PL
Uchwała Nr 34 Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2019 r. w sprawie przyjęcia Krajowego programu ograniczania zanieczyszczenia powietrza
Statutory Text (4 Articles)
§ 1. Przyjmuje się Krajowy program ograniczania zanieczyszczenia powietrza, stanowiący załącznik do uchwały.
§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki
Dokument
podpisany przez
Marek Głuch
Data: 2019.06.21
13:38:24 CEST
MONITOR POLSKI
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 21 czerwca 2019 r.
Poz. 572
UCHWAŁA NR 34
RADY MINISTRÓW
z dnia 29 kwietnia 2019 r.
w sprawie przyjęcia Krajowego programu ograniczania zanieczyszczenia powietrza
Rada Ministrów uchwala, co następuje
Załącznik do uchwały nr 34 Rady Ministrów
z dnia 29 kwietnia 2019 r. (poz. 572)
KRAJOWY PROGRAM
OGRANICZANIA
ZANIECZYSZCZENIA
POWIETRZA
MINISTERSTWO ŚRODOWISKA
WARSZAWA, KWIECIEŃ 2019
Spis Treści
Indeks skrótów ................................................................................................................................................ 4
1
Wprowadzenie ........................................................................................................................................ 6
2
Krajowe ramy polityki dotyczącej jakości powietrza i zanieczyszczenia powietrza .............................. 10
2.1
Priorytety polityczne i ich odniesienie do priorytetów określonych w innych powiązanych
obszarach polityki. ..................................................................................................................................... 10
2.1.1 Priorytety dotyczące jakości powietrza: priorytety polityki krajowej związane z unijnymi lub
krajowymi celami dotyczącymi jakości powietrza (w tym wartości dopuszczalne, wartości docelowe i
pułapy stężenia ekspozycji). .................................................................................................................. 12
2.2
Właściwe priorytety w zakresie zmian klimatu i polityki energetycznej ...................................... 16
2.2.1 Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku
2020. ................................................................................................................................................. 16
2.2.2 Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” .............. 16
2.2.3 Polityka energetyczna Polski do roku 2040 ............................................................................. 17
2.2.4 Krajowy Plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 ..................................................... 17
2.3
Właściwe priorytety w zakresie stosownych obszarów polityki ................................................... 21
2.3.1 Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020................. 21
2.3.2 Projekt Strategii zrównoważonego rozwoju transportu do roku 2030). .................................. 22
2.4
Obowiązki organów krajowych, regionalnych i lokalnych............................................................ 23
2.5
Podsumowanie polityk i środków, które zdecydowano się przyjąć w danym sektorze, w tym
harmonogram ich przyjmowania, wdrażania i dokonywania ich przeglądu, oraz odpowiedzialne
właściwe organy ........................................................................................................................................ 27
2.6
Spójność ....................................................................................................................................... 34
2.7
Dodatkowe szczegółowe informacje dotyczące środków, o których mowa w załączniku III część 2
do dyrektywy (UE) 2016/2284, ukierunkowanych na zapewnienie przestrzegania przez sektor rolnictwa
zobowiązań w zakresie redukcji emisji ...................................................................................................... 35
3
Postępy poczynione w ramach obecnych polityk i środków w dziedzinie redukcji emisji i poprawy
jakości powietrza oraz stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne w porównaniu z 2005
r.
.............................................................................................................................................................. 41
3.1
Postępy poczynione w ramach obecnych polityk i środków w dziedzinie redukcji emisji oraz
stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne w zakresie redukcji emisji. ..................... 41
3.2
Postępy poczynione w ramach obecnej polityki i środków w dziedzinie poprawy jakości
powietrza oraz stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne w zakresie jakości
powietrza................................................................................................................................................... 44
3.3
Bieżące oddziaływanie transgraniczne krajowych źródeł emisji .................................................. 53
3.4
Prognozowany dalszy rozwój sytuacji do 2030 r. przy założeniu, że nie nastąpi żadna zmiana w
już przyjętych politykach i środkach .......................................................................................................... 54
4
Warianty strategiczne rozważane w celu przestrzegania zobowiązań w zakresie redukcji emisji
określonych na 2020 i 2030 r. oraz średnioterminowe poziomy emisji określone dla 2025 r. ..................... 65
4.1
Wybór ścieżki redukcji emisji. ....................................................................................................... 65
4.1.1 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji ze źródeł spalania paliw. ............... 65
4.1.2 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora komunalno – bytowego. 70
4.1.3 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora transportu. .................... 71
4.1.4 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora rolnego. ......................... 76
4.2
Zastosowanie mechanizmów elastyczności. ................................................................................ 76
4.3
Warianty strategiczne w celu osiągnięcia zobowiązań w zakresie redukcji emisji oraz
prognozowana realizacja zobowiązań w zakresie redukcji emisji. ............................................................ 77
4.3.1 Prognozowane emisje i redukcje emisji (scenariusz z dodatkowymi działaniami WAM). ..... 100
5
Prognozowane łączne skutki polityk i środków (scenariusz z dodatkowymi środkami) dotyczące
redukcji emisji, jakości powietrza na własnym terytorium i w sąsiadujących państwach członkowskich oraz
środowiska i związane z nimi niepewności .................................................................................................. 101
5.1
Prognozowana poprawa jakość powietrza (z dodatkowymi środkami). .................................... 101
5.1.1 Jakościowy opis prognozowanej poprawy jakości powietrza. ............................................... 103
2|Strona
5.1.1.1
Stężenia średnioroczne PM10....................................................................................... 108
5.1.1.2
Stężenia średniorocznePM2.5 ...................................................................................... 114
5.1.1.3
Stężenia średnioroczne SO2. ......................................................................................... 116
5.1.1.4
Stężenia średnioroczne NO2.......................................................................................... 124
5.1.1.5
Stężenia średnioroczne NOx .......................................................................................... 128
5.1.1.6
Stężenia średnioroczne O3. ........................................................................................... 130
5.2
Wpływ redukcji emisji na ograniczenie liczby stref z przekroczeniami ...................................... 136
5.3
Podsumowanie ........................................................................................................................... 140
Spis Tabel ..................................................................................................................................................... 142
Spis rysunków .............................................................................................................................................. 143
Literatura ..................................................................................................................................................... 145
3|Strona
Indeks skrótów
BEiŚ
CAFE
Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko –perspektywa do 2020 r.
Dyrektywa 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy
(Dz. Urz. UE L 152 z 11.06.2008, str.1, Dz. Urz. UE L z 24.04.2012 oraz Dz. Urz.
UE L z 29.08.2015, str. 4)
Copernicus Copernicus (CAMS50 Copernicus Atmosphere Monitoring Service – Regional
Production)
Dyrektywa Dyrektywa 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia
2004/107
2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych
węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu (Dz. Urz. UE L 23 z
26.01.2005, str. 3, Dz. Urz. UE L z 31.03.2009, str. 109 oraz Dz. Urz. UE L 226 z
29. 08.2015, str. 4)
Dyrektywa Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada
IED
2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie
zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, str. 17)
ETZT
Europejski Tydzień Zrównoważonego Transportu
KPEiK
Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030
KSE
Krajowy System Elektroenergetyczny
KSZR
Krajowy System Zarządzania Ruchem
NEC
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14
grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów
zanieczyszczeń atmosferycznych zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenie
dyrektywy 2001/81/WE w sprawie krajowych pułapów emisji (ang. National
Emission Ceilings) (Dz. Urz. UE L 344 z 17.12.2016,str.1)
EMEP
Europejski Program Monitorowania i Oceny (ang. The European Monitoring
and Evaluation Programme)
Wytycznych EMEP/EEA air polutant emission inventory Guidebook 2016 Europejski Program
Monitorowania i Oceny (ang. The European Monitoring and Evaluation
EMEP/EEA
Programme)/ Europejska Agencja Środowiska (ang. European Environment
2016
Agency)
FNT
Fundusz Niskoemisyjnego Transportu
FAIRMODE Forum for Air Quality Modelling in Europe
GIOŚ
Główny Inspektor Ochrony Środowiska
GHG
Gazy cieplarniane
ITS
Inteligentne Systemy Transportowe
KPEiK
Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu
KPOP
Krajowy Program Ochrony Powietrza
KPM2023
Krajowa Polityka Miejska 2023
KSE
Krajowy System Elektroenergetyczny
LRTAP
Konwencja Europejska Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych (EKG
ONZ) w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie
odległości, sporządzona w Genewie dnia 13 listopada 1979 r. (Convention on
Long-Range Transboundary Air Pollution)
LULUCF
Działalność związana z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów i
leśnictwem (ang. Land use, land-use change, and forestry).
MCP
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2193 z dnia 25 listopada
4|Strona
Model
GEM-AQ
Non-ETS
PEP2040
POP
POŚ
PMŚ
REACH
SOR
SNAP
SNAP 01
SNAP 02
SNAP 03
SNAP 04
SNAP 05
SNAP 06
SNAP 07
SNAP 08
SNAP 09
SNAP 10
SRT
SZRWRiR
SUMP
WHO
WM
WAM
WIOŚ
ZIT
–6–
Poz. 572
2015 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza
ze średnich obiektów energetycznego spalania (Dz. Urz. UE L 313 z 28.11.2015,
str. 1)
Model prognoz pogody GEM (Global EnvironmentalMultiscale Model)
Część krajowych emisji gazów cieplarnianych, która nie jest objęta systemem
handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych ETS (ang. Emission
Trading Scheme)
Polityka Energetyczna Polski do roku 2040.
Program Ochrony Powietrza
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2018 r.
poz. 799, z późn. zm.)
Państwowy Monitoring Środowiska
Rejestracja, oceny, udzielanie zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie
chemikaliów (ang. Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals)
ustanowiony na podstwie rozporządzenia Komisji (UE) 2015/830 z dnia 28 maja
2015 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu
Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i
stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) (Dz. Urz. UE L 132 z
29.05.2015, str.8)
Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do
2030)
(Selected nomenclature for air pollution) - Wybrana nomenklatura dotycząca
zanieczyszczenia powietrza
Proces spalania w sektorze produkcji i transformacji energii
Proces spalania
Proces spalania w przemyśle
Procesy produkcyjne
Wydobycie i dystrybucja paliw kopalnych
Zastosowanie rozpuszczalników i innych substancji
Transport drogowy
Inne pojazdy i urządzenia
Zagospodarowanie odpadów
Rolnictwo
Strategia Rozwoju Transportu do roku 2020 (z perspektywą 2030 r.)
Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa
Sustainable Urban Mobility Plan – Plan zrównoważonej mobilności miejskiej
Światowa Organizacja Zdrowia (ang. World Health Organization)
(Scenaro With Measures) Scenariusz z działaniami
(Scenario With Additional Measures) Scenariusz z dodatkowymi działaniami
Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska
Zintegrowane Inwestycje Terytorialne
5|Strona
1 Wprowadzenie
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie
redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany
dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE1). (tzw. dyrektywa NEC) ma na
celu kontynuację działań ograniczających zanieczyszczenie powietrza. Dyrektywa NEC ustanowiła
tzw. nowe limity emisji stanowiące krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji dla
poszczególnych państw członkowskich w odniesieniu do następujących zanieczyszczeń
dwutlenku siarki (SO2), tlenków azotu (NOx), niemetanowych lotnych związków organicznych
(NMLZO), amoniaku (NH3) oraz pyłu (PM2.5).
Zrealizowanie tych celów redukcyjnych przyczyni się także do osiągnięcia długoterminowych
celów Unii w zakresie jakości powietrza zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia
(WHO).
Redukcja emisji w odniesieniu do SO2, NOx, NH3 oraz NMLZO objęta była uchyloną dyrektywą
Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/81/WE w sprawie krajowych poziomów emisji niektórych
zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego2) (dyrektywa 2001/81/WE). Celem dyrektywy
2001/81/WE było ograniczenie emisji substancji zakwaszających i eutrofizujących oraz
prekursorów ozonu dla zmniejszenia narażenia na depozycję zakwaszającą i eutrofizującą poniżej
uznawanej za szkodliwą dla środowiska oraz obniżenia wielkości stężeń ozonu przyziemnego do
poziomu zalecanego przez WHO, zapewniającego ochronę zdrowia ludzkiego i ochronę
roślinności przed zanieczyszczeniem fotochemicznym. W dyrektywie tej określono limity emisji
czterech zanieczyszczeń jakie docelowo, od 2010 roku, mają być dotrzymane ze wszystkich
źródeł emisji zlokalizowanych na obszarze UE, z wyłączeniem międzynarodowej żeglugi morskiej
oraz emisji z samolotów, ale z uwzględnieniem emisji towarzyszących cyklowi lądowania i startu,
które to emisje są uwzględniane w krajowych bilansach emisji.
W Traktacie o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej3) ustalono dla Polski
limity emisyjne wynikające z dyrektywy 2001/81/WE, które określono na poziomie wynikającym
z Protokołu z Göteborga4) (przed zmianą) tj. Protokołu w sprawie zwalczania zakwaszenia,
eutrofizacji i ozonu przyziemnego do Konwencji (EKG ONZ) w sprawie transgranicznego
zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości5), sporządzonym w Genewie 13 listopada 1979
r. (konwencja LRTAP).Polska swoje zobowiązania w zakresie redukcji emisji zrealizowała.
W związku z przeglądem dotychczasowej polityki UE w zakresie jakości powietrza oraz zmianami
w prawie międzynarodowym obowiązującym UE (rewizja Protokołu z Göteborga) ustanowiono
dyrektywę NEC, która uchyla dyrektywę 2001/81/WE, ale kontynuuje realizację wyrażanego w
niej celu. Dyrektywa NEC jest elementem, opublikowanego w 2013 r., Pakietu „The Clean Air
Policy Package”, w ramach którego zostały przyjęte
program „Czyste powietrze dla Europy”, w którym Komisja przedstawiła, jak zrealizować
obecne cele i wytycza nowe cele pod względem jakości powietrza na okres do 2030 r.
dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2193 z dnia 25 listopada 2015 r.
w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza ze średnich
1)
Dz. Urz. UE L 344 z 17.12.2016, str. 1.
2)Dz. Urz. UE L 390 z 27.11.2001, str. 22.
3)Dz. Urz. UE L 236 z 23.09.2003, str. 12.
4)W
dniu 30 maja 2000 roku Polska podpisała Protokół w sprawie zwalczania zakwaszenia, eutrofizacji i ozonu
przyziemnego do Konwencji Europejskiej Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) w sprawie
transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości, sporządzonej w Genewie dnia 13 listopada 1979 r.
5)Dz. U. z 1985 r. poz. 311 oraz z 1988 r. poz. 313 i 314.
6|Strona
obiektów energetycznego spalania6) (dyrektywa MCP), która obejmuje źródła emisji od 1
MW do 50 MW, które wcześniej nie podlegały żadnym regulacjom na poziomie UE.
Dyrektywa MCP w założeniu ma wspomóc osiągnięcie w znacznej części zobowiązań
redukcyjnych ustanowionych w dyrektywie NEC.
Przyjęte w ramach pakietu „The Clean Air Policy Package” akty prawne kontynuują długofalową
politykę Unii Europejskiej w zakresie poprawy jakości powietrza, polegającą na osiągnięciu
poziomów zanieczyszczania powietrza, które nie powodują znacznych negatywnych skutków ani
zagrożeń dla zdrowia ludzkiego i środowiska. W związku z powyższym dyrektywa NEC zmienia
ustanowiony w dyrektywie 2001/81/WE system krajowych pułapów emisji określając krajowe
zobowiązania w zakresie redukcji emisji poszczególnych zanieczyszczeń w stosunku do roku
2005. Zobowiązania te dla lat 2020-2029 przyjęto zgodnie ze zmienionym Protokołem z
Göteborga7), natomiast dla roku 2030 i lat następnych ustanowiono nowe cele w zakresie
redukcji poszczególnych zanieczyszczeń w oparciu o oszacowany potencjał redukcyjny każdego
państwa członkowskiego.
Dla Polski krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji zostały określone odpowiednio
Tabela 1 Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
2020 – 2029 r.
od 2030 r.
SO2
[%]
redukcja w stosunku
do 2005 r.
59
[%]
redukcja w stosunku
do 2005 r.
70
NOx
30
39
NMLZO
25
26
NH3
PM2.5
1
16
17
58
Zanieczyszczenie
Na podstawie art. 6 dyrektywy NEC, państwa członkowskie zostały zobowiązane do sporządzenia
Krajowego Programu Ograniczania Zanieczyszczenia Powietrza (KPOZP),w celu ograniczenia
rocznych wielkości emisji substancji objętych krajowymi zobowiązaniami w zakresie redukcji
emisji. Celem głównym programu jest ograniczenie wielkości emisji substancji objętych
krajowymi zobowiązaniami w zakresie redukcji emisji określonych w dyrektywie NEC, cel ten
będzie zrealizowany przez wskazane działania i środki wynikające z polityk, planów, programów
oraz przyjętych aktów prawnych.
Zrealizowanie celu głównego KPOZP będzie wspomagało osiągnięcie poziomów dopuszczalnych
i docelowych niektórych substancji, określonych w dyrektywie 2008/50/WE Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza
dla Europy (tzw. dyrektywa CAFE)8) i dyrektywie 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych
węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu9) (dyrektywa 2004/107), oraz
utrzymanie ich na tych obszarach, na których są dotrzymywane, a w przypadku pyłu PM2.5 także
6)
Dz. Urz. UE L 313 z 28.11.2015, str.1.
z 1999 r. w sprawie przeciwdziałania zakwaszenia, eutrofizacji i powstawaniu ozonu w warstwie
przyziemnej, zmienionego w 2012 r. (zwanego dalej „zmienionym Protokołem z Göteborga”).
8)Dz. Urz. UE L 152 z 11.06.2008, str. 1.
9)
Dz. Urz. UE L 23 z 26.01.2005, str. 3.
7)Protokół
7|Strona
pułapu stężenia ekspozycji oraz krajowego celu redukcji narażenia. Jak również będzie
skutkowało przyczynieniem się do osiągnięcia długoterminowego celu Unii dotyczącego jakości
powietrza, wspieranego przez wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia WHO, oraz celów Unii
dotyczących ochrony różnorodności biologicznej i ekosystemów – przez zmniejszenie poziomów i
depozycji zanieczyszczeń powietrza powodujących zakwaszanie, eutrofizację i powstawanie
ozonu poniżej krytycznych ładunków i poziomów określonych w konwencji LRTAP.
Prace nad KPOZP zbiegły się w czasie z opracowaniem Polityki energetycznej Polski do 2040 roku
oraz Krajowym planem na rzecz energii i klimatu. Oba te dokumenty są istotne ze względu na
przyjęte w nich priorytety polityczne w zakresie struktury paliwowej gospodarki kraju.
Przy opracowaniu KPOZP w pierwszej kolejności wykorzystano potencjał redukcyjny działań
zawartych w istniejących dokumentach strategicznych. Dlatego też dla zrealizowania celu KPOZP,
program koordynuje i zarządza działaniami i środkami odnoszącymi się do redukcji
zanieczyszczeń powietrza, w odniesieniu do priorytetów politycznych, a także spójności z
planami i programami ustanowionymi w innych odpowiednich obszarach. KPOZP zawiera
krajowe ramy polityki dotyczącej jakości powietrza i zanieczyszczenia powietrza oraz priorytety
polityczne i ich odniesienia do priorytetów określonych w innych obszarach, w tym w polityce
dotyczącej zmian klimatu oraz w zakresie sektorów gospodarczych tj. energetyce, rolnictwie,
przemyśle czy transporcie. Jak wskazano w dyrektywie NEC realizacja celów jakim są krajowe
zobowiązania w zakresie redukcji emisji powinna być realizowana przez ograniczanie
zanieczyszczenia powietrza u źródła jego powstania, co będzie skutkowało skuteczną i trwałą
redukcją zanieczyszczeń powietrza. Takie podejście pozwoli wyeliminować nieskuteczne
działania i przepisy oraz ułatwi planowanie średnio- i długoterminowej polityki w zakresie
ochrony powietrza.
Istotnym elementem KPOZP jest spójność i synergia z innymi planami, programami i politykami,
co pozwoli na zmniejszanie kosztów wdrażanych działań i środków z nich wynikających.
Antropogeniczna emisja zanieczyszczeń, dla których dyrektywa NEC określiła krajowe
zobowiązania w zakresie redukcji związana jest z bardzo zróżnicowaną działalnością człowieka.
W związku z tym KPOZP ma koordynować wdrażanie działań i środków prowadzących do redukcji
zanieczyszczeń zawartych w innych dokumentach strategicznych i legislacyjnych oraz uzupełniać
je o dodatkowe działania i środki, aby został osiągnięty zakładany cel redukcyjny.
Różnorodne polityki, programy czy strategie w zakresie rozwoju poszczególnych sektorów
zawierają także działania mające bezpośredni albo pośredni wpływ na redukcje emisji
zanieczyszczeń, dla których dyrektywa NEC określiła krajowe zobowiązania w zakresie redukcji.
Odpowiednie zarządzanie przyjętymi działaniami i środkami ma na celu zrealizowanie przyjętych
w dyrektywie NEC pułapów redukcji poszczególnych zanieczyszczeń w sposób racjonalny
kosztowo oraz efektywny pod względem gospodarczego rozwoju.
Pomimo widocznych pozytywnych zmian dotyczących redukcji emisji i poprawy jakości powietrza
konieczne jest skoordynowanie oraz utrzymanie korzystnych tendencji w zakresie poprawy
jakości powietrza.
KPOZP jest dokumentem, który stanowi narzędzie koordynowania i zarządzania działaniami i
środkami realizowanymi zgodnie z innymi dokumentami, a także tworzy podstawy do dalszego
kreowania polityk i strategii zakładających wzmożone wysiłki do osiągnięcia celów redukcyjnych.
Niniejszy dokument został przygotowany zgodnie z formatem przyjętym w decyzji wykonawczej
Komisji (UE) 2018/1522 z dnia 11 października 2018 r. ustanawiającej wspólny format krajowych
programów ograniczania zanieczyszczenia powietrza na podstawie dyrektywy Parlamentu
8|Strona
Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów
zanieczyszczeń atmosferycznych10).
10)
Dz. Urz. UE L 256 z 12.10.2018, str. 87.
9|Strona
2 Krajowe ramy polityki dotyczącej
i zanieczyszczenia powietrza
Poz. 572
jakości
powietrza
2.1 Priorytety polityczne i ich odniesienie do priorytetów określonych
w innych powiązanych obszarach polityki.
Celem głównym KPOZP jest realizacja krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji
poszczególnych zanieczyszczeń. Realizacja zobowiązań musi spowodować trwałą redukcję emisji
przez przyjęcie albo aktualizację polityk i środków kreujących działania odnoszące się do źródeł
emisji. Określony cel główny będzie realizowany przez cele szczegółowe zawarte w
następujących politykach i aktach prawnych
Krajowy Program Ochrony Powietrza;
Programy Ochrony Powietrza;
Projekt Polityki Energetycznej Polski do roku 2040;
Projekt Krajowego planu na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030;
Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030);
Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”;
Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych;
Krajowy plan działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski 2014;
Krajowy plan mający na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii11);
Strategii rozwoju transportu do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku);
Projekt Strategii zrównoważonego rozwoju transportu do roku 2030;
Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku (wraz z aktualizacjami);
Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2014-2023 (z perspektywą do 2025 r.);
Program Rozwoju Sieci Lotnisk i Lotniczych Urządzeń Naziemnych;
Plan rozwoju elektromobilności w Polsce;
Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci
komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich
w transporcie kolejowym;
Przejściowy Plan Krajowy;
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie standardów
emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń
spalania lub współspalania odpadów12);
Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 27 września 2018 r. w sprawie wymagań
jakościowych dla paliw stałych13);
Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 18 maja 2017 r. w sprawie szczegółowych zakresu
obowiązków i warunków technicznych zakupu ciepła z odnawialnych źródeł energii oraz
warunków przyłączenia instalacji do sieci14);
Ustawa z dnia 14 grudnia 2018 r. o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej
Kogeneracji15);
Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie
wymagań dla kotłów na paliwo stałe16);
Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów17);
11)
M.P. z 2015 r. poz. 614.
12)Dz. U. z 2018 r. poz. 680.
13)Dz. U. z 2018 r. poz. 1890.
14)Dz. U. z 2017 r. poz. 1084.
15)Dz. U. z 2019 r. poz. 42.
16)Dz. U. z 2017 r. poz. 1690, z późn. zm.
10 | S t r o n a
– 12 –
Poz. 572
Przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska18) (POŚ)w
zakresie pozwoleń zintegrowanych i pozwoleń na wprowadzanie gazów lub pyłów do
powietrza, a także w zakresie ochrony powietrza - przepisy Działu II;
Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa;
Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia „Programu
działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi
ze źródeł rolniczych oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu19);
Krajowy Plan Gospodarki Odpadami 2022;
Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do
roku 2020 z perspektywą do roku 2030;
Projekt Polityki Ekologicznej Państwa;
Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.”
Wykazane wyżej dokumenty i akty prawe, są kluczowymi dokumentami zawierającymi działania,
których potencjał redukcyjny pozwoli na osiągnięcie krajowych zobowiązań w zakresie redukcji
emisji, określonych w dyrektywie NEC. Lista dokumentów nie jest wyczerpująca i zawiera tylko te
dokumenty, które zawierają środki i działania, które bezpośrednio generują redukcje emisji.
Należy zauważyć, iż nie wszystkie działania określone w dokumentach będą realizowane lub ich
realizacja nastąpi z opóźnieniem, a efekty działań redukcyjnych będą widoczne dopiero w
kolejnych latach.
Realizacja krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji SO2, NOx, NMLZO, PM2.5, NH3, na
poziomie jak wskazuje to Tabela 1, osiągnięta będzie przez przeprowadzenie działań
wynikających z określonych kierunków działań na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym,
za realizację których odpowiadają odpowiednie organy.
Realizacja celu została oparta na działaniach wskazanych w istniejących politykach, programach,
planach i strategiach lub ich projektach, które są dedykowane poszczególnym rodzajom źródeł
zanieczyszczania powietrza.
Kluczowym dokumentem wziętym pod uwagę do określania kierunków interwencji w zakresie
redukcji emisji zanieczyszczenia powietrza są działania zawarte w projekcie Polityki
Energetycznej Polski do roku 2040 (PEP2040). Dokument ten jest też podstawą do opracowania
Krajowego planu na rzecz energii i klimatu (KPEiK). KPEiK jest dokumentem przedstawiającym
politykę klimatyczno – energetyczną w Polsce, a jego opracowanie wynika z rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie
zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009 dyrektyw Parlamentu
Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE,
2012/27/UE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 525/2013 (rozporządzenie
2018/1999)20).
Takie podejście wynika z faktu, iż dyrektywa NEC wskazuje, że państwa członkowskie mogą
wykazać realizację krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji zarówno w zakresie
konwencji
LRTAP,
jak
również
przedmiotowej
dyrektywy
w
oparciu
o wykorzystywane paliwa. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo
17)
Dz. U. z 2018 r. poz. 966.
Dz. U. z 2018 r. poz. 799, z późn. zm.
19)Dz. U. z 2018 r. poz.1339.
20)Dz. Urz. UE L 328 z 21.12.2018, str. 1.
18)
11 | S t r o n a
energetyczne21) polityka energetyczna państwa stanowi strategię w zakresie rozwoju energetyki
i kreuje gospodarkę paliwową. Projekt PEP2040 po jego przyjęciu będzie wskazywał kierunki i
sposób rozwoju gospodarki paliwowej. Zakłada, iż do roku 2030 łączny udział węgla w
wytwarzaniu energii elektrycznej będzie kształtował się na poziomie około 60% w 2030 r. przy
zwiększeniu do 21% udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto22) w 2030 r., co przełoży się
na około 27% udziału OZE w produkcji energii elektrycznej zgodnie PEP2040.
2.1.1 Priorytety dotyczące jakości powietrza: priorytety polityki krajowej
związane z unijnymi lub krajowymi celami dotyczącymi jakości powietrza
(w tym wartości dopuszczalne, wartości docelowe i pułapy stężenia
ekspozycji).
Na podstawie art. 91c ustawy POŚ został opracowany i przyjęty dnia 14 września 2015 r. Krajowy
Program Ochrony Powietrza (KPOP). KPOP jest dokumentem strategicznym wyznaczającym cele i
kierunki działań jakie należy zrealizować w celu poprawy jakości powietrza. Celem głównym
określanym w KPOP „jest poprawa jakości powietrza na terenie całej Polski. Dotyczy to w
szczególności obszarów o najwyższych stężeniach zanieczyszczeń powietrza oraz obszarów, na
których występują duże skupiska ludności. Poprawa jakości powietrza powinna nastąpić co
najmniej do stanu niezagrażającego zdrowiu ludzi, zgodnie z wymogami prawodawstwa Unii
Europejskiej, transponowanego do polskiego porządku prawnego, a w perspektywie do roku
2030 do celów wyznaczonych przez Światową Organizację Zdrowia”. Realizacja wyznaczonego
celu i wskazane kierunki działań mają pozwolić na osiągniecie w możliwie krótkim czasie
dopuszczalnych poziomów pyłu zawieszonego i innych szkodliwych substancji w powietrzu.
Podstawą opracowania KPOP była Ocena jakości powietrza za 2003 - 2013 r., z której wynika, iż
spośród 46 stref w kraju przekroczenia poziomu dopuszczalnego PM10 zostały stwierdzone w 36
strefach, a w przypadku pyłu PM2.5 przekroczenia poziomu dopuszczalnego powiększone o
margines tolerancji stwierdzono w 24 strefach. Ponadto odnotowano niedotrzymywanie
poziomu dopuszczalnego dla NO2 w 4 strefach. Natomiast w 42 strefach zostały odnotowane
przekroczenia poziomu docelowego dla benzo(a)pirenu (B(a)P), w 4 strefach arsenu oraz w 6
strefach ozonu.
Pomimo wdrażania programów i działań w zakresie obniżenia emisji zanieczyszczeń, nadal
występują problemy z jakością powietrza, a przede wszystkim z emisją pyłów.
Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy POŚ w terminie 15 miesięcy od dnia otrzymania wyników oceny
jakości powietrza z klasyfikacją stref wykonywanych corocznie przez Głównego Inspektora
Ochrony Środowiska (GIOŚ) zarząd województwa sporządza (POP), w przypadku przekroczenia
poziomu dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu za poprzedni rok. Klasyfikacja
stref do klasy ze względu na przekroczenia, w których poziom
choćby jednej substancji przekracza poziom dopuszczalny powiększony o margines
tolerancji lub poziom docelowy (klasa C),
choćby jednej substancji mieści się pomiędzy poziomem dopuszczalnym, a poziomem
dopuszczalnym powiększonym o margines tolerancji (klasa B),
substancji nie przekracza poziomu dopuszczalnego lub poziomu docelowego (klasa A).
POP-y składają się z części opisowej, części wyszczególniającej obowiązki i ograniczenia
wynikające z realizacji POP wraz z uzasadnieniem zakresu określonych i ocenionych przez zarząd
województwa zagadnień, co wynika z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 września
21)Dz. U. z 2018 r. poz. 755, z późn. zm.
22)Na zużycie energii końcowej brutto składa się zużycie energii elektrycznej w ciepłownictwie oraz na cele
transportowe.
12 | S t r o n a
2012 r. w sprawie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych23).
POP-y zawierają także katalog działań, określenie obowiązków organów administracji i
podmiotów objętych programem. POP identyfikuje źródła emisji, których oddziaływanie
powoduje występowanie ponadnormatywnych stężeń zanieczyszczenia w strefach wraz z listą
możliwych do wdrożenia działań naprawczych z uwzględnieniem przede wszystkim
stopnia odpowiedzialności poszczególnych źródeł za przekroczenia;
możliwości redukcji emisji z uwzględnieniem najlepszych dostępnych technik (BAT);
możliwości technicznych i technologicznych redukcji emisji;
stopnia przekroczenia obecnie i w roku prognozy wartości dopuszczalnych stężeń
zanieczyszczeń.
Dlatego priorytetem jest osiągnięcie poprawy jakości powietrza co będzie wiązało się ze
zwiększeniem działań w zakresie redukcji tzw. „niskiej emisji” to jest w sektorze komunalno –
bytowym (SNAP 02) i transporcie drogowym (SNAP 07). Do osiągnięcia założonych celów będą
wdrażane działania i przyjmowane środki, które spowodują redukcję lub uniknięcie emisji, co
będzie skutkowało dotrzymywaniem poziomów dopuszczalnych (Tabela 2 i Tabela 3), poziomów
docelowych (Tabela 4 i Tabela 5) i poziomu celu długoterminowego dla ozonu (Tabela 6) oraz
określonych w przepisach z perspektywą osiągnięcia w roku 2030 stężeń niektórych substancji
w powietrzu na poziomach wskazanych przez WHO.
Tabela 2 Poziomy dopuszczalne zanieczyszczeń w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ochronę roślin,
terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów
Dopuszczalna
Margines tolerancji
µg/m3
częstość
Okres
Termin
Poziom
przekraczania
uśredniania
osiągnięcia
Nazwa
dopuszczalny
poziomu
wyników
poziomu
substancji
µg/m3
dopuszczalnego 2010 2011 2012 2013 2014
pomiarów
dopuszczalnego
w roku
kalendarzowym
Benzen
rok
5
0
0
0
0
0
2010
(C6H6)
kalendarzowy
1 godzina
200
18 razy
0
0
0
0
0
2010
Dwutlenek
rok
azotu (NO2)
40
0
0
0
0
0
2010
kalendarzowy
350
24 razy
0
0
0
0
0
2005
Dwutlenek 1 godzina
siarki (SO2) 24 godziny
125
3 razy
0
0
0
0
0
2005
Tlenek
węgla (CO) 8 godzin
0
0
0
0
0
2005
10 000
1)
24 godziny
Pył PM102) rok
kalendarzowy
rok
kalendarzowy
Pył PM2.53)
rok
kalendarzowy
rok
Ołów (Pb)
kalendarzowy
50
35 razy
0
0
0
0
0
2005
40
-
0
0
0
0
0
2005
25
-
4
3
2
1
1
2015
204)
-
0
0
0
0
0
2020
0,55)
-
0
0
0
0
0
2005
23)
Dz. U. poz. 1028.
13 | S t r o n a
Objaśnienia
1)
Maksymalna średnia 8-godzinna spośród średnich kroczących, obliczanych co godzinę z ośmiu średnich j1-godzinnych w ciągu doby.
Każdą tak obliczoną średnią 8-godzinną przypisuje się dobie, w której się ona kończy. Pierwszym okresem obliczeniowym dla każdej
doby jest okres od godziny 17:00 dnia poprzedniego do godziny 01:00 danego dnia. Ostatnim okresem obliczeniowym dla każdej doby
jest okres od godziny 16:00 do 24:00 tego dnia czasu środkowoeuropejskiego CET.
2)
Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 10 μm (PM10) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami
uznanymi za równorzędne.
3) Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 2.5μm (PM2.5) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami
uznanymi za równorzędne.
4) Poziom dopuszczalny dla pyłu zawieszonego PM2.5 do osiągnięcia do dnia 1 stycznia 2020 r. (faza II).
5)
Suma metalu i jego związków w pyle zawieszonym PM10.
Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa.
Poziomy dla pyłu zawieszonego w powietrzu ustala się w warunkach rzeczywistych.
14 | S t r o n a
Tabela 3 Poziomy dopuszczalne dla dwutlenku siarki (SO2), tlenków azotu (NOx) w powietrzu ze względu na ochronę
roślin, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów
Nazwa substancji
Tlenki azotu (NOx)1)
Dwutlenek siarki (SO2)
Okres uśredniania
wyników pomiarów
Poziom dopuszczalny
µg/m3
rok kalendarzowy
rok kalendarzowy
pora zimowa
(okres od 01 X do 31 III)
30
20
Termin osiągnięcia
poziomu
dopuszczalnego
2003
2003
20
2003
Objaśnienie
1) Suma dwutlenku azotu i tlenku azotu w przeliczeniu na dwutlenek azotu.
Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa.
Tabela 4 Poziomy docelowe zanieczyszczeń w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ochronę roślin, terminy
ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów
Nazwa substancji
Ozon (O3)
Pył PM2.5
Arsen (As)4)
Nikiel (Ni)4)
Kadm (Cd)4)
Benzo(a)piren5)
Okres uśredniania
wyników pomiarów
8 godzin
rok kalendarzowy
rok kalendarzowy
rok kalendarzowy
rok kalendarzowy
rok kalendarzowy
Poziom
docelowy
1201) µg/m3
253) µg/m3
6ng/m3
20ng/m3
5ng/m3
1ng/m3
Dopuszczalna częstość
przekraczania poziomu
docelowego w roku
kalendarzowym
25 dni2)
-
Termin
osiągnięcia
poziomu
docelowego
2010
2010
2013
2013
2013
2013
Objaśnienia
1)
Maksymalna średnia 8-godzinna spośród średnich kroczących, obliczanych ze średnich 1-godzinnych w ciągu doby. Każdą tak
obliczoną średnią 8-godzinną przypisuje się dobie, w której się ona kończy. Pierwszym okresem obliczeniowym dla każdej doby jest
okres od godziny 17:00 dnia poprzedniego do godziny 01:00 danego dnia. Ostatnim okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres
od godziny 16:00 do 24:00 tego dnia czasu środkowoeuropejskiego CET.
2) Liczba dni z przekroczeniem poziomu docelowego w roku kalendarzowym uśredniona w ciągu kolejnych trzech lat. W przypadku
braku danych pomiarowych z trzech lat dotrzymanie dopuszczalnej częstości przekroczeń sprawdza się na podstawie danych
pomiarowych z co najmniej jednego roku.
3)
Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 2.5μm (PM2.5) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami
uznanymi za równorzędne.
4) Suma metalu i jego związków w pyle zawieszonym PM10.
5)
Całkowita zawartość benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10.
Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa.
Poziomy dla pyłu zawieszonego w powietrzu ustala się w warunkach rzeczywistych.
Tabela 5 Poziom docelowy dla ozonu (O3) w powietrzu ze względu na ochronę roślin, termin jego osiągnięcia oraz
okres, dla którego uśrednia się wyniki pomiarów
Nazwa substancji
Ozon (O3)
Okres uśredniania wyników
pomiarów
okres wegetacyjny
(01 V - 31 VII)
Poziom docelowy
(µg/m3)·h
18 0001)
Termin
osiągnięcia
poziomu
dopuszczalnego
2020
Objaśnienie
1) Wyrażony jako AOT 40, który oznacza sumę różnic pomiędzy stężeniem średnim 1-godzinnym wyrażonym w μg/m 3 a wartością 80
μg/m3, dla każdej godziny w ciągu doby pomiędzy godziną 8:00 a 20:00 czasu środkowoeuropejskiego CET, dla której stężenie jest
większe niż 80 μg/m3. Wartość tę uznaje się za dotrzymaną, jeżeli nie przekracza jej średnia z takich sum obliczona dla okresów
wegetacyjnych z pięciu kolejnych lat. W przypadku braku danych pomiarowych z pięciu lat dotrzymanie tej wartości sprawdza się na
podstawie danych pomiarowych z co najmniej trzech kolejnych lat. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych
ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa.
15 | S t r o n a
Tabela 6 Poziomy celów długoterminowych dla ozonu (O3) w powietrzu, zróżnicowane ze względu na ochronę zdrowia
ludzi i ochronę roślin, termin ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów.
Nazwa substancji
Ozon (O3)
Okres uśredniania wyników
pomiarów
osiem godzin1)
okres wegetacyjny
(01 V - 31 VII)
Poziom celu
długoterminowego
(µg/m3)·h
1201),2) µg/m3
Termin osiągnięcia
poziomu celu
długoterminowego
2020
6 0003),4) (µg/m3)·h
2020
Objaśnienia
1) Maksymalna średnia 8-godzinna w ciągu roku kalendarzowego spośród średnich kroczących, obliczanych ze średnich 1-godzinnych
w ciągu doby. Każdą tak obliczoną średnią 8-godzinną przypisuje się dobie, w której się ona kończy. Pierwszym okresem
obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 17:00 dnia poprzedniego do godziny 01:00 danego dnia. Ostatnim okresem
obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 16:00 do 24:00 tego dnia czasu środkowoeuropejskiego CET.
2)
Poziom celu długoterminowego ze względu na ochronę zdrowia ludzi.
3)
Poziom celu długoterminowego ze względu na ochronę roślin.
4)
Wyrażony jako AOT 40, oznacza sumę różnic pomiędzy stężeniem średnim 1-godzinnym wyrażonym w μg/m3, a wartością 80 g/m3,
dla każdej godziny w ciągu doby pomiędzy godziną 8:00 a 20:00 czasu środkowoeuropejskiego CET, dla której stężenie jest większe
niż 80 μg/m3. Wartość tę uznaje się za dotrzymaną, jeżeli nie przekracza jej średnia z takich sum obliczona dla okresów
wegetacyjnych z pięciu kolejnych lat. W przypadku braku danych pomiarowych z pięciu lat dotrzymanie tej wartości sprawdza się na
podstawie danych pomiarowych z co najmniej trzech kolejnych lat. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych
ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa
2.2 Właściwe priorytety w zakresie zmian klimatu i polityki
energetycznej
2.2.1 Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany
klimatu do roku 2020.
