Uchwała nr 83 Rady Ministrów z dnia 20 sierpnia 2019 r. w sprawie aktualizacji Programu Rozwoju Sportu do roku 2020

§ 1. Przyjmuje się aktualizację „Programu Rozwoju Sportu do roku 2020”, zwaną dalej „Programem”, która stanowi

§ 2. Koordynowanie i nadzorowanie Programu powierza się ministrowi właściwemu do spraw kultury fizycznej.

Załącznik

Poz. 905

do uchwały nr 83

Rady

Ministrów

§ 3. Traci moc uchwała nr 150 Rady Ministrów z dnia 31 sierpnia 2015 r. w sprawie przyjęcia „Programu Rozwoju

Sportu do roku 2020” (M.P. poz. 989).

Załącznik

do uchwały nr 83 Rady Ministrów

z dnia 20 sierpnia 2019 r. (poz. 905)

z dnia 20 sierpnia 2019 r.

Spis treści

1. RAMY PRAWNE, ZGODNOŚĆ Z DOKUMENTAMI I REGULACJAMI UE ORAZ Z KRAJOWYMI

DOKUMENTAMI STRATEGICZNYMI ......................................................................................................... 9

1.1. Ramy prawne .......................................................................................................................... 10

1.2. Zgodność z dokumentami i regulacjami UE............................................................................ 11

1.3. Zgodność z krajowymi dokumentami strategicznymi ............................................................ 13

2. DIAGNOZA ......................................................................................................................................... 15

2.1. Sport w gospodarce narodowej ............................................................................................. 16

2.2. Aktywność fizyczna społeczeństwa ........................................................................................ 16

2.3. Organizacje sportowe i ich członkowie .................................................................................. 19

2.4. Infrastruktura sportowo-rekreacyjna ..................................................................................... 19

2.5. Sport wyczynowy .................................................................................................................... 20

3. CELE ................................................................................................................................................... 23

Cel szczegółowy 1. Zapewnienie warunków i oferty dla powszechnego podejmowania

aktywności fizycznej na każdym etapie życia. ............................................................................... 25

Cel szczegółowy 2. Wykorzystanie sportu na rzecz budowy kapitału społecznego. ..................... 37

Cel szczegółowy 3. Poprawa warunków organizacyjno-prawnych dla rozwoju sportu oraz

zwiększenie dostępności wykwalifikowanych zasobów kadrowych. ............................................ 48

Cel szczegółowy 4. Wykorzystanie potencjału sportu na poziomie wyczynowym na rzecz

upowszechnienia aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie międzynarodowej. ........... 59

4. SYSTEM WDRAŻANIA I MONITOROWANIA REALIZACJI CELÓW........................................................ 69

5. PLAN FINANSOWY ............................................................................................................................. 78

WYKAZ SKRÓTÓW

COS

DI PRS 2020

EFRR

EFS

FRKF

FS

GUS

HEPA

jst

KE

PRS 2020

PZPN

pzs

PTTK

RP

SIO

SOR

TFUE

UE

UEFA

WADA

WHO

4

Centralny Ośrodek Sportu

Dokument Implementacyjny Programu Rozwoju Sportu do roku 2020

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

Europejski Fundusz Społeczny

Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej

Fundusz Spójności

Główny Urząd Statystyczny

aktywność fizyczna pozytywnie wpływająca na zdrowie

(health enhancing physical activity)

jednostki samorządu terytorialnego

Komisja Europejska

Program Rozwoju Sportu do roku 2020

Polski Związek Piłki Nożnej

polskie związki sportowe

Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze

Rzeczpospolita Polska

System Informacji Oświatowej

Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do 2020 (z perspektywą do

2030 r.)

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Unia Europejska

Unia Europejskich Związków Piłkarskich

(Union of European Football Associations)

Światowa Agencja Antydopingowa (World Anti-Doping Agency)

Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organisation)

WSTĘP

Program Rozwoju Sportu do roku 2020 (dalej: PRS 2020) jest pierwszym dokumentem strategicznym

dotyczącym obszaru sportu, wpisującym się w nowy porządek zarządzania strategicznego, określony

w ustawie o zasadach prowadzenia polityki rozwoju1. PRS 2020 jest średniookresowym dokumentem

strategicznym określającym cele, priorytety oraz kierunki interwencji. Dokument zastąpił

obowiązującą Strategię rozwoju sportu w Polsce do roku 2015. Wnioski z jej ewaluacji zostały

wykorzystane w procesie przygotowywania PRS 2020.

Projektując schemat kierunków interwencji, w ramach PRS 2020 przyjęto za cel zapewnienie

maksymalnej zgodności dokumentu z obowiązującymi krajowymi dokumentami strategicznymi,

wytycznymi Unii Europejskiej dotyczącymi obszaru sportu i aktywności fizycznej oraz Umową

Partnerstwa regulującą zakres wsparcia ze środków unijnych w perspektywie finansowej 2014-2020.

Efektem takiego podejścia jest uwzględnienie wielowymiarowości sportu i aktywności fizycznej oraz

zapisanie w dokumencie takich działań, których realizacja będzie wymagała współpracy z podmiotami

zewnętrznymi w stosunku do ministra właściwego do spraw kultury fizycznej. Podstawą

do projektowanych działań są również wnioski z przygotowywanej diagnozy opartej

o reprezentatywne, cykliczne i, w dużej mierze, porównywalne międzynarodowo badania

statystyczne.

Niniejszy dokument prezentuje nowe podejście do sportu rozumianego jako ważny obszar polityki

publicznej. W związku z powyższym w PRS 2020 sport został przedstawiony w kontekście innych

polityk, ze szczególnym uwzględnieniem zdrowia, edukacji, transportu, turystyki, planowania

przestrzennego oraz rynku pracy i polityki społecznej, szczególnie w aspekcie potencjału sportu

w budowaniu kapitału społecznego. Duży nacisk położono również na wprowadzenie w sporcie zasad

zarządzania strategicznego, praktykowanych w innych obszarach polityk publicznych. W związku

z wieloaspektowością zagadnień poruszonych w PRS 2020, w celu skutecznej realizacji dokumentu

niezbędne jest prowadzenie zintegrowanych działań ponadresortowych, a także współpracy

administracji rządowej, samorządowej oraz organizacji pozarządowych.

Należy podkreślić, iż takie ujęcie sportu sprawia, że interwencja w tym obszarze staje się również

zbilansowana ekonomicznie. Inwestycje w sport należy traktować przede wszystkim jako szeroko

rozumianą prewencję zdrowotną oraz sprzyjanie postawom prospołecznym. Upowszechnianie

podejmowania prozdrowotnej aktywności fizycznej obniża koszty przeznaczane na opiekę zdrowotną

oraz ubezpieczenia socjalne, a także pozytywnie oddziałuje na pracowników, m.in. zmniejszając liczbę

absencji w pracy czy zwiększając efektywność i kreatywność. Ponadto sport pełni funkcję

wychowawczą, szczególnie w odniesieniu do dzieci i młodzieży szkolnej. Nie do przecenienia jest

również rola sportu jako istotnej gałęzi gospodarki w kontekście kreowania popytu na produkty

Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2019 r. poz. 1295).

i usługi okołosportowe (np. odzież, usługi turystyczne) oraz sprzyjania innowacyjności. Zgodnie

z przyjętą optyką, wedle której interes społeczny jest celem nadrzędnym, ponoszenie wydatków ze

środków publicznych na sport wyczynowy jest uzasadnione jego rolą w upowszechnianiu aktywności

fizycznej lub promocji Polski na arenie międzynarodowej.

Sport jest istotnym obszarem polityki publicznej, którego oddziaływanie wykracza daleko poza ten

obszar. Niniejszy dokument jest próbą połączenia interwencji w zakresie sportu wyczynowego oraz

działań na rzecz upowszechniania aktywności fizycznej. Należy podkreślić, że aktywność fizyczna jest

pojęciem szerszym niż sport i obejmuje nie tylko wyczynowe lub rekreacyjne uprawianie sportu, lecz

również inne zachowania, takie jak taniec czy prace w domu i ogrodzie. Brak aktywności fizycznej

wywołuje ewidentne negatywne skutki dla zdrowia. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)

przyczynia się do chorób serca, cukrzycy, nowotworów oraz sprzyja nadwadze i otyłości, co

w konsekwencji powoduje przedwczesną utratę sprawności oraz zwiększa ryzyko śmierci z powodu

chorób cywilizacyjnych. W związku z tym WHO prowadzi szereg działań promujących koncepcję HEPA

– aktywności fizycznej pozytywnie wpływającej na zdrowie (health-enhancing physical activity), która

uwzględnia możliwie wiele aspektów sprzyjania podejmowaniu aktywności fizycznej, m.in. poprzez

działania w obszarze transportu, przestrzeni publicznej czy modelowanie zachowań w miejscu

edukacji i pracy. Dołożono wszelkich starań, aby PRS 2020 był krajowym dokumentem promującym

prozdrowotną aktywność fizyczną, zgodnie z kierunkiem wytyczonym w Strategii WHO aktywności

fizycznej dla Regionu europejskiego 2.

Potrzeba aktualizacji Programu Rozwoju Sportu do roku 2020 wynika z kilku przesłanek. Pierwszą

z nich jest przyjęcie przez Radę Ministrów w dniu w dniu 14 lutego 2017 r. Strategii na rzecz

Odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) i związane z tym zmiany

kierunków polityki państwa. Kolejną przesłanką był przeprowadzony przez pracowników MSiT

w 2016 r. przegląd PRS 2020, w ramach którego stwierdzono, że niektóre z kluczowych działań

w obszarze sportu, których realizację rozpoczęto w okresie od 2016 r., nie mają swojego

odzwierciedlenia w treści PRS 2020. Wśród przykładowych działań, które zostały przypisane do

poszczególnych kierunków interwencji, znajdują się takie, które nie będą realizowane. W ramach

aktualizacji PRS 2020 zostaną one usunięte. W 2018 r. na zlecenie MSiT przeprowadzona została

ewaluacja PRS 20203. Wnioski z ewaluacji dotyczące m.in. poszczególnych kierunków interwencji oraz

mechanizmu monitorowania PRS 2020 także zostały wykorzystane w aktualizacji PRS 2020.

Aktualizacją nie zostanie objęta diagnoza dokumentu oraz jego wizja, cel i cele szczegółowe.

2

Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organisation, WHO), WHO European Region Physical Activity Strategy

2016-2025.

3

Ewaluacja Programu Rozwoju Sportu do roku 2020 - raport końcowy, IDEA Instytut sp. z o.o. I Fundacja IDEA Rozwoju,

2018 r.

Stosowane pojęcia

Efektem zapewnienia zgodności PRS 2020 z obowiązującymi nadrzędnymi krajowymi i europejskimi

dokumentami strategicznymi było zastosowanie struktury pojęć, która nie opiera się wyłącznie na

ustawie o sporcie.4 Celem takiego zabiegu była dbałość o spójność dokumentów strategicznych na

każdym szczeblu, co powinno umożliwić realizację zadań przy wsparciu strategicznych partnerów

rządowych oraz ułatwić jednostkom samorządu terytorialnego (dalej: ,,jst”) korzystanie

z dofinansowania ze środków unijnych dla projektów w obszarze sportu i rekreacji.

Umowa

Partnerstwa

2014-2020

ustawa o

sporcie

terminologia

Światowej

Organizacji

Zdrowia i ONZ

regulacje

dotyczące

wychowania

fizycznego

badnia

naukowe i

statystyczne

wytyczne Unii

Europejskiej

obowiązujące

krajowe

dokumenty

strategiczne

4

pojęcia

PRS

2020

ustawa o

zwalczaniu

dopingu w

sporcie

Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2019 r. poz. 1468, z późn. zm.).

W związku z powyższym niezbędne wydaje się ramowe wyjaśnienie zastosowanych pojęć z obszaru

sportu.

sport

aktywność

fizyczna

rekreacja

dyscyplina

(sportu)

sport dla

wszystkich

sport wyczynowy

1. wielopodmiotowa struktura organizacyjna, której istotą jest organizowanie

współzawodnictwa.

2. wszelkie formy aktywności fizycznej, które mają na celu wypracowanie lub

poprawienie kondycji fizycznej i psychicznej lub osiągnięcie wyników sportowych

na dowolnym poziomie współzawodnictwa; podejmowane zwykle w sposób

zorganizowany, na zasadach określonych obowiązującymi regułami sportowymi;

3. konkretny typ współzawodnictwa, objęty przepisami jednej międzynarodowej

federacji sportowej; dawniej: dyscyplina (sportu).

pojmowane funkcjonalnie podejmowanie wysiłku fizycznego o charakterze

umiarkowanym lub intensywnym, bez względu na cel lub motywację

podejmowania tego wysiłku; aktywność fizyczna obejmuje zarówno wyczynowe

lub rekreacyjne uprawianie sportu, lecz również inne zachowania, takie jak taniec

czy praca w domu i ogrodzie. Pojęcie stosowane w dokumentach Światowej

Organizacji Zdrowia oraz Komisji Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem

prozdrowotnego aspektu aktywności fizycznej, składające się na koncepcję HEPA

(ang. health-enhancing physical activity), tj. prozdrowotna aktywność fizyczna

lub aktywność fizyczna pozytywnie wpływająca na zdrowie.

rodzaj sportowej aktywności fizycznej, który zasadniczo nie jest związany

z uprawianiem sportu na zasadach określonych obowiązującymi regułami

sportowymi; rekreacja podejmowana jest w przestrzeni rekreacyjnej lub na

obiektach infrastruktury rekreacyjnej, np. spacer, zabawa na placu

zabaw/w parku linowym, nordic walking itp.

wyodrębniona część sportu rozumianego jako konkretny typ współzawodnictwa

określony regułami sportowymi, np. piłka siatkowa plażowa (sport: piłka

siatkowa), kolarstwo torowe (sport: kolarstwo) czy skoki narciarskie (sport

narciarstwo).

rodzaj sportu określony obowiązującymi regułami sportowymi, uprawiany w celu

utrzymania sprawności fizycznej, zdrowia psychicznego i dobrego samopoczucia,

związany (choć niekoniecznie) z uczestnictwem w imprezach sportowych

nastawionych najczęściej na masowe uczestnictwo; sport uprawiany

niezawodowo (amatorsko, rekreacyjnie); zwany również jako: sport powszechny,

sport rekreacyjny, sport masowy, sport amatorski.

rodzaj sportu określony obowiązującymi regułami sportowymi, uprawiany w celu

osiągania jak najlepszych wyników w zawodach sportowych różnego szczebla

poprzez prowadzenie systematycznego treningu; często – sport zawodowy,

którego uprawianie jest formą pracy zarobkowej; dawniej: sport kwalifikowany.

Ponadto, powołując się na wyniki badań statystycznych lub analitycznych, przytoczono stosowaną

w nich terminologię nawet w przypadkach, gdy była ona niespójna z pojęciami stosowanymi

w ustawach czy dokumentach strategicznych.

1. RAMY PRAWNE, ZGODNOŚĆ Z DOKUMENTAMI

I REGULACJAMI UE ORAZ Z KRAJOWYMI

DOKUMENTAMI STRATEGICZNYMI

1.1. RAMY PRAWNE

Dokument stanowi program rozwoju w rozumieniu art. 15 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r.

o zasadach prowadzenia polityki rozwoju5. Jak wskazuje art. 15 ust. 1 przedmiotowej ustawy,

programy są dokumentami o charakterze operacyjno-wdrożeniowym, ustanawianymi w celu

realizacji średniookresowej strategii rozwoju kraju oraz strategii rozwoju, o których mowa w art. 9

pkt 3 ustawy.

Zgodnie z przyjętymi w Planie uporządkowania strategii rozwoju z dnia 24 listopada 2009 r.

założeniami dotyczącymi zoptymalizowania liczby dokumentów strategicznych, rząd RP przyjął

w drodze uchwał 9 strategii realizujących cele średnio- i długookresowej strategii rozwoju kraju

będących „innymi strategiami rozwoju” w rozumieniu ustawy o zasadach prowadzenia polityki

rozwoju. PRS 2020 jest ściśle powiązany z ww. dokumentami strategicznymi, w tym w szczególności

ze Strategią Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020 oraz Strategią Rozwoju Kapitału Społecznego 2020,

stanowiąc „program rozwoju” w rozumieniu ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.

W związku z przyjęciem przez Radę Ministrów w dniu 14 lutego 2017 r. Strategii na rzecz

Odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) rozpoczęte zostały prace nad

przebudową systemu zarządzania rozwojem Polski. Obecnie przez Radę Ministrów procedowany jest

dokument System Zarządzania Rozwojem Polski, w którym określony zostanie docelowy układ

dokumentów strategicznych. W momencie przekazywania aktualizacji PRS 2020 do konsultacji

i uzgodnień (luty 2019 r.) prowadzone były także prace nad aktualizacją poszczególnych

zintegrowanych strategii rozwoju.

Najważniejszymi aktami prawnymi regulującymi obszar przewidzianych w PRS 2020 kierunków

interwencji są















5

ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie

(Dz. U. z 2019 r. poz. 1468, z późn. zm..),

ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

(Dz. U. z 2019 r. poz. 688),

ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie

(Dz. U. poz. 1051, z późn. zm.),

ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

(Dz. U. z 2019 r. poz. 1481),

ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe

(Dz. U. z 2019 r. poz. 1148, z późn. zm.),

ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach

(Dz. U. z 2018 r. poz. 1491 ),

ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach

(Dz. U. z 2017 r. poz. 210, z późn. zm.),

Dz. U. z 2019 r. poz. 1295.





– 11 –

Poz. 905

ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

(Dz. U. z 2019 r. poz. 506, z późn. zm.),

ustawa z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych

(Dz. U. z 2018 r. poz. 1870, z późn. zm.).

1.2. ZGODNOŚĆ Z DOKUMENTAMI I REGULACJAMI UE

Unia Europejska nie posiada kompetencji do harmonizacji prawa państw członkowskich w zakresie

realizacji polityki sportowej. Wprowadzone Traktatem Lizbońskim art. 6 oraz art. 165 TFUE dają UE

możliwość realizacji działań mających na celu wspieranie, koordynowanie lub uzupełnianie działań

państw członkowskich o wymiarze europejskim. Instytucje UE mogą więc przyjmować jedynie środki

o charakterze zaleceń.

Instytucje UE takie jak Komisja, Rada oraz Parlament przyjęły szereg dokumentów stanowiących

wskazówki dla państw członkowskich, w jaki sposób formułować politykę sportową, tak aby

wychodziła naprzeciw wspólnym wyzwaniom. Należy podkreślić, że cele, priorytety i działania

opisane w PRS 2020 wpisują się w te zalecenia.

Przede wszystkim należy wskazać, że niniejszy dokument wspiera realizację priorytetu określonego

w strategii Europa 20206, którym jest rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu: wspieranie

gospodarki o wysokim poziomie zatrudnienia, zapewniającej spójność społeczną i terytorialną.

W szczególności w zakresie: zdobywania nowych umiejętności, wspierania zdrowia i aktywności osób

starszych, równouprawnienia płci oraz rozwoju spójności społecznej.

Podstawowym dokumentem, który określa strategiczne wytyczne dla roli sportu w Europie jest

sporządzona przez KE Biała Księga na temat Sportu7. PRS 2020 wpisuje się w dużą część zagadnień,

które z punktu widzenia Białej Księgi są kluczowe dla polityki sportowej w Europie. W tym kontekście

dokument Komisji podkreśla znaczenie takich kwestii jak: poprawa zdrowia publicznego poprzez

aktywność fizyczną, konieczność walki z dopingiem, możliwość tworzenia kapitału ludzkiego poprzez

sport, propagowanie wolontariatu, integracja społeczna poprzez sport, konieczność walki

z nietolerancją i przemocą w sporcie oraz tworzenie zrównoważonego modelu finansowania sportu

ze środków publicznych.

Przyjmowane przez Radę UE zalecenia oraz konkluzje skupiają się na poszczególnych wyzwaniach,

opisując ich charakter oraz sugerując określone działania. Porównanie tych dokumentów z PRS 2020

pokazuje, że niniejszy program odnosi się do większości obszarów wskazywanych w dokumentach

unijnych, dostosowując rozwiązania do polskich warunków.

6

Komunikat Komisji Europa 2020. Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu

społecznemu, KOM(2010)2020 wersja ostateczna, Bruksela, 03.03.2010 r.

Biała Księga na temat Sportu, KOM(2007) 391 wersja ostateczna, Bruksela, 11.07.2007 r.

Wizja zawarta w PRS 2020 oraz potrzeba stworzenia dokumentu o takim charakterze pokrywa się

z zaleceniami Rady dot. promowania prozdrowotnej aktywności fizycznej8. Oprócz opisu korzyści

wynikających z aktywnego stylu życia, dokument zaleca również państwom członkowskim, aby dążyły

do skutecznej polityki w dziedzinie prozdrowotnej aktywności fizycznej poprzez opracowanie

międzysektorowego podejścia uwzględniającego takie obszary polityki jak: sport, zdrowie, edukacja,

środowisko i transport, uwzględniając wytyczne UE dotyczące aktywności fizycznej oraz działając

zgodnie z uwarunkowaniami krajowymi. Działania te powinny obejmować m.in. wdrażanie krajowych

strategii. Postulat ten został powtórzony w podobnym kształcie w formie Konkluzji Rady9.

Należy dodać, że te same Konkluzje podkreślają znaczenie zachęcania do rozwoju inicjatyw

sportowych na właściwym szczeblu – tak aby tworzyć bogatą oraz dostępną ofertę aktywności

fizycznej wśród społeczeństwa oraz włączania zagadnień związanych z aktywnym starzeniem się do

krajowych polityk.

Szczególnie istotna z punktu widzenia UE jest kwestia budowania kapitału społecznego i włączenia

społecznego poprzez sport, która również znajduje odzwierciedlenie w PRS 2020. Do tego

zagadnienia odnosi się szereg konkluzji Rady. Państwa członkowskie podkreślają w nich, że

dostępność sportu i udział w jego różnych aspektach są ważne dla rozwoju osobistego, poczucia

tożsamości i przynależności, dobrego samopoczucia w aspekcie fizycznym i psychicznym,

upodmiotowienia, kompetencji i sieci społecznych, komunikacji międzykulturowej i szans na rynku

pracy10. Ponadto Rada uznała, że angażując się w sport, młodzi ludzie nabywają konkretne

umiejętności i kompetencje osobiste i zawodowe, które zwiększają ich szanse na zatrudnienie11.

Konkluzje wskazują również na konieczność wykorzystania potencjału sportu na rzecz wsparcia grup

defaworyzowanych, w szczególności kobiet12 oraz osób niepełnosprawnych, którym należy zapewnić

też odpowiednią infrastrukturę13. Rada docenia także wartość wolontariatu sportowego

w budowaniu kapitału społecznego14.

Kolejnym zagadnieniem, które zajmuje istotne miejsce w dokumentach UE oraz w PRS 2020, jest

kwestia uczciwości w sporcie. Państwa członkowskie wraz z innymi interesariuszami zebranymi na

Forum Sportu 2012 r. dostrzegły, że ustawianie wyników sportowych stanowi jedno

8

Zalecenie Rady z dnia 26 listopada 2013 r. w sprawie propagowania we wszystkich sektorach prozdrowotnej aktywności

fizycznej (2013/C 354/01).

9

Konkluzje Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie z dnia 27 listopada 2012 r. w sprawie

propagowania aktywności fizycznej sprzyjającej zdrowiu (2012/C 393/07).

10

Konkluzje Rady z dnia 18 listopada 2010 r. w sprawie roli sportu jako źródła i podstawy aktywnego włączenia społecznego

(2010/C 326/04).

11

Konkluzje Rady w sprawie wpływu sportu na gospodarkę UE, a zwłaszcza na walkę z bezrobociem młodzieży i na

zwiększanie włączenia społecznego (2014/C 32/03).

12

Konkluzje Rady z dnia 21 maja 2014 r. w sprawie równości płci w sporcie (2014/C 183/09).

13

Konkluzje Rady z dnia 18 listopada 2010 r.

Konkluzje Rady w sprawie roli wolontariatu sportowego w propagowaniu aktywności obywatelskiej (2011/C 372/06).

z najpoważniejszych zagrożeń dla współczesnego sportu, podkreślając, że rozwiązanie tego problemu

wymaga niezwłocznych, spójnych i skoordynowanych działań władz publicznych, ruchu sportowego

i operatorów zakładów bukmacherskich15. Konieczność podjęcia działań w tym zakresie została

również potwierdzona w formie Konkluzji16. Drugim istotnym wyzwaniem w zakresie uczciwości

w sporcie jest kwestia walki z dopingiem. W dokumentach unijnych wskazuje się na potrzebę

podjęcia działań w tym zakresie zarówno w sporcie wyczynowym, jak i rekreacyjnym17.

Zalecenia dotyczące najważniejszych wyzwań w sporcie przedstawił również Parlament Europejski

w Sprawozdaniu w sprawie europejskiego wymiaru sportu18. Dokument identyfikuje konieczne

obszary interwencji oraz rekomenduje podjęcie działań m.in. państwom członkowskim. Zalecenia te

pokrywają się z PRS 2020 w takich obszarach jak: walka z dyskryminacją w sporcie ze względu na płeć,

wpływ sportu na pomoc w powrocie do normalności młodzieży znajdującej się w trudnej sytuacji

socjalnej, pozytywny wpływ sportu na zdrowie, umożliwienie uprawiania sportu wszystkim

obywatelom w różnych lokalizacjach, umożliwienie osobom niepełnosprawnym uczestnictwa

w sporcie, konieczność walki z dopingiem oraz korupcją w sporcie, rola kształcenia i odpowiednich

kwalifikacji trenerów, zapewnienie bezpieczeństwa na stadionach. W Sprawozdaniu podkreślono

także istotne znaczenie wolontariatu w sporcie, ważną rolę kariery dwutorowej oraz zauważono

potencjał istniejący w sporcie dla integracji społecznej, zatrudnienia czy zaangażowania

obywatelskiego.

1.3. ZGODNOŚĆ Z KRAJOWYMI DOKUMENTAMI STRATEGICZNYMI

Program wpisuje się w przyjętą w dniu 14 lutego 2017 r. Strategię na rzecz Odpowiedzialnego

rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.). W treści Strategii w „obszarze wpływającym na

osiągnięcie celów Strategii: Kapitał ludzki i społeczny” wskazuje się, że kapitał społeczny może być

umacniany także poprzez sport, który posiada potencjał do kształtowania postaw prospołecznych.

Zakres podmiotowy oddziaływania jest w tym przypadku szeroki i obejmuje zarówno samych

uczestników współzawodnictwa sportowego, u których sport kształtuje określone wartości, jak

i osoby zaangażowane (nawet pośrednio) w jego organizację. Sport stwarza też możliwość osobistego

zaangażowania w działania na rzecz społeczności lokalnej, także w formie wolontariatu sportowego.

Potencjał społeczny sportu może być również wykorzystywany w procesie resocjalizacji czy

oddziaływania na grupy zagrożone wykluczeniem, takie jak młodzież z mniej uprzywilejowanych

środowisk, osoby niepełnosprawne.

15

Deklaracja z Nikozji w sprawie walki z ustawianiem wyników sportowych, przyjęta podczas spotkania w ramach

Europejskiego Forum Sportu oraz Nieformalnego Spotkania Ministrów UE odpowiedzialnych za sport w Nikozji

(20.09.2012 r.).

16

Konkluzje Rady w sprawie walki z manipulowaniem wynikami sportowymi (2011/C 378/01).

17

Konkluzje Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie z dnia 10 maja 2012 r. w sprawie walki

z dopingiem w sporcie rekreacyjnym (2012/C 169/03).

Sprawozdanie w sprawie europejskiego wymiaru sportu, 18.11.2011 r. (2011/2087(INI)).

W SOR wśród planowanych działań wskazano działania na rzecz wzrostu poziomu aktywności

fizycznej społeczeństwa, wykorzystanie sportu i aktywności fizycznej jako narzędzia budowy kapitału

społecznego (wolontariat sportowy, lokalne inicjatywy sportowe, włączanie społeczne poprzez sport

grup defaworyzowanych – np. osoby niepełnosprawne, ubogie) oraz zwiększanie partycypacji

społecznej m.in. poprzez wspieranie inicjatyw sportowych. W strategii znalazł się także projekt

strategiczny w obszarze sportu, czyli Program KLUB.

PRS 2020 wpisuje się także w obszar Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego (projekt z 27 lipca 2018 r.)

i służy realizacji celu szczegółowego nr 4 tego dokumentu: Poprawa zdrowia obywateli oraz systemu

opieki zdrowotnej. W ramach tego celu przewidziano m.in. kierunek interwencji Poprawa kultury

fizycznej w społeczeństwie, w ramach którego realizowane będą projekty dotyczące upowszechniania

aktywności fizycznej społeczeństwa, upowszechniania sportu dzieci i młodzieży oraz budowy

infrastruktury sportowej.

Jednym z projektów strategicznych przypisanych do Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego (projekt

z 16 listopada 2018 r.) jest projekt „Program KLUB”.

W PRS 2020 znalazły się także kwestie, które są obecne w Strategii Rozwoju Transportu, tj. działania

na rzecz promowania transportu rowerowego i chodzenia jako ważnych elementów transportu

w miastach.

