpady promieniotwórcze to materiały stałe, ciekłe lub gazowe, zawierające substancje
promieniotwórcze lub skażone tymi substancjami, których wykorzystanie nie jest przewidywane ani rozważane,
1)
w tym wypalone paliwo jądrowe przeznaczone do składowania .
Każdej działalności związanej z produkcją bądź stosowaniem izotopów promieniotwórczych (w przemyśle,
medycynie, nauce, górnictwie) towarzyszy powstawanie odpadów promieniotwórczych. Z uwagi na ich
szczególny charakter wymagają one specjalnego postępowania. Dotyczy to ich gromadzenia, przetwarzania,
zestalania, transportu, przechowywania i składowania.
Odpady promieniotwórcze muszą być zakwalifikowane do odpowiedniej kategorii, posegregowane,
odpowiednio przetworzone, zestalone, opakowane, a następnie bezpiecznie składowane. Podstawowym celem
wymienionych działań jest ich zabezpieczenie i odizolowanie, aby nie stwarzały zagrożeń dla człowieka
i środowiska.
Właściwe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest również jedną
z najważniejszych kwestii związanych z wdrożeniem energetyki jądrowej. Nie jest możliwe stosowanie energii
jądrowej bez wprowadzenia akceptowalnego społecznie, efektywnego i bezpiecznego postępowania
z odpadami promieniotwórczymi. W związku z tym prawidłowe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym jest szczególnie istotne zarówno dla użytkowników materiałów
promieniotwórczych, jak również dla społeczeństwa. Niniejszy dokument został przygotowany w celu
spełnienia oczekiwań w tym zakresie.
Celem aktualizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym, zwanego dalej „Krajowym planem”, jest zapewnienie rozwoju i wdrożenie
ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego
wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Działania, przewidziane przez
Krajowy plan, zapewnią odpowiedzialne, bezpieczne i zrównoważone postępowanie z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem, a dokument został przygotowany zgodnie z art. 57c ustawy –
2)
Prawo atomowe . Krajowy plan jest strategicznym narzędziem umożliwiającym określenie koniecznych działań
i wyznaczenie zadań, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki państwa w zakresie postępowania z
odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. W tym celu Krajowy plan identyfikuje nowe
potrzeby i określa cele dalszych prac. Ponadto przedstawia ogólny zarys istniejących oraz nowych metod
postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Prezentuje również istniejącą
i przyszłą infrastrukturę do postępowania z odpadami promieniotwórczymi z uwzględnieniem obecnego
podziału na kategorie oraz ilości dotychczas zgromadzonych odpadów i prognozy przyszłych dostaw. Krajowy
plan ma również na celu zapewnienie spójności w postępowaniu z tymi substancjami, jak i optymalizację
1)
Art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792, z późn. zm.).
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 587)
wdrożyła do polskiego porządku prawnego dyrektywę Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającą ramy
wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami
promieniotwórczym (Dz. Urz. UE L 199 z 02.08.2011, str. 48).
2)
rozwoju i wykorzystania zasobów postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym.
Ponieważ istotną kwestię w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi stanowi udział społeczeństwa,
w centrum przewidzianych w Krajowym planie działań znajdują się przejrzystość, dialog i konsultacje
z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego.
Krajowy plan jest wynikiem współpracy wszystkich instytucji zaangażowanych w postępowanie z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, z uwzględnieniem doświadczeń innych krajów. Pokazuje
on także, że Polska ma wymagane doświadczenie i wiedzę niezbędną do zapewnienia efektywnego,
bezpiecznego i zrównoważonego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym.
Zgodnie z art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe minister właściwy do spraw energii dokonuje, nie rzadziej niż
co cztery lata, aktualizacji Krajowego planu i przedstawia go Radzie Ministrów.
Niniejszy dokument został sporządzony zgodnie z przepisami ustawy – Prawo atomowe oraz z wytycznymi
dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy wspólnotowe w zakresie
odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami
promieniotwórczymi oraz na podstawie wyników międzynarodowego przeglądu zewnętrznego krajowego
3)
planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi (Misja ARTEMIS) .
3)
Raport dostępny na stronie MAEA
https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/reviewmissions/artemis_poland_final_report_.pdf
ROZDZIAŁ 1. CELE, ZADANIA I KOSZTY W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI
PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Krajowy plan stanowi wykonanie obowiązku nałożonego na ministra właściwego do spraw energii w art.
57c ustawy – Prawo atomowe oraz zobowiązań Polski wynikających ze Wspólnej konwencji bezpieczeństwa
w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami
4)
promieniotwórczymi (Wspólna konwencja), przyjętej w Wiedniu dnia 5 września 1997 r. .
Krajowy plan przyjęto uchwałą nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r.
Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, aktualizacja Krajowego planu odbywa się co 4 lata, co pozwala na
weryfikację danych o środkach finansowych, potrzebnych do jego realizacji, jak też na wprowadzenie innych
niezbędnych zmian, w tym bezpośrednio dotyczących postępowania z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym.
Okres obowiązywania Krajowego planu określa się na lata 2020–2050, z perspektywą do połowy XXII w., to jest
do przewidywanego zamknięcia głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych.
1.1. CEL KRAJOWEGO PLANU
Celem Krajowego planu jest zapewnienie w Polsce efektywnego i bezpiecznego postępowania
z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz zapewnienie rozwoju i wdrożenia
ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego
wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Dla osiągnięcia tego celu Krajowy
plan określa działania i wyznacza zadania, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki państwa w zakresie
postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ze szczególnym
uwzględnieniem zasady transparentności oraz zapewnienia udziału społeczeństwa w podejmowaniu
kluczowych decyzji.
1.1.1. ZAKRES KRAJOWEGO PLANU
Krajowy plan przewiduje bezpieczne i odpowiednio zabezpieczone postępowanie ze wszystkimi
kategoriami odpadów promieniotwórczych wytworzonych w Polsce, od ich wytworzenia do składowania
i monitoringu zamkniętego składowiska.
5)
Polskie prawo wprowadza następującą klasyfikację odpadów promieniotwórczych
Tabela nr 1.1. Kategorie odpadów promieniotwórczych
Kategoria
Odpady
niskoaktywne
EAC < A ≤
4
10 EAC
Przejściowe
Po trzech latach
stężenie
promieniotwórcze
izotopów spadnie
poniżej wartości
określonej dla
odpadów
6)
niskoaktywnych
Podkategoria
Długożyciowe
Krótkożyciowe
t1/2 ≤ 30 lat
– A ≤ 400 kBq/kg
dla izotopów
t1/2 > 30 lat
długożyciowych
A > 400 kBq/kg dla izotopów
– max A ≤ 4000
długożyciowych
kBq w 1 kg
reprezentatywnej
próbki dla
4)
Dz. U. z 2002 r. poz. 1704.
Art. 47 ustawy – Prawo atomowe i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2015 r. w sprawie odpadów
promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego (Dz. U. poz. 2267, z późn. zm.).
6)
Wartości aktywności i stężenia promieniotwórczego izotopów promieniotwórczych stanowiące podstawę kwalifikowania
odpadów promieniotwórczych do kategorii odpadów promieniotwórczych i podkategorii zużytych zamkniętych źródeł
5)
izotopów
długożyciowych
lub
t1/2 > 30 lat
A ≤ 400 kBq/kg
4
Odpady
średnioaktywne
10 EAC <
7
A ≤ 10
EAC
Odpady
wysokoaktywne
A >10 EAC
7
Tabela nr 1.2. Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze
Podkategoria
Zużyte zamknięte
źródła
7)
promieniotwórcze
Niskoaktywne
8
EA < A ≤ 10 Bq
Średnioaktywne
8
12
10 < A ≤ 10 Bq
Wysokoaktywne
12
A >10 Bq
Krótkożyciowe
t1/2 ≤ 30 lat
Długożyciowe
t1/2 > 30lat
Objaśnienia do Tabeli 1.1. i 1.2
A – stężenie promieniotwórcze izotopu w odpadzie (kBq/kg) lub aktywność zawartych izotopów w źródle (Bq),
EAC – wartość stężenia promieniotwórczego izotopu stanowiąca podstawę kwalifikowania odpadów do
kategorii odpadów promieniotwórczych (kBq/kg),
EA – wartość aktywności stanowiąca podstawę kwalifikowania odpadów do kategorii odpadów
promieniotwórczych (Bq).
Zakresem Krajowego planu nie są objęte odpady powstałe w wyniku poszukiwania, rozpoznawania,
wydobywania, przeróbki i magazynowania kopalin ze złóż, ponieważ zgodnie z art. 47 ust. 4 ustawy – Prawo
atomowe nie kwalifikuje się do odpadów promieniotwórczych: 1) mas ziemnych lub skalnych przemieszczanych
w związku z wydobywaniem kopalin ze złóż; 2) odpadów wydobywczych; 3) niezanieczyszczonej gleby i innych
materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych; 4) odpadów
w postaci osadów z oczyszczania ścieków przemysłowych – zawierających naturalnie występujące izotopy
promieniotwórcze o sumarycznym stężeniu promieniotwórczym izotopów Ra-226 i Ra-228 nieprzekraczającym
1000 kBq/kg.
Na terenie Polski w latach powojennych, to jest do lat 70-tych, wydobywano i przerabiano rudę uranu. Obecnie
na terenie dawnego kopalnictwa rud uranu jest realizowany przez PAA ,,Program monitoringu radiacyjnego
terenów zdegradowanych w wyniku działalności wydobywczej i przeróbczej rud uranu”.
1.1.2. ZADANIA ZWIĄZANE Z POSTĘPOWANIEM Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI
I WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM WSKAZANE W KRAJOWYM PLANIE
Kluczowymi zadaniami są
aktualizacja eksploatacyjnego raportu bezpieczeństwa KSOP w Różanie;
wydobycie i przetworzenie odpadów historycznych;
promieniotwórczych określa załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2015 r. w sprawie odpadów
promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego.
7)
Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze tworzą dodatkową kategorię odpadów promieniotwórczych.
– 13 –
Poz. 1070
przygotowanie do zamknięcia, ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring KSOP w Różanie;
wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP;
przygotowanie do budowy SGOP – w tym realizacja programu PURL;
uruchomienie SGOP przed rozpoczęciem likwidacji pierwszej polskiej elektrowni jądrowej;
modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi pod kątem uwzględnienia odpadów
promieniotwórczych pochodzących z energetyki jądrowej;
modyfikacja systemu finansowania postępowania z odpadami promieniotwórczymi, opartego na
zasadzie „zanieczyszczający płaci”;
stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania
z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;
przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych
w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem.
Istotne, z punktu widzenia bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi, są kwestie związane
z przewozem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Przewóz wypalonego paliwa
jądrowego wymaga ochrony fizycznej oraz wytyczenia alternatywnych tras przewozu, co może wymagać
zaplanowania i wskazania dodatkowych dróg (w tym kolejowych) łączących elektrownię jądrową ze
składowiskiem, portem morskim, lotniskiem.
Kwestie transportu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego są uregulowane w rozdziale
VIII ustawy – Prawo atomowe.
Po rozpoczęciu budowy elektrowni jądrowej oraz NSOP, przy kolejnej aktualizacji Krajowego planu,
zapewnienie bezpiecznego przewozu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego będzie
nowym zadaniem do realizacji.
1.1.3. ZASADY POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI
System postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest w Polsce
oparty na następujących zasadach
projektowanie, budowa, eksploatacja i zamknięcie obiektów, zapewniające bezpieczeństwo jądrowe
i ochronę radiologiczną;
minimalizacja ilości, objętości i aktywności odpadów promieniotwórczych oraz segregowanie,
kwalifikowanie, przetwarzanie, pakowanie i odpowiednie znakowanie opakowanych odpadów
promieniotwórczych uwzględniające ich skład;
„zanieczyszczający płaci”;
stosowanie na wszystkich etapach postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym opartego na dowodach i udokumentowanego procesu decyzyjnego;
stosowanie otwartego cyklu paliwowego oraz monitorowanie trendów w zakresie cyklu paliwowego.
W przypadku powstania ekonomicznych i technicznych warunków korzystnych dla wprowadzenia
cyklu zamkniętego zostanie dokonana analiza zasadności i celowości jego wprowadzenia w Polsce;
monitorowanie przechowywania, składowania oraz transportu odpadów promieniotwórczych
i wypalonego paliwa jądrowego;
zakaz wwozu do Polski odpadów promieniotwórczych w celu składowania oraz wywozu, z wyjątkiem
wywozu do kraju, z którym zawarto porozumienie w sprawie składowania odpadów
promieniotwórczych w składowiskach odpadów promieniotwórczych;
stosowanie, zgodnego ze standardami międzynarodowymi, podejścia do zagrożeń radiacyjnych
i postępowania awaryjnego oraz zarządzania kryzysowego;
realizowane w sposób ciągły szkolenie kadr gwarantujących zachowanie bezpieczeństwa
w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;
rozwijanie działalności szkoleniowo-informacyjnej;
przejrzystość prowadzonych działań i informowanie społeczeństwa;
– 14 –
Poz. 1070
zapewnienie udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji;
stała współpraca z organizacjami międzynarodowymi i instytucjami zajmującymi się postępowaniem
z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;
stosowanie najnowszych osiągnięć nauki i techniki w dziedzinie postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
1.2. SPOSÓB MONITOROWANIA I OCENY STOPNIA REALIZACJI KRAJOWEGO PLANU
Minister właściwy do spraw energii monitoruje realizację Krajowego planu. W przypadku wystąpienia
odstępstw od zamierzonych rezultatów przeprowadza analizę przyczyn ich powstania oraz podejmuje stosowne
działania korygujące.
Wyniki monitoringu oraz ocena stanu realizacji Krajowego planu będą zawarte w sprawozdaniach ministra
właściwego do spraw energii przedkładanych do akceptacji Radzie Ministrów, stosownie do wymogów
określonych w art. 57f ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
Zgodnie z art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe, Krajowy plan jest aktualizowany nie rzadziej niż raz na
cztery lata, a jego kolejne wersje uwzględniać mają postęp techniczny i naukowy, dobre praktyki w zakresie
gospodarowania wypalonym paliwem i odpadami promieniotwórczymi oraz wnioski i zalecenia będące
wynikiem międzynarodowego przeglądu zewnętrznego.
1.3. ZADANIA, KTÓRYCH REALIZACJA JEST NIEZBĘDNA DLA PR AWIDŁOWEGO POSTĘPOWANIA
Z ODPADAMI PROMIENIOTW ÓRCZYMI W POLSCE
1.3.1. ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKOI ŚREDNIOAKTYWNYMI
1.3.1.1. PRZYGOTOWANIE DO ZAMKNIĘCIA, OSTATECZNE ZAMKNIĘCIE I DŁUGOTRWAŁY
MONITORING KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE
Celem podejmowanych działań jest przygotowanie do zamknięcia KSOP w Różanie w związku z jego
zapełnianiem się oraz nieprzygotowaniem na planowany rozwój energetyki jądrowej, a następnie jego
ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring.
Odpowiedzialni za realizację
minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;
minister właściwy do spraw środowiska;
ZUOP.
1.3.1.2. WYBÓR LOKALIZACJI, BUDOWA I ROZPOCZĘCIE EKSPLOATACJI NOWEGO SKŁADOWISKA
POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH
W związku z zapełnieniem i wynikającym z tego planowanym zamknięciem istniejącego KSOP w Różanie
konieczne jest znalezienie lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP, z uwzględnieniem potrzeb
wynikających z rozwoju energetyki jądrowej w Polsce.
NSPOP będzie przyjmowało do składowania odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne
pochodzące z energetyki jądrowej oraz z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych, w tym zużyte
zamknięte źródła promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne. Na terenie składowiska będą
zlokalizowane obiekty do przetwarzania odpadów promieniotwórczych, a także będzie zlokalizowany magazyn
do przechowywania odpadów promieniotwórczych długożyciowych nisko- i średnioaktywnych, do czasu
uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania.
Kluczowym elementem wyboru lokalizacji, oprócz spełnienia warunków wymaganych przez prawo, będzie
akceptacja lokalnej społeczności.
Odpowiedzialni za realizację
minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;
minister właściwy do spraw środowiska;
PIG–PIB;
ZUOP.
1.3.2.
PRZYGOTOWANIE
DO
BUDOWY
SKŁADOWISKA
GŁĘBOKIEGO
ODPADÓW
PROMIENIOTWÓRCZYCH, W TYM REALIZACJA PROGRAMU POLSKIEGO PODZIEMNEGO
LABORATORIUM BADAWCZEGO – WYTYPOWANIE JEGO BEZPIECZNEJ LOKALIZACJI
Celem prac w tym zakresie jest docelowo znalezienie optymalnej lokalizacji składowiska głębokiego.
Zadanie to będzie obejmowało następujące działania
zapewnienie udziału polskich instytucji i ośrodków badawczych w prowadzonych badaniach nad
zagadnieniami z zakresu postępowania z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi i wypalonym
paliwem jądrowym;
monitorowanie postępu prac nad wdrożeniem technologii umożliwiającej oddzielenie
mniejszościowych aktynowców i ich wykorzystywanie, jako paliwa do reaktorów prędkich IV generacji
lub ich transmutacji jądrowej w systemach podkrytycznych sterowanych akceleratorami;
nawiązanie stałej współpracy międzynarodowej w dziedzinie postępowania z odpadami
promieniotwórczymi długożyciowymi – konsekwentne uaktualnianie wiedzy na temat programów
innych krajów w tym zakresie;
monitorowanie inicjatyw mogących skutkować budową wspólnych regionalnych składowisk głębokich
przy uwzględnieniu stanowiska polskiego społeczeństwa;
realizację programu badań nad składowaniem głębokim odpadów długożyciowych średnioaktywnych
i wysokoaktywnych – prowadzenie prac i przygotowań w zakresie znalezienia lokalizacji SGOP.
8)
W związku z przyjęciem PPEJ oraz prowadzonymi działaniami nad rozwojem w Polsce energetyki jądrowej jest
planowane w przyszłości podpisanie przez ministra właściwego do spraw energii, PIG–PIB oraz inne
zainteresowane instytucje porozumienia w sprawie wspierania koncepcji i podjęcia zintegrowanych badań nad
głębokim składowaniem odpadów promieniotwórczych i budową Polskiego podziemnego laboratorium
badawczego. Celem porozumienia ma być
wspieranie badań naukowych mających na celu wypracowanie technik składowania podziemnego
i rozpoznanie warunków geologicznych w warunkach polskich, zapewniających bezpieczne
składowanie w głębokich strukturach geologicznych, a jednocześnie przyczyniające się do rozwoju
kadry naukowej i technologii niezbędnych do prowadzenia przyszłych prac;
zapewnienie koordynacji wyżej wymienionych prac w Polsce;
maksymalne wykorzystanie doświadczeń międzynarodowych dotyczących głębokiego składowania
odpadów promieniotwórczych;
dostarczenie społeczeństwu obiektywnej informacji na temat głębokiego składowania;
wspieranie utworzenia PURL;
8)
Przyjęty uchwałą nr 15 Rady Ministrów z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program
polskiej energetyki jądrowej” (M. P. poz. 502). Zob. także: Komunikat Ministra Gospodarki z dnia 28 maja
2014 r. o podjęciu przez Radę Ministrów uchwały w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej
energetyki jądrowej” (M.P. poz. 503).
– 16 –
Poz. 1070
wspieranie działania PURL umiejscowionego organizacyjnie w PIG–PIB;
wykorzystanie doświadczeń PURL w budowie składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych.
Cele powstania PURL to
prowadzenie prac poprzedzających powstanie składowiska głębokiego dla wysokoaktywnych odpadów
promieniotwórczych;
uzyskanie wiedzy pozwalającej na podjęcie racjonalnej decyzji o składowaniu wypalonego paliwa
jądrowego i rodzaju przyjętego cyklu paliwowego;
koordynacja prac w Polsce i gromadzenie uzyskanych wyników;
współpraca międzynarodowa w zakresie składowania głębokiego odpadów promieniotwórczych,
w szczególności wysokoaktywnych;
prowadzenie badań naukowych nad składowaniem głębokim odpadów promieniotwórczych,
w szczególności wysokoaktywnych;
poszerzenie wiedzy o warunkach geologicznych potencjalnych składowisk;
popularyzacja wiedzy na temat składowania głębokiego odpadów promieniotwórczych,
w szczególności wysokoaktywnych;
upowszechnienie w społeczeństwie wiedzy na temat SGOP;
przygotowanie kadr i struktur organizacyjnych do funkcjonowania składowiska.
Odpowiedzialni za realizację
minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;
minister właściwy do spraw środowiska;
ZUOP;
PIG–PIB;
Inne instytuty naukowe i badawcze.