Wskazany w tytule plan wskazuje cele i kierunki działań adaptacyjnych, które należy podjąć
w najbardziej wrażliwych sektorach i obszarach w okresie do roku 2020 w tym w: gospodarce
wodnej, rolnictwie, leśnictwie, różnorodności biologicznej i obszarach prawnie chronionych,
zdrowiu, energetyce, budownictwie, transporcie, obszarach górskich, strefie wybrzeża,
gospodarce przestrzennej i obszarach zurbanizowanych.
Wrażliwość tych obszarów została określona w oparciu o przyjęte dla Strategicznego Planu
Adaptacji scenariusze zmian klimatu. Zaproponowane cele, kierunki działań oraz konkretne
działania, które korespondują z dokumentami strategicznymi, w szczególności Strategią Rozwoju
Kraju 2020 i innymi strategiami rozwoju i jednocześnie stanowią ich niezbędne uzupełnienie
w kontekście adaptacji.
W dokumencie uwzględniono i przeanalizowano obecne i oczekiwane zmiany klimatu, w tym
scenariusze zmian klimatu dla Polski do roku 2030, które wykazały, że w tym okresie największe
zagrożenie dla gospodarki i społeczeństwa będą stanowiły ekstremalne zjawiska pogodowe (w
tym nawalne deszcze, powodzie, podtopienia, osunięcia ziemi, fale upałów, susze, huragany,
osuwiska), będące pochodnymi zmian klimatycznych. Zjawiska te będą występować z coraz
większą częstotliwością i natężeniem oraz będą dotyczyć coraz większych obszarów kraju.
2.2.2 Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do
2020 r.”
Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko (BEiŚ) odnosi się do dwóch istotnych
obszarów to jest energetyki i środowiska, kreując kierunki reformy i wskazując niezbędne
działania, które powinny zostać podjęte w perspektywie do 2020 r.
Kwestią kluczową dla jakości życia ludzi i funkcjonowania gospodarki są stabilne, niczym
niezakłócone dostawy energii. Wykorzystanie zasobów energetycznych nie pozostaje jednak
16 | S t r o n a
obojętne dla środowiska, zatem prowadzenie skoordynowanych działań w obszarze energetyki
i środowiska jest nie tylko wskazane, ale i konieczne.
Celem głównym Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko jest zapewnienie wysokiej
jakości życia obecnych i przyszłych pokoleń z uwzględnieniem ochrony środowiska oraz
stworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju nowoczesnego sektora energetycznego,
zdolnego zapewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne oraz konkurencyjną i efektywną
gospodarkę. Cel główny BEiŚ realizowany będzie przez cele szczegółowe i kierunki interwencji w
tym
Cel 1.Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska;
Cel 2. Zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia
w energię;
Cel 3.Poprawa stanu środowiska.
2.2.3 Polityka energetyczna Polski do roku 2040
Projekt PEP2040 określił cele główne w zakresie
Bezpieczeństwa energetycznego – co oznacza aktualne i przyszłe zaspokojenie potrzeb
odbiorców na paliwa i energię w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy
zachowaniu wymagań ochrony środowiska. Powyższe wpływa na obecne
i perspektywiczne zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw surowców, wytwarzania,
przesyłu i dystrybucji, czyli pełnego łańcucha energetycznego.
Konkurencyjności całej gospodarki i efektywności energetycznej - koszt energii ukryty
jest w każdym działaniu i produkcie wytworzonym w gospodarce.
Oddziaływania na środowisko sektora energii, który ma znaczny wpływ na
zanieczyszczenie środowiska, dlatego kreowanie bilansu energetycznego musi odbywać
się z uwzględnieniem kwestii środowiskowych.
Dla oceny realizacji PEP2040 zostały określone następujące mierniki
60% węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w roku 2030;
21% OZE w finalnym zużyciu energii brutto w roku 2030;
Wdrożenie energetyki jądrowej w roku 2033;
Ograniczenie emisji CO2 o 30% do roku 2030 (w stosunku do 1990 r.);
Wzrost efektywności energetycznej o 23% do roku 2030.
Ich realizacja odbywać się będzie w ośmiu kierunkach
1) Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych;
2) Rozbudowa infrastruktury wytwórczej i sieciowej energii elektrycznej;
3) Dywersyfikacja dostaw paliw i rozbudowa infrastruktury sieciowej;
4) Rozwój rynków energii;
5) Wdrożenie energetyki jądrowej;
6) Rozwój odnawialnych źródeł energii;
7) Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji;
8) Poprawa efektywności energetycznej gospodarki.
2.2.4 Krajowy Plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030
Projekt KPEiK prezentuje kierunki działań oraz spodziewane efekty w pięciu wymiarach unii
energetycznej: bezpieczeństwo energetyczne, wewnętrzny rynek energii, efektywność
energetyczna, obniżenie emisyjności oraz badania naukowe, innowacje i konkurencyjność.
Z punktu widzenia realizacji KPOZP do najbardziej istotnych należą cele i działania przewidziane
w KPEiK w następujących wymiarach
17 | S t r o n a
Wymiar „obniżenie emisyjności”
Cel redukcyjny dla Polski w zakresie emisji gazów cieplarnianych w sektorach nieobjętych
systemem ETS został określony na poziomie -7% w 2030 r. w porównaniu do poziomu z
roku 2005;
Ograniczanie negatywnego wpływu transportu na środowisko
cel pośredni – do 2025 r. redukcja emisji CO2 w samochodach osobowych i lekkich
samochodach dostawczych o 15% w odniesieniu do roku 2021;
cel główny – do 2030 r. redukcja emisji CO2 w samochodach osobowych i lekkich
samochodach dostawczych o 30% w odniesieniu do roku 2021.
Poprawa jakości życia mieszkańców Rzeczypospolitej Polskiej, szczególnie ochrona ich
zdrowia i warunków życia, z uwzględnieniem ochrony środowiska, z jednoczesnym
zachowaniem zasad zrównoważonego rozwoju przez
osiągnięcie w możliwie krótkim czasie poziomów dopuszczalnych i docelowych substancji
określonych w dyrektywie CAFE i 2004/107/WE, oraz utrzymanie ich na tych obszarach, na
których są dotrzymywane, a w przypadku pyłu PM2.5 także pułapu stężenia ekspozycji oraz
Krajowego Celu Redukcji Narażenia,
osiągnięcie w perspektywie do roku 2030 stężeń substancji w powietrzu na poziomach
wskazanych przez WHO oraz nowych wymagań wynikających z regulacji prawnych
projektowanych przepisami prawa unijnego.
Adaptacja do zmian klimatu przez zapewnienie zrównoważonego rozwoju oraz
efektywnego funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa w warunkach zmian klimatu,
przez
wzrost poziomu lesistości kraju do 31%;
procent mieszkańców gmin, dla których przyjęto dokument strategiczny o charakterze
adaptacyjnym – 40%;
zwiększenie pojemności obiektów małej retencji wodnej;
zwiększenie stopnia redukcji rocznego odpływu wód opadowych lub roztopowych ujętych
w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania
opadów atmosferycznych w granicach administracyjnych miast;
zwiększenie udziału powierzchni objętej obowiązującymi planami; zagospodarowania
przestrzennego w powierzchni geodezyjnej kraju.
21% udział OZE w finalnym zużyciu energii brutto (zużycie łącznie w elektroenergetyce,
ciepłownictwie i chłodnictwie oraz na cele transportowe).
Wymiar „efektywność energetyczna”
Krajowy cel w zakresie poprawy efektywności energetycznej do 2030 r. na poziomie 23%
(redukcja zużycia energii pierwotnej w porównaniu z prognozami PRIMES 2007).
Wymiar “bezpieczeństwo energetyczne”
Wdrożenie energetyki jądrowej, w tym uruchomienie do roku 2033 pierwszego bloku
elektrowni jądrowej w Polsce;
Zmniejszenie do 60% udziału węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w 2030 roku;
Rozbudowa mocy wytwórczych energii elektrycznej zapewniających pokrycie
zapotrzebowania na moc elektryczną;
Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej oraz rozbudowa infrastruktury transportowej
i magazynowej ropy i paliw ciekłych;
Dywersyfikacja źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego, w tym zwiększenie możliwości
dostaw gazu z kierunków alternatywnych do wschodniego, jak również rozbudowa
infrastruktury transportowej i magazynowej gazu ziemnego;
Utrzymanie autonomii w zakresie importu energii elektrycznej z państw trzecich;
Rozwój e-mobilności i paliw alternatywnych w transporcie;
18 | S t r o n a
– 20 –
Poz. 572
Zwiększenie pojemności czynnej i mocy odbioru podziemnych magazynów gazu w
Polsce;
Utrzymanie poziomu wydobycia gazu ziemnego na terytorium Polski oraz próby jego
zwiększania przy wykorzystaniu innowacyjnych metod wydobycia węglowodorów ze
złóż;
Utrzymanie w zakresie niezbędnym z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego
Polski środków nierynkowych w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i
Rady (UE) 2017/1938 z dnia 25 października 2017 r. dotyczące środków zapewniających
bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylające rozporządzenie (UE) nr 994/201024);
Zagwarantowanie, by Polska tak jak inne państwa członkowskie UE, dysponowała
odpowiednimi narzędziami na potrzeby zapobiegania sytuacjom kryzysu
elektroenergetycznego, przygotowania się na nie i zarządzania nimi;
Wsparcie rozwoju zintegrowanego (na poziomie europejskim) podejścia do zagrożeń
i sytuacji kryzysowych w systemie elektroenergetycznym;
Zminimalizowanie zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej;
Rozwój technologii wydobycia metanu z pokładów węgla;
Rozwój obszarów zrównoważonych energetycznie na poziomie lokalnym (klastry energii,
spółdzielnie energetyczne itp.);
Inwentaryzacja krajowych złóż uranu (konwencjonalnych i niekonwencjonalnych), w tym
przeprowadzenie badań złóż i wykonanie analizy możliwości ich wydobycia pod
względem techniczno - ekonomicznym (tzn. czy i w jakich warunkach byłoby to
opłacalne) do roku 2030;
Utrzymanie krajowego wydobycia węgla na poziomie pozwalającym na pokrycie
zapotrzebowania przez sektor energetyczny.
Wymiar “wewnętrzny rynek energii”
Wzajemne połączenia elektroenergetyczne (cel ramowy na rok 2030);
Zwiększenie dostępności i przepustowości obecnych połączeń transgranicznych
Infrastruktura do przesyłu energii.
Kluczowymi celami krajowymi dotyczącymi infrastruktury przesyłu energii elektrycznej są
Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej – rozumianych jako zdolność
systemu elektroenergetycznego do zapewnienia bezpieczeństwa pracy sieci
elektroenergetycznej
oraz
równoważenia
dostaw
energii
elektrycznej
z zapotrzebowaniem na tę energię;
Zapewnienie długoterminowej zdolności systemu elektroenergetycznego w celu
zaspokajania uzasadnionych potrzeb w zakresie przesyłania energii elektrycznej w
obrocie krajowym i transgranicznym, w tym w zakresie rozbudowy sieci przesyłowej, a
tam gdzie ma to zastosowanie, rozbudowy połączeń z innymi systemami
elektroenergetycznymi;
Budowa, rozbudowa i modernizacja wewnętrznej gazowej sieci przesyłowej;
Zintegrowanie krajowego systemu przesyłowego gazu ziemnego z systemami państw
Europy Środkowej i Wschodniej oraz regionu Morza Bałtyckiego;
Realizacja dwukierunkowego połączenia gazowego Polska - Ukraina;
Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Kozienice po rozbudowie jej o nowy
blok o mocy 1075 MW oraz poprawa pewności zasilania obszarów północnej i północno wschodniej części KSE;
Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Turów po rozbudowie jej o nowy blok o
mocy 450 MW oraz poprawa pewności zasilania obszarów południowo - zachodniej
24)
Dz. Urz. UE L 280 z 28.10.2017, str. 1.
19 | S t r o n a
– 21 –
Poz. 572
części KSE, a szczególnie największego odbiorcy na tym obszarze – Kombinatu Górniczo Hutniczego Miedzi (KGHM);
Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Dolna Odra, a także z farm wiatrowych
znajdujących się w północnej części kraju oraz poprawa pewności zasilania obszarów
północno - zachodniej części KSE;
Zapewnienie wyprowadzenia mocy z farm wiatrowych znajdujących się w północnej
części kraju oraz poprawa pewności zasilania obszarów północnej części KSE;
Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Bełchatów oraz poprawa pewności
zasilania obszarów centralnej części KSE, w tym aglomeracji łódzkiej;
Zapewnienie niezawodności pracy sieci przesyłowej w północnej części kraju położonej
powyżej umownej linii Warszawa - Poznań;
Zapewnienie niezawodności pracy sieci przesyłowej w południowej części kraju
położonej poniżej umownej linii Warszawa - Poznań;
Integracja rynku
- Integracja i łączenie rynków z definicji jest procesem angażującym większą ilość
podmiotów, zatem nie jest zasadne wyznaczanie celów krajowych w tym zakresie;
- Dywersyfikacja źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego oraz zwiększenie
możliwości dostaw gazu z kierunków alternatywnych do wschodniego;
- Elastyczność systemu energetycznego w odniesieniu do produkcji energii ze źródeł
odnawialnych;
- Rozwój i wykorzystanie potencjału morskiej energetyki wiatrowej w Polsce
w perspektywie 2030 r.;
- Zwiększenie wiedzy konsumentów oraz zachęcenie ich do odgrywania aktywniejszej
roli na rynku energii;
- Liberalizacja rynku gazu – uwolnienie taryf w segmencie obrotu gazem;
- Rozwój konkurencyjnego rynku gazu w Polsce;
- Stworzenie warunków stymulujących obrót gazem na giełdzie towarowej.
Ubóstwo energetyczne
- Ograniczenie zjawiska ubóstwa energetycznego z uwzględnieniem ochrony
wrażliwych grup społecznych;
- Ochrona odbiorcy wrażliwego paliw gazowych przez przyznawanie ryczałtu na zakup
opału;
- Budowa, rozbudowa i modernizacja wewnętrznej gazowej sieci przesyłowej;
Liberalizacja rynku gazu – uwolnienie taryf w segmencie obrotu gazem.
Wymiar “badania naukowe, innowacje i konkurencyjność”
Zmniejszenie luki cywilizacyjnej pomiędzy Polską, a krajami gospodarczo wysoko
rozwiniętymi oraz poprawa jakości życia polskiego społeczeństwa, a także realizacja
aspiracji rozwojowych obecnego i przyszłych pokoleń, zgodnie z zasadą
zrównoważonego rozwoju;
Zwiększenie nakładów na działalność badawczo - rozwojową w Polsce do 1,7% PKB w
2020 r. oraz 2.5% PKB w 2030 r.;
Zwiększenie konkurencyjności polskiego sektora energii przez
- stałe podnoszenie zaawansowania technologicznego i jakości funkcjonowania,
- wdrażanie konkurencyjnych modeli organizacyjnych i biznesowych,
- optymalizacja wykorzystania zasobów.
Maksymalizacja korzyści dla gospodarki polskiej płynących ze zmian w sektorze energii
przez
- wykorzystanie innowacji w energetyce dla rozwoju przemysłowego,
- zmniejszenie jednostkowego zużycia energii i surowców,
- wspieranie budowania ścisłych relacji pomiędzy przedsiębiorstwami, a instytucjami
publicznymi i nauką.
20 | S t r o n a
– 22 –
Poz. 572
Akceleracja sprzedaży technologii w takich obszarach, jak: ochrona powietrza, OZE,
oszczędność energii, gospodarka wodno - ściekowa, gospodarka odpadami oraz ochrona
bioróżnorodności przez polskie firmy na rynkach zagranicznych;
Zwiększanie konkurencyjności gospodarki przez
- innowacje, eksport i wzrost wartości kapitałów uruchamianych na inwestycje w
sektorze przedsiębiorstw (cel szczegółowy I SOR),
- pełniejsze wykorzystanie zasobów społecznych i terytorialnych (cel szczegółowy II
SOR); oraz
- przedsięwzięcia zwiększające efektywność funkcjonowania ogólnodostępnych
instytucji państwa, służących przedsiębiorstwom i obywatelom (cel szczegółowy III
SOR),
- określenie potencjału obszarów leśnych dla pochłaniania dwutlenku węgla oraz
uruchomienie badań dla wypracowania lepszych metod obliczania bilansu dwutlenku
węgla.
Ostateczny KPEiK 2021 - 2030 uwzględniający uwagi zgłoszone w ramach uzgodnień
międzyresortowych, konsultacji publicznych i regionalnych zostanie opracowany do końca 2019
r. i przedłożony Komisji Europejskiej.
2.3 Właściwe priorytety w zakresie stosownych obszarów polityki
2.3.1 Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 20122020.
W 2012 r. została przyjęta Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata
2012-2020, w której określono kluczowe kierunki rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa
i rybactwa w perspektywie 2020 r. Cel główny działań zdefiniowano w tej strategii jako: poprawa
jakości życia na obszarach wiejskich oraz efektywne wykorzystanie ich zasobów i potencjałów,
w tym rolnictwa i rybactwa, dla zrównoważonego rozwoju kraju. Celowi głównemu
przyporządkowano pięć celów szczegółowych
Cel 1. Wzrost jakości kapitału ludzkiego, społecznego, zatrudnienia i przedsiębiorczości na
obszarach wiejskich.
Cel 2. Poprawa warunków życia na obszarach wiejskich oraz poprawa ich dostępności
przestrzennej.
Cel 3. Bezpieczeństwo żywnościowe.
Cel 4. Wzrost produktywności i konkurencyjności sektora rolno - spożywczego.
Cel 5. Ochrona środowiska i adaptacja do zmian klimatu na obszarach wiejskich.
Przyjęcie w 2017 r. Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR), spowodowało
konieczność aktualizacji Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa. Zakłada
się, że w zaktualizowanej SOR wprowadzone zostaną cele związane z
poprawą opłacalności produkcji rolnej,
poprawą jakości życia, infrastruktury i stanu środowiska na obszarach wiejskich,
rozwojem przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc pracy i aktywnego społeczeństwa na
obszarach wiejskich. Ważną rolę będzie odgrywał sprawny system zarzadzania
rozwojem, stabilne finansowanie, a także trwała zdolności kreacji i uczenia się.
21 | S t r o n a
2.3.2 Projekt Strategii zrównoważonego rozwoju transportu do roku 203025).
Głównym celem projektu SRT jako krajowej polityki transportowej jest zwiększenie dostępności
transportowej przy jednoczesnej poprawie bezpieczeństwa uczestników ruchu i efektywności
sektora transportowego przez utworzenie spójnego, zrównoważonego, innowacyjnego i
przyjaznego użytkownikowi systemu transportowego w wymiarze krajowym, europejskim i
globalnym. Należy zaznaczyć, iż w programie działania zostały oparte na Strategii rozwoju
transportu do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku), którego kontynuacją jest projekt
Strategii zrównoważonego rozwoju transportu do 2030 roku.
Główny cel projektu SRT odnosi się zarówno do utworzenia zintegrowanego systemu
transportowego przez inwestycje w infrastrukturę transportową (kierunek interwencji 1), jak i
poprawy sposobu organizacji i zarządzania systemem transportowym ( kierunek interwencji 2).
Realizacja głównego celu transportowego w perspektywie do 2030 r. wiąże się z realizacją pięciu
-sześciu kierunków interwencji
kierunek interwencji 1: budowa zintegrowanej, wzajemnie powiązanej sieci
transportowej służącej konkurencyjnej gospodarce;
kierunek interwencji 2: poprawa sposobu organizacji i zarządzania systemem
transportowym;
kierunek interwencji 3: zmiany w indywidualnej i zbiorowej mobilności;
kierunek interwencji 4: poprawa bezpieczeństwa uczestników ruchu oraz przewożonych
towarów;
kierunek interwencji 5: ograniczanie negatywnego wpływu transportu na środowisko;
kierunek interwencji 6: poprawa efektywności wykorzystania publicznych środków na
przedsięwzięcia transportowe.
25)
Do analizy wpływu wdrażanych działań na redukcję zanieczyszczeń uwzględniono zapisy obecnie obowiązującej
Strategii rozwoju transportu do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku).
22 | S t r o n a
2.4 Obowiązki organów krajowych, regionalnych i lokalnych
KPOZP został opracowany w oparciu o załącznik III do dyrektywy NEC, zgodnie z którym jednym z
elementów wymaganych jest wykazanie obowiązków organów krajowych, regionalnych
i lokalnych. Tabela poniżej zawiera informacje i dane na temat organów, które są
odpowiedzialne za kształtowanie, wdrożenie, egzekwowanie, koordynowanie, jak również
monitorowanie i sprawozdawczość w zakresie polityk i środków wskazanych w celu realizacji
krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji
Tabela 7 Obowiązki organów krajowych, regionalnych i lokalnych
Wykaz
Opis rodzaju organu
Opis przypisanych
właściwych (np. inspektorat do obowiązków w zakresie
organów
spraw środowiska, jakości i zanieczyszczenia
regionalna agencja
powietrza
środowiska, gmina)
Sektory źródeł wchodzące w
zakres obowiązków organu
Prezes
Rady funkcje kształtowania
polityki
Ministrów
funkcje wdrożeniowe
Rada Ministrów
Koordynuje prace i kreuje
politykę gospodarczą kraju oraz
zatwierdza kierunki rozwoju
sektorów
środowisko
Organy
krajowe
Minister Środowiska
funkcje kształtowania
polityki
funkcje wdrożeniowe
Minister Energii
funkcje kształtowania
polityki
funkcje wdrożeniowe
Minister Rolnictwa i funkcje kształtowania
Rozwoju Wsi
polityki
funkcje wdrożeniowe
Minister
funkcje kształtowania
Infrastruktury
polityki
funkcje wdrożeniowe
Minister Inwestycji funkcje kształtowania
i Rozwoju
polityki
funkcje wdrożeniowe
Minister
Przedsiębiorczości i
Technologii
funkcje kształtowania
polityki
funkcje wdrożeniowe
energia
gospodarka złożami kopalin
rolnictwo
rozwój wsi
rynki rolne
łączność
transport
budownictwo, planowanie i
zagospodarowanie
przestrzenne oraz
mieszkalnictwo;
rozwój regionalny
gospodarka - sprawy
gospodarki, w tym
konkurencyjność
gospodarki, współpraca
gospodarcza z zagranicą,
oceny zgodności, miar i
probiernictwa, własność
przemysłowa,
innowacyjność, działalność
gospodarcza, promocja
gospodarki polskiej w kraju
23 | S t r o n a
i za granicą, oraz
współpracy z organizacjami
samorządu gospodarczego
gospodarka morska
gospodarka wodna
żegluga śródlądowa
informatyzacja
Organy
regionalne
Minister Gospodarki funkcje kształtowania
Morskiej i Żeglugi
polityki
funkcje wdrożeniowe
Śródlądowej
Minister Cyfryzacji
funkcje
sprawozdawczości
i monitorowania
finansowanie ochrony
Narodowy Fundusz funkcja organu
środowiska i gospodarki
współfinansującego lub
Ochrony Środowisk
wodnej
finansującego działania
i Gospodarki Wodnej
Główny
Inspektor funkcje wdrożeniowe
kontrola przestrzegania
Ochrony Środowiska funkcje w zakresie
przepisów o ochronie
egzekwowania
środowiska oraz badania
przepisów (w tym,
i oceny stanu środowiska
w stosownych
przypadkach, inspekcje)
funkcje
sprawozdawczości
i monitorowania
funkcje koordynacyjne;
środowisko
Generalny Dyrektor funkcje kształtowania
Ochrony Środowiska
polityki
funkcje wdrożeniowe
funkcje wdrożeniowe
gospodarka wodna
Państwowe
funkcje
Gospodarstwo
Wodne Wody Polskie sprawozdawczości
i monitorowania
Infrastruktura drogowa, w
Generalny Dyrektor funkcje wdrożeniowe
tym
Dróg Krajowych
funkcje w zakresie
- dostępność
i Autostrad
egzekwowania
komunikacyjna kraju i
przepisów (w tym,
połączenie z głównymi
w stosownych
korytarzami
przypadkach inspekcje)
transportowymi;
funkcje
- wzrost bezpieczeństwa
sprawozdawczości
użytkowników sieci dróg;
i monitorowania
- poprawa komfortu
funkcje koordynacyjne;
podróżowania
funkcje utrzymywania
i budowy infrastruktury
ruch drogowy
Główny
Inspektor funkcje w zakresie
Transportu
egzekwowania
Drogowego
przepisów (w tym, w
stosownych
przypadkach, inspekcje i
udzielenie pozwoleń,
zezwoleń)
Wojewoda
funkcje wdrożeniowe Wojewoda jest
funkcje w zakresie
przedstawicielem Rady
egzekwowania
Ministrów na obszarze
24 | S t r o n a
województwa wdraża
przepisów (w tym,
i dostosowuje do miejscowych
w stosownych
przypadkach, inspekcje) warunków szczegółowe cele
polityki na obszarze
funkcje
województwa, a także
sprawozdawczości
koordynuje i kontroluje
i monitorowania
funkcje koordynacyjne wykonywanie wynikających
z nich zadań
Zarząd województwa, funkcje wdrożeniowe Głównym zadaniem samorządu
funkcje w zakresie
Marszałek
województwa jest określenie
egzekwowania
województwa,
strategii rozwoju
przepisów (w tym,
województwa, a także
w stosownych
prowadzenie polityki rozwoju
przypadkach, inspekcje) województwa
funkcje
sprawozdawczości
i monitorowania
funkcje koordynacyjne
finansowanie ochrony
Wojewódzkie
funkcja organów
środowiska i gospodarki
współfinansującego lub
fundusze
ochrony
wodnej na obszarze
finansującego działania
środowiska
i
gospodarki wodnej
województwa
funkcje wdrożeniowe
Wojewódzki
kontrola przestrzegania
przepisów o ochronie
inspektor
ochrony funkcje w zakresie
egzekwowania
środowiska oraz badania i
środowiska
przepisów (w tym,
oceny stanu środowiska na
w stosownych
obszarze województwa
przypadkach, inspekcje)
funkcje
sprawozdawczości
i monitorowania
funkcje koordynacyjne
Regionalny Dyrektor funkcje wdrożeniowe
środowisko
Ochrony Środowiska funkcje w zakresie
egzekwowania
przepisów (w tym,
w stosownych
przypadkach, inspekcje)
funkcje
sprawozdawczości
i monitorowania
funkcje koordynacyjne
Inspekcja Handlowa funkcje w zakresie
kontrola przestrzegania
egzekwowania
przepisów w zakresie
przepisów (w tym,
wyrobów wprowadzanych
w stosownych
do obrotu
przypadkach, inspekcje
i udzielenie pozwoleń,
zezwoleń)
Ośrodki Doradztwa funkcje popularyzacji
rolnictwo
25 | S t r o n a
Rolniczego
Władze
lokalne
Poz. 572
informowania
rozwój wsi
rynki rolne
opracowywanie
Zarząd powiatu
funkcje wdrożeniowe
programów rozwoju w
funkcje w zakresie
trybie określonym w
egzekwowania
przepisach o zasadach
przepisów (w tym, w
prowadzenia polityki
stosownych
rozwoju na obszarze
przypadkach, inspekcje)
powiatu.
funkcje
sprawozdawczości
i monitorowania
funkcje koordynacyjne
środowisko;
Prezydent
miasta, funkcje wdrożeniowe
gospodarka wodna
burmistrz, wójt, rada funkcje w zakresie
transport w zakresie zadań
egzekwowania
miejska, rada gminy
gminy
przepisów (w tym,
w stosownych
przypadkach, inspekcje)
funkcje
sprawozdawczości
i monitorowania
funkcje koordynacyjne
kontrola przestrzegania
Stacja
kontroli funkcje w zakresie
pojazdów
egzekwowania
przepisów w zakresie
przepisów (w tym,
systemu badań
w stosownych
technicznych pojazdów
przypadkach, inspekcje
między innymi w zakresie
i udzielenie pozwoleń,
oceny emisyjności
zezwoleń)
kontrola przestrzegania
Służby kominiarskie
funkcje w zakresie
przepisów w zakresie
egzekwowania
kontroli okresowej, co
przepisów (w tym,
najmniej raz w roku,
w stosownych
polegającej na sprawdzeniu
przypadkach, inspekcje
stanu technicznego
i udzielenie pozwoleń,
instalacji gazowych oraz
zezwoleń)
przewodów kominowych
(dymowych, spalinowych
i wentylacyjnych)
26 | S t r o n a
2.5 Podsumowanie polityk i środków, które zdecydowano się przyjąć
w danym sektorze, w tym harmonogram ich przyjmowania,
wdrażania i dokonywania ich przeglądu, oraz odpowiedzialne
właściwe organy
Przedstawione polityki, plany, programy i strategie określają kierunki rozwoju w sektorach
odpowiedzialnych za największy udział ich emisji w bilansie krajowym. Dlatego też ich dalszy
rozwój nie powinien powodować negatywnych skutków dla środowiska, w tym prowadzić do
zanieczyszczania powietrza.
Określone w tych dokumentach kierunki rozwoju zawierają działania i środki, które mają
doprowadzić do ograniczania i redukcji zanieczyszczeń. Przeprowadzona na potrzeby KPOZP
ocena środków i propozycji działań zawartych w wyżej wymienionych dokumentach
strategicznych oraz oszacowanie ich potencjału redukcyjnego doprowadziło do wybrania i
zhierarchizowania ich w celu osiągnięcia wyznaczonych pułapów redukcji.
Należy jednak zaznaczyć iż osiągnięcie celów redukcyjnych określonych krajowych zobowiązań
w zakresie redukcji emisji będzie zależało od konsekwentnego wdrażania działań i środków
określonych jako działania dodatkowe.
27 | S t r o n a
Wybrane polityki i środki26)
Przez wybrane polityki i środki rozumie się również strategie, plany, programy.
26)
28 | S t r o n a
Polityki i środki
Harmonogram przeglądu wybranych polityk i
Właściwe organy
Harmonogram
środków
odpowiedzialne za
wdrażania
wdrożenie i egzekwowanie
wybranych
wybranych polityk i
polityk i
środków (rodzaj i nazwa)
środków
2019-2040
Minister Energii
Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10
kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z
2018 r. poz. 755, z późn. zm.) politykę
energetyczną państwa opracowuje się co 4 lata.
2021-2030
Minister Energii
Zgodnie z art. 14 rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11
grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią
energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu,
zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego
i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009,
dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady
94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE,
2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i
2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i
(EU) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr
525/2013 (Dz. Urz. UE L 383 z 21.12.2018,
str. 1)
2015-2030
Minister Energii
Przegląd niniejszego programu powinien być
wykonywany co roku. Pierwszy przegląd
powinien być przeprowadzony rok po przyjęciu
Krajowych ram polityki przez Radę Ministrów,
Monitor Polski
Krajowe ramy polityki rozwoju
infrastruktury paliw alternatywnych
Projekt Krajowy Plan na rzecz Energii
i Klimatu
Dostawy energii Projekt Polityka energetyczna Polski
2040
Sektor, który
odczuje skutki
proponowanych
środków
Tabela 8 Podsumowanie polityk i środków, które zdecydowano się przyjąć w danym sektorze, w tym harmonogram ich przyjmowania, wdrażania i dokonywania ich przeglądu oraz
odpowiedzialne właściwe organy
Sektor
transportu
2013-2030
2019-2030
Strategia Rozwoju Transportu do roku
2020 (z perspektywą do 2030 roku)
Projekt Strategii Zrównoważonego
Rozwoju Transportu do 2030 roku
Minister Infrastruktury
Minister Infrastruktury
Rada Ministrów
Minister Energii
Rada Ministrów
– 30 –
29 | S t r o n a
następne co 12 miesięcy.
Aktualizacja na zasadach określonych w
przepisach ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o
zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z
2018 r. poz. 1307 i 1669)
Aktualizacja następuje zgodnie z przepisami
dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady
2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w
sprawie efektywności energetycznej, zmiany
dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz
uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE
(Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, str. 1, z późn.
zm.) i dyrektywa 2006/32/WE Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2006 r. w
sprawie
efektywności
końcowego
wykorzystania energii i usług energetycznych
oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/76/EWG
(Dz. Urz. UE L 114 z 27.04.2006, str. 64, z
późn. zm.) (nieobowiązująca)
Aktualizacja na zasadach określonych w
przepisach ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o
zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z
2018 r. poz. 1307, 1669)
Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego
zawartego w strategii, na zasadach określonych
w przepisach ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o
zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z
2018 r. poz. 1307 i 1669)
Przyjęcie dokumentu wynika z przyjęcia nowej
średniookresowej strategii rozwoju kraju –
Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do
roku 2020 (z perspektywą do 2030)
Monitor Polski
Krajowy plan mający na celu zwiększenie 2015
liczby budynków o niskim zużyciu energii
Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne 2014-2020
i Środowisko perspektywa do 2020 r. –
uchwała nr 58/2014 Rady Ministrów
z dnia 15 kwietnia 2014 r.
Zużycie energii Krajowy Plan Działań dotyczący
2017-2020
efektywności energetycznej dla Polski
2016-2020
Przejściowy Plan Krajowy
Rozporządzenie Ministra Środowiska
z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie
Minister Środowiska
Minister Środowiska
Minister Inwestycji
i Rozwoju
Minister Infrastruktury
Minister Energii
30 | S t r o n a
Zgodnie z art. 21 c ust. 7 ustawy z dnia 6
grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki
regionalnej (Dz. U. z 2018 r. poz.1307 i 1669)
krajowa polityka miejska jest aktualizowana nie
rzadziej niż raz na 7 lat.
Plan jednorazowy zgodnie z art. 146h ustawy z
dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony
środowiska (Dz. U. z 2018 r. poz. 799, z późn.
zm.)
Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego
zawartego w programie
Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego
zawartego w programie
Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego
zawartego w programie
Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego
zawartego w planie na zasadach określonych w
przepisach ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o
zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z
2018 r. poz. 1307 i 1669)
Monitor Polski
Procesy
przemysłowe
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury 2016
i Budownictwa z dnia 8 grudnia 2016 r.
zmieniające rozporządzenie w sprawie
planu zrównoważonego rozwoju
publicznego transportu zbiorowego
w zakresie sieci komunikacyjnej w
międzywojewódzkich i
międzynarodowych przewozach
pasażerskich w transporcie kolejowym
(Dz. U. 2016 r. poz. 1996)
Krajowa Polityka Miejska 2023 r.
2015-2023
Minister Infrastruktury
Program Budowy Dróg Krajowych 2014- 2014-2025
2023 r. (z perspektywą 2025 r.)
Program Rozwoju Sieci Lotnisk
2007-2020
i Lotniczych Urządzeń Naziemnych
Plan rozwoju elektromobilności
2016-2030
w Polsce
Minister Infrastruktury
Minister Infrastruktury
2018-2023
Krajowy Program Kolejowy do 2023 r.
Gospodarka
Krajowy Plan Gospodarki Odpadami
odpadami/odpa 2022, uchwała nr 88 Rady Ministrów z
2016-2022
Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, 2013-2020
Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020
– uchwała nr 163/2012 Rady Ministrów
Minister Środowiska
– 32 –
31 | S t r o n a
Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego
zawartego w planie
Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca
2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz
2268, z późn. zm.) „Program działań mających
na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód
azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych
oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu”
podlega przeglądowi co 4 lata oraz w razie
potrzeby aktualizacji.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego
Wsi
zawartego w strategii
Minister Gospodarki
Morskiej i Żeglugi
Śródlądowej, Minister
Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
Wojewódzki Inspektor
Ochrony Środowiska
Minister Przedsiębiorczości i
Technologii
Minister Środowiska
Monitor Polski
Rolnictwo
standardów emisyjnych dla niektórych
rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw
oraz urządzeń spalania lub współspalania
odpadów (Dz. U. 2018 r. poz. 680)
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. 2001
Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2018
r. poz. 799, z późn. zm.)
Rozporządzeniu Ministra Rozwoju z dnia 2016
8 sierpnia 2016 r. w sprawie ograniczenia
emisji lotnych związków organicznych
zawartych w niektórych farbach
i lakierach przeznaczonych do malowania
budynków i ich elementów
wykończeniowych, wyposażeniowych
oraz związanych z budynkami i tymi
elementami konstrukcji oraz
w mieszaninach do odnawiania
pojazdów (Dz. U. poz. 1353)
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 2018
czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia
„Programu działań mających na celu
zmniejszanie zanieczyszczenia wód
azotanami pochodzącymi ze źródeł
rolniczych oraz zapobiegania dalszemu
zanieczyszczeniu” (Dz. U. poz. 1339)
2018-2029
2011-2030
Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 2018
27 września 2018 r. w sprawie wymagań
jakościowych dla paliw stałych (Dz. U.
poz. 1890)
Rozporządzenie Ministra Rozwoju
2017
i Finansów z dnia 1 sierpnia 2017 r.
Program Czyste Powietrze
Koncepcja Przestrzennego
Zagospodarowania Kraju 2030 r.
Minister Przedsiębiorczości
i Technologii
Minister Energii
Minister Środowiska
Minister Inwestycji i
Rozwoju
dnia 1 lipca 2016 r. (M. P. poz. 784)
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego
2016-2030
Rada Ministrów
Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do
2030 r.) – uchwała nr 14 Rady Ministrów
z dnia 16 lutego 2016 r.
Minister Gospodarki
Strategia innowacyjności i efektywności 2013-2020
gospodarki „Dynamiczna Polska do roku
2020” (załącznik do uchwały nr 7 Rady
Ministrów z dnia 15 stycznia 2013 r.
Minister Środowiska
Strategiczny plan adaptacji dla sektorów 2013-2020 z
i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu perspektywą do
2030 r.
do roku 2020 z perspektywą do roku
2030;
Krajowy program ochrony powietrza do 2015-2030
Minister Środowiska
roku 2020 (z perspektywą do roku 2030)
32 | S t r o n a
Program finasowania działań mających
przyczynić się do poprawy jakości w Polsce
Aktualizacja koncepcji może nastąpić w każdym
terminie, jeżeli wymaga tego sytuacji społeczno
- gospodarcza lub przestrzenna kraju zgodnie z
art. 47 ust.6 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o
planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
(Dz. U. z 2018 r. poz. 1945)
Aktualizacja w przypadku nie osiągnięcia
zakładanego celu poprawy jakości powietrza na
znacznym obszarze kraju
Aktualizacja strategii, na zasadach określonych
w przepisach ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o
zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z
2018 r. poz. 1307 i 1669)
Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego
zawartego w strategii
Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego
zawartego w strategii
Monitor Polski
KomunalnoBytowy
dy
Cele
przekrojowe
Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o
wspieraniu termomodernizacji i
remontów (Dz. U. z 2018 r. poz. 966, z
późn. zm.)
Terminy
Władze samorządowe –
przyjęcia
zarząd województwa
i obowiązywania
POP są różne
Termin przyjęcia Sejmik Województwa
w różnych
województwach
jest różny
pierwsza
uchwała została
przyjęta w
województwie
małopolskim
w roku 2017,
w
województwach,
które nie
przyjęły jeszcze
odpowiednich
uchwał trwają
prace nad nimi.
2008
Minister Inwestycji i
Rozwoju
33 | S t r o n a
Aktualizacja w przypadku nie osiągnięcia
zakładanego celu poprawy jakości powietrza w
strefach
Monitor Polski
Uchwały Sejmików Województw
w zakresie poprawy jakości powietrza
przyjęto w województwach
małopolskim,
śląskim,
opolskim,
mazowieckim,
dolnośląskim,
łódzkim,
wielkopolskim,
podkarpackim,
lubuskim.
w sprawie wymagań dla kotłów na
paliwo stałe (Dz. U. poz. 1690, z późn.
zm.)
Programy Ochrony Powietrza
2.6 Spójność
Opracowanie niniejszego dokumentu zostało oparte na obowiązujących lub projektowanych
politykach, planach i strategiach. Przyjęto, iż działania i środki określone w poszczególnych
dokumentach strategicznych odnoszących się do źródeł emisji będą realizowane zgodnie
z przyjętym w nich harmonogramem i założeniami. W przypadku Polityki energetycznej państwa
KPOZP został dostosowany do projektu Polityki energetycznej Polski do roku 2040, który będzie
przyjęty w roku 2019 w celu określenia kierunków działań i środków zawartych w Krajowym
planie na rzecz energii i klimatu.
W zakresie polityki odnoszącej się do jakości powietrza wzięto pod uwagę Krajowy Program
Ochrony Powietrza do roku 2020 (z perspektywą do 2030) oraz 16 Programów Ochrony
Powietrza wraz z aktualizacjami, uwzględniono także uchwały Sejmików województw tzw.
„uchwały antysmogowe” obowiązujące dla stref z przekroczeniami.
Dla
sektora
transportu
KPOZP
w następujących dokumentach
został
oparty
na
działaniach
zawartych
Projekt Strategii Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku;
Krajowy Program Kolejowy do 2023 r.;
Program Budowy Dróg Krajowych 2014-2023;
Program Rozwoju Sieci Lotnisk i Lotniczych Urządzeń Naziemnych;
Plan rozwoju elektromobilności w Polsce;
Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci
komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich
w transporcie kolejowym.
Przy opracowaniu KPOZP skupiono się na już istniejących działaniach i ich potencjale
redukcyjnym, wskazując jednocześnie obowiązek dla właściwych organów odpowiedzialnych za
wdrożenie i egzekwowanie wybranych polityk, działań i środków, corocznego monitorowania
uzyskanych redukcji i składania w tym zakresie informacji do ministra właściwego do spraw
środowiska. Na podstawie tych informacji Minister Środowiska będzie analizował postępy
redukcyjne i oceni czy konieczne jest wdrażanie nowych działań lub wprowadzania zmian do już
istniejących.
