Uchwała nr 161 Rady Ministrów z dnia 26 października 2018 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. BEZPIECZEŃSTWO - UCZESTNICTWO - SOLIDARNOŚĆ

§ 1. Przyjmuje się dokument Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ, zwany dalej „Polityką”, stanowiący załącznik do niniejszej uchwały.

§ 2. Polityka zawiera kierunki rozwoju polityki społecznej wobec osób starszych oraz ich wykonawców, a także stanowi

element Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju, koordynowanej przez ministra właściwego do spraw rozwoju.

§ 3. Monitorowanie realizacji Polityki powierza się ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.

§ 4. Traci moc uchwała nr 238 Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Założenia

Długofalowej Polityki Senioralnej w Polsce na lata 2014–2020 (M.P. z 2014 r. poz. 118).

§ 5. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki

Dokument

podpisany przez

Krzysztof Madej

Data

2018.11.30

16:13:22 CET

MONITOR POLSKI

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 30 listopada 2018 r.

Poz. 1169

UCHWAŁA Nr 161

RADY MINISTRÓW

z dnia 26 października 2018 r.

w sprawie przyjęcia dokumentu Polityka społeczna wobec osób starszych 2030.

BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ

Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik

do uchwały nr 161

Poz. 1169

Rady Ministrów

z dnia 26Załącznik

października

r. Ministrów

do uchwały2018

nr 161 Rady

z

dnia

26

października

2018

r.

(poz. 1169)

(poz. …)

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Polityka społeczna wobec osób starszych 2030.

BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ

Warszawa, 2018 r.

Spis treści

Wstęp ..................................................................................................................................................... 4

I.

Polityka społeczna wobec osób starszych ................................................................................. 11

II. Sytuacja osób starszych w Polsce ................................................................................................ 16

II.1 Sytuacja demograficzna Polski oraz przewidywane zmiany liczby i struktury ludności w wieku

60 lat lub więcej w perspektywie do 2050 r. .................................................................................... 16

II.2 Stan zdrowia osób starszych i niesamodzielność ....................................................................... 19

II.3 Aktywność zawodowa, społeczna, edukacyjna, sportowa, kulturalna i religijna osób

starszych ........................................................................................................................................... 21

II.4 Dyskryminacja i przemoc wobec osób starszych . ...................................................................... 23

II.5 Sytuacja ekonomiczna i warunki mieszkaniowe osób starszych ................................................ 24

III. Obszary dotyczące ogółu osób starszych .................................................................................. 26

III.1 Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie ...................................... 27

III.2 Uczestnictwo w życiu społecznym oraz wspieranie wszelkich form aktywności obywatelskiej,

społecznej, kulturalnej, artystycznej, sportowej i religijnej ............................................................. 30

III.3 Tworzenie warunków umożliwiających wykorzystanie potencjału osób starszych jako

aktywnych uczestników życia gospodarczego i rynku pracy, dostosowanych do ich możliwości

psychofizycznych oraz sytuacji rodzinnej ......................................................................................... 38

III.4 Promocja zdrowia, profilaktyka chorób, dostęp do diagnostyki, leczenia i rehabilitacji .......... 42

III.5 Zwiększanie bezpieczeństwa fizycznego – przeciwdziałanie przemocy i zaniedbaniom wobec

osób starszych .................................................................................................................................. 48

III.6 Tworzenie warunków do solidarności i integracji międzypokoleniowej ................................... 52

III.7 Działania na rzecz edukacji dla starości (kadry opiekuńcze i medyczne), do starości (całe

społeczeństwo), przez starość (od najmłodszego pokolenia) oraz edukacja w starości (osoby

starsze) ............................................................................................................................................. 55

IV. Obszary uwzględniające działania wobec niesamodzielnych osób starszych ....................... 58

IV.1 Zmniejszanie skali zależności od innych poprzez ułatwienie dostępu do usług wzmacniających

samodzielność oraz dostosowanie środowiska zamieszkania do możliwości funkcjonalnych

niesamodzielnych osób starszych ..................................................................................................... 59

IV.2 Zapewnienie optymalnego dostępu do usług zdrowotnych, rehabilitacyjnych

i opiekuńczo-pielęgnacyjnych, dostosowanych do potrzeb niesamodzielnych osób starszych ...... 63

IV.3 Sieć usług środowiskowych i instytucjonalnych udzielanych niesamodzielnym osobom

starszym ............................................................................................................................................ 66

IV.4 System wsparcia nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych przez instytucje

publiczne ........................................................................................................................................... 70

V.