1.3.3. MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANI A Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI
I WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM ORAZ LIKWIDAC JI ELEKTROWNI JĄDROWYCH
Celem tego zadania jest stworzenie systemu finansowania postępowania z odpadami i wypalonym paliwem
jądrowym, zapewniającego spójne, niezawodne i zrównoważone postępowanie z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym teraz i w przyszłości.
Zadanie to będzie obejmowało następujące działania
aktualizację przepisów prawa w zakresie końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem pochodzącymi z energetyki jądrowej, a także w zakresie likwidacji elektrowni
jądrowych;
wdrożenie systemu finansowania końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym ze szczególnym uwzględnieniem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa z
energetyki jądrowej, a także zapewnienie finansowania procesu likwidacji elektrowni jądrowych.
Zakres zadania obejmuje
zmianę przepisów umożliwiającą podział kwoty określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10
9)
października 2012 r. na dwie części
9)
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 2012 r. w sprawie wysokości wpłaty na pokrycie kosztów
końcowego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz na pokrycie kosztów
likwidacji elektrowni jądrowej dokonywanej przez jednostkę organizacyjną, która otrzymała zezwolenie na eksploatację
elektrowni jądrowej (Dz. U. poz. 1213).
odpis na pokrycie kosztów końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym, to jest odpis na Fundusz Składowania Odpadów
Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego, zasilany przez operatorów obiektów
energetyki jądrowej,
odpis na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej, to jest odpis na Fundusz Likwidacji
10)
Obiektu Energetyki Jądrowej będącego elektrownią jądrową ;
wypracowanie i wdrożenie do systemu prawnego zasad zarządzania środkami finansowymi
zgromadzonymi na Funduszu Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa
Jądrowego oraz Funduszu Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej;
wyznaczenie instytucji pełniącej nadzór nad Funduszem Składowania Odpadów Promieniotwórczych
i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszem Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej, wraz
z zakresem nadzoru;
określenie i wdrożenie do systemu prawnego zasad aktualizacji wysokości odpisów dokonywanych na
Fundusz Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Fundusz
Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej;
zmianę przepisów umożliwiającą zniesienie limitu poziomu dotacji celowej określonego w ustawie
11)
o finansach publicznych w odniesieniu do ZUOP, w celu sfinansowania budowy NSPOP;
wykonanie analiz, opracowanie i wdrożenie do systemu prawnego zasad finansowania budowy
składowisk odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa.
Środki gromadzone na Funduszu Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego
oraz Funduszu Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej będą pochodzić z kwartalnych wpłat na fundusze,
dokonywanych przez operatora elektrowni jądrowej, oraz z przychodów wynikających z dozwolonego prawem
inwestowania środków funduszy. Środki finansowe gromadzone na obu funduszach będą wyłączone z masy
upadłościowej operatora. Środki te będą zwolnione z egzekucji. Fundusz Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej
będącego elektrownią jądrową pozostanie w gestii operatora elektrowni jądrowej, jednak wypłata będzie
możliwa po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii instytucji nadzorującej fundusz.
Wpłaty na fundusze uzależnione będą od ilości wytworzonej w elektrowni jądrowej energii elektrycznej.
Wysokość tych odpisów będzie cyklicznie aktualizowana przez instytucję nadzorującą fundusze.
Wypłata środków z funduszy będzie możliwa po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii instytucji nadzorującej
fundusze.
Odpowiedzialni za realizację
minister właściwy do spraw energii – organ wiodący.
1.3.4. STWORZENIE STRATEGICZNEGO PROGRAMU BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH
DOTYCZĄCEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM
JĄDROWYM
Celem niniejszego zadania jest ustalenie i wykonanie strategicznego programu badań naukowych i prac
rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym,
przy uwzględnieniu posiadanych środków finansowych oraz włączeniu polskich ekspertów i naukowców z
instytutów naukowych i badawczych, jak również specjalistów z zakresu postępowania z odpadami
10)
W przypadku gdyby elektrownia jądrowa nie pracowała w podstawie obciążenia systemu lub będzie okresowo wyłączana
z ruchu, wprowadzony zostanie inny system rozliczeń – np. uzależniający odpisy na Fundusze od każdego zestawu
paliwowego umieszczonego w reaktorze.
11)
Art. 133 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.).
promieniotwórczymi z krajowego przemysłu. Najważniejsze obszary badawcze zostały przedstawione w
rozdziale 6 niniejszego dokumentu.
Odpowiedzialni za realizację
minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;
ZUOP;
instytuty naukowe i badawcze.
1.3.5. PRZYGOTOWANIE KADR D LA KRAJOWYCH INSTYTU CJI I PODMIOTÓW GOSPODAR CZYCH
ZAANGAŻOWANYCH W POS TĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI ORAZ NADZÓR
NAD TYM POSTĘPOWANIE M
Celem niniejszego zadania jest zapewnienie odpowiedniej ilości wykwalifikowanych kadr dla
funkcjonowania i rozwoju instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami
promieniotwórczymi.
Odpowiedzialni za realizację
minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;
Prezes PAA – w zakresie własnych kadr;
ZUOP;
instytuty naukowe i badawcze;
uczelnie wyższe;
inwestor lub operator elektrowni jądrowej – w zakresie własnych kadr.
Szczegółowy opis działań w zakresie zadań wymienionych w rozdziale 1.3 zawiera załącznik nr 1
pod tytułem Program działań wykonawczych.
1.4. KOSZTY REALIZACJI I ŹRÓDŁA FINANSOWANIA KRAJOWEGO PLANU
Wyliczenia kosztów realizacji Krajowego planu przeprowadzono dla lat 2020–2033, w tym szczegółowo
w rozbiciu na poszczególne lata do kolejnej aktualizacji Krajowego planu. Szacunki kosztów będą aktualizowane
wraz z aktualizacją Krajowego planu, stosownie do art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe.
Tabela nr 1.3 Koszty realizacji Krajowego planu w latach 2020–2033
Lp.
1.
Zadanie
1.
Analizy lokalizacyjne
nowego składowiska
*(w tym środki NFOŚiGW)
W tym wydatki w latach 2020–2023
tys. zł
Wydatki do
2033 r.
tys. zł
2020 r.
2021 r.
2022 r.
2023 r.
2.
3.
4.
5.
6.
5.000
300***
800
200
200
2.
Przygotowania do budowy
głębokiego składowiska*
30.000
-
-
-
200
3.
Realizacja Krajowego planu
(środki MKiS)
2.500
300***
200
200
500
4.
Zamknięcie KSOP RÓŻAN*
– przygotowanie do
10.000
-
-
-
-
zamknięcia KSOP Różan ( w
tym środki programu
12
wieloletniego) )
5.
6.
7.
8.
Ocena bezpieczeństwa
dla KSOP Różan*
Ocena bezpieczeństwa
dla NSPOP*
Budowa NSPOP ( w tym
środki programu
13)
wieloletniego)
10.000
10.000
-
359.000,
w tym środki
programu
wieloletniego
350.000
-
-
-
-
-
-
-
500
środki
nieobjęte
programem
wieloletnim
500
środki
nieobjęte
programem
wieloletnim
Program naukowobadawczy**dotyczący
postępowania z odpadami
promieniotwórczymi**
10.000
-
-
-
5.000
RAZEM
436.500
600
1.000
900
6.400
Objaśnienia
* środki własne Ministra Klimatu i Środowiska w ramach określonego dla niego limitu wydatków na dany rok
budżetowy, bez konieczności jego zwiększania, ewentualnie, przy powstaniu takiej możliwości środki NFOŚiGW
(zgodnie z zapisami PPEJ). W przypadku braku możliwości sfinansowania tych działań z obu tych źródeł
realizacja tych zadań zostanie sfinansowana ze środków programu wieloletniego.
** środki własne Ministra Klimatu i Środowiska w ramach określonego dla niego limitu wydatków na dany rok
budżetowy, bez konieczności jego zwiększania. Minister właściwy do spraw energii będzie poszukiwał innych
możliwości sfinansowania realizacji tego działania.
*** środki ujęte w ustawie budżetowej.
Zgodnie z wymogami dyrektywy Rady 2011/70/Euratom dokonano także oceny kosztów postępowania z
wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi z uwzględnieniem likwidacji elektrowni
jądrowych w Polsce na potrzeby oceny kosztów realizacji Krajowego planu. Wyniki przedstawiono w załączniku
nr 2 do Krajowego planu.
1.5. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI KRAJOWEGO PLANU
12)
Po znalezieniu lokalizacji nowego NSPOP oraz po dokładnym oszacowaniu kosztów realizacji powyższego, dla
zapewnienia finansowania i uproszczenia procedury uruchamiania środków finansowych, MKiS wystąpi do Rady Ministrów z
wnioskiem
o utworzenie programu wieloletniego (w rozumieniu art. 136 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych) na
zamknięcie KSOP RÓŻAN.
13)
Po wyborze lokalizacji NSPOP oraz po dokładnym oszacowaniu kosztów realizacji powyższego, dla zapewnienia
finansowania i uproszczenia procedury uruchamiania środków finansowych, MKiS wystąpi do Rady Ministrów
z wnioskiem o utworzenie programu wieloletniego (w rozumieniu art. 136 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach
publicznych) na budowę nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych.
Zgodnie z art. 57f ust. 1 ustawy – Prawo atomowe, minister właściwy do spraw energii co dwa lata sporządza
sprawozdanie z realizacji Krajowego planu i przedstawia je Radzie Ministrów.
Sprawozdanie za lata 2015–17 zostało przyjęte przez Radę Ministrów i opublikowane w dniu 8 lutego 2019 r.
(M. P. poz. 238).
We wnioskach Rada Ministrów, w związku ze stwierdzonymi opóźnieniami w realizacji Krajowego planu,
zaleciła ministrowi właściwemu do spraw energii przy aktualizacji Krajowego planu
– urealnić harmonogram działań planowanych do realizacji w Krajowym planie działań,
– w maksymalnym możliwym stopniu uwzględnić możliwość sfinansowania planowanych
działań ze środków innych niż budżet państwa,
– uwzględnić kwestię realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej.
Zalecenia te zostały wykonane.
ROZDZIAŁ 2. ETAPY REALIZACJI ZADAŃ KRAJOWEGO PLANU
W niniejszym rozdziale przedstawiono harmonogram czasowy realizacji poszczególnych zadań
zaprezentowanych w rozdziale 1.
2.1. ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKOI ŚREDNIOAKTYWNYMI
2.1.1. ZAPEWNIENIE BEZPIECZN EJ EKSPLOATACJI KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW
PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE DO CZASU JEGO ZAMKNIĘCIA
Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania
Sporządzenie zaktualizowanego eksploatacyjnego raportu bezpieczeństwa dla KSOP w latach 2019–20;
Uzyskanie zatwierdzenia ERB przez zmianę zezwolenia Prezesa PAA na eksploatację KSOP w 2021 r.;
Przygotowanie koncepcji wydobycia nieprzetworzonych odpadów historycznych w latach 2021–24;
Wydobycie i przetworzenie odpadów historycznych w latach 2025–30.
2.1.2. PRZYGOTOWANIE DO ZAMKNIĘCIA I ZAMKNIĘCIE KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW
PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE
Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania
wybór opcji zamknięcia KSOP w Różanie oraz wykonanie raportów bezpieczeństwa dla jego zamknięcia
i okresu po zamknięciu – 2030 r. – 2032 r.;
przygotowanie koncepcji zamknięcia KSOP w Różanie – 2033 r. – 2034 r.;
przygotowania do zamknięcia, sporządzenie Programu zamknięcia składowiska i uzyskanie zezwolenia
na zamknięcie – 2034 r. – 2037 r.;
zamykanie składowiska – od 2038 r. – 2040 r.;
przygotowanie raportu z zamknięcia składowiska, uzyskanie decyzji Prezesa PAA zatwierdzającej
raport, zamknięcie składowiska – 2038 r. – 2040 r.
Zamknięcie KSOP jest uwarunkowane rozpoczęciem eksploatacji NSPOP, ponieważ część odpadów obecnie
przechowywanych w istniejącym składowisku zostanie przeniesiona do nowego składowiska.
Po zamknięciu składowiska będzie prowadzony długookresowy monitoring składowiska zgodnie z zezwoleniem
na jego zamknięcie.
2.1.3. WYBÓR LOKALIZACJI, B UDOWA I ROZPOCZĘCIE EKSPLOATACJI NOWEGO SKŁADOWISKA
POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZ YCH
Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania
poszukiwanie potencjalnych lokalizacji NSPOP 2019 r. – 2022 r.;
wybór lokalizacji NSPOP – do 2022 r.;
przygotowanie projektu NSPOP, ocena bezpieczeństwa – 2023 r. – 2024 r.;
uzyskanie wszystkich niezbędnych decyzji i pozwoleń – 2025 r. – 2027 r.;
realizację inwestycji (budowę) – 2028 r. – 2032 r.;
uzyskanie pozwolenia na użytkowanie NSPOP, zezwolenia na eksploatację NSPOP – 2031 r. – 2032 r.;
eksploatację – 2033 r. – 2152 r.;
zamknięcie składowiska powierzchniowego w latach 2153 r. – 2163 r.
Po zamknięciu składowiska będzie prowadzony długookresowy monitoring składowiska zgodnie z zezwoleniem
na jego zamknięcie.
2.2. WYTYPOWANIE BEZPIECZNEJ LOKALIZA CJI
PROMIENIOTWÓRCZYCH I BUDOWA SKŁADOWISKA
SKŁADOWISKA
GŁĘB OKIEGO
ODPADÓW
Procedura wyboru i oceny lokalizacji głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych zależy
w dużej mierze od tego, czy z przyszłym składowiskiem ma być związane planowane PURL, czy też jest
planowane przeprowadzenie badań dedykowanych bezpośrednio lokalizacji składowiska, niezależnie od
prowadzenia prac nad PURL. Decyzja o tym, czy SGOP może być zlokalizowane w tym samym miejscu co PURL,
może być podjęta po przeprowadzeniu badań w PURL.
Dodatkowo w warunkach polskich istnieją możliwości adaptacji istniejących obiektów podziemnych lub ich
części na PURL, jednak wymagać to będzie podjęcia stosownych działań w tym kierunku.
Wobec tego poniżej przedstawiono dwie modelowe opcje realizacji programu dla składowiska głębokiego,
z uwzględnieniem dotychczasowych rozważań w warunkach polskich – to jest ram czasowych i wariantów
procesu lokalizacyjnego
dla procesu lokalizacji SGOP z PURL potencjalnie związanym z przyszłą lokalizacją składowiska;
dla procesu lokalizacji SGOP z PURL niezwiązanym z lokalizacją SGOP lub z możliwością adaptacji
istniejących obiektów na PURL.
Istnieje także możliwość, że w wyniku badań prowadzonych w PURL początkowo niezwiązanym z lokalizacją
składowiska zostanie stwierdzona przydatność tego samego masywu lub warstwy do składowania. Wtedy
ścieżka postępowania nie zmienia się. To podejście wymaga jednak realizacji programu badań zgodnie z zasadą
minimalizacji ingerencji w masyw lub warstwę od momentu rozpoczęcia prac (w przeciwieństwie do
klasycznego górnictwa).
Obecnie dyskutowana jest zasadność ponoszenia kosztów budowy i utrzymania laboratoriów podziemnych
w krajach o małych programach jądrowych i krajach bez energetyki jądrowej. Proponowanym rozwiązaniem
alternatywnym jest wykorzystanie istniejących na świecie laboratoriów. Jest to efektywne kosztowo, jednak
muszą być spełnione przynajmniej dwa podstawowe warunki merytoryczne
ten sam typ litologiczny;
zbliżone parametry ośrodka skalnego w obrębie tego samego typu litologicznego.
Jednocześnie założono, że niezależnie od możliwości prowadzenia badań w innych ośrodkach, dla właściwej
oceny warunków rodzimych, niezbędne jest przeprowadzenie analiz własnych dla konkretnej lokalizacji SGOP.
W zależności od szczegółowego sposobu jego wykonania, a co za tym idzie zakresu zastosowania ustawy –
14)
Prawo geologiczne i górnicze w odniesieniu do tego programu, rozważenia może wymagać konieczność
14)
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1064, z późn. zm.).
znowelizowania ustawy lub aktów wykonawczych w celu umożliwienia bezpiecznej realizacji programu
Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego.
Opcja 1 – PURL potencjalnie związane z przyszłą lokalizacją składowiska
Istotnym warunkiem dla opcji 1 jest to, że laboratorium podziemne musi być zlokalizowane w warstwie o tym
samym typie litologicznym co samo składowisko. W warunkach polskich, w wybranych regionach (np.
kujawskie; wysady solne, monoklina przedsudecka – iłowce) jest to możliwe.
Uwzględniając warunki krajowe i doświadczenia innych państw, możliwe jest powstanie składowiska w miejscu
istnienia laboratorium, przy zachowaniu konieczności udowodnienia bezpieczeństwa lokalizacji. Wzięcie pod
uwagę takiej opcji wymaga odpowiedniego zaprojektowania ośrodka badawczego. W ramach realizacji
niniejszej opcji konieczne będzie podjęcie następujących działań
studium wykonalności i koncepcja badań – 2 lata;
studium kameralne – przegląd lokalizacji w oparciu o kryteria prawne (bezpieczeństwo jądrowe,
ochrona środowiska i zasobów naturalnych – wód i złóż, konflikty zagospodarowania przestrzennego)
– 3–4 lata – wytypowanie obszarów perspektywicznych do badań;
nieinwazyjne badania terenowe wybranych struktur i masywów (warstw) oraz analiza materiałów
archiwalnych (dokumentacje, rdzenie) – 8 lat; wybór typu litologicznego skały macierzystej
składowiska oraz lokalizacji PURL;
przeprowadzenie uzgodnień i uzyskanie decyzji dla budowy PURL;
aktualizacja koncepcji badań i studium wykonalności PURL – 2 lata;
przygotowanie oraz zatwierdzenie wniosku koncesyjnego i raportu „ OOŚ dla PURL” – 2 lata;
budowa PURL – około 5 lat;
prowadzenie badań w PURL oraz szczegółowych badań w lokalizacji składowiska, opracowanie
koncepcji projektowej SGOP – około 15 lat;
przygotowanie dokumentacji z zakresu bezpieczeństwa jądrowego i ochrona radiologiczna (BJiOR) do
zezwolenia na budowę, wniosku koncesyjnego na budowę oraz OOŚ dla składowiska – 5 lat;
zatwierdzenie dokumentacji i uzyskanie decyzji – około 5 lat;
15)
budowa składowiska – około 7–8 lat ;
przedłożenie raportu bezpieczeństwa (SAR) i uzyskanie zezwolenia na eksploatację – około 3 lata;
eksploatacja SGOP – około 50 lat;
zaprzestanie dostarczania odpadów i prace przygotowawcze do zamknięcia SGOP – 10 lat;
zamknięcie SGOP – 8 lat;
monitoring po zamknięciu SGOP.
Opcja 2 – PURL niezwiązane z przyszłą lokalizacją składowiska, możliwa adaptacja istniejących obiektów na
PURL
Jeżeli laboratorium podziemne nie jest planowane w masywie lub warstwach wytypowanych jako
perspektywiczne do składowania, wpływa to na wydłużenie części badań i okresu budowy PURL. Przy adaptacji
istniejącego obiektu w warstwie (masywie) o podobnych lub tożsamych właściwościach litologicznych, część
15)
Zakłada się, że w przypadku budowy składowiska głębokiego w miejscu istnienia laboratorium zostanie wykorzystana
istniejąca infrastruktura wjazdowa i techniczna. Pozwoli to skrócić czas budowy, jak i zaoszczędzić środki finansowe.
działań może zostać przeprowadzona w krótszym okresie czasu (istniejąca infrastruktura, istniejące w większej
ilości materiały archiwalne z dotychczasowych badań).
W ramach realizacji niniejszej opcji konieczne będzie podjęcie następujących działań
studium wykonalności i koncepcja badań – 2 lata;
studium kameralne – rewizja lokalizacji w oparciu o kryteria prawne (bezpieczeństwo jądrowe,
ochrona środowiska i zasobów naturalnych – wód i złóż, konflikty planów zagospodarowania
przestrzennego) – 3–4 lata wytypowanie perspektywicznych obszarów do badań;
nieinwazyjne badania terenowe wybranych struktur i masywów (warstw) oraz analiza materiałów
archiwalnych (dokumentacje, rdzenie) – 8 lat; wybór typu litologicznego skały macierzystej
składowiska oraz lokalizacji PURL;
przeprowadzenie uzgodnień i wystąpienie o uzyskanie decyzji dla budowy PURL lub adaptacji
istniejących obiektów na PURL;
aktualizacja koncepcji badań i studium wykonalności PURL – 2 lata;
adaptacja istniejącego obiektu na PURL – 3 lata lub budowa PURL – 5 lat;
prowadzenie badań w PURL oraz szczegółowych badań w lokalizacji składowiska, opracowanie
koncepcji projektowej SGOP – około 15 lat;
przygotowanie dokumentacji BJiOR do zezwolenia na budowę, wniosku koncesyjnego na budowę oraz
OOŚ dla składowiska – 5 lat;
wystąpienia o zatwierdzenie dokumentacji i uzyskanie decyzji – około 5 lat;
budowa składowiska – 10 lat;
przedłożenie SAR i wystąpienie o uzyskanie zezwolenia na eksploatację – 3 lata;
eksploatacja SGOP – około 50 lat;
zaprzestanie dostarczania odpadów i prace przygotowawcze do zamknięcia SGOP – 10 lat;
zamknięcie SGOP – około 8 lat;
monitoring po zamknięciu SGOP.