Należy pamiętać, że obok KPOZP opracowywany jest Krajowy plan na rzecz energii i klimatu
(KPEiK) wynikający z rozporządzenia 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania
unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzeń Parlamentu
Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009, dyrektyw Parlamentu Europejskiego i
Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i 2013/30/UE,
dyrektyw Rady 2009/119/WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) nr 525/201327), w którym muszą się znaleźć działania pozwalające
zrealizować zobowiązania Polski wynikające z przepisów UE w zakresie energetyki i zmian
klimatu. Akty prawne nakładające obowiązek opracowania KPOZP, jak również KPEiK wymagają
wykazania spójności pomiędzy tymi dokumentami. Z tego punktu widzenia istotne są informacje
w zakresie miedzy innymi zmian celu odnoszącego się do wykorzystania OZE, efektywności
energetycznej czy też działań nakierowanych na cel redukcyjny w zakresie gazów cieplarnianych.
Wszystkie te informacje mają istotny wpływ na przewidywaną wielkości emisji i opracowanie
wariantów strategicznych wskazujących działania i kierunki interwencji, które pozwolą
zrealizować cele wynikające z dyrektywy NEC. Jednakże dopiero zatwierdzenie KPEiK, a co za tym
27)
Dz. Urz. UE L 328 z 21.12.2018, str. 1.
34 | S t r o n a
idzie wybranie odpowiednich działań, określenie jednego scenariusza do realizacji, pozwoli na
aktualizację KPOZP. W związku z powyższym do momentu przyjęcia dokumentów i przesądzenia,
który scenariusz będzie realizowany, KPOZP opracowano na podstawie „Projekcji emisji
wybranych zanieczyszczeń do roku 2030 na potrzeby dyrektywy 2016/2284” przedłożonych w
roku 2017 i zaktualizowanych w roku 2019.
2.7 Dodatkowe szczegółowe informacje dotyczące środków, o których
mowa w załączniku III część 2 do dyrektywy (UE) 2016/2284,
ukierunkowanych na zapewnienie przestrzegania przez sektor
rolnictwa zobowiązań w zakresie redukcji emisji
Emisja amoniaku w 94% pochodzi z działań prowadzonych w rolnictwie, dlatego też
w dyrektywie NEC został zamieszczony katalog środków w oparciu, o które możliwa będzie
redukcja emisji do wymaganych poziomów krajowych zobowiązań. Środki te powinny być
racjonalne pod względem kosztów oraz opierać się na konkretnych informacjach i danych
uwzględniających postęp naukowy. Poniższa tabela zawiera wykaz środków, które będą
realizowane przez sektor rolny w celu uzyskania redukcji amoniaku.
35 | S t r o n a
Czy politykę i środki
Jeżeli tak
uwzględniono w —
należy wskazać numer
krajowym programie
sekcji/strony programu
ograniczania
zanieczyszczenia
powietrza?
Tak/Nie
A. Środki służące ograniczaniu emisji amoniaku
1.Państwa członkowskie sporządzają krajowy
Tak
kodeks doradczy dobrej praktyki rolniczej
dotyczący ograniczania emisji amoniaku
z uwzględnieniem kodeksu ramowego EKG ONZ
z 2014 r. dotyczącego dobrej praktyki rolniczej
na rzecz redukcji emisji amoniaku, zawierający
co najmniej następujące elementy
a) zarządzanie azotem, z uwzględnieniem
pełnego obiegu azotu;
b)strategie żywienia zwierząt gospodarskich;
c) niskoemisyjne
techniki
rozprowadzania
nawozów;
d)niskoemisyjne
systemy
przechowywania
nawozów;
e)niskoemisyjne systemy hodowli zwierząt;
f) możliwości ograniczania emisji amoniaku
pochodzącego ze stosowania nawozów
mineralnych.
Nie
2.Państwa członkowskie mogą ustanowić krajowy
bilans azotu w celu monitorowania zmian
w całkowitych stratach reaktywnego azotu
z rolnictwa, w tym amoniaku, podtlenku azotu,
amonu, azotanów i azotynów, w oparciu o
zasady określone w wytycznych EKG ONZ
Tabela 9 Szczegółowe działania w sektorze rolnictwa
Monitor Polski
– 37 –
36 | S t r o n a
Tak - Kodeks doradczy dobrej praktyki
rolniczej dotyczący ograniczania emisji
amoniaku.
Czy polityka i środki były ściśle
realizowane? Tak/Nie
Jeżeli nie, należy opisać wprowadzone
zmiany
dotyczących bilansów azotu.
3.Państwa członkowskie zakazują stosowania 3.TAK - w zakresie
stosowania
nawozów amonowo-węglanowych i mogą zakazu
zmniejszyć emisje amoniaku z nawozów nawozów amonowo –
nieorganicznych, stosując następujące podejścia: węglanowych;
a) zastąpienie nawozów na bazie mocznika 3a. Nie;
nawozami na bazie azotanu amonu;
b)jeżeli nawozy na bazie mocznika są nadal 3b. Nie;
stosowane,
wykorzystywanie
metod,
w przypadku których wykazano, że zmniejszają
emisje amoniaku o co najmniej 30 %
w porównaniu z wykorzystaniem metody
odniesienia, jak określono w wytycznych
3c. TAK – częściowo.
dotyczących amoniaku;
c) propagowanie
zastępowania
nawozów
nieorganicznych nawozami organicznymi,
a w przypadku gdy nawozy nieorganiczne są
nadal stosowane, rozprowadzanie ich zgodnie
z przewidywanymi potrzebami nawożonej
uprawy lub nawożonego użytku zielonego
w odniesieniu do azotu i fosforu, biorąc
również pod uwagę istniejącą zawartość
substancji pokarmowych w glebie oraz
składniki pokarmowe w innych nawozach.
4.Państwa członkowskie mogą zmniejszyć emisje 4 a) (i) TAK częściowo;
amoniaku z nawozów organicznych, stosując
4 a) (ii) TAK;
następujące podejścia
a) zmniejszanie emisji z gnojowicy i obornika
stosowanych na gruntach ornych i użytkach
zielonych przez zastosowanie metod służących
zmniejszeniu emisji o co najmniej 30 % w
porównaniu z metodą odniesienia określoną w
wytycznych dotyczących amoniaku oraz na
37 | S t r o n a
– 38 –
4.a)(iii),(iv) TAK - Działania ujęte
w Krajowym Programie Ograniczania
Zanieczyszczania Powietrza (KPOZP);
4 a) (i), (ii) TAK - Zgodnie z Programem
działań mających na celu zmniejszanie
zanieczyszczenia
wód
azotanami
pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz
zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu;
Monitor Polski
3c) TAK - Zgodnie z Programem działań
mających
na
celu
zmniejszanie
zanieczyszczenia
wód
azotanami
pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz
zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu;
TAK - W zakresie zakazu stosowania
nawozów amonowo-węglanowych - Projekt
ustawy o systemie handlu uprawnieniami
do emisji gazów cieplarnianych oraz
niektórych innych ustaw w zakresie
transpozycji
dyrektywy
Parlamentu
Europejskiego i Rady 2016/2284 w sprawie
redukcji krajowych emisji niektórych
rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych
(dyrektywa NEC);
poniższych warunkach
(i) rozprowadzanie obornika i gnojowicy
jedynie w zgodzie z przewidywanymi
potrzebami odżywczymi nawożonej uprawy
lub użytku zielonego w odniesieniu do
azotu i fosforu, biorąc również pod uwagę
istniejącą zawartość substancji odżywczych 4a)(iii)
TAK
–
w glebie oraz substancji odżywczych gnojowica rozlewana
w innych nawozach;
innymi metodami niż
(ii) nierozprowadzanie obornika i gnojowicy na rozbryzgowo;
gruntach nasyconych wodą, zalanych,
zamarzniętych lub pokrytych śniegiem;
4.a)(iv)
TAK
(iii)rozprowadzanie gnojowicy na użytkach częściowo
zielonych przy użyciu węży rozlewowych, przyorywanie
aplikatorów płozowych lub metodą obornika w ciągu 12h;
płytkiego lub głębokiego wtryskiwania;
(iv)przyorywanie obornika i gnojowicy
rozprowadzanych na gruntach ornych
w
ciągu
czterech
godzin
od 4.b (i) (ii) – NIE;
rozprowadzenia;
b)zmniejszanie emisji pochodzących z miejsc
przechowywania
nawozów
organicznych
na zewnątrz pomieszczeń dla zwierząt, przy
zastosowaniu następujących podejść
(i) w przypadku obiektów do przechowywania
gnojowicy zbudowanych po dniu 1 stycznia
2022 r. – stosowanie niskoemisyjnych
systemów lub technik przechowywania,
co do których wykazano, że zmniejszają
emisję amoniaku o co najmniej 60 %
w porównaniu z metodą odniesienia
określoną w wytycznych dotyczących
amoniaku, a dla istniejących obiektów do
Monitor Polski
– 39 –
38 | S t r o n a
4.b (iii) TAK - Zgodnie z Programem działań
mających
na
celu
zmniejszanie
zanieczyszczenia
wód
azotanami
pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz
zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu;
39 | S t r o n a
przechowywania gnojowicy – o co najmniej
40 %;
4.b (iii) – TAK;
(ii) przykrywanie
obiektów
do
przechowywania obornika;
(iii)zapewnienie, aby gospodarstwa posiadały
wystarczającą możliwość przechowywania 4.c – NIE;
obornika, aby rozprowadzać go jedynie
w okresach odpowiednich ze względu na
wzrost upraw;
c) zmniejszanie emisji z pomieszczeń dla zwierząt
za pomocą systemów, co do których
wykazano, że zmniejszają emisje amoniaku 4.d – NIE;
o co najmniej 20 % w porównaniu z metodą
odniesienia
określoną
w
wytycznych
dotyczących amoniaku;
d)zmniejszanie emisji z nawozów organicznych
przez zastosowanie niskobiałkowych strategii
żywienia, co do których wykazano, że
zmniejszają emisje amoniaku o co najmniej
10 % w porównaniu z metodą odniesienia
określoną
w
wytycznych
dotyczących
amoniaku.
B. Środki służące redukcji emisji w celu ograniczania pyłu drobnego (PM2.5) oraz sadzy
1.Bez uszczerbku dla załącznika II dotyczącego
TAK
Norma
dotycząca
zakazu Norma ta, zgodnie z rozp. UE 1306/2013
wzajemnej zgodności do rozporządzenia
wypalania gruntów rolnych wchodzi w zakres zasady wzajemnej
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr
została
określona
w zgodności, do której przestrzegania są
rozporządzeniu
Ministra zobowiązani rolnicy ubiegający się o
1306/2013 państwa członkowskie mogą zakazać
spalania na terenie otwartym pozostałości
Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 płatności bezpośrednie i płatności
zbiorów,
odpadów
rolniczych
marca 2015 r. w sprawie norm w obszarowe w ramach PROW;
i pozostałości leśnych. Państwa członkowskie
zakresie dobrej kultury rolnej Corocznie kontroli w tym zakresie podlega
monitorują wdrażanie zakazów wprowadzonych
zgodnej z ochroną środowiska 1 % beneficjentów;
zgodnie z akapitem pierwszym i egzekwują
(Dz. U. poz. 344, z późn. zm.)
przepisy w tym zakresie. Wszelkie wyjątki od
NIE
40 | S t r o n a
C. Zapobieganie skutkom dla małych gospodarstw
Państwa członkowskie, wprowadzając środki
NIE
określone w sekcjach A i B, zapewniają pełne
uwzględnienie ich skutków dla małych i bardzo
małych gospodarstw. Państwa członkowskie mogą
np. zwolnić z tych środków małe i bardzo małe
gospodarstwa, jeżeli jest to możliwe i stosowne
w świetle mających zastosowanie zobowiązań
w zakresie redukcji emisji.
tego zakazu ograniczają się do programów
zapobiegawczych, które mają na celu uniknięcie
niekontrolowanych
pożarów,
zwalczanie
szkodników
lub
ochronę
różnorodności
biologicznej.
2.Państwa członkowskie mogą sporządzić krajowy
kodeks doradczy dobrej praktyki rolniczej w celu
właściwego zarządzania pozostałościami zbiorów
na podstawie następujących podejść
a) poprawa struktury gleby przez przyorywanie
resztek pożniwnych;
b)udoskonalone techniki przyorywania resztek
pożniwnych;
c) alternatywne
wykorzystywanie
resztek
pożniwnych;
d)poprawa zasobności gleby w składniki
pokarmowe i poprawa struktury gleby przez
przyorywanie obornika, zgodnie z wymogami
optymalnego wzrostu roślin, co pozwoli
uniknąć
spalania
obornika
(nawozu
naturalnego, ściółki głębokiej).
3 Postępy poczynione w ramach obecnych polityk i środków
w dziedzinie redukcji emisji i poprawy jakości powietrza oraz
stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne
w porównaniu z 2005 r.
3.1 Postępy poczynione w ramach obecnych polityk i środków w
dziedzinie redukcji emisji oraz stopień, w jakim są wypełniane
zobowiązania krajowe i unijne w zakresie redukcji emisji.
Polska osiągnęła limity emisji określone na 2010 roku w Traktacie o Przystąpieniu Rzeczypospolitej
Polskiej do Unii Europejskiej w zakresie dyrektywy 2001/81/WE w sprawie krajowych poziomów
emisji dla niektórych zanieczyszczeń powietrza28). W załączniku II do Protokołu z Göteborga29), a
następnie w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie
redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy
2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE30) ustanowiono jednak nowe, znacznie bardziej
ambitne cele w zakresie redukcji emisji SO2, NOx, NH3, NMLZO oraz pyłu PM2.5 do powietrza. Należy
jednak zaznaczyć iż dyrektywa 2001/81/WE określała krajowe poziomy emisji dla SO2, NOx, lotnych
związków organicznych (LZO) oraz amoniaku NH3 natomiast dyrektywa NEC dodała jeszcze krajowe
zobowiązanie w zakresie redukcji emisji pyłu PM2,5. Aby osiągnąć istotną poprawę jakości powietrza
w Europie, w dyrektywie określono krótko- i średnioterminowe cele redukcji emisji do roku 2020 i
roku 2030. Nowe pułapy emisji zanieczyszczeń do powietrza są bardzo rygorystyczne i sprostanie tym
warunkom będzie wymagało kompleksowych działań zarówno w energetyce, transporcie, jak i w
sektorze komunalno - bytowym.
Analiza historycznych poziomów emisji wskazuje, że emisje zanieczyszczeń powietrza objęte
dyrektywą NEC w Polsce ulegają redukcji z roku na rok. W wyniku realizacji dotychczasowych polityk
i działań w zakresie redukcji emisji w 2016 r. osiągnięto następujące redukcje emisji względem
2005 r.
dla dwutlenku siarki (SO2) zanotowano redukcję na poziomie 50%,
dla tlenków azotu (NOx) o 15%,
dla niemetanowych lotnych związków organicznych (NMLZO) o 15%,
dla amoniaku (NH3) około 11%,
w przypadku pyłu drobnego PM2.5 redukcja wyniosła 14%.
Ilościowe dane dotyczące limitów emisji mogą w kolejnych latach ulegać zmianie w przypadku
rekalkulacji emisji dla roku bazowego 2005 w związku ze zmianami metodycznymi lub korektą
historycznych danych o aktywnościach w statystyce publicznej. Zmiany te wynikają z faktu ciągłego
udoskonalania metod szacowania wielkości emisji w tym wprowadzania nowych bardziej dokładnych
wskaźników emisji, czy nowych działalności włączanych do danej kategorii SNAP.
Polska do 2016 r. włącznie wypełniła krajowe pułapy emisji ustalone dla Polski na mocy Traktatu
akcesyjnego31) zgodnie z zasadami zawartymi w przepisach dyrektywy 2001/81/WE (uchylonej
dyrektywą NEC). Jednakże określone w dyrektywie NEC krajowe zobowiązania w zakresie redukcji
28)
Dz. Urz. UE L 309 z 27.11.2001, str. 22 - zastąpiona dyrektywą NEC.
29)Protokół z Göteborga z dnia 1 grudnia 1999 r. do Konwencji Europejskiej Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych
(EKG NZ) o transgranicznym zanieczyszczaniu powietrza na dalekie odległości w celu przeciwdziałania zakwaszeniu,
eutrofizacji i powstawaniu ozonu w warstwie przyziemnej, zmieniony w roku 2012.
30)Dz. Urz. UE L 344 z 17.12.2016, str. 1.
31)
Traktat o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. poz. 864).
41 | S t r o n a
emisji w perspektywie lat 2020 i 2030 pomimo widocznego postępu w redukcjach emisji
poszczególnych zanieczyszczeń bez dodatkowych działań i środków będzie malało
w niewystarczającym tempie, aby zrealizować te zobowiązania.
Głównym źródłem emisji SO2 w Polsce jest energetyczne spalanie paliw głównie węgla w źródłach
stacjonarnych, tj.: procesy spalania w sektorze produkcji i transformacji energii (SNAP 01 –44,9%),
procesy spalania poza przemysłem (SNAP 02 – 29,8%), procesy spalania w przemyśle (SNAP 03 –
22,3%), łącznie odpowiedzialne są za około 97% krajowej emisji dwutlenku siarki. Procesy
produkcyjne odpowiadają za około 2,57% emisji krajowej SO2, w tym w szczególności z procesów
rafinacji ropy naftowej, produkcji koksu oraz kwasu siarkowego. Źródła mobilne tylko w ułamku
procenta odpowiadają za krajowe emisje SO2 ze względu na niską zawartość siarki w zużywanych
paliwach ciekłych.
Na przełomie ostatnich lat Polska osiągnęła widoczne redukcje emisji dwutlenku siarki, w 2016 r.
redukcja względem roku 2005 wyniosła 50%. Redukcje emisji na przestrzeni ostatnich lat są
spowodowane głównie dostosowaniem polskiego sektora energetycznego do środowiskowych
przepisów Unii Europejskiej. Regulacje, które w największym stopniu przyczyniły się do osiągnięcia
redukcji emisji dwutlenku siarki to przede wszystkim wymogi dotyczące wprowadzenia standardów
emisyjnych dla dużych obiektów spalania uwzględnione w pozwoleniach zintegrowanych, w tym
Konkluzje BAT, jak również obostrzenia w zakresie jakości paliw stosowanych w energetyce i
przemyśle.
Do największych źródeł emisji tlenków azotu są zaliczane procesy spalania paliw w sektorze
transportu drogowego (SNAP 07 – 31,8%) i produkcji oraz transformacji energii (SNAP 01 – 24,7%). W
sektorze spalania poza przemysłem (SNAP 02) główny udział w emisji NOx mają gospodarstwa
domowe (9,74%), natomiast w rolnictwie emisje NOx wynikają głównie z zastosowania nawozów
mineralnych (SNAP 10 – 6,0%).
Redukcje tlenków azotu NOx wynikają, jak w przypadku SO2, zarówno z regulacji dotyczących dużych
obiektów spalania i norm jakości paliw, ale również są wynikiem wdrażania w kraju strategii
dotyczących transportu, w tym wprowadzenia europejskich norm emisji spalin, rozbudowy
infrastruktury drogowej i kolejowej, jak też rozbudowy i optymalizacji publicznego transportu
zbiorowego. Ponadto regulacjami zostały objęte emisje pochodzące z sektora transportu morskiego
(wdrożenie Międzynarodowej konwencji o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki32) oraz
przepisy ustawy z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczania morza przez statki33))
i lotniczego (rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 7
sierpnia 2012 r. w sprawie wymagań, jakie powinny spełniać statki powietrzne ze względu na
ochronę środowiska34)).
Największy udział (około 41,5%) w całkowitej emisji NMLZO spośród źródeł stacjonarnych mają
procesy z zastosowaniem rozpuszczalników (SNAP 06). Drugą kategorią źródeł stacjonarnych pod
względem udziału w emisji krajowej NMLZO stanowi sektor spalania poza przemysłem (SNAP 02) z
udziałem około 19,2% w emisji krajowej, trzecią istotną kategorię źródeł emisji NMLZO stanowią
procesy produkcyjne (13,4%), natomiast czwartą – transport drogowy (SNAP 07) z udziałem około
10,4%.
W 2016 r. redukcja emisji NMLZO wyniosła 15% względem roku 2005. Redukcje emisji NMLZO
wynikają głównie z wdrożenia szeregu dyrektyw unijnych dotyczących ograniczania emisji LZO
pochodzących ze stosowania rozpuszczalników organicznych, w tym farb i lakierów, produktów do
odnawiania pojazdów oraz dotrzymania standardów emisyjnych w instalacjach, w których zużywane
32)Dz. U. z 2016 r. poz. 761, z późn. zm.
33)Dz. U. z 2017 r. poz. 2000.
34)Dz. U. z 2012 r. poz. 953.
42 | S t r o n a
lub emitowane są NMLZO. Ponadto stosowanie i użycie NMLZO zostało uregulowane
rozporządzeniem (WE) nr 166/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 stycznia 2006 r. w
sprawie ustanowienia Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń i zmieniające
dyrektywę Rady 91/689/EWG i 96/61/WE35) oraz rozporządzeniem Komisji (UE) 2015/830 z dnia 28
maja 2015 r. zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w
sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów36)
(REACH).
Zasadniczym źródłem emisji amoniaku jest rolnictwo (SNAP 10 – 94%), w którym największa część
emisji (83%) jest związana z odchodami zwierząt gospodarskich, a pozostałe 17% emisji jest związane
z zużyciem nawozów azotowych.
Pozostałe źródła emisji amoniaku stanowią: sektor transportu drogowego (SNAP 07 – 1.6%),
zagospodarowania odpadów (SNAP 09 – 0,6%) oraz procesy produkcyjne (SNAP 04 – 0,5%). Wielkość
emisji zmniejsza się z roku na rok, w stosunku do roku odniesienia 2005 r. udało się zredukować
emisję amoniaku o około 11%. W warunkach Polski, ze względu na dość rozproszoną strukturę
gospodarstw rolnych oraz dużą liczbę niewielkich gospodarstw, redukcje emisji amoniaku należą do
najtrudniejszych do osiągnięcia. Redukcje emisji amoniaku wynikają głównie z wdrożenia dyrektywy
azotanowej w zakresie gospodarki nawozami. Ponadto do redukcji amoniaku przyczynia się realizacja
Wspólnej Polityki Rolnej.
W Polsce głównym źródłem emisji pyłu drobnego frakcji PM2.5 jest proces spalania poza przemysłem
(SNAP 02 – 48,2%), w których największa część emisji (około 80%) jest związana ze spalaniem węgla
kamiennego i drewna w gospodarstwach domowych. Pozostałe źródła emisji pyłu PM2.5 to procesy
spalania w przemyśle (SNAP 03 – 19,6%) oraz sektory energetyki i ciepłownictwa (SNAP 01 – 8,7%),
transport drogowy (SNAP 07 – 7,3%) oraz inne pojazdy i urządzenia (SNAP 08 – 6,6%), a także
zagospodarowanie odpadów (SNAP 09 – 1,3%) i procesy produkcyjne (SNAP 09 - 4,5%). Dyrektywa
2001/81/WE nie obejmowała swoim zakresem pyłu PM2.5, w związku z czym nie ustalono dla Polski
pułapu emisyjnego dla tego zanieczyszczenia, niemniej jednak emisje pyłu PM2.5 ulegają
systematycznej redukcji – od 2005 r. Polska ograniczyła emisji pyłu PM2.5 o 18% do roku 2015. Jak w
przypadku SO2 i NOx emisje pyłu PM2.5 zostały w znacznym stopniu zredukowane w konsekwencji
wprowadzenia standardów emisyjnych zarówno w instalacjach spalania energetycznego, jak
i w procesach spalania w przemyśle.
Natomiast w dalszym ciągu duży potencjał redukcyjny emisji pyłu PM2.5 znajduje się w sektorze
bytowo - komunalnym. Po wdrożeniu w Polsce dyrektywy 2008/50/WE w sprawie jakości powietrza
i czystego powietrza dla Europy ustanowiono krajowy system zarządzania jakością powietrza oraz
normy jakości powietrza dotyczące m.in. zawartości pyłu PM2.5 w powietrzu, a także ustanowiono
nową kompetencję dla organów administracji samorządowej do sporządzenia i realizacji programów
ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych dla stref z przekroczeniami. Sporządzone
dla większości województw w Polsce programy ochrony powietrza nie przyniosły jednak
zadowalających rezultatów, wskutek czego Minister Środowiska podjął decyzję o sporządzeniu
Krajowego programu ochrony powietrza, którego celem jest wskazanie kierunków interwencji dla
osiągnięcia poprawy jakości powietrza, w wyniku redukcji między innymi emisji pyłu PM2.5.
35)
Dz. Urz. UE L 33 z 04.02.2006, str. 1.
Dz. Urz. UE L 132 z 29.05.2015, str. 8.
36)
43 | S t r o n a
3.2 Postępy poczynione w ramach obecnej polityki i środków w dziedzinie
poprawy jakości powietrza oraz stopień, w jakim są wypełniane
zobowiązania krajowe i unijne w zakresie jakości powietrza
Na potrzeby sporządzenia KPOZP ocenę stanu jakości powietrza dokonano w oparciu
o dane z okresu 2010-2017 pochodzące z systemu Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ)
w zakresie jakości powietrza, który został opracowany zgodnie z wymogami dyrektywy 2008/50/WE.
Od 2010 r. system ten oparty jest na pomiarach prowadzonych w ramach Państwowego Monitoringu
Środowiska w 46 strefach37): 12 aglomeracjach, 18 miastach powyżej 100 tys. mieszkańców, 16
obszarach województw niewchodzących w skład aglomeracji i miast powyżej 100 tys. mieszkańców
(zgodnie z art. 87 ust. 2 POŚ). Ocena roczna została wykonana z uwzględnieniem kryteriów
ustanowionych w celu ochrony zdrowia i obejmuje następujące substancje dwutlenek siarki (SO2),
dwutlenek azotu (NO2), ozon (O3), pył PM10 i PM2.5 oraz oznaczane w pyle PM10: ołów (Pb), arsen
(As), kadm (Cd), nikiel (Ni) i benzo(a)piren (B(a)P), a także tlenku węgla (CO). Wykonywana jest także
roczna ocena jakości powietrza pod kątem ochrony roślin dla substancje (dwutlenek siarki (SO2),
dwutlenek azotu (NO2), ozon (O3).
Na podstawie wyników rocznej oceny jakości powietrza, dla każdej substancji dokonuje się
klasyfikacji stref
Klasa A – stężenia zanieczyszczenia na terenie strefy nie przekraczają poziomów
dopuszczalnych/docelowych;
Klasa C – występują stężenia zanieczyszczenia powyżej poziomów
dopuszczalnych/docelowych.
Dodatkowo, na potrzeby pomiarów jakości powietrza, wykorzystano wyniki modelowania
matematycznego. Symulacje jakości powietrza przeprowadzono z wykorzystaniem najnowszej
dostępnej wersji modelu CAMx 6.30 z sierpnia 2016 r. przy rozdzielczości 5x5km o rozmiarze (liczba
oczek siatki) 187/179. Obliczenia CAMx wykonano również dla rozdzielczości 15x15km. Ponadto
użyto modelu CALPUFF o innej rozdzielczości.
Analizując roczne oceny jakości powietrza w Polsce pod względem kryterium ochrony zdrowia można
stwierdzić, że liczba stref z przekroczeniami tzn. liczba stref zaliczonych do klasy C, zmniejsza się co
roku.
Pomimo stałej poprawy jakości powietrza w Polsce, istotnym problemem nadal pozostają: w sezonie
zimowym – przekraczające normy stężenia pyłu zawieszonego PM10 i PM2.5 oraz benzo(a)pirenu,
natomiast w sezonie letnim – zbyt wysokie stężenia ozonu troposferycznego.
W 2018 r. Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że Polska naruszyła dyrektywę 2008/50/WE w sprawie
jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy w zakresie niespełniania dobowych i rocznych
norm jakości powietrza dla pyłu PM10. Ponadto naruszenia stwierdzono wobec przekraczania
rocznych norm dla B(a)P i NO2 (sprawy w toku).
W tabeli 10 przedstawiono liczbę stref zaklasyfikowanych do klasy C pod względem ochrony zdrowia
dla lat 2010-2017.
37)
W związku ze zmianą definicji strefy, podział na 46 stref obowiązuje od 2010 r. Definicję strefy określa art. 87 ust. 2
ustawy - Prawo ochrony środowiska.
44 | S t r o n a
Tabela 10 Liczba stref zaklasyfikowanych do klasy C pod względem ochrony zdrowia dla lat 2010-2017
SO2
NO2
CO
C6H6
O3
PM10
Pb
As
Cd
Ni
B(a)P
PM2.5
Liczba stref zaklasyfikowana do klasy C (ochrona zdrowia) w latach 2010 - 2017
2016
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2017
0
1
0
3
0
0
0
1
4
3
5
6
4
4
4
4
2)
0
0
0
0
0
0
0
0
1
3
1
1
0
0
0
0
8
5
3
6
6
3
6
6
35
42
42
38
36
43
39
34
0
0
0
0
0
0
0
0
2
2
2
2
4
2
2
3
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
43
38
42
42
42
46
44
43
1)
3)
4)
5)
16
21
22
24
21
23
18
19
Źródło: „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce” GIOŚ.
Objaśnienia
1)
12 stref zakwalifikowano do klasy B.
2)
W wyniku klasyfikacji wg jednolitych kryteriów na obszarze całego kraju, zgodnych z dyrektywą 2008/50/WE (tzn. z
pominięciem odrębnych norm dla uzdrowisk), strefę dolnośląską dla CO zaliczono do klasy A.
3)6 stref zakwalifikowano do klasy B.
4)3 strefy zakwalifikowano do klasy B.
5)1 strefę zakwalifikowano do klasy B.
45 | S t r o n a
Z przedstawionych danych wynika, że w przypadku tlenku węgla (CO), a także oznaczanych w pyle
PM10: ołowiu (Pb), kadmu (Cd) i niklu (Ni) we wszystkich analizowanych latach wszystkie strefy
w kraju zaliczono do klasy A, co świadczy o tym, że Polsce w pełni dotrzymuje się wymogów
określonych w unijnym prawodawstwie dla tych zanieczyszczeń.
Przekroczenia poziomów dopuszczalnych/docelowych miały miejsce we wcześniejszych latach
(w latach 2010 i 2011 wystąpiły również przekroczenia poziomu dopuszczalnego CO dla uzdrowisk
w jednej ze stref, ale były to przekroczenia specjalnie zaostrzonego krajowego poziomu
dopuszczalnego CO). Poziom dopuszczalny CO zgodny z dyrektywą 2008/50/WE nie został wtedy
przekroczony.
W przypadku benzenu (C6H6) w początkowych latach analizowanego okresu niewielki odsetek stref
został zaklasyfikowany do klasy C, jednak z biegiem lat sytuacja uległa naprawie, stężenie dla
benzenu nadal stanowi problem w strefie opolskiej. W ocenie za 2016 r. przekroczenia poziomu
dopuszczalnego C6H6 spowodowały zakwalifikowanie tej strefy do klasy C.
W odniesieniu do dwutlenku siarki (SO2) stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych poziomów
w 2010 r.: w 1 strefie woj. śląskim, w 2012 r.: w 2 strefach w woj. śląskim i 1 strefie w woj.
małopolskim oraz w 2017 r.: w strefie śląskiej. Natomiast od 2013 r. do 2016 r. nie obserwowano
w Polsce przekroczeń dla tego zanieczyszczenia. W przypadku benzenu w 2010 r. zanotowano
przekroczenia poziomów dopuszczalnych w 3 strefach: w 2 strefach w woj. kujawsko-pomorskim i 1
strefie w woj. opolskim. Przekroczenie w woj. opolskim utrzymywało się do roku 2012 i wystąpiło
jeszcze w 2016 r., a w woj. kujawsko-pomorskim już od 2011 r. nie obserwowano przekroczeń.
W 2 strefach w kraju rokrocznie są odnotowywane przekroczenia docelowego poziomu arsenu
w woj. lubuskim (1 strefa) i dolnośląskim (2 strefa). W obu przypadkach przekroczony jest
dopuszczalny średnio roczny poziom arsenu, a przyczyną tych przekroczeń jest oddziaływanie emisji z
zakładów przemysłowych, ciepłowni i elektrowni zlokalizowanych na terenie strefy.
Polepszeniu uległa też sytuacja związana z zanieczyszczeniem dwutlenkiem azotu (NO2), dla którego
został ustanowiony poziom dopuszczalny ze względu na ochronę zdrowia ludzkiego, a dla tlenków
azotu (NOx) — poziom dopuszczalny ustanowiony ze względu na ochronę roślin. Najwięcej – 6 stref
z przekroczeniami – odnotowano w 2012 r., niemniej od 2013 r. liczba stref z przekroczeniami
utrzymuje się na stałym poziomie – 4 stref (w województwach: śląskim, dolnośląskim, małopolskim
i mazowieckim), stanowi to poniżej 9% wszystkich stref. W Polsce notuje się przekroczenia
dopuszczalnego poziomu średniorocznego i mają one związek z emisją z transportu tj. intensywnym
ruchem pojazdów w centrum miast oraz oddziaływaniem emisji związanej z ruchem pojazdów na
głównych drogach.
W niewielkim stopniu w skali kraju są przekraczane również poziomy docelowe dla ozonu. Sytuacja
na przestrzeni lat nie ulega znaczącym zmianom. W 2010 r. liczba stref zaliczonych do klasy C
wynosiła 5, co stanowiło 9% łącznej liczby stref w kraju. W 2017 r. liczba stref wynosiła 6 stref,
położonych w południowej i południowo-zachodniej części Polski. Od 2010 r. największą liczbę stref
z przekroczeniami poziomu ozonu zanotowano w 2016 roku (8 stref). W stosunku do lat poprzednich
przekroczenie wystąpiło też w centralnej części Polski (w woj. mazowieckim). Warto podkreślić, że
ozon jak również w części emisji pyłu (np. unos pyłu w ruchu drogowym) jest zanieczyszczeniem
wtórnym, wykazuje inny charakter rozkładów stężeń w powietrzu niż pozostałe omawiane
zanieczyszczenia. Przekroczenia wartości normatywnej stężenia ozonu, odnotowywane na
stanowisku pomiarowym, z reguły obejmują większy obszar strefy niż dla zanieczyszczeń
pierwotnych. Należy też podkreślić, że stężenia ozonu w Polsce zależą przede wszystkim od
warunków pogodowych, a także od zawartości ozonu i jego prekursorów w powietrzu napływającym
w sezonie ciepłym nad Polskę. Z uwagi na zmienność wspomnianych warunków w kolejnych latach,
z roku na rok zmienia się też stopień zanieczyszczenia powietrza ozonem. Ponadto w ostatnich
latach, zwłaszcza w roku 2015 występowały szczególnie niekorzystne warunki meteorologiczne,
46 | S t r o n a
sprzyjające formowaniu się ozonu w powietrzu tzn. wysoka temperatura i nasłonecznienie w okresie
wiosenno - letnim. W ocenie jakości powietrza pod kątem zanieczyszczenia ozonem uwzględnia się
wartości uśrednione dla 3 lat, co pozwala, łagodzić wpływ nietypowych pod kątem
meteorologicznym okresów na wynik oceny. W ocenie dla roku 2016 uwzględniono wyniki pomiarów
z roku 2015, w którym występowały szczególnie niekorzystne warunki meteorologiczne.
W przypadku pyłu PM2.5, w około połowie stref w kraju są przekraczane poziomy dopuszczalne dla
tego
zanieczyszczenia.
Liczba
stref
sklasyfikowanych
jako
klasa
C
oscyluje
w podobnych granicach na przestrzeni analizowanego okresu. Znaczącą poprawę zaobserwowano w
2011 r., kiedy liczba stref z przekroczeniami zmniejszyła się o 7 względem roku poprzedniego. Do
klasy C w 2017 roku zaliczono 19 stref (około 41 % wszystkich). Jest to wzrost o jedną strefę w klasie
C w stosunku do roku 2016 i spadek w odniesieniu do 2015 roku, w którym do klasy C zaliczono 23
strefy.
Stężenia średnie roczne pyłu PM2.5 w 2017 r., na podstawie wyników pomiarów ze stacji
pomiarowych Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ) funkcjonujących w 2017 r. można
stwierdzić, że zarejestrowane stężenia średnie roczne pyłu PM2.5 kształtowały się w granicach 9,740,1 µg/m3. Najwyższe średnie stężenia wystąpiły w województwie małopolskim: 40,1
µg/m3(Kraków stacja komunikacyjna; najwyższe stężenia na stacji tła miejskiego to 34,1 µg/m 3 Nowy Sącz), śląskim: 39,3 µg/m3 (stacja komunikacyjna; najwyższe stężenia na stacji tła miejskiego
to 31,6 µg/m3 — Bielsko-Biała) i łódzkim: 32,2 µg/m3 - Łódź - stacja tła miejskiego).
Najniższe stężenie pyłu PM2.5, nieprzekraczające 20 µg/m3, odnotowano w województwach
północnej i zachodniej Polski. Rozkład w skali kraju w 2017 r. stężeń pyłu PM2.5 określony na
podstawie łączenia wyników modelownia i wyników pomiarów przedstawiono na poniższej mapie.
Rysunek 1 Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM2.5 w roku 2017, określony na podstawie łączenia
wyników modelowania (model CAMx) z wynikami pomiarów
Źródło: Raport „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017”, GIOŚ 2018
Najwyższe odnotowane stężenia średnie roczne przewyższają poziom dopuszczalny o 36%. W 2017
r., podobnie jak w latach poprzednich, wysokie stężenia pyłu PM2.5 na większości stanowisk
notowane były w sezonie jesienno - zimowym, który w Polsce pokrywa się z sezonem grzewczym.
Ponadto, wysokie stężenia pyłu PM2.5 w powietrzu to efekt zarówno emisji pierwotnej pyłu PM2.5
do atmosfery (procesy spalania paliw, transport drogowy), jak i wynik tworzenia się aerozolu
wtórnego w atmosferze z prekursorów pyłu (SO2, NOx, NH3, lotne związki organiczne, trwałe związki
47 | S t r o n a
organiczne) w wyniku szeregu reakcji chemicznych, w trakcie których z zanieczyszczeń gazowych
wprowadzonych wcześniej do atmosfery powstają cząstki pyłu.
W przypadku stężeń pyłu PM2.5 w dużych miastach i aglomeracjach można natomiast wykazać
spadkową tendencję krajowego wskaźnika narażenia na pył PM2.5. W latach 2010-2017 wartości
krajowego wskaźnika średniego narażenia obniżyły się z 28 µg/m3 w 2010 r. do 22 µg/m3 w 2017 r.,
niemniej jednak w całym rozważanym okresie wskaźniki te przewyższały wartość pułapu stężenia
ekspozycji (20 µg/m3). W 2017 r. wskaźnik narażenia wyniósł 22 µg/m3, co oznacza, że wartość ta
zbliża się do osiągnięcia krajowego celu redukcji narażenia, który dla Polski został ustalony na
poziomie 18 µg/m3 do osiągnięcia w 2020 r. Zmiany wartości krajowego wskaźnika narażenia na pył
PM2.5 przedstawia tabela 11.
Tabela 11 Wartości krajowego wskaźnika narażenia na pył PM2.5 w latach 2010-2017.
Rok
2010
(średnia roczna)
2011
(średnia z lat 2010-2011)
2012
(średnia z lat 2010-2012)
2013
(średnia z lat 2011-2013)
2014
(średnia z lat 2012-2014)
2015
(średnia z lat 2013-2015)
2016
(średnia z lat 2014-2016)
2017
(średnia z lat 2015-2017)
Krajowy wskaźnik średniego
narażenia na pył PM2.5 [µg/m3]
28
26,9
26,1
25
24
23
22
22
W przypadku pyłu PM10 roczne oceny wskazują od wielu lat na problemy z dotrzymywaniem
poziomów dopuszczalnych dla tego zanieczyszczenia. W szczególności dotyczy to normy dla stężeń
24 - godzinnych. Liczba stref z przekroczeniami w zasadzie nie ulega znacznym zmianom od 2010 r.,
niemniej w 2017 r. odnotowano spadek z 42 do 34 stref względem roku 2010. Natomiast analizując
stężenia średnie roczne i 24-godzinne na stacjach miejskich i podmiejskich można stwierdzić,
że wartości stężeń uległy zredukowaniu. Porównanie średnich stężeń w latach 2011-2017
przedstawiono na poniższym wykresie (rysunek 2).
48 | S t r o n a
Rysunek 2 Średnie stężenia pyłu PM10 obliczone z rocznych serii pomiarowych ze wszystkich stanowisk pomiarowych
funkcjonujących w ramach Państwowy Monitoring Środowiska w latach 2011 – 2017.
Źródło: Raport „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017”, GIOŚ 2018
W miastach i aglomeracjach stężenia średnie roczne w 2017 r. wynosiły od 13 µg/m 3 w Aglomeracji
Trójmiejskiej do 55 µg/m3 w Aglomeracji Krakowskiej. Na stanowiskach o najwyższych stężeniach w
poszczególnych aglomeracjach i miastach, stężenia roczne zawierały się w granicach od 23 µg/m 3 w
Olsztynie, Aglomeracji Białostockiej i Szczecińskiej do wspomnianych wyżej 55 µg/m 3 na stacji
komunikacyjnej w Krakowie. Rozkład stężeń w skali kraju został przedstawiony na poniższych
mapach.