Realizacja działań ....................................................................................................................... 73

Słownik pojęć .................................................................................................................................... 111

Wstęp

Społeczeństwo polskie staje obecnie przed wyzwaniami wynikającymi ze zmian

w strukturze demograficznej ludności. Dwa główne zjawiska wynikające z przemian

demograficznych to z jednej strony niska dzietność, z drugiej zaś strony wzrastająca liczba osób

starszych. Współczynnik dzietności (Total fertility rate, TFR) w Polsce systematycznie spada

od 1989 r. Jednocześnie od 1997 r. przyjmuje wartości charakteryzujące zjawisko niskiej

dzietności (poniżej 1,5), a od 2001 r. oscyluje wokół wartości 1,3. W 2016 r. współczynnik

dzietności w Polsce wyniósł 1,361. Wartość współczynnika dzietności niższa od poziomu

ok. 2,1 oznacza, że proces odtwarzania populacji kształtuje się poniżej prostej zastępowalności

pokoleń. Jednocześnie, jak wynika z danych GUS, w 2016 r. przeciętne trwanie życia mężczyzny

wynosiło 73,9 lat, natomiast kobiety 81,9 – odpowiednio o nieco ponad 8 lat i prawie 7 lat więcej

niż w 1991 r.2. W wyniku spadku liczby urodzeń z jednej strony i wydłużaniu się życia z drugiej

następuje zjawisko starzenia się ludności. W 2016 r. osoby powyżej 65. roku życia stanowiły

16,4% ludności Polski, w 2035 r. według prognozy GUS będą stanowiły 24,5%, zaś w 2050 r.

32,7% ludności.

W związku ze starzeniem się społeczeństwa polskiego grupą, której należy się szczególne

wsparcie, są osoby starsze. Święty Jan Paweł II w liście do osób w podeszłym wieku wskazywał,

iż Ludzie starzy pomagają nam mądrzej patrzeć na ziemskie wydarzenia, ponieważ dzięki

życiowym doświadczeniom zyskali wiedzę i dojrzałość. Są strażnikami pamięci zbiorowej,

a więc mają szczególny tytuł, aby być wyrazicielami wspólnych ideałów i wartości, które

są podstawą i regułą życia społecznego. Wykluczyć ich ze społeczeństwa znaczy w imię

nowoczesności

pozbawionej

pamięci

odrzucić

przeszłość,

w

której

zakorzeniona

3

jest teraźniejszość . Osoby starsze wnoszą olbrzymi wkład w rozwój każdej rodziny poprzez

kultywowanie i rozwój więzi międzypokoleniowej. To właśnie one realizują ciągłość pokoleń

i wspólnie przedstawiają wzajemną zależność. Doświadczenie życiowe osób starszych stanowi

bowiem bezcenny skarb, a swoją wiedzą, radą i mądrością mogą zawsze służyć młodszym

pokoleniom.

W związku z powyższym polityka społeczna wobec osób starszych stanowi dla całej

Rady Ministrów jeden z priorytetów realizowanej polityki publicznej. Na potrzeby niniejszego

dokumentu polityka społeczna wobec osób starszych zdefiniowana została jako celowe,

1

GUS, Rocznik demograficzny 2017 r.

Informacja o sytuacji osób starszych za rok 2016, Warszawa 2017 r., s. 13.

3

List Ojca Świętego Jana Pawła II „Do moich Braci i Sióstr – ludzi w podeszłym wieku”, pkt 10.

długofalowe i systemowe oddziaływanie państwa oraz innych podmiotów publicznych

i niepublicznych na kształtowanie warunków prawnych, ekonomicznych oraz społecznych

w celu tworzenia osobom starszym korzystnej dla nich sytuacji życiowej, dostosowanej

do zmieniających się wraz z wiekiem potrzeb społecznych, ekonomicznych oraz opieki i ochrony

zdrowia w każdym okresie życia osoby w starszym wieku.