2. DIAGNOZA

Diagnoza sytuacji w obszarze sportu została sporządzona w 2015 r. i znajduje się w przyjętym

uchwałą nr 150 Rady Ministrów z dnia 31 sierpnia 2015 r. Programie Rozwoju Sportu do roku 2020.

W związku z tym, że niniejszy dokument jest jedynie aktualizacją PRS 2020, a pozostały jego okres

obowiązywania jest bardzo krótki, nie zdecydowano się przeprowadzać ponownie pełnej diagnozy

sytuacji w obszarze sportu. Motywy, które zdecydowały o potrzebie przygotowania oraz kierunkach

dokumentu strategicznego, nie uległy zasadniczym zmianom od 2015 r. Nie powodują one zatem

potrzeby modyfikacji misji, wizji, celu głównego oraz celów szczegółowych dokumentu. Jednocześnie

należy podkreślić, że w latach 2019 i 2020 MSiT planuje przygotowanie kompleksowej diagnozy

sytuacji w obszarze sportu, która zostanie wykorzystana na potrzeby dokumentu strategicznego

regulującego ten obszar po 2020 r.

Z powyższych powodów w części diagnostycznej aktualizacji PRS 2020 przedstawiony zostanie

jedynie skrócony opis zmian, jakie zaszły w najważniejszych obszarach sportu, na podstawie wyników

badań opublikowanych w latach 2015-2019. W pozostałym zakresie aktualne pozostają najważniejsze

wnioski z diagnozy przeprowadzonej w 2015 r.

2.1. SPORT W GOSPODARCE NARODOWEJ

Jeżeli chodzi o miejsce sportu w gospodarce narodowej to sytuacja na przestrzeni ostatnich lat nie

uległa większym zmianom. Na podstawie rachunku satelitarnego sportu dla Polski19 wartość

całkowita popytu finalnego na dobra i usługi sportu wyniosła w 2012 r. 35,3 mld zł. W ujęciu

względnym jest to równoważne udziałowi PKB sportu w całkowitym PKB Polski w roku 2012 na

poziomie 2,16%. Zatrudnienie związane ze sportem stanowiło 2,04% ogólnej liczby zatrudnionych

w gospodarce w roku 2012 i w stosunku do roku 2010 obniżyło się o 0,5 punktu procentowego. Przy

wzroście wartości dodanej związanej z produkcją sportową w tym samym okresie oznacza to wzrost

wydajności pracy w tym sektorze.

2.2. AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA SPOŁECZEŃSTWA

W zakresie aktywności fizycznej Polaków należy zauważyć, że wyniki przeprowadzanego na zlecenie

MSiT badania Aktywności Fizycznej Polaków nie wskazują w latach 2016-2018 na jednoznaczny trend.

W latach 2016 i 2017 wartość wskaźnika Odsetek Polaków w wieku 15-69 lat podejmujących

aktywność fizyczną w wymiarze zgodnym z wytycznymi WHO w czasie wolnym spadała i w 2017 r.

wyniosła 16,1% (w porównaniu z 18,5 % w 2015 r.). Natomiast w 2018 r. wartość wskaźnika znacząco

wzrosła i wyniosła 21,6 %. Należy jednak z ostrożnością podchodzić do tych danych, oczekując na

potwierdzenie pozytywnego wyniku w kolejnych latach. Fluktuacje wartości wskaźników opartych na

tym badaniu wynikają z jego metodologii. W związku z powyższym, wyniki za pojedyncze lata nie

19

Rachunek Satelitarny Sportu dla Polski za 2012 rok, Warszawa 2017 r., raport wykonany na zlecenie Ministerstwa Sportu

i Turystyki

mogą być podstawą do określania jednoznacznego trendu przy ocenie zjawiska. Mimo tej

ostrożności, z pewnością pozytywnie należy ocenić zatrzymanie spadkowego trendu z poprzednich

lat.

Wyniki ww. badania wskazują także na stały w ostatnich latach wzrost odsetka Polaków

podejmujących regularnie transportową aktywność fizyczną.

Wyniki badania Głównego Urzędu Statystycznego „Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji

ruchowej 2016 r.” wskazują, że uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej w 2016 r.

pozostało na podobnym poziomie co w 2012 r. W 2016 r. w sporcie i rekreacji ruchowej uczestniczyło

46,4% członków gospodarstw domowych. Jako najczęstszą przyczynę braku uczestnictwa raport GUS

podaje brak wolnego czasu.

Zgodnie z danymi GUS20 rosną wydatki gospodarstw domowych na sport i rekreację. W 2016 r.

przeciętne gospodarstwo domowe wydawało na te cele 458 zł rocznie, co jest wzrostem o 40 zł

w porównaniu do 2012 r.

W 2018 r. Komisja Europejska opublikowała raport z wynikami kolejnej edycji Eurobarometru „Sport

i aktywność fizyczna”.21 Wyniki tego badania pokazują, że aktywność fizyczna osób mieszkających

w państwach Unii Europejskiej spadła w porównaniu z poprzednią edycją. Jedynie w 6 spośród

przebadanych państw odsetek osób, które nigdy nie uprawiają sportu, zmniejszył się w porównaniu

z 2013 r. W Polsce odsetek ankietowanych, którzy wskazali taką odpowiedź, wzrósł nieznacznie.

20

Główny Urząd Statystyczny, Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej 2016 r., Warszawa 2017 r.

http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/survey/getsurveydetail/instruments/special/surveyky/216

Źródło: Komisja Europejska, Special Eurobarometer 472. Sport and physical activity, 2018 r.

W zakresie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w Polsce, podobnie jak w innych krajach, mamy do

czynienia z negatywnym trendem. Zgodnie z wynikami badania HBSC przeprowadzonego w 2018 r.

zalecenia WHO dotyczące umiarkowanej aktywności fizycznej (MVPA) spełnia jedynie 17,2%

młodzieży (w wieku 11–15 lat), co stanowi mniej niż jedną piątą badanej populacji. Warto zauważyć,

że choć autorzy raportu wskazują na spadek w badaniu HBSC (w porównaniu do 2014 r.) średniego

wskaźnika aktywności fizycznej MVPA, to dotyczył on tylko niektórych grup młodzieży. Byli to chłopcy

w trzech grupach wieku (11-, 13- i 15-letni) oraz dziewczęta 11-letnie. W dwóch starszych grupach

dziewcząt nie zanotowano statystycznie istotnych różnic, z tendencją do poprawy w 2018 r. (p=0,155

dla 13-latek i p=0,212 dla 15-latek). Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest fakt, że MSiT w swoich

działaniach kładzie szczególny nacisk na aktywność fizyczną dziewcząt.

Warto zauważyć, że w grupie 8-latków (badanie COSI 2016) aż 82,8 % dzieci spełnia normy

aktywności fizycznej, co jest bardzo dobrym wynikiem. W weekendy odsetek aktywnych 8-latków jest

nawet wyższy (ponad 90%), co wynika z faktu, że jest to czas spędzany z rodziną.

Od czasu przyjęcia PRS 2020 w 2015 r. nie opublikowano nowych danych dotyczących uczestnictwa

dzieci i młodzieży w lekcjach wychowania fizycznego. Z danych opublikowanych w 2013 r. wynika, że

odsetek uczniów w wieku 11–17 lat uczestniczących we wszystkich lub prawie wszystkich lekcjach

wychowania fizycznej wyniósł 73,8%.

W opinii Ministerstwa Sportu i Turystyki szansą na odwrócenie trendów jest także poprawiająca się

aktywność fizyczna osób dorosłych. W 2018 r. zanotowaliśmy pierwszy raz od wielu lat wzrost

odsetka Polaków w wieku 15–69 lat, którzy są aktywni w czasie wolnym do 21,8% (w 2015 r. odsetek

ten wynosił 15,5%). Jak wskazują badacze, jedną z przyczyn braku aktywności fizycznej dzieci są

wzorce zachowań panujące w rodzinie. Rosnący odsetek osób dorosłych wybierających aktywność

fizyczną jako sposób spędzania wolnego czasu spowoduje w dłuższej perspektywie poprawę sytuacji

również w grupie najmłodszych Polaków.

Nie ma dostępnych zbyt wielu danych dotyczących aktywności fizycznej osób starszych. Jedynie

w ramach przeprowadzanego na zlecenie MSiT badania Aktywności Fizycznej Polaków można

wskazać, że wśród respondentów tego badania w wieku powyżej 60 lat ok. 11,5% osób podejmuje

aktywność fizyczną w wymiarze zgodnym z wytycznymi WHO.

2.3. ORGANIZACJE SPORTOWE I ICH CZŁONKOWIE

Warto zauważyć, że w ostatnich latach wzrasta liczba klubów sportowych. W 2016 r. zgodnie

z danymi GUS22 w Polsce funkcjonowało 14 858 klubów, co stanowi wzrost o ponad 500 klubów

w porównaniu z 2012 r. W przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców liczba klubów wzrosła w tym okresie

z 37,1 do 38,7. Zwiększyła się także liczba członków klubów sportowych. W 2016 r. do klubów

sportowych należało 1 019 574 Polaków. Przeliczając to na liczbę ludności, okazuje się, że 26,5 na

1000 Polaków było w 2016 r. członkiem klubu sportowego. Wartość ta przekroczyła zatem wartość

zaplanowaną w PRS 2020 do osiągnięcia w 2020 r.

2.4. INFRASTRUKTURA SPORTOWO-REKREACYJNA

W dalszym ciągu poprawia się sytuacja w zakresie rozwoju infrastruktury sportowo-rekreacyjnej.

Rozwijana jest infrastruktura dla sportu wyczynowego. W ostatnich latach MSiT dofinansowało

budowę, przebudowę i modernizację wielu obiektów. Powstał m.in. pierwszy

w Polsce kryty tor do łyżwiarstwa szybkiego w Tomaszowie Mazowieckim oraz zmodernizowano

centrum biathlonowe w Dusznikach-Zdroju. Tym samym zwiększa się liczba obiektów pozwalających

na rozgrywanie zawodów rangi międzynarodowej, a także zapewniających polskim sportowcom

profesjonalne zaplecze treningowe.

Główny Urząd Statystyczny, Bank danych lokalnych.

W zakresie sportu dla wszystkich uruchomiono m.in. program otwartych stref aktywności, dzięki

któremu przy wsparciu MSiT wybudowanych zostanie ponad 1500 ogólnodostępnych plenerowych

miejsc sportu, rekreacji i odpoczynku dla całych rodzin.

Poprawia się także sytuacja jeżeli chodzi o szkolną infrastrukturę sportową. Zgodnie z danymi z

systemu informacji oświatowej23, odsetek szkół, które posiadają „pomieszczenie do prowadzenia

zajęć wychowania fizycznego” lub „boisko uniwersalne/wielozadaniowe”, wynosi ok. 83%.

Należy także zwrócić uwagę na znaczny wzrost długości dróg i ścieżek rowerowych w Polsce.

W 2016 r. łączna długość dróg rowerowych w Polsce osiągnęła 11 258,4 km, co stanowi wzrost

o ponad 4 tys. km od 2012 r. Województwami o największym zagęszczeniu dróg rowerowych były

w 2016 r. śląskie, pomorskie i kujawsko-pomorskie.

Gęstość ścieżek rowerowych w województwach (km/100 km2)

3,20

ZACHODNIOPOMORSKIE

WIELKOPOLSKIE

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

ŚLĄSKIE

POMORSKIE

PODLASKIE

PODKARPACKIE

OPOLSKIE

MAZOWIECKIE

MAŁOPOLSKIE

ŁÓDZKIE

LUBUSKIE

LUBELSKIE

KUJAWSKO-POMORSKIE

DOLNOŚLĄSKIE

0,00

4,53

2,10

1,97

6,35

6,02

2,30

2,99

3,30

2,70

2,53

3,96

3,51

3,73

5,19

3,48

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

6,00

7,00

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Główny Urząd Statystyczny, Bank danych lokalnych.

2.5.SPORT WYCZYNOWY

Zgodnie z danymi GUS, w 2017 r.24 w Polsce zarejestrowanych było 67 związków sportowych.

W 2017 r. polskie związki sportowe powołały 10,7 tys. członków kadry narodowej, spośród których

40,4% stanowiły kobiety, a 50,5% juniorzy i juniorki. W porównaniu z rokiem 2016 widoczny jest

23

24

Dostępnymi na portalu dane.gov.pl pod adresem https://dane.gov.pl/dataset/1573 (dostęp 13.06.2019)

Główny Urząd Statystyczny, Kultura Fizyczna w 2017 r., Warszawa 2018 r.

wzrost liczby reprezentantów kadry narodowej o 17,1%. Znacznie zwiększyła się liczba

reprezentantów w kategorii juniorów (z 3,8 tys. w 2016 r. do 5,4 tys. w 2017 r.). Największą liczbą

zawodników w 2017 r. cechowały się Polski Związek Piłki Siatkowej (1,2 tys.), Polski Związek

Taekwondo Olimpijskiego (694 osoby) i Polski Związek Pływacki (594 osoby). W 2016 r. najliczniejszą

reprezentację powołał Polski Związek Piłki Nożnej (903 osoby).

Reprezentanci Polski w 2017 r.

Seniorzy

Młodzieżowcy

Juniorzy

0

500

1000

Kobiety

1500

2000

2500

3000

3500

Mężczyźni

Źródło: Główny Urząd Statystyczny, Kultura Fizyczna w 2017 r., Warszawa 2018 r.

Jeżeli chodzi o ogólną liczbę sportowców trenujących daną dyscyplinę, najpopularniejsza w 2016 r.25

była w dalszym ciągu piłka nożna (łącznie z halową i plażową). Na kolejnych miejscach na liście

najchętniej uprawianych dyscyplin plasowały się piłka siatkowa, koszykówka, pływanie, lekkoatletyka

i piłka ręczna. W dalszym ciągu zdecydowana większość sportowców w Polsce to juniorzy (ok. 72%

w 2016 r.)

W okresie, który upłynął od przyjęcia PRS 2020, odbyły się Letnie Igrzyska Olimpijskie w Rio de

Janeiro w 2016 r. oraz Zimowe Igrzyska Olimpijskie w PyeongChang. Na letnich Igrzyskach w Rio de

Janeiro Polacy zdobyli 11 medali (2 złote – 3 srebrne – 6 brązowych). Liczba medali ogółem jest zatem

taka sama jak na poprzednich igrzyskach w Londynie w 2012 r. (3-1-7) i Pekinie w 2008 r. (4-5-2)26.

Zwraca natomiast uwagę niższa liczba medali złotych. Z kolei na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich

w PyeongChang Polscy sportowcy zdobyli 2 medale (1-0-1) co jest skromniejszym dorobkiem niż

25

Główny Urząd Statystyczny, Bank danych lokalnych.

W związku z dyskwalifikacjami sportowców z innych państw za stosowanie dopingu Polscy sportowcy zwiększyli swój

dorobek medalowy w IO w Pekinie i IO w Londynie, bowiem brązowe medale otrzymali ciężarowcy Marcin Dołęga (Pekin

2008 – kategoria 105 kg) oraz Tomasz Zieliński (Londyn 2012 – kategoria 94 kg). Ponadto po dyskwalifikacji Tatiany Łysenko,

Anita Włodarczyk otrzymała złoty medal IO w Londynie w 2012 r. w rzucie młotem.

osiągnięcia z ZIO w Soczi (4-1-1) oraz Vancouver (1-3-2). Niemniej pod względem liczby i kolorów

zdobytych medali ZIO w PyeongChang były trzecimi najbardziej udanymi w historii startów polskiej

reprezentacji.

W 2016 r. MSiT zleciło przeprowadzenie analizy działalności polskich związków sportowych

w sportach olimpijskich27. Główny wniosek płynący z tego badania wskazywał, że PZS są, generalnie

rzecz ujmując, słabo przygotowane do pełnienia swoich zadań od strony zarządczej. PZS powinny

podjąć intensywne działania w zakresie takiego kształtowania swoich kadr, żeby były one zdolne do

wytyczania strategicznych kierunków rozwoju związku. Wykorzystując m.in. ww. wnioski,

w Ministerstwie opracowano Kodeks Dobrego Zarządzania dla Polski Związków Sportowych28, a także

rozpoczęto – w porozumieniu z Instytutem Sportu – Państwowym Instytutem Badawczym – projekt

„Akademia Zarządzania Sportem”, mający na celu podniesienie kompetencji menedżerskich

pracowników biur PZS.

27

28

Fundacja IDEA Rozwoju, Analiza działalności polskich związków sportowych w sportach olimpijskich, Warszawa 2016 r.

Dostępny na www.msit.gov.pl

3. CELE

Wizja: Aktywne i zdrowe społeczeństwo

Wizją, której realizacji będą służyć strategiczne działania podejmowane w obszarze sportu, jest

społeczeństwo, które ma wykształcony nawyk podejmowania aktywności fizycznej dostatecznie

często i intensywnie, aby dzięki temu móc dłużej cieszyć się życiem w zdrowiu, a tym samym zarówno

zwiększyć poziom zadowolenia z życia, jak i obniżyć koszty społeczne związane z prowadzeniem

niezdrowego trybu życia.

Cel główny: Tworzenie warunków dla rozwoju sportu oraz promocja aktywności fizycznej pozytywnie

wpływającej na zdrowie

Głównym celem zapisanym w dokumencie jest stworzenie takich warunków, które umożliwią

zbliżenie się do zarysowanej wizji, idealnego stanu docelowego – aktywnego i zdrowego

społeczeństwa. Cel główny zakłada 2 główne komponenty – działania związane z tworzeniem

warunków (infrastruktury, oferty, struktury organizacyjnej) dla upowszechniania aktywności fizycznej

oraz promocję zdrowego i aktywnego stylu życia. Cel główny będzie realizowany poprzez poniższe

cele szczegółowe.

Cele szczegółowe

1. Zapewnienie warunków i oferty dla powszechnego podejmowania aktywności fizycznej na

każdym etapie życia.

2. Wykorzystanie sportu na rzecz budowy kapitału społecznego.

3. Poprawa warunków organizacyjno-prawnych dla rozwoju sportu oraz zwiększenie

dostępności wykwalifikowanych zasobów kadrowych.

4. Wykorzystanie potencjału sportu na poziomie wyczynowym na rzecz upowszechnienia

aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie międzynarodowej.

CEL SZCZEGÓŁOWY 1. ZAPEWNIENIE WARUNKÓW I OFERTY DLA POWSZECHNEGO PODEJMOWANIA

AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ NA KAŻDYM ETAPIE ŻYCIA

Cel szczegółowy 1 obejmuje działania związane z zapewnieniem warunków dla powszechnego

uprawiania aktywności fizycznej. Działania zostały przyporządkowane różnym etapom życia człowieka

– dzieciństwu i młodości (sport i aktywność fizyczna w szkole), życiu dorosłemu (godzenie aktywności

fizycznej/kariery sportowej z życiem zawodowym i rodzinnym) oraz podeszłemu wiekowi (aktywność

fizyczna jako forma przedłużenia aktywności społecznej). Na każdym etapie planowane są działania

związane z zapewnianiem niezbędnej infrastruktury, oferty zajęć oraz promocją aktywności fizycznej.

Ważnym komponentem ujętym w tym celu jest problematyka przestrzeni publicznej sprzyjającej

podejmowaniu aktywności fizycznej. Z badań przedstawionych w diagnozie wynika, że Polacy

najczęściej uprawiają sport w sposób niezorganizowany, w miejscu publicznie dostępnym (np. park).

Ponadto, w porównaniu z innymi krajami, w Polsce stosunkowo mało osób regularnie podejmuje

pozasportową aktywność fizyczną, do której przede wszystkim zalicza się m.in. aktywność fizyczną

związaną z przemieszczaniem się. Stworzenie warunków oraz promocja podejmowania

„transportowej” aktywności fizycznej może znacząco przyczynić się do prowadzenia zdrowszego

i bardziej aktywnego trybu życia, mimo zdiagnozowanej bariery braku czasu. Ponadto zagadnienia

rewitalizacji i rekultywacji terenów zdegradowanych i przeznaczenie ich na funkcje rekreacyjne oraz

niskoemisyjnego transportu miejskiego, w tym pieszego i rowerowego, są wprost wskazane jako

priorytety inwestycyjne w ramach unijnej perspektywy finansowej 2014-2020, co umożliwia

realizację tego typu inwestycji przy dofinansowaniu ze środków Unii Europejskiej.

Cel szczegółowy 1 koresponduje z działaniami Komisji Europejskiej oraz Światowej Organizacji

Zdrowia, które kładą nacisk na promocję aktywności fizycznej pozytywnie wpływającej na zdrowie

(ang. Health-enhancing physical activity, HEPA). Aktywność fizyczna prezentowana jest w bardzo

szerokim kontekście – nie tylko jako czynnik przyczyniający się do dłuższego pozostawania w zdrowiu,

lecz również jako prawo i przywilej każdego człowieka, narzędzie prawidłowego rozwoju

psychicznego i społecznego. W związku z powyższym działania związane z promocją aktywności

fizycznej pozytywnie wpływającej na zdrowie wykraczają poza wąsko rozumiany obszar sportu, zaś

odnoszą się w szczególności do zapewnienia sprzyjających warunków do pozostawania aktywnym

w każdej fazie życia oraz w każdej roli społecznej. Działania promujące aktywność fizyczną muszą

zatem być zawarte w wielu sektorowych politykach, nie tylko sportowej i zdrowotnej, lecz również

społecznej, transportowej, planistycznej (urbanistycznej) i środowiskowej. Ponadto wskazane byłoby,

zgodnie z kierunkiem określonym w Strategii WHO aktywności fizycznej dla regionu europejskiego29,

stworzenie mechanizmu koordynacji wielosektorowych działań administracji publicznej z zakresu

promocji prozdrowotnej aktywności fizycznej.

29

Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organisation, WHO), WHO European Region Physical Activity Strategy

2016-2025,2016 r.

Priorytet 1.1. Kształtowanie nawyku podejmowania aktywności fizycznej oraz podnoszenie

sprawności fizycznej dzieci i młodzieży

Dzieci i młodzież są grupą wymagającą szczególnego wsparcia w zakresie organizacji zajęć

sportowo-rekreacyjnych. Okres edukacji szkolnej jest szczególnie istotny w życiu człowieka ze

względu na kształtowanie wielu nawyków behawioralnych. Szczególnie istotne jest w tym kontekście

zachęcenie dzieci i młodzieży szkolnej do prowadzenia zdrowego i aktywnego stylu życia. Regularne

podejmowanie aktywności fizycznej sprzyja właściwemu rozwojowi psychofizycznemu dzieci

i młodzieży, a także może pełnić pomocniczą rolę w nawiązywaniu relacji społecznych oraz

przeciwdziałaniu zjawiskom patologicznym. Egalitarystyczny charakter sportu i aktywności fizycznej

może w szczególności przyczynić się do integracji dzieci i młodzieży z różnych środowisk, ucząc

tolerancji oraz kształtując umiejętność współpracy. Dużą rolę odgrywają w tym zakresie zarówno

wzorce rodzinne, jak i instytucjonalne.

Warto również podkreślić istotną rolę wzorców kulturowych, w tym najważniejszych –

przekazywanych w rodzinie. Aktualnie promowany wzorzec rozwoju oparty o maksymalizację

konsumpcji dóbr i usług sprzyja zachowaniom aspołecznym lub pozornie społecznym

(z wykorzystaniem tzw. serwisów społecznościowych) oraz siedzącemu trybowi życia. Istotne jest

zatem prezentowanie aktywności fizycznej jako atrakcyjnej, konkurencyjnej dla gier i zabaw

z wykorzystaniem nowych technologii, formy spędzania wolnego czasu, w tym również dla całej

rodziny. Ponadto rozwój nowych technologii z zakresu tzw. activity tracking (śledzenie

i udostępnianie przebytych tras treningowych itp.) również może zostać wykorzystany w celu

promocji aktywności fizycznej.

Kierunek interwencji 1.1.1. Zapewnianie niezbędnej ogólnodostępnej infrastruktury sportowej

i rekreacyjnej, w tym infrastruktury przyszkolnej

Zapewnianie ogólnodostępnej infrastruktury sportowej i rekreacyjnej jest jednym z podstawowych

czynników warunkujących podejmowanie aktywności fizycznej, nie tylko wśród dzieci i młodzieży.

Zaleca się, aby przynajmniej jeden z tych dwóch typów obiektów był dostępny w każdej szkole

(z wyjątkiem przypadków szczególnych, np. szkół z bardzo małą liczbą uczniów). Warto zwrócić

uwagę na negatywną tendencję spadku odsetka szkół z dostępem do sali gimnastycznej w miastach,

szczególnie tych największych.

Inwestycje w przyszkolną infrastrukturę sportową mogą być elementem szerszego wsparcia placówki,

a nawet jej najbliższego sąsiedztwa. Istotne jest, aby przyszkolne obiekty sportowo-rekreacyjne były

dostępne dla uczniów oraz mieszkańców również po godzinach lekcyjnych. Warto również pamiętać

o zróżnicowanych potrzebach ruchowych dzieci i młodzieży w różnym wieku oraz o różnym stopniu

sprawności, stąd inwestycje w infrastrukturę nie powinny ograniczać się do obiektów stricte

sportowych, lecz uwzględniać również obiekty rekreacyjne przeznaczone dla młodszych dzieci, np.

place zabaw czy ścieżki sprawnościowe.

Kierunek interwencji 1.1.2. Zapewnianie ogólnodostępnej oferty zajęć sportowych sprzyjających

zrównoważonemu rozwojowi psychofizycznemu dzieci i młodzieży

Podstawową formą zajęć sportowo-rekreacyjnych dla dzieci i młodzieży są lekcje wychowania

fizycznego w szkole. Z diagnozy wynika, że niepokojąco duży jest odsetek młodzieży (szczególnie

w wieku gimnazjalnym i ponadgimnazjalnym), która nie uczestniczy regularnie w lekcjach

wychowania fizycznego. Lekcje wychowania fizycznego często uznawane są za nieatrakcyjne lub

związane z różnego rodzaju problemami wynikającymi ze zbyt dużej trudności zadań przy obniżonej

sprawności części uczniów, ocennej postawy nauczyciela oraz szczególnej presji grupy rówieśniczej.

Presja grupy oraz rosnący poziom agresji stosunków społecznych między uczniami (w tym tendencja

publicznego „kompromitowania” nielubianych kolegów/koleżanek) może wpływać na obniżanie się

poziomu uczestnictwa w zajęciach, w szczególności uczniów mniej sprawnych fizycznie oraz otyłych

lub z nadwagą. Pożądaną sytuacją jest także aktywne uczestnictwo uczniów niepełnosprawnych

w lekcjach wychowania fizycznego, dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb.

Ważnym aspektem jest również zapewnienie wystarczającej oferty zajęć pozalekcyjnych. Dzieci

i młodzież zdecydowanie preferują sporty wymagające zorganizowanej formy zajęć (gry zespołowe,

taniec). Ponadto często nie dysponują jeszcze wystarczającą wiedzą, która pozwalałaby na

prawidłowe wykonywanie ćwiczeń bez szkody dla zdrowia (np. podczas zajęć w siłowni). Atrakcyjna

oferta pozalekcyjnych zajęć sportowo-rekreacyjnych powinna być również alternatywną dla innych,

mniej angażujących fizycznie form spędzania wolnego czasu. Podejmowane będą także działania

mające na celu systemowe wsparcie organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych dla dzieci

i młodzieży szkolnej. Program ma na celu umożliwienie podejmowania dodatkowej aktywności

fizycznej realizowanej w formie zajęć sportowych i rekreacyjnych pod opieką nauczyciela

prowadzącego zajęcia wychowania fizycznego w danej szkole.

Kierunek interwencji 1.1.3. Promocja aktywności fizycznej wśród dzieci i młodzieży z uwzględnieniem

jej prozdrowotnego charakteru

Aktywność fizyczna powinna stanowić element szerszej interwencji promującej zdrowy i aktywny styl

życia dzieci i młodzieży. Wśród innych, niezbędnych dla spójnego przekazu elementów należy

wymienić przede wszystkim edukację na temat zdrowego odżywiania się oraz działania na rzecz

ograniczania upowszechniającego się siedzącego trybu życia. Uczniowie powinni być edukowani, że

powszechne korzystanie z urządzeń nowych technologii informatycznych i komunikacyjnych ma

również negatywne skutki – nie tylko w postaci obniżenia i tak już przeciętnie niskiego poziomu

aktywności fizycznej, lecz również potencjalnych problemów z nawiązywaniem prawidłowych relacji

społecznych. Ważnym elementem przekazu powinna być również edukacja ekologiczna promująca

poszanowanie środowiska naturalnego, spędzanie wolnego czasu na łonie przyrody oraz

wykorzystywanie zasobów zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. W tym kontekście ważne

jest promowanie wśród dzieci i młodzieży zrównoważonych wyborów transportowych, przede

wszystkim wykorzystania w jak najszerszym zakresie możliwości przemieszczania się rowerem bądź

pieszo, co ma nie tylko pozytywny wpływ na środowisko naturalne, ale również na zdrowie publiczne

oraz rozwój aktywności fizycznej.