49 | S t r o n a
Rysunek 3 Rozkład stężeń 24 –godzinnych pyłu zawieszonego PM10 wyrażanych jako 36-te maksymalne stężenie dobowe na
obszarach województw w roku 2017, określony na podstawie łączenia wyników modelowania z wynikami pomiarów
(modelowanie w siatce 0,5 km x 0,5 km dla aglomeracji i miast pow. 100 tys. mieszkańców oraz 1 km x 1 km dla pozostałych
stref)
Źródło: Raport „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017”, GIOŚ 2018
Rysunek 4 Rozkład stężeń średniorocznych pyłu PM10 w 2017 r. na obszarach województw, na podstawie łączenia wyników
modelowania z wynikami pomiarów (modelowanie w siatce 0,5 km x 0,5 km dla aglomeracji i miast pow. 100 tys.
mieszkańców oraz 1 km x 1 km dla pozostałych stref). Wartości wyrażone w µg/m3
Źródło: Raport „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017”, GIOŚ 2018
Częste przekraczanie norm dla pyłu PM10 jest związane w Polsce z emisją pochodzącą z licznych
źródeł sektora komunalno - bytowego, szczególnie w okresie zimowym. Stosunkowo duży udział
w powstawaniu przekroczeń ma również emisja pochodzenia komunikacyjnego, zwłaszcza w
rejonach centralnych aglomeracji i większych miast. Ponadto wyniki modelowania matematycznego
wykazują wpływ emisji pochodzącej ze źródeł położonych poza granicami Polski na jakość powietrza
na terenie województw położonych przy granicy kraju.
50 | S t r o n a
Zanieczyszczeniem, dla którego w Polsce najwięcej stref klasyfikowanych jest jako klasa C jest
benzo(a)piren oznaczany w pyle PM10. W analizowanym okresie w ponad 90% stref w Polsce
występują przekroczenia norm rocznych dla B(a)P, aczkolwiek w 2017 r. odnotowano niewielki
spadek liczby stref z przekroczeniami. Najwyższe wartości średnie roczne stężeń B(a)P w 2017 r.
zaobserwowano na obszarze województw: małopolskiego - 22,7 ng/m3, śląskiego - 16 ng/m3,
dolnośląskiego - 15,9 ng/m3 (poziom docelowy - 1 ng/m3). Rozkład stężeń B(a)P w kraju w 2017 r.
przestawiono na poniższej mapie.
51 | S t r o n a
Rysunek 5 Rozkład stężeń średniorocznych benzo(a)pirenu na podstawie łączenia wyników modelowania z wynikami
pomiarów (modelowanie w siatce 0,5 km x 0,5 km dla aglomeracji i miast pow. 100 tys. mieszkańców oraz 1 km x 1 km dla
pozostałych stref).
Źródło: Raport „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017”, GIOŚ 2018
Stężenia benzo(a)pirenu stanowią w Polsce poważny problem, uwidoczniony od rozpoczęcia
pomiarów dla tego zanieczyszczenia w 2007 r. (benzo(a)piren jest mierzony w pyle PM10). Częste
występowanie stężeń b(a)p wyższych od normatywnych wynika z podwyższonych stężeń w okresie
zimowym w wielu rejonach kraju, związanych z dużą emisją b(a)p z indywidualnych instalacji
ogrzewania mieszkań i domów jednorodzinnych. W wielu rejonach w powszechnym użyciu są piece
na paliwa stałe, często przestarzałe charakteryzujące się niską efektywnością energetyczną i dużą
emisją zanieczyszczeń, w tym pyłu i b(a)p.
Szczegółowa metoda opracowywania danych przedstawionych na rys. 3-5 zawarta jest w
dokumencie pt. „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017”.
52 | S t r o n a
3.3 Bieżące oddziaływanie transgraniczne krajowych źródeł emisji
Wpływ transgranicznej emisji na stan powietrza w kraju, wykazuje różnice w zależności od rodzaju
zanieczyszczenia, wielkości redukcji emisji oraz rozkładu źródeł na terenie Polski.
Napływ zanieczyszczeń ze źródeł spoza granic kraju obok emisji z elektrowni i elektrociepłowni
węglowych i przemian fizykochemicznych zachodzących w atmosferze ma wpływ na stężenia
zanieczyszczeń na poziomie tzw. tła zanieczyszczeń będącego wynikiem ustalania się stanu
równowagi dynamicznej w dalszej odległości od źródeł emisji. Wpływ transgranicznych emisji został
szczegółowo przedstawiony w dokumencie „Ocena jakości powietrza za 2017 r.”, z którego wynika iż
Na wielkość stężeń średniorocznych pyłów PM2.5 i jego prekursorów mają także wpływ
źródła położone poza granicami kraju, zaznacza się to w szczególności na terenie
województw zachodnich oraz w woj. śląskim i podkarpackim. Maksymalna wysokość stężeń
średniorocznych z tych źródeł na obszarze kraju sięga do 5,92 μg/m3 (województwo śląskie,
gmina Gorzyce). Stężenia powyżej 5,5 μg/m3 stanowią średnio od 20% do 27% wielkości
stężenia średniorocznego pyłu PM2.5 na obszarze województwa śląskiego oraz do 39% na
obszarze województwa dolnośląskiego (gmina Bogatynia).
Analizy prowadzone w oparciu o wyniki modelowania matematycznego wskazują miejscami
dość znaczący udział emisji pochodzącej ze źródeł położonych poza granicami Polski. Ma to
miejsce głównie na terenie obszarów położonych przy granicy kraju. W horyzoncie roku 2030
na skutek znaczącej redukcji emisji pyłów na terenie Polski udział stężeń spoza granic kraju
będzie rosnąć w szczególności w wzdłuż wschodniej granicy kraju, z powodu braku regulacji
prawnych w zakresie redukcji emisji zanieczyszczeń po roku 2020 (zmieniony protokół z
Goeteborga określa redukcję do roku 2020).
W przypadku SO2 emisje krajowe mają ponad 50% udział w stężeniu średniorocznym, wynika
to z udziału emisji z kategorii źródeł emisji to jest sektora produkcji i transformacji energii
(SNAP 01). W horyzoncie roku 2030 w zachodniej części kraju rośnie rola napływu
transgranicznego, zwłaszcza dla stężeń maksymalnych, co wynika z prognozowanej znaczącej
redukcji stężeń tego zanieczyszczenia na terenie Polski;
Udział krajowych emisji zanieczyszczeń w stężeniach średniorocznych NOx na przeważającym
obszarze kraju przekracza 75%. Nieco większy wpływ transgraniczny zaznacza się wzdłuż
zachodniej i północno-zachodniej granicy;
Dla wskaźnika AOT40 udział krajowych emisji prekursorów ozonu ma ponad 50% udział w
stężeniach na przeważającym obszarze kraju, nieco niższy jest wzdłuż zachodniej i północno-zachodniej granicy, co jest związane z wpływem emisji sektora transportu drogowego (SNAP
07). Emisje krajowe prekursorów ozonu są również w głównej mierze odpowiedzialne za
powstawanie przekroczeń wartości docelowej ze względu na ochronę zdrowia.
Dla indeksów przekroczeń obliczonych dla SO2 i NOx uzyskano brak przekroczeń stężeń
dopuszczalnych w scenariuszach uwzględniających redukcję emisji po realizacji krajowych
zobowiązań w zakresie redukcji emisji określonych na podstawie dyrektywy NEC w Polsce i w krajach
UE.
W przypadku pyłu PM10 i PM2.5 redukcja obszaru objętego stężeniami ponadnormatywnymi, jak też
liczba ludności poddana ekspozycji na stężenia ponadnormatywne jest nadal znacząca. Wynika to z
faktu, iż na ten rodzaj zanieczyszczeń największy wpływ mają źródła krajowe. Wpływ zanieczyszczeń
powietrza spoza granic kraju na przekroczenia dopuszczalnego poziomu 24-godz. stężeń PM10 w
strefach zaliczonych do klasy C kształtuje się na poziomie około 10%. W związku z powyższym
widoczna poprawa jakość powietrza nastąpi tylko w przypadku ograniczenia emisji występującej na
obszarze kraju. Napływ zanieczyszczań z krajów Unii Europejskiej będzie systematycznie się
zmniejszał w trakcie realizacji przez nie zobowiązań wynikających z dyrektywy NEC.
53 | S t r o n a
3.4 Prognozowany dalszy rozwój sytuacji do 2030 r. przy założeniu, że nie
nastąpi żadna zmiana w już przyjętych politykach i środkach
Przekazane w marcu 2017 r. Komisji Europejskiej, zgodnie z art. 8 dyrektywy NEC, „Projekcje emisji
wybranych zanieczyszczeń do roku 2030 na potrzeby dyrektywy 2016/2284”, zawierają prognozę
emisji obejmującą lata 2020, 2025 i 2030, a z powodu braku danych prognoza nie zawiera danych dla
lat 2040 i 2050. Prognoza odnosi się do substancji objętych krajowymi zobowiązaniami na rzecz
redukcji emisji to jest SO2, NOx, PM2.5, NMLZO oraz NH3. Przedmiotowe projekcje w wersji „z
działaniami” zostały opracowane zgodnie z zasadami raportowania określonymi w części 2 załącznika
IV dyrektywy NEC, projekcje nie zawierają wariantu „z dodatkowymi działaniami”. Projekcje zostały
oparte o przekazane informacje w zakresie prognoz aktywności w tym: energetyki, produkcji
przemysłowej i rolnictwa. Dane wykorzystane przy oszacowaniu wielkości emisji dotyczyły
spalania paliw na potrzeby wytwarzania energii,
wielkości produkcji przemysłowej,
uprawy roli i utrzymywania zwierząt,
prognozy demograficzne GUS dla Polski.
Założenia i analizy eksperckie wykonane w KOBiZE obejmowały
projekcje emisji z transportu drogowego,
prognozę ilości spalanych odpadów,
prognozę wzrostu ruchu lotniczego,
przewidywaną emisyjność sektora bytowo - komunalnego,
przewidywaną powierzchnię lasów.
Dla pozostałych aktywności przyjęto, iż zmiany aktywności nie nastąpią, albo nie będą miały
istotnego znaczenia, dlatego też przyjęto, iż będą one na takim samym poziomie działalności jak
miało to miejsce w roku 2015.
Emisje zanieczyszczeń dla roku 2030 oszacowano przy zastosowaniu metodyki stosowanej w
krajowej inwentaryzacji emisji, dla większości podkategorii przy zastosowaniu wskaźników emisji dla
roku 2015. Emisje zanieczyszczeń dla roku 2020 i 2025 interpolowano liniową zależnością na
podstawie oszacowań dla poszczególnych kategorii dla roku 2015 i 2030.
W omawianym dokumencie dokonano oszacowania potencjalnego poziomu wielkości emisji
zanieczyszczeń w latach 2020 - 2030 i stopnia ich redukcji w stosunku do roku 2005, w tabelach 1216 poniżej wykazano otrzymane oszacowania dla zanieczyszczeń, dla których określono krajowe
zobowiązania w zakresie redukcji emisji określanych w dyrektywy NEC.
Emisja SO2
W związku z przeprowadzonym przeglądem inwentaryzacji i wprowadzeniem zaleceń z niego
wynikających zmieniła się wielkość emisji, w przypadku dwutlenku siarki na wielkość bilansowanej
emisji miało wpływ włączenie do bilansu nowych źródeł z sektora spalania paliw w przemyśle
(SNAP 03). Z bilansu emisji SO2 wynika, że istotny udział w emisji całkowitej mają procesy w sektorze
produkcji i transformacji energii (SNAP 01), procesy spalania poza przemysłem (SNAP 02) oraz
procesy spalania w przemyśle (SNAP 03) co pokazuje rysunek 6.
54 | S t r o n a
Rysunek 6 Udział sektorów w emisji SO2 w 2017 roku
Mimo, iż w ostatnich latach widoczna jest redukcja emisji SO2 z przedstawionych w tabeli danych
wynika, że bez dodatkowych działań Polska nie spełni krajowego zobowiązania w zakresie redukcji
emisji już w roku 2020.
Tabela 12 Porównanie oszacowanej wielkości emisji SO2 dla lat 2020 – 2030 w stosunku do poziomu krajowego
zobowiązania w zakresie redukcji emisji SO2.
Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
w 2020 r.
Redukcja emisji w 2020 r., określona na podstawie
opracowanych projekcji dla Polski
Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
w 2030 r.
Redukcja emisji w 2030 r., określona na podstawie
opracowanych projekcji dla Polski
Projekcja 2017
SO2
Projekcja 2019
SO2
59%
59,5%
54%
70%
63,6%
68 %
55 | S t r o n a
Rysunek 7 Wielkość emisji SO2 w latach 2005-2017.
Jednakże analizując trend dotyczący zmian w zakresie emisji SO2 w latach 2005 - 2017 widoczna jest
redukcja emisji dwutlenku siarki (SO2) wynika to z wprowadzenia działań legislacyjnych,
a w szczególności wdrażania do prawa krajowego przepisów unijnych. Redukcja ta jest konsekwencją
dostosowania dużych źródeł spalania (SNAP 01) do standardów emisji, proces ten postępuje,
a zaostrzenia standardów emisji przepisami decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2017/1442 z dnia 31
lipca 2017 r. ustanawiającą konkluzje dotyczące najlepszych dostępnych technik (BAT) w odniesieniu
do dużych obiektów energetycznego spalania zgodnie z dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
2010/75/UE38)będzie kontynuowany. Przepisy te odnoszą się do dużych źródeł spalania powyżej 50
MW mają one przed wszystkim wpływ na sektor produkcji i transformacji energii (SNAP 01). Dla
mniejszych jednostek, w szczególności wykorzystywanych w przemyśle odnoszą się przepisy
dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2193 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie
ograniczania emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza ze średnich obiektów energetycznego
spalania39), transponowane do przepisów krajowych rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1
marca 2018 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania
paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów. Ograniczenie emisji odnosi się do
jednostek od 1 MW do 50 MW co swoim zasięgiem obejmuje wszystkie źródła spalania paliw
zakwalifikowanych do SNAP 01 i SNAP 03. Postanowienia dyrektywy 2015/2193 wprowadziły dwa
terminy na spełnianie określonych standardów emisji: dla jednostek o mocy powyżej 5 MW do 50
MW standardy muszą być spełnione od 1 stycznia 2025 r., natomiast dla jednostek o mocy co
najmniej 1 MW do 5 MW standardy muszą być wypełnione do dnia 1 stycznia 2030 r. Obie regulacje
odnoszące się do dużych źródeł spalania paliw, jak i do małych i średnich, ustanawiają standardy
zarówno w zakresie SO2, jak również NOx i pyłu całkowitego. Jednakże to dla redukcji emisji SO2 będą
one miały kluczowe znaczenie i będą miały znaczący wpływ na spełnienie krajowych zobowiązań w
zakresie redukcji SO2. Dlatego też dla tych sektorów nieprzewidziane są dodatkowe działania, a
brakująca redukcja emisji dla spełnienia przyjętych zobowiązań musi być zrealizowana w innych
sektorach, w tym w szczególności w SNAP 02, tj. w procesach spalania poza przemysłem.
38)
Dz. Urz. UE L 212 z 17.08.2017, str. 1.
Dz. Urz. UE L 313 z 28.11.2015, str. 5.
39)
56 | S t r o n a
Emisja NOx
Tak jak w przypadku SO2 redukcja emisji tlenków azotu NOx jest niewystarczająca do wypełnienia
zobowiązania określonego w dyrektywie NEC. Trend redukcji emisji tlenków azotu w SNAP 01
wynikający z wdrażania konkluzji BAT i standardów emisji jest widoczny w krajowej inwentaryzacji
emisji, jednakże wzrost emisji w sektorze transportu drogowego w latach 2016 i 2017 w stosunku do
roku 2015 wyniósł 37% co spowodowało widoczne zmiany w całkowitym bilansie emisji i oddalenie
się od celów określonych w krajowych zobowiązaniach. Wysiłek redukcyjny zarówno w sektorze
SNAP 01 i SNAP 03 będzie kontynuowany, ale może okazać się niewystarczający to spełnienia
zobowiązań (tabela 13).
Tabela 13 Porównanie oszacowanej wielkości emisji NOx dla lat 2020 – 2030 w stosunku do poziomu krajowego
zobowiązania w zakresie redukcji emisji NOx.
Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
w 2020 r.
Redukcja emisji w 2020 r., określona na podstawie
opracowanych projekcji dla Polski
Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
w 2030 r.
Redukcja emisji w 2030 r., określona na podstawie
opracowanych projekcji dla Polski
Projekcja 2017
NOx
Projekcja 2019
NOx
30%
28,3%
23%
39%
34,4%
36 %
Zróżnicowany udział poszczególnych sektorów w całkowitej wielkości emisji NOx w 2017 roku został
przedstawiony na rys. 8.
57 | S t r o n a
Rysunek 8 Udział sektorów emisji NOx w roku 2017
Udział istotnych sektorów w emisji NOx w roku 2017
04. Procesy
produkcyjne
3,2%
07. Transport
drogowy
37,0%
10. Rolnictwo
8,0%
03. Procesy spalania
w przemyśle
9,1%
08. Inne pojazdy i
urządzenia 02. Procesy spalania
10,5%
poza przemysłem
01. Procesy spalania
w sektorze produkcji
i transformacji
energii
21,0%
10,7%
Dlatego też dla tlenków azotu dodatkowe działania muszą być skierowane na sektor transportu
drogowego (SNAP 07), którego udział w całkowitej emisji wynosi 37% oraz na proces spalania poza
przemysłem, który odpowiada za 10,7% emisji kraju.
Rysunek 9 Wielkość emisji NOx w latach 2005-2017
58 | S t r o n a
Emisja NMLZO
Dla niemetanowych lotnych związków organicznych także bez dodatkowych działań nie uda się
wypełnić krajowych zobowiązań (tabela 14).
Tabela 14 Porównanie oszacowanej wielkości emisji NMLZO dla lat 2020 – 2030 w stosunku do poziomu krajowego
zobowiązania w zakresie redukcji emisji NMLZO.
Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
w 2020 r.
Redukcja emisji w 2020 r., określona na podstawie
opracowanych projekcji dla Polski
Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
w 2030 r.
Redukcja emisji w 2030 r., określona na podstawie
opracowanych projekcji dla Polski
Projekcja 2017
NMLZO
Projekcja 2019
NMLZO
25%
9,9%
16%
26%
24,9%
25 %
Po zaleceniach z przeglądu inwentaryzacji w 2018 r. wykonanego przez KE wprowadzono rekalkulację
trendów emisji, w tym w szczególności zmiany w zakresie emisji z wydobycia i dystrybucji paliw
kopalnych, które zostały wykazane na wyższym poziomie, a w stosunku do roku 2016 wzrosły
o 33,9%. Emisja z transportu drogowego także wzrosła w stosunku do roku poprzedniego co wynika
z uwzględnienia w modelu COPERT 5 prężności par paliw, co powoduje wzrost oszacowanej emisji z
parowania benzyn. Także zastosowanie nowych wskaźników w sektorze rolnym skutkuje
zwiększeniem emisji w przypadku NMLZO. Aby dotrzymać określonych celów redukcyjnych konieczne
jest
wdrożenie
dodatkowych
działań
ograniczających
emisję
NMLZO,
w szczególności w sektorze procesów produkcyjnych (SNAP 04), transportu drogowego (SNAP 07),
rolnictwa (SNAP 10), spalania paliw poza przemysłem (SNAP 02), a przede wszystkim w sektorze
zastosowania rozpuszczalników i innych produktów (SNAP 06) co pozwoli na spełnienie przyjętych
pułapów. Udział poszczególnych sektorów w całkowitej wielkości emisji NMLZO przedstawia rysunek
10.
Rysunek 10 Udział sektorów emisji NMLZO w roku 2017
Udział istotnych sektorów w emisji NMLZO w roku 2017
09.
Zagospodarowanie
odpadów
1,5%
08. Inne pojazdy i
urządzenia
1,4%
03. Procesy spalania
w przemyśle
6,0%
06. Zastosowanie
rozpuszczalników i
innych produktów
30,0%
02. Procesy spalania
poza przemysłem
16,8%
05. Wydobycie i
dystrybucja paliw
kopalnych
7,3%
04. Procesy
produkcyjne
9,6%
07. Transport
drogowy
12,4%
10. Rolnictwo
14,7%
59 | S t r o n a
Rysunek 11 Wielkość emisji NMLZO w latach 2005-2017.
Wielkość emisji NMLZO
740000
720000
700000
680000
NMLZO [Mg]
660000
640000
620000
600000
2005
2015
60 | S t r o n a
Emisja PM2.5
Tabela 15 Porównanie oszacowanej wielkości emisji PM2.5 dla lat 2020 – 2030 w stosunku do poziomu krajowego
zobowiązania w zakresie redukcji emisji PM2.5.
Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
w 2020 r.
Redukcja emisji w 2020 r., określona na podstawie
opracowanych projekcji dla Polski
Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
w 2030 r.
Redukcja emisji w 2030 r., określona na podstawie
opracowanych projekcji dla Polski
Projekcja 2017
PM2.5
Projekcja 2019
PM2.5
16%
36,1%
25%
58%
54%
45%
W przypadku pyłu drobnego PM2.5 widoczny jest drobny wzrost emisji w roku 2017 w stosunku do
roku poprzedniego o 4%. (tabela 15). Największy wpływ na tę zamianę miał wzrost zużycia węgla
kamiennego i drewna w przemyśle (SNAP 03) oraz wzrost zużycia paliw w transporcie drogowym.
Rekalkulacja całych trendów wykazuje, iż emisja PM2.5 z wytwarzania energii elektrycznej i ciepła
(SNAP 01) jest niższa w stosunku do raportowanego w roku 2016.
Rysunek 12 Wielkość emisji PM2.5 w latach 2005-2017.
Wielkość emisji PM2.5
165000
160000
155000
150000
145000
PM2.5 [Mg]
140000
135000
130000
125000
120000
2005
2015
2016
2017
Udział poszczególnych sektorów w całkowitej emisji pyłu PM2.5 (przedstawia rys. 13), a wielkość
emisji została przedstawiona na rysunku 12 i wskazuje, iż prawie połowa z całkowitej emisji pochodzi
z sektora komunalno - bytowego (SNAP 02 46,8%), następnie z procesów spalania w przemyśle
(21,2%) oraz transportu drogowego (SNAP 07 10,2%). Dlatego też dodatkowe działania realizowane
w tych sektorach pozwolą na wypełnienie celów określonych w dyrektywie NEC.
61 | S t r o n a
Rysunek 13 Udział istotnych sektorów w emisji PM2.5 w roku 2017.
Udział istotnych sektorów w emisji PM2.5 w roku
09.
Zagospodarowanie
odpadów
3,0%
10. Rolnictwo
2,1%
02. Procesy spalania
poza przemysłem
46,8%
01. Procesy spalania
w sektorze
produkcji i
transformacji
energii
4,1%
04. Procesy
produkcyjne
4,2%
08. Inne pojazdy i
urządzenia
7,8%
07. Transport
drogowy
10,2%
03. Procesy spalania
w przemyśle
21,2%
Jak wskazano w projekcjach emisji, przedstawionych w roku 2019, zgodnie z dyrektywą NEC, jest
zachowany trend spadkowy w zakresie emisji PM2.5 w stosunku do roku odniesienia 2005, wynika
on przed wszystkim z działań podejmowanych w sektorach spalania paliw zarówno w sektorze
produkcji i transformacji energii, jak również w sektorze spalania paliw w przemyśle, chociaż w tym
drugim postęp jest dużo wolniejszy. Najtrudniejsza sytuacja odnosi się do największego w swoich
udziałach sektora objętego SNAP 02, czyli procesu spalania poza przemysłem.
Należy wskazać, że Polska w roku 2020 będzie realizowała swoje zobowiązania w zakresie redukcji
emisji PM2.5 dla roku 2020 i zredukuje emisje tego zanieczyszczenia o ponad 16%, pomimo iż w
danych dotyczących jakości powietrza nie jest zauważalna duża poprawa i 19 stref zakwalifikowano
w roku 2017 do klasy C za przekroczenia dopuszczalnego poziomu PM2.5. Taki stan rzeczy wnika z
dużych zmian w sektorze produkcji i transformacji energii SNAP 01 i w sektorze spalania paliw w
przemyśle (SNAP 03), gdzie realizowane są inwestycje w celu spełniania standardów emisji w zakresie
pyłu całkowitego, co ma duże przełożenie na emisję pyłu drobnego PM2.5.
Emisja NH3
Emisja amoniaku pochodzi z rolnictwa (SNAP 10 – 94%), w tym z utrzymywania zwierząt i gospodarki
odchodami zwierzęcymi udział wynosi 83%, a pozostałe 17% emisji jest związane ze zużyciem
nawozów mineralnych. Udział poszczególnych sektorów w całkowitej emisji amoniaku przedstawia
Rysunek 14 Udział istotnych sektorów w emisji NH3 w roku 2017. Dlatego też do osiągnięcia celów
redukcyjnych określonych w dyrektywie NEC jest konieczne wdrożenie działań w tym sektorze.
Opracowano „Kodeks doradczy dobrej praktyki rolniczej dotyczącej ograniczania emisji amoniaku”,
który wskazuje szczegółowe działania skutkujące redukcją emisji NH3. Ponadto przyjęcie w roku 2018
programu azotanowego w celu ochrony wód także wskazało działania, które przyczynią się do
redukcji emisji amoniaku do powietrza w tym m.in. przykrywanie zbiorników z gnojowicą i gnojówką
zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia „Programu
działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł
rolniczych oraz zapobieganiu dalszemu zanieczyszczaniu”. Ponadto propagowane będą wśród
62 | S t r o n a
rolników działania polegające na aplikacji doglebowej nawozów na bazie mocznika, rozlewaniu
gnojowicy innymi metodami niż rozbryzgowo oraz przyorywaniu obornika w ciągu 12 godzin.
Rysunek 14 Udział istotnych sektorów w emisji NH3 w roku 2017.
Rysunek 15 Wielkość emisji NH3 w latach 2005-2017
Pomimo widocznego trendu zwiększania emisji amoniaku, krajowe zobowiązania redukcji emisji
zgodnie z przedstawionymi projekcjami powinny być dochowane dla roku 2020.
63 | S t r o n a
Tabela 16 Porównanie oszacowanej wielkości emisji NH3 dla lat 2020–2030 w stosunku do poziomu krajowego
zobowiązania w zakresie redukcji emisji NH3.
Projekcja 2017
NH3
Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
w 2020 r.
Redukcja emisji w 2020 r., określona na podstawie
opracowanych projekcji dla Polski
Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji
w 2030 r.
Redukcja emisji w 2030 r., określona na podstawie
opracowanych projekcji dla Polski
Projekcja 2019
NH3
1%
8,8%
5%
17%
5,7%
1%
Związane jest to z działaniami wdrożonymi w sektorze rolnictwa w celu zmniejszenia negatywnego
oddziaływania tego sektora na stan wód oraz wprowadzania działań w odniesieniu do
przechowywania nawozów naturalnych w gospodarstwach rolnych objętych obowiązkiem posiadania
pozwoleń zintegrowanych. Natomiast problem jest widoczny w perspektywie 2030 r. i należy
wdrożyć dodatkowe działania.
64 | S t r o n a
4 Warianty strategiczne rozważane w celu przestrzegania
zobowiązań w zakresie redukcji emisji określonych na 2020 i
2030 r. oraz średnioterminowe poziomy emisji określone dla
2025 r.
4.1 Wybór ścieżki redukcji emisji.
Analiza danych i informacji o możliwej do przyjęcia przez Polskę ścieżki dojścia do celów określonych
w krajowych zobowiązaniach na rzecz redukcji emisji w najbardziej efektywny pod względem
ekonomicznym i optymalny pod względem redukcji emisji sposób wykazała, iż przyjęcie ścieżki
liniowej ustalonej pomiędzy poziomami emisji określonymi w zobowiązaniach w zakresie redukcji
emisji na rok 2020, a poziomami emisji określonymi na rok 2030 byłoby w pierwszych 5 latach okresu
2020 - 2030 bardzo trudne do realizacji. Wynika to z faktu, iż przyjęte działania z polityk
i programów, które będą realizowane w okresie 2020 - 2030 są w trakcie realizacji, albo zostały
rozpoczęte i trudno będzie otrzymać systematyczny efekt redukcyjny w pierwszych pięciu latach
okresu. Dlatego osiągnięcie wyznaczonych celów redukcyjnych będzie realizowane za pomocą
nieliniowej ścieżki redukcji.
Przy liniowej ścieżce redukcji konieczne byłoby w pierwszych 5 latach nałożenie na źródła emisji
dodatkowych działań, aby źródła należące do danej kategorii, wywiązały się z obowiązku corocznego
wykazania odpowiedniej wielkości redukcji emisji poszczególnych rodzajów zanieczyszczeń. Takie
podejście jest nieracjonalne kosztowo w tak krótkim okresie czasu. Dlatego też realizacja celów
redukcji zanieczyszczeń będzie przebiegała nieliniowo.
4.1.1 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji ze źródeł spalania
paliw.
Za nieliniowym podejściem do redukcji emisji przemawia transpozycja do przepisów prawa
krajowego prawa unijnego w zakresie standardów emisji. Zgodnie z przyjętymi działaniami
legislacyjnymi w zakresie ochrony powietrza, w tym w szczególności wymagania skierowane dla
źródeł spalania paliw w zależności od typu i mocy, mamy do czynienia z kilkoma momentami
w okresie 2020 - 2030, od których źródła te mają obowiązek spełniać wymagania zawarte w tych
normach i tak
źródła o nominalnej mocy nie mniejszej niż 1 MW do 5 MW muszą spełniać standardy emisji
od dnia 1 stycznia 2030 r.;
źródło o nominalnej mocy większej niż 5 MW i mniejszej niż 50 MW muszą spełniać standardy
emisji od dnia 1 stycznia 2025 r.;
źródła o nominalnej mocy od 50 MW muszą spełniać graniczne wielkości emisyjne od dnia
17 sierpnia 2021 r.;
źródła objęte Przejściowym Planem Krajowym muszą spełniać standardy emisji od dnia 1 lipca
2020 r.
Wymagania dotyczące spełniania standardów emisji odnoszą się do dwóch największych źródeł
emisji zaliczanych do kategorii SNAP jako procesy spalania w sektorze produkcji i transformacji
energii SNAP 01 oraz procesy spalania w przemyśle SNAP 03. W zależności od rodzaju
zanieczyszczenia źródła emisji należące do tych kategorii mają znaczący udział w całkowitej ich emisji.
I tak w przypadku emisji SO2 obie te kategorie odpowiadają za 66,9% całkowitej emisji w roku 2017,
dla NOx udział w roku 2017 wynosił 30,1%, a w przypadku PM2.5 udział w roku 2017 kształtował się
na poziomie 25,1%. Dla pozostałych zanieczyszczeń, tj. NMLZO i NH3 nie są to już tak znaczące udziały
i kształtują się na poziomie kilku procent w całkowitej emisji. Jak wykazują powyższe dane w trzech
65 | S t r o n a
przypadkach udział tych sektorów w emisjach jest znaczący i realizacja działań w zakresie redukcji
emisji będzie miała przełożenie na realizację krajowych zobowiązań.
Dotychczasowe inwestycje w systemy odsiarczania spalin, odpylania, czy odazotowania spalin, jak
również w zamianę stosowanych paliw, podejmowane w celu dotrzymywania coraz to bardziej
restrykcyjnych standardów emisji mają przełożenie na redukcję emisji poszczególnych
zanieczyszczeń. Dalsze zaostrzanie standardów wymaga dużych nakładów inwestycyjnych
ponoszonych przez prowadzących instalację, a także czasu na ich realizację.
Według analiz redukcja emisji w związku z wprowadzeniem konkluzji BAT dla wszystkich źródeł
emisji, których przepisy te dotyczą, wyniesie dla SO2 228 038 527 kg/rok w stosunku do roku 2015 w
przypadku NOx - 87 516 903 kg/rok, a pyłu całkowitego 10 584 717 kg/rok. Koszt dostosowania
instalacji spalania paliw do wymogów konkluzji BAT wyniesie
Tabela 17 Szacunkowe koszty dostosowania dużych źródeł spalania do wymagań konkluzji BAT.
Rodzaj
zanieczyszczenie
Koszty dostosowania do konkluzji BAT dla Koszty
poszczególnych substancji [PLN]
dostosowania
do konkluzji BAT
dla
poszczególnych
substancji [EUR]
- kurs średni
NBP z dnia
17.01.2019 r.
4,2875 PLN
Obciążenie
jakie emisja
1 tony niesie
dla
środowiska
w
przeliczeniu
na EURO
SO2
4 649 660 000
1 084 468 805
11 802
NOx
2 175 559 000
507 419 009
5 131
Pył
1 514 447 000
353 223 790
42 153
Źródło danych: opracowanie własne KOBiZE, IOŚ-BIP
W przypadku źródeł o nominalnej mocy 5 MW do 50 MW wdrożenie standardów nastąpi do dnia
1 stycznia 2025 r., dla najmniejszych źródeł powyżej 1 MW i mniejszych niż 5 MW dostosowanie
instalacji nastąpi do dnia 1 stycznia 2030 r. Koszty dostosowania instalacji do wymogów BAT dla
źródeł powyżej 5 MW będą ponoszone w latach 2018-2024.
Całkowite koszty działań redukcyjnych nie zostały oszacowane ze względu na duże zróżnicowanie
tego sektora i wynikającą z tego różnorodność sposobów ograniczania emisji, które zależą od
indywidualnych wyborów podmiotu. Zostały jedynie pokazane koszty inwestycji dla różnego rodzaju
zanieczyszczeń i zastosowanych technologii.
Emisje można ograniczyć metodą pierwotną albo wtórną. W przypadku metody pierwotnej mamy
do czynienia z następującymi działaniami
1) stosowanie paliw niskoemisyjnych;
2) poprawę parametrów technicznych eksploatowanych źródeł spalania paliw, mających wpływ
na wielkości emisji z procesu spalania;
3) stosowanie paliw kopalnych o lepszych parametrach jakościowych.
Do wtórnych metod ograniczania emisji zaliczamy systemy usuwania pyłu z gazów odlotowych oraz
redukcji emisji SO2 i NOx, ze stosowaniem instalacji odsiarczania i odazotowania, które są z
powodzeniem stosowane w instalacjach spalania o większej mocy. Ich zastosowanie w instalacji
spalania średniej mocy napotyka na bariery techniczne i ekonomiczne w zakresie kotłów o
nominalnej mocy cieplnej 1-5 MW. Ograniczenia techniczne wynikają przede wszystkim z gabarytów
zarówno urządzeń redukcyjnych, jak i obiektów spalania o mocy 1-5 MW, a także dość często
66 | S t r o n a
ograniczonej przestrzeni dla rozbudowy tych instalacji o dodatkowe urządzenia redukcyjne.
Ograniczenia techniczne są ściśle powiązane z aspektami ekonomicznymi, tj. kosztami
inwestycyjnymi i eksploatacyjnymi urządzeń oczyszczania spalin, w tym zużyciem energii elektrycznej
i innych mediów, akceptowalnymi z punktu widzenia prowadzącego instalację. Istotny jest również
czynnik ludzki w znaczącym stopniu limitujący warianty konstrukcyjne ze względu na wymóg prostej i
nieuciążliwej obsługi.
Do usuwania cząstek stałych stosuje się odpylacze. Kluczowym parametrem służącym do oceny
urządzeń odpylających jest skuteczność odpylania. O wyborze urządzenia odpylającego w znacznej
mierze decydują koszty inwestycyjne oraz eksploatacyjne. Ze względu na wynikające z dyrektywy
MCP zaostrzenie standardów emisyjnych dla średnich źródeł spalania paliw zwiększy się
zapotrzebowanie na rozwiązania wysokosprawne, takie jak elektrofiltry lub filtry tkaninowe. Dane na
temat szacunkowych kosztów odpylaczy dla średnich źródeł spalania paliw, które udało się uzyskać
od producentów urządzeń redukcyjnych, są zestawione w poniższej tabeli.
Tabela 18 Szacunkowe ceny odpylaczy (w tys. zł) w zależności od mocy kotła*
Rodzaj odpylacza
Szacunkowe ceny odpylaczy [tys. zł]
5 MW
10 MW
20 MW
50 MW
odpylacz wstępny
18
28
60
125
bateria cyklonów
45
88
180
420
filtry tkaninowe
140
260
500
1 100
Objaśnienia
*ceny nie zawierają kosztów związanych z
transportem pyłów spod odpylaczy - przenośniki ślimakowe,
kanałami spalin i zasuwami szczelnymi,
wentylatorami i falownikami,
układem automatyki i sterowania,
dostawą, montażem i uruchomieniem całych układów odpylania.
Odpylacze o najwyższej sprawności charakteryzują się stosunkowo wysokimi kosztami
inwestycyjnymi. Przy uwzględnieniu wszystkich kosztów inwestycyjnych, niezbędnych do poniesienia
przy montażu urządzenia odpylającego, koszt filtra tkaninowego dla kotła WR-10 wzrasta do około
700-900 tys. zł. Dla porównania koszty inwestycyjne elektrofiltra w kotle WR-10 szacuje się na
poziomie 1,8 mln zł (dla kotła WR-25 – 2,3 mln zł).
W celu redukcji emisji SO2 stosuje się systemy odsiarczania spalin. Metody odsiarczania można
podzielić zasadniczo na mokre, półsuche i suche. Wszystkie te metody są znanymi procesami o
licznych zastosowaniach przemysłowych, zwłaszcza w dużych instalacjach spalania paliw stałych.
Metody mokre stanowią oddzielny układ technologiczny, którego sterowanie jest dość
skomplikowane. Umożliwiają uzyskiwanie wysokich sprawności odsiarczania, ale charakteryzują się
wysokimi nakładami na samą instalację, koniecznością zatrudnienia dodatkowej, wykwalifikowanej
kadry (instalacje mokrego odsiarczania posiadają zazwyczaj oddzielną nastawnię) oraz produktem
ubocznym (wodna zawiesina siarczanów/siarczynów wapnia) uciążliwym do składowania. Ze względu
na złożoność instalacji tego typu, instalacje odsiarczania nie są zalecane do stosowania w średnich
obiektach spalania paliw. Metody suche są z kolei najtańsze (niskie nakłady inwestycyjne) i mają
niekłopotliwy, bo suchy w konsystencji produkt uboczny, ale w przeciwieństwie do metod mokrych
dają zwykle niskie (około 50%) sprawności odsiarczania, stąd zakres ich stosowania jest ograniczony
do węgli niskozasiarczonych. Metody półsuche łączą zaletę wysokiej sprawności odsiarczania (do 97
%) metody mokrej (w obu metodach proces chemiczny zachodzi w fazie ciekłej), z niskim kosztem
metody suchej. W metodach półsuchych wykorzystuje się zawiesiny reagenta, które rozpyla się
w reaktorze (suszarce). Niskie koszty inwestycyjne i eksploatacyjne metody półsuchej w stosunku do
67 | S t r o n a
mokrej wynikają z tego, że suchy produkt uboczny jest trudniejszy do zagospodarowania niż w
metodach mokrych, ale mniejsze jest zapotrzebowanie na energię, mniejsze jest zużycie wody, a
samo prowadzenie procesu jest łatwiejsze.
Wybór technologii odsiarczania przez prowadzących instalacje będzie kwestią indywidualną opartą
na bazie analiz ekonomicznych i technicznych. Kryteriami w przypadku średnich obiektów spalania
paliw branymi pod uwagę będą zapewne
– poziom komplikacji obsługi procesu odsiarczania,
– możliwość lokalizacji urządzenia odsiarczającego miedzy ścianą kotłowni a odpylaczami (liczba
aparatów i urządzeń),
– zagospodarowanie produktów poreakcyjnych – przemysłowe wykorzystanie czy składowanie (w
przypadku metod suchych i półsuchych skład produktów, a tym samym ich gospodarcza
przydatność, jest zdeterminowany przez typ sorbentu użytego do odsiarczania; produktem
najłatwiejszym do przemysłowego zagospodarowania jest gips syntetyczny),
– odpady powstające w procesie odsiarczania (których nie można zagospodarować).
Poniżej przedstawiono szacowane koszty inwestycyjne tego typu instalacji.
Tabela 19 Koszty inwestycyjne instalacji odsiarczania spalin* (propozycja jednej z firm projektowych)
Typ urządzenia
redukcyjnego
Nominalna
Strumień objętości
moc cieplna
spalin [m3n/h ]
Skuteczność
źródła
redukcji %
spalania paliw Min
max
[MW]
Koszty inwestycyjne
[tys. zł]**
od
do
Instalacja
suchego
40
odsiarczania spalin
<1; 5>
2 000
10 000
450,00
700,00
Instalacja
suchego
80
odsiarczania spalin
<1; 5>
2 000
10 000
450,00
700,00
Instalacja
suchego
40
odsiarczania spalin
(5; 20>
13 000
25 000
500,00
700,00
Instalacja
suchego
80
odsiarczania spalin
(5; 20>
13 000
25 000
500,00
700,00
Instalacja
suchego
40
odsiarczania spalin
(20; 50)
15 500
41 000
900,00
1 200,00
Instalacja
suchego
80
odsiarczania spalin
(20; 50)
15 000
41 000
900,00
1 200,00
Instalacja
suchego
40
odsiarczania spalin
(20; 50)
50 000
100 000
1 000,00 1 500,00
Instalacja
suchego
80
odsiarczania spalin
(20; 50)
50 000
100 000
1 000,00
1 500,00
Objaśnienia
* Koszty inwestycyjne są wyliczeniami szacunkowymi i prognozowanymi. Koszty są silnie uzależnione
od specyfikacji instalacji kotłowej, charakterystyki spalanego węgla, miejsca, w którym instalacja
potencjalnie miała by być zabudowana, oraz szczegółowych wymagań klienta.