Mimo badań w laboratorium położonym w strukturze o tej samej litologii, lecz odrębnym masywie lub
warstwie, niezbędne będzie przeprowadzenie badań także bezpośrednio w miejscu przyszłej lokalizacji.
2.3. MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI
WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM ORAZ LIKWIDAC JI ELEKTROWNI JĄDROWYCH
I
Realizacja niniejszego zadania będzie obejmować następujące działania
opracowanie szczegółowej koncepcji instytucjonalnej systemu postępowania z odpadami
promieniotwórczymi w Polsce, w tym pochodzącymi z energetyki jądrowej – do 2020–2029 r.;
wprowadzenie niezbędnych zmian do systemu prawnego w celu umożliwienia wdrożenia wyżej
wymienionych koncepcji – 2029 r. – 2030 r.
Należy jednak podkreślić, że nie przewiduje się zmiany formy prawnej operatora – to jest państwowego
przedsiębiorstwa użyteczności publicznej.
2.4. STWORZENIE STRATEGICZNEGO PROGRAMU BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH
DOTYCZĄCEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM
JĄDROWYM
Realizacja niniejszego zadania będzie obejmować następujące działania
opracowanie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych – 2020 r. – 2022 r.;
realizacja wyżej wymienionego programu – 2023 r. – 2026 r.;
opracowanie kolejnego programu 2027 r. – 2029 r.;
realizacja programu – 2030 r. – 2033 r.
16)
2.5. PRZYGOTOWANIE KADR D LA KRAJOWYCH INSTYTU CJI I PODMIOTÓW GOSPODAR CZYCH
ZAANGAŻOWANYCH W POS TĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI ORAZ NADZÓR
NAD TYM POSTĘPOWANIE M
Realizacja niniejszego zadania będzie obejmować następujące działania
zaktualizowanie potrzeb poszczególnych instytucji w tym zakresie i przygotowanie programów dla
wzrostu zatrudnienia oraz szkolenia kadr – 2021 r. – 2022 r.;
dla ZUOP opracowany zostanie osobny program przygotowania kadr, co jest związane z budową
nowego składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych oraz procesem
zamykania KSOP. Szczegóły zostaną przedstawione w programach wieloletnich dotyczących tych
działań.
realizacja wskazanych w powyższym punkcie programów – 2023 r.– 2030 r., docelowo przewiduje się
wzrost zatrudnienia w następujących instytucjach
–
ZUOP,
–
PAA,
–
MKiS,
– instytuty badawcze – według potrzeb i możliwości.
ROZDZIAŁ 3. ILOŚĆ WYPALONEGO PAL IWA JĄDROWEGO I ODPA DÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH
Największym wytwórcą stałych odpadów promieniotwórczych w Polsce jest NCBJ, gdzie powstają
głównie odpady nisko- i średnioaktywne przy eksploatacji reaktora badawczego MARIA oraz w Ośrodku
Radioizotopów (zakład produkujący izotopy promieniotwórcze wykorzystywane w medycynie do diagnostyki i
terapii). Pozostała część – to jest około 35% tych odpadów promieniotwórczych – pochodzi ze znajdujących się
na terenie całego kraju szpitali, klinik i innych instytucji wykorzystujących techniki izotopowe, a także z
ośrodków wyposażonych w cyklotrony medyczne i naukowe.
Z reaktora MARIA pochodzi również wypalone paliwo jądrowe.
Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe w Polsce jest prowadzony rejestr źródeł promieniotwórczych.
Za prowadzenie tego rejestru odpowiedzialny jest Prezes PAA. Zgodnie z danymi PAA, pod koniec 2019 r.
17)
w Polsce znajdowało się 27 131 źródeł promieniotwórczych w eksploatacji, jak i wycofanych już z eksploatacji
i przekazanych do ZUOP.
W załączniku nr 3 przedstawiono bilans odpadów promieniotwórczych odebranych przez ZUOP do
unieszkodliwiania w latach 2000–2019.
16)
Podmioty gospodarcze będą przygotowywać kadry we własnym zakresie i zostanie to uwzględnione w kolejnych
aktualizacjach Krajowego planu.
17)
Raport roczny Prezesa PAA ,,Działalność Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki oraz ocena stanu bezpieczeństwa
jądrowego i ochrony radiologicznej w Polsce w 2019 r.”, Warszawa 2020 r., str. 26.
Rys. 3.1 Ilości odpadów promieniotwórczych odebranych przez
ZUOP w latach 2000-2019. Źródło: ZUOP
[m³]
300
Odpady stałe
250
Odpady ciekłe
200
150
100
50
2019
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
0
3.1. ZEBRANE DOTYCHCZAS ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE ORAZ
ZUŻYTE ZAMKNIĘTE ŹRÓ DŁA PROMIENIOTWÓRCZE
Ilości odpadów promieniotwórczych i zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych, zebranych
dotychczas w Polsce do tej pory i znajdujących się w KSOP w Różanie, przedstawia tabela nr 3.1
Tabela nr 3.1. Ilości odpadów zebranych w Polsce (składowanych i przechowywanych w KSOP – Różan)
18)
Odpady w Różanie (stan na dzień 31 grudnia 2019 r.)
Obiekt
Objętość bez
3
opakowania[m ]
Aktywność całkowita
[GBq] (31.12.2019 r.)
Obiekt nr 1
805,5
14 004,7
Obiekt nr 8a
Obiekt nr 2
Obiekt nr 3
3,7
46,9
530,5
756,8
342,9
2 449,0
Razem: Obiekt nr 1, 2, 3 i 8a
1 386,6
17 553,3
Obiekt nr 3a (źródła)
1,9
5 627,5
Obiekt nr 8
2 706,7
24 456,3
Kategorie i
podkategorie
odpadów
Odpady
promieniotwórcze
długożyciowe
niskoaktywne
Zużyte zamknięte
źródła nisko- i
średnioaktywne
krótkożyciowe
Odpady
promieniotwórcze
niskoaktywne
krótkożyciowe
3
RAZEM W KSOP RÓŻAN: 4 095,2 m odpadów promieniotwórczych
18)
Odpady długożyciowe w przyszłości trafią do SGOP w celu składowania, a wcześniej do NSPOP, gdzie będą dalej
przechowywane.
W magazynie ZUOP w Otwocku–Świerku jest przechowywanych 75 zużytych zamkniętych źródeł
promieniotwórczych wysokoaktywnych pochodzących z zastosowań medycznych i naukowych.
150
Rys. 3.2. Ilości przetworzonych odpadów
promieniotwórczych przekazanych do
składowania/przechowania w KSOP w Różanie w latach
2000–2019. Źródło: ZUOP
ilość odpadów w [m³]/rok
100
50
0
2000
2002
2004
2006
2008
2010
2012
2014
2016
2018
3.2. PROGNOZA ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Z ZASTOSOWAŃ MEDYCZN YCH,
NAUKOWYCH I PRZEMYSŁ OWYCH (SPOZA SEKTORA ENERGETYKI JĄDROWEJ)
Na potrzeby Krajowego planu ZUOP dokonał oszacowania ilości odpadów z zastosowań medycznych,
naukowych i przemysłowych (spoza sektora energetyki jądrowej) od 2020 r.
do 2032 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych
3
–
odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne: 40 m rocznie, co
3
daje łącznie 520 m ,
–
odpady promieniotwórcze stałe długożyciowe niskoaktywne: 2 m rocznie, co daje łącznie
3
26 m .
3
Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne będą składowane w istniejącym KSOP
w Różanie. Natomiast odpady długożyciowe nisko- i średnioaktywne zostaną tam umieszczone czasowo,
to jest do czasu zamknięcia KSOP w Różanie. Potem zostaną one przeniesione w celu przechowania do NSPOP
do czasu uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania.
W latach od 2033 r. do 2050 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych
3
– odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne: 40 m rocznie, co
3
daje łącznie 720 m ,
3
– odpady promieniotwórcze stałe długożyciowe nisko- i średnioaktywne: 2 m rocznie, co daje
3
łącznie 36 m .
Stałe odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne będą składowane w NSPOP. Natomiast
odpady długożyciowe zostaną tam umieszczone w celu przechowania do czasu uruchomienia SGOP, gdzie
zostaną przeniesione do składowania.
3.3. PROGNOZA ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Z REAKTORA MARIA
Na potrzeby Krajowego planu NCBJ dokonał oszacowania ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora
MARIA od 2020 r.
do 2032 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych (w przypadku przedłużenia
okresu eksploatacji reaktora MARIA do roku 2032)
3
– odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne: 4 m rocznie, co daje łącznie 52
3
m,
3
– odpady promieniotwórcze ciekłe krótkożyciowe niskoaktywne: 25 m rocznie, co daje łącznie
3
325 m (docelowo do składowania w postaci stałej, jako produkty cementowania
3
3
koncentratów powyparnych: 1 m rocznie, co daje łącznie 13 m ).
Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne będą składowane w KSOP w Różanie.
W latach od 2033 r. do 2040 r. (w przypadku przedłużenia okresu eksploatacji reaktora MARIA do
2040 r.)
3
–
odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne: 4 m rocznie, co daje łącznie
3
32 m ,
–
odpady promieniotwórcze ciekłe krótkożyciowe niskoaktywne: 25 m rocznie, co daje łącznie
3
200 m (docelowo do składowania w postaci stałej, jako produkty cementowania
3
3
koncentratów powyparnych: 1 m rocznie, co daje łącznie 8 m ).
3
W latach od 2033 r. do 2050 r. (w przypadku przedłużenia okresu eksploatacji reaktora MARIA do
2050 r.)
3
– odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne: 4 m rocznie, co daje łącznie
3
72 m ,
3
– odpady promieniotwórcze ciekłe krótkożyciowe niskoaktywne: 25 m rocznie, co daje łącznie
3
450 m (docelowo do składowania w postaci stałej, jako produkty cementowania
3
3
koncentratów powyparnych: 1 m rocznie, co daje łącznie 18 m ).
Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne będą składowane w NSPOP.
3.4. PROGNOZY ZUŻYCIA ZES TAWÓW NISKOWZBOGACONEGO PALIWA JĄDROWEGO TYPU MR
W REAKTORZE MARIA
Na potrzeby Krajowego planu dokonano oszacowania ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora
MARIA, uwzględniając planowane roczne zużycie paliwa (wynosi ono od 20 do 25 zestawów paliwa MR) oraz
planowany czas pracy reaktora MARIA (przewiduje się jego przedłużenie do 2040 r., z dopuszczeniem
możliwości przedłużenia jego pracy o kolejne 10 lat – do 2050 r.).
Obliczenie w ujęciu ilościowym oraz objętościowym dotyczące zestawów wypalonego niskowzbogaconego
paliwa MR przedstawia poniższa tabela nr 3.2.
Obliczenia wykonano dla czterech opcji zakładających, że wyłączenie reaktora nastąpi w 2040 r. lub w 2050 r.
przy wykorzystaniu 20 lub 25 zestawów paliwa MR.
Tabela nr 3.2 Planowane zużycie paliwa typu MR w reaktorze MARIA (od 2020 r.)
Planowane zużycie paliwa typu MR w reaktorze MARIA (od 2020 r.)
Zużycie
20 zestawów/rok
25 zestawów/rok
Do 2040 r.
Do 2050 r.
3
420 zestawów – 148 m
3
620 zestawów – 219 m
3
525 zestawów – 150 m
3
775 zestawów – 239 m
Wypalone paliwo z reaktora MARIA będzie w przyszłości składowane w GSOP.
3.5. PROGNOZA ILOŚCI ZUŻYTYCH ZAMKNIĘTYCH ŹRÓDEŁ PROMIENIOTWÓRCZYCH
Na potrzeby Krajowego planu dokonano oszacowania ilości zużytych zamkniętych źródeł
promieniotwórczych
do 2050 r. szacuje się odebrać następujące ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych
krótkożyciowych
– niskoaktywnych – 51 230 szt.;
– średnioaktywnych – 23 048 szt.;
– wysokoaktywnych – 73 szt.
do 2050 r. szacuje się odebrać następujące ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych
długożyciowych
– niskoaktywnych – 2 859 szt. oraz 533 781 szt. czujek dymu;
– średnioaktywnych – 14 731 szt.
3.6. ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE POCHODZĄCE Z ENERGET YKI JĄDROWEJ
Opracowując bilans odpadów promieniotwórczych wytworzonych w elektrowniach jądrowych w Polsce,
dla których proces inwestycyjny przebiega zgodnie z przyjętym w PPEJ scenariuszem rozwoju energetyki
jądrowej, poczyniono następujące założenia
w Polsce zostaną wybudowane co najmniej dwie elektrownie jądrowe o mocy około 3000 MWe każda,
wyposażone w reaktory generacji III/III+;
założony czas pracy każdego z reaktorów wynosi 60 lat;
odpady promieniotwórcze z likwidacji poszczególnych reaktorów będą wliczane do bilansu przez 30 lat
od wyłączenia bloku.
Dla określenia ilości zapotrzebowania na paliwo jądrowe oraz ilości wytwarzanych odpadów
promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego przez sektor energetyki jądrowej posłużono się
obliczeniami NCBJ wykonanymi dla technologii lekkowodnej (PWR).
3.6.1. ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE KRÓTKOŻYCIOWE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE
Na podstawie analizy wyżej wymienionych danych zakłada się całkowitą ilość odpadów
promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych z 60-letniej eksploatacji obu siłowni jądrowych
3
3
na 54 000 m (45 000 m nisko- i 9 000 m średnioaktywnych).
Rys.3.3. Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych stałych
nisko- i średnioaktywnych obejmująca lata 2033-2152,
pochodzących z energetyki jądrowej
[m³/rok]
2500
2000
1500
1000
500
Odpady z
eksploatacji elektrowni jądrowych
2129
2125
2121
2117
2113
2109
2105
2101
2097
2093
2089
2085
2081
2077
2073
2069
2065
2061
2057
2053
2049
2045
2041
2037
2033
0
Odpady z
likwidacji elektrowni jądrowych
3.6.2. WYPALONE PALIWO JĄDROWE
Przyjęto, że w związku z realizacją PPEJ (budowa co najmniej dwóch elektrowni jądrowych o mocy około
6000 MW) w ciągu 60 lat ich eksploatacji wytworzone zostanie 6.700 tHM wypalonego paliwa.
120
Rys. 3.4. Prognoza ilości wypalonego paliwa jądrowego
z dwóch elektrowni jądrowych
[tHM/rok]
100
80
60
40
20
0
Wypalone paliwo jądrowe z elektrowni jądrowych
Faktyczna ilość wypalonego paliwa jądrowego będzie znana po wyborze technologii i przekazaniu przez
przyszłego dostawcę technologii danych dotyczących ilości generowanych w trakcie pracy odpadów
promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Wielkości te zostaną uwzględnione w kolejnych
aktualizacjach Krajowego planu.
3.7. ODPADY PROMIENIOTWÓR CZE POCHODZĄCE Z LIK WIDACJI OBIEKTÓW JĄDROWYCH
3.7.1. REAKTOR MARIA
Na podstawie opracowania NCBJ, przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych
stałych krótkożyciowych
3
niskoaktywne
100 m ;
3
średnioaktywne
50 m ;
3
niskoaktywne produkty zestalania koncentratów po wyparnych – 30 m .
NCBJ w 2015 r. oszacował pojemność w składowisku powierzchniowym odpadów promieniotwórczych
konieczną jako rezerwa na likwidację lub modernizację reaktora MARIA i związanych z reaktorem MARIA
3
laboratoriów izotopowych NCBJ na 20 000 m (przy założeniu likwidacji obiektów do III stopnia – tzw. „zielona
trawa”).
3.7.2. ELEKTROWNIE JĄDROWE
Ilość odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych z likwidacji obu elektrowni jądrowych wyniesie
3
3
około 67 500 m (w tym 6 000 m odpadów średnioaktywnych). Patrz rysunek 3.3.
3.8. PODSUMOWANIE DOTYCZĄCE ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZ YCH
Opierając się na wymienionych we wcześniejszych rozdziałach danych, oszacowano następujące ilości
odpadów promieniotwórczych (rozdział 3.8.1 i 3.8.2), które będą składowane w NSPOP i NSGOP.
3.8.1. ODPADY PROMIENIOTWÓR CZE KRÓTKOŻYCIOWE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE (DO 2152
R.) PRZEZNACZONE DO SKŁADOWANIA W NSPOP
Ilość odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych przeznaczonych do
3
składowania w NSPOP do 2152 r. wyniesie 153 500 m , z tego
3
3
3
z eksploatacji obu elektrowni jądrowych 54 000 m (45 000 m nisko- i 9 000 m średnioaktywnych),
3
3
z likwidacji obu elektrowni jądrowych 67 500 m (w tym 6 000 m krótkożyciowych średnioaktywnych),
z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (w tym reaktora MARIA), spoza sektora
3
3
energetyki jądrowej (rocznie po 100 m ) 12 000 m krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych
19)
odpadów promieniotwórczych oraz z likwidacji reaktora MARIA i związanych z reaktorem MARIA
3
laboratoriów izotopowych NCBJ (20 000 m krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych). Po dodaniu
3
rezerwy na nieprzewidziane zdarzenia w wysokości 16 500 m oznacza to całkowitą, niezbędną
3
pojemność NSPOP na poziomie 170 000 m .
19)
Dane przyjęte w niniejszym wyliczeniu różnią się od danych w przyjętych w rozdziale 3.2. i 3.3, z uwagi na zastosowanie
uśrednionej ilości odpadów promieniotwórczych w znacznie dłuższym okresie czasu, tj. 120 lat.
Rys. 3.5. Prognoza dostaw nisko- i średnioaktywnych odpadów
promieniotwórczych do NSPOP w latach 2033-2152
[m³]
2500
2000
1500
1000
500
2033
2037
2041
2045
2049
2053
2057
2061
2065
2069
2073
2077
2081
2085
2089
2093
2097
2101
2105
2109
2113
2117
2121
2125
2129
2133
2137
2141
2145
2149
0
Odpady z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych
Odpady z likwidacja reaktora MARIA i laboratoriów NCBJ
Odpady z eksploatacji dwóch elektrowni jądrowych
Odpady z likwidacji dwóch elektrowni jądrowych
Rys 3.6. Planowane wykorzystanie pojemności NSPOP w rozbiciu na
pochodzenie odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i
średnioaktywnych z uwzglednieniem rezerwy w latach 2033-2152
[m³]
Odpady z
ekploatacji 2
elektrowni
jądrowych
32%
Odpady z liwidacji
reaktora
badawczego Maria i
laboratoriów NCBJ
12%
Rezerwa na
nieprzewidziane
zdarzenia
10%
Odpady z
zastosowań
medycznych,
naukowych i
przemysłowych
7%
Odpady z likwidacji
2 elektrowni
jądrowych
39%
3.8.2. ODPADY PROMIENIOTWÓR CZE, W TYM WYPALONE PALIWO JĄDRO WE, PRZEZNACZONE
DO SKŁADOWANIA W SGOP
Do składowania w SGOP przeznaczone będą następujące ilości odpadów promieniotwórczych
wypalone paliwo jądrowe pochodzące z energetyki jądrowej: 6 700 tHM;
wypalone paliwo jądrowe pochodzące z reaktora badawczego w wysokości 800 tHM;
wysokoaktywne zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze pochodzące z onkologii (medycyny): 190
szt. odebrane do 2050 r.;
odpady promieniotwórcze długożyciowe niskoaktywne zgromadzone do tej pory w KSOP w Różanie –
3
1 386,6 m ;
odpady promieniotwórcze stałe długożyciowe niskoaktywne, które będą gromadzone w kolejnych
3
3
latach (od 2020 r. do 2126 r.) – 2,0 m rocznie, co daje łącznie 214 m .
3.8.3. MOŻLIWOŚĆ ZMIANY KLASYFIKACJI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH
W niektórych krajach (np. Francja, Hiszpania, Słowacja) klasyfikacja odpadów promieniotwórczych
obejmuje dodatkową kategorię odpadów promieniotwórczych – bardzo niskoaktywnych. Są to odpady
pochodzące głównie z likwidacji obiektów energetyki jądrowej. Zazwyczaj około 90% odpadów pochodzących
z likwidacji elektrowni jądrowej to odpady bardzo niskoaktywne, a tylko 10% to odpady nisko- i
średnioaktywne.