Dużym wyzwaniem jest współpraca międzyresortowa na poziomie operacyjnym w zakresie rozwiązań

promujących aktywność fizyczną oraz zdrowy tryb życia w szkole. Należy zauważyć, że w 2010 r.

powołano Radę Programową ds. Promocji Zdrowia i Profilaktyki Problemów Dzieci i Młodzieży – ciało

eksperckie w Ministerstwie Edukacji Narodowej30, do którego zadań należy określanie kierunków

działań oraz zadań w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki problemów dzieci i młodzieży oraz

wspieranie wdrażania edukacji zdrowotnej zapisanej w nowej podstawie programowej. Rada31

zwraca uwagę m.in. na potrzebę zainicjowania prac nad poprawą jakości i efektywności szkolnego

wychowania fizycznego, ze szczególnym uwzględnieniem procesu kształcenia i doskonalenia

zawodowego nauczycieli wychowania fizycznego.

Należy również podkreślić że od 2017 r. Minister Sportu i Turystyki jest również jednym z kluczowych

realizatorów Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020 (NPZ)32; Minister Sportu i Turystyki

w ramach NPZ realizuje następujące zadania

•

•

30

działania promujące zdrowy styl życia,

zadania związane z przeciwdziałaniem nadwadze i otyłości (całość środków z tego obszaru

zasila program SKS)33,

W skład Rady wchodzą przedstawiciele lub eksperci Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Zdrowia oraz

Ministerstwa Sportu i Turystyki.

31

Postulaty uczestników seminarium „Kształcenie i doskonalenie nauczycieli wychowania fizycznego w zakresie edukacji

zdrowotnej”, zorganizowanego przez Radę Programową ds. Promocji Zdrowia i Profilaktyki Problemów Dzieci i Młodzieży,

Katedrę Biomedycznych Podstaw Rozwoju i Seksuologii Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego oraz Zespół

ds. Promocji Zdrowia w Szkole Ośrodka Rozwoju Edukacji (ORE), które odbyło się w listopadzie 2014 r.; Rada Programowa

ds. Promocji Zdrowia i Profilaktyki Problemów Dzieci i Młodzieży jest ciałem eksperckim w Ministerstwie Edukacji

Narodowej, do której zadań należy określanie kierunków działań oraz zadań w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki

problemów dzieci i młodzieży oraz wspieranie wdrażania edukacji zdrowotnej zapisanej w nowej podstawie programowej.

W skład Rady wchodzą przedstawiciele lub eksperci Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Zdrowia oraz

Ministerstwa Sportu i Turystyki.

32

Na mocy ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym, w art. 13 pkt 2 ustawy, zadania z zakresu zdrowia

publicznego są finansowane m.in. ze środków pozostających w dyspozycji ministrów realizujących zadania z zakresu zdrowia

publicznego, w tym ze środków państwowych funduszy celowych, których dysponentem jest Minister Sportu i Turystyki.

Ustawa zmieniła także przepisy ustaw tworzących państwowe fundusze celowe (odpowiednio ustawa z dnia 19 listopada

2009 r. o grach hazardowych – Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej oraz ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu

w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – Fundusz Zajęć Sportowych dla Uczniów), rozszerzając katalog zadań

przeznaczonych do dofinansowania o zadania określone w przepisach o zdrowiu publicznym w zakresie aktywności

fizycznej. Aktem wykonawczym ustawy o zdrowiu publicznym jest rozporządzenie w sprawie Narodowego Programu

Zdrowia (NPZ) na lata 2016-2020 ogłoszone 16 września 2016 r., który m.in. określa cele strategiczne, operacyjne, zadania

oraz podmioty odpowiedzialne za ich realizację, jak też wysokość finansowania.

•

Poz. 905

zadania realizowane w zakresie zwiększenia dostępności zajęć sportowych dla uczniów ze

szczególnym uwzględnieniem gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej (corocznie ogłaszany

jest konkurs wniosków)34.

Ważnym aspektem może być promocja aktywnego transportu do szkoły – pieszo, rowerem,

na rolkach lub deskorolce. Doświadczenia międzynarodowe oraz zalecenia Światowej Organizacji

Zdrowia pokazują, że jest to prosta, ale skuteczna metoda zwiększenia dziennej dawki aktywności

fizycznej, a także kształtowanie pozytywnych wzorców na przyszłość.

Należy podkreślić, że obok szkoły, drugim czynnikiem kształtującym tryb życia dzieci i młodzieży są

wzorce przekazywane w domu. Obecnie mamy do czynienia z postępującym zjawiskiem

nadopiekuńczości rodziców, której efektem jest znaczne ograniczenie spontanicznego podejmowania

aktywności fizycznej przez dzieci i młodzież, m.in. przez pełną organizację wolnego czasu dzieci,

regularne podwożenie ich do szkoły oraz na pozostałe zajęcia, wpajanie nieufności do przebywania

w przestrzeni publicznej czy roszczeniową postawę wobec systemu edukacji, zwiększającą

zachowawczość wychowawców wobec inicjatyw mogących zostać źle zinterpretowanych przez

rodziców (przeziębienie, ubrudzenie się dzieci). W związku z powyższym, w celu osiągnięcia

pozytywnego efektu w zakresie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży, odbiorcą działań

promocyjnych powinni być w dużej mierze ich rodzice oraz opiekunowie.

Kierunek interwencji 1.1.4. Rozwijanie sportu szkolnego, w tym szkolnego współzawodnictwa

sportowego dzieci i młodzieży

Jednym z czynników zwiększających motywację części dzieci i młodzieży do uczestnictwa w zajęciach

wychowania fizycznego są szkolne rozgrywki sportowe. Udział w takim przedsięwzięciu skłania do

bardziej intensywnej pracy na lekcjach, uczy dyscypliny, pracy w grupie, odpowiedzialności oraz

radzenia sobie ze stresem. Istotne przy tym jest, aby szkolne rozgrywki sportowe pozostawały dla

uczniów przede wszystkim zabawą. Nie powinny również stawać się priorytetem nauczyciela, co

mogłoby powodować poświęcanie mniejszej uwagi uczniom nieuczestniczącym we

współzawodnictwie.

Udział w szkolnym współzawodnictwie sportowym może być również pierwszym krokiem do

rozpoczęcia systematycznego treningu. Z tego punktu widzenia ważny jest systematyczny przepływ

informacji między nauczycielami wychowania fizycznego a lokalnymi klubami sportowymi, składający

się na podstawy systemu identyfikacji talentów.

33

Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej – 20 mln zł – Cel operacyjny 1 działania promujące właściwe nawyki żywieniowe i

aktywność fizyczną – działanie 1.3 promowanie kultury fizycznej – działanie 2 - prowadzenie działań na rzecz zachowania

właściwej masy ciała ppkt 5.

34

Fundusz Zajęć Sportowych dla Uczniów 5 mln zł - Cel operacyjny 1 działania promujące właściwe nawyki żywieniowe i

aktywność fizyczną – działanie 1.3 promowanie kultury fizycznej.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że wprowadzenie nowej formy prawnej – uczniowskich klubów

sportowych – należy ocenić ambiwalentnie. Z jednej strony ułatwiło to doposażanie szkół w sprzęt

sportowy oraz usprawniło dalszy rozwój sportowy dzieci i młodzieży szczególnie uzdolnionych,

z drugiej zaś – wprowadziło bariery do uczestnictwa w rywalizacji szkolnej, w której praktycznie

bierze udział mała liczba najsprawniejszych uczniów uczestniczących we współzawodnictwie w wielu

sportach. Część uczniowskich klubów sportowych zatraciła swój związek ze szkołami, skupiając się na

uczestniczeniu w rywalizacji sportowej w wysokich klasach rozgrywkowych.

Ważnym działaniem rozpoczętym w 2017 r. przez MSiT jest realizacja programu „Szkolny Klub

Sportowy”, którego celami są m.in. zwiększenie oferty ogólnodostępnych, bezpłatnych zajęć

sportowo-rekreacyjnych dla dzieci i młodzieży oraz stymulowanie podejmowania aktywności

fizycznej wśród dzieci i młodzieży mniej aktywnych i mniej sprawnych fizycznie, ze szczególnym

uwzględnieniem dziewcząt.

Priorytet 1.2. Promocja oraz ułatwianie godzenia aktywności fizycznej osób dorosłych z nauką oraz

życiem zawodowym i osobistym

Osoby dorosłe, w wieku produkcyjnym, były do tej pory zaniedbywaną grupą, jeżeli chodzi

o skierowane do nich działania z zakresu promocji aktywności fizycznej. Osoby dorosłe, po

zakończeniu formalnej edukacji, muszą mierzyć się z problemem chronicznego braku czasu z uwagi

na konieczność pogodzenia obowiązków służbowych oraz rodzinnych, a także wydłużającego się

czasu spędzanego w codziennych podróżach między poszczególnymi centrami aktywności społecznej

(dom, praca, zakupy).

Należy również podkreślić ogromną rolę aspektu ekonomicznego oraz wychowawczego aktywności

fizycznej osób dorosłych. Stan zdrowia oraz nawyki behawioralne osób w wieku produkcyjnym,

stanowiących największy udział w strukturze społeczeństwa, mają duży wpływ na system opieki

zdrowotnej. Warto podkreślić, że regularne podejmowanie aktywności fizycznej znacznie obniża

ryzyko zachorowań na wiele chorób, ze szczególnym uwzględnieniem chorób cywilizacyjnych. Lepsza

kondycja fizyczna poprawia nastrój, a tym samym przyczynia się do utrzymania właściwego poziomu

zdrowia psychicznego, a także zwiększa efektywność, kreatywność oraz obecność w pracy. Ponadto

badania motywów podejmowania aktywności fizycznej przez dzieci i młodzież wykazały zachęty ze

strony rodziców oraz wspólne podejmowanie aktywności fizycznej jako najważniejszy czynnik

potencjalnie zwiększający poziom aktywności dzieci.

Kierunek interwencji 1.2.1. Promocja podejmowania aktywności fizycznej osób dorosłych

z uwzględnieniem specyficznych uwarunkowań (nauka, praca, rodzina)

Działania promujące podejmowanie aktywności fizycznej przez osoby dorosłe powinny przede

wszystkim wskazywać na korzyści prowadzenia zdrowego i aktywnego stylu życia, a także

koncentrować się na umożliwieniu łączenia aktywności fizycznej z innymi czynnościami

podejmowanymi w ciągu dnia, takimi jak: praca, transport czy spędzanie czasu razem z rodziną.

Promocja podejmowania aktywności fizycznej powinna obejmować trzy główne obszary działań

kampanie medialne, dofinansowane i promocję imprez sportowych ukierunkowanych na masowe

uczestnictwo oraz wprowadzanie rozwiązań umożliwiających podejmowanie aktywności fizycznej bez

szkody dla typowego harmonogramu dnia osób pracujących. W tym kontekście szczególnie istotna

jest integracja obiektów infrastruktury sportowo-rekreacyjnej dla dzieci i młodzieży oraz dorosłych;

zapewnienie wspólnych lub zintegrowanych zajęć fizycznych lub imprez sportowych dla całej rodziny;

promocja aktywnego transportu w ramach codziennego przemieszczania się oraz zachęcenie

pracodawców do tworzenia przestrzeni w pracy sprzyjającej aktywności fizycznej. Należy podkreślić,

że promocja powinna w głównym stopniu dotyczyć sportów, które nie wymagają specjalistycznego

sprzętu lub infrastruktury oraz które mogą być masowo uprawiane w przestrzeni publicznej, np.

bieganie, kolarstwo (rekreacyjna jazda na rowerze), nordic walking, łyżwiarstwo, narciarstwo.

Bardzo ważnym aspektem projektowanych działań jest różnicowanie przekazu oraz oferty

w zależności od grup docelowych. Przedmiotem szczególnego zainteresowania w obszarze promocji

aktywności fizycznej powinny być m.in. kobiety oraz osoby dorosłe prowadzące siedzący tryb życia.

Działania te powinny uwzględniać zarówno specyficzne uwarunkowania fizjologiczno-społeczne

poszczególnych grup, jak i ich charakterystyczne preferencje w zakresie typów aktywności fizycznej.

Wszelkie działania związane z promocją i upowszechnianiem aktywności fizycznej powinny być wolne

od wszelkich form dyskryminacji lub faworyzowania grup określonych m.in. ze względu na płeć,

narodowość, przynależność etniczną, orientację seksualną i tożsamość płciową, poglądy polityczne

czy religijne.

Kierunek interwencji 1.2.2. Tworzenie warunków oraz oferty aktywności fizycznej blisko miejsca

zamieszkania

Jednym z podstawowych czynników warunkujących podejmowanie aktywności fizycznej jest

zapewnienie odpowiedniej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej (lub sprzyjającej przestrzeni

publicznej), a także wsparcia merytorycznego (instruktorskiego, trenerskiego) w przypadku sportów,

które tego wymagają. Brak czasu jest główną barierą niepodejmowania aktywności fizycznej przez

osoby dorosłe, należy dążyć do maksymalnego uproszczenia dostępu do infrastruktury

sportowo-rekreacyjnej. Zalecane jest zatem inwestowanie w infrastrukturę małej i średniej skali,

uwzględniając aspekt przestrzenny sieci osadniczej, w tym m.in. rozmieszczenie i strukturę sieci

osadniczej, szczególnie w zakresie przestrzennego rozkładu gęstości zaludnienia, powiązania

funkcjonalne i transportowe, ukształtowanie terenu i walory krajobrazowe. Ważną kwestią jest także

integracja, tam gdzie to możliwe, obiektów infrastruktury dla dzieci, młodzieży i dorosłych, np.

placów zabaw w pobliżu siłowni terenowych. Należy również podjąć działania mające na celu

udostępnienie społeczności lokalnej szkolnych obiektów sportowych (boisk, sal gimnastycznych),

w terminach, kiedy nie są one wykorzystywane przez uczniów (wieczory, dni wolne od nauki).

Wreszcie dostępność infrastruktury sportowo-rekreacyjnej należy również rozpatrywać w aspekcie

ekonomicznym, zatem inwestycje realizowane przy wsparciu środków z budżetu państwa powinny

być dostępne bezpłatnie lub konkurencyjne cenowo.

Ponadto osoby nieregularnie uprawiające sport często potrzebują dodatkowej motywacji w postaci

zorganizowanej formy aktywności. Wsparcie trenera lub instruktora jest nie tylko czynnikiem

motywującym do bardziej regularnego podejmowania aktywności fizycznej, lecz czasem również

warunkiem niezbędnym do bezpiecznego wykonywania ćwiczeń oraz satysfakcji z ich wykonywania.

Wsparciem motywacyjnym jest również podejmowanie aktywności fizycznej w grupie, której

zorganizowanie jest dla wielu osób dorosłych sporym utrudnieniem. W związku z powyższym należy

dążyć do ogniskowania zorganizowanych form aktywności fizycznej wokół obiektów infrastruktury

sportowo-rekreacyjnej na poziomie lokalnym.

Należy także pamiętać, że równie ważne jak dostępność obiektów sportowych jest zapewnienie

przestrzeni publicznej sprzyjającej rekreacji w najbliższym sąsiedztwie. Warto zwracać uwagę na

aspekt udostępniania terenów na cele sportowo-rekreacyjne przy prowadzeniu kompleksowych

procesów rewitalizacji i rekultywacji w ramach obszarów lub gruntów zdegradowanych, szczególnie

w centrach miast. Wypełnienie tkanki miejskiej przestrzenią społeczną i rekreacyjną może przynieść

pozytywne efekty nie tylko w zakresie aktywności fizycznej, lecz również relacji społecznych, stanu

zdrowia oraz ograniczenia natężenia transportu w miastach. W tym kontekście ważne miejsce

zajmuje realizacja rządowego programu rozwoju małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej

o charakterze wielopokoleniowym – Otwarte Strefy Aktywności (OSA).

Priorytet 1.3. Wspieranie działań na rzecz integracji społecznej osób starszych poprzez aktywność

fizyczną

Postępujące wydłużanie przeciętnego trwania życia skutkuje wieloma wyzwaniami, jakie stają przed

polityką senioralną, której głównym zadaniem powinno być zapewnianie warunków dla starzenia się

w zdrowiu. Regularnie podejmowana aktywność fizyczna, dostosowana do potencjału fizycznego

seniorów, jest bardzo dobrym sposobem na zachowanie sprawności fizycznej, a także pozytywnie

wpływa na podtrzymanie sprawności umysłowej. Ponadto, oprócz hamowania procesów starzenia

oraz korzyści zdrowotnych, aktywność fizyczna pozytywnie oddziałuje na aktywność społeczną osób

starszych, pozwalając m.in. na pozostawanie samodzielnym i niezależnym. W konsekwencji

utrzymanie dobrego stanu zdrowia staje się kluczowe dla pozostawania na rynku pracy oraz

uczestnictwa w życiu społecznym.

Dla osób w wieku poprodukcyjnym aktywność fizyczna jest szansą na kontynuację aktywności

społecznej, dzięki czemu można zapobiegać, prowadzącej często do stanów depresyjnych,

singularyzacji osób starszych. Nie mniej ważnym aspektem dbałości o stan zdrowia seniorów jest

kwestia kosztów opieki zdrowotnej i socjalnej. Polski system opieki zdrowotnej kładzie nacisk głównie

na leczenie skutków chorób, poświęcając relatywnie mniej uwagi profilaktyce wczesnej. W kontekście

zdrowotnym aktywność fizyczna osób starszych powinna być zatem rozumiana dwojako – jako forma

profilaktyki zdrowotnej dla osób sprawnych oraz forma rehabilitacji ruchowej dla osób mniej

sprawnych. W obu przypadkach równie ważny jest aspekt integracji społecznej seniorów.

Kierunek interwencji 1.3.1. Tworzenie dedykowanej oferty zajęć sportowych i rekreacyjnych dla osób

starszych

Styl życia seniorów w Polsce można określić jako przeważnie bierny i monotonny35, choć w ostatnich

latach można odnotować wzrost zainteresowania aktywnością fizyczną jako atrakcyjną formą

spędzania wolnego czasu. Okres starzenia się związany jest ze stopniowym spadkiem sprawności

fizycznej oraz zachodzącymi zmianami fizjologicznymi ograniczającymi zdolności funkcjonalne.

Tworząc ofertę zajęć sportowo-rekreacyjnych, należy pamiętać o specyficznych uwarunkowaniach tej

grupy – relatywnie mniejszej sprawności fizycznej, większych trudnościach z przyswojeniem

skomplikowanych technicznie ćwiczeń oraz barierach psychicznych związanych ze stosunkowo dużą

nieufnością oraz troską o wizerunek (starsze osoby stosunkowo często rezygnują z pewnych typów

aktywności, bo uważają, że w ich wieku „już nie wypada” ich podejmować). Działania ukierunkowane

na stymulowanie procesów integracji społecznej osób starszych poprzez aktywność fizyczną powinny

uwzględniać zarówno aspekt promocyjny, jak i zapewnienie dedykowanej oferty aktywności fizycznej.

Należy przy tym pamiętać również o dużym zróżnicowaniu grupy pod względem sprawnościowym.

Priorytet 1.4. Tworzenie przestrzeni publicznej sprzyjającej podejmowaniu aktywności fizycznej

Dorośli Polacy przeważnie podejmują aktywność fizyczną w sposób niezorganizowany, spontanicznie,

w ogólnodostępnej przestrzeni sportowo-rekreacyjnej. Miejscami aktywności najczęściej stają się

parki, lasy, tereny rekreacyjne lub ciągi komunikacyjne. W związku z powyższym, chcąc zapewnić

w aspekcie przestrzennym odpowiednie warunki do upowszechniania aktywności fizycznej, nie

można koncentrować się wyłącznie na obiektach infrastruktury sportowo-rekreacyjnej, takich jak

hale sportowe, baseny i boiska wielofunkcyjne, do których dostęp, rozumiany w kategoriach

przestrzennych, ekonomicznych i organizacyjnych, bywa utrudniony. Zasadne z punktu widzenia

sprzyjania podejmowaniu aktywności są zatem również działania ukierunkowane na ochronę

środowiska naturalnego (ekosystemów), które spełniają m.in. funkcje rekreacyjne i turystyczne.

Zagadnienie przestrzeni publicznej sprzyjającej podejmowaniu aktywności fizycznej wymaga

skoordynowanych działań w ramach kilku obszarów: inwestycyjnej polityki sportowej, planowania

przestrzennego, transportu oraz turystyki. Wyjątkowo istotna jest polityka przestrzenna prowadzona

przez jst – przede wszystkim w zakresie zapewnienia łatwego dostępu do terenów zielonych lub

rekreacyjnych dla wszystkich mieszkańców, priorytetyzacji transportu niskoemisyjnego (publicznego,

rowerowego, pieszego) oraz zapewnianie przestrzeni publicznych zamkniętych dla ruchu

samochodowego. Wszystkie te postulaty konsumuje idea miasta zwartego36, która – niestety,

35

Halliccy M. i J. (2002) Integracja społeczna i aktywność ludzi starszych w: Synak B. (red.) Polska starość. Wydawnictwo

Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk, s. 189-118, za: Kozdroń E., Aktywność rekreacyjna w procesie pomyślnego starzenia się,

w: Zeszyty Naukowe WSKFiT 9:75-84, 2014”.

36

Miasto zwarte (ang. compact city) to model rozwoju miasta zakładający zahamowanie rozpraszania zabudowy, wsparcie

rewitalizacji i zagospodarowania terenów zdegradowanych, jak również priorytet dla transportu publicznego, rowerowego

wskutek prowadzenia mało aktywnej polityki przestrzennej, szczególnie przez ośrodki

metropolitalne, narażone w szczególności na zjawisko rozlewania się miast – jest trudna do

wdrożenia.

Warto łączyć funkcje rekreacyjne przestrzeni z funkcjami typowo sportowymi. Dobrym przykładem

takich działań jest urozmaicanie ogólnodostępnej przestrzeni publicznej (parków, lasów, placów)

obiektami infrastruktury sportowej i rekreacyjnej, takimi jak: siłownie terenowe, place zabaw,

skateparki czy stoły do tenisa stołowego. Niezwykle istotnym, aczkolwiek niedostrzeganym i mało

wykorzystywanym potencjałem do podejmowania aktywności fizycznej, jest promocja i rozwój

turystyki aktywnej. W Polsce wyjątkowo sprzyjają temu warunki – zarówno klimatyczne

i środowiskowe (duża dostępność terenów umożliwiających podejmowane wielu rodzajów

aktywności fizycznej, z których większość na poziomie niewymagającym dużej sprawności), jak

i organizacyjne (skupienie obszarów sportu oraz turystyki w jednym ministerstwie sprzyjające

koordynacji sektorowych działań).

Kierunek interwencji 1.4.1. Tworzenie rozwiązań infrastrukturalnych i prawnych sprzyjających

podejmowaniu aktywności fizycznej w ramach codziennego przemieszczania się

Mimo sprzyjających warunków pod względem ukształtowania terenu oraz klimatu, udział transportu

rowerowego w ramach codziennego przemieszczania się jest znikomy. Jazda rowerem wciąż jest

postrzegana i przeważnie podejmowana jako forma rekreacji, a nie transportu. Z drugiej strony,

z uwagi na priorytety polityki spójności Unii Europejskiej, do których należy m.in. wsparcie

niskoemisyjnych form transportu, infrastruktura rowerowa została dostrzeżona również przez władze

samorządowe jako obszar wymagający znaczącego doinwestowania, wskutek czego znacznie

zwiększyła się dynamika budowy dróg rowerowych.

Niestety w Polsce wciąż istnieje wiele barier, które stoją na drodze rozwojowi transportu

rowerowego. Do najważniejszych można zaliczyć niewystarczającą infrastrukturę podstawową oraz

towarzyszącą, brak odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz bariery

kulturowe i planistyczne, zgodnie z którymi nadrzędną rolę w projektowaniu przestrzeni,

w szczególności transportowej, przyznaje się transportowi samochodowemu.

Również piesi są grupą marginalizowaną, która często pozbawiona jest swoich zasobów

przestrzennych lub przywilejów, kosztem zmotoryzowanych uczestników ruchu. Błędy w wytyczaniu

i prowadzeniu ciągów dla pieszych oraz niewłaściwe administrowanie przestrzenią (pojazdy parkujące

na chodniku, niekorzystne oświetlenie, bliskość ruchu samochodowego dużej prędkości, hałas itp.)

skutkują decyzją o wyborze innego środka transportu. Ponadto warto zwrócić uwagę, że wiele działań

i pieszego przy jednoczesnym ograniczaniu ruchu samochodowego. Model miasta zwartego uznany został w Europejskiej

Perspektywie Rozwoju Przestrzennego (European Spatial Development Perspective) za zgodny z zasadą zrównoważonego

rozwoju [za: www.regioportal.pl, dostęp: luty 2015 r.].

prowadzonych w kierunku zwiększenia bezpieczeństwa polega na postępującej segregacji

uczestników ruchu samochodowego, rowerowego i pieszego (np. poprzez budowanie przejść

podziemnych, kładek lub „oddawania” części chodnika pod budowę dróg dla rowerów). Efektem

takich działań jest niewątpliwie poprawa bezpieczeństwa tzw. niechronionych uczestników ruchu

drogowego, lecz również utrudnienie i wydłużenie czasu podróży pieszych (w tym również w efekcie

działań mających na celu upłynnienie ruchu samochodowego, które często skutkują koniecznością

dłuższego oczekiwania pieszych na przejściach przez jezdnię). Pożądaną alternatywą dla działań

segregujących ruch pieszy od zmotoryzowanego jest uspokajanie ruchu samochodowego w strefach

o dużym zagęszczeniu pieszych oraz wyznaczanie stref o ograniczonym lub całkowitym zakazie

dostępu pojazdów.

Tworzenie rozwiązań infrastrukturalnych i prawnych sprzyjających podejmowaniu aktywności

fizycznej w ramach codziennego przemieszczania się powinno być poparte promocją ruchu pieszego

i rowerowego. Podejmowanie aktywności fizycznej „w ramach” codziennych podróży może być

dobrym sposobem na zwiększenie poziomu aktywności mimo powszechnie występującej bariery

braku czasu.

Kierunek interwencji 1.4.2. Tworzenie i utrzymanie wysokiej jakości infrastruktury do uprawiania

turystyki aktywnej

Polska posiada duży potencjał dla rozwoju turystyki aktywnej. Jako główne rodzaje aktywności, które

można podejmować w naszym kraju, należy wymienić turystykę pieszą (w tym górską), rowerową,

kajakową, narciarską oraz konną.

Turystyka aktywna stała się uznanym i zalecanym antidotum na czynniki zagrażające zdrowiu

człowieka w warunkach współczesnej cywilizacji. Jest formą ludzkiej aktywności, która przyczynia się

do odnowy sił psychicznych i fizycznych. Charakteryzuje się przy tym bardzo ścisłym kontaktem ze

środowiskiem naturalnym, co jest jej olbrzymim walorem z uwagi na uciążliwe, z punktu widzenia

zdrowia, warunki życia w obszarach zurbanizowanych.

Dla podniesienia atrakcyjności turystyki aktywnej niezbędne jest tworzenie i utrzymanie wysokiej

jakości infrastruktury. Szczególne znaczenie odgrywa w tym zakresie liniowa infrastruktura

turystyczna – szlaki turystyczne. Dzięki bogatej sieci szlaków turystycznych w Polsce wzrasta

dostępność do atrakcji przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych. Szlaki turystyczne zapewniają

lepszą ekspozycję walorów poszczególnych regionów i wpływają na wzrost ich atrakcyjności oraz

konkurencyjności.

W wielu przypadkach infrastruktura turystyczna może pełnić funkcję sportowo-rekreacyjną, czego

przykładem mogą być np. trasy rowerowe, biegowe czy narciarskie. Promocja turystyki aktywnej

może więc nieść wielowymiarowe korzyści — ekonomiczne, prozdrowotne, a nawet stricte sportowe.

Mając na uwadze rosnący ruch turystyczny i wiążące się z tym znaczne obciążenie szlaków

turystycznych, należy również podkreślić wagę bezpiecznego uprawiania turystyki aktywnej, co

powinny zapewnić zarówno właściwe rozwiązania w terenie (dbałość o jakość infrastruktury), jak

i działania informacyjno-promocyjne.

Konieczny jest systematyczny monitoring oraz konserwacja, modernizacja i rozbudowa

funkcjonującej już infrastruktury, a także stosowanie nowoczesnych rozwiązań inwestycyjnych, tak

aby polskie szlaki turystyczne spełniały europejskie normy bezpieczeństwa.

Działaniom popularyzującym turystykę aktywną powinny towarzyszyć działania informacyjne na rzecz

bezpiecznego jej uprawiania, zwłaszcza w górach, na wodzie i nad wodą.

CEL SZCZEGÓŁOWY 2. WYKORZYSTANIE SPORTU NA RZECZ BUDOWY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO

Cel szczegółowy 2. poświęcony jest społecznemu wymiarowi sportu, który sprzyja budowie kapitału

społecznego. Prowadzone w jego ramach działania będą polegać z jednej strony na wspieraniu

podejmowania aktywności społecznej w obszarze sportu (wolontariat sportowy, lokalne inicjatywy

sportowe), z drugiej zaś – na działaniach włączenia społecznego poprzez sport grup

defaworyzowanych lub charakteryzujących się mniejszym udziałem w sporcie i rekreacji (osoby

niepełnosprawne, ubogie, kobiety). Działania ujęte w celu 2. mają za zadanie sprzyjać budowaniu

kapitału społecznego poprzez stymulowanie aktywności społecznej w obszarze sportu.