** Przy założeniu pracy instalacji dla jednego kanału spalin.
W przypadku emisji NOx rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 marca 2018 r w sprawie
standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń
spalania lub współspalania odpadów ustanawia łagodniejszy standard emisyjny dla źródeł opalanych
68 | S t r o n a
paliwami stałymi oraz dla źródeł gazowych o mocy do 5 MW. Analiza wykazała, że zasadne jest
utrzymanie standardów emisyjnych NOx na poziomach obecnie obowiązujących.
Dużą grupę średnich instalacji spalania paliw stanowią instalacje, które wytwarzają ciepło. Zgodnie z
danymi Urzędu Regulacji Energetyki w roku 2017 działało 412 przedsiębiorstw, które posiadały
koncesje w zakresie wytwarzania, przesyłania i dystrybucji oraz obrotu ciepłem. Dla tego typu
instalacji zostały wprowadzone nowe regulacje dotyczące wykorzystania ciepła z OZE
(rozporządzenie Ministra Energii z dnia 18 maja 2017 r. w sprawie szczegółowego zakresu
obowiązków i warunków technicznych zakupu ciepła z odnawialnych źródeł energii oraz warunków
przyłączenia instalacji do sieci40)) czy promowania wysokosprawnej kogeneracji (ustawa z dnia 14
grudnia 2018 r. o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji41)). Regulacje te
będą pociągały za sobą nowe inwestycje, które będą miały wpływ na realizację krajowych
zobowiązań w zakresie redukcji emisji. Koszty nowego mechanizmu wsparcia jednostek
kogeneracyjnych, zostały przedstawione poniżej.
W odniesieniu do jednostek kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 1 MW i
mniejszej niż 50 MW, oszacowano koszt wsparcia, który kształtuje się na maksymalnym rocznym
poziomie około 210 mln zł, a łącznie w okresie 2019 – 2034 na poziomie około 1,8 mld zł.
W przypadku jednostek kogeneracyjnych większych niż 50 MW oszacowano koszt wsparcia
istniejących jednostek kogeneracji na maksymalnym rocznym poziomie około 650 mln zł (pierwszy
rok funkcjonowania w nowym systemie), a łącznie w okresie 2019 – 2034 na poziomie około 4 mld zł.
W przypadku jednostek przemysłowych jedynie 10% ciepła użytkowego w kogeneracji zostanie
wprowadzone do publicznej sieci ciepłowniczej, a zatem wsparcie dotyczyć będzie proporcjonalnego
wolumenu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji wytwarzanego w tych jednostkach.
Wprowadzenie rozporządzenia Ministra Energii z dnia 18 maja 2017 r. w sprawie szczegółowego
zakresu obowiązków i warunków technicznych zakupu ciepła z odnawialnych źródeł energii oraz
warunków przyłączenia instalacji do sieci, wynika z konieczności zapewnienia zrównoważonego
rozwoju instalacji wytwarzających ciepło z odnawialnych źródeł energii w sposób zapewniający
bezpieczną pracę systemów ciepłowniczych oraz ograniczania wzrostu kosztów po stronie odbiorcy
końcowego tego ciepła. Wprowadzenie tej regulacji nakłada obowiązek na instalacje wytwarzające
ciepło do inwestycji w zakresie odnawialnych źródeł ciepła.
Podobne działania redukcyjne muszą być zrealizowanie także w procesach spalania paliw
wykorzystywanych w przemyśle. Także tu trwa wdrażanie rozwiązań powodujących dotrzymywanie
standardów emisji. Oprócz procesu spalania paliw emisje zanieczyszczeń w przemyśle związane są
także z procesami technologicznymi. W przypadku procesów technologicznych inwestycje dotyczą
poprawy efektywności, a co za tym idzie wprowadzania nowych rozwiązań technologicznych.
40)
Dz. U. 2017 r. poz. 1084.
Dz. U. 2019 r. poz. 42, późn. zm.
41)
69 | S t r o n a
4.1.2 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora komunalno –
bytowego.
Kolejnym sektorem odpowiedzialnym za znaczący udział emisji zanieczyszczeń jest sektor obejmujący
procesy spalania poza przemysłem SNAP 02. Sektor ten obejmuje w szczególności budownictwo
mieszkaniowe, usługi w tym sektor administracji publicznej, szkolnictwo, służbę zdrowia oraz handel.
Potencjał redukcyjny w tym sektorze jest znaczący i jeszcze nie w pełni wykorzystany, a największy
udział w emisjach ma budownictwo mieszkaniowe i wynika to z dużej liczby budynków, które nie
spełniają dzisiejszych norm w zakresie charakterystyki energetycznej budynków. Problem ten wynika
ze struktury wiekowej budynków i ich niedoinwestowania.
Tabela 20 Udział emisji z sektora komunalno-bytowego w całkowitej emisji zanieczyszczeń.
Zanieczyszczenie
Pył zawieszony (frakcja PM2.5)
Dwutlenek siarki (SO2)
Niemetanowe lotne związki organiczne (NMLZO)
Tlenki azotu (NOx)
Amoniak (NH3)
Udział w krajowych emisjach danego
zanieczyszczenia [%]
52,79
23,89
20,8
12,6
0,2
Źródło danych: opracowanie własne KOBiZE, IOŚ-BIP
Dotychczasowe działania były przede wszystkim skierowane do jednostek samorządowych, związków
i stowarzyszeń podmiotów publicznych, spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych, organizacji
pozarządowych, szkół wyższych, jednostek naukowych, szpitali itp. Dlatego też redukcja emisji w tym
sektorze realizowana była w szczególności w budynkach publicznych, budynkach wielorodzinnych,
budynkach zamieszkania zbiorowego, natomiast niewystarczające zmiany w zakresie redukcji emisji
zachodzą w stosunku do budynków mieszkaniowych będących własnością osób fizycznych.
Dotychczasowa redukcja została zrealizowana zarówno przez termomodernizację budynków, jak
również wymianę urządzeń grzewczych.
Należy jednak zaznaczyć, iż znaczący potencjał redukcyjny znajduje się w budownictwie
mieszkaniowym i wynika przede wszystkim z wieku, technologii i standardu wykonania budynków,
stosowanych urządzeń grzewczych, struktury zużywanych paliw i braku termomodernizacji
budynków mieszkalnych. Problemy te wynikają ze struktury wiekowej budynków i ich
niedoinwestowania. Głównym źródłem wytwarzania ciepła w gospodarstwach domowych są
urządzenia grzewcze wykorzystujące paliwa stałe, spośród których największe zastosowanie miały
dwufunkcyjne kotły centralnego ogrzewania, służące do wytwarzania ciepła i przygotowania ciepłej
wody użytkowej. Tak duże wykorzystanie paliw stałych w przestarzałych urządzeniach grzewczych o
niskiej sprawności odpowiada za bilansowane co roku wielkości emisji z tego sektora. Dlatego też
zmiana struktury paliwowej, przejście na mniej emisyjne paliwo np. gaz ziemny, LNG, olej opałowy
lekki, a tam gdzie jest to możliwe podłączenie do sieci ciepłowniczej będzie działaniem redukującym
emisję. Wykorzystanie paliw stałych przez gospodarstwa domowe powinno mieć miejsce tylko w
takich przypadkach, gdy inne sposoby ogrzewania lokali mieszkalnych są niedostępne.
Na przestrzeni lat jest obserwowana tendencja spadkowa w zakresie wartości wskaźnika
zapotrzebowania na energię dla zasobów mieszkaniowych w Polsce. Ograniczenie strat ciepła z
budynku przez przegrody zewnętrzne, a tym samym zmniejszeniu zużycia energii na ogrzewanie w
budynkach, wynikają ze zmiany zachodzącej w przepisach dotyczących współczynnika przenikania
ciepła U [W/(m2.K)] ścian zewnętrznych, stropów budynków oraz okien. Jednakże przepisy te
70 | S t r o n a
oddziaływują bezpośrednio na nowo wybudowane budynki mieszkalne dla budynków powstałych
przed rokiem 2004, konieczne jest wprowadzenie działań i środków, które pozwolą na modernizacje
w tym zakresie. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań w 2011 r. w Polsce
istniało 5,54 mln budynków, a liczba mieszkań wynosiła 12,96 mln, z czego około 3,6 mln budynków
zostało wybudowana do końca lat 80 ubiegłego stulecia.
Ogrzewanie tych budynków pochłania największą ilość energii, co stanowi około 70% energii
zużywanej przez gospodarstwa domowe, co wynika z ich niskiej efektowności energetycznej. W
większości tych budynków nie przeprowadzono termomodernizacji, co poprawiłoby ich efektywność
energetyczną, a przez to zmniejszyło zapotrzebowanie na paliwo zużywane do ich ogrzewania.
Poprawa efektywności energetycznej budynku wiąże się z termomodernizacją przegród
zewnętrznych, wymianą stolarki okiennej, a także wymianą źródeł ciepła. Koszt pełnej
termomodernizacji budynku 80 m2 wynosi około 85 200 zł netto (ceny materiałów i robocizny
przyjęto III kwartał 2017 r.). Przy przeciętnym wynagrodzeniu brutto w gospodarce narodowej
wynoszącej 4 272 zł na koniec roku 2017 r., średni koszt inwestycji termomodernizacyjnej to około
20-krotność przeciętnego wynagrodzenia. Dlatego też bez pomocy państwa tempo wprowadzania
zmian w zakresie w termomodernizacji budynków jest niewystarczające do ograniczania
zanieczyszczenia powietrza, w tym poprawy jakości powietrza. Dlatego też został wprowadzony
program „Czyste powietrze”, na realizację którego zostało zaplanowane 103 mld zł. Program ten
będzie wdrażany przez Narodowy Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przy
współpracy z Bankiem Ochrony Środowiska S.A. z wykorzystaniem struktur regionalnych jakimi są
wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, i został wprowadzony w roku 2018 i
potrwa do 2029 roku. Zgodnie z założeniami, w ramach programu zostanie dofinansowane
termomodernizacja lub wymiana źródeł ciepła dla 3 mln istniejących budynków oraz dla 1 mln
budynków nowych. Należy też zauważyć, że już wcześniej podejmowane były działania mające na
celu poprawę jakości powietrza w sektorze komunalno-bytowym, np. program KAWKA, którego to
celem jest ograniczanie niskiej emisji związane z podnoszeniem efektywności energetycznej oraz
wykorzystaniem układów wysokosprawnej kogeneracji i odnawialnych źródeł energii. W programie
tym zrealizowano 22 projekty przez 2 lata, koszty redukcji jednej tony pyłu PM2,5 wynosiły 73 551
EUR, PM10 – 69 579 EUR, SO2 – 25 474 EUR, natomiast NOX – 176 661 EUR (dane z programu
KAWKA).
4.1.3 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora transportu.
Skutki działalności w sektorze transportu, w szczególności transport drogowy SNAP 07, stanowią
duże obciążanie środowiska, a w szczególności w emisjach do powietrza. W celu realizacji unijnej i
krajowej polityki w zakresie redukcji emisji oraz energetyczno - klimatycznej w tym w zakresie
pakietów „Czyste powietrze dla Europy”, „Pakietu na rzecz czystego transportu”, „Czyste powietrze”.
Podjęto wiele działań mających na celu zmniejszenie negatywnego oddziaływania tego sektora na
środowisko. Pakiet ten zawiera w szczególności
poprawę efektywności energetycznej i emisyjności pojazdów;
zarządzanie i optymalizację popytu na przewozy;
upowszechnianie nowych form mobilności społeczeństwa;
kształtowanie świadomych środowiskowo zachowań kierowców i użytkowników usług
transportowych.
Poprawa efektywności energetycznej i emisyjności pojazdów drogowych dzięki obowiązującym
obniżonym limitom emisji zanieczyszczeń z samochodów lekkich Euro 6 i ciężkich Euro VI oraz
corocznie zaostrzanym dla producentów pojazdów poziomom emisji CO2 z nowych samochodów
osobowych i dostawczych, a w niedługiej przyszłości także ciężarowych, rejestrowanych w UE,
spowoduje przyspieszone wdrażanie innowacyjnych technologii jak np. alternatywne napędy, co w
konsekwencji prowadzi do zmniejszenia emisji szkodliwych substancji tej grupy pojazdów. Ponadto
71 | S t r o n a
ulepszony system badań technicznych pojazdów przyczynia się do ich rzetelniejszej oceny emisyjnej
jak również eliminacji pojazdów niesprawnych i wyeksploatowanych, które pogarszają efektywność
energetyczną i emisyjną tej gałęzi transportu. Od roku 2011 istnieje w Polsce obowiązek stosowania
dodatkowego kryterium energetyczno - emisyjnego przy zakupie przez podmioty publiczne pojazdów
drogowych oraz przez operatorów pojazdów do świadczenia usług publicznych przewozów
pasażerskich, a obowiązek przedstawiania informacji o zużyciu paliwa i emisji CO2 w oferowanych do
sprzedaży lub leasingu samochodach istnieje od akcesji Polski do UE w 2004 r.
Poprawa stanu taboru pasażerskiego transportu drogowego wykorzystywanego do usług
przewozowych użyteczności publicznej następuje zgodnie z ustawą z dnia 16 grudnia 2010 r.
o publicznym transporcie zbiorowym42). Sukcesywnie wymienia się tabor na nowszy, którego
standard będzie uwzględniać aspekty związane z emisją zanieczyszczeń, jak również potrzeby osób
niepełnosprawnych i osób o ograniczonej zdolności ruchowej. Szczególnie skupiono się na wsparciu
wdrażania nowoczesnych technologii napędowych (gazowych, elektrycznych i hybrydowych) przy
wykorzystaniu instrumentów finansowych i fiskalnych, jak również preferencji dla użytkowników
takich środków transportu.
Wspieranie rozwoju i wdrażania Inteligentnych Systemów Transportowych, w tym Krajowego
Systemu Zarządzania Ruchem Drogowym, jako narzędzia do realizacji celów polityki zrównoważonej
mobilności. Krajowy System Zarządzania Ruchem umożliwi dynamiczne zarządzanie ruchem w sieci
dróg krajowych, wsparcie procesów utrzymania infrastruktury drogowej oraz integrację z systemami
ITS wdrażanymi przez innych zarządców dróg, w tym na obszarach miejskich.
Szczególne znaczenie ma przyjęty przez Rząd na początku 2017 r. Pakiet na rzecz Czystego
Transportu, który składa się z trzech filarów
Planu Rozwoju Elektromobilności w Polsce (obszary i fazy rozwoju elektromobilności wraz
z propozycją narzędzi interwencji),
Krajowych ram polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych (cele i narzędzia rozwoju
infrastruktury); oraz
Funduszu Niskoemisyjnego Transportu (narzędzie finansowe wspierające producentów
i konsumentów pojazdów napędzanych paliwami alternatywnymi).
Podstawowym celem Planu Rozwoju Elektromobilności w Polsce, przyjętego 16 marca 2017 r., jest
osiągnięcie 1 miliona samochodów elektrycznych w perspektywie 2025 roku. Priorytet dla
przedsięwzięć z zakresu elektryfikacji transportu publicznego ma kluczowe znaczenie dla redukcji
emisji z transportu i poprawy jakości powietrza w miastach. Planowany udział autobusów
zeroemisyjnych (w tym trolejbusów) ma wzrastać do co najmniej 5% w 2021 r. i 20% w 2025 r.
Przyjęte w Krajowych ramach polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych (ustawa z dnia 11
stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych43) oraz ustawa z dnia 25 sierpnia 2006
r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych44) instrumenty stanowią wsparcie budowy infrastruktury
paliw alternatywnych i rozwoju rynku pojazdów elektrycznych i niskoemisyjnych. W celu
wypromowania pojazdów elektrycznych i niskoemisyjnych jako środka transportu szczególnie w
miastach, przewiduje się zastosowanie wielu korzyści dla użytkowników takich pojazdów, między
innymi wprowadzenie systemu dopłat do zakupu pojazdów elektrycznych, zwolnienie od akcyzy
samochodów osobowych elektrycznych oraz napędzanych wodorem, a także zwolnienie w okresie do
1 stycznia 2021 r. pojazdów hybrydowych plug - in, możliwość wjazdu do stref niskoemisyjnych,
korzystanie z buspasów, bezpłatne parkowanie na publicznych płatnych parkingach, czy
wprowadzenie tzw. taryfy „doliny nocnej”. Cele z zakresu infrastruktury do ładowania pojazdów
42)
Dz. U. 2018 r. poz. 2016, z późn.zm.
Dz. U. 2018 r. poz.317.
44)
Dz. U. z 2018 r. poz. 1344, z późn. zm.
43)
72 | S t r o n a
elektrycznych i pojazdów CNG i LNG oraz tankowania wodoru, mają zostać osiągnięte przez
dofinansowanie budowy publicznej infrastruktury do ładowania pojazdów elektrycznych i pojazdów
CNG i LNG oraz tankowania wodoru, wyłączenie punktów ładowania energią elektryczną z obowiązku
zapłaty podatku od nieruchomości, wsparcie wytwarzania i dystrybucji biokomponentów, biopaliw
ciekłych lub innych paliw odnawialnych.
Wprowadzone ustawą z dnia 6 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy o biokomponentach i biopaliwach
ciekłych oraz niektórych innych ustaw45) przepisy ustanowiły Fundusz Niskoemisyjnego Transportu,
który będzie finansował projekty związane z rozwojem elektromobilności (czyli pojazdy napędzane
energią elektryczną), jak i transportem opartym na paliwach alternatywnych m.in. CNG, LNG.
Przychodami Funduszu są dotacje celowe z budżetu państwa w wysokości do 1,5% planowanych w
poprzednim roku budżetowym wpływów z podatku akcyzowego od paliw silnikowych; wysokość
dotacji celowej określa ustawa budżetowa w części budżetowej, której dysponentem jest minister
właściwy do spraw energii. Nowelizacja ustawy zakłada także wprowadzenie opłaty emisyjnej w
wysokości 80 zł od 1000 l wprowadzonych na polski rynek: benzyny silnikowej i oleju napędowego.
Środki z opłaty emisyjnej stanowić będą przychód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i
Gospodarki Wodnej - NFOŚiGW (85%) i FNT (15%). Zgodnie z przedstawioną propozycją obowiązek
zapłaty opłaty emisyjnej ciążyć będzie na producentach paliw silnikowych (benzyn silnikowych i
olejów napędowych), importerach paliw silnikowych oraz podmiotach sprowadzających paliwa z
innych państw UE.
Wdrożenie regulacji zawartych w ustawie z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach
alternatywnych zgodnie z Oceną Skutków Regulacji zostało oszacowane na po poziomie 12 244 mln
zł. Wydatki te będą ponoszone przez 8 lat począwszy od roku 2018. Z budżetu Państwa
przewidywane wydatki wyniosą 9 985 mln zł, jednostki samorządu terytorialnego 1 674 mln zł, a
pozostałe jednostki 586 mln zł.
Wydatki jednostek samorządu terytorialnego związane będą z dofinansowaniem budowy infrastruktury
ładowania energią elektryczną oraz wymiany taboru w miastach. Do obliczeń przyjęto, że pojazdy
napędzane energią elektryczną i paliwami alternatywnymi zastępują, w części wskazanej w
poszczególnych przepisach ustawy, pojazdy o napędzie spalinowym, w ich całkowitej liczbie. Używane
pojazdy, niezależnie od interwencji wprowadzonej niniejszą ustawą, zostałyby wymienione w liczbie
odpowiadającej pojawiającym się pojazdom elektrycznym. Uwzględniono również stałe koszty zakupu i
użytkowania (TCO) pojazdów spalinowych ze względu na dojrzałość technologiczną napędu
spalinowego. Rozwój technologiczny napędu elektrycznego oraz technologii paliw alternatywnych
spowodują spadek kosztu zakupu i użytkowania (TCO) pojazdów napędzanych energią elektryczną i
paliwami alternatywnymi oraz zmniejszanie się różnicy w koszcie zakupu pojazdu o napędzie
spalinowym i elektrycznym. Konsument/użytkownik pojazdu (klient indywidualny, przedsiębiorca,
jednostka samorządy terytorialnego, organ administracji centralnej) jest racjonalny w długiej
perspektywie czasowej, tzn. dąży do minimalizacji kosztów, w całym cyklu użytkowania pojazdu (łącznie
z optymalizacją podatkową).
Optymalizowanie popytu na przewozy dokonuje się przez planowanie i zagospodarowanie
przestrzenne, rozwój systemu telepracy, szersze korzystanie z video-konferencji, rozwiązania
wspólnego podróżowania i wspólnego korzystania z pojazdu, a także rozwój i wdrażanie
Inteligentnych Systemów Transportowych, w tym Krajowego Systemu Zarządzania Ruchem (KSZR).
KSZR umożliwi nie tylko dynamiczne zarządzanie ruchem w sieci dróg krajowych oraz wsparcie
procesów utrzymania infrastruktury drogowej, ale też integrację z serwisami ITS wdrażanymi przez
innych zarządców dróg, w tym na obszarach miejskich.
45)
Dz. U. 2018 r. poz. 1356, z poźn. zm.
73 | S t r o n a
Na racjonalizację popytu na transport oraz przyjazny dla środowiska sposób jego realizacji, mają
wpłynąć również nowe formy mobilności społeczeństwa upowszechniane przez wprowadzenie wielu
instrumentów takich jak
rozwijanie zaawansowanych, dynamicznych systemów planowania i informowania
pasażerów o podróży;
zintegrowane taryfy biletowe;
wprowadzenie możliwości indywidualizacji usług transportu zbiorowego, w tym taksówek
zbiorowych oraz dostosowywania tras mikrobusów do potrzeb bieżąco zgłaszanych przez
pasażerów (Wrocławska Polityka Mobilności);
wydzielanie obszarów zamieszkania bez dostępu dla samochodów;
działania edukacyjno-informacyjne w zakresie promocji zrównoważonego transportu;
działania promujące opracowywanie i wdrażanie przez miasta planów zrównoważonej
mobilności miejskiej (Sustainable Urban Mobility Plan - SUMP);
tworzenie publicznych systemów transportu alternatywnego jak rowery, hulajnogi,
motorowery i samochody publiczne;
rozwój infrastruktury i preferencje dla transportu niezmotoryzowanego.
Kształtowanie świadomych środowiskowo zachowań kierowców i użytkowników usług
transportowych przez upowszechnianie techniki jazdy przyjaznej środowisku (jest to elementem
procesu nauki amatorskiego i zawodowego kierowania pojazdami, a także egzaminów na prawo
jazdy ale również szeregu aktywności publicystycznej, organizacji pozarządowych, w tym
branżowych) oraz kampanie społeczne np. z okazji Europejskiego Tygodnia Zrównoważonego
Transportu (ETZT) czy Dnia bez Samochodu, które mają zachęcić mieszkańców do korzystania ze
środków transportu stanowiących alternatywę dla samochodu. Koordynacja i promocja na poziomie
krajowym kampanii ETZT przyczynia się do wzrostu zainteresowania po stronie jednostek
samorządowych tą inicjatywą. Działania podejmowane przez władze lokalne mają wpływ na zmiany
w indywidualnej i zbiorowej mobilności, gdyż pozwalają kształtować wzorce zachowań zgodne z
zasadami zrównoważonej mobilności.
Realizowanych jest również wiele przedsięwzięć kierowanych do kierowców i pasażerów,
a podejmowanych z inicjatywy społecznej np. w zakresie oferowania ad hoc wspólnych przejazdów
w formule car-pooling’u, czy preferencji podejścia współużytkowania w formie roweru lub
samochodu publicznego (w formule car-sharing).
Szczególnie istotna dla dalszego rozwoju zrównoważonego transportu, jako stałego elementu
planowania strategicznego polityki transportowej również na poziomie lokalnym, jest promocja
koncepcji planistycznej SUMP (Sustainable Urban Mobility Plan – Plan zrównoważonej mobilności
miejskiej). Głównym celem opracowania i wdrożenia przez samorządy takich planów jest
zorganizowanie systemu transportowego dla miasta i jego obszaru funkcjonalnego w zrównoważony
i zintegrowany sposób. Na dzień dzisiejszy posiadanie SUMP w polskich miastach jest fakultatywne.
Mimo to większe ośrodki podejmują działania na rzecz opracowania własnych dokumentów (np.
Gdynia, Wrocław, Warszawa, Kraków), podążając w kierunku nowego podejścia do planowania
mobilności.
Mobilność zrównoważona w miastach realizowana zgodnie z Krajową Polityką Miejską 2023
ukierunkowana jest przede wszystkim na zaoferowanie mieszkańcom miasta i jego obszaru
funkcjonalnego atrakcyjnej oferty w zakresie transportu publicznego pod względem taryf i ich
elastyczności, czasie i wygodzie podróży, niezawodności środka transportu, kompletności
i aktualności informacji pasażerskiej, dogodności przesiadek i powiązań pomiędzy różnymi środkami
transportu. Promocja transportu zbiorowego w miastach i ich obszarach funkcjonalnych obejmuje
wiele działań m.in. powszechne ustanawianie w miastach preferencji w ruchu w postaci wydzielania
bus pasów, udzielanie pierwszeństwa na skrzyżowaniach, wsparcie finansowe wymiany i
74 | S t r o n a
modernizacji taboru transportu publicznego, integrację połączeń, informacji dla podróżnych i
wspólny bilet dla różnych operatorów transportu publicznego oraz budowę infrastruktury Park&Ride.
Szczególne znaczenie dla rozwoju zrównoważonego, sprawnego transportu łączącego miasto i jego
obszar funkcjonalny ma zastosowanie Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT). ZIT to
narzędzie do wdrażania strategii terytorialnych w sposób zintegrowany. ZIT pozwala w sposób
przekrojowy występować o uzyskiwanie finansowania z różnych osi priorytetowych jednego lub kilku
Programów operacyjnych, co zapewnia implementację zintegrowanej strategii dla określonego
terytorium. Jednym z przykładów wykorzystania ZIT jest rozwój kolejowych pasażerskich przewozów
aglomeracyjnych (regionalnych) jako dogodnej formy obsługi terenów wiejskich oraz dojazdu do
miast i portów lotniczych.
Rozwiązania upowszechniające komunikację zbiorową wspierane są przez rozwój transportu
niezmotoryzowanego, w szczególności dynamicznie rozszerzającego się ruchu rowerowego.
Zmieniono przepisy ruchu drogowego na promujące i poprawiające bezpieczeństwo tych
użytkowników (dotyczące pierwszeństwa, możliwości wyprzedzania, śluz i kontrapasów itp.), a
przede wszystkim powszechnie podejmowane są inwestycje w infrastrukturę rowerową (drogi
rowerowe, miejsca obsługi i parkingi rowerowe) oraz systemy roweru miejskiego. Wdrażanie
Inteligentnych Systemów Transportowych (ITS) w miastach i ich obszarach funkcjonalnych wspomaga
zarządzanie operacyjne ruchem drogowym, transportem zbiorowym (pasażerskim), transportem
towarowym, służbami ratowniczymi i rozwiązywanie problemów transportowych, jednocześnie
pozwala nadać najwyższy priorytet obsłudze pieszych i komunikacji zbiorowej. W odniesieniu do
miast kluczowe znaczenie ma optymalizacja prędkości ruchu, polityka parkingowa czy wspieranie
usług w zakresie logistyki miejskiej. Jedną z korzyści jest zmniejszenie zużycia energii i redukcja emisji
spalin (o 30 – 50%).
Program „Bezemisyjny Transport Publiczny” stanowi wsparcie zero- i niskoemisyjnego transportu
publicznego w obszarze wymiany taboru (dofinansowania zakupów taboru zero- i niskoemisyjnego)
i rozbudowy infrastruktury ładującej/tankującej tego typu pojazdy. Finansowanie jest zapewnione
między innymi ze środków Funduszu Niskoemisyjnego Transportu (FNT). Przewiduje się, że do 2030
roku na poziomie ogólnopolskim w segmencie transportu zbiorowego będzie funkcjonowało 3 tys.
autobusów o napędzie elektrycznym.
Ponadto zostały przewidziane działania dla pozostałych form transportu w tym
Pakiet dla transportu szynowego;
Pakiet dla transportu lotniczego;
Pakiet dla żeglugi śródlądowej;
Pakiet dla żeglugi morskiej.
Realizacja ww. działań będzie miała znaczący wpływ na spadek emisji z tego sektora, jednakże
harmonogram ich wdrażania nie będzie obejmował lat 2020-2025, a tym samym nie będzie
wykazywał systematycznej liniowej redukcji emisji co potwierdzają założenia nieliniowego podejścia
do osiągnięcia celów redukcyjnych. Ponadto obecna polityka w zakresie transportu nie zawiera
działań skierowanych na ograniczenie importu używanych samochodów. Należy jednak zaznaczyć iż
wymiana floty nastąpi naturalnie wraz z upływem lat. W związku z powyższym pomimo braku
istotnych zmian w polityce w zakresie ograniczenia importu używanych samochodów do Polski, z
przeprowadzonych analiz wynika, że użytkowane samochody będą spełniały wymagania w zakresie
coraz wyższych norm emisji. W analizie przyjęto, iż wymiana floty będzie następowała w oparciu o
obecne trendy tzn. liczba sprowadzanych samochodów jak i ich średni wiek, który obecnie wynosi 10
-12 lat, będą zachowane w kolejnych latach. Dlatego jako „tło emisji” przyjęto, że w roku 2025
sprowadzane samochody będą spełniać normy spalania paliw Euro 6. Na tło emisji zostały odniesione
działania redukcyjne i oszacowane wielkości redukcji z nich wynikające. Podejście to pozwoliło na
wykazanie redukcji emisji z sektora transportu.
75 | S t r o n a
4.1.4 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora rolnego.
W bilansie emisji amoniaku 94% pochodzi z rolnictwa (SNAP 10), w tym udział emisji z utrzymywania
zwierząt i gospodarki odchodami zwierzęcymi wynosi 83%, a pozostałe 17% emisji związane jest ze
zużyciem nawozów mineralnych. Z uwagi na ten fakt, że sektor rolnictwa odpowiada za większość
emitowanego amoniaku, właśnie w tym sektorze potrzebne są działania ograniczające emisję tak,
aby osiągnąć cele redukcyjne określone w dyrektywie NEC.
Opracowano „Kodeks doradczy dobrej praktyki rolniczej dotyczącej ograniczania emisji amoniaku”,
który wskazuje szczegółowe działania skutkujące redukcją emisji NH3. Ponadto przyjęcie w roku 2018
programu azotanowego w celu ochrony wód także wskazało działania, które przyczynią się do
redukcji emisji amoniaku do powietrza, w tym m.in. przykrywanie zbiorników z gnojowicą i
gnojówką zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia
„Programu działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze
źródeł rolniczych oraz zapobieganiu dalszemu zanieczyszczaniu”. Dodatkowo propagowane będą
wśród rolników działania polegające na
aplikacji doglebowej nawozów na bazie mocznika,
rozlewaniu gnojowicy innymi metodami niż rozbryzgowo,
przyorywaniu obornika w ciągu 12 godzin od aplikacji na glebę.
Należy zwrócić uwagę na fakt, iż w chwili obecnej cel redukcyjny określony na rok 2020 i kolejne,
będzie zrealizowany przy obecnej polityce rolnej, a włączenie nowych działań będzie skutkowało
dalszymi redukcjami.
Wdrożenie wskazanych działań nie będzie generowało wzrostu kosztów gdyż działania te związane są
z normalnym trybem funkcjonowania gospodarstwa rolnego.
4.2 Zastosowanie mechanizmów elastyczności.
Zgodnie z art. 5 dyrektywy NEC zostały przewidziane mechanizmy elastyczności, które mogą być
zastosowane w szczególnych okolicznościach wskazanych w tym artykule.
W art. 5 ust. 1 dyrektywy NEC został wprowadzony mechanizm elastyczności, który odnosi się do
metod obliczania wielkości emisji w przypadku wprowadzenia usprawnionych metod w zakresie
bilansowania emisji opartych na zaktualizowanej wiedzy naukowej. Ponadto regulacja przewiduje, iż
od 2025 r. będą miały zastosowanie dodatkowe warunki do korekt w przypadku wskaźników emisji
lub metod stosowania do określenia emisji z poszczególnych kategorii źródeł różniących się znacząco
od wskaźników lub metod oczekiwanych w związku z wdrożeniem danej normy lub standardu
zwartego w przepisach Unii Europejskiej w zakresie ograniczania zanieczyszczania powietrza u źródła.
W art. 5 ust. 2 dyrektywy NEC reguluje mechanizm elastyczności odnoszący się do anomalii
pogodowych to jest wyjątkowo chłodnej zimy albo wyjątkowo suchego lata.
Polska będzie korzystała z mechanizmu elastyczności w przypadku
wprowadzenia istotnych zmian w metodyce obliczania lub korekty wskaźników emisji po
wykazaniu, iż w ramach krajowych programów kontroli i egzekwowania, monitorowania
skuteczność transponowanych przepisów Unii w zakresie ograniczania powietrza u źródła
występują znaczące różnice wskaźników emisji niewynikające z wdrożenia i egzekwowania
przepisów;
76 | S t r o n a
Poz. 572
w przypadku wystąpienia wyjątkowo chłodnej zimy, albo wyjątkowo suchego lata,
oznaczających wystąpienia warunków meteorologicznych znacząco odbiegających od
wieloletnich średnich.
4.3 Warianty strategiczne w celu osiągnięcia zobowiązań w zakresie
redukcji emisji oraz prognozowana realizacja zobowiązań w zakresie
redukcji emisji.
Istotny wpływ na wielkość emisji zanieczyszczeń ma polityka określająca warunki dotyczące
planowania i funkcjonowania systemów zaopatrzenia w paliwa i energię. W roku 2018 powstał
projekt Polityki Energetycznej Polski do roku 2040 (PEP2040), a także projekt Krajowego planu na
rzecz energii i klimatu (KPEiK). Z uwagi na harmonogram wdrażania przyjętych w PEP2040 kierunków
działań, efekty ich wdrażania będą widoczne w dłuższej perspektywie. Przewiduje się, że
zaproponowane działania i kierunki interwencji pozwolą na zrealizowanie krajowego zobowiązania
na rzecz redukcji emisji dopiero w roku 2030 i następnych latach. Będzie to efektem zmiany miksu
paliwowego i zwiększonego w nim udziału odnawialnych źródeł energii, a także przewidywanego na
rok 2033 uruchomienia pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce.
Zobowiązania Polski w zakresie celu 15% udziału energii z OZE do roku 2020, jak również cel 21% w
roku 2030 zostały uwzględnione w scenariuszu zawartym w projekcjach, także cel w zakresie
poprawy efektywności energetycznej pozwolą na zrealizowanie wymaganych redukcji określonych
dla roku 2020.
Ostatnie zmiany przepisów w zakresie ochrony powietrza wynikające z przyjętych na poziomie Unii
Europejskiej i wdrożonych do prawa krajowego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady
2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie
zanieczyszczeniom i ich kontrola)46) (dyrektywa IED) oraz aktów wykonawczych do tej dyrektywy jak
również dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2193 z dnia 25 listopada 2015 r. w
sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza ze średnich obiektów
energetycznego spalania47), wymuszą działania, które w znaczący sposób zredukują lub pozwolą
uniknąć emisji zanieczyszczeń do powietrza. Przepisy te będą oddziaływały na wszystkie procesy
spalania paliw zarówno w sektorze przemysłowym (SNAP 03), jak również w sektorze produkcji i
transformacji energii (SNAP 01). W przypadku SNAP 01 są już widoczne zmiany w zakresie redukcji
emisji SO2, NOx i pyłu całkowitego, a tym samym PM2.5. W przypadku źródeł spalania o nominalnej
mocy cieplnej powyżej 5 MW do 50 MW ostateczny efekt działania dyrektywy 2015/2193 będzie
widoczny w roku 2025, a dla najmniejszych źródeł powyżej 1 MW do 5 MW w roku 2030. Jednakże i
ten sektor (SNAP 03) wykazuje systematyczne zmniejszenie wielkości emisji SO2, NOx i pyłu
całkowitego. W kolejnych latach proces ten będzie przyspieszał.
Najwięcej działań jakie muszą być wdrożone w najbliższym czasie odnosi się do sektora spalania poza
przemysłem, czyli sektora komunalno-bytowego. Część działań legislacyjnych dotyczących tego
sektora zostało już zrealizowane, a mianowicie wprowadzenie wymagań dla kotłów od 0,5 MW do
1 MW oraz wprowadzono regulacje dotyczące jakości paliw. Pierwsze rezultaty tych działań powinny
być widoczne w inwentaryzacji emisji za rok 2018, a pełne oddziaływania tych aktów odnotuje się w
roku 2020 i kolejnych. Jednakże proces zmian wynikający z tych aktów musi być wspomagany przez
działania państwa na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. Wynika to z faktu, iż zmiany
skierowane są do obywateli i wymagają dużego nakładu finansowego. Działania w sektorze
komunalno - bytowym mają bezpośrednie przełożenia na stan jakości powietrza, ponieważ to emisja
z indywidualnych systemów grzewczych odpowiada za tzw. „niską emisję”. Dotychczasowe działania
46)
Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, str. 17.
Dz. Urz. UE L 313 z 28.11.2015, str. 1.
47)
77 | S t r o n a
określone zarówno w programach ochrony powietrza na poziomie regionalnym oraz działania
krótkoterminowe nie przyniosły spodziewanego efektu. W ramach walki o poprawę jakości powietrza
we wrześniu 2018 r. ruszył program finansowy resortu środowiska „Czyste Powietrze” oraz
planowane są nowe programy „Energia Plus” i „Ciepłownictwo Powiatowe”, których efekty
wdrożenia będą możliwe do zidentyfikowania po 2025.
Należy jednak zaznaczyć, że aby przyczynić się do osiągnięcia długoterminowego celu Unii
Europejskiej dotyczącego jakości powietrza, wspieranego przez wytyczne Światowej Organizacji
Zdrowia WHO, konieczne będzie wprowadzenie zakazu spalania paliw stałych w miejscowościach
gdzie przekroczenia norm jakości powietrza są permanentne. Wprowadzenie takiego zakazu wiąże
się z ponoszeniem dużych kosztów na ogrzewanie przez właścicieli domów jednorodzinnych z uwagi
na wyższe koszty stosowania innych paliw niż stałe. Dlatego tez w pierwszej kolejności należy
doprowadzić do 100% termomodernizacji budynków mieszkalnych, co będzie skutkowało
zmniejszeniem strat ciepła, a co za tym idzie niższymi rachunkami za ogrzewanie.
Program jest skierowany na dofinansowanie działań związanych z szeroko pojętą poprawą
efektywności energetycznej, a mianowicie wymiany starych i nieefektywnych źródeł ciepła na
nowoczesne źródła spełniające najwyższe normy, np. na wysokosprawne źródła gazowe, olejowe,
ogrzewanie elektryczne, źródła na paliwo stałe (węgiel, biomasa). Dofinansowanie można otrzymać
na przeprowadzenie niezbędnych prac termomodernizacyjnych budynku w tym wymianę stolarki
okiennej. Program skierowany jest między innymi do właścicieli budynków istniejących, które nie
spełniają wymogów określonych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r.
w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie48), w tym
w szczególności w zakresie odpowiedniej izolacji budynku. Wiele budynków w Polsce było
budowanych gdy nie stosowano rozwiązań uwzględniających izolację cieplną, co prowadzi do dużych
strat energii i ciepła, a w warunkach polskich, tj. produkcji ciepła w źródłach indywidualnych z
wykorzystaniem paliw stałych, do emisji zanieczyszczeń, czego efektem jest obserwowanie zjawiska
smogu. Innym skutkiem niskiej efektywności energetycznej budynków są wysokie koszty jakie
ponoszą obywatele na ogrzewanie. Inwestycje dofinansowane z programu „Czyste Powietrze”
zapewniają lepsze zarządzanie energią i ciepłem w domu o każdej porze roku. Termomodernizacja
połączona z wymianą okien pozwolą zmniejszyć zapotrzebowanie na energię pierwotną (mniejsze
zużycie paliwa do ogrzania budynku), a co za tym idzie spowodują uniknięcie emisji. Pełny efekt
działań będzie widoczny po 10 latach funkcjonowania programu, a redukcja emisji została
uwzględniona w prognozach.
Aby zrealizować krajowe zobowiązania na rzecz redukcji emisji w zakresie NOx konieczne jest
wprowadzenie dodatkowych działań w sektorze transportu, a w szczególności transportu
drogowego, który odpowiada za znaczną ilość emisji tlenków azotu i pyłu. Dlatego też do
opracowanego scenariusza z dodatkowymi działaniami został włączony potencjał redukcyjny
wynikający z Planu rozwoju elektromobilności, który jest w części finansowany z mechanizmu
fiskalnego jakim jest opłata emisyjna wliczona w cenę paliwa obowiązująca od dnia 1 stycznia 2019 r.