Ze względu na niski poziom aktywności odpadów izotopów zawartych w odpadach bardzo niskoaktywnych
nieco powyżej poziomów określonych dla zwolnienia materiałów z kontroli dozorowej postępowanie z nimi jest
uproszczone, wymaga mniejszej liczby barier, a przez to jest mniej kosztowne niż postępowanie z odpadami
nisko- i średnioaktywnymi.
Należy w przyszłości analizować wprowadzenie kategorii odpadów promieniotwórczych bardzo
niskoaktywnych, wraz ze zbliżaniem się terminów likwidacji obiektów jądrowych w Polsce. Wprowadzenie tej
kategorii odpadów powinno zostać również uwzględnione w NSPOP, przez zapewnienie możliwości
rozmieszczenia na jego terenie obiektów do składowania tego typu odpadów.
ROZDZIAŁ 4. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTW ÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM
JĄDROWYM
Każda jednostka organizacyjna, w której powstają odpady promieniotwórcze lub wypalone paliwo jądrowe, jest
zobowiązana do zapewnienia możliwości postępowania z tymi odpadami oraz jego finansowania od momentu
20)
ich powstania aż po ich oddanie do składowania, łącznie z finansowaniem składowania .
Instytucją powołaną ustawą – Prawo atomowe do wykonywania działalności w zakresie postępowania
21)
z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest ZUOP . Wykonuje on również
działalność polegającą na odbiorze, transporcie, przechowywaniu i składowaniu materiałów jądrowych, źródeł
promieniotwórczych oraz innych substancji promieniotwórczych. Siedzibą ZUOP-u jest Otwock–Świerk, gdzie są
przetwarzane oraz przechowywane odpady promieniotwórcze. Po przetworzeniu stałe i zestalone odpady
promieniotwórcze składowane są w KSOP Różan.
20)
21)
Art. 48a ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
Art. 114 ustawy – Prawo atomowe.
ZUOP jest operatorem KSOP Różan, w którym składowane są krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne odpady
promieniotwórcze, zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze (krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne), a także
przechowywane są odpady długożyciowe nisko- i średnioaktywne. Przed ostatecznym zamknięciem KSOP
odpady długożyciowe zostaną przeniesione do dalszego przechowywania w NSPOP.
Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone otwarciem NSPOP dla odpadów krótkożyciowych niskoi średnioaktywnych. NSPOP zostanie wyposażony w instalacje do postępowania z odpadami
promieniotwórczymi, pochodzącymi od wytwórców z sektora medycznego, placówek naukowych oraz
z przemysłu (spoza sektora energetyki jądrowej). Wyjątkiem będzie pozostawienie na terenie ZUOP
w Otwocku–Świerku instalacji do przetwarzania odpadów ciekłych, ze względu na lokalizację w tym miejscu
reaktora badawczego MARIA, z którego pochodzi ponad 95% ciekłych odpadów promieniotwórczych
wytwarzanych obecnie w Polsce.
4.1. POSTĘPOWANIE Z
I ŚREDNIOAKTYWNYMI
ODPADAMI
PROMIENIOTWÓRCZYMI
KRÓTKOŻYCIOWYMI
NISKO-
4.1.1. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI W MIEJSCU IC H POWSTANIA
Wytwórca odpadów promieniotwórczych jest odpowiedzialny za zapewnienie możliwości postępowania
23)
z nimi , w tym za ograniczenie ich ilości . Kierownik jednostki organizacyjnej prowadzącej działalność
związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące jest zobowiązany do dokonania kwalifikacji odpadów
promieniotwórczych do odpowiedniej kategorii i podkategorii na podstawie kryteriów wskazanych
24)
w przepisach . Ma on również obowiązek prowadzić na kartach ewidencyjnych ewidencję odpadów
25)
promieniotwórczych . Odpady przechowuje się w sposób zapewniający ochronę ludzi i środowiska.
22)
4.1.2. ODBIÓR ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH
ZUOP odbiera stałe i ciekłe odpady promieniotwórcze nisko- i średnioaktywne, zużyte zamknięte źródła
promieniotwórcze.
4.1.3. TRANSPORT ODPADÓW PR OMIENIOTWÓRCZYCH
Transport odpadów promieniotwórczych może wykonywać ZUOP lub inny podmiot gospodarczy, który
otrzymał zezwolenie Prezesa PAA na wykonywanie tego rodzaju działalności.
Transport odpadów promieniotwórczych na składowisko odpadów promieniotwórczych wykonuje wyłącznie
26)
ZUOP .
4.1.4. PRZETWARZANIE ODPADÓ W PROMIENIOTWÓRCZYCH
W celu przygotowania odpadów promieniotwórczych do przechowywania oraz składowania poddaje się
je redukcji, przetworzeniu, zestaleniu oraz umieszcza się je w odpowiednim opakowaniu. Celem tych działań
jest odpowiednie zabezpieczenie odpadów promieniotwórczych, aby nie stwarzały zagrożeń dla człowieka
i środowiska.
22)
Art. 48a ust. 1 ustawy– Prawo atomowe.
23)
Art. 48b ust. 2 ustawy – Prawo atomowe.
24)
Art. 47 ust. 1 – 1c ustawy – Prawo atomowe.
25)
Art. 49 ust. 1 – 1d ustawy – Prawo atomowe.
Art. 56 ust. 2 ustawy – Prawo atomowe.
26)
Postępowanie z odpadami krótkożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi powstałymi w elektrowni jądrowej
będzie się odbywało na jej terenie. Odpowiednio przetworzone odpady będą umieszczane w opakowaniach
umożliwiających ich transport i złożenie na składowisku powierzchniowym odpadów promieniotwórczych.
Odpady krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne, odbierane przez ZUOP z elektrowni jądrowej będą musiały
spełniać, określone przez ZUOP, kryteria akceptacji dla odpadów promieniotwórczych pochodzących
z elektrowni jądrowych przeznaczonych do składowania na składowisku powierzchniowym odpadów
promieniotwórczych.
4.1.5. PRZECHOWYWANIE ODPAD ÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH
Odpady promieniotwórcze muszą być przechowywane w sposób zapewniający ochronę ludzi
i środowiska przed oddziaływaniem promieniowania jonizującego w warunkach normalnych, jak i w sytuacjach
powodujących zagrożenie, w szczególności poprzez zabezpieczenie ich przed rozlaniem, rozproszeniem lub
27)
uwolnieniem .
Odpady promieniotwórcze przejściowe są przechowywane w celu umożliwienia rozpadu radioizotopów
krótkożyciowych do poziomu, przy którym odpady te mogą być wyłączone spod kontroli dozorowej, i nie będzie
konieczne umieszczenie ich na składowisku odpadów promieniotwórczych.
Magazyn odpadów promieniotwórczych na terenie elektrowni jądrowej będzie miał powierzchnię
umożliwiającą magazynowanie nieprzetworzonych i przetworzonych odpadów promieniotwórczych powstałych
w związku z jej eksploatacją przez okres umożliwiający przetworzenie odpadów oraz oczekiwanie na transport
na składowisko.
27)
Art. 50 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
PRASOWANIE I
FRAGMENTACJA
ODPADY ALFA
PROMIENIOTWÓRCZE
CZUJKI DYMU
DEMONTAŻ
PRASOWANIE I
FRAGMENTACJA
ODPADY STAŁE
NISKOAKTYWNE
UTRWALANIE PRZY POMOCY
RZADKIEJ ZAPRAWY CEMENTOWEJ
CEMENTOWANIE
TRANSPORT DO
KSOP
– 35 –
35
UTRWALANIE ŹRÓDEŁ W
ŻYWICY POLIESTROWEJ
UTRWALANIE PRZY POMOCY
RZADKIEJ ZAPRAWY CEMENTOWEJ
UTRWALANIE PRZY POMOCY RZADKIEJ
ZAPRAWY CEMENTOWEJ
PRASOWANIE I
FRAGMENTACJA
CEMENTOWANIE
ZATĘŻANIE METODĄ
WYPARNĄ
Monitor Polski
ZUŻYTE ZAMKNIĘTE ŹRÓDŁA
PROMIENIOTWÓRCZE
SCHŁADZANIE
OCZYSZCZANIE METODĄ
WYPARNĄ
ODPADY CIEKŁE
NISKOAKTYWNE
ODPADY STAŁE
ŚREDNIOAKTYWNE
SCHŁADZANIE
ODPADY CIEKŁE NISKO - I
ŚREDNIOAKTYWNE
Rys. 4.1. Schemat postępowania z nisko- i średnioaktywnymi odpadami promieniotwórczymi w Polsce
Rys. 4.2. Postępowanie z odpadami
promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi pochodzącymi z energetyki jądrowej
Przetwarzanie
i przechowywanie
odpadów
Składowanie odpadów w
KSOP
Elektrownia jądrowa
ZUOP
Wytwarzanie odpadów
Elektrownia jądrowa
Rys. 4.3 Postępowanie z odpadami
promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi spoza energetyki jądrowej
Wytwarzanie odpadów,
wstępne przetwarzanie
i przechowywanie
Przetwarzanie
i przechowywanie
odpadów
Składowanie
odpadów
w KSOP
Szpitale, ośrodki naukowe,
Inne
ZUOP
ZUOP
4.1.6. SKŁADOWANIE ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH
Składowanie odpadów promieniotwórczych oznacza złożenie tych odpadów w składowisku odpadów
28)
promieniotwórczych bez zamiaru ponownego ich wydobycia . Celem składowania jest usunięcie izotopów
promieniotwórczych z powszechnie dostępnego środowiska i izolowanie ich w taki sposób, aby na miejscu
uległy rozpadowi do tak niskiego poziomu aktywności promieniotwórczej, aby ich ewentualne uwolnienie nie
stwarzało jakiegokolwiek zagrożenia dla ludzi i środowiska.
Odpady promieniotwórcze można składować wyłącznie w stanie stałym w opakowaniach zapewniających
bezpieczeństwo ludzi i środowiska przed oddziaływaniem promieniowania jonizującego, przy zapewnieniu
odprowadzania ciepła oraz przy stałym prowadzeniu kontroli tych czynników w okresie składowania, a także po
29)
zamknięciu składowiska .
Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne oraz zużyte zamknięte źródła
promieniotwórcze (krótkożyciowe nisko-, średnio- i wysokoaktywne) można składować w składowisku
30)
powierzchniowym odpadów promieniotwórczych .
Izolację odpadów promieniotwórczych zapewniają bariery ochronne, które zabezpieczają przed uwalnianiem
się substancji promieniotwórczych w miejscu ich składowania i zapobiegają ich migracji do środowiska. Bariery
28)
Art. 3 pkt 44 ustawy – Prawo atomowe.
29)
Art. 52 ust. 3 ustawy – Prawo atomowe.
30)
Art. 55b ustawy – Prawo atomowe.
ochronne można podzielić na sztuczne oraz naturalne.
4.1.7. KRAJOWE SKŁADOWISKO ODPADÓW PROMIENIOTWÓ RCZYCH W RÓŻANIE
KSOP w Różanie funkcjonuje od 1961 r. i według klasyfikacji Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej
(MAEA) jest typem składowiska powierzchniowego. Składowisko to, zajmujące obszar 3,045 ha, znajduje się
w jednym z dawnych fortów wojskowych, wybudowanych w latach 1905–1908. Wody gruntowe znajdują się
pod warstwą gliny o bardzo małej przepuszczalności i warstwą gleby o właściwościach sorpcyjnych na
głębokości kilkunastu metrów poniżej składowiska.
Miejscem składowania odpadów na terenie składowiska są obiekty betonowe fortu, częściowo pokryte ziemią,
oraz fragmenty fosy. Natomiast odpady długożyciowe alfapromieniotwórcze przechowywane są w komorach
betonowych.
Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone działaniami przygotowawczymi, w ramach których zostanie
ustalony zakres działań umożliwiających przygotowanie składowiska do bezpiecznego zamknięcia
i długotrwałego monitoringu, w tym wyboru wariantu pokrywy. W oparciu o powyższe ustalenia zostanie
przygotowana koncepcja zamknięcia, a następnie program zamknięcia, który zostanie przedłożony Prezesowi
PAA, czego następstwem będzie uzyskanie zezwolenia na zamknięcie KSOP w Różanie.
Prace związane z zamknięciem KSOP w Różanie prowadzone będą zgodnie z uzyskanym zezwoleniem na
zamknięcie. Po zamknięciu ZUOP będzie zobowiązany sporządzić raport z zamknięcia składowiska i przedłożyć
go do zatwierdzenia Prezesowi PAA. Po zatwierdzeniu powyższego raportu rozpocznie się długotrwały
monitoring zamkniętego składowiska, za który odpowiedzialny będzie ZUOP.
4.2. POSTĘPOWANIE Z
I ŚREDNIOAKTYWNYMI
ODPADAMI
PROMIENIOTWÓRCZYMI
DŁUGOŻYCIOWYMI
NISKO-
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi obejmuje
postępowanie z odpadami w miejscu ich powstania, odbiór, transport, przetwarzanie, które są analogiczne jak
w przypadku odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych.
Odpady promieniotwórcze długożyciowe nisko- i średnioaktywne przechowuje się w magazynie odpadów
promieniotwórczych na terenie ZUOP w Otwocku–Świerku oraz w KSOP w Różanie.
Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone wydobyciem i przeniesieniem odpadów długożyciowych do
NSPOP w celu dalszego ich przechowywania.
Odpady promieniotwórcze długożyciowe nisko- i średnioaktywne będą przechowywane do czasu uruchomienia
SGOP, gdzie będą składowane.
4.3. POSTĘPOWANIE Z ZUŻYTYMI ZAMKNIĘTYMI ŹRÓDŁAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI
Postępowanie ze zużytymi zamkniętymi źródłami promieniotwórczymi obejmuje: postępowanie w miejscu ich
powstania, odbiór, transport, przetwarzanie, które są analogiczne jak w odniesieniu do odpadów
promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych.
Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne są składowane w KSOP
w Różanie, natomiast wysokoaktywne są przechowywane w magazynie odpadów promieniotwórczych na
terenie ZUOP w Otwocku–Świerku.
Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze długożyciowe przechowywane są w magazynie odpadów
promieniotwórczych na terenie ZUOP w Otwocku–Świerku oraz KSOP w Różanie.
Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone wydobyciem i przeniesieniem zużytych zamkniętych źródeł
promieniotwórczych długożyciowych do NSPOP w celu ich dalszego przechowywania.
Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze długożyciowe oraz zużyte zamknięte źródła krótkożyciowe
wysokoaktywne będą przechowywane do czasu uruchomienia SGOP, gdzie będą składowane.
4.4. POSTĘPOWANIE Z WYSOKOAKTYWNYMI ODPA DAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM
PALIWEM JĄDROWYM
Ze względu na to, że odpady wysokoaktywne zawierają wysokie stężenia silnie radiotoksycznych
radionuklidów, zarówno krótko-, jak i długożyciowych radioizotopów, wymagają one stosowania metod
gwarantujących wyższy poziom zabezpieczeń niż stosowane w przypadku omawianych wyżej kategorii
odpadów. Odpady te wytwarzają znaczące ilości ciepła pochodzącego z rozpadu promieniotwórczego, co
wymaga dużych przestrzeni umożliwiających odprowadzenie tego ciepła. Osobną grupę odpadów, zazwyczaj
zaliczanych do wysokoaktywnych, stanowi wypalone paliwo jądrowe. Kraje stosujące cykl zamknięty z
przerobem nie zaliczają wypalonego paliwa jądrowego do odpadów promieniotwórczych, uważając je za
surowiec do dalszego wykorzystania. W Polsce wypalone paliwo jądrowe przeznaczone do składowania
31)
kwalifikuje się do kategorii odpadów promieniotwórczych wysokoaktywnych .
4.4.1. POSTĘPOWANIE Z WYPALONYM PALIWEM W POLSCE
Konieczność wdrożenia w Polsce systemu postępowania z wypalonym paliwem jądrowym pojawiła się
32)
wraz z uruchomieniem w 1958 r. reaktora badawczego EWA . System ten polegał na tym, że wypalone paliwo
z reaktora EWA oraz uruchomionego później reaktora MARIA było sukcesywnie przekazywane do mokrych
przechowalników basenowych, gdzie następowało jego schładzanie trwające około 5 lat. Celem tego procesu
było obniżenie jego aktywności i wytwarzania ciepła z paliwa. Wykorzystywane w polskich reaktorach elementy
paliwowe posiadają koszulkę wykonaną ze stopu aluminium, która chroni przed oddziaływaniem środowiska
wodnego w reaktorze i w przechowalniku. Po tym okresie wypalone paliwo jądrowe miało być transportowane
do składowiska. Jednak, wobec braku składowiska, wypalone paliwo jądrowe było przez cały czas
przechowywane w przechowalniku mokrym. Najstarsze wypalone elementy paliwowe były przechowywane
w takich warunkach przez 50 lat. W 2000 r. dokonano badań stanu fizycznego wypalonych elementów
paliwowych wszystkich typów (EK-10, WWR, MR). Ich wyniki pozwoliły na określenie, ile i które z elementów
wymagają zmiany środowiska przechowywania z mokrego na suche. Ponadto wyniki te umożliwiły określenie
stopnia ogólnej degradacji koszulek elementów paliwowych i związanej z tym perspektywy czasowej, w której
zmiana sposobu przechowywania będzie konieczna.
W związku z powyższym w byłym Instytucie Energii Atomowej, którego częścią był wtedy ZUOP, opracowano
koncepcję suchego przechowalnika dla wypalonego paliwa w celu zapewnienia właściwych warunków
przechowywania przez kolejnych 100 lat. Koncepcja zakładała umieszczenie paliwa w betonowej osłonie
biologicznej zbiornika wyłączonego z eksploatacji reaktora EWA. Założono, że wypalone elementy będą
szczelnie zamknięte w kapsułach wykonanych ze stali kwasoodpornej i wypełnionych helem. Obecność helu
miała ograniczyć korozję elementów paliwowych, poprawić warunki odprowadzania ciepła z wypalonego
paliwa oraz umożliwić kontrolę szczelności kapsuł.
W ZUOP wdrożono technologię kapsułowania wypalonych elementów paliwowych.
31)
32)
Art. 47 ust. 1c ustawy – Prawo atomowe.
Polski reaktor jądrowy eksploatowany w latach 1958–1995. Od 1997 r. znajduje się w stanie likwidacji.
W 2006 r. Polska przystąpiła do międzynarodowej inicjatywy ograniczania globalnych zagrożeń proliferacyjnych
(Global Threat Reduction Initiative – GTRI), w ramach której w 2009 r. podpisano stosowne umowy z rządami
33)
Stanów Zjednoczonych i Federacji Rosyjskiej . Umożliwiły one wywóz wypalonego paliwa z polskich reaktorów
badawczych do kraju producenta (Federacji Rosyjskiej) w celu jego przerobu. Powstałe w wyniku przerobu
wypalonego paliwa jądrowego odpady promieniotwórcze pozostaną na terytorium Federacji Rosyjskiej.
W ramach realizacji wyżej wymienionych umów w latach 2009–2016 zostało wysłanych do Federacji Rosyjskiej
osiem transportów wypalonego paliwa, także niskowzbogaconego (EK-10). Za realizację tego programu w
Polsce odpowiedzialny był ZUOP. Przechowalniki wypalonego paliwa z reaktorów badawczych EWA i MARIA są
obecnie puste i służą jako rezerwa na wypadek sytuacji awaryjnych. Niewielkie ilości niskowzbogaconego
paliwa jądrowego znajdują się w basenie technologicznym reaktora MARIA.
Inne, poza wypalonym paliwem jądrowym, niewielkie ilości odpadów wysokoaktywnych oraz źródła
wysokoaktywne są obecnie przechowywane w obiektach magazynowych na terenie Ośrodka w Otwocku–
Świerku.
4.4.2. CYKL PALIWOWY
Cykl paliwa jądrowego (cykl paliwowy) to zespół operacji przemysłowych i procesów technologicznych
podzielonych na cztery fazy
1) przygotowanie paliwa jądrowego dla reaktora;
2) wypalanie paliwa jądrowego w reaktorze jądrowym;
3) chemiczny przerób wypalonego paliwa w celu odzyskania materiałów rozszczepialnych, w tym
uranu i plutonu (np. U-235, Pu-239 i Pu-241);
4) trwałe zestalenie i bezpieczne składowanie odpadów promieniotwórczych.
Jeżeli cykl paliwowy, po fazie drugiej, po okresie tymczasowego przechowywania, przewiduje skierowanie
wypalonego paliwa jądrowego do bezpiecznego składowania w głębokich formacjach geologicznych (bez fazy
trzeciej), nazywany jest otwartym, a jeżeli obejmuje także przerób – zamkniętym. Jeśli odzyskuje się w nim
tylko uran i pluton – jest to cykl częściowo zamknięty, zaś gdy przewiduje się wydzielenie z odpadów
promieniotwórczych – nie tylko rozszczepialnego uranu i plutonu, ale i innych najbardziej długożyciowych
radionuklidów (przede wszystkim mniejszościowych aktynowców – zwłaszcza ameryku, neptunu i kiuru) – jest
to cykl zamknięty.