Ważnym elementem będą również działania na rzecz uczciwości sportu, czyli przeciwdziałanie

negatywnym zjawiskom w sporcie, takim jak: korupcja, doping, zagrożenia wywoływane przez

subkultury pseudokibiców (w tym używanie przez te środowiska tzw. „mowy nienawiści”), a także

dyskryminacja ze względu na rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, wiek, płeć,

orientację seksualną, tożsamość płciową, jak również stopień niepełnosprawności czy inną cechę

różnicującą. Przeciwdziałanie negatywnym zjawiskom w sporcie powinno prowadzić do poprawy

wizerunku sportu jako sprawiedliwej, inkluzywnej i dostępnej dla wszystkich formy samorealizacji.

Z tego względu istotne jest również włączanie w realizację działań w tym obszarze podmiotów

ekonomii społecznej i solidarnej (w tym organizacji pozarządowych), które są zakorzenione

w społeczności lokalnej, dysponują wiedzą o jej potrzebach, integrują członków wspólnoty wokół

wspólnych celów, a ponadto świadczą (nie dla zysku) usługi na rzecz społeczności lokalnej,

jednocześnie zatrudniając i reintegrując wywodzące się z niej osoby zagrożone wykluczeniem

społecznym.

Priorytet 2.1. Wspieranie aktywności społecznej w obszarze sportu

Sport posiada potencjał do kształtowania postaw prospołecznych. Zakres podmiotowy oddziaływania

jest w tym przypadku szeroki i obejmuje zarówno samych uczestników współzawodnictwa

sportowego, u których sport kształtuje określone wartości, jak i osoby zaangażowane, nawet

pośrednio, w jego organizację. Jak słusznie zauważono w Białej księdze na temat sportu37, działalność

na zasadzie wolontariatu w organizacjach sportowych dostarcza wielu okazji do kształcenia

pozaformalnego. Sport stwarza też możliwość osobistego zaangażowania w działania na rzecz

społeczności lokalnej, także w formie wolontariatu sportowego. Potencjał społeczny sportu może być

również wykorzystywany w procesie resocjalizacji czy oddziaływania na środowiska zagrożone

wykluczeniem.

KOM(2007) 391 wersja ostateczna.

Kierunek interwencji 2.1.1. Wsparcie wolontariatu sportowego

Wolontariat sportowy jest zjawiskiem złożonym, bez którego jednak nie sposób wyobrazić sobie

współczesnego sportu. Idea poświęcania swojego czasu dla innych to kwintesencja wartości, których

nośnikiem jest sport. Poza tym, że kształtuje on pozytywne postawy społeczne, to sprzyja również

pozyskiwaniu doświadczenia i umiejętności przydatnych do wykonywania ewentualnej przyszłej

pracy zawodowej.

Wolontariat sportowy to zjawisko dynamiczne. W Polsce na przyspieszenie jego rozwoju bez

wątpienia miała organizacja dużych imprez sportowych na przestrzeni ostatnich lat. Trudno sobie

bowiem wyobrazić sprawny przebieg imprez, w tym również lokalnych, bez współpracy

wykwalifikowanych wolontariuszy. Co więcej, wolontariat sportowy to nie tylko zabezpieczenie

przebiegu wydarzeń sportowych (wolontariat akcyjny), ale również wsparcie bieżącego działania

organizacji sportowych, w tym w zakresie upowszechniania aktywności fizycznej, w perspektywie

długoterminowej (wolontariat stały). Płynne przejście od jednej do drugiej formy wolontariatu ma

decydujący wpływ na funkcjonowanie wielu klubów sportowych oraz centrów aktywności

zorientowanych na sport.

Rozwój wolontariatu sportowego definiuje jednak nie tylko kryterium ilości, ale i jakości. Organizacja

korzystająca z usług wolontariuszy powinna dbać o podnoszenie ich kwalifikacji celem przygotowania

do pełnienia przypisanych ról w organizacji. To samo, choć w mniejszym stopniu, dotyczy

wolontariuszy akcyjnych, zwykle krótkoterminowo realizujących powierzone zadania. Stąd

kształcenie pozaformalne wolontariuszy musi stanowić istotny element działalności w ramach

wspierania wolontariatu sportowego w Polsce.

Szczególną kwestią, związaną z wolontariatem sportowym, jest problem godzenia ról zawodowych.

Wolontariusze w pewnej liczbie rekrutują się spośród osób aktywnych zawodowo. Istotne w tym

kontekście jest przekonanie środowiska pracodawców do rozwiązań zapewniających większą

elastyczność zatrudnienia w stosunku do osób, pełniących taką podwójną rolę. Ponadto warto

zwrócić uwagę na duży potencjał osób starszych w zakresie wolontariatu sportowego. Liczebność tej

grupy wiekowej systematycznie rośnie, a ze względu na opisane wcześniej zagrożenia w zakresie

singularyzacji związanej z zaprzestaniem aktywności zawodowej, aktywny udział w wolontariacie

sportowym może być dobrym sposobem na aktywność społeczną tej grupy.

Kierunek interwencji 2.1.2. Wsparcie inicjatyw ukierunkowanych na rozwój lokalnych centrów

aktywności

Aktywność fizyczna nie tylko wpływa pozytywnie na zdrowie, ale również posiada olbrzymi potencjał

społeczny. Integruje lokalną społeczność, daje poczucie przynależności do niej, a także wyzwala

potrzebę działania na jej rzecz. Stąd wsparcie dla inicjatyw ukierunkowanych na wzrost aktywności

fizycznej nie powinno koncentrować się wyłącznie na aspekcie jej upowszechniania (ilościowym).

Uproszczone postrzeganie aktywności fizycznej może bowiem w konsekwencji prowadzić do

kierowania wsparcia na inicjatywy kształtujące aktywność o epizodycznym charakterze. Jej stabilność

może zagwarantować korzystanie z istniejących bądź tworzenie nowych skupisk aktywności

społeczności lokalnej, zwanych na potrzeby dokumentu lokalnymi centrami aktywności.

Zamysłem niniejszego działania nie jest powoływanie do życia nowej struktury podmiotów czy

wskazywanie nowej formy prawnej działania. Lokalne centra aktywności należy rozumieć jako

miejsca/osoby mocno osadzone w społeczności lokalnej (cieszące się jej zaufaniem, mające długą

tradycję funkcjonowania, oparte na autorytecie). Bez znaczenia pozostaje forma, w jakiej działają

(klub sportowy, dom kultury, stowarzyszenie, spółdzielnia, szkoła, klub seniora itd.), a także

przedmiot ich podstawowej działalności (nie tylko sportowa). Nie ulega jednak wątpliwości, że

najbardziej predystynowanym do pełnienia tej roli jest klub sportowy. Wymaga to jednak ponownego

zdefiniowania jego roli, która wbrew obowiązującemu stereotypowi i praktyce działania w Polsce nie

ogranicza się do obszaru sportu wyczynowego. Klub sportowy w modelu europejskim rozwoju sportu

to oparty na swobodzie zrzeszania byt (bez względu na sposób rejestracji czy okoliczność

prowadzenia działalności gospodarczej), którego zasadniczym celem jest zapewnienie warunków dla

aktywności fizycznej jego członków, w tym w szczególności dzieci, młodzieży, rodzin, osób starszych

czy niepełnosprawnych. W takim ujęciu kluby sportowe odgrywają istotną rolę w animowaniu

lokalnej społeczności. Ponadto podejmowanie inicjatyw w zakresie aktywności fizycznej przez tak

określone podmioty daje gwarancję ich stabilności.

Problem jest szczególnie istotny w sytuacji, gdy w społeczności lokalnej brak podmiotów o podobnej

charakterystyce. Warto wówczas dodatkowo korzystać z potencjału innych niż kluby sportowe

podmiotów ekonomii społecznej i solidarnej działających lokalnie i specjalizujących się w obszarze

sportu, turystyki i aktywności fizycznej. Podmioty takie skupiają z jednej strony potencjał wspólnoty

do samoorganizacji i współdziałania, a z drugiej dysponują wiedzą na temat deficytów oraz

potencjalnych sposobów zaspokojenia potrzeb zbiorowości. Celem inicjatyw w zakresie aktywności

fizycznej i swego rodzaju efektem ubocznym ich realizacji powinno być tworzenie tak zdefiniowanych

lokalnych centrów aktywności. To z kolei stwarza możliwość przeniesienia zaangażowania w projekty

z zakresu aktywności fizycznej na szerzej pojmowaną działalność społeczną. W tej sytuacji sport

stanie się aktywatorem zaangażowania i animowania życia społeczności lokalnej.

Należy podkreślić, że opisane działanie ma znaczenie w wymiarze lokalnym i dotyczy w znacznej

mierze działań podejmowanych na tym szczeblu, choć efekt, o którym mowa, można też w pewnym

ograniczonym zakresie osiągnąć, stymulując działania lokalne projektami horyzontalnymi o większym

zasięgu (np. regionalnym lub krajowym).

Priorytet 2.2. Przeciwdziałanie negatywnym zjawiskom w sporcie oraz promocja pozytywnych

wartości kształtowanych przez sport

Sport odgrywa istotną rolę ekonomiczną. Jak wykazano w diagnozie, ma on znaczny udział

w gospodarce, w tworzeniu produktu krajowego brutto, a także w kreowaniu zatrudnienia oraz

w strukturze wydatków gospodarstw domowych w naszym kraju38. Sport poddany zjawisku

globalizacji i komercjalizacji staje się coraz częstszym przedmiotem zainteresowania biznesowego.

W literaturze zakładano, że przychody z rynku sportowego liczone globalnie, przy rocznej stopie

wzrostu na poziomie 3,7%, wyniosą w 2015 r. 145,3 mld dolarów39. Tendencja ta widoczna jest

również na polskim rynku. Wartość sponsoringu sportowego w naszym kraju wzrosła z 0,2 mld zł

w 2001 r. do 3,8 mld na koniec 2013 r.40 Proces ten wiąże się jednak z konkretnymi zagrożeniami,

z których część wynika z regularnej infiltracji sportu przez środowisko przestępcze. Zgodnie

z raportem przygotowanym na zlecenie EU Sports Platform41, jednymi z najpoważniejszych zagrożeń

dla uczciwości współzawodnictwa sportowego są doping oraz ustawianie zawodów sportowych.

Katalog ten uzupełnić należy również o zjawisko dyskryminacji w sporcie oraz zagrożenia dla

bezpieczeństwa imprez sportowych, które wpływają negatywnie na wizerunek sportu.

Działania mające na celu zapobieganie i zwalczanie negatywnych zjawisk w sporcie są nie tylko

związane z koniecznością przestrzegania prawa krajowego, ale służą także realizacji obecnych bądź

przyszłych zobowiązań międzynarodowych Polski. Zarówno obowiązek aktywnego wspierania walki

z dopingiem w sporcie, jak i poprawy bezpieczeństwa imprez sportowych oraz zwalczania ustawiania

zawodów sportowych mają swoje źródło w wiążących Polskę umowach międzynarodowych42.

Również w zakresie zwalczania wszelkich przejawów dyskryminacji w sporcie standardy

międzynarodowe stanowią punkt odniesienia w programowaniu działań krajowych. Co warte

podkreślenia, Polska działała aktywnie w środowisku międzynarodowym jako inicjator prac

legislacyjnych poświęconych zwalczaniu negatywnych zjawisk w sporcie. Podczas swojej Prezydencji

w Radzie UE w II połowie 2011 r. zapoczątkowała debatę nad koniecznością przeciwdziałania

ustawianiu zawodów sportowych, co zaowocowało przyjęciem przez Radę UE konkluzji w sprawie

walki z manipulowaniem wynikami sportowymi43.

38

Rachunek Satelitarny Sportu dla Polski za 2012 rok, Warszawa 2017 r., raport wykonany na zlecenie Ministerstwa Sportu

i Turystyki.

39

PriceWaterHouseCoopers, Changing the game, Outlook for the global sports market to 2015, grudzień 2011 r.

40

Pentagon Research, Podsumowanie polskiego sponsoringu sportowego w 2013 roku.

41

Oxford Research, Examination on threats to the integrity of sports, kwiecień 2010 r.

42

Konwencja Antydopingowa (Dz. U. z 2001 r. poz. 149), Międzynarodowa konwencja o zwalczaniu dopingu w sporcie

(Dz. U. z 2007 r. poz. 999, z późn. zm.), Konwencja Rady Europy w sprawie manipulowania zawodami sportowymi (otwarta

do podpisu w 2014 r.), Europejska konwencja w sprawie przemocy i ekscesów widzów w czasie imprez sportowych,

a w szczególności meczów piłki nożnej (Dz. U. z 1995 r. poz. 625).

Konkluzje Rady w sprawie walki z manipulowaniem wynikami sportowymi, 2011/C 378/01.

Kierunek interwencji 2.2.1. Przeciwdziałanie przejawom dyskryminacji w sporcie

Dyskryminacja oznacza odmienne traktowanie różnych podmiotów, które znajdują się w podobnej

sytuacji, przy czym podobieństwo ocenia się w oparciu o obiektywne i weryfikowalne okoliczności

istotne w danej sprawie. Dyskryminacja w sporcie jest zjawiskiem wieloaspektowym. Obejmuje całe

spektrum zdarzeń i zachowań, od procesów decyzyjnych, w tym prowadzonych przez organy władzy

publicznej, po zachowanie samych uczestników współzawodnictwa sportowego oraz kibiców.

Zakaz dyskryminacji w różnych obszarach życia, w tym w sporcie, choć wynika zarówno z prawa

krajowego, z normami konstytucyjnymi na czele, jak i ze standardów międzynarodowych, w tym

konwencyjnych, w dalszym ciągu nie jest powszechnie respektowany. Raport Europejskiej Komisji

przeciw Rasizmowi i Nietolerancji (European Commission against Racism and Intolerance, ECRI)44

z 2010 r. zwraca uwagę na problem rasizmu, homofobii i antysemityzmu wśród kibiców piłkarskich,

wskazując jednocześnie na nieskuteczność w egzekwowaniu istniejących przepisów dyscyplinarnych

w tym zakresie. Odrębną kwestią jest też dyskryminacja ze względu na płeć, w tym w dostępie do

stanowisk kierowniczych w sporcie, która zostanie omówiona w dalszej części dokumentu, podobnie

jak zagadnienie równego traktowania sportowców niepełnosprawnych.

Kierunek interwencji 2.2.2. Zwalczanie dopingu w sporcie

Doping z perspektywy ostatnich ponad 50 lat stanowi najpoważniejsze zagrożenie dla uczciwości

współzawodnictwa sportowego, podważając podstawowe wartości, na jakich się ono opiera. Doping

jednak nie tylko wpływa negatywnie na wizerunek sportu, ale w równie dużym stopniu zagraża

zdrowiu samych zawodników. Przyjmowanie substancji i stosowanie metod zabronionych może

prowadzić do uszkodzenia każdego z układów ludzkiego ciała. Coraz częściej daje się ponadto

zaobserwować tendencję do zwiększonego stosowania substancji dopingowych w sporcie

uprawianym w formie rekreacji. Na podstawie badań prowadzonych na początku lat 90.45 szacuje się,

że około 2% użytkowników klubów fitness i siłowni stosowało w tym czasie substancje zabronione

w sporcie. Analogicznych wniosków dostarcza badanie przeprowadzone przez Komisję do Zwalczania

Dopingu w Sporcie podczas biegów masowych w latach 2010 i 201246. O skali dopingu w sporcie

uprawianym rekreacyjnie przekonują również wyniki badania zleconego w 2017 r. przez Ministerstwo

Sportu i Turystyki.47 Należy zatem oczekiwać podjęcia takich inicjatyw w zakresie walki z dopingiem,

w tym przez Polską Agencję Antydopingową, które będą uwzględniać kontekst zdrowia publicznego.

44

Raport ECRI dotyczący Polski, przyjęty 28 kwietnia 2010 r., CRI(2010)18.

Doping in Norwegian Gyms, Telemark Research Institute & Norwegian University of Sport and Physical Education, 1993 r.

46

Raport na temat antydopingowych badań ankietowych przeprowadzonych podczas biegów masowych

w latach 2010 i 2012, Komisja do Zwalczania Dopingu w Sporcie, 2013 r.

47

Raport badawczo-analityczny dotyczący postaw i opinii w zakresie stosowania dopingu, Kantar public, 2017 r.

Najskuteczniejszym z działań antydopingowych pozostaje jednak kontrola antydopingowa, zarówno

w zakresie prewencji generalnej, jak i indywidualnej. Stopniowy wzrost efektywności kontroli

antydopingowej, jakiego należy się spodziewać w najbliższej przyszłości w Polsce, w tym w trakcie

obowiązywania tego dokumentu, wynika zarówno z konsekwentnego zwiększania skali kontroli (od

3100 próbek w 2015 r. do planowanych 4500 w 2020 r.), jak i ze zmiany systemowego do niej

podejścia na zdecydowanie bardziej jakościowe. Największą rolę w tym procesie odgrywają i nadal

powinny odgrywać takie mechanizmy jak: program paszportu biologicznego zawodnika, prowadzenie

tzw. zarejestrowanej grupy zawodników czy działalność śledcza Polskiej Agencji Antydopingowej oraz

jej współpraca z Policją i innymi służbami. Działania te, które w szerszym ujęciu określić można jako

podnoszenie jakości krajowego programu antydopingowego, powinny nadal stanowić fundament

walki z dopingiem w sporcie w naszym kraju, czego konsekwencją powinno być ugruntowanie pozycji

Polski jako jednego z krajów najaktywniejszych w działaniach na rzecz uczciwości w sporcie. Proces

ten powinien przebiegać w warunkach ścisłej współpracy ze wszystkimi interesariuszami, w tym

przede wszystkim z zawodnikami.

Istotną rolę w zwalczaniu dopingu w sporcie odgrywa również działalność profilaktyczna. Edukacja

antydopingowa, odwołująca się do negatywnych skutków stosowania metod i substancji

zabronionych, zarówno na płaszczyźnie sportowej, jak i zdrowotnej, prawnej czy etycznej, stanowi

w dłuższej perspektywie szansę na ograniczenie nakładów finansowych na działalność reakcyjną,

związaną z już zaistniałymi przypadkami naruszania przepisów antydopingowych. Profilaktykę w tym

zakresie cechuje różnorodność jej form, od działań bezpośrednich, w tym z udziałem zawodników,

którzy dla młodzieży stanowią wzorzec sportowej kariery, poprzez wykorzystanie popularnych

mediów społecznościowych aż do kampanii medialnych.

Ostatnim ważnym aspektem działań antydopingowych w Polsce powinno być utrzymanie na terenie

kraju akredytowanego przez WADA laboratorium antydopingowego i zwiększenie jego znaczenia w

regionie. Należy stworzyć warunki dla stabilnego funkcjonowania takiej placówki oraz dla jej rozwoju.

Kierunek interwencji 2.2.3. Zwalczanie korupcji w sporcie oraz ustawiania zawodów sportowych

Korupcja w sporcie, a w szczególności manipulowanie zawodami sportowymi, to obok dopingu jedno

z najpoważniejszych zagrożeń dla współczesnego sportu. Narusza fundamentalne wartości

promowane poprzez sport, takie jak: uczciwość, zasady fair play czy poszanowanie innych

uczestników współzawodnictwa. Manipulowanie zawodami sportowymi to forma oszustwa, która

prowadzi do wypaczenia idei nieprzewidywalności zawodów sportowych.

Ustawianie zawodów sportowych przybiera współcześnie formę bardzo dobrze zorganizowanego

przestępczego procederu, gdzie często wpływ na wynik czy przebieg zawodów nie jest celem samym

w sobie, a sposobem na osiągnięcie dochodu czy „wypranie brudnych pieniędzy” dzięki zakładom

bukmacherskim. Jak wskazują ogólnoświatowe obserwacje, nierzadko procederem tym zajmują się

zorganizowane grupy przestępcze.

Poza działaniami o charakterze operacyjno-rozpoznawczym i dochodzeniowo-śledczym, za które

odpowiada przede wszystkim Policja i powołane do tego instytucje (Centralne Biuro Antykorupcyjne),

kluczową rolę w zwalczaniu korupcji w sporcie odgrywają działania edukacyjne, a także współpraca

i wymiana informacji między wszystkimi zainteresowanymi podmiotami, w tym organami ścigania,

administracją publiczną, ruchem sportowym.

Kierunek interwencji 2.2.4. Wspieranie działań w zakresie poprawy bezpieczeństwa imprez

sportowych

Poprawa bezpieczeństwa imprez sportowych stanowi istotny element dbałości o wizerunek sportu.

Niezakłócony przebieg imprezy masowej wpływa bowiem na wzrost zainteresowania

współzawodnictwem ze strony widzów, a także sponsorów. Warunkiem bezpieczeństwa imprezy

sportowej jest właściwe, pozbawione agresji zachowanie kibiców. Stąd też jego poprawy nie można

oczekiwać bez zintegrowania działań wszystkich zaangażowanych w ten proces podmiotów.

Analiza uwarunkowań dla poprawy bezpieczeństwa imprez sportowych, z pominięciem zagadnień

porządku publicznego, w tym przede wszystkim działań Policji i organizatora imprezy, wskazuje na

kluczową w tym zakresie rolę współpracy z kibicami. Cel ten można osiągnąć przy wykorzystaniu

planowanych na perspektywę długookresową projektów kibicowskich.

Kierunek interwencji 2.2.5. Promocja pozytywnych wartości kształtowanych przez sport

Proces zmian cywilizacyjnych i kulturowo-społecznych, charakterystyczny dla państw o dużej

dynamice rozwoju, połączony ze zjawiskiem globalizacji i komercjalizacji różnych obszarów

działalności człowieka, wymaga odwołania się w wychowaniu, kształceniu i kształtowaniu postaw

młodzieży do wartości uniwersalnych, ponadczasowych. Doskonałym ich nośnikiem jest sport, który

utrwala poczucie przynależności do zespołu, zasadę uczciwego współzawodnictwa, ciężkiej pracy,

szacunku dla innych uczestników rywalizacji oraz dla reguł, które nią rządzą, a także wzmacnia

solidarność, zaangażowanie i dyscyplinę. Przyswojenie tych wartości poprzez sport stanowi nie tylko

o lepszym przygotowaniu do kariery zawodowej, kształtując cechy pożądane przez pracodawców, ale

również do życia w społeczeństwie.

Nauka pozytywnych wartości poprzez sport, popularnie zwana też edukacją poprzez sport, stanowić

powinna zasadniczy element każdego narzędzia realizacji polityki publicznej w obszarze szeroko

pojętej aktywności fizycznej. Ponadto istnieje potrzeba podnoszenia poziomu świadomości

organizacji edukacyjnych i sportowych co do potrzeby działania na rzecz rozwoju edukacji poprzez

sport.

Priorytet 2.3. Wspieranie włączenia społecznego poprzez sport

Sport cechuje olbrzymi potencjał w kształtowaniu spójności społecznej. Rola integracyjna sportu

wynika przede wszystkim z możliwości budowania więzi i poczucia przynależności do grupy. Stąd

utylitarny charakter działań popularyzujących aktywność fizyczną w społeczeństwie. Dotyczy to

w szczególności tych grup, które odczuwają deficyt więzi społecznych, wynikający z powodowanej

różnymi względami izolacji.

Kierunek interwencji 2.3.1. Zapewnienie oferty umożliwiającej integrację społeczną poprzez sport

Sport oddziałuje pozytywnie na proces integracji społecznej, przyspieszając jego przebieg,

a w niektórych przypadkach będąc czynnikiem ułatwiającym jego rozpoczęcie. Proces integracji

społecznej jest złożony, a jego znaczenie w znacznej mierze uzależnione jest od analizy struktury

danej społeczności, i to dokonanej przy uwzględnieniu wielu kryteriów. Z uwagi na nieznaczne

zróżnicowanie polskiego społeczeństwa pod względem religijnym, etnicznym czy językowym48, proces

ten postrzegany jest marginalnie. Niewielka liczba osób deklarujących odmienną od większości

narodowość czy pochodzenie etniczne, w tym imigrantów, sprawia, że proces ten nabiera dla nich

szczególnego znaczenia – integracja społeczna staje się bowiem koniecznością dla tak zdefiniowanej

mniejszości, a jej przebieg może być o wiele bardziej gwałtowny. W tym kontekście sport odegrać

może kluczową rolę. Wykorzystanie potencjału społecznego sportu powinno zatem stać się istotnym

elementem przedsięwzięć realizowanych w tym zakresie, a istniejące inicjatywy mogą stać się

podstawą do upowszechniania dobrych praktyk.

Znacznie bardziej widoczna jest konieczność podniesienia poziomu spójności społecznej w kontekście

rozwarstwienia majątkowego i zróżnicowanej sytuacji ekonomicznej Polaków49. Jest to proces

dwukierunkowy. Z jednej bowiem strony obywatele znajdujący się w gorszej sytuacji majątkowej

w pierwszej kolejności rezygnują z dóbr ekskluzywnych, za jakie postrzegany jest dostęp do kultury

i sportu. Z drugiej zaś rezygnacja z tych usług pogłębia zjawisko izolacji i wykluczenia grupy

najuboższych Polaków. Warto również zwrócić uwagę, iż kryterium infrastrukturalne nie przesądza

o dostępie do sportu tej grupy osób, czego dobrym przykładem są duże aglomeracje miejskie, zwykle

wyposażone w infrastrukturę sportową. Nawet przy założeniu, że nasycenie infrastrukturą tego typu

dużych ośrodków miejskich nie jest wystarczające, to i tak występuje ona tam w stosunkowo dużej

ilości. Barierą dostępu dla osób ubogich w dużych aglomeracjach pozostaje brak odpowiedniej oferty

sportowej na poziomie lokalnym, przystępnej cenowo, powszechnej (nie ekskluzywnej)

i nakierowanej na wymiar społeczny (nie sportowy) aktywności fizycznej.

Wskazać można również inne niż wymienione grupy, wśród których upowszechnianie aktywności

fizycznej jest pożądane jako element polityki wyrównywania szans. Należą do nich bez wątpienia

osoby niepełnosprawne, osoby starsze, a także kobiety. Każdej z tych grup poświęcono odrębny

kierunek interwencji w niniejszym dokumencie. Kwestią otwartą pozostaje identyfikacja dalszych

tego typu grup, co wydaje się istotne w kontekście konstytucyjnego obowiązku wspierania rozwoju

48

49

Główny Urząd Statystyczny, Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna – NPS 2011, Warszawa 2013 r.

Główny Urząd Statystyczny, Budżety gospodarstw domowych w 2013 r., Warszawa 2014 r.

kultury fizycznej przez władze publiczne, z którego można wywodzić prawo obywateli do równego

dostępu do aktywności fizycznej.

Kierunek interwencji 2.3.2. Wsparcie integracji osób niepełnosprawnych poprzez ich uczestnictwo

w sporcie

Sport jest jedną z tych dziedzin życia, która daje ogromne możliwości w zakresie integracji społecznej

osób niepełnosprawnych. Udział w jego różnych formach odgrywa ważną rolę w rozwoju osobistym,

utrzymaniu lepszej kondycji fizycznej i psychicznej oraz aktywności społecznej. Dzięki propagowaniu

poczucia przynależności do społeczności i uczestnictwa w jej życiu przyczynia się do znoszenia barier

społecznych, stając się ważnym narzędziem inkluzji osób niepełnosprawnych oraz ułatwiając

reintegrację ze społeczeństwem.

Osoby niepełnosprawne stanowią bardzo zróżnicowaną grupę zarówno pod względem stopnia

i rodzaju niepełnosprawności, jak i innych cech wyznaczających ich potrzeby. Powoduje to

konieczność zróżnicowania i zindywidualizowania działań adresowanych do tych osób.

Celem działań podejmowanych w obszarze sportu powszechnego wobec osób niepełnosprawnych

jest tworzenie warunków umożliwiających zwiększanie ich uczestnictwa w różnych formach

aktywności sportowej, postrzeganej przede wszystkim przez pryzmat wyrównywania szans i pełnego

udziału w życiu społecznym. Integracja społeczna według modelu „do sportu, a następnie poprzez

sport” do społeczeństwa, zapewnia płynność oraz większą skuteczność tego procesu. Aktywność

fizyczna stanowi w tym przypadku swego rodzaju zachętę do porzucenia izolacji i nadzieję na

ułatwioną aktywizację w bardziej inkluzyjnym otoczeniu, jakim jest środowisko sportowe. Włączenie

to może odbywać się zarówno poprzez pozbawione rywalizacji uczestnictwo w zajęciach i obozach

sportowych, jak i niewyczynowe współzawodnictwo sportowe, w ramach różnego rodzaju imprez

i wydarzeń sportowych.

Systematyczne zajęcia sportowe wpływają na poprawę ogólnej kondycji i sprawności zawodników.

Pozwalają doskonalić umiejętności w poszczególnych sportach i umożliwiają przygotowanie do

ewentualnych rozgrywek sportowych. Ponadto celem zajęć jest tworzenie alternatywnej formy

spędzania wolnego czasu dla osób niepełnosprawnych.

Udział w obozach sportowych umożliwia kontakt osób zmagającymi się z podobnymi problemami

i ograniczeniami oraz pozwala na wspólne ich pokonywanie. Obozy sportowe dla osób

niepełnosprawnych mają cenne walory edukacyjne, pozwalają na wyrabianie nawyku zdrowego,

sportowego stylu życia, rozbudzają zainteresowania sportowe oraz zachęcają do podejmowania

aktywności fizycznej.