Celem polityki społecznej wobec osób starszych jest podnoszenie jakości życia

seniorów poprzez umożliwienie im pozostawania jak najdłużej samodzielnymi i aktywnymi

oraz zapewnienie bezpieczeństwa. Kierunki działań powinny uwzględniać rekomendacje

Światowej Organizacji Zdrowia4 oraz działania Komisji Europejskiej dotyczące zdrowego

i aktywnego starzenia5. Ministrem odpowiedzialnym za programowanie i monitorowanie polityki

wobec osób starszych w Polsce jest minister właściwy ds. zabezpieczenia społecznego – Minister

Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Realizacja polityki wobec osób starszych zoperacjonalizowana została w 2013 r. poprzez

uchwałę nr 238 Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie przyjęcia dokumentu

Założenia Długofalowej Polityki Senioralnej w Polsce na lata 2014–2020 (M.P. z 2014 r.

poz. 118). Jednakże powyższy dokument miał charakter ramowy – stanowił jedynie

rekomendację, przez co nie zostały w nim określone szczegółowe działania przypisane

do realizacji konkretnym podmiotom. Założenia Długofalowej Polityki Senioralnej pozostały

deklaracją ideową, wyznaczającą obszary priorytetowe Rady Ministrów w obszarze polityki

wobec osób starszych. Zgodnie z zaplanowaną na 2017 r. rewizją Założeń Długofalowej Polityki

Senioralnej, ze względu na zmieniającą się sytuację społeczno-gospodarczą Polski

oraz konieczność stworzenia dokumentu zawierającego konkretne kierunki polityki wobec osób

starszych oraz ich wykonawców i działań, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

we współpracy z Radą do spraw Polityki Senioralnej podjął prace nad weryfikacją i aktualizacją

dokumentu. W tym celu został powołany w ramach Rady zespół Tematyczny – Zespół

ds. opracowania polityki społecznej wobec osób starszych, który przygotował założenia

do Polityki społecznej wobec osób starszych 2030. BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO –

SOLIDARNOŚĆ. Włączenie strony pozarządowej w tworzenie dokumentu pozwoliło na

przygotowanie diagnozy społecznej sytuacji osób starszych o wysokim poziomie merytorycznym,

adekwatnej do faktycznych potrzeb i wyzwań, oraz określenie działań mających realny wpływ na

realizację celów polityki społecznej wobec osób starszych.

4

5

http://www.who.int/ageing/active_ageing/en/.

https://ec.europa.eu/eip/ageing/home_en.

Polityka

społeczna

wobec

osób

starszych

Poz. 1169

jest

polityką

interdyscyplinarną

– jej działania wpisują się w większość obszarów polityki publicznej realizowanej

przez Radę Ministrów. W celu włączenia w przygotowanie niniejszego dokumentu strategicznego

przedstawicieli wszystkich instytucji prowadzących działania wobec osób starszych zarządzeniem

nr 25 z dnia 4 września 2017 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej powołał Zespół

do spraw opracowania projektu polityki społecznej państwa wobec osób starszych do roku 2030

(Dz. Urz. Min. Rodz. Prac. i Pol. Społ. poz. 26). W jego skład weszli przedstawiciele

Ministerstwa Cyfryzacji, Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Infrastruktury

i Budownictwa, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwa Nauki

i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwa Sportu i Turystyki, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

i Administracji, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwa Rozwoju i Finansów,

Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Zdrowia, Pełnomocnika

Rządu do spraw Równego Traktowania, Pełnomocnika Rządu do spraw Społeczeństwa

Obywatelskiego, Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych, Głównego Urzędu

Statystycznego, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych. Ponadresortowe zaangażowanie w prace nad przygotowaniem niniejszego

dokumentu pozwoliło na wypracowanie realnych i możliwych do realizacji rozwiązań mających

na celu poprawę sytuacji osób starszych w Polsce.

Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO

– SOLIDARNOŚĆ jest komplementarna wobec ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach

starszych (Dz. U. poz. 1705) i pozostaje w zgodności z dokumentami strategicznymi, takimi

jak: Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)

przyjęta uchwałą nr 8 Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r. (M.P. poz. 260), w której

wskazana została jako projekt strategiczny; Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju. Polska

2030. Trzecia fala nowoczesności, przyjęta uchwałą nr 16 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 2013 r.

(M.P. poz. 121), wpisując się w cel 11: Wzrost społecznego kapitału rozwoju m.in. poprzez

promocję partycypacji społecznej i obywatelskiej, a także Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego

2020, przyjęta uchwałą nr 104 Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 2013 r. (M.P. poz. 640),

wpisując się w cel szczegółowy 2: Wydłużenie okresu aktywności zawodowej i zapewnienie

lepszej jakości funkcjonowania osób starszych.