Jednym z ważniejszych aspektów rozwoju polskiej energetyki jądrowej jest wybór cyklu paliwowego. Dokonanie
w chwili obecnej wyboru cyklu paliwowego jest trudne, m.in. ze względu na trudności z określeniem kosztów
poszczególnych faz cyklu paliwowego w dłuższym horyzoncie czasowym – zwłaszcza cen uranu, kosztów
składowania wypalonego paliwa jądrowego i wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych, transportu
materiałów jądrowych, dostępności usług cyklu paliwowego.
Biorąc pod uwagę opcję cyklu otwartego, trzeba zwrócić uwagę na jej pozytywną stronę, jaką jest brak
zapotrzebowania na usługi przerobu wypalonego paliwa. Za to większe jest zużycie uranu, jak też
wykorzystywania usług w zakresie jego konwersji i wzbogacania. Towarzyszą temu wysokie koszty
przechowywania i głębokiego składowania wypalonego paliwa.
Określenie stopnia efektywności cyklu paliwowego częściowo zamkniętego jest zagadnieniem bardziej
złożonym. Wybór tej opcji cyklu paliwowego w obecnych uwarunkowaniach pociągałby za sobą konieczność
korzystania
33)
Zob. rozdział 9.
z drogich i trudno dostępnych usług zagranicznych. Trzeba bowiem uwzględnić wysokie koszty transportu
i przerobu wypalonego paliwa, a także zagospodarowania m.in. otrzymanego plutonu lub koszty jego
przechowywania. Pełna analiza cyklu całkowicie zamkniętego, obejmująca wydzielenie obejmującego
wydzielenie najważniejszych aktynowców długożyciowych oraz ich późniejszą transmutację jądrową (reaktory
IV generacji), przy obecnym stanie wiedzy nie jest jeszcze możliwa.
Analiza porównawcza wszystkich wymienionych wyżej opcji cyklu paliwowego prowadzi do wniosku, iż
w obecnej sytuacji pod względem ekonomicznym najkorzystniejszy dla Polski jest otwarty cykl paliwowy.
Wyniki analiz przeprowadzonych na zlecenie ówczesnego Ministerstwa Gospodarki przez instytuty naukowe i
badawcze oraz jednostki specjalizujące się w gospodarce odpadami promieniotwórczymi wskazują, że w
sytuacji Polski cykl otwarty będzie korzystniejszy ekonomicznie (od 30 do 50%) od cyklu częściowo
zamkniętego. Światowe trendy w tym zakresie będą jednak stale obserwowane i, w razie potrzeby, jeżeli będzie
to zasadne, w proponowanych rozwiązaniach wprowadzone zostaną stosowne zmiany.
Ponowna analiza w zakresie cyklu paliwowego zostanie dokonana po uruchomieniu pierwszej polskiej
34)
elektrowni jądrowej. Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe , decyzja dotycząca kwalifikacji wypalonego paliwa
jako odpadu albo surowca do dalszego przerobu będzie należała do operatora elektrowni jądrowych. Koszty
przerobu będzie musiał pokryć z własnych środków.
4.4.3. ROZSTRZYGNIĘCIE W ZA KRESIE KOŃCOWEGO POS TĘPOWANIA Z ODPADAMI
PROMIENIOTWÓRCZYMI WYSOKOAKTYWNYMI I WYPALON YM PALIWEM JĄDROWYM
Obecnie przyjmuje się, że najbezpieczniejszym rozwiązaniem problemu wysokoaktywnych odpadów
promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego jest ich składowanie w głębokich składowiskach odpadów
promieniotwórczych budowanych w strukturach geologicznych.
Po fazie schładzania w basenie technologicznym, trwającej około 3–5 lat, wypalone paliwo jądrowe jest
transportowane do przechowalnika poza reaktorem (suchego lub mokrego). W przypadku Polski można
rozważyć budowę jednego, wspólnego przechowalnika dla kilku elektrowni lub kilku – dla każdej elektrowni
osobno.
Za przechowywanie wypalonego paliwa jądrowego odpowiedzialny jest operator EJ, który musi zapewnić
możliwość przechowywania wypalonego paliwa jądrowego z całego okresu eksploatacji elektrowni jądrowej.
Po kilkudziesięciu latach przechowywania i po uruchomieniu SGOP paliwo to będzie mogło być przekazane do
składowania. Kwestia budowy SGOP była rozpatrywana na potrzeby pierwszego programu jądrowego w Polsce
(EJ „Żarnowiec”). Wykonano wtedy szereg badań związanych z wytypowaniem lokalizacji głębokiego
składowiska wypalonego paliwa jądrowego. Prace te były kontynuowane w latach 1997–1999 w ramach
opracowanego przez PAA Strategicznego Programu Rządowego „Gospodarka odpadami promieniotwórczymi i
35)
wypalonym paliwem jądrowym w Polsce” . Jednym z celów tego programu było wytypowanie lokalizacji i
opracowanie koncepcji składowiska odpadów promieniotwórczych w głębokich formacjach geologicznych.
W wyniku prowadzonych w ramach wyżej wymienionego programu prac na terenie Polski zidentyfikowano 44
struktury skalne, w których istnieje potencjalna możliwość lokalizacji SGOP. Struktury te obejmują skały
magmowe i metamorficzne, utwory ilaste oraz sole kamienne. W ramach prowadzonych prac dokonano
negatywnej oceny możliwości składowania wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych i wypalonego
paliwa jądrowego w wyrobiskach górniczych i powierzchniowych formacjach geologicznych oraz
w niezagospodarowanych głębokich formacjach geologicznych. Negatywnie oceniono też obszary zbiorników
34)
Art. 48 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
Zob. Sprawozdanie końcowe z realizacji w latach 1997–1999 r. Strategicznego Programu Rządowego ,,Gospodarka
odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Polsce”, PAA, Warszawa, czerwiec 2000 r.
35)
wód podziemnych, zalegania cennych kopalin, obszary aktywne sejsmicznie, położone w obrębie prowadzenia
prac górniczych czy wreszcie obszary atrakcyjne pod względem przyrodniczo-krajobrazowym. Wykluczenia te są
zgodne z przesłankami wykluczającymi, określonymi w art. 53b ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
W związku z tym można stwierdzić, że Polska dysponuje zarówno warunkami, jak i wiedzą odnośnie do
możliwości składowania wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczymi na terenie kraju.
Podejmowane działania mające na celu budowę SGOP będą także oparte na doświadczeniach innych krajów.
W związku z przyjęciem PPEJ planowane jest podpisanie porozumienia przez ministra właściwego do spraw
energii, PIG–PIB oraz inne zainteresowane instytucje w sprawie wspierania koncepcji i podjęcia zintegrowanych
badań nad głębokim składowaniem odpadów promieniotwórczych i budową PURL. Zgromadzone wyniki badań
będą w przyszłości wykorzystane do wskazania lokalizacji i budowy SGOP.
Do czasu zakończenia budowy SGOP wypalone paliwo będzie przechowywane w przechowalniku
(przechowalnikach) poza reaktorem, których pojemność musi być wystarczająca na przyjęcie do
przechowywania wypalonego paliwa jądrowego z całego okresu eksploatacji elektrowni jądrowych. Wielkość
składowiska będzie uzależniona od rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. Ze względu na koszty budowy SGOP
Polska będzie także uczestniczyć w europejskich inicjatywach takich jak Organizacja Rozwoju Europejskiego
Składowania – ERDO, analizujących możliwość budowy w przyszłości wspólnego dla kilku krajów SGOP. Zgodnie
36)
z przepisami polskiego prawa lokalizacja takiego składowiska na terytorium Polski jest niemożliwa.
4.5. ODPADY Z LIKWIDACJI OBIEKTÓW JĄDROWYCH
Likwidacja obiektu jądrowego polega na administracyjnych i technicznych czynnościach prowadzących do
37)
osiągnięcia stanu niewymagającego ograniczeń związanych z BJiOR w wykonywaniu dowolnej działalności ,
a zatem do stanu, w którym jest możliwe ograniczenie lub całkowite wyjęcie go spod kontroli dozoru
jądrowego. Jest to proces wieloletni, złożony i dynamiczny, reagujący na postęp technologiczny i zmiany
regulacji prawnych.
Ze względu na koszty proces likwidacji obiektu jądrowego należy uwzględniać już na etapie projektowania
obiektu, dlatego też program likwidacji jest przedstawiany Prezesowi PAA do zatwierdzenia wraz z wnioskiem
o wydanie zezwolenia na budowę, rozruch lub eksploatację obiektu jądrowego. W toku eksploatacji obiektu
jądrowego jednostka organizacyjna odpowiedzialna za eksploatację ma obowiązek okresowo uaktualniać (nie
rzadziej niż raz na pięć lat) program likwidacji wraz z prognozą jej kosztów, który przekazuje do zatwierdzenia
38)
Prezesowi PAA.
Likwidacja musi być przeprowadzona w sposób zapewniający bezpieczeństwo jądrowe oraz ochronę
radiologiczną pracowników i ludności. Proces musi także spełniać wymogi określone w zezwoleniu Prezesa PAA
39)
oraz we wdrożonym w jednostce zintegrowanym systemie zarządzania .
Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego, ochrony
radiologicznej, ochrony fizycznej i zabezpieczeń materiałów jądrowych ponosi kierownik jednostki posiadającej
zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące, polegającej na
budowie, rozruchu, eksploatacji lub likwidacji obiektu jądrowego. Odpowiedzialność kierownika jednostki za
bezpieczeństwo jądrowe obiektu ustaje z dniem zatwierdzenia przez Prezesa PAA raportu z likwidacji obiektu
36)
Art. 62e ust. 2 ustawy – Prawo atomowe.
Art. 3 pkt 9 ustawy – Prawo atomowe.
38)
Art. 38b ust. 2 ustawy – Prawo atomowe.
39)
Art. 38a ustawy – Prawo atomowe.
37)
40)
jądrowego . Koszty likwidacji elektrowni jądrowej są pokrywane ze środków funduszu likwidacyjnego, który
41)
ma obowiązek utworzyć i zasilać wpłatami operator elektrowni jądrowej. Wyróżnia się dwa typy likwidacji
42)
obiektu jądrowego
likwidacja natychmiastowa;
likwidacja odłożona i rozłożona w czasie.
Przy wyborze strategii likwidacyjnej uwzględnia się m.in. względy bezpieczeństwa jądrowego i ochrony
radiologicznej, współzależności pomiędzy budowlami, budynkami i instalacjami na terenie obiektu jądrowego,
możliwe obciążenia dla przyszłych pokoleń czy też możliwą z upływem czasu utratę wiedzy i kompetencji
w zakresie stanu obiektu jądrowego i jego likwidacji. Polska ma doświadczenie w likwidacji obiektów
jądrowych. W 1997 r. rozpoczęto likwidację reaktora EWA. Do 2002 r. dokonano usunięcia paliwa jądrowego
oraz wszystkich substancji promieniotwórczych, których poziom aktywności ma znaczenie z punktu widzenia
ochrony radiologicznej. Dalsze prace wstrzymano, nie przewidując obecnie całkowitej rozbiórki korpusu
reaktora.
Kolejnym zadaniem w tym zakresie będzie likwidacja reaktora badawczego MARIA, po jego wycofaniu
z eksploatacji, co jest spodziewane za około 20–30 lat.
ROZDZIAŁ
5.
ZAMKNIĘCIE
PROMIENIOTWÓRCZYCH
SKŁADOWISKA
POWIERZCHNIOWEGO
ODPADÓW
Zamknięcie składowiska oznacza zaprzestanie dostarczania na nie odpadów promieniotwórczych oraz
podjęcie działań zmierzających do zabezpieczenia składowiska przed
infiltracją wód opadowych;
nieświadomą penetracją przez człowieka;
niszczącym działaniem roślin i zwierząt.
Celem tych działań jest zapewnienie skutecznej i długotrwałej izolacji składowanych odpadów
promieniotwórczych od środowiska i ludzi.
Pierwszym składowiskiem odpadów promieniotwórczych, jakie zostanie zamknięte w Polsce, będzie KSOP
w Różanie (po ponad 60-ciu latach funkcjonowania).
W celu zachowania wiedzy na temat składowiska i składowanych w nim odpadów promieniotwórczych dla
przyszłych generacji zostaną sporządzone i przekazane do wieczystego przechowania rejestry danych.
5.1. DZIAŁANIA PRZYGOTOWAWCZE POPRZEDZAJĄCE Z AMKNIĘCIE SKŁADOWISKA I JEGO
ZAMKNIĘCIE
43)
Stosowne rozwiązania, umożliwiające zamknięcie składowiska, muszą być zawarte w jego projekcie .
Program zamknięcia składowiska jest przygotowywany przez jego operatora i przedkładany do zatwierdzenia
44)
Prezesowi PAA wraz z wnioskiem o zezwolenie na budowę lub eksploatację składowiska . Program ten
40)
Art. 35 ust. 2 ustawy – Prawo atomowe.
Zob. rozdział 8.
42)
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lutego 2013 r. w sprawie wymagań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony
radiologicznej dla etapu likwidacji obiektów jądrowych oraz zawartości raportu z likwidacji obiektu jądrowego (Dz. U. poz.
270).
43)
Art. 55e ustawy – Prawo atomowe.
44)
Art. 55j ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
41)
podlega aktualizacji nie rzadziej niż raz na 15 lat
45)
Poz. 1070
i jest zatwierdzany przez Prezesa PAA.
Składowisko jest zamykane zgodnie z zezwoleniem na zamknięcie wydanym przez Prezesa PAA oraz
wdrożonym zintegrowanym systemem zarządzania. Po zamknięciu operator składowiska sporządza raport z
zamknięcia składowiska i przedkłada go do zatwierdzenia Prezesowi PAA.
5.2. DŁUGOOKRESOWY MONITORING PO ZAMKNIĘCIU SKŁADOWISKA
Monitoring to obserwacja stanu zachowania składowiska oraz jego wpływu na środowisko, za
pośrednictwem stałych lub okresowych obserwacji i pomiarów parametrów inżynieryjnych, środowiskowych
i radiacyjnych oraz konserwacji zabezpieczeń.
Plan monitoringu obszaru składowiska i jego otoczenia z uwzględnieniem charakterystyki odpadów,
uwzględniający jego okres jest elementem programu zamknięcia składowiska, który jest zatwierdzany przez
Prezesa PAA.
Teren monitorowanego składowiska jest odpowiednio oznaczony i niedostępny dla osób nieupoważnionych.
5.3. ZACHOWANIE WIEDZ Y O SKŁADOWISKU
W celu zachowania wiedzy na temat składowiska, jego konstrukcji, składowanych odpadów, systemów
monitoringu i danych z pomiarów zostaną sporządzone rejestry danych.
Rejestry danych zostaną sporządzone w formie papierowej (na papierze trwałym) oraz na nośnikach
elektronicznych umożliwiających ich przenoszenie na różne systemy zapisu danych, stosownie do rozwoju
technologii.
Kopie rejestrów danych zostaną przekazane do wieczystego przechowania do następujących instytucji
ZUOP;
PAA;
Urząd gminy, w której znajduje się monitorowane składowisko;
Archiwa Państwowe.
ROZDZIAŁ 6. BADANIA I ROZWÓJ W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA
PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM
Z
ODPADAMI
Zgodnie z doświadczeniami państw posiadających rozwiniętą i funkcjonującą energetykę jądrową, także
w kwestii postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ważne jest
zbudowanie silnego zaplecza naukowo-badawczego. Ze względu na dokonujący się postęp w nauce założeniem
Krajowego planu jest jego ciągła ewolucja powiązana z aktualnym stanem wiedzy. Duże znaczenie w kwestii
wyboru w przyszłości konkretnych rozwiązań będzie miał postęp w nauce, zwłaszcza prace nad składowaniem
geologicznym i badania nad końcem cyklu paliwowego. Te ostatnie obejmują szeroką grupę zagadnień: metody
rozdzielania składników wypalonego paliwa oraz selektywne wydzielanie aktynowców mniejszościowych,
a także ich wypalanie w reaktorach IV generacji lub transmutację w hybrydowych systemach złożonych
z reaktorów podkrytycznych z akceleratorami cząstek. Pomimo że prace nad tymi zagadnieniami są
zaawansowane, nadal nie dostarczają one gotowych rozwiązań dających podstawy do umieszczenia ich w
strategii krajowej.
W Polsce od lat działają instytuty badawcze i ośrodki realizujące programy naukowe w zakresie
pokojowego wykorzystania energii jądrowej oraz zajmujące się praktycznymi aspektami składowania odpadów
45)
Art. 55j ust. 3 ustawy – Prawo atomowe.
promieniotwórczych – np. IChTJ, NCBJ, z którymi ściśle współpracuje ZUOP. Instytuty te w latach 70-tych i 80tych ubiegłego wieku prowadziły prace związane z rozwojem energetyki jądrowej w Polsce. Obecnie, po
ponownej decyzji o wdrożeniu energetyki jądrowej, instytuty te aktywnie włączyły się w prace badawcze w tym
zakresie, w szczególności w prace dotyczące postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym.
Polskie instytuty badawcze oraz uczelnie wyższe brały udział w projektach realizowanych w ramach
46)
programu „Horyzont 2020” – w obrębie programu badawczo-szkoleniowego EURATOM .
Z inicjatywy MG, NCBiR, nadzorowane przez MNiSW, wszczęło we wrześniu 2011 r. i zakończyło w
lipcu 2012 r. procedury zamówień publicznych na wykonanie – w ramach strategicznego projektu badawczego
„Technologie wspomagające rozwój bezpiecznej energetyki jądrowej” – 10 zadań badawczych, które
zrealizowano do połowy 2015 r. Część z tych zadań dotyczyła cyklu paliwowego, w tym gospodarki odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym
podstawy zabezpieczenia potrzeb paliwowych polskiej energetyki jądrowej (wykonawca – konsorcjum
z Uniwersytetem Warszawskim jako liderem);
rozwój technik i technologii wspomagających postępowanie z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym (wykonawca – konsorcjum z IChTJ jako liderem).
Mając na uwadze wyżej wymienione fakty, konieczne jest prowadzenie w kraju prac badawczych pozwalających
na międzynarodową współpracę naukową oraz obserwację trendów w rozwoju badań dotyczących końcowego
etapu cyklu paliwowego i nowych technologii przetwarzania odpadów promieniotwórczych. Pozwoli to na
zdobycie odpowiednich doświadczeń i wykształcenie kadr, które w przyszłości pomogą w świadomym wyborze
rozwiązań w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
Należy, w szczególności, rozwijać następujące kierunki prac badawczych
kryteria akceptacji odpadów promieniotwórczych dla składowisk powierzchniowych i geologicznych;
rozwój metod przetwarzania odpadów nisko- i średnioaktywnych;
zaawansowane
technologie
przechowywania
odpadów
promieniotwórczych,
w
tym
wysokoaktywnych;
postępowanie z wielkogabarytowymi elementami elektrowni jądrowych;
struktura i właściwości wypalonego paliwa jądrowego;
przechowywanie i transport wypalonego paliwa jądrowego;
technologie pakowania odpadów promieniotwórczych;
procesy selektywnego oddzielania mniejszościowych aktynowców;
przetwarzanie składników wypalonego paliwa jądrowego w systemach do transmutacji aktynowców
długożyciowych w krótkożyciowe lub w stabilne izotopy;
materiały i paliwa dla reaktorów IV generacji;
procedury postępowania z odpadami promieniotwórczymi różnego rodzaju: z długożyciowymi średnioi wysokoaktywnymi oraz wypalonym paliwem jądrowym oraz z krótkożyciowymi niskoi średnioaktywnymi;
transport lądowy i morski odpadów i substancji promieniotwórczych;
metody zestalania i utrwalania odpadów promieniotwórczych;
metody i techniki składowania odpadów promieniotwórczych w składowiskach;
zamknięcie i monitoring składowisk;
46)
Rozporządzenie Rady (Euratom) 2018/1563 z dnia 15 października 2018 r. w sprawie programu badawczo-szkoleniowego
Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2019–2020) uzupełniającego „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie
badań naukowych i innowacji, a także uchylające rozporządzenie (Euratom) nr 1314/2013.