Udział w imprezach i wydarzeniach sportowych wpływa na rozbudzenie zainteresowań sportowych

niepełnosprawnych zawodników w zależności od ich potrzeb i preferencji, a także inspiruje do

podejmowania współzawodnictwa sportowego i zdrowej rywalizacji. Imprezy i wydarzenia sportowe

służą zarówno upowszechnianiu sportu wśród osób niepełnosprawnych, jak i ich integracji ze

środowiskiem osób zdrowych.

Sport jako narzędzie włączenia społecznego zwiększa także szansę na podjęcie lub powrót osób

niepełnosprawnych do pracy zawodowej.

Idea powszechnej aktywności fizycznej wśród osób niepełnosprawnych wymaga promocji, przede

wszystkim z uwagi na panujący w społeczeństwie stereotyp, że osoby niepełnosprawne nie mogą jej

podejmować z uwagi na stan zdrowia. Dlatego też działania na rzecz promocji sportu osób

niepełnosprawnych powinny wpływać na zwiększenie świadomości opinii publicznej na temat sportu

osób z niepełnosprawnością, poprzez popularyzację konkretnych sportów, wydarzeń oraz osiągnięć

czołowych zawodników niepełnosprawnych, w tym paraolimpijczyków.

Działania promujące sport osób niepełnosprawnych powinny również zostać skierowane

bezpośrednio do osób z niepełnosprawnościami, w celu podniesienia ich poziomu wiedzy

i świadomości o możliwościach podejmowania różnorodnych form aktywności fizycznej, kreowania

pozytywnych postaw wobec uprawiania sportu oraz popularyzacji zdrowego stylu życia.

Wsparciem należy objąć inicjatywy w zakresie organizacji wszelkiego rodzaju wydarzeń promujących

sport osób niepełnosprawnych – eventów, pikników, wystaw, pokazów, koncertów, kampanii

społecznych z wykorzystaniem mediów. Ważnym narzędziem promocji sportu osób

niepełnosprawnych powinny stać się także publikacje oraz wydawnictwa, w tym również krótkie filmy

i spoty promocyjne. Szczególnie cenne będzie również włączanie w proces realizacji tych działań

podmiotów ekonomii społecznej i solidarnej, aktywizujących i reintegrujących w wymiarze

społecznym i zawodowym niepełnosprawnych członków społeczności lokalnej.

Kierunek interwencji 2.3.3. Zwiększenie partycypacji kobiet w sporcie

Problem partycypacji kobiet w sporcie jest złożony. Dotyczy on zarówno powszechnej aktywności

fizycznej, jak i sportu uprawianego wyczynowo. W obu przypadkach można zaobserwować

występowanie negatywnych trendów, które w sposób istotny różnicują sytuację kobiet i mężczyzn.

Problem partycypacji kobiet w sporcie dotyczy również sportu wyczynowego. Badanie

przeprowadzone w 2012 r. przez Projekt Społeczny 201250 identyfikuje podstawowe bariery

w rozwoju sportu kobiet, a wśród nich mniejsze zainteresowanie sponsorów i zdecydowanie niższy

poziom finansowania, niedostosowanie treningu do potrzeb kobiet, w tym mała liczba kobiet

w kadrze trenerskiej, szczególnie niski poziom reprezentacji kobiet we władzach organizacji

sportowych, klasyczny konflikt ról społecznych (macierzyństwo a sport) oraz problem molestowania

seksualnego zawodniczek. Problemy te potwierdzają badania realizowane na zlecenie Ministerstwa

Projekt Społeczny 2012, Sport kobiet w Polsce. Zaproszenie do diagnozy, Warszawa 2012 r.

Sportu i Turystyki, poświęcone równouprawnieniu płci w sporcie51 oraz nietykalności fizycznej

i psychicznej sportowców52.

Mniejszy udział kobiet dotyczy zarówno samego współzawodnictwa organizowanego przez polskie

związki sportowe, jak i członkostwa w kadrach narodowych, a także dostępu do zawodów związanych

ze sportem (trener, instruktor i sędzia) oraz reprezentacji w zarządach polskich związków

sportowych. Warto przypomnieć, iż ostatni z problemów dotyczy nie tylko związków działających

w sportach częściej uprawianych przez mężczyzn i postrzeganych jako „męskie”, takich jak zapasy,

boks czy piłka nożna, ale również tych popularnych zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet, w których

sukcesy są autorstwa obu płci (siatkówka, lekkoatletyka, czy pływanie)53.

51

Włoch R., Bariery dla równouprawnienia płci w sporcie, Warszawa 2014 r., raport wykonany na zlecenie Ministerstwa

Sportu i Turystyki.

52

Włoch R., Naruszenia nietykalności fizycznej i psychicznej wobec sportowców, Warszawa 2014 r., raport wykonany na

zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki.

Dane własne, styczeń 2015 r.

CEL SZCZEGÓŁOWY 3. POPRAWA WARUNKÓW ORGANIZACYJNO-PRAWNYCH DLA ROZWOJU SPORTU ORAZ

ZWIĘKSZENIE DOSTĘPNOŚCI WYKWALIFIKOWANYCH ZASOBÓW KADROWYCH

Cel szczegółowy 3. obejmuje wszelkie działania związane z optymalizacją funkcjonowania oraz

struktury podmiotów zaangażowanych w tworzenie lub prowadzenie polityki sportowej, w tym

w szczególności upowszechnienie polityki sportowej opartej na faktach oraz zasad dobrego

rządzenia. Ważnym komponentem tego celu jest stworzenie optymalnego otoczenia prawnego dla

rozwoju sportu oraz ustalenie zasad współpracy między wszystkimi interesariuszami działającymi

w obszarze sportu, ze szczególnym udziałem jst oraz organizacji pozarządowych.

Celem realizacji proponowanych działań jest stworzenie efektywnego systemu zarządzania w sporcie,

ze szczególnym uwzględnieniem wprowadzenia standardów dobrego rządzenia w polskich związkach

sportowych. Proponowane działania mają również na celu zwiększenie efektywności finansowego

wspierania i stymulowania przedsięwzięć sportowych ze środków centralnych, przy zastosowaniu

mechanizmów ewaluacyjnych. Istotnym aspektem kierunków interwencji w ramach tego celu jest

również aktywne kształtowanie zasad współpracy między Ministerstwem Sportu i Turystyki

a samorządami, przy założeniu wielopłaszczyznowego podejścia do tej współpracy (m.in. korelacje

między działaniami w zakresie infrastruktury, a także wspierania aktywności fizycznej, w tym dzieci

i młodzieży oraz organizacji sportowych na danym obszarze).

Dodatkowym celem stawianym przed polskimi związkami sportowymi jest prowadzenie aktywnej

polityki upowszechniania swojego sportu. W tym celu niezbędne jest podniesienie kompetencji władz

i pracowników polskich związków sportowych oraz wypracowanie standardów jakości działania tych

organizacji, co poprawi ich wizerunek oraz zwiększy efektywność realizowanych przedsięwzięć.

Priorytet 3.1. Usprawnienie systemu organizacyjnego oraz zasad finansowania sportu

Rozwój sportu w Polsce to złożony proces, w którym partycypują podmioty o różnej charakterystyce,

od organów administracji centralnej, przez jst po organizacje pozarządowe. Efektywność realizacji

zadań w tym obszarze zależy w znacznej mierze od usprawnienia systemu organizacyjnego oraz zasad

finansowania, w tym przede wszystkim od przyjęcia optymalnych dla rozwoju sportu zasad

współpracy między wszystkimi podmiotami biorącymi w tym procesie udział. Osiągnięta w ten

sposób efektywność odnosić się będzie zarówno do rzeczowych rezultatów działań, jak i do

poniesionych nakładów finansowych.

Kierunek interwencji 3.1.1. Optymalizacja zasad współpracy między podmiotami działającymi

w obszarze sportu

Jednym z fundamentalnych założeń współpracy między interesariuszami działającymi na rzecz

rozwoju sportu powinna być decentralizacja jego finansowego wspierania. Oznacza to w praktyce

finansowanie przedsięwzięć sportowych zarówno w zakresie sportu wyczynowego, jak i powszechnej

aktywności fizycznej, a także inwestycji sportowych, na poziomie adekwatnym do skali

przedsięwzięcia. Powinno to skutkować większym zaangażowaniem samorządów w działania

na szczeblu lokalnym i regionalnym oraz koncentracją organów administracji centralnej

na przedsięwzięciach (projektach, programach i kampaniach) krajowych (ogólnopolskich),

co ograniczy efekt rozproszenia środków.

Zasady współpracy i podziału zadań, przy poszanowaniu kompetencji ustawowych poszczególnych

podmiotów (administracji rządowej i samorządowej), powinny również uwzględniać efekt lokalnego

odziaływania przedsięwzięć horyzontalnych, wynikający z modelu współfinansowania przedsięwzięć

przez rządową administrację centralną (głównie Ministra Sportu i Turystyki) oraz jst różnego szczebla.

W modelu tym projekty tworzone i koordynowane na poziomie krajowym operacjonalizują się na

poziomie regionalnym i lokalnym przy założeniu partycypacji finansowej jst.

Zwiększenie efektywności w procesie rozwoju sportu można osiągnąć również dzięki współpracy

horyzontalnej jst, szczególnie w kontekście procesów inwestycyjnych. Dotyczy to budowy

i modernizacji infrastruktury sportowej, której koszty utrzymania mogą być zbyt wysokie dla jednego

samorządu. Reguła ta ma również zastosowanie do inwestycji w ciągi transportowe rowerowe

i piesze, które mogą przebiegać przez obszar więcej niż jednego samorządu, a także do przedsięwzięć

realizowanych przez różne państwa, w ramach współpracy partnerskiej.

Podobny efekt synergii działań osiągnąć można na poziomie centralnym dzięki współpracy

międzyresortowej. Specyfika sportu przejawiająca się w jego horyzontalnym oddziaływaniu

i możliwości realizacji celów z zakresu różnych polityk publicznych wskazuje na konieczność

współdziałania podmiotów kształtujących te polityki, czyli organów administracji centralnej

odpowiedzialnych za sprawy kultury fizycznej, zdrowia, spójności społecznej, a także nauki,

szkolnictwa wyższego, edukacji, rozwoju regionalnego czy polityki przestrzennej. Podejmowanie

działań nieskoordynowanych, a czasem wręcz konkurencyjnych, przez poszczególne organy prowadzi

do rozproszenia nakładów finansowych i wpływa negatywnie na ich efektywność.

Innym aspektem optymalizacji zasad współpracy między podmiotami działającymi w obszarze sportu

jest kooperacja między administracją publiczną a organizacjami pozarządowymi. Dotyczy to zarówno

wykorzystania dobrych praktyk i doświadczeń tych podmiotów w procesie legislacyjnym (konsultacje

publiczne), jak i bieżącej współpracy. Każdy organ administracji publicznej zainteresowany taką

współpracą powinien przyjąć jej program, określający warunki i zasady wymiany doświadczeń

i uczestnictwa w procesie decyzyjnym.

Priorytet 3.2. Upowszechnienie zasad dobrego rządzenia w obszarze sportu

Dobre zarządzanie jest warunkiem koniecznym rozwoju sportu na każdym poziomie. Od jakości

zarządzania w organizacjach sportowych zależy też zakres przysługującej im w granicach prawa

autonomii i prawa do samoregulacji. Dobre rządzenie w sporcie jest procesem opartym

na kluczowych zasadach, do których niewątpliwie należą: przestrzeganie powszechnie

obowiązującego prawa i reguł sportowych, określenie celów i wizji rozwoju organizacji (sportu) oraz

ich ciągła ewaluacja, zapewnienie odpowiedniego poziomu kompetencji, reprezentatywności

i inkluzyjności organów statutowych, a także gwarancja stabilnego finansowania wraz z przejrzystymi

procedurami obiegu środków finansowych i jego kontroli oraz przewidywalność, transparentność

i odpowiedzialność społeczna w ramach prowadzonej działalności.

Kierunek interwencji 3.2.1. Wprowadzenie i monitorowanie standardów jakości w zarządzaniu

organizacjami sportowymi

Proces demokratyzacji życia oraz odzyskanie swobód obywatelskich po 1989 r. zapoczątkowały

w Polsce rozwój opartej na modelu biznesowym prywatnej przedsiębiorczości, której celem była

optymalizacja zysku. Istotną rolę w tym procesie odegrało upowszechnianie standardów jakości

rządzenia w sektorze prywatnym. Proces ten niestety wolniej postępował w obszarze sportu,

w większości nadal uzależnionym od finansowania publicznego, którego poziom systematycznie się

obniżał. W efekcie wiele z organizacji sportowych w Polsce nadal funkcjonuje według wzoru postawy

pasywnej, nie pozyskując dodatkowych źródeł finansowania, bez precyzyjnie określonej strategii

działania, w sposób nieprzejrzysty dla inwestorów, opierając proces decyzyjny na nieobiektywnych

przesłankach.

Biorąc powyższe pod uwagę, zasadne wydaje się przyspieszenie procesu upowszechniania

standardów dobrego rządzenia w sposób administracyjny, co wpisuje się w pewnym sensie w kulturę

działania wielu organizacji sportowych w Polsce (preferujących zarządzanie „odgórne”

i niewymuszające inicjatywy, ograniczających działania do tych „reglamentowanych”). Z oczywistych

względów upowszechnianie w ten sposób standardów jakości w zarządzaniu organizacjami

sportowymi może dotyczyć tylko wiodących podmiotów tego sektora, z polskimi związkami

sportowymi na czele, a ich egzekwowanie należy ograniczyć do zakresu, w jakim dysponują one bądź

mogą dysponować środkami publicznymi oraz autonomią gwarantowaną przez prawo.

W 2017 r. Minister Sportu i Turystyki przygotował i opublikował Kodeks dobrego zarządzania dla

Polskich Związków Sportowych. Zawiera on ponad 180 wytycznych, odnoszących się do

następujących obszarów tematycznych

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

50

Organizacja i kompetencje organów.

Zarządzanie strategiczne.

Przejrzystość działania.

Zarządzanie finansami.

Nadzór i kontrola wewnętrzna.

Odpowiedzialność za rozwój sportu.

Uczciwość w sporcie.

Kadry dla sportu.

Współpraca w środowisku sportowym.

Postępowania dyscyplinarne.

Polityka oparta na faktach.

Zawodnik i trener w polityce związku.

Kodeks jest narzędziem pozalegislacyjnym, nieposiadającym mocy wiążącej jak przepisy prawa

powszechnego. Będzie miał on jednak zastosowanie – za pośrednictwem właściwych programów –

do wszystkich polskich związków sportowych, chcących korzystać ze wsparcia ze środków publicznych

w postaci dotacji na realizację zadań publicznych zlecanych przez Ministra Sportu i Turystyki.

Przewiduje się, że rozpoczynając od programów MSiT realizowanych w 2019 r., Minister będzie

umieszczać w nich te wytyczne Kodeksu, które w danym czasie uzna za priorytetowe do

zrealizowania przez PZS. Od stopnia wypełnienia wskazanych w danym programie wytycznych

Kodeksu zależeć będzie wysokość dofinansowania, które w jego ramach otrzyma dany związek.

Kierunek interwencji 3.2.2. Podniesienie jakości i efektywności zarządzania obiektami sportowymi

Intensywny proces inwestycyjny w zakresie tworzenia i rozbudowy infrastruktury sportowej w Polsce,

szczególnie w ostatnich latach, doprowadził do powstania w naszym kraju dużej liczby nowoczesnych

obiektów o różnej skali, od przyszkolnych boisk wielofunkcyjnych, sal gimnastycznych i pływalni po

stadiony piłkarskie będące arenami mistrzostw Europy w piłce nożnej, hale widowiskowo-sportowe,

w których można przeprowadzać imprezy sportowe rangi mistrzostw świata i Europy, czy skocznie

narciarskie, stadiony żużlowe oraz pełnowymiarowe pływalnie (50-metrowe). Cechą

charakterystyczną wielu z tych obiektów jest ich uniwersalny charakter (możliwość przeprowadzenia

zarówno imprez sportowych, jak i artystycznych), dający wiele możliwości organizacyjnych, ale i duża

kosztochłonność. Stąd niezbędne jest profesjonalne przygotowanie kadr i procesów zarządzania tego

typu obiektami.

Zapewnienie odpowiedniej jakości i efektywności zarządzania obiektami sportowymi jest

powinnością podmiotów, którym powierzono administrowanie nimi. Tym niemniej w szeroko

pojętym interesie publicznym mieści się dbałość o stan tych obiektów, a tym samym o sposób

zarządzania. Dlatego w 2017 r. opublikowana została, opracowana przez Stowarzyszenie Polski

Oddział Instytutu Zarządzania Nieruchomościami IREM® publikacja Najlepsze praktyki: Zarządzanie

obiektami sportowymi. Publikacja ta jest dostępna na stronie MSiT, dla wszystkich zainteresowanych

tematyką zarządzania infrastrukturą sportową. Istotne jest również egzekwowanie standardów

jakości zarządzania obiektami już na etapie inwestycyjnym. Stąd każdy proces decyzyjny

w przedmiocie realizacji inwestycji w infrastrukturę sportową, w tym w szczególności ze środków

publicznych, powinien być poprzedzony analizą ekonomiczną, uwzględniającą koszty utrzymania

obiektu i skalę ewentualnych przychodów z tytułu jego użytkowania. Zarówno proces budowy, jak

i utrzymania i zarządzania obiektami infrastruktury sportowej powinien być prowadzony zgodnie

z zasadami zrównoważonego rozwoju i racjonalnego gospodarowania zasobami.

Priorytet 3.3. Przyjęcie zasad skutecznej współpracy Ministerstwa Sportu i Turystyki z polskimi

związkami sportowymi

Polskie związki sportowe są istotnymi ogniwami w procesie rozwoju sportu w naszym kraju, przede

wszystkim w kontekście potencjału w zakresie upowszechniania aktywności fizycznej lub promocji

Polski za granicą poprzez wyniki współzawodnictwa. Są też kluczowymi partnerami Ministra Sportu

i Turystyki w realizacji procesu zarządzania sportem. Stąd też skuteczna współpraca między

związkami a obsługującym ministra urzędem powinna być oparta na przejrzystych i społecznie

akceptowalnych zasadach. Odnosi się to zarówno do finansowania zadań realizowanych na zlecenie

ministra przez polskie związki sportowe, jak i spójnej wizji strategicznych kierunków rozwoju sportu.

Kierunek interwencji 3.3.1. Określenie przejrzystych zasad finansowania zadań realizowanych przez

polskie związki sportowe

Realizacja zadań publicznych przez polskie związki sportowe, w szczególności gdy dotyczy

przygotowania kadry narodowej do udziału w najważniejszych imprezach sportowych, a ich zlecenie

odbywa się na preferencyjnych warunkach54, wymaga precyzyjnego określenia zasad ich

finansowania. Proces decyzyjny w tej sprawie powinien być bowiem, zgodnie z jednym z priorytetów

niniejszego dokumentu, oparty na obiektywnych przesłankach, w tym przypadku kryteriach

finansowania.

W algorytmie służącym podziałowi środków dotacyjnych elementami o najwyższym znaczeniu są

medale i punkty zdobywane w ostatnich dwóch igrzyskach olimpijskich oraz w konkurencjach

olimpijskich na mistrzostwach świata i Europy seniorów na przestrzeni ostatnich pięciu lat. Istotne są

też: znaczenie danego sportu dla realizacji celu Ministerstwa Sportu i Turystyki, jakim jest

zwiększenie dorobku medalowego, a także zasięg dyscypliny (liczba klubów, licencji zawodniczych

i trenerskich) oraz kapitałochłonność danego sportu. W algorytmie podziału uwzględnia się także fakt

złożenia przez dany pzs wniosku o ustanowienie kwalifikacji rynkowej. Z kolei warunkiem otrzymania

dodatkowego dofinansowania jest złożenie do MSiT strategii rozwoju danego sportu, która została

określona w PRS do 2020.

54

Zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie minister właściwy do spraw kultury fizycznej,

w zakresie dofinansowania zadań związanych z przygotowywaniem kadry narodowej do udziału w igrzyskach olimpijskich,

igrzyskach paraolimpijskich, igrzyskach głuchych, mistrzostwach świata lub mistrzostwach Europy, może zlecać polskim

związkom sportowym, Polskiemu Komitetowi Olimpijskiemu i Polskiemu Komitetowi Paraolimpijskiemu realizację zadań

publicznych z pominięciem otwartego konkursu ofert, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r.

o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Kierunek interwencji 3.3.2. Stworzenie kompleksowych strategii rozwoju poszczególnych sportów lub

grup sportów

Istotnym elementem procesu standaryzacji jakości rządzenia w polskich związkach sportowych jest

opracowanie, a następnie przyjęcie, przez właściwe organy statutowe związków dokumentów

wytyczających kierunek rozwoju sportów czy grup sportów (np. sportów motorowych), w których

polskie związki sportowe działają. Interwencja o takim kierunku jest uzasadniona nie tylko

zamierzeniem podniesienia jakości zarządzania, ale również optymalizacji finansowania związków,

w tym przede wszystkim ze środków publicznych. Powyższe wiązać należy z potrzebą precyzyjnego

określenia w dokumentach strategicznych związków zakładanych celów działalności i uzależnienia

poziomu finansowania od stopnia ich realizacji.

Kompleksowe strategie rozwoju poszczególnych sportów lub grup sportów powinny poza celami

określać również katalog działań służących ich osiągnięciu, diagnozę sytuacji w danym sporcie oraz

plan finansowy (planowane zasoby finansowe przeznaczone na realizację działań), a także określać

rolę związku w rozwoju danego sportu, w szczególności w wymiarze jego upowszechniania. Okres

programowania strategii powinien odpowiadać perspektywie planowania przyjętej w niniejszym

dokumencie, a więc do roku 2020. Polskie związki sportowe powinny ponadto zapewnić spójność

przyjmowanych dokumentów z celami niniejszego programu.

Wytyczne dla związków dotyczące sporządzania strategii rozwoju poszczególnych sportów znalazły

się w przyjętym przez MSiT „Kodeksie dobrego zarządzania dla PZS”.

Priorytet 3.4. Poprawa dostępności wysoko wykwalifikowanych kadr w sporcie

Dostępność wysoko wykwalifikowanych kadr, obok infrastruktury oraz otoczenia

administracyjno-prawnego, stanowi niezbędny warunek organizacyjny dla rozwoju sportu. Czynnik

ten jest jednak spośród wymienionych najbardziej niestabilny i zmienny w czasie, a jego poprawa jest

procesem długotrwałym, wymagającym zmian systemowych, w tym w dziedzinie edukacji

i szkolnictwa wyższego. Efekt doraźny można w procesie tym osiągnąć poprzez realizację działań

w zakresie kształcenia ustawicznego, wykraczających poza system szkolnictwa wyższego, związanych

z pracą zawodową kadr w sporcie, w tym poprzez wszelkie formy dokształcania (stałe oraz

epizodyczne). Poprawa dostępności wysoko wykwalifikowanych kadr w sporcie na potrzeby

niniejszego dokumentu wymaga zastosowania obu rozwiązań, zarówno systemowych, jak

i doraźnych.

Proces kształcenia kadr sportu w Polsce, podobnie jak w wielu innych sektorach, abstrahuje

w znacznej mierze od aktualnej sytuacji na rynku pracy i jego potrzeb, a także ignoruje zachodzące

w nim procesy. W rezultacie produkt tego procesu ani w ujęciu ilościowym, ani jakościowym nie

spełnia oczekiwań rynku. Pożądaną zmianę przynieść może jedynie uelastycznienie oraz zwiększenie

responsywności kształcenia. Efekt ten można zapewnić poprzez dostosowanie kompetencji kadr do

zmieniających się trendów w zakresie aktywności fizycznej. Dotyczy to zarówno zmiennej w czasie

popularności poszczególnych sportów, jak i uwzględnienia procesów demograficznych (zwiększone

zapotrzebowanie na ofertę dla osób starszych), a także rozszerzenia możliwości kształcenia o nowe

kierunki związane z wykonywaniem zawodów okołosportowych (np. zarządzanie infrastrukturą

sportową, marketing i prawa telewizyjne).

Kierunek interwencji 3.4.1. Podniesienie kompetencji osób prowadzących zajęcia z wychowania

fizycznego oraz trenerów, instruktorów i animatorów sportu

Potrzeba podnoszenia kompetencji kadr sportu wynika ze zdiagnozowanych słabości w tym obszarze.

Dotyczy to zarówno braku odpowiedniego przygotowania do prowadzenia zajęć wychowania

fizycznego na różnych szczeblach edukacji, jak i niewystarczających kompetencji po stronie

animatorów, instruktorów oraz trenerów, również tych pracujących w sporcie wyczynowym. Efekt

w postaci zwiększenia kompetencji wymienionych grup zawodowych można osiągnąć zarówno

w toku edukacji formalnej, jak i po jej zakończeniu, w ramach kształcenia ustawicznego. Znaczącą rolę

w tym procesie może odegrać również wdrożenie Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji.

Zgodnie ze stanowiskiem Rady Programowej ds. Promocji Zdrowia i Profilaktyki Problemów Dzieci

i Młodzieży55, większość nauczycieli wychowania fizycznego pracujących w szkołach gimnazjalnych

i ponadgimnazjalnych nie jest przygotowana do realizacji aktualnej podstawy programowej. Dotyczy

to przede wszystkim kompetencji w zakresie edukacji zdrowotnej. Problem niewystarczającego

przygotowania zawodowego dotyka w jeszcze większym stopniu nauczycieli realizujących

wychowanie fizyczne w klasach I–III szkoły podstawowej, i to zarówno absolwentów kierunku

wychowanie fizyczne, jak i kierunku edukacja wczesnoszkolna. Rozwiązaniem tego problemu byłaby

poprawa jakości kształcenia na wymienionych kierunkach oraz organizacja odpowiednich form

dokształcania, w tym w zakresie edukacji zdrowotnej.

Problem niewystarczającego przygotowania zawodowego dotyczy także trenerów, instruktorów

i animatorów pracujących przy upowszechnianiu aktywności fizycznej wśród dzieci, młodzieży i osób

dorosłych. Ponownie przyczyną w pewnej mierze jest niskiej jakości kształcenie tych grup

zawodowych, ale również brak inicjatywy w zakresie podnoszenia kwalifikacji po zakończeniu

edukacji. Uzasadnionym kierunkiem działań naprawczych w ramach tej interwencji powinno zatem

być kształcenie ustawiczne trenerów, instruktorów i animatorów, realizowane w ramach kursów

i szkoleń, ale również nabywanie kompetencji w ramach wolontariatu sportowego. Dokształcanie

wymienionych grup zawodowych może być prowadzone również w ramach projektów

horyzontalnych, których celem zasadniczym jest upowszechnianie aktywności fizycznej.

55

Stanowisko Rady Programowej ds. Promocji Zdrowia i Profilaktyki Problemów Dzieci i Młodzieży z dnia 16 grudnia 2014 r.,

przedstawione Ministrowi Edukacji Narodowej po seminarium „Kształcenie i doskonalenie nauczycieli wychowania

fizycznego w zakresie edukacji zdrowotnej”.

Proces podnoszenia kwalifikacji trenerów w sporcie wyczynowym, w szczególności pracujących

z kadrą narodową w sportach olimpijskich, powinien być realizowany systemowo, w tym przy

wykorzystaniu rozwiązań scentralizowanych. Odpowiedzialność za ich zapewnienie powinna

spoczywać zarówno na administracji rządowej, jak i na polskich związkach sportowych, w ramach

wymiany dobrych praktyk i dokształcania zawodowego trenerów w danym sporcie.

Prowadzenie działalności edukacyjnej, w szczególności trenerów oraz instruktorów sportu, przez

organizowanie różnych form kształcenia i doskonalenia zawodowego zostało określone

w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 października 2015 r. w sprawie nadania Instytutowi

Sportu w Warszawie statusu państwowego instytutu badawczego (Dz. U. poz. 1847) jako jedno

z zadań Instytutu Sportu – Państwowego Instytutu Badawczego, szczególnie ważnych dla planowania

i realizacji polityki państwa. W związku z tym MSiT udziela IS-PIB dotacji celowej w zakresie

doskonalenia kadr kultury fizycznej pod nazwą Akademia Trenerska. Trenerzy kadry narodowej,

których wynagrodzenie jest dofinansowywane w ramach programów MSiT, są zobowiązani do

uczestniczenia w szkoleniach organizowanych w ramach ww. Akademii.

Polskie związki sportowe powinny również wprowadzić autonomiczne systemy licencyjne (niezależne

od nadawanych do niedawna na podstawie przepisów ustawy o sporcie uprawnień trenera

i instruktora sportu). Kształcenie ustawiczne mogłoby w nich stanowić wymóg dla podtrzymania

uzyskanych uprawnień.

Szczególną rolę w podnoszeniu kompetencji kadr sportu może odegrać wdrożenie Zintegrowanego

Systemu Kwalifikacji (ZSK), który opisuje wzajemne relacje między kwalifikacjami przedstawionymi

w postaci efektów kształcenia, ujętych z kolei w kategorie wiedzy, umiejętności i kompetencji

społecznych. Służy on przede wszystkim większej przejrzystości, dostępności i jakości zdobywanych

kwalifikacji. System ten zapewnia też porównywalność kwalifikacji zdobytych w różnych państwach.