Przyjęcie przedmiotowego dokumentu nie spowoduje dodatkowych kosztów dla sektora

finansów publicznych, a jego finansowanie będzie realizowane poprzez odpowiednią alokację

dostępnych środków finansowych będących w dyspozycji jednostek sektora finansów

publicznych, z uwzględnieniem celów ustanowionych w dokumencie, a także przeorganizowanie

dostępnych zasobów ludzkich oraz zadań stosownie do wyzwań związanych z postępującym

procesem starzenia się społeczeństwa polskiego.

Zaplanowanie programu do 2030 r. wynika z przebiegu procesów społecznych

i demograficznych, dla których znana jest nie tyko prognoza, lecz rzeczywiste dane.

W końcowym roku obowiązywania dokumentu generacje pierwszego powojennego wyżu

demograficznego (1946–1959) osiągną wiek 84 lata (najstarsza) i 71 lat (najmłodsza). Można

zatem w okresie kilkunastu lat obserwować funkcjonowanie Polityki w sytuacji zmieniających

się – wraz z wiekiem – potrzeb osób w starszym wieku. Wysoki poziom urodzeń w latach

1946–1959 oznacza, że wszystkie wymienione generacje wchodzące w starszy i następnie

coraz bardziej zaawansowany wiek będą bardzo liczne, a ich położenie społeczne i ekonomiczne

istotnie zróżnicowane.

Wybierając okres projektowania działań, uwzględniono także głębokie zróżnicowanie

cech położenia społecznego i ekonomicznego wskazanych generacji, wynikające z trudnych

warunków życia w okresie bezpośrednio po II wojnie światowej i oddziałujące na różne wymiary

ich życia, w tym na stan zdrowia. Na obecne i przyszłe położenie tych generacji wpływały

niekorzystne warunki życia i zatrudnienia, trudne i szkodliwe warunki pracy, okresy

przymusowego bezrobocia w okresie transformacji systemu, w większości niski poziom

wykształcenia osiąganego w okresie szkolnym czy niskie dochody ze świadczeń społecznych.

Niekorzystne obecne położenie większości osób ze wskazanych generacji to również

skutek utraty rodziny w wyniku migracji młodego pokolenia w latach transformacji.

Wraz z procesem starzenia się generacji zwiększa się udział jednoosobowych gospodarstw

domowych, wynikający z różnic w trwaniu życia kobiet i mężczyzn (ok. 8 lat). Osoby

w starszym wieku nie są skłonne do migrowania i zmiany stałego miejsca zamieszkania. Proces

zmiany struktury demograficznej w wielu gminach i powiatach połączony jest w dużym stopniu

z procesami wyludniania terenu, ponieważ młode pokolenie wyjeżdża w poszukiwaniu pracy,

na miejscu z kolei pozostają starsi mieszkańcy wymagający z czasem pomocy organizowanej

przez instytucje publiczne.

Zaprojektowane kierunki działań w niniejszym dokumencie zostały oparte na trzech

filarach: bezpieczeństwie, uczestnictwie i solidarności. Elementy te stanowią gwarancję

właściwej realizacji działań przyczyniających się do znacznego podniesienia jakości

i poziomu życia osób starszych w Polsce.

Bezpieczeństwo oznacza poczucie wolności od ubóstwa, a także wolność od niepokoju

o własne bezpieczeństwo zdrowotne, psychiczne i fizyczne we wszystkich wymiarach życia

społecznego osoby starszej. Dokument przewiduje realizację działań, które mają zagwarantować

osobom starszym bezpieczeństwo socjalne, a więc wolność od braku środków lub warunków

do zaspokojenia wszystkich ważnych potrzeb, jakie pojawią się w przebiegu życia

czy po zakończeniu pracy zawodowej. Przewidziane rozwiązania mają na celu zapewnić

bezpieczeństwo od zagrożeń, m.in. w zakresie zdrowia, warunków życia, uzyskania koniecznych

usług i niezbędnej pomocy w trudnych sytuacjach życiowych. Bezpieczeństwo obejmuje także

ochronę dóbr osobistych osoby starszej, poszanowanie jej godności, zachowanie prawa

do niezależności w podejmowaniu decyzji oraz ochronę przed różnymi formami przemocy

stosowanymi wobec nich.