– 45 –
Poz. 1070
bariery ochronne składowisk, uniemożliwiające migrację radionuklidów;
rozwój metod numerycznych w celu lepszego zrozumienia procesów transportu masy i ciepła
w obiektach jądrowych związanych z przechowywaniem i składowaniem wypalonego paliwa
jądrowego oraz składowiskach odpadów promieniotwórczych;
rozwój metod dotyczących starzenia się materiałów w obiektach jądrowych;
rozwój technik pomiarowych oraz aparatury pomiarowej dla obiektów jądrowych oraz składowisk
odpadów promieniotwórczych;
metodyka badań lokalizacyjnych i ocen bezpieczeństwa dla lokalizacji składowiska powierzchniowego;
metodyka badań lokalizacyjnych i ocen bezpieczeństwa dla lokalizacji składowiska głębokiego;
geologiczne i geofizyczne kryteria lokalizacji składowiska powierzchniowego i składowiska głębokiego;
prowadzenie badań i analiz w celu wytypowania lokalizacji składowiska powierzchniowego oraz
składowiska głębokiego;
bezpieczeństwo jądrowe, ochrona radiologiczna, ochrona fizyczna i nieproliferacja na składowiskach
odpadów promieniotwórczych oraz w obiektach jądrowych;
innowacyjne reaktory w systemach sterowanych akceleratorami w cyklach paliwowych;
edukacja i szkolenie kadr na potrzeby postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym;
zaangażowanie polskiego przemysłu w budowę składowisk odpadów promieniotwórczych;
analiza systemów finansowania i zarządzania funduszami: postępowania z odpadami
promieniotwórczymi oraz zamknięcia składowisk i ich monitoringu w państwach trzecich.
Dla zrealizowania wyżej wymienionych prac konieczne będzie włączenie przynajmniej części z nich do nowego
strategicznego programu badawczego lub stworzenie nowego programu, poświęconego wyłącznie kwestiom
związanym z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Polsce.
Po rozpoczęciu budowy elektrowni jądrowej oraz NSOP należy też objąć badaniami tematykę związaną
z transportem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Kwestie te zostaną
uwzględnione przy kolejnej aktualizacji Krajowego planu.
W przyszłości, po uruchomieniu elektrowni jądrowych, podmioty prowadzące postępowanie z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym powinny przejąć na siebie realizację części tematów
badawczych dotyczących między innymi
wpływu składowisk na środowisko w otoczeniu zewnętrznym i wewnętrznym;
stosunków społecznych w otoczeniu składowisk;
metod monitoringu radiacyjnego, geologicznego i hydrogeologicznego składowisk;
zasad ochrony fizycznej składowisk oraz innych obiektów, w których prowadzi się postępowanie
z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
6.1. BADANIA NAD CYKLEM PALIWOWYM
Jak wspomniano wcześniej, w Polsce będą prowadzone prace nad wdrożeniem otwartego cyklu
paliwowego, który obecnie jest bardziej efektywny ekonomicznie niż cykl zamknięty. Polska będzie jednak
uważnie obserwować zachodzące w tym zakresie zmiany na świecie i w razie potrzeby wprowadzać stosowne
korekty w proponowanych do wdrożenia rozwiązaniach.
Szczegółowe prace badawcze w zakresie cyklu paliwowego będą się koncentrować na badaniach nad
metodami przerobu wypalonego paliwa jądrowego;
wykorzystaniem toru jako materiału paliworodnego;
paliwem dla reaktorów IV generacji;
procesami zapobiegania migracji radionuklidów z rejonów składowisk
– 46 –
Poz. 1070
– systemy barier ochronnych (chemiczna, fizyczna, inżynierska, naturalna),
– przygotowanie odpadów do składowania;
sposobami i materiałami do zestalania i utrwalania wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych;
sposobami i materiałami do składowania odpadów promieniotwórczych, w szczególności wypalonego
paliwa jądrowego;
nowymi barierami chemicznymi, inżynieryjnymi i fizycznymi;
wyborem lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych, w tym nad stabilnością
i właściwościami izolacyjnymi ośrodków skalnych.
6.2. PROGRAM PRAC BADAWCZ YCH DLA WYTYPOWANIA BEZPIECZNEJ
SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH
LOKALIZA CJI
Celem prac w tym zakresie jest opracowanie metodyki oceny bezpieczeństwa, wsparcie w wyborze
optymalnej lokalizacji składowiska, a następnie jego budowa z zapewnieniem maksymalnego poziomu
bezpieczeństwa dla ludzi i środowiska. Będą się one koncentrować na
badaniach geologicznych, w tym także geologiczno-inżynieryjnych, geofizycznych, hydrogeologicznych
i geochemicznych;
badaniach warunków społeczno-ekonomicznych;
badaniach geograficzno-przyrodniczych;
symulacji i modelowaniu transportu radionuklidów przez system barier ochronnych;
ocenie technologicznej i ekonomicznej możliwości zastosowania nowoczesnych sorbentów, jako
dodatkowego uszczelnienia otoczenia składowiska powierzchniowego.
6.3. PROGRAM PRAC BADAWCZ YCH DLA WYTYPOWANIA BEZPIECZNEJ LOKALIZACJI
SKŁADOWISKA GŁĘBOKIEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH WYSOKOAKTYWNYCH
Celem prac w tym zakresie jest wsparcie w procesie poszukiwania optymalnej lokalizacji składowiska
głębokiego odpadów promieniotwórczych, a następnie jego budowa z zapewnieniem maksymalnego poziomu
bezpieczeństwa dla ludzi i środowiska. Będą się one koncentrować na
badaniach geologicznych (między innymi geologiczno-inżynierskich i geomechanicznych, strukturalnych
i tektonicznych, sejsmologicznych, hydrogeologicznych, geomorfologicznych, geochemicznych oraz
mineralogicznych);
badaniach warunków społeczno-ekonomicznych;
badaniach geograficzno-przyrodniczych;
badaniach geofizycznych, w szczególności procesów termicznych wydzielania oraz transportu ciepła;
transporcie radionuklidów przez system barier ochronnych (przez symulację i modelowanie wymiany masy
i ciepła);
symulacji i modelowaniu transportu radionuklidów przez system barier ochronnych.
Jako miejsce lokalizacji składowiska głębokiego rozpatrywane będą struktury w postaci skał krystalicznych,
kompleksów iłowców, formacji solnych oraz tufitów.
6.4. PROGRAM PRAC BADAWCZ YCH NAD ZAMKNIĘCIEM KSOP
Celem prac w tym zakresie jest wybór optymalnej opcji zamknięcia KSOP z zapewnieniem
maksymalnego poziomu bezpieczeństwa dla ludzi i środowiska. Będą się one koncentrować na
– 47 –
Poz. 1070
badaniach nad wyborem pokrywy dla zamknięcia KSOP;
sposobach monitoringu składowisk po zamknięciu KSOP;
badaniach geologicznych (między innymi geologiczno-inżynierskich i geomechanicznych, strukturalnych
i tektonicznych, sejsmologicznych, hydrogeologicznych, geomorfologicznych, geochemicznych oraz
mineralogicznych);
badaniach geofizycznych, w szczególności procesów termicznych;
procesach zapobiegania migracji radionuklidów z rejonów składowisk
– systemy barier ochronnych (chemiczna, fizyczna, inżynierska, naturalna),
– przygotowanie odpadów do składowania;
symulacji i modelowaniu transportu radionuklidów przez system barier ochronnych.
6.5. PROGRAM PRAC BADAWCZ YCH DLA ZUOP
Celem prac w tym zakresie jest sprostanie potrzebom rozwoju ZUOP w zakresie zapewnienia
odpowiednio bezpiecznego i sprawnego postępowania z odpadami promieniotwórczymi. Będą się one
koncentrować na
rozwoju metod przetwarzania odpadów nisko- i średnioaktywnych;
przechowywaniu i transporcie wypalonego paliwa jądrowego;
technologiach pakowania odpadów promieniotwórczych;
procedurach postępowania z odpadami promieniotwórczymi różnego rodzaju: z długożyciowymi średnioi wysokoaktywnymi oraz wypalonym paliwem jądrowym oraz z krótkożyciowymi nisko- i
średnioaktywnymi;
transporcie lądowym odpadów i substancji promieniotwórczych;
rozwoju metod numerycznych w celu lepszego zrozumienia procesów transportu masy i ciepła w
obiektach jądrowych związanych z przechowywaniem i składowaniem wypalonego paliwa jądrowego oraz
składowiskach odpadów promieniotwórczych;
rozwoju metod dotyczących starzenia się materiałów w obiektach jądrowych;
rozwoju technik pomiarowych oraz aparatury pomiarowej dla obiektów jądrowych oraz składowisk
odpadów promieniotwórczych;
kryteriach akceptacji odpadów promieniotwórczych dla składowisk powierzchniowych i geologicznych;
symulacji i modelowaniu transportu radionuklidów przez system barier ochronnych.
ROZDZIAŁ 7. PODMIOTY ZAANGAŻOWANE W REALIZACJĘ KRAJOWEGO
NAJWAŻNIEJSZE WSKAŹN IKI SŁUŻĄCE MONITORO WANIU JEGO REALIZACJI
PLANU
ORAZ
7.1. MINISTER WŁAŚCIWY DO SPRAW ENERGII
Minister właściwy do spraw energii jest odpowiedzialny za przygotowanie i realizację polityki państwa w
zakresie gospodarki wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz za przygotowanie i
47)
wdrożenie stosownych regulacji prawnych . Sprawuje także nadzór nad ZUOP.
47)
Art. 57c ustawy – Prawo atomowe. Ponadto, zgodnie z art. 7a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach
administracji rządowej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1220), minister właściwy do spraw energii odpowiada za całokształt działalności
związanej z wykorzystaniem energii jądrowej na potrzeby społeczno-gospodarcze kraju.
Ponadto jego kompetencje obejmują kontrolę nad operatorem elektrowni jądrowej w zakresie
prawidłowości wnoszenia wpłat i funkcjonowania funduszu likwidacyjnego.
7.2. MINISTER WŁAŚCIWY DO SPRAW NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZE GO
Minister właściwy do spraw nauki i szkolnictwa wyższego, wspólnie z podległymi jednostkami (NCBiR
i NCN), odpowiada za stworzenie programów naukowo-badawczych dotyczących gospodarki odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
7.3. PREZES PAŃSTWOWEJ AGENCJI ATOMISTYKI
Do zakresu działania Prezesa PAA należy wykonywanie zadań związanych z nadzorem nad
48)
bezpieczeństwem jądrowym i ochroną radiologiczną kraju . Prezes PAA prowadzi, w zakresie objętym
Krajowym planem określone przez prawo działania reglamentacyjne, nadzorcze i kontrolne w odniesieniu do
przechowywania, transportu przetwarzania lub składowania odpadów promieniotwórczych;
przechowywania, transportu, przerobu wypalonego paliwa jądrowego i obrotu tym paliwem;
likwidacji obiektów jądrowych;
49)
budowy, eksploatacji i zamykania składowisk odpadów promieniotwórczych .
7.4. ZUOP
50)
ZUOP odpowiada za postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ,
w tym pochodzącymi z energetyki jądrowej na etapie postępowania końcowego. Jest to jedyna instytucja
51)
w Polsce, która może eksploatować składowiska odpadów promieniotwórczych . Obecnie eksploatuje KSOP
w Różanie. ZUOP będzie odpowiedzialny za przygotowanie do budowy, budowę i eksploatację nowego
składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych oraz za zamknięcie i monitoring KSOP w
Różanie. Nie przewiduje się zmiany formy prawnej ZUOP (obecnie jest to państwowe przedsiębiorstwo
użyteczności publicznej).
7.5. INWESTORZY LUB OPERATORZY OBIEKTÓW ENERGETYKI JĄDROWEJ
Inwestorem obiektów energetyki jądrowej, a po rozpoczęciu ich eksploatacji – operatorem jest podmiot,
który ma obowiązek zapewnienia odpowiednich zasobów finansowych, odpowiednio wykwalifikowanej kadry,
a także posiada doświadczenie i wiedzę niezbędną do budowy i eksploatacji takich obiektów. Operator
elektrowni jądrowej będzie miał obowiązek zapewnienia możliwości postępowania z odpadami
promieniotwórczymi oraz wypalonym paliwem jądrowym, w tym ich przechowywania, od momentu ich
powstania aż po ich przekazanie do składowania łącznie z finansowaniem składowania. W celu zapewnienia
środków na pokrycie kosztów końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi oraz wypalonym
paliwem jądrowym operator utworzy fundusz likwidacyjny i będzie go zasilać wpłatami stosownie do ilości
energii elektrycznej, wyprodukowanej przez elektrownię.
7.6. INSTYTUTY BADAWCZE
Jednostki naukowo-badawcze posiadające odpowiednią wiedzę i potencjał do prowadzenia prac
naukowo-badawczych w zakresie energetyki jądrowej, w tym w szczególności dotyczących postępowania
48)
Art. 110 ustawy – Prawo atomowe.
49)
Art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
50)
Art. 56 ust. 1 i art. 114 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
51)
Art. 56 ust. 2 ustawy – Prawo atomowe.
z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, będą prowadziły w kraju prace badawcze,
mające na celu rozwój technologii postępowania z odpadami promieniotwórczymi oraz pozwalające na
podtrzymanie stałego kontaktu z nauką światową i monitorowanie tendencji w rozwoju badań nakierowanych
na końcowy etap cyklu paliwowego.
7.7. WSKAŹNIKI SŁUŻĄCE MONITOROWANIU REALIZACJI KRAJOWEGO PLANU
W celu skwantyfikowania celów Krajowego planu oraz umożliwienia monitorowania stopnia jego
wdrożenia, w odniesieniu do celów możliwych do skwantyfikowania, opracowany został zestaw wskaźników ich
realizacji.
Tabela nr 7.1. Zestaw wskaźników realizacji celów Krajowego planu
Wartość
bazowa
2019 r.
10% (obecny
stan prac,
przygotowane
wstępne
koncepcje
zamknięcia)
52)
Wartość
2025 r.
Wartość
2030 r.
Wartość
2035 r.
15%
(wybór opcji
zamknięcia KSOP)
20%
(przygotowanie
Finalnej koncepcji
zamknięcia KSOP)
50%
(sporządzenie
Programu
zamknięcia
składowiska)
Cel 2: Wybór
lokalizacji, budowa i
rozpoczęcie
eksploatacji NSPOP.
10% (trwające
poszukiwania
lokalizacji
NSOP,
znaleziono 1
potencjalną
lokalizację)
25%
(wybór potencjalnej
lokalizacji,
przygotowanie
projektu)
50%
(rozpoczęcie
budowy)
100%
(rozpoczęcie
eksploatacji NSOP)
Cel 3: Przygotowanie
do budowy SGOP,
w tym realizacja
programu PURL.
5%
(obecny stan
prac –
wstępne
rozeznanie
możliwości
budowy)
8%
(podpisanie
porozumienia w
sprawie PURL)
12%
(rozpoczęcie analizy)
18%
(wytypowanie
perspektywicznych
obszarów do
dalszych badań)
Cel 4: Modyfikacja
zasad postępowania z
odpadami
promieniotwórczymi
pod kątem
uwzględnienia
20%
(istniejący
stan prawny,
wstępne
rozeznanie
potencjalnych
30%
(wstępna analiza
możliwości)
100%
(wdrożenie nowych
zasad do porządku
prawnego)
100%
(rozpoczęcie
stosowania
nowych zasad)
Nazwa wskaźnika
Cel 1: Przygotowanie
do zamknięcia,
ostateczne zamknięcie
i długotrwały
monitoring KSOP w
Różanie.
52)
Wartości bazowe mierników oparto na danych z przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 21 września 2020 r.
„Sprawozdaniu z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym za lata 2018-19”.
odpadów
promieniotwórczych
pochodzących z
energetyki jądrowej.
– 50 –
Poz. 1070
możliwości
zmian)
Cel 5: Modyfikacja
systemu finansowania
postępowania z
odpadami
promieniotwórczymi.
20%
(istniejący
stan prawny,
wstępne
rozeznanie
potencjalnych
możliwości
zmian)
30%
(wstępna analiza
możliwości)
100%
(wdrożenie nowych
zasad do porządku
prawnego)
100%
(rozpoczęcie
stosowania
nowych zasad)
Cel 6: Stworzenie
strategicznego
programu badań
naukowych i prac
rozwojowych
dotyczącego
postępowania z
odpadami
promieniotwórczymi i
wypalonym paliwem
jądrowym.
20%
(istniejący
stan – brak
programu,
określone
potrzeby
badawcze)
50%
Przygotowanie i
uruchomienie
programu)
100%
(wykonanie
programu)
100%
(przygotowanie
nowego
programu)
25% (obecny
stan kadrowy
oraz stan
przeszkolenia
pracowników)
50%
(przeszkolenie
połowy pracowników
związanych z
postępowaniem z
odpadami
promieniotwórczymi)
100%
(docelowo –
przeszkolenie
wszystkich
pracowników
związanych z
postępowaniem z
odpadami
promieniotwórczymi)
100%
(docelowo)
Cel 7: Przygotowanie
kadr dla krajowych
instytucji
zaangażowanych w
postępowanie z
odpadami
promieniotwórczymi
oraz nadzór nad tym
postępowaniem
(cel: przeszkolenie
rocznie co najmniej 10
pracowników, a
docelowo wszystkich).
ROZDZIAŁ 8. ROZWIĄZANIA FINANSOWE W ZAKR ESIE POSTĘPOWANIA
PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM
Z
ODPADAMI
W Polsce obowiązuje zasada ,,zanieczyszczający płaci”, zgodnie z którą podmiot, w którym powstały
odpady promieniotwórcze lub wypalone paliwo jądrowe, jest zobowiązany zapewnić finansowanie
postępowania z nimi, od momentu ich powstania, aż po oddanie ich do składowania, łącznie z finansowaniem
53)
składowania . Odpowiedzialność ta nie może być przeniesiona na inny podmiot.
53)
Art. 48a ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
Obowiązują dwa rozwiązania dotyczące finansowania postępowania z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym – jedno dla odpadów pochodzących z energetyki jądrowej, drugie dla
odpadów pochodzących od wytwórców spoza energetyki jądrowej.
8.1. FINANSOWANIE POSTĘPOWANIA Z WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM I ODPADAMI
PROMIENIOTWÓRCZYMI POCHODZĄCYMI Z ENERGETYKI JĄDROWEJ
Koszty końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym,
pochodzącymi z energetyki jądrowej, będą pokrywane ze środków funduszu likwidacyjnego.
Końcowe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz wypalonym paliwem jądrowym obejmuje
następujące koszty
składowania wypalonego paliwa jądrowego z całego okresu eksploatacji elektrowni jądrowej;
składowania nisko-, średnio- i wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych wytworzonych
w elektrowni jądrowej z całego okresu jej eksploatacji, w tym powstałych w przechowalnikach
wypalonego paliwa jądrowego działających na potrzeby elektrowni jądrowej;
likwidacji elektrowni jądrowej, magazynów odpadów promieniotwórczych oraz przechowalników
wypalonego paliwa jądrowego działających na potrzeby elektrowni jądrowej;
postępowania z odpadami promieniotwórczymi powstałymi w procesie likwidacji elektrowni jądrowej,
magazynów odpadów promieniotwórczych oraz przechowalników wypalonego paliwa jądrowego
działających na potrzeby elektrowni jądrowej.
Z funduszu likwidacyjnego nie będą pokrywane koszty postępowania z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym od momentu ich wytworzenia w elektrowni jądrowej do czasu przekazania ich
do końcowego postępowania do ZUOP. Koszt tej działalności pokrywany będzie ze środków bieżących
operatora elektrowni jądrowej.
Fundusz likwidacyjny, utworzony przez operatora elektrowni jądrowej, będzie wyodrębnionym funduszem
specjalnym z przypisanym do niego wyodrębnionym rachunkiem bankowym. Będzie on zasilany poprzez
kwartalne wpłaty dokonywane przez operatora elektrowni jądrowej, których wysokość uzależniona będzie od
54)
ilości wyprodukowanych w elektrowni jądrowej MWh energii elektrycznej .
Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, wysokość wpłaty od każdej wyprodukowanej w elektrowni
jądrowej MWh energii elektrycznej, biorąc pod uwagę przewidywany okres eksploatacji elektrowni jądrowej,
ilość wyprodukowanych przez nią odpadów promieniotwórczych, w tym wypalonego paliwa jądrowego, koszt
końcowego postępowania z tymi odpadami, a także koszt likwidacji elektrowni jądrowej, który podlega
55)
aktualizacji nie rzadziej niż raz na pięć lat . W wydanym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 października
2012 r. Rada Ministrów ustaliła wysokość wpłaty na kwotę wynoszącą 17,16 zł od każdej wyprodukowanej
56)
megawatogodziny (MWh) energii elektrycznej .
Aktualizowana prognoza kosztów likwidacji elektrowni jądrowej podlega weryfikacji przez ministra właściwego
do spraw energii.
Minister właściwy do spraw energii będzie otrzymywać raporty od operatora elektrowni jądrowej, dotyczące
wysokości wpłat dokonywanych na fundusz likwidacyjny oraz ilości wyprodukowanych MWh energii
54)
Art. 38d ust. 1 i 2 ustawy – Prawo atomowe.
Art. 38b ust. 2 ustawy – Prawo atomowe.