Może on zatem nie tylko podnieść jakość kształcenia kadr sportu w Polsce, ale i zwiększyć ich

konkurencyjność.

Nowa rzeczywistość w zakresie kształcenia kadr sportu po deregulacji zawodów wymaga nowych

rozwiązań opartych przede wszystkim na współpracy ze wszystkimi zainteresowanymi stronami,

a przede wszystkim z branżą. Istotne jest w tym zakresie zatem wypracowanie wspólnego stanowiska

w kwestii nowego systemu kształcenia kadr trenerskich i instruktorskich przez administrację

państwową (Ministerstwo Sportu i Turystyki, Instytut Sportu – Państwowy Instytut Badawczy,

Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej, Centralny Ośrodek Sportu), pracodawców (związki sportowe,

kluby, podmioty prowadzące działalność gospodarczą w zakresie rekreacji ruchowej), podmioty

prowadzące edukację formalną (szkoły wyższe), edukację pozaformalną (instytucje kształcenia

ustawicznego, firmy szkoleniowe) oraz edukację nieformalną (trenerzy i instruktorzy zdobywający

doświadczenie zawodowe w klubach, związkach sportowych oraz podmiotach prowadzących zajęcia

z rekreacji ruchowej). Taki nowy system jest wprowadzany właśnie w postaci Zintegrowanego

Systemu Kwalifikacji.

Rolę dedykowanego narzędzia może w tym systemie odegrać tzw. sektorowa rama kwalifikacji

w sporcie, która stanowi próbę usystematyzowania istniejących w tym obszarze kwalifikacji. Odnosi

się ona do zawodów trenera, instruktora sportu, a także animatora i innych, związanych

z prowadzeniem zajęć sportowych dla wszystkich oraz szkoleniem w sporcie wyczynowym. W dniu

21 czerwca 2017 r. Minister Edukacji Narodowej, na wniosek Ministra Sportu i Turystyki, wydał

rozporządzenie w sprawie Sektorowej Ramy Kwalifikacji w sektorze sport (Dz. U. z 2017 r. poz. 1268),

na mocy którego sektorowa rama kwalifikacji w sporcie została włączona do ZSK.

Priorytet 3.5. Prowadzenie polityki sportowej opartej na faktach

Proces decyzyjny, w tym także w obszarze sportu, jeżeli ma go cechować racjonalność oczekiwanych

rezultatów, obiektywizm i efektywne dysponowanie zasobami, również finansowymi, musi być

oparty na faktach. Tak prowadzony proces wpływa na poprawę jakości zarządzania strategicznego

w danym obszarze bądź organizacji. Fakty odgrywają istotną rolę na każdym jego etapie, zarówno

w fazie projektowania założeń interwencji, w trakcie jej realizacji, jak również po jej zakończeniu –

w formie ewaluacji wykonanych działań (programów, projektów), która stanowi niezbędne

doświadczenie w planowaniu kolejnych interwencji.

Fakty należy rozumieć szeroko, zarówno jako efekty działalności badawczej (w tym dane

statystyczne), analitycznej, pozyskiwanie dobrych praktyk, również międzynarodowych, czy też

doświadczeń wynikających ze wspomnianych działań ewaluacyjnych. Oparcie procesu decyzyjnego na

faktach czyni go bardziej transparentnym i ułatwia uzyskanie akceptacji adresatów działań, również

w sytuacji, gdy są dla nich mniej korzystne.

Kierunek interwencji 3.5.1. Identyfikacja sportów o największym potencjale w zakresie

upowszechnienia aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie międzynarodowej

Sukces w sporcie wyczynowym jako cel sam w sobie nie jest uzasadniony z punktu widzenia interesu

społecznego, ma bowiem charakter jednostkowy. Jednak traktowany jako narzędzie promocji

aktywnego stylu życia i aktywności fizycznej w szczególności, a także jako element promocji Polski na

arenie międzynarodowej czy wręcz instrument dyplomacji publicznej, kształtującej wizerunek Polski

za granicą, zyskuje na znaczeniu.

Biorąc pod uwagę – choć stabilne, to jednak ograniczone źródła finansowania sportu w Polsce, w tym

w szczególności ze środków publicznych – istnieje konieczność określenia priorytetów w ramach

wsparcia dla sportu wyczynowego. Zgodnie z przyjętymi w dokumencie założeniami, kryterium

priorytetowości odnosić się powinno do potencjału danego sportu w zakresie upowszechnienia

aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie międzynarodowej, przy szczególnym

uwzględnieniu jego olimpijskiego charakteru.

Dopuszczalne jest stopniowanie priorytetowego charakteru sportów w ramach grupy sportów

strategicznych (grupa ta nie musi być jednolita). Różnice w ocenie potencjału, w tym także w ramach

grupy sportów strategicznych (priorytetowych), powinny jednak znaleźć odzwierciedlenie w poziomie

finansowania poszczególnych sportów (zadań realizowanych przez polskie związki sportowe).

Kierunek interwencji 3.5.2. Prowadzenie i wykorzystywanie w procesie decyzyjnym działań

badawczych, analitycznych i ewaluacyjnych

Konieczność wykorzystania w procesie decyzyjnym działań badawczych, analitycznych czy

ewaluacyjnych wynika bezpośrednio z założeń polityki sportowej opartej na faktach. Wiedza

pozyskana z wymienionych źródeł służy lepszemu modelowaniu interwencji w każdym obszarze

sportu, od upowszechniania aktywności fizycznej, przez wspieranie sportu wyczynowego po proces

inwestycyjny. Konieczność stosowania przesłanek obiektywnych, wynikających z szeroko pojętych

badań, dotyczy nie tylko procesów decyzyjnych realizowanych w administracji publicznej, ale też

w środowisku sportowym, w szczególności przez polskie związki sportowe. Nie ulega przy tym

wątpliwości, że przykład dobrych praktyk w tym zakresie musi ustanowić administracja publiczna,

z Ministerstwem Sportu i Turystyki na czele.

Badania, analizy i ewaluacje jako narzędzia racjonalizacji procesu decyzyjnego mają w sporcie

wyjątkowo duże możliwości zastosowania. Badania społeczne w zakresie aktywności fizycznej

pomagają nie tylko określić skalę potencjalnej interwencji, ale i jej kierunek, modelując przy tym

także jej kształt w zależności od potrzeb konkretnej grupy docelowej. Działania faktyczne

prowadzone w następstwie tego typu badań cechuje zwykle większa skuteczność, pozwalają bowiem

precyzyjnie dotrzeć do danej grupy docelowej, bez efektu rozproszenia.

Zgromadzone w toku realizacji działań informacje oraz dane zewnętrzne mogą być następnie

wykorzystane do analizy, której celem jest optymalizacja ewentualnych przyszłych interwencji.

Dotyczy to w szczególności procesów udzielania dotacji oraz procesów inwestycyjnych, gdzie od

analizy skuteczności (silnych i słabych stron) już finansowanych przedsięwzięć powinna być

uzależniona decyzja o kontynuacji bądź zmianie modelu lub kierunku dalszego finansowania.

Szczególnym typem tego rodzaju analiz jest ewaluacja. Jej wykonanie powinno być obligatoryjnym

elementem każdego projektu i programu realizowanego ze środków publicznych. Ewaluacja

przedstawia wartość wówczas, jeżeli jest wykonana przez podmiot niezależny w stosunku do

zleceniodawcy i wykonawcy projektu.

Kierunek interwencji 3.5.3. Wykorzystywanie

optymalizacji krajowej polityki sportowej

rekomendacji

międzynarodowych

na

rzecz

Działaniem o dużym wpływie na jakość procesów decyzyjnych jest wykorzystywanie dobrych praktyk

i doświadczeń, w tym międzynarodowych. Część z nich przybiera formę niewiążących rekomendacji

opracowanych w strukturach organizacji międzynarodowych bądź na ich zlecenie. Stosowanie tego

rodzaju wytycznych, które zwykle mają charakter uniwersalny (odnosząc się np. do kwestii

aktywności fizycznej, zdrowego stylu życia), pozwala wykorzystać potencjał badawczy i naukowy,

jakim legitymują się ich autorzy, na czele z organizacjami takimi jak: Rada Europy, Światowa

Organizacja Zdrowia (WHO) czy Unia Europejska.

Równie istotne dla optymalizacji krajowej polityki sportowej jest wykorzystanie jednostkowych

doświadczeń poszczególnych państw. Pozwalają one uniknąć przyjęcia błędnych założeń konkretnych

interwencji, a także stwarzają możliwość empirycznego potwierdzenia zasadności ich podejmowania.

Proces korzystania z dobrych praktyk i doświadczeń zagranicznych odejmuje zarówno działania

realizowane w zakresie upowszechniania aktywności fizycznej, jak i w sporcie wyczynowym. Jest

również pomocny w rozstrzyganiu kwestii horyzontalnych, jak ramy prawne, organizacja czy

finansowanie sportu.

Cel szczegółowy 4. WYKORZYSTANIE POTENCJAŁU SPORTU NA POZIOMIE WYCZYNOWYM NA RZECZ

UPOWSZECHNIENIA AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ LUB PROMOCJI POLSKI NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ

Cel szczegółowy 4. prezentuje nowe podejście do sportu wyczynowego – wyniki sportowe

w prowadzonej rywalizacji międzynarodowej nie mają być celem samym w sobie, lecz sposobem

promocji powszechnej aktywności fizycznej lub promocji Polski na świecie. W związku z powyższym

zostanie dokonana rzetelna hierarchizacja sportów na podstawie jasno zdefiniowanych kryteriów,

wśród których znajdą się przede wszystkim: prozdrowotne i edukacyjne walory poszczególnych

sportów, możliwość ich powszechnego uprawiania przez całe życie oraz medialność i poziom

światowego współzawodnictwa. Takie podejście, ukierunkowane na korzyści społeczne oraz

gospodarcze, uzasadnia wspieranie sportu wyczynowego ze środków publicznych.

Kariera sportowa jest niezwykle ryzykowna, stąd zadaniem państwa jest organizowanie kariery

dwutorowej dla sportowców, czyli dofinansowanie nie tylko procesu szkolenia, ale także zapewnienie

równoległej ścieżki edukacyjnej lub zawodowej, zwłaszcza w służbach mundurowych, umożliwiającej

płynne wejście na rynek pracy po zakończeniu kariery sportowej. Należy pamiętać, iż we

współczesnym sporcie kariera wyczynowa jest dla zawodników (i często ich rodziców) rodzajem

inwestycji, która w przypadku sukcesu może zapewnić bardzo wysoką stopę zwrotu, a oni sami stają

się jej głównymi beneficjentami.

Istotną rolę we wsparciu sportu wyczynowego ma państwowy system stypendialny. Powinien być on

nakierowany przede wszystkim na młodych, wybitnie uzdolnionych zawodników. Utrwalona praktyka

hojnego wspierania wyczynowych sportowców w Polsce ze środków publicznych ma swoje

negatywne skutki, takie jak choćby mniejsze zainteresowanie karierą pozasportową (dwutorową),

dążenie do maksymalnego wydłużania karier sportowych finansowanych ze środków publicznych czy

mniejsza aktywność w poszukiwaniu wsparcia z innych źródeł (z wykorzystaniem marketingu

sportowego).

W przypadku sportowców uprawiających sport zawodowo, mających stały dochód z kontraktów

sponsorskich (klubowych), należy rozważyć rewizję zasad przyznawania państwowych stypendiów.

Dobrą praktyką w tym zakresie może być np. przekazywanie części stypendiów lub funduszu

stypendialnego na rzecz promocji i rozwoju sportu młodzieżowego lub sportu na poziomie

najbliższym obywatelowi.

Planuje się także działania związane z zapewnieniem wsparcia naukowo-badawczego wybranych

sportów, wspieranie organizacji istotnych imprez rangi międzynarodowej oraz zapewnienie

specjalistycznej bazy treningowej. Istotne będzie przeprojektowanie organizacji systemu szkolenia

i finansowania, które w obecnej formie skutkuje zbytnią eksploatacją zawodników w wieku

juniorskim.

Priorytet 4.1. Wzmocnienie roli polskich związków sportowych jako podmiotów odpowiadających

kompleksowo za rozwój i popularyzację dedykowanych sportów

Elementem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania systemu sportu wyczynowego w Polsce są

kompetentnie zarządzane polskie związki sportowe. Aktualnie można mieć pewne zastrzeżenia do

jakości zarządzania w tych podmiotach, ze szczególnym uwzględnieniem braku transparentności oraz

niewystarczającego poziomu zarządzania strategicznego. Planuje się, że działalność polskich związków

sportowych jako odbiorców pomocy publicznej powinna być ewaluowana w sposób zbliżony do

organizacji pożytku publicznego lub beneficjentów otrzymujących dofinansowanie ze środków Unii

Europejskiej.

Polskie związki sportowe są w zróżnicowanej kondycji finansowej, część z nich wykazuje duże zyski,

lecz wiele – wręcz przeciwnie. Dla większości podmiotów środki publiczne stanowią dominującą część

budżetu. Wnioski z prowadzonych przez Ministerstwo Sportu i Turystyki kontroli wskazują, że

regularnie prowadzone są postępowania związane z nieprawidłowościami w związku ze stanem

prawnym lub kwestiami organizacyjno-merytorycznymi.

Polskie związki sportowe muszą również charakteryzować się wysokiej jakości kompetencjami

w kluczowych kwestiach dla organizacji współzawodnictwa sportowego, takimi jak: znajomość

aktualnych przepisów sportowych oraz ich przestrzeganie, marketing sportowy, współpraca

z mediami, prowadzenie baz danych, łatwość w nawiązaniu kontaktu (np. za pomocą poczty

elektronicznej) czy utrzymywanie relacji z międzynarodową federacją sportową w jednym

z oficjalnych języków. Należy dołożyć wszelkich starań, aby polskie związki sportowe były zarządzane

w sposób gospodarny, transparentny oraz kompetentny, co przyczyni się do poprawy ich

postrzegania zarówno przez opinię publiczną, jak i środowisko sportowe.

Warto również podkreślić, że polskie związki sportowe powinny dążyć do całościowego zarządzania

sportem, w którym organizują współzawodnictwo sportowe. Należy przez to rozumieć

w szczególności zarządzanie wszystkimi dyscyplinami sportu, a także uwzględnianie sportu dzieci

i młodzieży, sportu kobiet oraz osób niepełnosprawnych.

Kierunek interwencji 4.1.1. Wzmocnienie roli polskich związków sportowych jako podmiotów

odpowiedzialnych również za upowszechnianie uprawiania sportu

Działania polskich związków sportowych są skoncentrowane na kadrze narodowej. Jest to zrozumiałe

z punktu widzenia sposobu finansowania, w którym wyniki sportowe kadry odgrywają największą

rolę. Z drugiej strony takie podejście jest krótkowzroczne i może skutkować coraz mniejszym

zainteresowaniem sportem w społeczeństwie, zarówno na poziomie rekreacyjnym, jak i zawodowym.

Trzeba podkreślić, że odpowiedzialność polskich związków sportowych za upowszechnianie danego

sportu nie powinna być utożsamiana jedynie z konkretnymi działaniami ukierunkowanymi na

upowszechnianie sportu, takimi jak organizacja imprez sportowych dla osób niezrzeszonych

w klubach sportowych czy programy popularyzatorskie. Istotną rolę w tym procesie powinny

odgrywać działania o charakterze horyzontalnym, takie jak promocja danego sportu w mediach

i szkołach (w tym np. z wykorzystaniem sportowców odnoszących sukcesy na poziomie seniorskim),

dbałość o wizerunek sportu i organizacji czy prowadzenie strategicznej polityki upowszechniania

sportu (np. organizacja zawodów popularyzacyjnych przy okazji imprez rangi mistrzowskiej).

Należy odnotować, że w kilku sportach56 realizowane są projekty mające na celu popularyzację

danego sportu wśród młodzieży. Trzeba natomiast podkreślić, że polskie związki sportowe powinny

wykazywać większe zainteresowanie rywalizacją osób dorosłych niezawodowo lub półzawodowo

uprawiających sport. Obecnie można zaobserwować, że dynamiczny wzrost liczby uczestników imprez

sportowych ukierunkowanych na masowe uczestnictwo (np. lekkoatletycznych, kolarskich czy

triathlonowych) nie znajduje odzwierciedlenia w liczbie zawodników należących do klubów

sportowych zrzeszonych w odpowiednich polskich związkach sportowych. Co więcej zdarza się, że

imprezy komercyjne są traktowane przez związki jako konkurencyjne, zaś próby wcielenia ich w swoje

struktury nie przynoszą planowanych efektów.

System sprawozdawczy polskich związków sportowych nie jest w pełni efektywny. W związku

z powyższym istnieje konieczność wprowadzenia takich rozwiązań, które zapewnią, że każdy związek

sportowy będzie posiadał dane dotyczące aktualnej liczby zawodników uczestniczących we

współzawodnictwie sportowym w danym sporcie. Polskie związki sportowe powinny być zobligowane

do prowadzenia sprawnych systemów licencyjnych, wprowadzając je od nowa lub dostosowując do

potrzeb, eliminując obecnie występujące błędy utrudniające określenie aktualnej liczby zawodników

(np. jedna licencja obejmująca okres ponad jednego roku/sezonu; brak integracji systemów

licencyjnych polskich i okręgowych związków sportowych; brak wykreślania zawodników

nieodnawiających licencji). Ponadto należy zwrócić uwagę, że liczba zawodników uprawiających dany

sport w minimalny sposób wpływa na wysokość otrzymywanej dotacji ze środków publicznych.

Można zatem podsumować, że polskie związki sportowe powinny zostać zarówno odpowiednio

motywowane, jak i wsparte w zakresie posiadania niezbędnych kwalifikacji organizacyjnych do

prowadzenia działań ukierunkowanych na upowszechnianie sportu.

Kierunek interwencji 4.1.2. Sport wyczynowy osób niepełnosprawnych

Zgodnie z tendencjami w organizacji współzawodnictwa sportowego osób niepełnosprawnych na

poziomie międzynarodowym, sport osób niepełnosprawnych jest integrowany ze sportem osób

pełnosprawnych. Kierunek tych działań jest spójny z wytycznymi Międzynarodowego Komitetu

Paraolimpijskiego57 dotyczącymi transformacji i przekazania zarządzania sportami pozostającymi pod

kierownictwem Komitetu do niezależnych międzynarodowych federacji sportowych oraz specjalizacją

i profesjonalizacją sportu osób niepełnosprawnych.

56

Np. badminton, lekkoatletyka, kolarstwo, koszykówka, piłka ręczna, piłka siatkowa.

IPC Handbook 2010, Section 1, Chapter 2.7. Sport governance and management by law, http://www.paralympic.org/theipc/handbook [dostęp: październik 2014 r.]

Aktualny system organizacji sportu osób niepełnosprawnych w Polsce, charakteryzujący się

dublowaniem zakresów działań w odniesieniu do sportów oraz grup niepełnosprawności, jest

niespójny, co skutkuje mniejszą efektywnością szkolenia zawodników oraz niepełnym

wykorzystaniem integracyjnej roli sportu. Polskie Związki Sportowe powinny zwiększać swoje

zaangażowanie w sport osób niepełnosprawnych i w miarę możliwości organizacyjnych stawać się

podmiotami zarządzającymi sportem osób niepełnosprawnych w danym sporcie, integrując proces

zarządzania i szkolenia w sporcie pełnosprawnych i niepełnosprawnych. Odpowiednia wytyczna w

tym zakresie znalazła się także w Kodeksie Dobrego Zarządzania dla PZS.

Priorytet 4.2. Zapewnienie optymalnych warunków dla rozwoju sportów o największym potencjale

w zakresie upowszechnienia aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie międzynarodowej

Na podstawie przejrzystych, obejmujących wszystkie istotne aspekty sportu kryteriów zostanie

ustalona hierarchia sportów, która powinna mieć decydujący wpływ na przyznawanie ewentualnego

wsparcia publicznego w zakresie np. specjalistycznej infrastruktury treningowej czy wsparcia

naukowo-badawczego oraz dokonany podział bezpośrednich środków finansowych przeznaczanych

na rozwój poszczególnych sportów.

Sporty uznane za priorytetowe, mające największy potencjał w zakresie upowszechnienia aktywności

fizycznej lub promocji Polski na arenie międzynarodowej, a także gwarantujące rzetelność

zarządzania i gospodarność wydatkowania środków finansowych przez odpowiednie polskie związki

sportowe, powinny mieć zapewnione optymalne warunki do rozwoju, przez co należy rozumieć

dostęp wysoko wykwalifikowanej kadry szkoleniowej, właściwe ukierunkowanie prowadzonych

badań naukowych w obszarze sportu oraz preferencyjność przy wsparciu inwestycji

infrastrukturalnych.

Należy również wspierać możliwość łączenia kariery sportowej z edukacją lub pracą, np. poprzez

sprzyjanie organizacji procesu treningowego w ośrodkach miejskich lub ich pobliżu. Ponadto

sportowcy powinni rozwijać swoją wiedzę z zakresu marketingu sportowego, co pomogłoby im

uniezależnić się od wsparcia ze środków publicznych, co mogłoby z kolei pozytywnie wpłynąć na

poprawę ich poziomu i wyników sportowych.

Kierunek interwencji 4.2.1. Wsparcie procesu treningowego w sportach o największym potencjale

w zakresie upowszechnienia aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie międzynarodowej

Wsparcie procesu treningowego ma na celu osiągnięcie sukcesów w sportach o największym

potencjale w zakresie upowszechnienia aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie

międzynarodowej. Przyjmując aspekty promocyjne sportu wyczynowego jako główną przyczynę jego

systemowego wsparcia w ramach polityki publicznej, należy nie tylko szczegółowo określić sporty

priorytetowo objęte wsparciem, lecz również wskazać imprezy docelowe do osiągania najlepszych

wyników sportowych, także w oparciu o siłę medialną tych imprez. Jest to odejście od

dotychczasowej polityki ukierunkowanej na liczbę medali, stymulującej koncentrację na niszowych

sportach, dyscyplinach lub poszczególnych konkurencjach na korzyść jakości sukcesów – osiągnięć

w globalnie popularnych dyscyplinach, na największych imprezach sportowych. Takie podejście

będzie wymagać prowadzenia zintegrowanych, systematycznych działań na rzecz rozwoju całego

sportu, zarówno w aspekcie wyczynowym, jak i powszechnym.

W związku z powyższym system państwowych stypendiów sportowych powinien zostać odpowiednio

zmodyfikowany. Aktualnie stypendium sportowe można otrzymać za wyniki sportowe osiągane

wyłącznie na igrzyskach olimpijskich, paraolimpijskich, głuchych, mistrzostwach świata oraz

mistrzostwach Europy. Są one różnicowane pod względem wysokości, uwzględniając fakt, że są

sporty58, w których np. mistrzostwa Europy są zwykle słabiej obsadzone lub tradycyjnie biorą w nich

udział zawodnicy spoza pierwszej kadry narodowej lub członkowie młodzieżowej kadry narodowej.

Z drugiej strony imprezy wysokiej rangi, mające duże walory promocyjne oraz wymagające wysokiej

klasy sportowej, np. Puchary Świata w większości sportów zimowych, nie są uznawane za podstawę

do przyznania stypendiów. Rodzi to sytuację być może niepożądaną, w której zdarza się, że polscy

zawodnicy celowo przygotowują się do słabiej obsadzonych zawodów, aby zmaksymalizować swoje

szanse na przedłużenie zawodowej, finansowanej ze środków publicznych, kariery sportowej. Starty

w takich imprezach odbywają się nierzadko kosztem możliwości rywalizacji z czołówką światową

w zawodach powszechnie uważanych za imprezy wyższej rangi. Należy jednak podkreślić trudności ze

zdefiniowaniem poziomu sportowego poszczególnych zawodów pucharowych, natomiast warte

rozważenia jest rozpatrywanie klasyfikacji generalnych cyklów w przypadku braku zawodów rangi

mistrzostw świata lub Europy w danym roku.

Warto również zaznaczyć, że Polska jest jednym z niewielu krajów, która wysyła zawodowych

sportowców na zawody sektorowe – akademickie czy wojskowe. Skutkuje to kuriozalną sytuacją,

w której polscy zawodnicy rywalizują z półprofesjonalistami z krajów Europy Zachodniej. W związku

z powyższym istnieje duża potrzeba uporządkowania systemu finansowania procesu treningowego ze

środków publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem wyeliminowania wielokrotnego finansowania

zawodnika z różnych źródeł59. Rozgrywki sektorowe – akademickie, wojskowe, ludowe i inne –

powinny być traktowane jako dodatkowe i, co do zasady, przeznaczone dla osób rzeczywiście

wywodzących się z danych środowisk.

Należy podkreślić, że dobrą praktyką, stosowaną zarówno w Polsce, jak i w innych krajach

odnoszących sukcesy w sporcie wyczynowym, jest indywidualny tok treningowo-startowy dla

najwybitniejszych sportowców

Kierunek interwencji 4.2.2. Wsparcie systemu szkolenia w sporcie młodzieżowym sprzyjającego

osiąganiu najlepszych wyników w kategoriach seniorskich

Jednym z wyzwań w obszarze sportu wyczynowego jest reorganizacja sportu młodzieżowego. Co do

zasady, sportowi młodzieżowemu można przypisać dwie funkcje, które wymagają odmiennego

58

59

Np. biathlon, kolarstwo.

Ze środków ministra właściwego do spraw kultury fizycznej oraz innych ministrów.

traktowania. Przyjmując, że głównym zadaniem sportu młodzieżowego jest aktywizacja dzieci

i młodzieży oraz zapewnienie im oferty prowadzenia treningu oraz uczestniczenia w rywalizacji

sportowej, sport młodzieżowy powinien być traktowany jako element polityki wychowawczej, a tym

samym jego finansowanie powinno być uniezależnione od wyników sportowych. Celem powinno być

jak najszersze włączenie młodzieży do sportu i utrzymanie w nim przez całe życie.

Niestety analizy historyczne wskazują, że zawodnicy osiągający sukcesy w kategoriach młodzieżowych

rzadko odnoszą sukcesy w kategorii seniorów, co może świadczyć o niewłaściwym ukierunkowaniu

procesu treningowego – nastawieniu na szybkie osiągnięcie celu, braku długofalowego planu kariery

oraz nadmiernej eksploatacji zawodnika. Sprzyja to również dokonywaniu selekcji zawodników

w oparciu o możliwości szybkiego osiągnięcia sukcesów, co negatywnie odbija się na możliwości

kontynuacji kariery sportowej zawodników późno dorastających.

Ponadto zauważalny jest znaczny ubytek zawodników wyrastających z wieku juniora, których

utrzymaniem kluby przestają być zainteresowane. Wszystko to wskazuje na brak synergii między

sportem młodzieżowym a sportem seniorskim, utrwalonym przez błędny system motywacji

finansowej. Aktualnie system finansowania sportu młodzieżowego jest uzależniony od wyników

sportowych w odpowiednich kategoriach wiekowych. Skutkuje to negatywną tendencją dążenia do

krótkofalowych sukcesów w kategoriach młodzieżowych, z pominięciem lub marginalizacją

perspektywy długofalowej. Za próbę przeciwdziałania tym negatywnym zjawiskom można uznać

przywrócenie kategorii wiekowej juniora i młodzieżowca do Kadr Wojewódzkich, która umożliwia

młodym zawodnikom dłuższe funkcjonowanie w sporcie, oraz uruchomiony z inicjatywy Ministra

Sportu i Turystyki Program Team 100, którego operatorem jest Instytut Sportu – Państwowy Instytut

Badawczy. Program ten został utworzony w celu wsparcia finansowego najzdolniejszych sportowców

(w wieku 18–23 lata), w wysokości 40 tys. zł (brutto) rocznie na zawodnika, wypłacanego kwartalnie

w formie darowizny. Wsparcie to dotyczy m.in.: kosztów udziału w zgrupowaniach sportowych oraz

zawodach krajowych i zagranicznych, wynagrodzeń trenera, fizjoterapeuty, psychologa i innych osób

współpracujących, zakupu suplementów diety, sprzętu sportowego, ubezpieczenia, wynajęcia

mieszkania, czesnego za studia, marketingu sportowego itp. Nie bez znaczenia, z punktu widzenia

beneficjentów programu, jest możliwość wykonania badań specjalistycznych w IS-PIB. Program

pozwala młodym ludziom na kontynuowanie kariery sportowej w najtrudniejszym okresie swojego

sportowego życia, gdy często o kontynuowaniu kariery decyduje dostępność środków finansowych

(na wsparcie procesu treningowego, wynajęcie mieszkania czy też kształcenie i doskonalenie

zawodowe).

Obecnie do Programu Team 100 zakwalifikowanych jest 250 zawodników. Od momentu

zainaugurowania programu jego beneficjenci zdobyli ponad 200 medali podczas MŚ lub ME

w kategoriach: senior, młodzieżowiec i junior

Kierunek interwencji 4.2.3. Zapewnienie wsparcia naukowo-badawczego oraz medycznego

Jednym z istotnych elementów procesu treningowego powinno być zapewnienie niezbędnego

wsparcia ze strony sektora naukowo-badawczego. Na poziomie międzynarodowej rywalizacji

sportowej wsparcie naukowo-badawcze może być czynnikiem decydującym o wypracowaniu

przewagi konkurencyjnej, a w konsekwencji – decydować o sukcesie lub porażce. Odpowiednie

wsparcie medyczne kadr narodowych jest również czynnikiem niezbędnym do bezpiecznego

uprawiania sportu na poziomie wyczynowym.