Rozwój elektromobilności, wymiana taboru komunikacji zbiorowej, a także zwiększenie
zainteresowania się pojazdami hybrydowymi, pozwoli uniknąć lub zredukować emisję NOx i pyłu.
Rozbudowa sieci dróg ekspresowych, autostrad, transportu publicznego zarówno kolejowego na
dalsze odległości jak również podmiejskiego i miejskiego oraz zmiany w zachowaniu społeczeństwa
przez kampanie edukacyjne dotyczące wyboru środków transportu także przyczyni się do redukcji lub
uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza.
Za emisję NMLZO odpowiada przede wszystkim sektor dotyczący wykorzystania rozpuszczalników
i innych produktów (SNAP 06), którego udział w roku 2017 wynosił 29,6%.
W związku z powyższym największa dotychczasowa redukcja emisji NMLZO wynikała głównie z
48)
Dz. U. 2015 r. poz. 1422, z późn. zm.
78 | S t r o n a
wdrożenia przepisów unijnych dotyczących ograniczania emisji LZO pochodzących ze stosowania
rozpuszczalników organicznych, w tym farb i lakierów, produktów do odnawiania pojazdów.
Wdrożenie i stosowanie przepisów określonych w dyrektywie IED w zakresie ograniczania emisji LZO
przyczynią się do kolejnych redukcji. Tak jak wskazano działania w sektorze komunalno - bytowym
będą skutkować redukcją tego zanieczyszczania. Ponadto sektor transportu drogowego i działania
odnoszące się do niego przyczynią się do dalszej redukcji emisji NMLZO, co pozwoli na zrealizowanie
celów redukcyjnych określonych w dyrektywie NEC.
Emisja amoniaku pochodzi z rolnictwa (SNAP 10 – 94%), w tym z utrzymywania zwierząt i gospodarki
odchodami zwierzęcymi (udział wynosi 83%), a pozostałe 17% emisji związane jest ze zużyciem
nawozów mineralnych. Dlatego też do osiągnięcia celów redukcyjnych określonych w dyrektywie
NEC konieczne jest wdrożenie działań w tym sektorze. Opracowano „Kodeks doradczy dobrej
praktyki rolniczej dotyczącej ograniczania emisji amoniaku”, który wskazuje szczegółowe działania
skutkujące redukcją emisji NH3. Ponadto przyjęcie w roku 2018 programu azotanowego w celu
ochrony wód, także wskazało działania, które przyczynią się do redukcji emisji amoniaku do
powietrza w tym m.in. przykrywanie zbiorników z gnojowicą i gnojówką. Dodatkowo w okresie 20202030 propagowane będą wśród rolników działania polegającena
aplikacji doglebowej nawozów na bazie mocznika;
rozlewaniu gnojowicy innymi metodami niż rozbryzgowo;
przeorywaniu obornika w ciągu 12 godzin od aplikacji na glebę.
Warianty strategiczne analizowane w niniejszym dokumencie zostały oparte o dane zawarte
w „Projekcjach emisji wybranych zanieczyszczeń do roku 2030 na potrzeby dyrektywy 2016/2284”
przedłożonego w roku 2017 i zaktualizowanego w roku 2019. Scenariusz z działaniami (WM) został
oparty na danych przekazanych do Komisji Europejskiej, w ramach realizacji obowiązku
przedkładania prognoz emisji zanieczyszczeń. Polska przedłożyła dokument, w którym został
oszacowany potencjał redukcyjny kraju w oparciu o działania realizowane zgodnie z obowiązującym
prawem i planowane redukcje emisji wynikające z dostosowania sektora produkcji i transformacji
energii SNAP 01 do konkluzji BAT. Scenariusz WM został przyjęty jako poziom odniesienia dla
wdrażania polityk i środków, w tym w szczególności projektu Polityki energetycznej Polski 2040 czy
Krajowego planu na rzecz energii i klimatu na lata 2021 - 2030, a następnie zostały zidentyfikowane
obszary z największym potencjałem redukcyjnym, w których to obszarach określono dodatkowe
działania, których wdrożenie i konsekwentna realizacja pozwoli na dotrzymanie krajowych
zobowiązań w zakresie redukcji emisji dla poszczególnych zanieczyszczeń. Potencjał dodatkowych
działań zastał oszacowany, a ich katalog został zaprezentowany poniżej. Działania przyjęte w
scenariuszu z dodatkowymi działaniami (WAM) są oparte na działaniach już istniejących, jednakże
których potencjał redukcyjny będzie widoczny w roku 2020 i dalszych latach. W działaniach
dodatkowych zostały także wskazane rozwiązania przyjęte aktami prawnymi, których wprowadzenie
zostało opóźnione, a które to działania będą oddziaływały na emisję w kolejnych latach.
W scenariuszu „z dodatkowymi działaniami (WAM)” uwzględniono redukcję wynikającą z działań
Dostosowanie do konkluzji BAT dużych źródeł spalania paliw;
Dostosowanie standardów emisji wynikających z dyrektywy 2015/2193 dla średnich źródeł
spalania paliw;
Dostosowanie w zakresie zakupu ciepła z odnawialnych źródeł energii oraz warunków
przyłączenia instalacji do sieci;
Dostosowanie w zakresie promowania energii elektrycznej z wysokosprawnej Kogeneracji;
Dostosowanie procesów przemysłowych do wymogów dyrektywy IED i konkluzji BAT, w tym
w zakresie używania rozpuszczalników organicznych;
Programu finansowego „Czyste powietrze” w sektorze komunalno-bytowym;
Pakiet działań ukierunkowanych na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych i innych
zanieczyszczeń z transportu drogowego
79 | S t r o n a
-
poprawę efektywności energetycznej i emisyjności pojazdów;
zarządzanie popytem/ograniczenie popytu;
pakiet na rzecz czystego transportu;
upowszechnianie nowych form mobilności społeczeństwa;
kształtowanie świadomych środowiskowo zachowań kierowców i użytkowników usług
transportowych.
Przestrzeganie przez rolników wymogu przykrywania zbiorników z gnojowicą i gnojówką
zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia
„Programu działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami
pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganiu dalszemu zanieczyszczaniu
Propagowanie wśród rolników praktyk polegających na
- aplikacji doglebowej nawozów na bazie mocznika;
- rozlewaniu gnojowicy innymi metodami niż rozbryzgowo;
- przeorywanie obornika w ciągu 12h od aplikacji na glebę;
W sektorze stosowania rozpuszczalnika i innych produktów działania są realizowane zgodnie
z obowiązującymi przepisami, m.in.
- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie standardów
emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń
spalania49);
- rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie ograniczenia emisji
lotnych związków organicznych zawartych w niektórych farbach i lakierach
przeznaczonych do malowania budynków i ich elementów wykończeniowych,
wyposażeniowych oraz związanych z budynkami i tymi elementami konstrukcji oraz
w mieszaninach do odnawiania pojazdów50);
Ponadto duży udział w emisji NMLZO ma proces spalania poza przemysłem (SNAP 02), który stanowi
16,8% w całkowitej emisji. W związku z powyższym działania redukcyjne skierowane do tego sektora
będą generowały także redukcje emisji NMLZO. Oznacza to, iż planowane działania w sektorze
komunalno-bytowym przyczynią się do osiągnięcia celu redukcyjnego w zakresie emisji NMLZO.
Omówione dodatkowe działania przyczynią się do realizacji krajowych zobowiązań w zakresie
redukcji emisji, a ich potencjał w roku 2030 przedstawia Tabela 21.
Tabela 21 Potencjał redukcyjny wielkości emisji w roku 2030 w wariancie „z działaniami” i w wariancie „z dodatkowymi
działaniami”.
WM[%]
WAM[%]
WAM-WM[%]
49)
Dz. U. poz. 680.
Dz. U. poz. 1335.
50)
80 | S t r o n a
SO2
-68
-71,4
+3,4
NOx
-36
-44,7
+8,7
NMLZO
-25
-28,9
+3,9
NH3
-1
-17,6
+16,6
PM2.5
-45
-58,7
+13,7
Wybrane dodatkowe działania wynikają z przyjętych lub projektowanych polityk, programów i
strategii, dlatego też harmonogram ich wdrażania, realizacja, a także osiągnięcie zakładanych celów
będą z nimi zgodne. Realizacja tych działań pozwoli na osiągnięcie poziomów redukcji. Tak jak już
wskazano KPOZP nie zawiera nowych działań lub środków, a scenariusz z dodatkowymi działaniami
(WAM) oparty jest na tych działaniach, dla których efekt wdrożenia w postaci redukcji zanieczyszczeń
będzie widoczny w latach 2020-2030.
Narzędziem weryfikującym efekt wdrożonych działań będzie ocena bieżących krajowych emisji.
81 | S t r o n a
52)
Sadza.
Gazy cieplarniane.
51)
Odnośne
i podstawowe
oraz
w
stosownych
przypadkach
dodatkowe
sektory
Nazwa
Typ
Start
Koniec
Organ(y) odpowiedzialny
za
wdrożenie
(dla
środków wybranych do
wdrażania)
Okres
wdrażania
(dla
środków
wybranych
do
wdrażania)
Szczegóły
metod
stosowanych
na potrzeby
analizy (np.
określone
modele lub
metody, dane
bazowe)
2020
2025
82 | S t r o n a
2030
Przewidywane redukcje w ujęciu
(odpowiednio
dla
ilościowym
poszczególnych polityk i środków dla
pakietów polityk i środków) (kt, rocznie
lub w przedziale czasowym) w
porównaniu ze scenariuszem ze środkami
Jakościowy
opis
niepewności (jeśli
jest
dostępny)
Monitor Polski
PROCESY SPALANIA W SEKTORZE PRODUKCJI I TRANSFORMACJI ENERGII (SNAP 01)
Odnośne
Cele pojedynczej polityki i Rodzaje
substancje
środka lub pakietu polityk i polityk
zanieczyszśrodków
środków
czające,
należy
wybierać
stosownie
do
przypadku
NOx,
SO2,
NMLZO,
NH3, PM2.5,
(M),
BC51)
jako
składnik
PM2.5, inne
(np.
Hg,
dioksyny,
GHG52))
proszę
określić
Tabela 22 Szczegóły dotyczące polityk i środków rozważanych w celu przestrzegania zobowiązań w zakresie redukcji emisji (sprawozdawczość na poziomie polityk i środków)
Nazwa i krótki opis
pojedynczej
polityki
i
środka lub pakietu polityk i
środków
SO2,
NOx,
NMLZO,
PM2.5, BC
jako składnik
PM2.5, inne
(np.
Hg,
dioksyny)
GHG
Dostawa energii 2017
Instalacje
technologii Ograniczanie
ograniczania emisji;
zanieczyszczeń (w
tym
wydobycie,
u źródła,
przesył,
dystrybucja
i
składowanie
paliw
oraz
produkcja
energii i energii
elektrycznej),
2021
Rozporządzenie
Ministra
Środowiska z dnia 1 marca
w
sprawie
2018
r.
standardów emisyjnych dla
niektórych
rodzajów
instalacji, źródeł spalania
paliw
oraz
urządzeń
spalania
lub współspalania odpadów
(Dz. U. poz. 680)
SO2, NOx,
PM, LZO
Instalacje
technologii Ograniczanie
ograniczania emisji;
zanieczyszczeń
Wdrażanie
technologii u źródła
redukcji zanieczyszczeń
Organ
właściwy
do
wydania
pozwolenia
zintegrowanego
Marszałek
województwa,
starosta,
prezydent
miasta
burmistrz
Procesy
2018
przemysłowe (w
tym działalność
przemysłowa, w
ramach której w
sposób
chemiczny lub
fizyczny
przekształca się
materiały,
co
prowadzi
do
emisji
gazów
cieplarnianych
wykorzystanie
gazów
cieplarnianych
w produktach i
nieenergetyczne
wykorzystanie
paliw kopalnych
(węgla)),
Marszałek
Organ
właściwy województwa,
starosta,
do
prezydent
wydania
miasta
pozwolenia na burmistrz
wprowadz
anie
gazów lub
pyłów
PROCESY SPALANIA W PRZEMYŚLE (SNAP 03)
Sumaryczna redukcja wielkości emisji wynikająca z działań dodatkowych z sektora – SNAP 01
Decyzja
wykonawcza
Komisji (UE) 2017/1442 z
dnia 31 lipca 2017 r.
ustanawiająca
konkluzje
dotyczące
najlepszych
dostępnych technik (BAT) w
odniesieniu do dużych
obiektów energetycznego
spalania
zgodnie
z
dyrektywą
Parlamentu
i
Rady
Europejskiego
2010/75/UE (Dz. Urz. UE L
212 z 17.08.2017, str. 1)
NOx-7,04
SO2-27,6
PM2.5-0
NOx-6,70
SO2-18,92
PM2.5-0,31
83 | S t r o n a
NOx-5,76
SO2-11,07
PM2.5-0,49
Dostawa energii 2016
Instalacje
technologii Ograniczanie
ograniczania emisji;
zanieczyszczeń (w
tym
wydobycie,
u źródła,
przesył,
dystrybucja
i
składowanie
paliw
oraz
produkcja
energii i energii
elektrycznej),
procesy
przemysłowe (w
tym działalność
przemysłowa, w
ramach której w
NOx,
SO2,
sposób
PM, LZO
chemiczny lub
fizyczny
przekształca się
materiały,
co
prowadzi
do
emisji
gazów
cieplarnianych,
wykorzystanie
gazów
cieplarnianych
w produktach i
nieenergetyczne
wykorzystanie
paliw kopalnych
(węgla)),
2020
PROCESY PRODUKCYJNE (SNAP 04)
Administracja
centralna
RM
NOx-3,05
SO2-15,29
PM2.5-0
NMLZO2,77
NOx-2,90
SO2-10,45
PM2.5-1,58
NMLZO-0
84 | S t r o n a
NOx-2,50
SO2-6,11
PM2.5-2,50
NMLZO-2,32
Monitor Polski
Sumaryczna redukcja wielkości emisji wynikająca z działań dodatkowych z sektora – SNAP 03
Uchwała nr 101/2015 Rady
Ministrów z dnia 3 lipca
2015 r. w sprawie projektu
zmiany Przejściowego Planu
Krajowego
Konkluzje
BAT
dla
sektorów
hutniczy;
szklarski; garbarski;
cementowowapienniczy;
chloro-alkaliczny;
papierniczy;
rafineryjny;
produkcji płyt
drewnopochodnych;
metali nieżelaznych;
wielkotonażowa
produkcja
organicznych
substancji
chemicznych
przetwarzanie
odpadów
Rozporządzenie
Ministra
Rozwoju z dnia 8 sierpnia
2016
w
sprawie
ograniczenia emisji lotnych
związków
organicznych
zawartych w niektórych
farbach
i
lakierach
przeznaczonych
do
malowania budynków i ich
elementów
wykończeniowych,
wyposażeniowych
oraz
związanych z budynkami i
tymi
elementami
konstrukcji
oraz
w
mieszaninach
do
odnawiania pojazdów (Dz.
U. poz. 1335)
Rozporządzenie
Ministra
Środowiska z dnia 1 marca
w
sprawie
2018
r.
standardów emisyjnych dla
niektórych
rodzajów
instalacji, źródeł spalania
paliw
oraz
urządzeń
spalania
lub współspalania odpadów
MNLZO
Instalacje
technologii Ograniczanie
ograniczania emisji;
zanieczyszczeń
Wdrażanie
technologii u źródła
redukcji zanieczyszczeń
2016
2018
Procesy
przemysłowe (w
tym działalność
przemysłowa, w
ramach której w
sposób
chemiczny lub
fizyczny
przekształca się
Procesy
Wdrażanie
technologii Ograniczanie
zanieczyszczeń przemysłowe
redukcji zanieczyszczeń;
inne
procesy u źródła,
przemysłowe.
W
zależności
od daty
publikacji
Okres
dostosowania
zależy od
daty
publikacji
Minister
Rozwoju
Marszałek
województwa,
starosta,
prezydent
miasta,
burmistrz .
Organ
Marszałek
właściwy województwa,
starosta,
do
prezydent
wydania
miasta,
pozwolenia na burmistrz
wprowadzanie
gazów lub
Administracja
centralna
Organ
właściwy
do
wydania
pozwolenia
zintegrowanego
85 | S t r o n a
Monitor Polski
NMLZO
NOx,
SO2,
NMLZO,
PM2.5, BC
jako składnik
PM2.5, inne
(np.
Hg,
dioksyny)
GHG
Wdrażanie
technologii Ograniczanie
Procesy
redukcji zanieczyszczeń
zanieczyszczeń przemysłowe
u źródła,
materiały,
co
prowadzi
do
emisji
gazów
cieplarnianych
wykorzystanie
gazów
cieplarnianych
w produktach i
nieenergetyczne
wykorzystanie
paliw kopalnych
(węgla)),
Rozporządzenie
Ministra
Rozwoju i Finansów z dnia 1
sierpnia 2017 r. w sprawie
wymagań dla kotłów na
paliwa stałe ze zamianami
wprowadzanymi
rozporządzeniem Ministra
Przedsiębiorczości
i
Technologii z dnia 21 lutego
2019
r.
zmieniającym
rozporządzenie w sprawie
wymagań dla kotłów na
paliwo stałe (Dz. U.
poz.1690, z późn. zm.)
Rozporządzenia
Ministra
Energii z dnia 27 września
2018 r. w sprawie wymagań
jakościowych dla paliw
stałych (Dz. U. poz. 1890)
pyłów
Administracja
centralna
Przejście na paliwo lepszej Ograniczanie
Zużycie energii 2020
jakości
zanieczyszczeń (w tym zużycie
NOx,
paliw i energii
SO2,
u źródła,
elektrycznej
NMLZO,
PM2.5, BC
przez
jako składnik
użytkowników
PM2.5, inne
końcowych,
(np.
Hg,
takich
jak
dioksyny)
gospodarstwa
GHG
domowe, usługi,
przemysł
i
rolnictwo
SO2,
NOx,
NMLZO,
PM2.5, BC
jako składnik
PM2.5, inne
(np.
Hg,
dioksyny)
GHG
Administracja
centralna
Poprawa
efektywności Ograniczanie
Zużycie energii 1.10.
energetycznej urządzeń
zanieczyszczeń (w tym zużycie 2017
u źródła,
paliw i energii
elektrycznej
przez
użytkowników
końcowych,
takich
jak
gospodarstwa
domowe, usługi,
przemysł
i
rolnictwo
NOx-1,07
SO2-2,06
PM2.5-0
NMLZO14,53
NOx-1,02
SO2-1,4
PM2.5-0,52
NMLZO-0
86 | S t r o n a
NOx-0,88
SO2-0,82
PM2.5-0,82
NMLZO12,20
Monitor Polski
Minister
Energii
Minister
Przedsiębior
czości
i
Technologii
PROCES SPALANIA POZA PRZEMYSŁEM (SNAP 02)
Sumaryczna redukcja wielkości emisji wynikająca z działań dodatkowych z sektora – SNAP 04
(Dz. U. poz. 680)
NOx,
SO2,
NMLZO,
PM2.5, BC
jako składnik
PM2.5, inne
(np.
Hg,
dioksyny)
GHG
SO2,
NOx,
NMLZO,
PM2.5, BC
jako składnik
PM2.5, inne
(np.
Hg,
dioksyny)
GHG
Instrumenty
ekonomiczne
Poprawa
efektywności Instrumenty
energetycznej
urządzeń; ekonomiczne
przejście na mniej emisyjne
paliwa kopalne,
- wzrost w zakresie
wykorzystania energii ze
źródeł
odnawialnych;
zmniejszenie strat,
Inne dostawy energii
Zużycie energii 2018
(w tym zużycie
paliw i energii
elektrycznej
przez
użytkowników
końcowych,
takich
jak
gospodarstwa
domowe, usługi,
przemysł
i
rolnictwo
Zużycie energii 2018
(w tym zużycie
paliw i energii
elektrycznej
przez
użytkowników
końcowych,
takich
jak
gospodarstwa
domowe, usługi,
przemysł
i
rolnictwo
2029
Pakiet
działań
ukierunkowanych
na
zmniejszenie emisji gazów
cieplarnianych i innych
zanieczyszczeń z transportu
drogowego
poprawę efektywności
energetycznej i
emisyjności pojazdów;
zarządzanie
popytem/ograniczenie
popytu;
na
rzecz
pakiet
czystego transportu;
Paliwa alternatywne dla
pojazdów,
statków
wodnych i powietrznych (w
tym energia elektryczna);
poprawa
zachowań
SO2 społecznych;
NOx,
zarządzanie
PM2.5, BC jako składnik popytem/ograniczenie
popytu,
PM2.5,
- przejście na inne formy
transportu publicznego lub
niezmotoryzowanego
Instrumenty
ekonomiczne,
- informacje,
- regulacje,
-kształcenie
-prace
badawcze,
-planowanie,
Administracja
centralna
Administracja
centralna
Transport
Parlament/
Rada
Ministrów
Dostawcy
energii
elektrycznej
NOx-3,59
SO2-18,82
PM2.5-0
NMLZO7,75
NOx-3,41
SO2-12,86
PM2.5-3,48
NMLZO-0
87 | S t r o n a
NOx-2,94
SO2-7,53
PM2.5-5,51
NMLZO-6,51
Monitor Polski
TRANSPORT DROGOWY (SNAP 07)
Sumaryczna redukcja wielkości emisji wynikająca z działań dodatkowych z sektora – SNAP 02
Program Czyste Powietrze
Rozporządzenia
Ministra
Energii z dnia 29 grudnia
2017 r.
w sprawie
szczegółowych
zasad
kształtowania i kalkulacji
taryf oraz rozliczeń w
obrocie energią elektryczną
(Dz. U. poz. 2500, z późn.
zm.)
Transport
Transport
Instrumenty
ekonomiczne;
- regulacje
-prace
badawcze
Paliwa alternatywne dla Instrumenty
pojazdów,
statków fiskalne
wodnych i powietrznych (w
tym energia elektryczna),
Paliwa alternatywne dla
pojazdów,
statków
wodnych i powietrznych (w
tym energia elektryczna),
Transport
Paliwa alternatywne dla Instrumenty
pojazdów,
statków ekonomiczne
wodnych i powietrznych (w
tym energia elektryczna),
2017
Propagowanie
wśród
rolników
aplikacji
doglebowej nawozów na
bazie mocznika
Zakaz stosowania nawozów
amonowo -węglanowych
NH3
NH3
Inna działalność rolnicza;
- inne rodzaje działalności
korzystnie wpływające na
gospodarkę
gruntami
uprawnymi,
Stosowanie nawozu lub
obornika
na
gruntach
uprawnych i obszarach
trawiastych
w
Rolnictwo
Ograniczanie
Rolnictwo
zanieczyszczeń
u źródła,
- inne praktyki
Regulacje
ROLNICTWO (SNAP 10)
NOx-12,4
SO2-0
PM2.5-0
NMLZO5,72
NOx-11,81
SO2-0
PM2.5-0,76
NMLZO-0
88 | S t r o n a
NOx-10,15
SO2-0
PM2.5-1,21
NMLZO-4,8
Monitor Polski
Sumaryczna redukcja wielkości emisji wynikająca z działań dodatkowych z sektora – SNAP 07
upowszechnianie
nowych
form
mobilności
społeczeństwa;
kształtowanie
świadomych
środowiskowo
zachowań kierowców i
użytkowników usług
transportowych.
Plan
Rozwoju
Elektromobilności w Polsce
NOx, SO2
(obszary i fazy rozwoju PM2.5, BC
elektromobilności wraz z jako składnik
propozycją
narzędzi
PM2.5,
interwencji)
Krajowe
ramy
polityki
NOx, SO2
rozwoju
infrastruktury
PM2.5, BC
paliw alternatywnych (cele
jako składnik
i narzędzia
rozwoju
PM2.5,
infrastruktury)
Fundusz Niskoemisyjnego
Transportu
(narzędzie
NOx, SO2
finansowe
wspierające
PM2.5, BC
producentów
i
jako składnik
konsumentów
pojazdów
PM2.5,
napędzanych
paliwami
alternatywnymi)
Rolnictwo
Ograniczanie
Rolnictwo
zanieczyszczeń
u źródła,
- inne praktyki
rolnicze;
- planowanie;
Stosowanie
nawozu/obornika
na
gruntach uprawnych i
obszarach trawiastych w
niskoemisyjny sposób,
Poprawa
gospodarki Regulacja
odpadami zwierzęcymi;
Ograniczanie
Rolnictwo
zanieczyszczeń
u źródła,
-regulacje;
- inne praktyki
rolnicze;
- planowanie;
Inne rodzaje działalności
korzystnie wpływające na
gospodarkę
gruntami
uprawnymi,
2018
2020
2020
2018
Inspektor
do spraw
środowiska
Inspektor
do spraw
środowiska
Inspektor
do spraw
środowiska
Wojewódzki
inspektor
ochrony
środowiska
Wojewódzki
inspektor
ochrony
środowiska
Wojewódzki
inspektor
ochrony
środowiska
Metodyka
według
wytycznych
EMEP/EEA
2016
NH3-26,32
NOx-2,68
SO2-0
PM2.5-0
NH3-50,59
NOx-2,55
SO2-0
PM2.5-0,16
89 | S t r o n a
NH3-39,05
NOx-2,20
SO2-0
PM2.5-0,25
Monitor Polski
Sumaryczna redukcja wielkości emisji wynikająca z działań dodatkowych w rolnictwie (SNAP 10)
NH3
NH3
Propagowanie
wśród
rolników
przeorywania
obornika w ciągu 12h od
aplikacji na glebę
Przykrywanie zbiorników z
gnojowicą
i
gnojówką
zgodnie z rozporządzeniem
Rady Ministrów z dnia 5
czerwca 2018 r. w sprawie
przyjęcia „Programu działań
mających
na
celu
zmniejszanie
zanieczyszczenia
wód
azotanami pochodzącymi ze
źródeł
rolniczych
oraz
zapobiegania
dalszemu
zanieczyszczeniu (Dz. U.
poz. 1339)
NH3
Propagowanie
wśród
rolników stosowania innych
metod rozlewana gnojowicy
niż rozbryzgowo
rolnicze;
- planowanie;
niskoemisyjny sposób,
Rysunek 16 Prognozowana redukcja emisji SOx dla lat 2020 – 2025 - 2030.
90 | S t r o n a
Rysunek 17 Prognozowana redukcja emisji PM2.5 dla lat 2020 - 2025 - 2030.
PM2.5 - Emisja 2005-2030
kt
180
PM2.5 - Emisja
160
PM2.5 - Pułap emisji wg NEC
140
120
100
80
60
40
20
0
2005
2010
2015
2016
2017
2020
WM
2020
WAM
2025
WM
2025
WAM
2030
WM
WAM
91 | S t r o n a
Rysunek 18 Prognozowana redukcja emisji NOx dla lat 2020 - 2025 - 2030.
92 | S t r o n a
Rysunek 19 Prognozowana redukcja emisji NMLZO dla lat 2020 - 2025 - 2030.
93 | S t r o n a
Rysunek 20. Prognozowana redukcja emisji NH3 dla lat 2020 - 2025 - 2030.
Oceniając możliwości redukcyjne poszczególnych sektorów gospodarki wzięto pod uwagę te sektory,
które mają największy udział w bilansie emisji. Na podstawie takich analiz dokonano wyboru działań
i środków, które przyczynią się do redukcji emisji. Aby zrealizować założone w NEC cele redukcyjne
konieczne było wybranie z istniejących polityk, planów, programów, strategii tych kierunki działań,
które będą oddziaływały bezpośrednio lub pośrednio na wielkość emisji. Katalog dokumentów
przedstawionych w tabeli poniżej zawiera działania przyjęte w scenariuszu WAM.
94 | S t r o n a
Obecnie
planowany
rok przyjęcia
2019
Nazwa i krótki opis poszczególnych polityk
i środków lub pakietu polityk i środków
Polityka energetyczna Polski do 2040 (PEP2040)
jest strategią państwa w zakresie energetyki –
stanowi odpowiedź na najważniejsze wyzwania
stojące przed polską energetyką w najbliższych
dziesięcioleciach oraz wyznacza kierunki
rozwoju sektora energii z uwzględnieniem
zadań niezbędnych do realizacji w perspektywie
krótkookresowej.
W
PEP2040
przyjęto
następujące mierniki realizacji działań i
kierunków priorytetowych
60% udział węgla w wytwarzaniu energii
elektrycznej w 2030 r.;
Zwiększanie udziału OZE do 21% w
finalnym zużyciu energii brutto w roku
2030;
Wdrożenie energetyki jądrowej w 2033 r.
Ograniczenie emisji CO2 o 30% do roku
2030;
Wzrost efektywności energetycznej o 23%
do 2030 r. w stosunku do projekcji z 2007 r.
2040
Co 4 lata
Obecnie planowany
harmonogram
przeglądu (jeżeli
różni się on od
ogólnej aktualizacji
krajowego
programu
ograniczania
zanieczyszczenia
powietrza
dokonywanej co
cztery lata)
– 96 –
95 | S t r o n a
Minister Energii
Właściwe organy
odpowiedzialne za
poszczególne polityki
i środki lub pakiety
polityk i środków
Monitor Polski
2019
Obecny planowany
harmonogram wdrażania
rok
rok
rozpoczęcia
zakończenia
Tabela 23 Poszczególne polityki i środki lub pakiet polityk i środków, które zdecydowano się przyjąć, oraz odpowiedzialne właściwe organy
dot. zużycia energii pierwotnej
Projekt Strategii Zrównoważonego Rozwoju
Transportu do 2030 roku - wyznacza
najważniejsze kierunki rozwoju transportu w
Polsce w horyzoncie średniookresowym.
Strategia
dotyczy
wszystkich
sektorów
transportu: drogowego, kolejowego, lotniczego,
morskiego, wodnego śródlądowego, miejskiego
oraz intermodalnego. Do celów redukcyjnych
przyjęto z SRT pakiet środków w zakresie
zarządzania i optymalizacji popytem
przewozów;
pakietu na rzecz czystego transportu;
upowszechniania nowych form mobilności
społeczeństwa;
kształtowania świadomych środowiskowo
zachowań kierowców i użytkowników usług
transportowych.
Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności
energetycznej dla Polski.
Plan ten zawiera wyliczenia celu pośredniego
w zakresie oszczędnego gospodarowania
energią na 2009 r. oraz celu indykatywnego w
zakresie oszczędnego gospodarowania energią
w 2016 r., jak również wykaz programów
poprawy efektywności energetycznej, usług
energetycznych oraz innych środków służących
poprawie
efektywności
energetycznej
w
podziale
na
sektory
końcowego
wykorzystania energii pomocnych w realizacji
tych celów. Do celów redukcyjnych przyjęto
pakiet środków w zakresie
poprawa
efektywności
energetycznej
2019
2020
2019
2018
2030
– 97 –
96 | S t r o n a
Monitor Polski
Minister Energii
Minister Infrastruktury
budynków mieszkalnych;
poprawa
efektywności
energetycznej
i emisyjności pojazdów;
Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury
paliw alternatywnych, która ma na celu
wsparcie zastosowania paliw alternatywnych w
transporcie.
Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 18 maja
2017 r. w sprawie szczegółowego zakresu
obowiązków i warunków technicznych zakupu
ciepła z odnawialnych źródeł energii oraz
warunków przyłączania instalacji do sieci (Dz. U.
poz. 1084)
2018
Strategię Zrównoważonego Rozwoju
Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020
Wsi,
2018
2020
2018
Co 4 lata
– 98 –
97 | S t r o n a
Minister Rolnictwa i
Rozwoju Wsi
Minister Gospodarki
Morskiej i Żeglugi
Śródlądowej, Minister
Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Minister Środowiska
2018
Minister Energii
Minister Energii
Minister Energii
2018
2016
2019
2017
2016
Monitor Polski
Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5
czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia „Programu
działań mających na celu zmniejszanie
zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi
ze źródeł rolniczych oraz zapobiegania dalszemu
zanieczyszczeniu (Dz. U. poz. 1339)
Ustawa z dnia 14 grudnia 2018 r. o promowaniu
energii
elektrycznej
z
wysokosprawnej
kogeneracji
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia
1 marca 2018 r. w sprawie standardów
emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji,
źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub
współspalania odpadów (Dz. U. poz. 1680)
Przykrywanie zbiorników z gnojowicą i
gnojówką.
Propagowanie wśród rolników aplikacji
doglebowej nawozów na bazie mocznika.
Propagowanie wśród rolników stosowania
innych metod rozlewania gnojowicy niż
rozbryzgowo.
Propagowanie wśród rolników przeorywania
obornika w ciągu 12h od aplikacji na glebę.
Zakaz stosowania nawozów amonowo –
2019
węglanowych.
Krajowy program ochrony powietrza oraz
regionalne programy ochrony powietrza.
Do celów redukcyjnych przyjęto działania
zawarte w
rozporządzeniu
Ministra
Rozwoju
i Finansów z dnia 1 sierpnia 2017 r. w
sprawie kotłów na paliwa stałe (Dz. U. poz.
1690, z późn. zm.);
01.10.2015 r.
rozporządzeniu z dnia 27 września 2018 r.
w sprawie wymagań jakościowych dla
paliw stałych (Dz. U. poz. 1890),
ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie
ustawy o systemie monitorowania
i kontrolowania jakości paliw oraz ustawy o
Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U.
poz. 1654)
Program Czyste Powietrze, którego celem jest
poprawa
efektywności
energetycznej
i
zmniejszenie
emisji
pyłów
i
innych
2018
zanieczyszczeń do atmosfery z istniejących
jednorodzinnych budynków mieszkalnych lub
uniknięcie emisji zanieczyszczeń powietrza,
2029
2018
– 99 –
98 | S t r o n a
Monitor Polski
Minister Środowiska
Minister Środowiska
2030
2015
2020
Minister Rolnictwa i
Rozwoju Wsi;
Sejm Rzeczypospolitej
Polskiej
2020
2020
Minister Rolnictwa i
Rozwoju Wsi
Minister Rolnictwa i
Rozwoju Wsi,
Minister Rolnictwa i
Rozwoju Wsi;
pochodzących
z
nowo
budowanych
jednorodzinnych budynków mieszkalnych.
Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia
8 sierpnia 2016 r. w sprawie ograniczenia emisji
lotnych związków organicznych zawartych
w niektórych farbach i lakierach przeznaczonych
do malowania budynków i ich elementów
wykończeniowych, wyposażeniowych oraz
związanych z budynkami i tymi elementami
konstrukcji oraz w mieszaninach do odnawiania
pojazdów (Dz. U. poz. 1353)
2016
Monitor Polski
– 100 –
99 | S t r o n a
Minister Przedsiębiorczości
i Technologii
4.3.1 Prognozowane emisje i redukcje emisji (scenariusz z dodatkowymi
działaniami WAM).
Prognozowane wielkości emisji zostały oszacowane przy założeniach, iż wszystkie wskazane
dodatkowe działania są w trakcie realizacji lub zostaną wdrożone przed pierwszym rokiem
zobowiązania.
Tabela 24 Prognozowane wielkości emijsi zgodnie ze scenariuszem WAM
Prognozowany %
Krajowe
redukcji emisji
Krajowe
Całkowite emisje (kt), zgodnie z
zobowiązanie
osiągnięty w
zobowiązanie
bilansami dla roku x-2 lub x-3
Substancje
w zakresie
porównaniu
w zakresie
zanieczyszczające
redukcji emisji
z 2005 r.
redukcji emisji
na lata 2020–
od 2030 r. (%)
2005 – rok
2029 (%)
2020 2025 2030 2020 2025 2030
obliczeniowy
SO2
1171,17 478,27 414,01 335,29 59,2 64,6 71,4
59
70
NOx
815,20 569,78 511,36 442,49 30,1 37,3 45,7
30
39
NMLZO
621,40 464,68 437,76 442,12 25,2 29,6 28,9
25
26
NH3
324,32 278,78 273,08 267,25 14,0 15,8 17,6
1
17
PM2.5
160,40 118,63 90,45 65,72 26,0 43,6 59,0
16
58
Data prognoz emisji
100 | S t r o n a
5 Prognozowane łączne skutki polityk i środków (scenariusz
z dodatkowymi środkami) dotyczące redukcji emisji, jakości
powietrza na własnym terytorium i w sąsiadujących państwach
członkowskich oraz środowiska i związane z nimi niepewności
5.1 Prognozowana poprawa jakość powietrza (z dodatkowymi
środkami).
Stan jakości powietrza w Polsce z roku na roku poprawia się, jednak wciąż wymaga dalszych
działań w celu uzyskania właściwych poziomów przyjętych w Unii Europejskiej. Przekroczenia
poziomów normatywnych B(a)P, PM10 i PM2.5 powszechnie występowały na większości obszaru
kraju. Natomiast w mniejszej skali odnotowano przekroczenia poziomu NO2 (problem ten
dotyczył czterech miast) i SO2. W latach 2014 - 2017 maksymalne roczne stężenia PM10, PM2.5 i
NO2 były niemal dwukrotnie wyższe niż poziom dopuszczalny dla tych substancji. Odnotowano
również przypadki, gdzie zbyt wysokie stężenie dobowe PM10 występowało przez ponad połowę
roku.
W związku z powyższym Minister Środowiska podjął działania naprawcze przez opracowanie
nowych przepisów prawa umożliwiających aktualizację programów ochrony powietrza oraz
planów działań krótkotrwałych, które będą miały na celu nie tylko wprowadzanie dodatkowych
działań i środków, ale przede wszystkim ocenę ich skuteczności. Przepisy te spowodują
ujednolicenie standardów sporządzania i oceny realizacji pop-ów. Konieczne jest także
wprowadzenie zmian zasad pozyskiwania danych wejściowych do inwentaryzacji emisji z sektora
komunalno-bytowego, który to sektor jest odpowiedzialny za przeszło 50% emisji pyłu drobnego
i benzo(a)pirenu. Przepisy te pozwolą także na monitorowanie wprowadzanych działań
naprawczych i szybsze reagowanie na niewystarczające efekty redukcyjne. Zaproponowane
zmiany prawa mają na celu przyśpieszenie procesu wyeliminowania zagrożeń związanych
z występowaniem ponadnormatywnych stężeń niektórych zanieczyszczeń powietrza na
większości obszaru Polski (dotyczy przede wszystkim przekroczeń poziomów dopuszczalnych
pyłu zawieszonego PM10 i PM2.5, dwutlenku azotu oraz poziomu docelowego benzo(a)pirenu)
oraz wykonanie ogłoszonego w dniu 22 lutego 2018 r. wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej (TSUE) w sprawie skargi Komisji Europejskiej (C-336/16) przeciwko Rzeczypospolitej
Polskiej dotyczącej niespełnienia wymogów określonych w art. 13 oraz art. 23 dyrektywy CAFE
art. 13 ww. dyrektywy stanowi o konieczności dotrzymania przez państwa członkowskie
na obszarze stref i aglomeracji poziomów dopuszczalnych niektórych substancji w
powietrzu, w tym dla pyłu zawieszonego PM10, zgodnie z złącznikiem XI.
art. 23 przedmiotowej dyrektywy wskazuje na konieczność przygotowania przez państwa
członkowskie programów ochrony powietrza (POP), które stanowiłyby, że okres w
których występują przekroczenia norm jakości powietrza, był możliwie najkrótszy.
Na tym tle jest opracowywany Krajowy program ograniczania zanieczyszczenia powietrza,
którego celem jest ograniczenie całkowitej wielkości emisji zanieczyszczeń, dla których
dyrektywa NEC określa krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji. Wskazane w programie
dodatkowe działania będą miały wpływ na stężenia poszczególnych zanieczyszczeń w powietrzu,
jednakże ich rozkład i oddziaływanie na obszarze kraju i terytoriach państw ościennych będzie
różne. Największe znaczenie w zakresie jakości powietrza będzie miała redukcja emisji w
sektorze transportu drogowego (SNAP 07) i spalania paliw poza przemysłem (SNAP 02), w
zawiązku z powyższym program skupia się na redukcji emisji w tych sektorach.
101 | S t r o n a
Dla sektora komunalno-bytowego (SNAP 02) w latach 2017 i 2018 zostały wprowadzone nowe
regulacje w zakresie wymogów dla kotłów na paliwa stałe oraz w sprawie wymagań
jakościowych dla paliw stałych
rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie
wymagań dla kotłów na paliwa stałe53);
rozporządzenie Ministra Energii z dnia 27 września 2018 r. w sprawie wymagań
jakościowych dla paliw stałych54).