56)
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 2012 r. w sprawie wysokości wpłaty na pokrycie kosztów
końcowego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz na pokrycie kosztów
likwidacji elektrowni jądrowej dokonywanej przez jednostkę organizacyjną, która otrzymała zezwolenie na eksploatację
elektrowni jądrowej (Dz. U. poz. 1213).
55)
elektrycznej.
W przypadku opóźnienia wpłaty, trwającego co najmniej 18 miesięcy, będzie mógł wydać nakaz zawieszenia
57)
eksploatacji elektrowni jądrowej .
Zgromadzone środki finansowe w funduszu likwidacyjnym będą mogły być lokowane wyłącznie na lokatach
terminowych lub przeznaczone na nabywanie za nie obligacji długoterminowych, emitowanych przez ministra
58)
właściwego do spraw finansów publicznych .
Każdorazowa wypłata z funduszu likwidacyjnego będzie wymagała pozytywnej opinii ministra właściwego do
spraw energii.
8.2. FINANSOWANIE POSTĘPOWANIA Z WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM I ODPADAMI
PROMIENIOTWÓRCZYMI SPOZA ENERGETYKI JĄDROWEJ
Koszty postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym pochodzącymi
od wytwórców spoza energetyki jądrowej, to jest z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych, są
pokrywane przez wytwórców tych odpadów.
ZUOP pobiera od wytwórców odpadów promieniotwórczych opłaty z tytułu wykonywanych usług, zgodnie
z cennikiem zatwierdzanym przez ministra właściwego do spraw energii.
Zakres usług ZUOP obejmuje unieszkodliwianie i składowanie odpadów promieniotwórczych, unieszkodliwianie
i składowanie zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych, usługi związane z wypalonym paliwem
jądrowym, usługi w zakresie dekontaminacji oraz transportu i konwojowania.
Koszty związane z odbiorem, transportem, przetwarzaniem, przechowywaniem i składowaniem odpadów
promieniotwórczych lub innych substancji promieniotwórczych pochodzących z
nielegalnego obrotu niewiadomego pochodzenia;
działalności jednostki organizacyjnej, która kończąc działalność stała się niewypłacalna;
powstałych w wyniku skażenia środowiska, którego sprawca nie jest znany
pokrywane są z budżetu państwa.
ZUOP otrzymuje z budżetu państwa dotację podmiotową na realizację określonego przez ustawę
czynności, obejmującą
59)
zakresu
odbiór, transport i ewidencję źródeł, odpadów i innych substancji promieniotwórczych oraz
materiałów jądrowych z terenu całego kraju, w tym wypalonego paliwa jądrowego;
przechowywanie i składowanie źródeł, odpadów i innych substancji promieniotwórczych oraz
materiałów jądrowych, a także ochronę fizyczną KSOP w Różanie;
przetwarzanie odpadów promieniotwórczych;
eksploatację przechowalników wypalonego paliwa jądrowego pochodzącego z badawczych reaktorów
jądrowych i ochronę fizyczną obiektów jądrowych;
57)
Art. 38d ust. 7 ustawy – Prawo atomowe.
Art. 38d ustawy – Prawo atomowe.
59)
Art. 119 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
58)
zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej w zakresie postępowania ze źródłami,
odpadami i innymi substancjami promieniotwórczymi oraz wypalonym paliwem jądrowym;
prowadzenie działalności informacyjnej, edukacyjnej i szkoleniowej dotyczącej postępowania
z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;
obsługę techniczną i remonty zakładowych obiektów, urządzeń i instalacji własnych zakładu
niezbędnych do postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz
transportu, przechowywania i składowania materiałów jądrowych i źródeł promieniotwórczych
(wykonywane siłami własnymi przez ZUOP).
Na realizację inwestycji związanych z wykonywaniem działalności w zakresie postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ZUOP może otrzymać z budżetu państwa dotację
60)
celową .
ROZDZIAŁ 9. ZOBOWIĄZ ANIA MIĘDZYNARODOWE W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI
PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM
9.1. WSPÓLNA KONWENC JA BEZPIECZEŃSTWA W POS TĘPOWANIU Z WYPALONY M PALIWEM
JĄDROWYM I BEZPIECZEŃSTWA W POSTĘPOWANIU Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI
Podstawowym aktem prawa międzynarodowego regulującym kwestię postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest Wspólna konwencja bezpieczeństwa
w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami
61)
promieniotwórczymi (dalej „Wspólna konwencja”), sporządzona w Wiedniu w dniu 5 września 1997 r. ,
62)
ratyfikowana przez Polskę w dniu 9 marca 2000 r.
Wspólna konwencja zobowiązuje Strony do podjęcia, na wszystkich etapach postępowania z wypalonym
paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, działań mających na celu ochronę jednostek,
63)
społeczeństwa i środowiska przed zagrożeniami radiologicznymi .
W związku z tym Wspólna konwencja nakłada na Strony szereg szczegółowych obowiązków dotyczących między
innymi
przeglądów obiektów służących do postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym istniejących w chwili jej wejścia w życie;
lokalizacji nowych obiektów z uwzględnieniem wszelkich czynników wpływających na bezpieczeństwo
obiektu, po dokonaniu oceny jego oddziaływania na społeczeństwo i środowisko;
projektowania, budowy, eksploatacji i likwidacji obiektów służących do postępowania z wypalonym
paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi;
przeprowadzania ocen bezpieczeństwa obiektów służących do postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;
zastosowania odpowiednich środków bezpieczeństwa po zamknięciu składowiska odpadów
promieniotwórczych;
60)
Art. 119 ust. 1a ustawy – Prawo atomowe.
Dz. U. z 2002 r. poz. 1704.
62)
Oświadczenie Rządowe z dnia 5 grudnia 2001 r. w sprawie mocy obowiązującej Wspólnej konwencji bezpieczeństwa
w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym , sporządzonej w Wiedniu dnia 5
września 1997 r. (Dz. U. z 2002 r. poz. 1705).
63)
Art. 4 i art. 11 Wspólnej konwencji.
61)
– 54 –
Poz. 1070
ochrony przed promieniowaniem w czasie eksploatacji składowiska odpadów promieniotwórczych
oraz przygotowania na wypadek awarii;
wywozu, przywozu oraz transportu przez terytorium Stron odpadów promieniotwórczych
i wypalonego paliwa jądrowego.
Instrumentem motywującym do wypełniania postanowień Wspólnej konwencji przez Strony jest obowiązek
opracowywania i przedkładania na spotkaniach przeglądowych sprawozdań krajowych informujących o
64)
sposobie wprowadzenia w życie każdego z obowiązków nałożonych przez Wspólną konwencję .
Przepisy ustawy – Prawo atomowe są zgodne z postanowieniami Wspólnej konwencji.
9.2. TRAKTAT USTANAWIAJĄC Y EUROPEJSKĄ WSPÓLNO TĘ ENERGII ATOMOWEJ
9.2.1. ART. 37 TRAKTA TU USTANAWIAJĄCEGO E UROPEJSKĄ WSPÓLNOTĘ ENERGII ATOMOWEJ
(TRAKTAT EURATOM)
65)
W Traktacie Euratom kwestii odpadów promieniotwórczych dotyczy art. 37, który nakłada na każde
państwo członkowskie obowiązek udostępnienia Komisji Europejskiej ogólnych danych dotyczących każdego
planu składowania odpadów promieniotwórczych. Forma udostępnienia przedmiotowych danych jest dowolna,
jednak konieczne jest, aby na ich podstawie możliwe było ustalenie, czy realizacja planu może spowodować
promieniotwórcze skażenie wód, gleby lub powietrza w innym państwie członkowskim.
Decydującą opinię w tym zakresie wydaje Komisja Europejska, po konsultacji z grupą ekspertów wyznaczoną
przez Komitet Naukowo-Techniczny.
Celem niniejszego przepisu jest zatem wyeliminowanie jakiejkolwiek możliwości skażenia promieniotwórczego
innego państwa członkowskiego.
Uszczegółowienie art. 37 stanowi zalecenie Komisji z dnia 11 października 2010 r. w sprawie stosowania art. 37
66)
Traktatu Euratom (2010/635/Euratom) . W zaleceniu obszernie wyjaśniono użyte w art. 37 Traktatu Euratom
wyrażenia: „składowanie odpadów promieniotwórczych” oraz „ogólne dane”, jak również określono sposób
i termin udostępniania ogólnych danych. Ponadto wskazano, że państwo członkowskie powinno poinformować
Komisję Europejską o działaniach podjętych w celu realizacji zaleceń zawartych w wydanej przez ten organ
opinii.
9.2.2. DYREKTYWA RADY 2006/117/EURATOM Z DNIA 20 LISTOPADA 20 06 R. W SPRAWIE
NADZORU I KONTROLI NAD PRZEMIESZCZANIEM ODPADÓW PROMIENIOTWÓ RCZYCH ORAZ
67)
WYPALONEGO PALIWA JĄ DROWEGO
Przedmiotowa dyrektywa ustanawia system nadzoru i kontroli nad transgranicznym przemieszczaniem
odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego oraz zasady przemieszczania tych materiałów
pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej, a także pomiędzy nimi oraz państwami niebędącymi
64)
Art. 30 i art. 32 Wspólnej konwencji.
Dz. Urz. UE C 327 z 26.10.2012, str. 20.
66)
Dz. Urz. UE L 279 z 23.10.2010, str. 36.
67)
Dz. Urz. UE L 337 z 05.12.2006, str. 21.
65)
członkami Unii Europejskiej.
Zgodnie z niniejszą dyrektywą, transgraniczne przemieszczenie odpadów promieniotwórczych i wypalonego
paliwa jądrowego jest oparte na systemie zgód i zezwoleń wydawanych przez właściwe organy państw
członkowskich Unii Europejskiej oraz, w określonych przypadkach, przez organy państw niebędących członkami
Unii Europejskiej.
Dyrektywa Rady 2006/117/Euratom została implementowana do krajowego systemu prawnego przepisami
68)
ustawy z dnia 11 kwietnia 2008 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe wraz z aktem wykonawczym do
69)
ustawy – Prawo atomowe .
9.2.3. DYREKTYWA RADY 201 1/70/EURATOM Z DNIA 19 LIPCA 2011 R. UST ANAWIAJĄCA RAMY
WSPÓLNOTOWE W ZAKRESIE ODPOWIEDZIALNEGO I BEZPIECZNEGO GOSPODAROWANIA
WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM I ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI
Przedmiotowa dyrektywa nakłada na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia krajowych ram
ustawodawczych, regulacyjnych i organizacyjnych zapewniających wysoki poziom bezpieczeństwa
postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Ponadto gwarantuje dostęp
społeczeństwa do informacji oraz jego uczestnictwo w zagadnieniach związanych z postępowaniem z tymi
materiałami. Dyrektywa Rady 2011/70/Euratom wprowadza również obowiązek opracowania i wdrożenia przez
każde państwo członkowskie krajowego planu postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami
promieniotwórczymi, który ma być narzędziem do realizacji przez państwo obowiązków wynikających z faktu,
że ponosi ono ostateczną odpowiedzialność za wyprodukowane na jego terytorium odpady promieniotwórcze
i wypalone paliwo jądrowe.
Niniejsza dyrektywa została implementowana do polskiego systemu prawa przez przepisy ustawy z dnia 4
kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe oraz niektórych innych ustaw.
9.2.4. ZALECENIE KOMISJI 2006/851/EURATOM DOT YCZĄCE ZARZĄDZANIA F UNDUSZAMI
LIKWIDACYJNYMI, PRZEZNACZONYMI NA LIKWID ACJĘ INSTALACJI JĄDROWYCH, ZUŻYTEGO
70)
PALIWA JĄDROWEGO I O DPADÓW PROMIENIOTWÓR CZYCH
Przedmiotowe zalecenie proponuje środki, które gwarantują dostępność w odpowiednim czasie zasobów
finansowych niezbędnych do likwidacji instalacji jądrowych i zarządzania wypalonym paliwem i odpadami
71)
promieniotwórczymi .
Zgodnie z zaleceniem, instalacje jądrowe powinny gromadzić adekwatne fundusze likwidacyjne z dochodów
uzyskanych z działalności w okresie eksploatacji. Ponadto zalecenie zawiera wytyczne w zakresie szacowania
kosztów likwidacji oraz zasad wykorzystania funduszy likwidacyjnych oraz stanowi, że ze względu na różnice
w wykorzystaniu funduszy likwidacyjnych, likwidacja techniczna oraz zarządzanie odpadami powinny być
traktowane oddzielnie, na podstawie odrębnych kalkulacji kosztów.
68)
Dz. U. z 2018 r. poz. 583.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 października 2008 r. w sprawie udzielania zezwolenia oraz zgody na przywóz
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wywóz z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i tranzyt przez to terytorium
odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego (Dz. U. poz. 1402).
70)
Dz. Urz. UE L 330 z 28.11.2006, str. 31.
71)
Instalacja jądrowa w zaleceniu została zdefiniowana jako obiekt cywilny i powiązany z nim teren, budynki i wyposażenie,
w którym są produkowane, przetwarzane, obsługiwane, przechowywane lub unieszkodliwiane materiały promieniotwórcze.
69)
9.3. INICJATYWA OGRANICZANIA GLOBALN YCH ZAGROŻEŃ PROLIFERACYJNYCH
W 2006 r. Polska przystąpiła do inicjatywy GTRI, której główną ideą jest wyeliminowanie wysokowzbogaconego
uranu z użycia dla celów pokojowych i stopniowe zastąpienie go uranem niskowzbogaconym. W ramach tego
programu krajom wykorzystującym w reaktorach badawczych wysokowzbogacone paliwo jądrowe pochodzące
ze Stanów Zjednoczonych Ameryki lub byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) i Federacji
Rosyjskiej zaoferowano pomoc finansową w jego wywozie do Stanów Zjednoczonych Ameryki lub Federacji
Rosyjskiej. Do końca 2016 r. zrealizowanych zostało osiem wywozów do Federacji Rosyjskiej wypalonego paliwa
jądrowego, wykorzystywanego w reaktorach badawczych EWA i MARIA, zarówno wysokowzbogaconego, jak i
niskowzbogaconego. Dzięki tym wywozom przechowalniki wypalonego paliwa jądrowego ZUOP w Otwocku–
Świerku zostały całkowicie opróżnione.
Podstawą prawną realizacji celów inicjatywy GTRI przez Polskę są umowy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki
oraz Federacją Rosyjską.
9.3.1. UMOWY ZE STANAMI ZJEDNOCZONYMI AMERYKI
Umowa z dnia 8 września 2009 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów
Zjednoczonych Ameryki dotycząca współpracy przy przekazywaniu na terytorium Federacji Rosyjskiej
paliwa jądrowego, które zostało dostarczone przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich lub
Federację Rosyjską i jest przechowywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (porozumienie
72)
ramowe) . Umowa weszła w życie z dniem 8 września 2009 r.;
Umowa z dnia 11 września 2009 r. między Ministrem Gospodarki Rzeczypospolitej Polskiej
a Departamentem Energii Stanów Zjednoczonych Ameryki dotycząca Współpracy w dziedzinie
73)
przeciwdziałania rozprzestrzenianiu materiałów i technologii jądrowych (umowa wykonawcza) . Umowa
weszła w życie z dniem 11 września 2009 r.
Powyższe umowy przewidywały m.in. bezpłatną pomoc Stanów Zjednoczonych w wywozie do Federacji
Rosyjskiej paliwa jądrowego i wypalonego paliwa jądrowego, dostarczonego przez były ZSRR lub Federację
Rosyjską. W ramach realizacji umów wywieziono 1204 elementów paliwowych WWR o wzbogaceniu
początkowym 36% oraz 475 elementów paliwowych MR o wzbogaceniu początkowym 80% lub 36%. Ponadto
wysłane zostały 23 elementy wysokowzbogaconego paliwa jądrowego, które nie zostały wykorzystane
w reaktorze MARIA, ze względu na proces konwersji rdzenia na paliwo niskowzbogacone. Wywieziono także
2595 elementów paliwowych EK-10. Wywóz zakończono w 2016 r.
9.3.2. UMOWA Z FEDERACJĄ RO SYJSKĄ
Umowa z dnia 1 września 2009 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej
dotycząca współpracy przy wwozie do Federacji Rosyjskiej napromieniowanego paliwa jądrowego
74)
z reaktora doświadczalnego .
Umowa została zawarta na okres 20 lat, który będzie automatycznie wydłużany na kolejne dwuletnie okresy do
czasu jej rozwiązania przez jedną ze stron.
72)
Niepublikowana.
Niepublikowana.
74)
Niepublikowana.
73)
Umowa określa warunki wwozu do Federacji Rosyjskiej wypalonego paliwa jądrowego w celu jego
przechowywania, a następnie przerobu i pozostawienia na terytorium Federacji Rosyjskiej odpadów
promieniotwórczych powstałych w wyniku tego przerobu.
Na podstawie umowy
do Federacji Rosyjskiej zostało wywiezione niskowzbogacone wypalone paliwo jądrowe. Wywozem
zostało objęte 2595 elementów paliwowych o wzbogaceniu początkowym 10%;
w Federacji Rosyjskiej pozostaną odpady promieniotwórcze powstałe w wyniku przerobu przywiezionego
z Polski wysokowzbogaconego i niskowzbogaconego wypalonego paliwa jądrowego.
9.4. MISJA ARTEMIS
Zgodnie z przepisami dyrektywy i ustawy – Prawo atomowe, Polska jest zobowiązana do poddania swojego
systemu postępowania z odpadami promieniotwórczymi przeglądowi międzynarodowemu. Na zaproszenie
Ministra Energii eksperci Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) w ramach misji ARTEMIS
dokonali przeglądu polskiego systemu zarządzania odpadami promieniotwórczymi. Misja ARTEMIS jest oparta
na standardach bezpieczeństwa i wytycznych Agencji oraz dobrych praktykach z całego świata. Misja ARTEMIS
w Polsce była pierwszą, która odbyła się na prośbę państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Jej celem była
ocena wypełnienia wymagań unijnych w zakresie przeprowadzenia niezależnego przeglądu krajowego systemu
zarządzania odpadami promieniotwórczymi. Zespół ARTEMIS składał się z 5 ekspertów z Belgii, Finlandii,
Francji, RPA i Wielkiej Brytanii oraz z 3 przedstawicieli MAEA. Zespół odbył szereg spotkań w Warszawie
z przedstawicielami Ministerstwa Energii, ZUOP i PAA oraz odwiedził obiekty w Otwocku–Świerku związane
z procesem postępowania z odpadami promieniotwórczymi. Gospodarzem misji ARTEMIS, która odbyła się na
zaproszenie polskiego Rządu, było Ministerstwo Energii. Misja ARTEMIS odbyła się w dniach 1–10 października
2017 r.
Zespół ekspertów MAEA stwierdził, że Polska podchodzi kompleksowo do bezpiecznego postępowania
z odpadami promieniotwórczymi, oraz wskazał pola możliwych ulepszeń w związku z wdrażaniem programu
polskiej energetyki jądrowej.
Misja ARTEMIS potwierdziła, że Polska realizuje większość elementów wymaganych w Krajowym planie
postępowania, w szczególności w zakresie przechowywania. Przegląd wskazał silne strony Polski w zakresie
postępowania z odpadami oraz wskazał obszary do dalszych ulepszeń. Misja ARTEMIS stwierdziła ponadto, że
Polska stworzyła dobrą bazę dla bezpiecznego i odpowiedzialnego zarządzania odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym i podkreśliła duże zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron,
zwłaszcza w kontekście planowanego rozwoju energetyki jądrowej.
Przedstawiciele MAEA pochwalili rząd za rozwój i utrzymanie krajowej ewidencji odpadów promieniotwórczych
oraz dostrzegli, że składowisko odpadów promieniotwórczych jest eksploatowane z sukcesem przez dziesiątki
lat. Zespół stwierdził, że Polska jest świadoma, jakie działania należy wprowadzić, aby rozwijać i wdrażać
Krajowy plan.
Zespół zakończył pracę rekomendacjami i sugestiami w zakresie postępowania z odpadami
promieniotwórczymi
Rząd powinien zapewnić możliwość prowadzenia działań o charakterze naukowo-badawczym
wspierających krajowy system postępowania z odpadami, określając priorytety z jasno określonymi
ramami czasowymi oraz niezbędnymi zasobami tych działań;
ZUOP powinien przygotować aktualną analizę bezpieczeństwa dla składowiska w Różanie, wraz
z kryteriami i przedstawić ją do oceny Regulatorowi;
Rząd powinien rozważyć dostarczanie mierzalnych wskaźników, w jasno określonych ramach
czasowych, aby postęp we wdrażaniu krajowego planu mógł być monitorowany w sposób efektywny.
75)
Raport końcowy z misji ARTEMIS został opublikowany na stronach MAEA .
Zalecenia Misji ARTEMIS zostały uwzględnione w działaniach przewidywanych przez Krajowy plan.