Kolejnym filarem jest uczestnictwo postrzegane jako aktywne postawy osób

w starszym wieku w tych wszystkich formach działania, które są im z uwagi na wiek

i zdrowie oraz warunki życia dostępne. Prowadzenie aktywnego i zdrowego stylu życia

w znacznym stopniu wpływa na stan zdrowia, a także wydłużenie się samodzielności osób

starszych. Celem działań podejmowanych w obszarze szeroko rozumianej aktywności

jest uświadamianie społeczeństwa, w szczególności grupy seniorów, na temat znaczenia

ich uczestnictwa w życiu społecznym, kształtowanie pozytywnego postrzegania starości

w społeczeństwie, promocję zdrowego stylu życia i aktywnego starzenia się, propagowanie idei

i działań mających na celu przygotowanie się do starości i jak najdłuższe zachowanie

samodzielności.

W związku z zachodzącymi zmianami w strukturze demograficznej ludności niezwykle

ważną rolę pełni również solidarność, która w szerokim ujęciu oznacza wspólnotę wszystkich

pokoleń w społeczności lokalnej w działaniu na rzecz osób starszych oraz wspólnotę

działania z osobami starszymi na rzecz społeczności, w której wspólnie żyją. Solidarność

międzypokoleniowa i

wewnątrzpokoleniowa

oznacza także szacunek i

wdzięczność

dla starszych pokoleń za przejmowany przez młode pokolenia dorobek duchowy, materialny,

kulturalny i społeczny, wyrażający się w tworzeniu godnych warunków życia, dostosowanych

do potrzeb osób w starszym i zaawansowanym wieku.

Oparcie Polityki społecznej wobec osób starszych 2030 na wspomnianych wyżej trzech

filarach sprawia, że jest to dokument komplementarny z rządowym Programem Dostępność Plus

stworzonym w celu podniesienia jakości życia i zapewnienia niezależności wszystkim

obywatelom, w tym osobom starszym i osobom z trwałymi lub czasowymi ograniczeniami

sprawności. Służyć temu ma poprawa dostępności przestrzeni publicznej, produktów i usług

w aspekcie architektonicznym, informacyjnym i komunikacyjnym, dzięki likwidacji barier

fizycznych, legislacyjnych i społecznych. Wiele działań zaprojektowanych w przedmiotowym

dokumencie realizuje kierunki wskazane w Programie Dostępność Plus. Przykładem są działania

związane z kształtowaniem przestrzeni publicznej przyjaznej osobom starszym, rozwój

wypożyczalni sprzętu wspomagającego funkcjonowanie i zwiększającego samodzielność

niesamodzielnych osób starszych czy poprawa komunikacji z osobami starszymi w instytucjach

publicznych. Komplementarność obu dokumentów wzmocni efekt synergii działań państwa

w zakresie poprawy jakości życia, bezpieczeństwa i uczestnictwa w życiu społecznym osób

starszych.

Polityka społeczna wobec osób starszych – celowe, długofalowe i systemowe

oddziaływanie

państwa

oraz

innych

podmiotów

publicznych

i

niepublicznych

na kształtowanie warunków prawnych, ekonomicznych oraz społecznych w celu tworzenia

osobom starszym korzystnej dla nich sytuacji życiowej, dostosowanej do zmieniających

się wraz z wiekiem potrzeb społecznych, ekonomicznych oraz opieki i ochrony zdrowia

w każdym okresie życia osoby w starszym wieku.

Bezpieczeństwo – stan i sytuacja, w której ludzie mają ugruntowane przekonanie,

że potrzeby materialne, bytowe, psychiczne i duchowe są oraz mogą być zaspokojone dzięki

dostosowaniu warunków materialnych, instytucji i organizacji środowiska społecznego

do zmieniających się potrzeb osób w starszym wieku.

Uczestnictwo – udział osób w starszym wieku w różnych formach aktywności

rodzinnej, społecznej, sportowej, zawodowej i obywatelskiej, dostosowanej do zmieniającej

się wraz z wiekiem kondycji fizycznej, psychicznej oraz możliwości i zainteresowań.