Jednakże wdrożenie tych regulacji prawnych nie będzie miało daleko idącego przełożenia na
wielkość emisji poszczególnych zanieczyszczeń bez dodatkowych działań. Wynika to z faktu,
iż w przypadku regulacji dotyczącej wymagań dla kotłów na paliwa stałe konieczne jest
wprowadzenie obowiązku wymiany kotłów na co najmniej kotły klasy 5 w istniejących
budynkach mieszkalnych, a następnie przestrzegania zasad co do typu zużywanego w nich
paliwa. Ponadto należy także zaznaczyć, iż sama wymiana kotła bez obniżenia ilości zużywanych
paliw stałych nie doprowadzi do wystarczającej redukcji emisji, dlatego też konieczne jest
powiązanie wymiany urządzeń grzewczych z termomodernizacją budynków. Obowiązek
wymiany przestarzałych i mało wydajnych urządzeń grzewczych nakładają uchwały sejmików
wojewódzkich tzw. „uchwały antysmogowe”, jednakże w przypadku wielu miast gdzie
przekroczenia poziomów docelowych i dopuszczalnych są często notowane, konieczne jest
wprowadzenie całkowitego zakazu stosowana paliw stałych tak jak to zostało wprowadzone w
Krakowie – Uchwałą nr CXXI/1918/14 Rada Miasta Krakowa w sprawie przyjęcia Programu
Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa55) – gdzie od września 2019 r. zakazano spalać
węgiel i drewno w kotłach, piecach i kominkach. Należy także zaznaczyć, iż przepisy
rozporządzenie Ministra Energii z dnia 27 września 2018 r. w sprawie wymagań jakościowych dla
paliw stałych są bardziej liberalne niż uchwały antysmogowe ponieważ do roku 2020
dopuszczają do spalania w indywidualnych urządzeniach grzewczych miał. Dlatego też
odczuwalna zmiana w wielkości emisji będzie widoczna w inwentaryzacji emisji dopiero po roku
2020 i taka poprawa powinna być widoczna w stanie jakości powietrza.
Kolejne działanie wdrożone od roku 2018 odnosi się do programu „Czyste powietrze”. Pogram
ten jest pomocą finansową skierowaną do właścicieli lub współwłaścicieli jednorodzinnego
budynku mieszkalnego, lub wydzielonego w budynku jednorodzinnym lokalu mieszkalnego.
Celem programu jest finansowanie i współfinansowanie wymiany nieefektywnych źródeł ciepła
na paliwo stałe na nowoczesne źródła ciepła spełniające najwyższe normy, są to: węzeł cieplny,
pompa ciepła, kocioł gazowy kondensacyjny, kocioł olejowy kondensacyjny, ogrzewanie
elektryczne, kocioł na paliwo stałe (węgiel, biomasa), jak i przeprowadzenie niezbędnych prac
termomodernizacyjnych budynku.
Program ma działać przez 10 lat, którego końcowym efektem ma być redukcja w sektorze
komunalno-bytowym emisji: pyłu PM10 i PM2.5 oraz innych zanieczyszczeń w stosunku do roku
2017 o około 59% dla PM10 i 89% dla PM2.5. Działania podejmowane w celu ograniczenia
redukcji pyłów, tj. polepszenie efektywności spalania, zmiana paliwa ze stałego na płynne,
zmniejszenie zapotrzebowania na energię, ciepło będą miały także duże znaczenie przy
ograniczaniu emisji sadzy (BC). Redukcji ulegną także inne zanieczyszczenia w tym SO2, NOx,
NMLZO, i benzo-α-pirenu, CO2, a co za tym idzie nastąpi poprawa jakości powietrza. W roku
2018 rozpoczął się nabór wniosków, a ich realizacja następować będzie w kolejnych latach.
53)
Dz. U. poz. 1690, z późn. zm.
Dz. U. poz. 1890.
55)
Uchwała nr LI/954/16 Rady Miasta Krakowa z dnia 31 sierpnia 2016 r. w sprawie przyjęcia oraz ogłoszenia tekstu
jednolitego uchwały Nr CXXI/1918/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie przyjęcia Programu
Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa.
54)
102 | S t r o n a
Zgodnie z założeniami projektu PEP2040 nastąpi zmiana struktury paliw, która ma doprowadzić
do mniejszego udziału paliw stałych, w tym węgla brunatnego i kamiennego, w wytwarzaniu
energii i ciepła.
W sektorze transportu drogowego zostały podjęte w ostatnich latach działania, które mają
doprowadzić do ograniczenia negatywnego wpływu tego sektora na jakość powietrza.
W działaniach tych można wydzielić zadania odnoszące się do ograniczania uciążliwości
transportu drogowego na skupiska ludzkie, przede wszystkim w zakresie budowy infrastruktury
drogowej (obwodnice miast, drogi szybkiego ruchu, autostrady) i zarządzania ruchem drogowym
(Inteligentny System Transportu), a także działań odnoszących się do redukcji emisji
zanieczyszczeń powietrza przez wprowadzanie przepisów promujących mniej emisyjne paliwa.
Ponadto ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz ustawy –
Prawo celne56) przewidziano zerową stawkę akcyzy na gaz ziemny CNG i LNG przeznaczony do
napędu silników spalinowych. Takie działania przyczynią się do zwiększenia wykorzystania CNG i
LNG co będzie skutkowało rozwojem rynku paliw mniej emisyjnych. Promowanie pojazdów z
napędem elektrycznym, czy transportu publicznego, wykorzystywanie energii odnawialnej w
transporcie czy poprawa efektywności energetycznej pozytywnie wpłynie na zmniejszenie
negatywnego oddziaływania tego sektora na środowisko.
Redukcja zanieczyszczeń powietrza wprowadzanych przez źródła antropogeniczne punktowe,
rozproszone i liniowe doprowadzi do widocznej poprawy jakości powietrza.
5.1.1 Jakościowy opis prognozowanej poprawy jakości powietrza.
Realizacja krajowych zobowiązań na rzecz redukcji emisji SO2, NOx, NMLZO, PM2.5, NH3
określonych w dyrektywie NEC będzie wpływała na poprawę jakości powietrza. Zgodnie ze
scenariuszem „z dodatkowymi działaniami” zostało opracowane studium modelowe wpływu
założonych redukcji emisji zanieczyszczeń atmosferycznych na poziom stężeń zanieczyszczeń w
Polsce. Studium zawiera prognozy na rok 2025 i 2030, nie został uwzględniony w studium rok
2020, ponieważ dla wykazania redukcji, albo uniknięcia emisji z wprowadzonych dodatkowych
działań potrzebny jest czas na ich wdrożenie, a przewidywany efekt będzie widoczny w kolejnych
latach po roku 2020.
W opracowaniu została przyjęte założenie, iż redukcja emisji będzie odniesiona proporcjonalnie
do wszystkich sektorów. Takie podejście związane jest z faktem, iż oprócz działań, co do których
można przewidzieć czas kiedy osiągnie się zamierzony efekt redukcji emisji, są też działania,
których realizacja rozłożona jest w czasie, i jej tempo realizacji zależne jest od zachowania rynku,
np. Program Czyste Powietrze, który swoim zakresem obejmuje okres 10 letni, i jego wdrażanie,
a co za tym idzie oczekiwany efekt redukcji, zależne są od czynników zewnętrznych np.
zainteresowania społeczeństwa. Zastosowanie takiego podejścia ma też odzwierciedlenie w
rysunkach prognozowanych stężeń na lata 2025 i 2030, na których wielkość mają wpływ
prognozowane redukcje emisji.
W opracowaniu wykorzystano dane pochodzące z inwentaryzacji emisji EMEP57) w rozdzielczości
0.1o x 0.1o dla roku 2005 (do stworzenia prognoz 2025 i 2030) oraz emisji dla roku 2016 do
przygotowania scenariusza. Dane EMEP są gwarancją spójności metodyki inwentaryzacji w skali
europejskiej.
Dostępny obecnie format inwentaryzacji EMEP przedstawiany jest w rozdzielczości 0.1o x 0.1o
przygotowany w roku 2018 dla okresu 2000 - 2016. Do modelowania zostały przyjęte
następujące założenia
56)
57)
Dz. U. 2018 r. poz. 1697.
http://www.ceip.at/new_emep-grid/01_grid_data
103 | S t r o n a
– 105 –
Poz. 572
poziom redukcji zastosowano proporcjonalnie do wszystkich sektorów aktywności;
zmiany emisji, modyfikacji krajowych zobowiązań na rzecz redukcji emisji określone
w dyrektywie NEC obejmują wszystkie kraje uwzględnione w strategii redukcji. Dla
krajów nieuwzględnionych w dyrektywie NEC założono, że strumień emisji w roku 2025
i 2030 jest taki sam jak raportowany w roku 2016;
dla pyłuPM10 współczynnik redukcji jest identyczny jak dla PM2.5.
Rysunek 21 Całkowity ładunek emisji zanieczyszczeń raportowany dla lat 2005 i 2016 oraz prognozowany wedlug
założeń dyrektywy NEC dla 2025 i 2030 w Polsce
Rysunek 21 pokazuje zestawienie wielkości emisji raportowanej przez Polskę do EMEP dla lat
2005 i 2016 oraz wielkość ładunku emisji prognozowanego według założeń dyrektywy NEC dla
2025 i 2030. W zależności od zanieczyszczenia zauważyć można duże różnice w zakresie redukcji.
W przypadku tlenków siarki i w nieco mniejszym stopniu tlenków azotu oczekiwana redukcja jest
bardzo duża, a proces redukcji emisji istotnie postępuje, co można stwierdzić porównując
wielkość emisji w roku 2005 i 2016.
W przypadku lotnych związków organicznych poziom emisji w latach 2005 i 2016 niewiele się
zmienił i osiągnięcie celu ustalonego dla roku 2025 i 2030 wymaga zainicjowania dodatkowych
działań. Zgodnie ze strukturą udziałów poszczególnych sektorów w całkowitej emisji NMLZO
proces spalania poza przemysłem (SNAP 02) odpowiada za 16,9% całkowitej emisji, co stawia go
na drugim miejscu po sektorze (SNAP 06) zastosowanie rozpuszczalników i innych produktów ma
udział w całkowitej emisji na poziomie 29,6%, a rolnictwo (SNAP 10) z udziałem 14,7% klasuje się
na trzeciej pozycji. Wprowadzenie dodatkowych działań w tych sektorach pozwoli zrealizować
cele redukcyjne określone w dyrektywie NEC.
Do obliczeń stężeń zanieczyszczeń przy powierzchni ziemi zastosowano model jakości powietrza
GEM-AQ. Model ten jest uznany na forum europejskim w serwisie Copernicus (CAMS50
Copernicus Atmosphere Monitoring Service – RegionalProduction) oraz w ramach inicjatywy
europejskiej FAIRMODE (Forum for Air Quality Modelling in Europe). W Polsce model ten był
wielokrotnie stosowany do prognoz i analiz zanieczyszczenia powietrza w skali kraju.
Wykonano sześć symulacji obejmujących okres jednego roku kalendarzowego
Trzy symulacje odzwierciedlały kolejne scenariusze redukcji emisji – 2016 – scenariusz
referencyjny oraz 2025 i 2030 – jako prognoza w oparciu o wytyczne dyrektywy NEC.
104 | S t r o n a
Poz. 572
Celem określenia udziału krajowej emisji w kształtowaniu poziomów stężeń ozonu
w Polsce i wpływu na zanieczyszczenie w krajach sąsiednich, a także celem oszacowania
wpływu transportu transgranicznego zanieczyszczeń na obserwowane przekroczenia
wartości normowanych, wykonano dodatkowe trzy symulacje przy wyłączonej emisji
antropogenicznej nad obszarem Polski. Wszystkie pozostałe elementy konfiguracji
modelu i danych wejściowych pozostały niezmienione (metoda wrażliwości tak zwanej
„bruteforce” dla modeli zorientowanych na źródło).
Model GEM-AQ został opracowany na bazie numerycznego modelu prognoz pogody GEM
(Global Environmental Multiscale Model), eksploatowanego przez Kanadyjskie Centrum
Meteorologiczne (Côté i inni, 1998a, 1998b). W ramach projektu MAQNet model
meteorologiczny został rozbudowany przez wprowadzenie kompleksowego modułu chemii
troposfery. Model GEM-AQ może być używany w szerokim zakresie skal przestrzennych: od
globalnej do skali meso-γ. Opis transportu i procesów fizycznych w GEM-AQ pochodzi z modelu
meteorologicznego.
Obliczenia modelem GEM-AQ były wykonywane na siatce globalnej o zmiennej rozdzielczości,
przy czym rozdzielczość nad Europą Środkową wynosiła około 10 km (Rysunek 22). Konfiguracja
taka zapewnia właściwe odtworzenie napływu transgranicznego. Krok czasowy wykorzystany
w obliczeniach wynosił 600 sekund. Na potrzeby niniejszej analizy do wszystkich symulacji
modelowych wykorzystano pola meteorologiczne z roku 2017.
Rysunek 22 Konfiguracja siatki globalnej o zmiennej rozdzielczości: czarny kwadrat obejmuje obszar o rozdzielczości 10
km, czerwona linia obrazuje równik w obróconym układzie współrzędnych
W odniesieniu do emisji antropogenicznej, dla obszaru Europy wykorzystano najnowsze
dostępne dane raportowane przez kraje członkowskie w ramach Konwencji LRTAP.
Baza emisyjna EMEP została w roku 2018 udostępniona w wyższej niż dotąd rozdzielczości 0.1° x
0.1° (około 10 km). Na podstawie danych emisyjnych dla tlenków siarki obliczono emisje SO2 i
SO3, zaś na podstawie emisji tlenków azotu obliczono emisje NO i NO2. Emisje niemetanowych
lotnych związków organicznych poddano dezagregacji na substancje i grupy substancji istotne
dla modelowania przemian chemicznych.
Poza obszarem Europy zastosowano emisje ECLIPSE przygotowane przez IIASA.
Wszystkie pola meteorologiczne i chemiczne były archiwizowane w interwałach 1-godzinnych dla
następujących zmiennych
1) meteorologicznych
105 | S t r o n a
– 107 –
Poz. 572
temperatura (°C),
wilgotność właściwa (kg/kg),
ciśnienie (hPa);
2) chemicznych
stężenie O3,
stężenia NO,
stężenia NO2,
stężenia SO2,
stężenia PM10,
stężenia PM2.5.
Wartości stężeń zanieczyszczeń dla najniższej warstwy modelu, która ma reprezentować
wartości „przy powierzchni ziemi”, poddawane były przeliczeniu do jednostki µg/m3, z
uwzględnieniem mas cząsteczkowych zanieczyszczeń oraz gęstości powietrza obliczonej na
podstawie chwilowych wartości parametrów meteorologicznych: temperatury, wilgotności i
ciśnienia.
Obliczone diagnostyki dla poszczególnych zanieczyszczeń obejmowały zakres identyczny
z wykonywanym dla rocznej oceny jakości powietrza, zawartym w rozporządzeniu Ministra
Środowiska z dnia 6 czerwca 2018 r w sprawie zakresu i sposobu przekazywania informacji
dotyczących zanieczyszczenia powietrza58). (Załącznik nr 6 pkt 3) to jest
58)
Ozon O3
- liczbę dni, w których maksimum dobowe ze stężeń 8-godzinnych średnich kroczących
przewyższało wartość docelową 120 μg/m3,
- liczba dni z maksymalnym dobowym stężeniem przekraczającym poziom 180 µg/m3
(próg informowania społeczeństwa),
- liczba dni z maksymalnym dobowym stężeniem przekraczającym poziom 240 µg/m3
(próg alarmowy),
- percentyl 93,2 w rocznej serii maksimów dobowych stężenia 8-godzinnego
kroczącego,
- AOT40 liczone w godzinach pomiędzy 8:00–20:00 czasu środkowoeuropejskiego
w okresie 01.05 – 31.07,
Dwutlenek azotu NO2
- liczba godzin z przekroczeniami wartości 1-godzinnej 200 μg/m3 w roku
kalendarzowym,
- percentyl 99,8 z rocznej serii stężeń 1-godzinnych,
- stężenie średnie roczne;
Tlenki azotu NOx
- stężenie średnie roczne;
Dwutlenek siarki SO2
- liczba godzin z przekroczeniami wartości 1-godzinnej 350 μg/m3 w roku
kalendarzowym,
- liczba dni z przekroczeniami wartości dobowej 125 μg/m3 w roku kalendarzowym,
- percentyl 99,7 z rocznej serii stężeń 1-godzinnych,
- percentyl 99,2 z rocznej serii stężeń dobowych,
- stężenie średnie w okresie zimowym (01.10–31.03),
- stężenie średnie roczne;
Pył PM10
Dz. U. poz. 1120.
106 | S t r o n a
Poz. 572
- liczba dni z przekroczeniami wartości dobowej 50 μg/m3 w roku kalendarzowym,
- percentyl 90,4 z rocznej serii stężeń dobowych,
- stężenie średnie roczne;
Pył PM2.5
- stężenie średnie roczne.
Na podstawie wyników modelowania dla wartości 1-godzinnych wykonano dla obszaru Polski
Mapy analizowanych diagnostyk dla NO2, NOX, SO2, PM10 i PM2.5;
Mapy różnic stężeń pomiędzy stanem bazowym i scenariuszami emisji (2025 i 2030).
Różnice relatywne obliczono jako wartości uśrednione dla okresu całego roku, wyrażone
wzorem
Objaśnienia
𝑅𝑅𝑅𝑅 =
̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅
𝐶𝐶
2025 | 2030 − 𝐶𝐶𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏
100%
𝐶𝐶𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏
RD –zmiana procentowa diagnostyki w roku 2025 lub 2030 względem roku bazowego,
Cbazowy – wartość wybranej diagnostyki w roku bazowym,
C2025/2030 – wartość wybranej diagnostyki w roku 2025 lub 2030.
Wartości dodatnie tak zdefiniowanej miary świadczą o wzroście zanieczyszczeń w danym
scenariuszu, zaś wartości ujemne o ich spadku w stosunku do scenariusza bazowego.
Mapy udziału emisji z obszaru Polski w kształtowaniu się poziomu stężeń zanieczyszczeń
w regionie. Różnice relatywne obliczono jako wartości uśrednione dla okresu całego
roku, wyrażone wzorem
Objaśnienia
𝑇𝑇𝑇𝑇𝑇𝑇 =
̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅̅
𝐶𝐶
𝑛𝑛𝑛𝑛𝑛𝑛𝑛𝑛 − 𝐶𝐶
100%
𝐶𝐶
TRD – procentowy udział źródeł krajowych w wybranej diagnostyce,
C – wartość wybranej diagnostyki,
CnoPL – wartość wybranej diagnostyki z pominięciem emisji pochodzących z Polski.
Wartości dodatnie tak zdefiniowanej miary mogą wystąpić dla zanieczyszczeń wtórnych
i oznaczają wzrost zanieczyszczenia na skutek redukcji emisji nad Polską, zaś poziom wartości
ujemnych świadczy o wielkości wpływu redukcji emisji z Polski na poziom zanieczyszczeń.
107 | S t r o n a
5.1.1.1
Poz. 572
Stężenia średnioroczne PM10.
Rysunek 23 przedstawia zmniejszenie stężenia średniorocznego pyłu PM10 w 2025 i 2030 r.
względem roku bazowego. W 2025 r. na północy kraju jest prognozowana poprawa
o maksymalnie 10%, natomiast na pozostałym terenie kraju o 10-20%. W 2030 roku na północy
kraju jest prognozowana dalsza poprawa poziomu stężeń średniorocznych o 10-20%, a w
pozostałej części Polski o 20-40%.
Rysunek 23 Względna zmiana stężenia średniorocznego PM10 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w
stosunku do scenariusza bazowego
W północnej, wschodniej i zachodniej części kraju w scenariuszu referencyjnym wartości
średniego rocznego stężeń pyłu PM10 wystąpiły w przedziale od 20 do 30 μg/m3. Natomiast
w środkowej i południowej części Polski wystąpiły wyższe stężenia od 30 do 40 μg/m 3,
a na niewielkich obszarach dochodziły nawet do 52 μg/m3. Prognoza na rok 2025 i 2030
przedstawia spadek stężenia pyłu (Rysunek 24 – lewy panel). W 2030 roku praktycznie na terenie
całej Polski wartości stężeń pyłu PM10 nie będą przekraczały 30 μg/m3, a w Suwałkach prognoza
pokazuje stężenia w granicach 11 - 15 μg/m3.
Analizując wpływ zanieczyszczeń transgranicznych, prognozowane zmiany przedstawiają
zwiększenie wpływu zanieczyszczeń napływających spoza Polski (Rysunek 24 – prawy panel).
Rysunek pokazuje udział krajowych emisji w średniodobowym stężeniu pyłu i uwzględnia
zmniejszenie udziału tych źródeł, na skutek redukcji emisji, a co za tym idzie zwiększa się udział
zanieczyszczeń spoza granic kraju. W roku bazowym na zachodzie kraju oraz w północnowschodniej części Polski wartość wskaźnika wpływu emisji z Polski na poziom pyłu PM10 jest w
przedziale od 25 do 0, natomiast na pozostałej części kraju od 60 do 25. W 2030 roku na
niewielkich obszarach w centrum i na południu kraju wartości współczynnika średniodobowego
poziomu stężeń dla pyłu są prognozowane w przedziale od 50 do 25, a na pozostałym obszarze
Polski od 25 do 10.
108 | S t r o n a
Rysunek 24 Rozkład przestrzenny średniego rocznego stężenia pyłu PM10 (lewy panel) oraz rozkład przestrzenny
udziału emisji z Polski w średniodobowym poziomie stężeń dla pyłu PM10 (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030.
109 | S t r o n a
Rysunek 25 przedstawia zmianę liczby dni z przekroczeniem średniodobowej wartości pyłu PM10
powyżej 50 μg/m3. Wielkość ta w 2025 zmniejszy się na zachodzie kraju w granicach od 20 do
10% względem roku bazowego, natomiast na pozostałej części kraju od 100 do 20%. Prognoza do
2030 roku pokazuje, że wystąpi redukcja względem roku bazowego na terenie całego kraju w
zakresie od 100 do 20%.
Rysunek 25 Względna zmiana liczby dni z przekroczeniem pyłu PM10 powyżej 50μg/m3 (z 24 h) w roku 2025 (lewy
panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku do roku bazowego
W scenariuszu bazowym przekroczenia poziomu 50 μg/m3 średniego dobowego stężenia pyłu
PM10 (Rysunek 26 - lewy panel) pokazuje, że najwięcej dni z przekroczeniem wystąpiło na
południu i w centrum kraju: 35-70 dni. Na północnym-wschodzie i zachodzie Polski wystąpiły 2035 dni, natomiast na północnym-zachodzie 10-20 dni. W kolejnych latach widać znaczną
poprawę. Prognozy na 2030 rok wykazują, że na południu i w centrum Polski prognozowane jest
20-35 dni z przekroczeniem, a na pozostałym terenie maksymalnie do 20 dni.
Wpływ zanieczyszczeń transgranicznych na analizowany indeks zależy od regionu Polski (Rysunek
26 - prawy panel). W roku bazowym praktycznie na terenie całego kraju wpływ źródeł krajowych
jest na poziomie od 75 do 50% z wyjątkiem zachodnich krańców Polski - od 50 do 25%. W 2030
roku na wschodzie kraju wpływ źródeł krajowych jest prognozowany w przedziale 100 do 75%,
natomiast na zachodzie od 75 do 50%.
110 | S t r o n a
Rysunek 26 Rozkład zmiany liczby dni z przekroczeniem pyłu PM10>50μg/m3 (lewy panel) oraz rozkład przestrzenny
udziału emisji z Polski w zmianie liczby dni z przekroczeniem pyłu PM10>50μg/m3 (prawy panel) w roku bazowym,
2025 i 2030
111 | S t r o n a
Rysunek 27 przedstawia względną zmianę wartości percentyla 90,4 z rocznej serii średnich
24h pyłu PM10. W 2025 roku na północy kraju jest prognozowana poprawa do 10%,
a na pozostałym obszarze kraju od 10 do 20%. W 2030 roku na północy kraju wystąpi poprawa
o 10-20%, a w centrum i południu Polski o 20-40% względem roku bazowego.
Rysunek 27 Względna zmiana percentyla 90,4 z rocznej serii średnich 24h PM10 w roku 2025 (lewy panel) i 2030
(prawy panel) w stosunku do scenariusza bazowego.
W roku bazowym najwyższe wartości percentyla 90.4 pyłu PM10 wystąpiły w województwie
śląskim, świętokrzyskim, wielkopolskim i małopolskim 75-100 μg/m3, natomiast najniższe
na północy kraju - 30-50 μg/m3 (Rysunek 28 – lewy panel). Na pozostałym terenie Polski wartość
percentyla 90.4 wystąpiła w przedziale 50-75 μg/m3. Prognoza do 2030 r. przedstawia redukcję
stężenia pyłu PM10. W 2030 roku na północy kraju wartość percentyla 90.4 wystąpi w przedziale
30-50 μg/m3. Natomiast na południu i w centrum Polski 50-75μg/m3.
Najwyższy wpływ zanieczyszczeń ze źródeł krajowych w scenariuszu bazowym wystąpił
na północy, krańcach zachodnich i wschodnich kraju od 25 do 0% (Rysunek 28 – prawy panel).
Na pozostałym terenie kraju wartości wystąpiły w przedziale od 50 do 25%. Prognoza do 2030
roku pokazuje zwiększenie wpływu zanieczyszczeń transgranicznych. W 2030 roku w centrum
Polski wpływ źródeł krajowych będzie się kształtował w przedziale 50 do 25%, natomiast
na pozostałym obszarze Polski od 25 do 0%.
112 | S t r o n a
Rysunek 28 Względna zmiana percentyla 90.4 pyłu PM10 z rocznej serii średnich dobowych (lewy panel) oraz względna
zmiana udziału emisji z Polski w percentylu 90.4 pyłu PM10 (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030.
113 | S t r o n a
5.1.1.2
Poz. 572
Stężenia średnioroczne PM2.5
Prognozy do 2025 i 2030 roku pokazują redukcję stężenia średniorocznego pyłu PM2.5
w stosunku do scenariusza bazowego (Rysunek 29). W roku 2025 na północy kraju stężenie pyłu
PM2.5 zmniejszy się w granicach 0-10%, natomiast na pozostałym terenie kraju
o 10-20%. Natomiast w roku 2030 na północy kraju nastąpi zmniejszenie stężenia PM2.5 o 1020%, na pozostałym terenie Polski o 20-35% względem roku bazowego.
Rysunek 29 Względna zmiana stężenia średniorocznego PM2.5 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w
stosunku do scenariusza bazowego
W roku bazowym najwyższe stężenia pyłu PM2.5 wystąpiły w województwie śląskim,
małopolskim, opolskim, podkarpackim i świętokrzyskim - od 25 do 40 μg/m3(Rysunek 30– lewy
panel). Na pozostałym terenie Polski stężenia PM2.5 kształtowały się w przedziale 20-25 μg/m3, z
wyjątkiem północy kraju, gdzie wystąpiły najniższe wartości od 15 do 20 μg/m3. Prognoza do
2030 roku pokazuje zmniejszenie stężenia średniorocznego pyłu PM2.5. W 2030 roku
praktycznie na terenie całego kraju średnia roczna wartość stężenia pyłu PM2.5 wystąpi
w przedziale 15-20 μg/m3 z wyjątkiem części województwa śląskiego, małopolskiego
i opolskiego, gdzie są prognozowane wartości w przedziale 20-25μg/m3.
Analizując wpływ zanieczyszczeń transgranicznych jest prognozowane zwiększenie wpływu
zanieczyszczeń napływających (Rysunek 30 – prawy panel). W roku bazowym we wschodniej
i zachodniej część Polski udział emisji z Polski w średniorocznym poziomie emisji dla pyłu PM2.5
osiągał wartości w przedziale od 25 do 0%. W środkowej części kraju wysokość wskaźnika
osiągnęła wartości od 50 do 25. W kolejnych latach 2025 i 2030 jest prognozowane zwiększenie
wpływu zanieczyszczeń transgranicznych. Zwiększenie wskaźnika jest prognozowane prawie na
terenie całego kraju, natomiast na niewielkich terenach w środkowej i południowej części Polski
wartości nie ulegną zmianie do 2030 roku.
114 | S t r o n a
Rysunek 30 Rozkład przestrzenny średniego rocznego stężenia pyłu PM2.5( lewy panel) oraz rozkład przestrzenny
względna zmiana udziału emisji z Polski dla stężeń średniorocznych pyłu PM2.5 (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i
2030.
115 | S t r o n a
5.1.1.3
Poz. 572
Stężenia średnioroczne SO2.
Prognozowane zmiany stężenia średniorocznego SO2 na skutek zmniejszenia emisji tego
zanieczyszczenia (Rysunek 31) wskazują w 2025 na poprawę poziomu zanieczyszczenia.
Praktycznie na terenie całego kraju wystąpi redukcja stężeń średniorocznych o 20 do 82%,
z wyjątkiem granic wschodnich i południowych - gdzie poprawa wystąpi o 10-20%. W 2030 r. na
terenie całego kraju jest prognozowana poprawa do 82%.
Rysunek 31 Względna zmiana stężenia średniorocznego SO2 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku
do roku bazowego.
W roku bazowym najwyższe średnie roczne wartości stężeń dwutlenku siarki wystąpiły na
terenie województwa śląskiego i małopolskiego oraz w centrum kraju i Zatoce Gdańskiej - nawet
do 20 μg/m3(Rysunek 32 – lewy panel). Niższe wartości - do 5 μg/m3 wystąpiły na północnym
wschodzie i północnym zachodzie kraju. Prognoza dla roku 2030 wykazuje zmniejszenie stężeń
dwutlenku siarki. W 2030 roku praktycznie na terenie całego kraju stężenia SO2 nie przekroczą 5
μg/m3, wyjątkiem jest województwo śląskie gdzie stężenia osiągną wartości do 10 μg/m3.
Wpływ zanieczyszczeń transgranicznych w roku bazowym był bardzo niski. Na przeważającym
obszarze Polski udział emisji ze źródeł krajowych kształtuje się w przedziale od 94 do 75%.
Wyjątkiem jest teren przy zachodniej i wschodniej granicy, gdzie wpływ transgraniczny
zanieczyszczeń SO2 wystąpił od 75 do 50%. Prognoza do 2030 roku wykazuje wzrost udziału
zanieczyszczeń napływających, zwłaszcza na krańcach zachodnich kraju, na pobrzeżach oraz w
Suwałkach (Rysunek 32 – prawy panel).
116 | S t r o n a
Rysunek 32 Rozkład przestrzenny średniej rocznej wartości stężenia SO2 (lewy panel) oraz rozkład przestrzenny
wskaźnika wpływu udziału emisji z Polski dla dwutlenku siarki (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030.
117 | S t r o n a
Stężenie dwutlenku siarki w okresie zimowym ulegnie poprawie w 2025 i 2030 roku względem
roku bazowego (Rysunek 33). W 2025 i 2030 roku na terenie całej Polski jest prognozowana
poprawa o 20 do 84%.
Rysunek 33 Względna zmiana stężenia SO2 w okresie zimowym (01.10 - 31.03) (days: 1-90 and 365)
W roku bazowym najwyższe stężenia dwutlenku siarki w okresie zimowym (Rysunek 34 – lewy
panel) wystąpiły w województwie śląskim i małopolskim: 10-20 μg/m3. Najniższe wartości stężeń
wystąpiły na północnym zachodzie - do 2 μg/m3, natomiast na pozostałym terenie Polski od 2 do
5 μg/m3. Modelowanie do roku 2030 r. wykazuje zmniejszenie stężenia dwutlenku siarki. W 2030
roku najwyższe stężenia wystąpiły w przedziale 5-10μg/m3 na terenie województwa śląskiego,
małopolskiego, świętokrzyskiego i łódzkiego. Na pozostałym terenie Polski są prognozowane
stężenia maksymalnie do 10 μg/m3.
Wpływ zanieczyszczeń transgranicznych do 2030 wzrośnie (Rysunek 34 – prawy panel). W roku
bazowym najwyższy wpływ zanieczyszczeń ze źródeł krajowych wystąpił na wschodzie i
zachodzie kraju od 75 do 50%, a w centrum kraju od 96 do 75%.
W 2030 roku praktycznie na terenie całego kraju wpływ zanieczyszczeń krajowych ulegnie
zmniejszeniu.
118 | S t r o n a
Rysunek 34 Rozkład przestrzenny średnich rocznych stężeń dwutlenku siarki w okresie zimowym (lewy panel) oraz
rozkład przestrzenny udziału emisji z Polski w średnich rocznych poziomach emisji dla SO2 w okresie zimowym (prawy
panel) w roku bazowym, 2025 i 2030.
Rysunek 35 przedstawia rozkład względnej zmiany percentyla 90.4 z rocznej serii średnich stężeń
24h dwutlenku siarki. W 2025 r. poprawa wystąpi głównie o 20-80%, z wyjątkiem niektórych
terenów na północnym-zachodzie, w centrum i na południu Polski, gdzie jest prognozowana
119 | S t r o n a
poprawa o 20-10%. W 2030 roku praktycznie na terenie całego kraju jest prognozowana
poprawa w przedziale 20-80%.
Rysunek 35 Względna zmiana percentyla 99,2 z rocznej serii średnich stężeń 24 godzinnych SO2 w roku 2025 (lewy
panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku do scenariusza bazowego
W scenariuszu bazowym najwyższe wartości percentyla 99.2 ze średnich 24-godzinnych
dwutlenku siarki wystąpiły w województwie śląskim 125-507 μg/m3, w centrum
i na południowym- wschodzie 50-125 μg/m3, na zachodzie i północnym wschodzie 20-50 μg/m3.
Najniższe wartości wystąpiły na pobrzeżach Morza Bałtyckiego 10-20μg/m3. W kolejnych latach
jest prognozowane zmniejszenie stężenia dwutlenku siarki. W 2030 roku na terenie
województwa śląskiego i świętokrzyskiego percentyl 99.2 wystąpi w przedziale 50-125 μg/m3,
a na pozostałym terenie kraju są prognozowane niższe wartości: na południu i wschodzie od 20
do 50 μg/m3 i na zachodzie, i północy od 10-20 μg/m3 (Rysunek 36 – lewy panel).
Wpływ zanieczyszczeń ze źródeł krajowych w roku bazowym w centrum kraju wystąpił
w przedziale od 94 do 75%, a na pozostałym terenie Polski od 75 do 25%. Najniższe wartości
model wskazał na krańcach zachodnich 50 - 25%. W kolejnych latach zwiększy się wpływ
zanieczyszczeń transgranicznych (Rysunek 36 – prawy panel).
120 | S t r o n a
Rysunek 36 Rozkład przestrzenny percentyla 99.2 SO2 z rocznej serii średnich 24- godzinnych (lewy panel) oraz rozkład
przestrzenny udziału emisji z Polski w ww. indeksie dla dwutlenku siarki (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030.
Rysunek 37 przedstawia rozkład przestrzenny względnej zmiany percentyla 99.7 stężeń
1- godzinnych dwutlenku siarki. W 2025 i 2030 roku praktycznie na terenie całego kraju jest
prognozowana poprawa o 20-80%.
121 | S t r o n a
Rysunek 37 Względna zmiana percentyla 99,7 stężeń 1-godzinnych SO2 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel)
w stosunku do scenariusza bazowego.
W roku bazowym najwyższe wartości percentyla 99.7 dwutlenku siarki z rocznej serii średnich 1godzinnych wystąpiły na terenie województwa śląskiego, małopolskiego, w centrum kraju
i w Zatoce Gdańskiej od 50 do 100μg/m3, a w niektórych miejscach dochodziły nawet
do 303 μg/m3(Rysunek 38 – lewy panel).
Na pozostałym terenie Polski wartość tego indeksu waha się w przedziale 20-50 μg/m3
z wyjątkiem północno - zachodniej części Polski, gdzie wartości osiągnęły 10-20 μg/m3.
W związku z implementacją dyrektywy NEC jest prognozowane zmniejszenie stężenia dwutlenku
siarki. W 2030 r. najwyższe wartości percentyla 99.7 w przedziale 20-50 μg/m3 są prognozowane
w centrum i na południowym - wschodzie, natomiast na pozostałym terenie kraju do 20 μg/m3.
Udział źródeł krajowych w roku bazowym w centrum kraju wystąpił w przedziale od 95 do 75%,
a na pozostałym terenie Polski od 75 do 50% (Rysunek 38 – prawy panel). W 2030 r.
w centrum kraju wpływ zanieczyszczeń transgranicznych wzrośnie, zaś udział źródeł krajowych
będzie się wahał w przedziale od 75 do 50% w środkowej części kraju, a na pozostałym terenie
50 - 25%.
122 | S t r o n a
Rysunek 38 przedstawia rozkład przestrzenny percentyla 99.7 SO2 z rocznej serii stężeń 1-godzinnych (lewy panel) oraz
rozkład przestrzenny udziału emisji z Polski w ww. indeksie dla dwutlenku siarki dla percentyla 99.7 (prawy panel) w
roku bazowym, 2025 i 2030.
123 | S t r o n a
5.1.1.4
Poz. 572
Stężenia średnioroczne NO2.
W 2025 i 2030 roku prognoza zmiany stężenia średniorocznego NO2 wykazuje na obniżenie
wartości stężeń (Rysunek 39). W 2025 roku praktycznie na terenie całego kraju poprawa jest
prognozowana na poziomie 72-20%. Wyjątkiem są niewielkie strefy na północy kraju.
W 2030 roku na terenie całej Polski jest prognozowane obniżenie stężeń średniorocznych NO2
o 72-20%.
Rysunek 39 Względna zmiana stężenia średniorocznego NO2 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku
do roku bazowego.
W roku bazowym najwyższe stężenia dwutlenku azotu wystąpiły w centralnej i południowej
części kraju - szczególnie województwo śląskie, małopolskie i wielkopolskie (Rysunek 40– lewy
panel). Na tych terenach stężenia wystąpiły w przedziale od 10 do 20 μg/m3, model wskazał też
obszary, gdzie stężenia osiągnęły wartość do 40 μg/m3. Najniższe stężenia wystąpiły na
wschodzie i w północno-zachodniej części kraju do 10 μg/m3. Na skutek redukcji, w kolejnych
horyzontach czasowych widać spadek stężenia NO2. W 2025 roku większość północnej części
kraju: województwo zachodnio-pomorskie i pomorskie oraz na terenach wschodniej i
południowej części kraju, prognozowane wartości nie przekroczą 10 μg/m3. Natomiast
w częściach kraju z najwyższymi stężeniami prognozowane wartości osiągną maksymalne do 20
μg/m3. W 2030 roku we wschodniej i zachodniej części kraju prognozowane wartości stężeń NO 2
nie przekroczą 5 μg/m3. Na terenie całego kraju jest prognozowana znaczna redukcja stężeń
dwutlenku azotu.
Analizując wskaźnik udziału emisji z Polski w średniorocznym poziomie emisji dla NO2 nie widać
żadnych zmian wpływu zanieczyszczeń transgranicznych dla horyzontu czasowego 2016-2030
(Rysunek 40 – prawy panel). Niewielki wpływ zanieczyszczeń transgranicznych występuje na
terenie zachodniej części Polski, terenach nadmorskich i w Suwałkach. Na pozostałym obszarze
Polski przeważa udział źródeł krajowych od 95 do 75%.
124 | S t r o n a
Rysunek 40 Rozkład przestrzenny średniego rocznego stężenia NOx (lewy panel) oraz rozkład przestrzenny wskaźnika
TAYR dla NO2 (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030.
W 2025 i 2030 roku względem roku bazowego nastąpi obniżenie wartości percentyla 99,8 stężeń
1- godzinnych NO2 (Rysunek 41). W 2025 roku wartość percentyla zmieni się o 0-25% praktycznie
na terenie całej Polski. Wyjątkiem jest południe kraju, gdzie jest prognozowana zmiana o 2066%. W 2030 roku zmiana wartości indeksu o 20-66% jest prognozowana na większym terenie
Polski. Wyjątkiem jest północny - wschód i centrum kraju, gdzie różnica w stosunku do
scenariusza bazowego jest niższa.
125 | S t r o n a
Rysunek 41 Względna zmiana percentylu 99,8 stężeń 1-godzinnych NO2 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel)
w stosunku do roku bazowego
W roku bazowym najwyższe wartości percentyla 99.8 z rocznej serii 1-godzinnej dwutlenku azotu
wystąpiły na terenie województwa śląskiego, świętokrzyskiego i małopolskiego oraz
w centrum Polski- 100-200 μg/m3 (Rysunek 42 – lewy panel).
Na pozostałym terenie Polski wartości indeksu wystąpiły w przedziale 50-100 μg/m3. W 2030
roku percentyl 99.8 w przedziale 100-200 μg/m3 jest prognozowany na terenie województwa
śląskiego i małopolskiego, natomiast na pozostałym terenie Polski wystąpi w przedziale 20 -100
μg/m3 . Najniższe wartości są prognozowane na zachodzie oraz krańcach wschodnich
i południowych.
Najwyższe wartości wpływu zanieczyszczeń transgranicznych wystąpiły na zachodzie kraju, gdzie
udział źródeł krajowych wynosi od 25 do 0%, a na pozostałym terenie od 75 do 25%.
W roku 2025 i 2030 rozkład udziału emisji z Polski praktycznie nie ulegnie zmianie (Rysunek 42 –
prawy panel).
126 | S t r o n a
Rysunek 42 Rozkład przestrzenny percentyla 99.8 NO2 z rocznych serii 1- godzinnych (lewy panel) oraz rozkład
przestrzenny udziału emisji z Polski w ww. indeksie dla dwutlenku azotu (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030.
127 | S t r o n a
5.1.1.5
Poz. 572
Stężenia średnioroczne NOx.
Rysunek 43 przedstawia rozkład przestrzenny względnej zmiany stężenia średniorocznego NOx w
2025 i 2030 względem roku bazowego. W 2025 i 2030 roku na terenie całej Polski nastąpi
redukcja stężeń od 20 do 77%.
Rysunek 43 Względna zmiana stężenia średniorocznego NOx w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku
do roku bazowego
W roku bazowym najwyższe stężenia tlenków azotu wystąpiły w centralnej i południowej części
kraju - szczególnie województwo śląskie, małopolskie i wielkopolskie (Rysunek 44 – lewy panel).