ROZDZIAŁ 10. PRZEJRZYSTOŚĆ, INFOR MOWANIE I ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZEŃSTWA
W PROCESY DECYZYJNE W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTW ÓRCZYMI
I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM ORAZ OCHRONA ŚRODOWISKA
10.1. PODSTAWY PRAWN E INFORMOWANIA I UDZ IAŁU SPOŁECZEŃSTWA W PROCESIE
DECYZYJNYM
Zasady informowania społeczeństwa oraz jego udziału w procesie decyzyjnym w zakresie postępowania
z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym regulują następujące akty normatywne
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale
76)
społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (ustawa OOŚ);
Ustawa – Prawo atomowe.
Przepisy wyżej wymienionych aktów normatywnych są zgodne z następującymi, obowiązującymi aktami prawa
międzynarodowego i europejskiego
Konwencja o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do
sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisana dnia 25 czerwca 1998 r. w Aarhus, w
Danii (Dz. U. z 2003 r. poz. 706);
Konwencja o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym, podpisana w Espoo
dnia 25 lutego 1991 r. (Dz. U. z 1999 r. poz. 1110);
Dyrektywa 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny
wpływu niektórych planów i programów na środowisko (dyrektywa 2001/42/WE) (wdrożona
przepisami ustawy OOŚ);
Dyrektywa 2011/70/EURATOM (wdrożona przepisami ustawy – Prawo atomowe).
10.2. INFORMOWANIE SPOŁECZEŃSTWA
Przepisy ustawy – Prawo atomowe zapewniają społeczeństwu możliwość pozyskania informacji
dotyczących
stanu ochrony radiologicznej składowiska odpadów promieniotwórczych;
jego wpływu na zdrowie ludzi i na środowisko;
wielkości i składu izotopowego uwolnień substancji promieniotwórczych ze składowiska do
środowiska.
Każdy może uzyskać taką informację w formie pisemnej od kierownika jednostki organizacyjnej wykonującej
działalność związaną z narażeniem polegającą na eksploatacji lub zamknięciu składowiska odpadów
promieniotwórczych (kierownik jednostki). Ponadto, nie rzadziej niż raz na 12 miesięcy, kierownik jednostki ma
obowiązek zamieścić wyżej wymienione informacje na stronie internetowej jednostki organizacyjnej. Należy
podkreślić, że przepisy nie przewidują żadnych sytuacji, w których kierownik jednostki może odmówić
75)
https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/review-missions/artemis_poland_final_report_.pdf
76)
Dz. U. z 2018 r. poz. 2081, z późn. zm.
udzielenia przedmiotowych informacji. Również sformułowanie „każdy” zapewnia, że jakikolwiek podmiot
(zarówno osoba fizyczna, jak i jednostka organizacyjna) będzie mógł otrzymać żądane informacje.
Do udzielania informacji, w trybie ustawy OOŚ, jest zobowiązany również prezes PAA, który udostępnia
informacje o
stanie ochrony radiologicznej składowisk odpadów promieniotwórczych, ich wpływie na zdrowie ludzi
i środowisko;
wielkości i składzie izotopowym uwolnień substancji promieniotwórczych ze składowisk odpadów
promieniotwórczych do środowiska;
zdarzeniach w składowiskach odpadów promieniotwórczych powodujących powstawanie zagrożenia;
wydanych zezwoleniach dotyczących składowisk odpadów promieniotwórczych.
Udostępnieniu nie podlegają jedynie informacje dotyczące ochrony fizycznej, zabezpieczeń materiałów
jądrowych oraz informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji.
Również w tym przypadku, zgodnie z art. 4 ustawy OOŚ, każdy ma prawo do informacji o środowisku i jego
ochronie na warunkach określonych ustawą.
Dodatkowo, zgodnie z art. 55c ust. 3 i 4 ustawy – Prawo atomowe, w przypadku zaistnienia w składowisku
odpadów promieniotwórczych zdarzeń mogących powodować lub powodujących zagrożenia, na kierowniku
jednostki spoczywają również dodatkowe obowiązki informacyjne, mianowicie
informuje on niezwłocznie Prezesa PAA, wojewodę, starostę oraz wójta (burmistrza, prezydenta
miasta) gminy, na której terenie jest zlokalizowane składowisko, oraz wójta (burmistrza, prezydenta
miasta) gmin sąsiadujących z tą gminą o zdarzeniach w składowisku mogących spowodować lub
powodujących powstanie zagrożenia;
zamieszcza na stronie internetowej tej jednostki oraz przekazuje Prezesowi PAA informację
o zaistniałych, w okresie poprzednich 12 miesięcy, zdarzeniach powodujących powstanie zagrożenia.
W analogiczny jak wskazano powyżej sposób ustawa – Prawo atomowe reguluje informowanie społeczeństwa
77)
w zakresie obiektów jądrowych .
10.3. UDZIAŁ SPOŁECZEŃSTWA W PROCESIE DECYZYJNYM
10.3.1. OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO
Dla wyboru najkorzystniejszych pod względem ewentualnych skutków dla środowiska rozwiązań
w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi oraz dla zapewnienia udziału społeczeństwa
w planowanych działaniach związanych z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym przeprowadzona została procedura strategicznej oceny oddziaływania na środowisko
(procedura SOOŚ) dla projektu Krajowego planu.
W ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla projektu Krajowego planu została sporządzona
prognoza oddziaływania na środowisko. Następnie projekt wraz z prognozą został poddany konsultacjom
społecznym oraz opiniowaniu przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i Głównego Inspektora
Sanitarnego, zgodnie z przepisami ustawy OOŚ. Ponieważ Prognoza nie wykazała możliwości oddziaływań
transgranicznych, nie przeprowadzono konsultacji transgranicznych. Po zakończeniu procedury SOOŚ zostało
sporządzone, zgodnie z art. 55 ust. 3 ustawy OOŚ, pisemne podsumowanie zawierające m.in. informacje, w jaki
sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione ustalenia zawarte w prognozie
77)
Art. 35a ustawy – Prawo atomowe.
oddziaływania na środowisko, opinie właściwych organów oraz zgłoszone uwagi i wnioski. Wnioski z tego
podsumowania stanowią załącznik nr 4 do Krajowego planu.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć
78)
mogących znacząco oddziaływać na środowisko instalacje związane z postępowaniem z wypalonym paliwem
jądrowym lub odpadami promieniotwórczymi wymienione w projekcie Krajowego planu stanowią
przedsięwzięcia, mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. W związku z powyższym realizacja tego
rodzaju inwestycji będzie wymagała przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko
zgodnie z przepisami ustawy OOŚ. W trakcie tej procedury będzie wymagane przeprowadzenie postępowania
z udziałem społeczeństwa.
Aktualizacja Krajowego planu spełnia przesłanki określone w art. 48 ustawy OOŚ, dlatego też odstąpiono od
przeprowadzenia procedury strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.
10.3.2. DECYZJE WYDA WANE PRZEZ PREZESA P AA
Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, Prezes PAA wydaje zezwolenie na budowę, eksploatację i zamknięcie
składowisk odpadów promieniotwórczych oraz na budowę, rozruch, eksploatację i likwidację obiektów
jądrowych (art. 4 ust. 1).
W obu przypadkach ustawa przewiduje analogiczne regulacje dotyczące udziału społeczeństwa w procesie
79)
decyzyjnym .
Zgodnie z art. 55n ust. 1, Prezes PAA, po otrzymaniu wniosku o wydanie zezwolenia na wykonywanie
działalności związanej z narażeniem polegającej na budowie składowiska odpadów promieniotwórczych,
niezwłocznie ogłasza na swoich stronach podmiotowych w Biuletynie Informacji Publicznej treść wniosku wraz
ze skróconym raportem bezpieczeństwa oraz informacje o
wszczęciu postępowania w sprawie wydania zezwolenia na budowę składowiska;
możliwości składania uwag i wniosków;
sposobie i miejscu składania uwag i wniosków, wskazując jednocześnie 21-dniowy termin ich
składania;
terminie i miejscu rozprawy administracyjnej.
Szczególnymi regulacjami ustawy – Prawo atomowe gwarantującymi udział społeczeństwa są
art. 55n ust. 3, który stanowi, że rozprawa, o której mowa w art. 89 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. –
Kodeks postępowania administracyjnego, jest otwarta dla społeczeństwa;
art. 55n ust. 4, zgodnie z którym Prezes PAA w uzasadnieniu decyzji podaje informacje o udziale
społeczeństwa w postępowaniu oraz o tym, w jaki sposób zostały uwzględnione zgłoszone uwagi
i wnioski.
10.4. OPŁATA ZA LOKALIZACJĘ KSOP NA TERENIE GMIN Y
Gminie, na terenie której zlokalizowane jest KSOP, w okresie eksploatacji składowiska przysługuje coroczna
opłata z budżetu państwa w wysokości 400% dochodu gminy z tytułu podatku od nieruchomości uzyskanych w
roku poprzednim, jednak nie większa niż 10 500 tys. zł. Po podjęciu decyzji o zamknięciu składowiska gminie
przysługuje opłata w wysokości 50% dochodu gminy z tytułu podatku od nieruchomości uzyskanych w roku
80)
zamknięcia, przez okres równy okresowi eksploatacji składowiska.
Gmina, która otrzymała opłatę, o której mowa w art. 57, upowszechnia na swoim terenie informację
78)
Dz. U. poz. 1839.
Art. 39d i art. 55n ustawy – Prawo atomowe.
80)
Art. 57 ustawy – Prawo atomowe.
79)
o wykorzystaniu tej opłaty. W informacji wskazuje się w szczególności podstawę otrzymywania opłaty przez
gminę, kwotę opłaty otrzymaną w roku poprzednim oraz jej procentowy udział w dochodach i wydatkach
gminy.
Opłata z budżetu państwa przysługuje gminie niezależnie od rodzaju odpadów promieniotwórczych
składowanych na składowisku. Warunkiem jest uznanie składowiska za KSOP, stosownie do art. 53 ust. 2
ustawy – Prawo atomowe.
ZAŁĄCZNIK NR 4. WNIOSKI ZE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO
PROJEKTU KRAJOWEGO PLANU
Wszystkie uwagi zgłoszone do Prognozy w trakcie konsultacji społecznych zostały rozpatrzone oraz częściowo
uwzględnione. Do najważniejszych zmian wynikających z tych uwag należy zaliczyć
uzupełniono i doprecyzowano informacje o różnych wariantach rozwiązań alternatywnych,
doprecyzowano opisy dotyczące sposobów postępowania z odpadami promieniotwórczymi oraz
wpływem promieniowania jonizującego na zdrowie,
uzupełniono informacje o podstawach prawnych określających zasady postępowania z odpadami
promieniotwórczymi,
opisano gospodarkę cyrkulacyjną i jej możliwy wpływ na Krajowy plan oraz na środowisko,
rozszerzono podsumowanie opisu stanu aktualnego środowiska.
Nie zostały uwzględnione natomiast postulaty wpisania do dokumentu zapisów o charakterze bardzo
szczegółowym, które mogą być rozważane dopiero na etapie wdrażania poszczególnych działań.
Nie uwzględniono również uwagi sugerującej konieczność przeprowadzenia postępowania transgranicznego,
uznając, że o konieczności prowadzenia takiego postępowania będzie można decydować, kiedy określona
zostanie lokalizacja nowego składowiska odpadów promieniotwórczych. Generalny Dyrektor Ochrony
Środowiska w swojej opinii podzielił takie stanowisko przedstawione w Prognozie.
§ 5. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 24 listopada 2020 r.
Poz. 1070
UCHWAŁA Nr 154
RADY MINISTRÓW
z dnia 21 października 2020 r.
w sprawie aktualizacji „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym”
Na podstawie art. 57d ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792 oraz
z 2020 r. poz. 284 i 322) Rada Ministrów uchwala, co następuje
Załącznik
Poz. 1070
do uchwały nr 154
Załącznik
do uchwały nr 154 Rady Ministrów
Rady
Ministrów
z dnia 21 października 2020 r. (poz. 1070)
z dnia 21 października 2020 r.
(poz. )
MINISTERSTWO
KLIMATU I ŚRODOWISKA
KRAJOWY PLAN POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI
PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM
JĄDROWYM
Aktualizacja
SPIS TREŚCI
Wykaz skrótów i oznaczeń ............................................................................................................................................ 7
Wstęp ............................................................................................................................................................................ 9
Rozdział 1. Cele, zadania i koszty w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym w Rzeczypospolitej Polskiej ......................................................................................................... 11
1.1. Cel Krajowego planu ........................................................................................................................................ 11
1.1.1. Zakres Krajowego planu ........................................................................................................................... 11
1.1.2. Zadania związane z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym wskazane w Krajowym planie ........................................................................................................... 12
1.1.3. Zasady postępowania z odpadami promieniotwórczymi ......................................................................... 13
1.2. Sposób monitorowania i oceny stopnia realizacji Krajowego planu ............................................................... 14
1.3. Zadania, których realizacja jest niezbędna dla prawidłowego postępowania z odpadami
promieniotwórczymi w Polsce ............................................................................................................................... 14
1.3.1. Zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi .......... 14
1.3.2. Przygotowanie do budowy składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych, w tym realizacja
programu Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego – wytypowanie jego bezpiecznej lokalizacji.... 15
1.3.3. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym
oraz likwidacji elektrowni jądrowych ................................................................................................................. 16
1.3.4. Stworzenie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego
postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym .......................................... 17
1.3.5. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w
postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem .................................. 18
1.4. Koszty realizacji i źródła finansowania Krajowego planu ................................................................................ 18
1.5. Sprawozdanie z realizacji Krajowego planu ..................................................................................................... 19
Rozdział 2. Etapy realizacji zadań Krajowego planu .................................................................................................... 20
2.1. Zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi .................. 20
2.1.1. Zapewnienie bezpiecznej eksploatacji Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych w
Różanie do czasu jego zamknięcia ...................................................................................................................... 20
2.1.2. Przygotowanie do zamknięcia i zamknięcie Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych
w Różanie ........................................................................................................................................................... 20
2.1.3. Wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego
odpadów promieniotwórczych .......................................................................................................................... 21
2.2. Wytypowanie bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych i budowa
składowiska ............................................................................................................................................................ 21
2.3. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz
likwidacji elektrowni jądrowych ............................................................................................................................. 23
2.4. Stworzenie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego postępowania
z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ...................................................................... 24
2.5. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w
postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem ...................................... 24
Rozdział 3. Ilość wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych ..................................................... 24
3.1. Zebrane dotychczas odpady promieniotwórcze nisko- i średnioaktywne oraz zużyte zamknięte źródła
promieniotwórcze .................................................................................................................................................. 25
3.2. Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych
(spoza sektora energetyki jądrowej) ...................................................................................................................... 26
3.3. Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora MARIA .................................................................. 27
3.4. Prognozy zużycia zestawów niskowzbogaconego paliwa jądrowego typu MR w reaktorze MARIA ............... 27
3.5. Prognoza ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych ................................................................ 28
3.6. Odpady promieniotwórcze pochodzące z energetyki jądrowej ...................................................................... 28
3.6.1. Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne ....................................................... 28
3.6.2. Wypalone paliwo jądrowe ........................................................................................................................ 29
3.7. Odpady promieniotwórcze pochodzące z likwidacji obiektów jądrowych ...................................................... 30
3.7.1. Reaktor MARIA ......................................................................................................................................... 30
3.7.2. Elektrownie jądrowe ................................................................................................................................ 30
3.8. Podsumowanie dotyczące ilości odpadów promieniotwórczych .................................................................... 30
3.8.1. Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne (do 2152 r.) przeznaczone do
składowania w NSPOP ........................................................................................................................................ 30
3.8.2. Odpady promieniotwórcze, w tym wypalone paliwo jądrowe, przeznaczone do składowania w SGOP . 32
3.8.3. Możliwość zmiany klasyfikacji odpadów promieniotwórczych ................................................................ 32
Rozdział 4. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ................................ 32
4.1. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi krótkożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi ..................... 33
4.1.1. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi w miejscu ich powstania ............................................. 33
4.1.2. Odbiór odpadów promieniotwórczych .................................................................................................... 33
4.1.3. Transport odpadów promieniotwórczych ................................................................................................ 33
4.1.4. Przetwarzanie odpadów promieniotwórczych ......................................................................................... 33
4.1.5. Przechowywanie odpadów promieniotwórczych .................................................................................... 34
4.1.6. Składowanie odpadów promieniotwórczych ........................................................................................... 36
4.1.7. Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych w Różanie ............................................................ 37
4.2. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi ...................... 37
4.3. Postępowanie z zużytymi zamkniętymi źródłami promieniotwórczymi .......................................................... 37
4.4. Postępowanie z wysokoaktywnymi odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ........ 38
4.4.1. Postępowanie z wypalonym paliwem w Polsce ....................................................................................... 38
4.4.2. Cykl paliwowy ........................................................................................................................................... 39
4.4.3. Rozstrzygnięcie w zakresie końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi
wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................... 40
4.5. Odpady z likwidacji obiektów jądrowych ........................................................................................................ 41
Rozdział 5. Zamknięcie składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych .......................................... 42
5.1. Działania przygotowawcze poprzedzające zamknięcie składowiska i jego zamknięcie ................................... 42
5.2. Długookresowy monitoring po zamknięciu składowiska ................................................................................. 43
5.3. Zachowanie wiedzy o składowisku .................................................................................................................. 43
Rozdział 6. Badania i rozwój w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym .................................................................................................................................................................... 43
6.1. Badania nad cyklem paliwowym ..................................................................................................................... 45
6.2. Program prac badawczych dla wytypowania bezpiecznej lokalizacji składowiska powierzchniowego
odpadów promieniotwórczych ............................................................................................................................... 46
6.3. Program prac badawczych dla wytypowania bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów
promieniotwórczych wysokoaktywnych ................................................................................................................ 46
6.4. Program prac badawczych nad zamknięciem KSOP ........................................................................................ 46
6.5. Program prac badawczych dla ZUOP ............................................................................................................... 47
Rozdział 7. Podmioty zaangażowane w realizację Krajowego planu oraz najważniejsze wskaźniki służące
monitorowaniu jego realizacji ..................................................................................................................................... 47
7.1. Minister właściwy do spraw energii ................................................................................................................ 47
7.2. Minister właściwy do spraw nauki i szkolnictwa wyższego ............................................................................. 48
7.3. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki ........................................................................................................... 48
7.4. ZUOP ................................................................................................................................................................ 48
7.5. Inwestorzy lub operatorzy obiektów energetyki jądrowej .............................................................................. 48
7.6. Instytuty badawcze .......................................................................................................................................... 48
7.7. Wskaźniki służące monitorowaniu realizacji Krajowego planu ....................................................................... 49
Rozdział 8. Rozwiązania finansowe w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym ..................................................................................................................................................... 50
8.1. Finansowanie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi
pochodzącymi z energetyki jądrowej ..................................................................................................................... 51
8.2. Finansowanie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi spoza
energetyki jądrowej ................................................................................................................................................ 52
Rozdział 9. Zobowiązania międzynarodowe w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i
wypalonym paliwem jądrowym .................................................................................................................................. 53
9.1. Wspólna konwencja bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa
w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi ............................................................................................... 53
9.2. Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej ................................................................... 54
9.2.1. Art. 37 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Traktat Euratom) ............ 54
9.2.2. Dyrektywa Rady 2006/117/Euratom z dnia 20 listopada 2006 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad
przemieszczaniem odpadów promieniotwórczych oraz wypalonego paliwa jądrowego .................................. 54
9.2.3. Dyrektywa Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiająca ramy wspólnotowe w
zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami
promieniotwórczymi .......................................................................................................................................... 55
9.2.4. Zalecenie Komisji 2006/851/Euratom dotyczące zarządzania funduszami likwidacyjnymi,
przeznaczonymi na likwidację instalacji jądrowych, zużytego paliwa jądrowego i odpadów
promieniotwórczych .......................................................................................................................................... 55
9.3. Inicjatywa ograniczania globalnych zagrożeń proliferacyjnych ....................................................................... 56
9.3.1. Umowy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki ........................................................................................... 56
9.3.2. Umowa z Federacją Rosyjską ................................................................................................................... 56
9.4. Misja ARTEMIS ................................................................................................................................................. 57
Rozdział 10. Przejrzystość, informowanie i zaangażowanie społeczeństwa w procesy decyzyjne w zakresie
postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz ochrona środowiska ......... 58
10.1. Podstawy prawne informowania i udziału społeczeństwa w procesie decyzyjnym ...................................... 58
10.2. Informowanie społeczeństwa ........................................................................................................................ 58
10.3. Udział społeczeństwa w procesie decyzyjnym .............................................................................................. 59
10.3.1. Ocena oddziaływania na środowisko ..................................................................................................... 59
10.3.2. Decyzje wydawane przez Prezesa PAA .................................................................................................. 60
10.4. Opłata za lokalizację KSOP na terenie gminy ................................................................................................. 60