Można zaobserwować, że w Polsce poziom współpracy między podmiotami odpowiadającymi za

szkolenie – polskimi związkami sportowymi – a instytucjami naukowo-badawczymi jest niższy niż

w krajach odnoszących większe sukcesy sportowe, gdzie taka współpraca jest już standardem.

Z drugiej strony należy odnotować wzrost zainteresowania tego typu działaniami, w szczególności

w zakresie badań diagnostycznych. Planuje się wzmocnienie motywacji polskich związków

sportowych do podejmowania, nastawionej na długoterminowy rozwój danego sportu, współpracy

z instytucjami sektora naukowo-badawczego w obszarze sportu. Badania te powinny kompleksowo

obejmować obszary zainteresowania – od diagnostyki, poprzez optymalizację procesu treningowego

aż po badanie zawodników i reakcji ich organizmów w warunkach startowych. Wskazane jest, aby

umożliwić przeprowadzanie tego typu badań bez konieczności przerywania procesu treningowego.

Kierunek interwencji 4.2.4. Zapewnienie specjalistycznej bazy treningowej

Specjalistyczna baza treningowa jest niezbędnym komponentem zapewnienia optymalnych

warunków do prowadzenia procesu treningowego. Ministerstwo Sportu i Turystyki regularnie

realizuje programy infrastrukturalne dedykowane dofinansowywaniu zadań inwestycyjnych na

potrzeby sportu wyczynowego. Katalog działań obejmuje zarówno budowę nowych obiektów, jak

i remont oraz modernizację istniejącej infrastruktury.

Priorytetowe wsparcie powinny otrzymywać obiekty służące sportom o największym potencjale

w zakresie upowszechnienia aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie międzynarodowej.

Należy jednak pamiętać również o innych aspektach inwestycji – długofalowych planach zarządzania

obiektem oraz jego realnym wykorzystaniu. Jest sytuacją pożądaną, aby większość infrastruktury

sportowej na potrzeby sportu wyczynowego powstawała w miejscach umożliwiających godzenie

procesu treningowego z nauką lub pracą zawodową.

Ważną rolę w zapewnieniu specjalistycznej bazy treningowej pełni Centralny Ośrodek Sportu (COS),

który w chwili obecnej działa w formule prawnej instytucji gospodarki budżetowej. W skład COS

wchodzi 6 Ośrodków Przygotowań Olimpijskich położonych na terenie całego kraju, tj. w: Spale,

Władysławowie, Zakopanem, Wałczu, Szczyrku i Giżycku. Aktualnie COS próbuje łączyć

ukierunkowanie na procesy treningowe zawodowych sportowców z działalnością komercyjną.

Ministerstwo Sportu i Turystyki zachęca Polskie Związki Sportowe do korzystania z oferty COS-OPO,

rozwijając bazę treningową w tych ośrodkach. W ostatnich latach zwiększa się wykorzystanie COS

przez PZS, co jest także związane z faktem, że w programach dotacyjnych MSiT zobowiązuje pzs-y,

aby do organizacji szkolenia obejmującego przygotowania olimpijskie wykorzystywały bazę sportową

OPO COS, ze względu na zachowanie optymalnych standardów szkolenia sportowego. Na organizację

zgrupowań i konsultacji krajowych poza OPO COS wymagana jest zgoda Dyrektora Departamentu

Sportu Wyczynowego. Należy przy tym pamiętać, że w przypadku niektórych sportów w Polsce brak

jest specjalistycznej infrastruktury lub specyficznych warunków treningowych, toteż nierzadko

organizacja procesu treningowego za granicą jest rozwiązaniem najbardziej gospodarnym

i skutecznym.

Kierunek interwencji 4.2.5. Wsparcie rozwiązań służących godzeniu życia zawodowego lub nauki

z karierą sportową

Sportowcy uprawiający sport na poziomie wyczynowym napotykają często problemy związane

z łączeniem specjalistycznego treningu z edukacją lub pracą. Kariera sportowa wymaga od sportowca

poświęcenia dużej ilości czasu, często spędzanego poza domem, w warunkach względnej izolacji, co

również negatywnie wpływa na życie osobiste i społeczne zawodników. Niestety zarówno podmioty

sektora sportowego, jak i instytucje systemu edukacji oraz rynku pracy często nie są przygotowane do

wsparcia zawodnika w łączeniu kariery sportowej z edukacją lub pracą. Niejednokrotnie skutkuje to

koniecznością wyboru przez zawodnika wyłącznie jednej ścieżki kariery.

Zagadnienie tzw. kariery dwutorowej jest przedmiotem zainteresowania Komisji Europejskiej.

Wytyczne UE60 wskazują na dwa główne problemy do rozwiązania: brak długofalowej współpracy

między sektorem sportu i edukacji lub rynku pracy oraz brak odpowiednich regulacji prawnych lub

polityki w tym obszarze. Szczególnie istotnym aspektem działań w zakresie tzw. kariery dwutorowej

jest uświadamianie sportowców o ograniczonym horyzoncie czasowym ich kariery sportowej, a tym

samym konieczności planowania dalszego, „pozasportowego” życia zawodowego.

Kierunek interwencji 4.2.6. Zapewnianie warunków dla godzenia edukacji i kariery sportowej dzieci

i młodzieży

Młodzież szczególnie zainteresowana sportem oraz wykazująca predyspozycje do przyszłego

uprawiania sportu na poziomie wyczynowym może korzystać ze szczególnych form edukacji szkolnej

– klas sportowych lub szkół mistrzostwa sportowego. Istotą tego typu rozwiązań organizacyjnych jest

umożliwienie prowadzenia systematycznego procesu treningowego (zwiększona liczba zajęć

wychowania fizycznego) bez szkody dla edukacji (zgodnej z podstawą programową Ministerstwa

Edukacji Narodowej). Istotnym komponentem nauczania w klasach sportowych oraz w szczególności

w szkołach mistrzostwa sportowego powinno być również prowadzenie zajęć przygotowujących

przyszłych sportowców do prowadzenia tzw. kariery dwutorowej – alternatywnej kariery zawodowej,

którą będą mogli podjąć po zakończeniu (często przedwczesnym) kariery sportowej.

60

Konkluzje Rady UE i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie w sprawie dwutorowych karier

sportowców (2013/C 168/04), Bruksela 2013 r.

Priorytet 4.3. Wsparcie wykorzystania sportów o największym potencjale w zakresie

upowszechnienia aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie międzynarodowej poprzez

organizację imprez sportowych rangi międzynarodowej

Organizacja imprez sportowych rangi międzynarodowej jest bardzo dobrą metodą popularyzacji

sportu, a przy okazji – może nieść za sobą wiele dodatkowych korzyści. Wielkie wydarzenia sportowe

to nie tylko sportowe emocje podczas samej imprezy. Efekty organizacji mistrzostw świata czy Europy

bardzo często wykraczają poza obszar sportu. Do najważniejszych aspektów należy zaliczyć inwestycje

w infrastrukturę – nie tylko tę sportową, lecz również transportową (drogi, dworce, lotniska).

Prowadzone inwestycje przyczyniają się do podniesienia jakości przestrzeni. Tworzone są nowe,

atrakcyjne tereny na mapach miast, często w miejsce obszarów zdegradowanych (czego świetnym

przykładem jest likwidacja targowiska na nieużywanym Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie

i budowa nowoczesnego Stadionu Narodowego, który stał się jedną z wizytówek miasta). Wielkie

imprezy sportowe to również pobudzenie gospodarki – zarówno w bezpośrednim związku

z organizacją, jak i długofalowy wzrost atrakcyjności turystycznej, co może wspomagać powstawanie

kolejnych miejsc pracy. Na koniec, choć jest to aspekt nie do przecenienia, należy również wspomnieć

o budowie kapitału społecznego – skupienia się społeczności lokalnej wokół wydarzenia sportowego,

rosnącego poczucia dumy i tożsamości, także nauki i nowych doświadczeń wyniesionych

z międzykulturowych kontaktów.

W ostatnich latach Polska była gospodarzem wielu istotnych imprez sportowych rangi

międzynarodowej, które okazały się wizerunkowymi sukcesami. Finałowy turniej piłkarskich

Mistrzostw Europy UEFA EURO 2012™ czy Mistrzostwa Świata w Siatkówce Mężczyzn w 2014 r.

zebrały świetne recenzje wśród uczestników i widzów, a cykliczne imprezy, takie jak Tour de Pologne

czy Puchar Świata w skokach narciarskich, regularnie wzbudzają duże zainteresowanie. Wskazane

byłoby podkreślenie efektu synergii oraz wzmocnienie przekazu promocyjnego międzynarodowych

imprez sportowych rangi mistrzowskiej organizowanych w Polsce wzorem programu Gold Event

Series w Wielkiej Brytanii61, który jest wieloletnią strategią pozyskiwania praw do organizacji wielkich

imprez sportowych oraz wykorzystywania ich dziedzictwa. Spójny przekaz informacyjny zwiększa

rozpoznawalność oraz podwyższa rangę, w szczególności imprez w sportach o mniejszej popularności

lub niższej rangi.

Kierunek interwencji 4.3.1. Zapewnienie niezbędnej infrastruktury sportowo-widowiskowej

na potrzeby organizacji międzynarodowych lub ogólnokrajowych imprez sportowych

Jak wykazano w diagnozie, dzięki inwestycjom zrealizowanym w ostatnich latach, Polska może się

pochwalić posiadaniem obiektów sportowych niezbędnych do przeprowadzenia międzynarodowych

imprez rangi mistrzowskiej w większości sportów olimpijskich. Istotne jest dalsze modernizowanie

61

Portal UK Sport, podmiotu odpowiedzialnego za wsparcie i promocję

https://www.uksport.gov.uk/pages/gold-events-series/ [dostęp: styczeń 2015 r.].

sportu

w

Wielkiej

Brytanii,

kluczowych dla polskiego sportu obiektów, tak aby zapewnić możliwość ich wykorzystania

na potrzeby organizacji krajowych i międzynarodowych imprez sportowych.

Należy dołożyć wszelkich starań, aby wesprzeć inwestycje, które umożliwią lub zwiększą szanse Polski

na organizację kolejnych wielkich imprez sportowych, traktując priorytetowo sporty o największym

potencjale w zakresie upowszechnienia aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie

międzynarodowej. Każda inwestycja wsparta ze środków publicznych powinna być przedmiotem

analizy w zakresie przyszłego wykorzystania oraz zarządzania obiektem. Wsparcie dla obiektów

sportowo-widowiskowych o znaczeniu regionalnym powinno być udzielane pod warunkiem dominacji

wykorzystania obiektu na cele sportowe wobec komercyjnych.

Kierunek interwencji 4.3.2. Wspieranie organizacji imprez rangi międzynarodowej

Długofalowe działania ukierunkowane na pozyskiwanie praw do organizacji wielkich wydarzeń

sportowych są jednym z najlepszych sposobów na promocję Polski na świecie, a także podnoszenie

poziomu polskiego sportu poprzez zapewnienie możliwości rywalizacji z czołowymi sportowcami

z całego świata. Warto pamiętać, że plan ubiegania się o prawo organizacji imprez mistrzowskich lub

innych prestiżowych imprez w danym sporcie powinien odpowiadać priorytetyzacji sportów opartej

m.in. na ich potencjale w zakresie upowszechnienia aktywności fizycznej lub promocji Polski na arenie

międzynarodowej. Przy organizacji wielkich imprez sportowych duży nacisk należy położyć na

efektywność oraz gospodarność wydatkowania środków. Aby odnieść jak najwięcej korzyści

związanych z takim wydarzeniem, należy z wyprzedzeniem planować wykorzystanie jego dziedzictwa

w celu odniesieniu efektów w wielu obszarach społeczno-ekonomicznych.

Należy również rozważyć objęcie wsparciem lub wykorzystaniem w przekazie promocyjnym

największych polskich imprez sportowych skierowanych do amatorów lub łączących rywalizację

sportowców wyczynowych oraz nastawionych na masowe uczestnictwo. Imprezy takie jak masowe

biegi (np. maratony), wyścigi kolarskie czy biegi narciarskie, przy osiągnięciu odpowiedniego poziomu

organizacyjnego oraz rozpoznawalności, mogą również stać się świetną wizytówką Polski oraz służyć

jej promocji. Fakt, że imprezy te nastawione są na masowe uczestnictwo, sprawia, że tego typu

wydarzenia mogą również istotnie wpływać na ożywienie turystyczno-gospodarcze na poziomie

lokalnym.

4. SYSTEM WDRAŻANIA I MONITOROWANIA

REALIZACJI CELÓW

Zakłada się realizację zapisów PRS 2020 w ramach zadań własnych organów administracji centralnej,

z Ministrem Sportu i Turystyki na czele, administracji samorządowej, organizacji pozarządowych oraz

podmiotów gospodarczych. Organem odpowiedzialnym za koordynację realizacji zapisów PRS 2020

jest minister właściwy do spraw kultury fizycznej.

Ze względu na specyfikę obszaru interwencji, PRS 2020 nie określa szczególnego ujęcia terytorialnego

w ramach zaprojektowanych celów, priorytetów i kierunków interwencji. W dokumencie nie zostały

wyznaczone, wyszczególnione enumeratywnie, regiony, dla których przewidziano preferencje

w zakresie podejmowania interwencji, natomiast wskazano funkcjonalne cechy obszarów

wymagających szczególnego wsparcia w niektórych zakresach tematycznych.

PRS 2020 jest dokumentem bazowym wyznaczającym ramowe cele, priorytety i kierunki interwencji

w obszarze sportu. Dokumentem określającym sposób realizacji poszczególnych kierunków

interwencji będzie Dokument Implementacyjny PRS 2020 (dalej: DI PRS 2020), stanowiący katalog

narzędzi służących realizacji celów PRS 2020, wraz z podmiotami odpowiedzialnymi za ich

koordynację oraz realizację. Zostanie również określony czas realizacji, a także wartości bazowe

i docelowe mierników realizacji poszczególnych narzędzi. DI PRS będzie opracowywany

i przyjmowany przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej, po uprzedniej konsultacji

z podmiotami odpowiedzialnymi za realizację celów PRS 2020. Zakłada się możliwość aktualizacji DI

PRS 2020. Należy zaznaczyć, że nie każdemu kierunkowi interwencji PRS 2020 musi zostać

przyporządkowane narzędzie DI PRS 2020. Część kierunków interwencji jest bowiem realizowanych

w ramach codziennej działalności różnych podmiotów. Zgodnie z rekomendacjami z Ewaluacji

narzędzia realizowane przez inne podmioty niż MSiT zostaną wskazane w DI PRS 2020 jako narzędzia

komplementarne i będą podlegały odrębnemu sposobowi monitorowania.

System monitorowania realizacji PRS 2020 będzie prowadzony dwutorowo. Na poziomie

strategicznym monitorowanie realizacji PRS 2020 będzie oparte na wskaźnikach realizacji, które

znajdują się w tabeli 1. Strategiczne wskaźniki realizacji PRS 2020, co do zasady, mają charakter

wskaźników oddziaływania lub rezultatu. Na poziomie operacyjnym wskaźniki monitorowania

poszczególnych narzędzi realizacji w ramach PRS 2020 będą zapisane w dokumencie towarzyszącym –

DI PRS 2020. Narzędzia, które zostaną zapisane w DI PRS 2020, będą miały określony budżet, podmiot

odpowiedzialny za ich realizację oraz wartość docelową realizacji wskaźnika o charakterze wskaźnika

produktu. Będą się one mogły odnosić do więcej niż 1 priorytetu/kierunku interwencji zapisanego

w PRS 2020.

Sprawozdawczość z rocznego wykonania narzędzi zapisanych w DI PRS 2020 będzie zawierać

następujące informacje: osiągniętą wartość wskaźnika realizacji narzędzi, wysokość wydatkowanych

środków finansowych oraz syntetyczną charakterystykę prowadzonych działań. Sprawozdanie będzie

zawierało krótką część analityczną, podsumowującą realizację PRS 2020 w danym roku, syntetyczne

informacje o realizacji poszczególnych narzędzi DI PRS 2020 oraz tabelę aktualnych wartości

strategicznych wskaźników realizacji PRS 2020. Sprawozdanie z realizacji PRS 2020 będzie

przekazywane ministrowi właściwemu do spraw rozwoju, do końca II kwartału każdego roku.

Organem odpowiedzialnym za koordynację procesu sprawozdawczego z realizacji narzędzi zapisanych

w DI PRS 2020 jest minister właściwy do spraw kultury fizycznej. Obowiązkiem przekazywania danych

do rocznych sprawozdań z wykonania DI PRS 2020 zostaną objęte wszystkie podmioty realizujące

narzędzia zapisane w DI PRS 2020, w tym w szczególności ministrowie wg właściwości. Nie zakłada się

sprawozdawczości przez jst.

Do monitorowania realizacji dokumentu zobowiązana jest komórka organizacyjna odpowiadająca za

monitorowanie wdrażania dokumentów strategiczno-planistycznych z zakresu zadań ministra

właściwego do spraw kultury fizycznej w obszarze sportu.

Tabela 1: Strategiczne wskaźniki realizacji PRS 2020

Wartość

Wartość

Wartość

Dostępbazowa

śródokredocelowa

Jednostka

Źródło danych

ność

Lp.

Nazwa wskaźnika

(rok

sowa

(2020 r.)

danych

bazowy)

CEL GŁÓWNY

TWORZENIE WARUNKÓW DLA ROZWOJU SPORTU ORAZ PROMOCJA AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ POZYTYWNIE WPŁYWAJĄCEJ

NA ZDROWIE

Odsetek Polaków, którzy

obliczenia

nigdy nie uprawiają

123,8

121,7 (2017

własne na

1

sportu

100

kilkuletnia

(2013 r.)

r.)

podstawie

w stosunku do średniej

Eurobarometr

UE-28 (UE-28=100)

Odsetek Polaków, którzy

nie podejmują

obliczenia

pozasportowej aktywności

116,6

111,4 (2017

własne na

2

kilkuletnia

100

fizycznej w stosunku do

(2013 r.)

r.)

podstawie

średniej UE-28 (UEEurobarometr

28=100)

Odsetek Polaków

niedeklarujących

54,1

53,6

62

64

3

uczestnictwa w zajęciach

kilkuletnia

46

%

GUS

(2012 r.)

(2016 r.)

sportowych lub rekreacji

63

ruchowej

CEL SZCZEGÓŁOWY 1

ZAPEWNIENIE WARUNKÓW I OFERTY DLA POWSZECHNEGO PODEJMOWANIA AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ NA KAŻDYM ETAPIE

ŻYCIA

Odsetek dzieci i młodzieży

w wieku 11–17 lat

podejmujących aktywność

21,5

66

67

4

21,5

%

badania HBSC

kilkuletnia

65

fizyczną w wymiarze

(2013 r.)

zgodnym z wytycznymi

WHO

Odsetek dziewcząt w

wieku 11–17 lat

podejmujących aktywność

68

fizyczną

w wymiarze zgodnym

53,3

69

70

5

60

badania HBSC

kilkuletnia

z wytycznymi WHO

(2013 r.)

w stosunku do

analogicznego odsetka

chłopców

(chłopcy=100)

62

Regularne lub sporadyczne.

W czasie wolnym.

64

Publikacja Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej.

65

W czasie wolnym.

66

Kolejna edycja badania HBSC zostanie przeprowadzona w 2018 r. Raport z wynikami zostanie opublikowany w 2020 r.

67

Health Behaviour in School-Aged Children; polskim operatorem badań jest Instytut Matki i Dziecka.

68

Z uwzględnieniem szkolnych zajęć wychowania fizycznego.

69

Kolejna edycja badania HSBC zostanie przeprowadzona w 2018 r. Raport z wynikami zostanie opublikowany w 2020 r.

70

Health Behaviour in School-Aged Children; polskim operatorem badań jest Instytut Matki i Dziecka.

8

9

– 73 –

Odsetek młodzieży w

wieku 15–17 lat

podejmujących aktywność

71

fizyczną

w wymiarze zgodnym

z wytycznymi WHO

Odsetek kobiet

deklarujących regularne

uczestnictwo

w zajęciach sportowych

lub rekreacji ruchowej w

stosunku do

analogicznego odsetka

mężczyzn (mężczyźni=100)

Odsetek Polaków, którzy

oceniają, że najbliższe

sąsiedztwo daje wiele

możliwości bycia

aktywnym fizycznie w

stosunku do średniej UE28 (UE-28=100)

Długość ścieżek

75

rowerowych

13,5

(2013 r.)

72

Poz. 905

13,5

%

badania HBSC

73

kilkuletnia

88

obliczenia

własne na

podstawie

74

GUS

kilkuletnia

91,9

(2017 r.)

100

obliczenia

własne na

podstawie

Eurobarometr

Kilkuletnia

12 138,2

(2017 r.)

15 000

GUS

(Bank Danych

Lokalnych)

roczna

86,7

(2012 r.)

92,1

(2016 r.)

92,1

(2013 r.)

7726

(2013 r.)

km

CEL SZCZEGÓŁOWY 2

WYKORZYSTANIE SPORTU NA RZECZ BUDOWY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO

10

11

12

Odsetek osób

niepełnosprawnych

deklarujących regularne

lub sporadyczne

uczestnictwo

w zajęciach sportowych

lub rekreacji ruchowej

Odsetek Polaków, którzy

deklarują społeczne

77

motywacje uprawiania

sportu w stosunku do

średniej UE-28

(UE-28=100)

Odsetek Polaków

deklarujących

zaangażowanie w

wolontariat sportowy

25,8

(2012 r.)

28,1

(2016 r.)

45

(2013 r.)

10

(2017 r.)

50

3

(2013 r.)

3

(2017 r.)

5

28

%

%

GUS

76

kilkuletnia

obliczenia

własne na

podstawie

Eurobarometr

kilkuletnia

Eurobarometr

kilkuletnia

71

Z uwzględnieniem szkolnych zajęć wychowania fizycznego.

Kolejna edycja badania HBSC zostanie przeprowadzona w 2018 r. Raport z wynikami zostanie opublikowany w 2020 r.

73

Health Behaviour in School-Aged Children; polskim operatorem badań jest Instytut Matki i Dziecka.

74

Publikacja Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej.

75

Położonych wzdłuż dróg publicznych, wykazanych przez jst w sprawozdaniu dot. transportu lokalnego.

76

Publikacja Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej.

77

Odpowiedź „aby być z przyjaciółmi”.

13

Odsetek kobiet w kadrze

narodowej w sportach

olimpijskich

14

Liczba klubów

78

sportowych na 100 tys.

79

ludności

37,1

(2012 r.)

38,7

(2016 r.)

40

szt.

15

Liczba członków klubów

80

sportowych na 1000

81

ludności

23,9

(2012 r.)

26,5

(2016 r.)

26,4

osób

16

Liczba ćwiczących w

82

klubach sportowych

906 940

(2012 r.)

1 030 204

(2016 r.)

1 000 000

osób

17

Odsetek kobiet

ćwiczących

83

w klubach sportowych

24,5

(2012 r.)

25,2

(2016 r.)

26

%

37,7

(2012 r.)

43,03

(2016 r.)

40

%

obliczenia

własne na

podstawie: GUS/

Ministerstwo

Sportu i

Turystyki

obliczenia

własne na

podstawie: GUS

(Bank Danych

Lokalnych)

GUS,

(Bank Danych

Lokalnych)

GUS,

(Bank Danych

Lokalnych)

obliczenia

własne na

podstawie: GUS

(Bank Danych

Lokalnych)

roczna

dwuletnia

dwuletnia

dwuletnia

dwuletnia

CEL SZCZEGÓŁOWY 3

POPRAWA WARUNKÓW ORGANIZACYJNO-PRAWNYCH DLA ROZWOJU SPORTU ORAZ ZWIĘKSZENIE DOSTĘPNOŚCI

WYKWALIFIKOWANYCH ZASOBÓW KADROWYCH

18

19

78

Odsetek Polaków, którzy

uważają, że lokalne

władze robią

wystarczająco dużo

w kwestii zapewnienia

możliwości podejmowania

aktywności fizycznej przez

obywateli w stosunku do

średniej UE-28

(UE-28=100)

Odsetek polskich

związków sportowych, dla

których udział

środków z dotacji MSiT

stanowi 95% lub więcej

budżetu

73,1

(2013 r.)

67

(2017 r.)

80

%

obliczenia

własne na

podstawie

Eurobarometr

%

GUS /

Ministerstwo

Sportu i

Turystyki

kilkuletnia

84

44

(2012 r.)

47

(2016 r.)

0

roczna

Suma liczby klubów sportowych, łącznie z klubami resortów obrony narodowej i spraw wewnętrznych, SALOS, UKS oraz

wyznaniowymi.

79

Ludność wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31 grudnia.

80

Suma liczby klubów sportowych, łącznie z klubami resortów obrony narodowej i spraw wewnętrznych, SALOS, UKS oraz

wyznaniowymi.

81

Ludność wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31 grudnia.

82

Ibidem.

83

Ibidem.

Sprawozdanie z działalności polskiego związku sportowego (KFT-2).

Odsetek polskich

związków sportowych

posiadających strategię

rozwoju pozytywnie

zaopiniowaną przez MSiT

Odsetek polskich

związków sportowych w

sportach olimpijskich

posiadających system

licencyjny lub ewidencyjny

umożliwiający coroczną

aktualizację liczby

zawodników

– 75 –

Poz. 905

0

(2015 r.)

1,44

(2018 r.)

50

%

Ministerstwo

Sportu i

Turystyki

roczna

69

(2015 r.)

95

(2018 r.)

100

%

Ministerstwo

Sportu i

Turystyki

roczna

CEL SZCZEGÓŁOWY 4

WYKORZYSTANIE POTENCJAŁU SPORTU NA POZIOMIE WYCZYNOWYM NA RZECZ UPOWSZECHNIANIA AKTYWNOŚCI

FIZYCZNEJ LUB PROMOCJI POLSKI NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ

22

23

24

25

26

Skuteczność startowa

polskiej reprezentacji na

letnich i zimowych

igrzyskach olimpijskich

Liczba polskich związków

sportowych (działających

w obrębie 1 sportu)

prowadzących działalność

w sporcie osób

niepełnosprawnych

Odsetek polskich

związków sportowych w

sportach olimpijskich, dla

których COS zapewnia

bazę i sprzęt

umożliwiający

prowadzenie szkolenia

sportowego

Odsetek polskich

związków sportowych w

sportach olimpijskich,

których kadra narodowa

objęta jest badaniami

przez Instytut Sportu

Liczba zawodników

w sportach

indywidualnych

w kadrze szkolenia

olimpijskiego

zakwalifikowanych do

grupy szkolenia A1 i A2

0,67

(2012 r.)

1,25

(2014 r.)

0,67 (2016

r.)

1,25 (2014

r.)

≥1,0

(każdorazo

wo)

pkt.

Ministerstwo

Sportu i

Turystyki

dwuletnia

12

(2015 r.)

17

(2016 r.)

24

szt.

Ministerstwo

Sportu i

Turystyki

roczna

43

(2015 r.)

50

(2017 r.)

61

%

Ministerstwo

Sportu i

Turystyki

roczna

61

(2015 r.)

45

(2018 r.)

%

Ministerstwo

Sportu i

Turystyki

roczna

(kumulatywnie)

98

(2015 r.)

204

(2018 r.)

osoby

Ministerstwo

Sportu i

Turystyki

roczna

Tabela 2. Wskaźniki kontekstowe PRS 2020

Wartość

Lp.

Nazwa wskaźnika

bazowa

(rok bazowy)

62,9

Przeciętne trwanie życia

1

85

(2012 r.)

w zdrowiu kobiet

59,2

Przeciętne trwanie

2

86

(2012 r.)

w zdrowiu mężczyzn

Odsetek Polaków w wieku

15–69 lat podejmujących

18,5

87

3

aktywność fizyczną

(2014 r.)

w wymiarze zgodnym

z wytycznymi WHO

4

5

6

7

8

85

Relacja PKB sportu do

całkowitego PKB Polski

Relacja zatrudnienia w

sporcie do całkowitej liczby

pracujących w gospodarce

narodowej w Polsce

Odsetek uczniów w wieku

11–17 lat uczestniczących

we wszystkich lub prawie

wszystkich lekcjach

91

wychowania fizycznej

Odsetek kobiet w Polsce

w wieku 15–69 lat

podejmujących aktywność

93

fizyczną w wymiarze

zgodnym z wytycznymi WHO

Odsetek mężczyzn w Polsce

w wieku 15–69 lat

podejmujących aktywność

95

fizyczną w wymiarze

zgodnym z wytycznymi WHO

Poz. 905

Jednostka

Źródło danych

Dostępność

danych

lata

Eurostat

roczna

lata

Eurostat

roczna

21,8

(2018 r.)

%

Ministerstwo

Sportu i

88

Turystyki

roczna

2,23

(2008 r.)

2,16

(2012 r.)

%

Ministerstwo

Sportu i

89

Turystyki

kilkuletnia

2,1

(2008 r.)

2,04

(2012 r.)