Solidarność – uwzględnianie przez społeczeństwo w swoich działaniach opinii i interesów

innych generacji, odzwierciedlających siłę więzi międzypokoleniowej (tj. poczucie łączności

z osobami w innym wieku) oraz poczucia odpowiedzialności za osoby reprezentujące

inne grupy pokoleniowe.

Starość – naturalna faza życia człowieka definiowana ze względu na wiek oraz kryteria

ekonomiczne i społeczne.

Osoba niesamodzielna – osoba, u której z powodu naruszenia funkcji organizmu stwierdza

się ograniczenia aktywności powodujące konieczność stałego albo długotrwałego wsparcia

innej osoby w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

I. Polityka społeczna wobec osób starszych

Polityka społeczna wobec osób starszych to celowe, długofalowe i systemowe

oddziaływanie

państwa

oraz

innych

podmiotów

publicznych

i

niepublicznych

na kształtowanie warunków prawnych, ekonomicznych oraz społecznych w celu tworzenia

osobom starszym korzystnej dla nich sytuacji życiowej, dostosowanej do zmieniających

się wraz z wiekiem potrzeb społecznych, ekonomicznych oraz opieki i ochrony zdrowia

w każdym okresie życia osoby w starszym wieku. Celem polityki społecznej wobec osób

starszych jest podnoszenie jakości życia seniorów poprzez umożliwienie im pozostawania

jak najdłużej samodzielnymi i aktywnymi oraz zapewnienie bezpieczeństwa.

Cele polityki społecznej wobec osób starszych powinny być realizowane systemowo

i długofalowo poprzez tworzenie korzystnych warunków dla zachowania i poprawy zdrowia,

sprawności fizycznej, psychicznej i umysłowej, aktywności, a także kontaktów społecznych.

Współczesna polityka społeczna wobec osób starszych może wpływać na kształtowanie

korzystnej sytuacji osób w starszym wieku przez stosowanie narzędzi prawnych,

ekonomicznych, społecznych i zdrowotnych w ramach szczegółowych polityk społecznych.

W związku z tym, aby spowodować rozwój sektora dostępnych, zróżnicowanych

usług, dostosowanych do potrzeb i możliwości osób starszych – priorytetowe cele

w polityce społecznej wobec osób starszych to

1. Poprawa dostępności architektonicznej, cyfrowej i organizacyjnej instytucji publicznych,

np. w ramach Programu Dostępność Plus.

2. Rozwój różnorodnych środowiskowych form opieki dziennej dla osób starszych,

w tym sieci placówek dziennego pobytu, np. w ramach Programu „Senior+”.

3. Poprawa dostępności usług zdrowotnych i opiekuńczych skierowanych do osób starszych

i ich rodzin, np. poprzez rozwój usług świadczonych w miejscu zamieszkania, tj. Program

„Opieka 75+”.

4. Stworzenie kompleksowego systemu wsparcia niesamodzielnych osób starszych

oraz ich opiekunów, np. poprzez uregulowanie prawne ryzyka niesamodzielności

– określenie kryteriów i stopni niesamodzielności, a także profesjonalizację usług

w tym zakresie.

5. Zastosowanie nowych technologii w opiece nad osobami starszymi i kompleksowe

monitorowanie ich poziomu zdrowia, np. poprzez rozwój telemedycyny i teleopieki.

Natomiast za cele długofalowe dla polityki społecznej wobec osób starszych

przyjmuje się

1. Stworzenie warunków do aktywnego starzenia się społeczeństwa, umożliwiających

wydłużanie okresu samodzielności i uwzględnianie w politykach publicznych podejścia

międzypokoleniowego, np. poprzez rozwój małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej

o charakterze wielopokoleniowym – Otwartych Stref Aktywności – budowę

ogólnodostępnych, plenerowych stref aktywności, skierowanych do różnych grup

wiekowych,

oraz

tworzenie

przestrzeni

aktywności

sportowej,

sprzyjającej

międzypokoleniowej integracji społecznej.

2. Poprawę wizerunku osoby starszej oraz zwiększenie świadomości społeczeństwa

na temat starości, w tym o naturalnych skutkach zmiany proporcji między generacjami.

3. Realizację spójnej polityki społecznej wobec osób starszych przez wszystkie instytucje

publiczne oraz partnerów społecznych przy wykorzystaniu istniejących zasobów

organizacyjnych, kompetencyjnych oraz samopomocy.