Na tych terenach stężenia wystąpiły głównie w przedziale od 20 do 40 μg/m3, jednak są też
miejsca gdzie stężenia osiągnęły wartość do 50 μg/m3. Najniższe stężenia wystąpiły w zachodniej
i wschodniej części Polski do 10 μg/m3. W 2025 roku najwyższe stężenia są prognozowane na
ternie województwa śląskiego i w centralnej części kraju - do 40 μg/m3. Na wschodzie Polski i na
terenach nadmorskich prognozowane stężenia NOx nie przekroczą 10 μg/m3. W 2030 roku
prognozowane stężenia NOX są znacznie niższe na terenie całego kraju. Prognozowane są
niewielkie powierzchnie na terenie województwa śląskiego gdzie stężenie tlenków azotu
osiągnie maksymalnie wartość 40 μg/m3..
Analizując udział emisji z Polski w średniorocznym poziomie emisji dla NOX nie widać żadnych
znaczących zmian dla 2025 i 2030. Na zachodzie kraju wpływ zanieczyszczeń ze źródeł krajowych
utrzymuje się na poziomie 75-50%, natomiast na pozostałym terenie kraju od 100 do 75%.
128 | S t r o n a
Rysunek 44 Rozkład przestrzenny średniego rocznego stężenia NOx (lewy panel) oraz rozkład przestrzenny udziału
emisji z Polski w średniorocznych poziomach emisji dla NOX (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030.
129 | S t r o n a
5.1.1.6
Poz. 572
Stężenia średnioroczne O3.
Rysunek 45 przedstawia rozkład przestrzenny względnej zmiany liczby dni z przekroczeniem
progu 120 μg/m3 dla najwyższej 8-godzinnej średniej kroczącej stężeń ozonu w ciągu doby. W
latach 2025 i 2030 liczba dni zostanie znacząco zredukowana. W 2025 roku na terenach
województwa mazowieckiego, kujawsko-pomorskiego i pomorskiego wystąpi poprawa o 10%, a
na pozostałym terenie o 20-100%. W 2030 roku na terenie całego kraju jest prognozowana
poprawa o od 20 do 100%.
Rysunek 45 Liczba dni z przekroczeniem poziomu 120 μg/m3 dla najwyższej 8-godzinnej średniej kroczącej stężeń ozonu
w ciągu doby
W roku bazowym najwięcej dni ze średnią 8 - godzinną ozonu większą od 120 μg/m3 wystąpiło
w województwie śląskim i małopolskim - do 20 dni (Rysunek 46 – lewy panel). W centrum kraju
analizowanych dni wystąpiło od 5 do 10, natomiast na pozostałym terenie 2-5 dni. Prognoza do
2030 roku pokazuje zmniejszenie liczby tych dni. W 2030 roku praktycznie na terenie całego
kraju wystąpi maksymalnie 5 dni z przekroczeniami średniej 8-godzinnej powyżej 120 μg/m3.
W roku bazowym wpływ źródeł krajowych prekursorów ozonu, dla wskaźnika narażenia na
ponadnormatywne stężenia ozonu ze względu na ochronę zdrowia, był najniższy wzdłuż
wybrzeża morza Bałtyckiego oraz granic zachodnich i południowych - od 50 do 25%.
Na pozostałym terenie Polski udział źródeł krajowych wystąpił na poziomie 95 do 75%. Prognoza
do 2030 roku wykazuje zmniejszenie udziału źródeł krajowych prekursorów ozonu.
130 | S t r o n a
Rysunek 46 Rozkład przestrzenny liczby dni, w których średnia 8-godzinna ozonu jest wyższa niż 120 μg/m3 (lewy
panel) oraz rozkład przestrzenny udziału emisji z Polski dla liczby dni w których średnia 8-godzinna ozonu jest większa
niż 120 μg/m (prawy panel), w roku bazowym, 2025 i 2030.
Rysunek 47 przedstawia względną zmianę percentyla 93.2 stężeń z rocznej serii max 8godzinnych kroczących ozonu. W 2025 roku na terenie całego kraju wartość tego wskaźnika
zmniejszy się do 10%. W 2030 roku na południowym - zachodzie Polski wskaźnik zmniejszy się w
zakresie od 11.5 do 10%, a na pozostałym terenie kraju od 10 do 0%.
131 | S t r o n a
Rysunek 47 Względna zmiana percentyla 93,2 stężeń z rocznej serii maksymalnych 8-godzinnych średnich kroczących
stężeń O3 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku do roku bazowego
W roku bazowym najwyższe wartości percentyla 93.2 ozonu rocznej serii max stężeń
8-godzinnych średnich kroczących wystąpią na południu i w centrum kraju- 100-132 μg/m3,
natomiast na północy od 90 do 100 μg/m3. Prognoza do 2030 roku wykazuje poprawę.
W 2030 roku na południu i w centrum Polski stężenia będą wynosić 90-100 μg/m3, jedynie
na obszarze województwa śląskiego stężenia będą wyższe 100-132 μg/m3. Na północy kraju są
prognozowane stężenia od 80 do 90 μg/m3 (Rysunek 48– lewy panel).
W roku bazowym wpływ prekursorów ozonu emitowanych ze źródeł na terenie Polski wystąpi na
poziomie od 16 do 0%. Prognoza do 2030 roku nie wykazuje żadnych zmian (Rysunek 48 – prawy
panel).
132 | S t r o n a
Rysunek 48 Rozkład przestrzenny percentyla 93.2 O3 z rocznej serii max stężeń 8-godzinnych średnich kroczących (lewy
panel) oraz rozkład przestrzenny udziału emisji z Polski na percentyl 93.2 (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030.
133 | S t r o n a
Analizując względne zmiany indeksu AOT40 (Rysunek 49) dla roku 2025 i 2030 względem roku
bazowego na terenie całej Polski redukcja wystąpi o 86-20%.
Rysunek 49 Względna zmiana AOT40 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku do roku bazowego
W roku bazowym wskaźnik AOT40 najwyższe wartości osiągnął na południu i w centrum Polski –
od 10 001 do 18 000 μg/m3h (Rysunek 50 – lewy panel). Na pozostałym terenie kraju wartości
były niższe od 2 000 do 10 000 μg/m3h. Najniższe wartości wystąpiły na północy kraju oraz na
pojezierzach. W kolejnych latach wyniki modelowania pokazują, że wartość badanego wskaźnika
będzie malała. Nadal najwyższe wartości będą występować na południu i w centrum, jednak
w 2025 roku najwyższe wartości będą dochodziły do 18 000 μg/m3h, a w 2030 r. już tylko do
10 000 μg/m3h na znacznie mniejszych obszarach. Na pozostałej części kraju AOT40 nie
przekroczy 5 000 μg/m3h.
Wskaźnik AOT40 wskazuje na wzrost znaczenia źródeł krajowych w kształtowaniu się jego
wartości w horyzontach 2025 i 2030, zwłaszcza w południowej i wschodniej części Polski
(Rysunek 50 – lewy panel).
134 | S t r o n a
Rysunek 50 Rozkład przestrzenny wskaźnika AOT40 (wskaźnik ochrony roślin) w roku bazowym, 2025 i 2030 (lewy
panel) oraz rozkład przestrzenny udziału emisji z Polski wskaźnika TA40 dla zanieczyszczeń ozonu w roku bazowym,
2025 i 2030 (prawy panel)
135 | S t r o n a
5.2 Wpływ redukcji
z przekroczeniami
emisji
Poz. 572
na
ograniczenie
liczby
stref
Jednym z celów implementacji dyrektywy NEC jest poprawa jakości powietrza w Europie,
ze względu na negatywne skutki zdrowotne i szkodliwe działanie jakie zanieczyszczenia
w wysokich stężeniach wywierają na ekosystemy.
Na podstawie wyników symulacji obliczono dodatkowo wielkość obszaru ze względu
na narażenie ekosystemów oraz wielkość populacji narażonej na ponadnormatywne stężenia
zanieczyszczeń.
Na podstawie wyników modelowania analizie poddano liczbę stref z przekroczeniami wartości
dopuszczalnych i docelowe poziomów stężeń zanieczyszczeń oraz ograniczenie liczby stref
z przekroczeniami wartości dopuszczalnych na skutek implementacji dyrektywy NEC.
Przekroczenia dla dwutlenku azotu wystąpiły w scenariuszu bazowym w 2 strefach (Tabela 25).
Dotyczy to dni ze stężeniem 1-godzinnym NO2 większym od 200 μg/m3. W pozostałych
44 strefach w 2016 roku nie wystąpiły przekroczenia. W 2025 i 2030 w żadnej strefie nie
są prognozowane przekroczenia.
Typ stref zawartych w poniższych tabelach odpowiada
„miejska” – aglomeracji i miast > 100 tys mieszkańców;
„pozamiejska” – obejmuje pozostałą część województw poza aglomeracjami i miastami
> 100 tys mieszkańców.
Tabela 25 Liczba stref z przekroczeniami wartości dopuszczalnych stężeń 1-godzinnych NO2
Scenariusz bazowy
Kod
strefy
H20059)
typ strefy
miejska/ pozamiejska
powierzchnia [km2]
PL2401
miejska
72
56613
PL2405
pozamiejska
7
5229
ludność
Przekroczenia ze względu na zanieczyszczenie SO2 wystąpiły w roku bazowym tylko w 4 strefach
na 46 analizowanych (Tabela 26). Przekroczenia dotyczyły: stężenia średniorocznego (2 strefy),
dni z przekroczeniem średniodobowej wartości 125 μg/m3 (3 strefy) oraz średniego stężenia w
okresie zimowym (3 strefy). W latach 2025 i 2030 nie są prognozowane przekroczenia w żadnym
z analizowanych indeksów.
Tabela 26 Zestawienie stref z przekroczeniami SO2 dla liczby dni z przekroczeniem średniodobowej wartości 125 μg/m3,
stężenia średniorocznego oraz średniego stężenia w okresie zimowym
Scenariusz bazowy
Kod
strefy
typ strefy
miejska/
pozamiejska
D12560)
powierzchnia
[km2]
Ludność
AWYR61)
powierzchnia
[km2]
AVYR62)
powierzchnia
[km2]
59)
Liczba godzin z przekroczeniami wartości jednogodzinnej 200 µg/m3 w roku kalendarzowym.
Liczba dni z przekroczeniami wartości dobowej 125 µg/m3 w roku kalendarzowym.
61)
Stężenie średnie w okresie zimowym (01.10.2017 – 31.03.2018).
62)
Stężenie średnie roczne – dotyczy oceny pod kątem ochrony roślin.
60)
136 | S t r o n a
PL1203
pozamiejska
88
PL1602
pozamiejska
PL2401
miejska
294
397922
PL2405
pozamiejska
94
56010
Poz. 572
52790
73
16
317
25
23
W roku bazowym modelowane przekroczenia ze względu na stężenia PM10 (uwzględniono pył
pierwotny i wtórny) dotyczyły liczby dni z przekroczeniem wartości średniodobowej powyżej 50
μg/m3 oraz wartości średniorocznej (Tabela 27). Przekroczenia liczby dni ze stężeniem
średniodobowym PM10 powyżej wartości dopuszczalnej w roku bazowym były prognozowane w
36 strefach na 46 analizowanych, w 2025 roku w 21 strefach, zaś w roku 2030 w 9 strefach. W
przypadku stężeń średniorocznych PM10 w roku bazowym wartość stężenia została
przekroczona w 8 strefach, w 2025 w 4 strefach, a w 2030 nie była przekraczana.
Tabela 27 Zestawienie stref z przekroczeniami pyłu PM10 dla analizowanych indeksów
Scenariusz bazowy
typ strefy
Kod
strefy
miejska/
pozamiejska
2025
2030
LD5063)
AVYR64)
LD5064)
AVYR65)
LD5064)
powierzchnia
[km2]
powierzchnia
[km2]
powierzludność chnia
[km2]
powierzchnia
[km2]
powierzludność chnia
[km2]
ludność
PL0201
miejska
293
641442
PL0202
miejska
25
48831
PL0204
pozamiejska
7660
762453
PL0402
miejska
23
23753
PL0403
miejska
84
118809
PL0404
pozamiejska
5263
464097
PL0601
miejska
147
358450
PL0602
pozamiejska
13990
1183191
PL0803
pozamiejska
180
22132
PL1001
miejska
PL1002
pozamiejska
PL1201
miejska
PL1202
miejska
PL1203
pozamiejska
PL1401
miejska
PL1402
PL1403
PL1404
pozamiejska
PL1601
PL1602
695
940907
17513
1695255
326
782596
78
7158
ludność
75,20758
9043
383,7725
78876
1813,363
247244
326,4289
782596
72
121031
8
15114
72,30598
121031
13205
2336481
393
165513
10627,14
2038377
517
1753029
108,9626
432129
miejska
88
127877
miejska
112
229098
17801
2221241
626,2445
188035
miejska
149
137027
148,8423
137027
pozamiejska
7826
729721
3193,483
365920
PL1801
miejska
120
191739
33,51408
20553
PL1802
pozamiejska
11582
1750572
4750,252
751403
PL2202
pozamiejska
270
19800
305
44489
77,73581
87,96369
7158
52790
ludność
144
13296
27
59755
8
15114
1352
362887
80
19238
63)
Liczba dni z przekroczeniami wartości dobowej 50 µg/m3 w roku kalendarzowym.
Stężenie średnie roczne.
64)
137 | S t r o n a
PL2401
miejska
1216
2002252
570
862623
1216,257
2002252
731
1147044
PL2402
miejska
298
323757
162
231261
297,8492
323757
222
292976
PL2403
miejska
124
184939
124,2745
184939
69
162898
PL2404
miejska
PL2405
pozamiejska
1786
721882
PL2601
miejska
PL2602
159
243474
10495
2153493
110
207678
pozamiejska
11588
1110081
PL2803
pozamiejska
435
37157
PL3001
miejska
1
725
PL3002
miejska
69
110025
PL3003
pozamiejska
13210
1392892
PL3201
miejska
95
318688
PL3203
pozamiejska
135
32041
620
245859
78
7476
39,12377
88568
7397,963
1900547
100,4894
205009
7156,972
596473
217,4353
31783
152,123
31436
294,022
93,85889
397922
56010
W roku bazowym modelowane przekroczenia ze względu na stężenia średnioroczne PM2.5
wystąpiły w 27 strefach na 46 analizowanych (Tabela 28). W 2025 roku przekroczenia są
prognozowane w przypadku tego samego indeksu w 14 strefach. Natomiast w 2030 roku są
prognozowane przekroczenia w 4 strefach.
Tabela 28 Zestawienie stref z przekroczeniami pyłu PM2.5 dla stężenia średniorocznego
Kod strefy
typ strefy
miejska/ pozamiejska
2025
Scenariusz bazowy
AVYR65)
2030
AVYR66)
powierzchnia [km2]
ludność
41
16337
AVYR66)
powierzchnia [km2]
ludność
134,2394
14408
PL0204
pozamiejska
PL0403
miejska
61
114743
PL0404
pozamiejska
2050
161139
PL0602
pozamiejska
410
32492
PL1002
pozamiejska
2780
210165
299,4145
29350
PL1201
miejska
326
782596
326,4289
782596
PL1202
miejska
72
121031
52,39787
99178
PL1203
pozamiejska
PL1401
miejska
114
480800
PL1402
miejska
10
3908
PL1404
pozamiejska
963
340853
97,83816
4231
PL1601
miejska
149
137027
2,04574
2477
PL1602
pozamiejska
3324
380139
581,2106
67794
PL1801
miejska
120
191739
PL1802
pozamiejska
5393
897604
80,27877
19238
PL2401
miejska
1216 2002252
998,2086 1670787
PL2402
miejska
298
323757
297,8492
PL2403
miejska
124
184939
PL2404
miejska
159
243474
10897 2067469
4981,444 1145634
powierzchnia [km2]
ludność
78
7158
249
71828
294 397922
323757
65)
Stężenie średnie roczne.
138 | S t r o n a
PL2405
pozamiejska
PL2601
miejska
PL2602
PL2803
PL3001
miejska
– 140 –
9078 1998723
Poz. 572
2577,943
957964
99
204729
pozamiejska
6833
561330
81,95874
8362
pozamiejska
217
31783
72,47567
20785
1
725
PL3003
pozamiejska
2423
330346
PL3201
miejska
95
318688
PL3203
pozamiejska
53
29683
94
W skali kraju redukcja narażenia jest znacząca. Dla indeksów przekroczeń obliczonych dla SO2
i NO2 dla scenariusza redukcji do roku 2025 i 2030 uzyskano 100% redukcji, ze względu na brak
przekroczeń stężeń dopuszczalnych w scenariuszach uwzględniających redukcję po zrealizowaniu
krajowych zobowiązań na rzecz redukcji emisji dyrektywy NEC.
W przypadku pyłu PM10 i PM2.5 redukcja stężeń jest również znaczna. W horyzontach 2025
i 2030 zmniejszeniu ulega zarówno obszar objęty stężeniami ponadnormatywnymi, jak też liczba
ludności poddana ekspozycji na stężenia ponadnormatywne (Tabela 29).
Tabela 29 Względna zmiana obszaru i wielkości populacji poddanej ponadnormatywnym stężeniom ze względu na
ochronę zdrowia, w stosunku do roku bazowego w oparciu o wyniki modelowania
PM2.5 – średnia
roczna
PM10 - średnia
roczna
PM10 – liczba dni
> 50 μg /m3
Redukcja
obszaru
w
stosunku do roku bazowego
[%]
2025
2030
Redukcja narażonej liczby
ludności w stosunku do roku
bazowego
2025
2030
42
4
22
2
33
-
25
-
43
11
29
139 | S t r o n a
56010
5.3 Podsumowanie
Na podstawie wyników obliczeń można stwierdzić, że zarówno w odniesieniu do zanieczyszczeń
pierwotnych, jak też do ozonu, przy założeniu proporcjonalnej redukcji poziomu emisji dla
głównych
sektorów
aktywności,
w
wyniku
implementacji
dyrektywy
NEC
w horyzoncie 2025 i 2030, jakość powietrza w Polsce ulegnie znaczącej poprawie, zarówno dla
zanieczyszczeń pierwotnych, jak i wtórnych.
Zanieczyszczenie pyłem zawieszonym PM10 i PM2.5
W odniesieniu do stężenia średniorocznego pyłu PM2.5 wyniki obliczeń na podstawie emisji
prognozowanej na rok 2025 wskazują na znaczące zmniejszenie się wielkości stężeń w stosunku
do stanu bieżącego. Po zastosowaniu redukcji wymaganych dyrektywą dla roku 2030 stężenia
PM2.5 przekraczałyby wartość 25 μg/m3 na niewielkim obszarze kraju.
W przypadku średniego rocznego stężenia pyłu PM10 obliczone dla emisji z roku bazowego
wskazują na najwyższe stężenia w środkowej i południowej części Polski. Prognoza stężeń na lata
2025 i 2030 wskazuje na znaczący spadek stężenia pyłu PM10 w odniesieniu do średniej rocznej
nie przekraczającego 40 μg/m3, oraz znaczące obniżenie obserwowanych stężeń maksymalnych.
Liczba dni z przekroczeniem wartości dopuszczalnej, w odniesieniu do stężenia
średniodobowego PM10, nie będzie przekraczana na przeważającym obszarze kraju.
Dwutlenek siarki SO2
Prognoza stężeń średniorocznych dwutlenku siarki wskazuje na znaczące ograniczenie zarówno
wartości najwyższych jak i obszaru objętego podwyższonymi stężeniami tego związku.
W horyzoncie do roku 2030 prognozowane stężenia SO2 w odniesieniu do średniej rocznej nie
przekraczają 5 μg/m3 na przeważającym obszarze kraju i 10 μg/m3 w odniesieniu do średniej
okresu zimowego. Znaczącemu zmniejszeniu ulegają także godzinowe i dobowe wartości
maksymalne stężeń SO2, w odniesieniu do wartości z obszaru występowania.
Tlenki azotu NOx
Najwyższe średnie roczne stężenia dwutlenku azotu wykazane przez model na podstawie emisji
z roku bazowego w centralnej i południowej części kraju, w kolejnych horyzontach
obliczeniowych uległy znacznemu zmniejszeniu. Stężenia średnioroczne NO2 nie przekraczają na
ogół 20 μg/m3. Wartości maksymalne średniodobowe ulegają również redukcji, choć poziom
stężeń maksymalnych dobowych obniża się w mniejszym stopniu, a obszar objęty najwyższymi
stężeniami jest zbliżony do scenariusza bazowego.
Obniżenie stężeń jest prognozowane również w krajach sąsiednich.
Dla rozkładu średniorocznego stężenia tlenków azotu NOX (NOX = NO2 + NO) rozkład
przestrzenny jest zbliżony do NO2. Dla poziomu emisji w latach 2025 i 2030 stężenia NOX
są znacznie niższe na terenie całego kraju niż w przypadku symulacji na podstawie aktualnie
raportowanej emisji i nie przekraczają na ogół 30 µg/m3. Najwyższe stężenia tlenków azotu, przy
założeniu redukcji emisji na poziomie wymaganym dyrektywą NEC, prognozowane
są w południowej i centralnej części kraju.
Ozon O3
Ozon przy powierzchni ziemi powstaje jako zanieczyszczenie wtórne w łańcuchu reakcji
z udziałem tlenków azotu i węglowodorów, a szybkość jego produkcji jest nieliniowo związana z
poziomem emisji prekursorów.
Narażenie na ponadnormatywne stężenia ozonu ze względu na ochronę roślin, wyrażone
indeksem AOT40, maleje znacząco przy założeniu redukcji emisji do poziomu określonego przez
dyrektywę w horyzoncie 2025, dalszy spadek narażenia ma miejsce dla horyzontu 2030.
Znaczący spadek tego indeksu zaznacza się również w krajach sąsiadujących. Ze względu
140 | S t r o n a
na ochronę zdrowia analizie poddano przekroczenia poziomu 120 μg/m3 dla najwyższej
8-godzinnej średniej kroczącej stężeń ozonu w ciągu doby (TV – ang. Target Value), liczba dni
z przekroczeniem poziomu docelowego została znacząco zredukowana i zgodnie z prognozą nie
przekracza 5 dni na terenie Polski. Jednocześnie wartości maksymalne stężeń ozonu nie ulegają
znaczącej zmianie.
141 | S t r o n a
Spis Tabel
Tabela 1 Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji ............................................................................. 7
Tabela 2 Poziomy dopuszczalne zanieczyszczeń w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi i
ochronę roślin, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów ................. 13
Tabela 3 Poziomy dopuszczalne dla dwutlenku siarki (SO 2), tlenków azotu (NOx) w powietrzu ze względu na
ochronę roślin, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów ................. 15
Tabela 4 Poziomy docelowe zanieczyszczeń w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ochronę
roślin, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów ............................... 15
Tabela 5 Poziom docelowy dla ozonu (O3) w powietrzu ze względu na ochronę roślin, termin jego
osiągnięcia oraz okres, dla którego uśrednia się wyniki pomiarów ............................................................... 15
Tabela 6 Poziomy celów długoterminowych dla ozonu (O3) w powietrzu, zróżnicowane ze względu na
ochronę zdrowia ludzi i ochronę roślin, termin ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki
pomiarów. ..................................................................................................................................................... 16
Tabela 7 Obowiązki organów krajowych, regionalnych i lokalnych .............................................................. 23
Tabela 8 Podsumowanie polityk i środków, które zdecydowano się przyjąć w danym sektorze, w tym
harmonogram ich przyjmowania, wdrażania i dokonywania ich przeglądu oraz odpowiedzialne właściwe
organy ............................................................................................................................................................ 28
Tabela 9 Szczegółowe działania w sektorze rolnictwa................................................................................... 36
Tabela 10 Liczba stref zaklasyfikowanych do klasy C pod względem ochrony zdrowia dla lat 2010-2017 ... 45
Tabela 11 Wartości krajowego wskaźnika narażenia na pył PM2.5 w latach 2010-2017. ............................. 48
Tabela 12 Porównanie oszacowanej wielkości emisji SO2 dla lat 2020 – 2030 w stosunku do poziomu
krajowego zobowiązania w zakresie redukcji emisji SO2. .............................................................................. 55
Tabela 13 Porównanie oszacowanej wielkości emisji NOx dla lat 2020 – 2030 w stosunku do poziomu
krajowego zobowiązania w zakresie redukcji emisji NOx. ............................................................................. 57
Tabela 14 Porównanie oszacowanej wielkości emisji NMLZO dla lat 2020 – 2030 w stosunku do poziomu
krajowego zobowiązania w zakresie redukcji emisji NMLZO. ....................................................................... 59
Tabela 15 Porównanie oszacowanej wielkości emisji PM2.5 dla lat 2020 – 2030 w stosunku do poziomu
krajowego zobowiązania w zakresie redukcji emisji PM2.5. ......................................................................... 61
Tabela 16 Porównanie oszacowanej wielkości emisji NH3 dla lat 2020–2030 w stosunku do poziomu
krajowego zobowiązania w zakresie redukcji emisji NH3............................................................................... 64
Tabela 17 Szacunkowe koszty dostosowania dużych źródeł spalania do wymagań konkluzji BAT. .............. 66
Tabela 18 Szacunkowe ceny odpylaczy (w tys. zł) w zależności od mocy kotła* ........................................... 67
Tabela 19 Koszty inwestycyjne instalacji odsiarczania spalin* (propozycja jednej z firm projektowych) ..... 68
Tabela 20 Udział emisji z sektora komunalno-bytowego w całkowitej emisji zanieczyszczeń. ..................... 70
Tabela 21 Potencjał redukcyjny wielkości emisji w roku 2030 w wariancie „z działaniami” i w wariancie „z
dodatkowymi działaniami”. ........................................................................................................................... 80
Tabela 22 Szczegóły dotyczące polityk i środków rozważanych w celu przestrzegania zobowiązań w
zakresie redukcji emisji (sprawozdawczość na poziomie polityk i środków) ................................................. 82
Tabela 23 Poszczególne polityki i środki lub pakiet polityk i środków, które zdecydowano się przyjąć, oraz
odpowiedzialne właściwe organy .................................................................................................................. 95
Tabela 24 Prognozowane wielkości emijsi zgodnie ze scenariuszem WAM ................................................ 100
Tabela 25 Liczba stref z przekroczeniami wartości dopuszczalnych stężeń 1-godzinnych NO2 ................... 136
Tabela 26 Zestawienie stref z przekroczeniami SO2 dla liczby dni z przekroczeniem średniodobowej
wartości 125 μg/m3, stężenia średniorocznego, oraz średniego stężenia w okresie zimowym ................. 136
Tabela 27 Zestawienie stref z przekroczeniami pyłu PM10 dla analizowanych indeksów .......................... 137
Tabela 28 Zestawienie stref z przekroczeniami pyłu PM2.5 dla stężenia średniorocznego ........................ 138
Tabela 29 Względna zmiana obszaru i wielkości populacji poddanej ponadnormatywnym stężeniom ze
względu na ochronę zdrowia, w stosunku do roku bazowego w oparciu o wyniki modelowania .............. 139
142 | S t r o n a
Spis rysunków
Rysunek 1 Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM2.5 w roku 2017, określony na
podstawie łączenia wyników modelowania (model CAMx) z wynikami pomiarów ...................................... 47
Rysunek 2 Średnie stężenia pyłu PM10 obliczone z rocznych serii pomiarowych ze wszystkich stanowisk
pomiarowych funkcjonujących w ramach Państwowy Monitoring Środowiska w latach 2011 – 2017. ....... 49
Rysunek 3 Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM10 w roku 2017, określony na podstawie
łączenia wyników modelowania (model CAMx) z wynikami pomiarów ........................................................ 50
Rysunek 4 Rozkład stężeń średniorocznych pyłu PM10 w 2017 r. na obszarach województw, na podstawie
łączenia wyników modelowania z wynikami pomiarów (modelowanie w siatce 0,5 km x 0,5 km dla
aglomeracji i miast pow. 100 tys. mieszkańców oraz 1 km x 1 km dla pozostałych stref). Wartości wyrażone
w µg/m3 ......................................................................................................................................................... 50
Rysunek 5 Rozkład stężeń średniorocznych benzo(a)pirenu na podstawie łączenia wyników modelowania
z wynikami pomiarów (modelowanie w siatce 0,5 km x 0,5 km dla aglomeracji i miast pow. 100 tys.
mieszkańców oraz 1 km x 1 km dla pozostałych stref). ................................................................................. 52
Rysunek 6 Udział sektorów w emisji SO2 w 2017 roku ................................................................................. 55
Rysunek 7 Wielkość emisji SO2 w latach 2005-2017. .................................................................................... 56
Rysunek 8 Udział sektorów emisji NOx w roku 2017 ..................................................................................... 58
Rysunek 9 Wielkość emisji NOx w latach 2005-2017 ..................................................................................... 58
Rysunek 10 Udział sektorów emisji NMLZO w roku 2017 ............................................................................. 59
Rysunek 11 Wielkość emisji NMLZO w latach 2005-2017. ............................................................................ 60
Rysunek 12 Wielkość emisji PM2.5 w latach 2005-2017. .............................................................................. 61
Rysunek 13 Udział istotnych sektorów w emisji PM2.5 w roku 2017. .......................................................... 62
Rysunek 14 Udział istotnych sektorów w emisji NH3 w roku 2017................................................................ 63
Rysunek 15 Wielkość emisji NH3 w latach 2005-2017 ................................................................................... 63
Rysunek 16 Prognozowana redukcja emisji SOx dla 2020 2025 2030. .......................................................... 90
Rysunek 17 Prognozowana redukcja emisji PM2.5 dla 2020 2025 2030. ..................................................... 91
Rysunek 18 Prognozowana redukcja emisji NO x dla 2020 2025 2030. .......................................................... 92
Rysunek 19 Prognozowana redukcja emisji NMLZO dla 2020 2025 2030. .................................................... 93
Rysunek 20. Prognozowana redukcja emisji NH3 dla 2020 2025 2030. ........................................................ 94
Rysunek 21 Całkowity ładunek emisji zanieczyszczeń raportowany dla lat 2005 i 2016 oraz prognozowany
wg. założeń dyrektywy NEC dla 2025 i 2030 w Polsce ................................................................................ 104
Rysunek 22 Konfiguracja siatki globalnej o zmiennej rozdzielczości: czarny kwadrat obejmuje obszar
o rozdzielczości 10 km, czerwona linia obrazuje równik w obróconym układzie współrzędnych ............... 105
Rysunek 23 Względna zmiana stężenia średniorocznego PM10 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy
panel) w stosunku do scenariusza bazowego.............................................................................................. 108
Rysunek 24 Rozkład przestrzenny średniego rocznego stężenia pyłu PM10 (lewy panel) oraz rozkład
przestrzenny udziału emisji z Polski w średniodobowym poziomie stężeń dla pyłu PM10 (prawy panel) w
roku bazowym, 2025 i 2030. ....................................................................................................................... 109
Rysunek 25 Względna zmiana liczby dni z przekroczeniem pyłu PM10 powyżej 50μg/m 3 (z 24 h) w roku
2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku do roku bazowego .................................................... 110
Rysunek 26 Rozkład zmiany liczby dni z przekroczeniem pyłu PM10>50μg/m3(lewy panel) oraz rozkład
przestrzenny udziału emisji z Polski w zmianie liczby dni z przekroczeniem pyłu PM10>50μg/m3 (prawy
panel) w roku bazowym, 2025 i 2030 .......................................................................................................... 111
Rysunek 27 Względna zmiana percentyla 90,4 z rocznej serii średnich 24h PM10 w roku 2025 (lewy panel)
i 2030 (prawy panel) w stosunku do scenariusza bazowego. ...................................................................... 112
Rysunek 28 Względna zmiana percentyla 90.4 pyłu PM10 z rocznej serii średnich dobowych (lewy panel)
oraz względna zmiana udziału emisji z Polski w percentylu 90.4 pyłu PM10 (prawy panel) w roku
bazowym,2025 i 2030.................................................................................................................................. 113
Rysunek 29 Względna zmiana stężenia średniorocznego PM2.5 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy
panel) w stosunku do scenariusza bazowego.............................................................................................. 114
143 | S t r o n a
Rysunek 30 Rozkład przestrzenny średniego rocznego stężenia pyłu PM2.5( lewy panel) oraz rozkład
przestrzenny względna zmiana udziału emisji z Polski dla stężeń średniorocznych pyłu PM2.5 (prawy panel)
w roku bazowym, 2025 i 2030. .................................................................................................................... 115
Rysunek 31 Względna zmiana stężenia średniorocznego SO2 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel)
w stosunku do roku bazowego. ................................................................................................................... 116
Rysunek 32 Rozkład przestrzenny średniej rocznej wartości stężenia dwutlenku siarki (lewy panel) oraz
rozkład przestrzenny wskaźnika wpływu udziału emisji z Polski dla dwutlenku siarki (prawy panel) w roku
bazowym, 2025 i 2030. ................................................................................................................................ 117
Rysunek 33 Względna zmiana stężenia SO2 w okresie zimowym (01.10 - 31.03) (days: 1-90 and 365) .. 118
Rysunek 34 Rozkład przestrzenny średnich rocznych stężeń dwutlenku siarki w okresie zimowym (lewy
panel) oraz rozkład przestrzenny udziału emisji z Polski w średnich rocznych poziomach emisji dla SO 2 w
okresie zimowym( prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030. ................................................................ 119
Rysunek 35 Względna zmiana percentyla 99,2 z rocznej serii średnich stężeń 24 godzinnych SO 2 w roku
2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku do scenariusza bazowego ......................................... 120
Rysunek 36 Rozkład przestrzenny percentyla 99.2 dwutlenku siarki z rocznej serii średnich 24- godzinnych
(lewy panel) oraz rozkład przestrzenny udziału emisji z Polski w ww. indeksie dla dwutlenku siarki (prawy
panel) w roku bazowym, 2025 i 2030. ......................................................................................................... 121
Rysunek 37 Względna zmiana percentyla 99,7 stężeń 1-godzinnych SO2 w roku 2025 (lewy panel) i 2030
(prawy panel) w stosunku do scenariusza bazowego. ................................................................................. 122
Rysunek 38 przedstawia rozkład przestrzenny percentyla 99.7 dwutlenku siarki z rocznej serii stężeń
1-godzinnych (lewy panel) oraz rozkład przestrzenny udziału emisji z Polski w ww. indeksie dla dwutlenku
siarki dla percentyla 99.7(prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030. .................................................... 123
Rysunek 39 Względna zmiana stężenia średniorocznego NO2 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy
panel) w stosunku do roku bazowego. ........................................................................................................ 124
Rysunek 40 Rozkład przestrzenny średniego rocznego stężenia dwutlenku azotu (lewy panel) oraz rozkład
przestrzenny wskaźnika TAYR dla NO2 (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030. ............................... 125
Rysunek 41 Względna zmiana percentylu 99,8 stężeń 1-godzinnych NO2 w roku 2025 (lewy panel) i 2030
(prawy panel) w stosunku do roku bazowego ............................................................................................. 126
Rysunek 42 przedstawia rozkład przestrzenny percentyla 99.8 dwutlenku azotu z rocznych serii
1- godzinnych (lewy panel) oraz rozkład przestrzenny udziału emisji z Polski w ww. indeksie dla dwutlenku
azotu (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030. ................................................................................... 127
Rysunek 43 Względna zmiana stężenia średniorocznego NOx w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy
panel) w stosunku do roku bazowego ......................................................................................................... 128
Rysunek 44 Rozkład przestrzenny średniego rocznego stężenia tlenków azotu (lewy panel) oraz rozkład
przestrzenny udziału emisji z Polski w średniorocznych poziomach emisji dla NOX (prawy panel) w roku
bazowym, 2025 i 2030. ................................................................................................................................ 129
Rysunek 45 Liczba dni z przekroczeniem poziomu 120 μg/m 3 dla najwyższej 8-godzinnej średniej kroczącej
stężeń ozonu w ciągu doby .......................................................................................................................... 130
Rysunek 46 Rozkład przestrzenny liczby dni, w których średnia 8-godzinna ozonu jest wyższa niż 120
μg/m3 (lewy panel) oraz rozkład przestrzenny wpływu zanieczyszczeń transgranicznych dla liczby dni
w których średnia 8-godzinna ozonu jest większa niż 120 μg/m (prawy panel), w roku bazowym, 2025 i
2030. ............................................................................................................................................................ 131
Rysunek 47 Względna zmiana percentyla 93,2 stężeń z rocznej serii maksymalnych 8-godzinnych średnich
kroczących stężeń O3 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku do roku bazowego ...... 132
Rysunek 48 Rozkład przestrzenny percentyla 93.2 ozonu z rocznej serii max stężeń 8-godzinnych średnich
kroczących (lewy panel) oraz rozkład przestrzenny wpływu zanieczyszczeń transgranicznych na percentyl
93.2 (prawy panel) w roku bazowym, 2025 i 2030. ..................................................................................... 133
Rysunek 49 Względna zmiana AOT40 w roku 2025 (lewy panel) i 2030 (prawy panel) w stosunku do roku
bazowego..................................................................................................................................................... 134
Rysunek 50 Rozkład przestrzenny wskaźnika AOT40 (wskaźnik ochrony roślin) w roku bazowym, 2025 i
2030 (lewy panel) oraz rozkład przestrzenny wskaźnika TA40 (wpływ zanieczyszczeń transgranicznych) dla
zanieczyszczeń ozonu w roku bazowym, 2025 i 2030 (prawy panel) .......................................................... 135
144 | S t r o n a
Literatura
Stan Środowiska w Polsce Raport 2018, GIOŚ, Warszawa 2018 r.;
Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017, GIOŚ, Warszawa 2018 r.;
Krajowy Program Ochrony Powietrza, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2015 r.;
Programy Ochrony Powietrza wraz z aktualizacjami ;
Projekt „Polityki energetycznej Polski 2040”, Ministerstwo Energii, Warszawa 2018 r.;
Projekt „Krajowego planu na rzecz energii i klimatu” Ministerstwo Energii, Warszawa 2019 r.;
Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju, Warszawa 2017 r.;
Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2013
r.;
Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych, Ministerstwo Energii,
Warszawa 2017 r.;
Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski, Ministerstwo Energii,
Warszawa 2017 r.;
Krajowy plan mający na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii, M.P. z 2015 r.
poz. 614;
Strategia rozwoju transportu do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku), Ministerstwo
Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, Warszawa 2013 r.;
Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku, Uchwała nr 162/2015 Rady Ministrów, Warszawa 2015
r.;
Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2014-2023 ( z perspektywą do 2025 r.), Uchwała nr 156
/2015 Rady Ministrów, Warszawa 2015 r.;
Program Rozwoju Sieci Lotnisk i Lotniczych Urządzeń Naziemnych, Uchwałą Nr 86/2007 Rady
Ministrów w dniu 8 maja 2007 r.;
Plan rozwoju elektromobliności w Polsce, Ministerstwo Energii, Warszawa 2017 r. ;
Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 9 października
2012 r. w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w
zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach
pasażerskich w transporcie kolejowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 874);
Przejściowy Plan Krajowy, Uchwała nr 101/2015 Rady Ministrów, Warszawa 2015 r.;
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie standardów emisyjnych
dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub
współspalania odpadów (Dz. U. poz.680);
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2018 r. poz. 799, z późn.
zm.);
Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 (M.P. z 2012 r.
poz. 839);
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia „Programu działań
mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł
rolniczych oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu (Dz. U. poz.1339);
Krajowy Plan Gospodarki Odpadami 2022 (M.P. z 2016 r. poz. 784);
Siódmy Raport Rządowy i drugi raport dwuletni dla Konferencji stron ramowej Konwencji
Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, Warszawa 2017 r.
145 | S t r o n a
Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020,
Minister Środowiska, Warszawa 2013 r.;
Projekcje emisji wybranych zanieczyszczeń do roku 2030 na potrzeby dyrektywy
2016/2284/WE,IOS-PIB – KOBiZE Warszawa 2017 r.;
Projekcje emisji wybranych zanieczyszczeń do roku 2030 na potrzeby dyrektywy
2016/2284/WE,IOS-PIB – KOBiZE Warszawa 2019 r.;
Krajowy bilans emisji SO2, NOX, CO, NH3, NMLZO, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 2015 – 2017
w układzie klasyfikacji SNAP Raport syntetyczny, IOS-PIB - KOBiZE, Warszawa 2019;
Prognoza krajowej emisji SO2 – NOx – pył ogółem na rok 2030 ze źródeł produkcji energii
elektrycznej i ciepła objętych wymaganiami dyrektywy MCP oraz konkluzjami BAT dla źródeł
objętych dyrektywą IED, IOS-PIB – KOBiZE, Warszawa 2017 r.
Stan Środowiska w Polsce Raport 2018, GIOŚ, Warszawa 2018
Krajowe roczne bilanse emisji zanieczyszczeń objętych Konwencją w sprawie transgranicznego
zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości (LRTAP) oraz przepisów dyrektywy
2001/81/WE. Dane te dostępne są w bazie danych emisyjnych programu EMEP
http://www.ceip.at/ms/ceip_home1/ceip_home/webdab_emepdatabase/
Krajowe bilanse emisyjne za ostatnie lata dostępne są na stronach KOBIZE
Bilans za lata 2015-2016
http://www.kobize.pl/uploads/materialy/materialy_do_pobrania/krajowa_inwentaryzacja_emis
ji/Bilans_emisji_za_2016-raport_syntetyczny.pdf
146 | S t r o n a