%

Ministerstwo

Sportu i

90

Turystyki

kilkuletnia

%

Ministerstwo

Sportu i

Turystyki

kilkuletnia

73,8

(2013 r.)

Wartość

śródokresowa

64,6

(2016 r.)

61,3

(2016 r.)

92

16

(2014 r.)

19,7

(2018 r.)

%

Ministerstwo

Sportu i

94

Turystyki

roczna

21,5

(2014 r.)

24,0

(2018 r.)

%

Ministerstwo

Sportu i

96

Turystyki

roczna

W dniu narodzin (healthy life years at birth); przeciętne trwanie życia oznacza oczekiwaną długość życia.

http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&pcode=tsdph100&language=en

86

Ibidem.

87

W czasie wolnym.

88

Wartość bazowa na podstawie: Badanie aktywności fizycznej Polaków, GfK Polonia dla Ministerstwa Sportu i Turystyki,

kwiecień oraz październik 2014 r. Przytoczone dane są uśrednionymi wynikami uzyskanymi w dwóch falach badania.

Badanie jest badaniem ankietowym, opartym na deklaracjach osób badanych.

89

Wartośc bazowa na podstawie: Rachunek Satelitarny Sportu dla Polski za 2008 rok, Warszawa 2013 r., raport wykonany

na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki.

Ibidem.

11

Odsetek osób w wieku

powyżej 60 lat

podejmujących aktywność

97

fizyczną

w wymiarze zgodnym

z wytycznymi WHO

Odsetek Polaków w wieku

15–69, którzy nie

99

spacerują

Odsetek Polaków w wieku

101

15+, którzy regularnie

podejmują transportową

102

aktywność fizyczną

– 77 –

Poz. 905

11,5

(2014 r.)

11,13

(2014 r.)

%

Ministerstwo

Sportu i

98

Turystyki

roczna

48

(2014 r.)

33,91

(2017 r.)

%

Ministerstwo

Sportu i

100

Turystyki

roczna

5

(2014 r.)

12,4

(2017 r.)

%

Ministerstwo

Sportu i

103

Turystyki

roczna

97

W czasie wolnym.

Wartość bazowa na podstawie: Badanie aktywności fizycznej Polaków, GfK Polonia dla Ministerstwa Sportu i Turystyki,

kwiecień oraz październik 2014 r. Przytoczone dane są uśrednionymi wynikami uzyskanymi w dwóch falach badania.

Badanie jest badaniem ankietowym, opartym na deklaracjach osób badanych.

99

Ani jednego dnia w tygodniu w wymiarze min. 10 minut bez przerw; metodologia zgodna z międzynarodowym

kwestionariuszem IPAQ – International Physical Activity Questionnaire.

100

Wartość bazowa na podstawie: Badanie aktywności fizycznej Polaków, GfK Polonia dla Ministerstwa Sportu i Turystyki,

kwiecień oraz październik 2014 r. Przytoczone dane są uśrednionymi wynikami uzyskanymi w dwóch falach badania.

Badanie jest badaniem ankietowym, opartym na deklaracjach osób badanych.

101

5 i więcej razy w tygodniu.

102

Jazda na rowerze, rolkach itp.

103

Wartość bazowa na podstawie: Badanie aktywności fizycznej Polaków, GfK Polonia dla Ministerstwa Sportu i Turystyki,

kwiecień oraz październik 2014 r. Przytoczone dane są uśrednionymi wynikami uzyskanymi w dwóch falach badania.

Badanie jest badaniem ankietowym, opartym na deklaracjach osób badanych.

5. PLAN FINANSOWY

Program Rozwoju Sportu do roku 2020 ma charakter programowy. W przeważającej większości

działania finansowane są w ramach środków pozostających w dyspozycji ministra właściwego do

spraw kultury fizycznej, tj. części 25 – Kultura fizyczna i państwowych funduszy celowych – Funduszu

Rozwoju Kultury Fizycznej oraz Funduszu Zajęć Sportowych dla Uczniów. Program określa kierunki

priorytetów i działań, które w pierwszej kolejności finansowane będą ze źródeł już dostępnych.

System finansowania Programu Rozwoju Sportu do roku 2020 jest oparty na możliwości

wykorzystywania różnych środków finansowych, bez tworzenia odrębnego funduszu, który byłby

dedykowany poszczególnym kierunkom interwencji wskazanym w programie. Z tej racji informacje

dotyczące finansowania zostały ograniczone do przedstawienia najważniejszych źródeł finansowania

i ewentualnych możliwych do pozyskania środków będących w dyspozycji innych ministerstw lub

pochodzących z funduszy UE. Podstawą szacunków przedstawionych w niniejszym planie finansowym

są dane z lat 2014 i 2015. Rok 2015 był pierwszym rokiem realizacji PRS 2020. W związku z tym, że

środki z tych lat stanowiły podstawę do planowania kierunków interwencji PRS 2020 w aktualizacji,

zdecydowano się nie zmieniać planu finansowego.

Podstawowym punktem odniesienia dla oszacowania nakładów finansowych, jakie mogą być

przeznaczone na realizację PRS 2020, są środki będące w dyspozycji ministra właściwego do spraw

kultury fizycznej. Zgodnie z ustawą budżetową działania związane ze sportem są finansowane

z części 25 budżetu państwa – Kultura fizyczna.

W 2015 roku w części 25 – Kultura fizyczna na zadania z obszaru kultury fizycznej planowane były

wydatki na poziomie 265 445 tys. zł, w tym











finansowanie działalności Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie – 2 077 tys. zł,

dotacje celowe dla Centralnego Ośrodka Sportu na dofinansowanie zadań bieżących oraz

inwestycyjnych – 23 311 tys. zł,

zadania w zakresie kultury fizycznej – 186 579 tys. zł, z tego

− w zakresie sportu dla wszystkich – 23 349 tys. zł,

− w zakresie sportu wyczynowego – 150 000 tys. zł,

− w zakresie sportu wyczynowego osób niepełnosprawnych – 5 200 tys. zł,

− pozostałe zadania – 8 030 tys. zł,

działalność badawczo-rozwojowa – 800 tys. zł,

pozostała działalność w zakresie kultury fizycznej – 52 678 tys. zł.

Dodatkowo działaniom związanym ze sportem i szeroko rozumianą kulturą fizyczną są dedykowane

dwa państwowe fundusze celowe.

Pierwszy z nich, Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej (FRKF), działa na podstawie ustawy z dnia

19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 847, z późn. zm.). Źródłem

przychodów Funduszu są wpływy pochodzące z dopłat do stawek w grach losowych stanowiących

monopol państwa. Środki mogą być przeznaczone na zadania inwestycyjne (przebudowę, remonty

i dofinansowanie inwestycji obiektów sportowych), rozwijanie sportu wśród dzieci, młodzieży i osób

niepełnosprawnych, rozwój turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa oraz

zadania określone w przepisach o zdrowiu publicznym w zakresie aktywności fizycznej.

Plan finansowy Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej na 2015 rok przedstawiał się następująco

1. Stan Funduszu na początek roku – 297 943 tys. zł.

2. Przychody – 645 800 tys. zł, w tym m.in.

 wpływy z dopłat do stawek w grach losowych stanowiących monopol państwa

621 800 tys. zł,

 odsetki bankowe i inne przychody – 24 000 tys. zł.

3. Koszty – 645 800 tys. zł, w tym m.in.

 Przebudowa, remonty i dofinansowanie inwestycji obiektów sportowych – 382853 tys. zł,

 Rozwijanie sportu wśród dzieci i młodzieży – 233 814 tys. zł, z tego

− Program szkolenia i współzawodnictwa sportowego młodzieży uzdolnionej

169 119 tys. zł,

− Program sport wszystkich dzieci – 64 695 tys. zł,

 Rozwijanie sportu wśród osób niepełnosprawnych – 29 123 tys. zł.

Drugi fundusz celowy to Fundusz Zajęć Sportowych dla Uczniów, który został utworzony na

podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu

alkoholizmowi (Dz. U. z 2018 r. poz. 2137, z późn. zm.). Przychodami Funduszu są opłaty stanowiące

10% podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług, usług polegających na reklamie

napojów alkoholowych.

Plan finansowy Funduszu Zajęć Sportowych dla Uczniów na rok 2015 przedstawiał się następująco

1. Stan Funduszu na początek roku – 21 380 tys. zł.

2. Przychody – 13 000 tys. zł.

3. Koszty – 13 000 tys. zł, z tego m.in.

 dotacje na realizację zadań bieżących wynikających z ustawy tworzącej fundusz celowy

zajęcia sportowe dla uczniów – 12 996 tys. zł.

Zgodnie z przepisami ustawy, środki Funduszu przeznacza się wyłącznie na dofinansowanie zajęć

sportowych dla uczniów, prowadzonych przez kluby sportowe działające w formie stowarzyszenia

oraz inne organizacje pozarządowe, które w ramach swojej statutowej działalności realizują zadania

z zakresu upowszechniania kultury fizycznej wśród dzieci i młodzieży, a także organizowanych przez

jednostki samorządu terytorialnego, oraz na zadania określone w przepisach o zdrowiu publicznym

w zakresie aktywności fizycznej.

W ramach możliwości finansowania działań określonych w PRS 2020 należy również wskazać środki

w ramach różnych funkcji budżetu państwa, będące w dyspozycji innych ministrów, według

właściwości kompetencyjnych, w tym

Funkcja 3 – edukacja, wychowanie i opieka,

Funkcja 19 – transport i infrastruktura transportowa,

Funkcja 20 – zdrowie,

oraz pośrednio

Funkcja 6 – polityka gospodarcza kraju,

Funkcja 7 – gospodarka przestrzenna, budownictwo i mieszkalnictwo,

Funkcja 12 – środowisko,

Funkcja 14 – rynek pracy.

Na podstawie informacji uzyskanych w 2015 r. od właściwych ministrów na temat wysokości

aktualnie wydatkowanych lub planowanych do wydatkowania środków finansowych, a także

aktualnej wysokości środków finansowych wydatkowanych w ramach funduszy celowych (opisanych

powyżej), można przyjąć, że szacunkowy roczny koszt realizacji zadań wpisujących się w ramy PRS

2020 wynosi ok. 1006,9 mln zł, z czego koszty zadań znajdujących się we właściwości poszczególnych

ministrów wynoszą















ministra właściwego do spraw sportu – ok. 265,4 mln zł,

ministra właściwego do spraw turystyki – ok. 1 mln zł,

ministra właściwego do spraw transportu – ok. 64,5 mln zł,

ministra właściwego do spraw wewnętrznych – ok. 4,5 mln zł,

ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego – ok. 7,8 mln zł,

ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego – ok. 3,1 mln zł,

ministra właściwego do spraw zdrowia – ok. 1,8 mln zł.

Szacunkowy roczny koszt zadań wpisujących się w ramy PRS 2020, finansowanych ze środków

funduszy celowych, wynosi ok. 658,8 mln zł.

Przy założeniu, że wysokość środków finansowych nie ulega znacznym zmianom w okresie

obowiązywania PRS 2020, można przyjąć, że szacunkowy łączny koszt realizacji zadań wpisujących się

w ramy PRS 2020 wyniesie ok. 5 mld zł. Suma ta nie uwzględnia środków finansowych, które mogą

być wydatkowane w związku z realizacją Programów Operacyjnych w perspektywie finansowej

2014-2020 (w szczególności w zakresie zadań związanych z budową i rozbudową infrastruktury dla

ruchu pieszego i rowerowego oraz promowaniem zrównoważonej mobilności miejskiej).

Należy przy tym podkreślić, że realizacja PRS 2020 nie będzie generować dodatkowych środków

finansowych, a wszystkie wyszczególnione powyżej szacunki znajdują się w planach budżetowych

właściwych ministrów niezależnie od realizacji PRS 2020.

Istnieją również możliwości formalnoprawne finansowania działań wskazanych w PRS 2020 przez jst,

m.in. w zakresie zadań własnych wynikających z ustaw kompetencyjnych.

Poziom samorządu

terytorialnego

Gmina

Powiat

Województwo

Kategorie zadań związane ze sportem i kulturą fizyczną będące kompetencją

danej jednostki

Ład przestrzenny, gospodarka nieruchomościami, ochrona

środowiska i przyrody oraz gospodarka wodna

Lokalny transport zbiorowy

Ochrona zdrowia

Edukacja publiczna (przedszkola i szkoły podstawowe)

Kultura fizyczna i turystyka, w tym tereny rekreacyjne i urządzenia sportowe

Współpraca z organizacjami pozarządowymi

Edukacja publiczna (poziom ponadpodstawowy)

Promocja ochrony zdrowia

Wspieranie osób niepełnosprawnych

Transport zbiorowy i drogi publiczne

Kultura fizyczna i turystyka

Ochrona środowiska i przyrody

Rolnictwo, leśnictwo i rybactwo śródlądowe

Przeciwdziałanie bezrobociu oraz aktywizacja lokalnego rynku pracy

Utrzymanie powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz

obiektów administracyjnych

Współpraca z organizacjami pozarządowymi

Edukacja publiczna, w tym szkolnictwo wyższe

Promocja ochrony zdrowia

Kultura i ochrona jej dóbr

Polityka prorodzinna

Modernizacja terenów wojskowych

Zagospodarowanie przestrzenne

Ochrona środowiska

Transport zbiorowy i drogi publiczne

Kultura fizyczna i turystyka

Przeciwdziałanie bezrobociu i aktywizacja lokalnego rynku pracy

Należy zauważyć, iż możliwości finansowania sportu z budżetów jst zostały znacznie poszerzone

w następstwie uchwalenia ustawy o sporcie w 2010 r. oraz nowelizacji ustawy o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie z 2010 r. Konsekwencje tych rozwiązań to m.in.





82

możliwość realizacji zadań jst w dziedzinie kultury fizycznej przez własne jednostki

organizacyjne bądź przez podmioty zewnętrzne, którym tego rodzaju zadania będą zlecane

do wykonania lub które będą współdziałały przy ich wykonywaniu z daną jst,

umożliwienie kapitałowego uczestnictwa gminy w klubie sportowym działającym w formie

spółki kapitałowej,



Poz. 905

stosowanie uproszczonego trybu do zlecania zadań w sferze kultury fizycznej organizacjom

pozarządowym oraz możliwości realizacji takich zadań w formie inicjatywy lokalnej.

Ważnym elementem systemu finansowania rozwoju sportu w Polsce są także budżety programów

rządowych, które zawierają katalogi zadań ściśle związanych z działaniami na rzecz kultury fizycznej,

tj.

ASOS – Rządowy Program na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2014–2020

Głównym celem Programu jest tworzenie warunków do rozwoju aktywności społecznej osób

starszych, które w związku z wyżem demograficznym lat 50. wchodzą lub w najbliższej przyszłości

będą wchodzić w wiek 60+, a kończąc aktywność zawodową, pozostają nadal w dobrej kondycji

psychofizycznej, mają potencjał, kwalifikacje, życiowe doświadczenie i czas wolny, który można

i należy zagospodarować dzięki tworzeniu odpowiedniej oferty aktywności społecznej.

W kontekście rozwoju aktywności fizycznej społeczeństwa szczególnie ważne są priorytety

II Aktywność społeczna promująca integrację wewnątrz- i międzypokoleniową

Działania planowane są w obszarach

 aktywność społeczna, w tym wolontariat osób starszych,

 aktywność fizyczna osób starszych, aktywność turystyczno-rekreacyjna osób starszych,

 budowanie sieci społecznych, w tym wolontariat wewnątrz- i międzypokoleniowy.

IV Usługi społeczne dla osób starszych (usługi zewnętrzne)

Działania planowane są w obszarach

 szkolenia dla wolontariuszy i opiekunów (z zakresu pomocy osobom starszym),

 wspieranie różnych form samopomocy,

 rozszerzanie dostępności do usług społecznych, m.in. opiekuńczych, kulturalnych,

edukacyjnych, poradniczo-doradczych, sportowych i turystycznych.

FIO – Program pn. Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014–2020

Fundusz Inicjatyw Obywatelskich jest instrumentem programowym i finansowym zwiększającym

dynamikę rozwoju społeczeństwa obywatelskiego oraz przejawem, wypracowanej w partnerstwie

publiczno-społecznym, troski o rozwój aktywności obywatelskiej i potrzeby wzmocnienia miejsca i roli

trzeciego sektora w realizacji zadań publicznych. Dnia 27 listopada 2013 r. przyjęty został Program FIO

na lata 2014-2020, który jest podstawą do corocznej organizacji konkursu w tym okresie.

Projekty realizowane w ramach FIO mieszczą się w 4 priorytetach: Małe inicjatywy, Aktywne

społeczeństwo, Aktywni obywatele oraz Silne organizacje pozarządowe. Do kierunków działań

wskazanych w PRS 2020 w obszarze zwiększania aktywności społecznej obywateli poprzez sport

odnoszą się w szczególności następujące kierunki działania FIO: aktywizacja obywateli w sprawach

wspólnotowych poprzez rozwijanie sportu w środowisku lokalnym oraz kształtowanie postaw

obywatelskich w środowiskach kibiców, a także rozwijanie wolontariatu w różnych dziedzinach

aktywności obywatelskiej.

Istotną kwestią jest możliwość współfinansowania działań PRS 2020 z funduszy unijnych w ramach

perspektywy finansowej 2014-2020. W dniu 23 maja 2014 r. została przyjęta przez Komisję

Europejską Umowa Partnerstwa, będąca najważniejszym dokumentem określającym strategię

wykorzystania nowej puli Funduszy Europejskich. Umowa definiuje obszary interwencji jedynie

pośrednio związane z aktywnością fizyczną i sportem.

Edukacja,

infrastruktura

przyszkolna,

zajęcia

sportowe

Turystyka,

infrastruktura

turystyczna

Rewitalizacja,

tereny zielone

Sport

(Rekreacja)

Transport

przyjazny

środowisku

(rowerowy)

Włączenie

społeczne,

integracja

Aktywność

fizyczna,

zdrowie

Biorąc powyższe pod uwagę, należy rozważyć możliwości otrzymania finansowania dla projektów

dotyczących infrastruktury rekreacyjnej w ramach

1. Priorytet 4e., 4v. (FS/EFRR) Promowanie strategii niskoemisyjnych dla wszystkich rodzajów

terytoriów, w szczególności dla obszarów miejskich, w tym wspieranie zrównoważonej

multimodalnej mobilności miejskiej i działań adaptacyjnych mających oddziaływanie

łagodzące na zmiany klimatu.

2. Proponowane działania to budowa ścieżek rowerowych, parkingów bike&ride, udogodnień

systemowych dla ruchu rowerowego i pieszego, instrumenty terytorialne skierowane

do miast.

3. Priorytet 6iii., 6d. (FS/EFRR) Ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej, ochrona

i rekultywacja gleby oraz wspieranie usług ekosystemowych, także poprzez program Natura

2000 i zieloną infrastrukturę.

4. Możliwość rozwoju infrastruktury turystyczno-rekreacyjnej na terenach zielonych oraz

finansowania rozwoju i promocji szlaków turystycznych.

5. Priorytet 9a. (EFRR) inwestycje w infrastrukturę zdrowotną i społeczną, które przyczyniają się

do rozwoju krajowego, regionalnego i lokalnego, zmniejszania nierówności w zakresie stanu

zdrowia, promowanie włączenia społecznego poprzez lepszy dostęp do usług społecznych,

kulturalnych i rekreacyjnych oraz przejścia z usług instytucjonalnych do usług na poziomie

społeczności lokalnych.

Ponadto istnieje możliwość sfinansowania kierunków interwencji związanych z rewitalizacją

w ramach kompleksowych przedsięwzięć wynikających z programów rewitalizacji

1. Priorytet 6iv., 6e. (FS/EFRR) Podejmowanie przedsięwzięć mających na celu poprawę stanu

jakości środowiska miejskiego, rewitalizację miast, rekultywację i dekontaminację terenów

poprzemysłowych (w tym terenów powojskowych), zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza

oraz propagowania działań służących zmniejszaniu hałasu.

2. Priorytet 9b. (EFRR) wspieranie rewitalizacji fizycznej, gospodarczej i społecznej ubogich

społeczności i obszarów miejskich i wiejskich.

oraz zdrowiem i edukacją

1. Priorytet 8vi (EFS) aktywne i zdrowe starzenie się.

Biorąc pod uwagę specyfikę powyższych priorytetów inwestycyjnych, będą one realizowane głównie

na poziomie wojewódzkim poprzez regionalne programy operacyjne. W latach 2014-2020 samorządy

województw będą zarządzać około 40% wartości funduszy polityki spójności – 31,28 mld euro.

Dodatkowo 1 stycznia 2014 r. wszedł w życie Program Erasmus+, który zastąpił dotychczasowe

programy: „Uczenie się przez całe życie” (oraz jego programy sektorowe – Erasmus, Leonardo da

Vinci, Comenius i Grundtvig), akcję Jean Monnet, program „Młodzież w działaniu” oraz pięć innych

programów (m.in. Erasmus Mundus i Tempus). Po raz pierwszy w historii programów edukacyjnych

Unii Europejskiej wspierane będą również inicjatywy związane ze sportem.

W ramach akcji w dziedzinie sportu wspierane będą





współpraca partnerska mająca na celu promowanie uczciwości w sporcie (antydoping, walka

z ustawianiem wyników zawodów sportowych, ochrona małoletnich), wspieranie

innowacyjnych podejść do wdrażania zasad UE dotyczących dobrego zarządzania w sporcie,

strategii UE w dziedzinie włączenia społecznego i równości szans, zachęcanie do uczestnictwa

w aktywności sportowej i fizycznej (wspieranie wdrażania wytycznych UE dotyczących

aktywności fizycznej, wolontariatu, zatrudnienia w sporcie, a także kształcenie i szkolenie

w sporcie) oraz wspieranie wdrażania wytycznych UE dotyczących kariery dwutorowej

sportowców,

niekomercyjne europejskie imprezy sportowe, w ramach których przyznaje się

dofinansowanie na rzecz poszczególnych organizacji odpowiedzialnych za przygotowanie

i organizację danej imprezy oraz za działania następcze. Działania w tym zakresie obejmują

organizację działań szkoleniowych dla sportowców i wolontariuszy w okresie poprzedzającym

imprezę, ceremonii otwarcia i zamknięcia, zawodów sportowych, działań towarzyszących





86

– 86 –

Poz. 905

imprezie sportowej (konferencji, seminariów) oraz realizację działań związanych ze skutkami

danej imprezy, takich jak działania następcze,

lepsze wykorzystanie wyników badań przy kształtowaniu polityki dzięki badaniom,

gromadzeniu danych, ankietom, sieciom, konferencjom i seminariom, za pośrednictwem

których rozpowszechnia się dobre praktyki z krajów uczestniczących w programie i organizacji

sportowych i które wzmacniają sieci na szczeblu UE, tak aby członkowie tych sieci na

szczeblach krajowych korzystali z synergii i wymiany ze swoimi partnerami,

dialog z właściwymi europejskimi zainteresowanymi stronami, w ramach którego głównym

wydarzeniem jest coroczne Forum Sportu UE oraz wsparcie na rzecz imprez sportowych

związanych z prezydencją organizowanych przez państwa członkowskie UE sprawujące

prezydencję UE. Stosownie do potrzeb można również organizować inne doraźne spotkania

i seminaria w celu zapewnienia optymalnego dialogu z zainteresowanymi stronami

w dziedzinie sportu.

SPIS TABEL

Tabela 1: Strategiczne wskaźniki realizacji PRS 2020 ............................................................................. 72

Tabela 2. Wskaźniki kontekstowe PRS 2020 .......................................................................................... 76

§ 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki

AKTUALIZACJA

Warszawa, 2019 r.

ZAŁĄCZNIKI

Załącznik

Elementy analizy SWOT.

Załącznik. Elementy analizy SWOT dla Programu Rozwoju Sportu do roku 2020

Waga

Czynniki zewnętrzne

Szanse

Zmiana wizerunku aktywności fizycznej – coraz korzystniejsze

0,2 jej postrzegania (moda na ruch, budowanie poczucia prestiżu

i elitarności przez aktywność fizyczną)

Coraz lepszy wizerunek Polski na arenie międzynarodowej (z

0,2 wykorzystaniem „dużej” infrastruktury umożliwia organizację

międzynarodowych imprez sportowych)

Rozwój koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu,

której beneficjentami zostają coraz częściej organizacje

0,05

sportowe oraz działania w zakresie promocji aktywności

fizycznej

Waga

Czynniki wewnętrzne

Silne strony

0,15

Warunki geograficzno-klimatyczne stwarzające możliwości

uprawiania zróżnicowanej aktywności fizycznej

Duże nasycenie określonego rodzaju infrastrukturą dla

0,15 określonego rodzaju aktywności fizycznej (przede wszystkim

boiska wielofunkcyjne)

0,1

Duże zasoby kadr kultury fizycznej (absolwenci Akademii

Wychowania Fizycznego)

0,15

Rozwój infrastruktury i transportu w kraju (przede wszystkim

na poziomie lokalnym)

0,2

Zróżnicowanie źródeł finansowania zadań (budżet państwa,

FRKF, FZSdU, budżet jednostek samorządu terytorialnego)

0,05

Podniesienie poziomu wykształcenia w polskim

społeczeństwie

0,1

Obowiązkowe zajęcia wychowania fizycznego w szkołach

0,05 Rozwój polityki europejskiej (UE) w obszarze sportu

0,1

Możliwości wykorzystania środków UE na rzecz aktywności

fizycznej

0,1

Rozwój społeczeństwa obywatelskiego (wolontariat)

0,1

Rosnący udział biznesu w rozwoju sportu (wprowadzanie

biznesowych zasad zarządzania)

1,00

Zagrożenia

0,15 Potencjał promocyjny sukcesów w sporcie wyczynowym

Gotowość społeczna do partycypacji w kosztach aktywności

fizycznej (wydatki na aktywność fizyczną w strukturze

0,05

wydatków gospodarstw domowych o większych dochodach –

wg GUS)

Wysokie zainteresowanie społeczne wydarzeniami

0,1

sportowymi

1,00

Słabe strony

Brak wystarczającej infrastruktury sportowej dla konkretnego

typu aktywności fizycznej (np. pływalnie, korty tenisowe) /

ciągle jeszcze słaby stan techniczny istniejącej infrastruktury

0,1

Spowolnienie wzrostu gospodarczego kraju

0,1

0,15

Rozwój nowych technologii sprzyjających upowszechnianiu

się siedzącego trybu życia

0,05 Mniejszy udział kobiet w aktywności fizycznej

0,1

Rozwarstwienie ekonomiczne społeczeństwa

0,1

0,1

Stereotypowe postrzeganie roli kobiet w społeczeństwie

0,1

Zmniejszający się udział w przekazie medialnym sportów o

0,15 niższej oglądalności, a o dużym potencjale w zakresie

popularyzacji aktywności fizycznej

Spadek prestiżu sportu wyczynowego za sprawą coraz

0,15 częściej demaskowanych afer dopingowych oraz

korupcyjnych

0,1

Postępujący niż demograficzny

0,15

Rosnące koszty szkolenia w sporcie wyczynowym oraz wzrost

oczekiwań społecznych co do efektów tego szkolenia

0,15

Niski poziom kształcenia i doskonalenia kadr kultury fizycznej

(w tym nauczycieli wychowania fizycznego)

Nieefektywny sposób realizacji zajęć wychowania fizycznego

(niska frekwencja, monotonne zajęcia, brak kształtowania

właściwych nawyków aktywności fizycznej, zajęcia

prowadzone przez niedostatecznie przygotowanych

nauczycieli nauczania zintegrowanego)

Niskie nakłady na aktywność fizyczną (budżet państwa,

jednostek samorządu terytorialnego itd.)

Niski poziom systematycznej aktywności fizycznej

społeczeństwa i bardzo niski udział w zorganizowanej

aktywności fizycznej

Niski poziom motywacji społecznej do uprawiania aktywności

0,05 fizycznej (dla kontaktów z innymi osobami, dla integracji

społecznej – wg badania Eurobarometr 2010)

0,1

0,1

0,05

0,05

0,05

0,05

Stały spadek sprawności i wydolności dzieci i młodzieży

Niedostosowanie działań (ofert) organizacji sportowych do

potrzeb społeczeństwa

Niska efektywność zarządcza organizacji sportowych (model

"społecznika"/"działacza" zamiast menedżera, często złożona

struktura i niejasny proces decyzyjny, brak

motywacji/umiejętności pozyskiwania środków spoza sektora

finansów publicznych)

Nierówny dostęp do infrastruktury sportowej (w tym bariery

finansowe)

Realizacja inwestycji sportowych kosztem programów

"miękkich"

1,0

90

– 90 –

Poz. 905

Obiektywnie wysoki koszt partycypacji w aktywności fizycznej,

0,05 prowadzący do marginalizacji pewnych grup społecznych (np.

uboższe warstwy społeczne w miastach)

1,0

Dokument

podpisany przez

Marek Głuch

Data: 2019.10.01

15:21:52 CEST

MONITOR POLSKI

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 1 października 2019 r.

Poz. 905

Uchwała NR 83

Rady Ministrów

z dnia 20 sierpnia 2019 r.

w sprawie aktualizacji Programu Rozwoju Sportu do roku 2020

Na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2019 r.

poz. 1295) Rada Ministrów uchwala, co następuje

załącznik do uchwały.