Szerokie ujęcie polityki społecznej wobec osób starszych wynika z koncepcji spójnego

i zrównoważonego rozwoju ludności, aby cele i zadania polityki społecznej dostosowane

były do zmieniającej się sytuacji demograficznej, a każda grupa wieku miała określone

miejsce w polityce społecznej państwa.

Zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości mówiącą, iż państwo nie powinno

ingerować w sprawy, z którymi poszczególne jednostki są w stanie poradzić sobie same,

kluczowymi podmiotami polityki społecznej wobec osób w starszym wieku są

•

rodzina – jako podstawowa instytucja i grupa społeczna,

•

państwo – poprzez odpowiedzialne kształtowanie warunków społeczno-ekonomicznych

do realizacji celów i zadań,

•

samorząd terytorialny – poprzez realizację zadań w poszczególnych społecznościach

lokalnych,

dostosowanych

do

zróżnicowanej

sytuacji

demograficznej

i społeczno-ekonomicznej w wymiarze regionalnym i lokalnym. Zaangażowanie

samorządu pozwala na wnikliwe diagnozowanie sytuacji i potrzeb oraz dostosowanie

działań do lokalnych warunków i potrzeb,

•

Poz. 1169

organizacje pozarządowe, w szczególności podmioty ekonomii społecznej i solidarnej

– w celu diagnozowania i odpowiadania na potrzeby osób starszych w oparciu o zasoby

społeczności lokalnej, a także dopełnienia działań prowadzonych przez podmioty

publiczne.

Kluczowym aspektem związanym z programowaniem polityki wobec osób starszych

do 2030 r. jest określenie definicji osoby starszej. Zgodnie z przepisami ustawy o osobach

starszych osobą starszą staje się osoba w dniu swoich 60. urodzin6. Granica ta nie jest w pełni

zgodna ani z cezurą wyodrębnioną na podstawie wieku funkcjonalnego, ani na podstawie

wieku ekonomicznego. W długim okresie, dzięki poprawie stanu zdrowia, następować

powinno redefiniowanie cezury wieku, od którego rozpoczyna się starość. Polityka społeczna

wobec osób starszych nie może jednak bazować tylko na wieku, jej wdrażanie powinno

uwzględniać zróżnicowanie populacji osób starszych ze względu na

•

stan zdrowia,

•

sprawność fizyczną i mentalną,

•

stopień samodzielności,

•

sytuację środowiskową (rodzina i najbliższe otoczenie), zamieszkiwanie samotnie

lub z innymi członkami gospodarstwa domowego,

•

sytuację materialną i bytową,

•

sytuację na rynku pracy,

•

miejsce zamieszkania (według podziału na tereny wysoko i nisko zurbanizowane).

Wyzwaniem dla przedmiotowej polityki jest dostosowanie działań do znacznego

zróżnicowania populacji osób starszych. Osoby starsze z poszczególnych grup wiekowych

(60–70 lat, 70–80, 80+) różnią się między sobą ze względu na poziom wykształcenia,

stan zdrowia, sytuację ekonomiczną, miejsce zamieszkania, stan cywilny czy też styl życia.

Polityki publiczne powinny to zróżnicowanie uwzględniać, jak również różne fazy życia

osób starszych, a także dostosowywać programy i działania do sytuacji osób starszych.

Szczególną rolę pełnić musi polityka publiczna w okresie życia, gdy osoby starsze stają

się niesamodzielne i tracą zdolność do samodzielnego zaspokojenia swoich życiowych

potrzeb egzystencjalnych związanych z utrzymaniem (zachowaniem) zdrowia i życia.

Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych art. 4 pkt 1.

Dlatego też programowana Polityka społeczna wobec osób starszych 2030.

BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ kierowana jest do dwóch grup

•

ogółu osób starszych,

•

niesamodzielnych osób starszych, wyodrębnionych na podstawie istniejących

w prawie kryteriów, docelowo jednoznacznie mających definiować niesamodzielność.

Uwzględnienie poziomu samodzielności umożliwia pełniejszą diagnozę potrzeb danej

grupy,

określenie

możliwości

i

potrzeb

dostosowanych

do

poziomu

zależności,

a w konsekwencji zrównoważenie popytu i podaży usług społecznych. Właściwe określenie

cech osób starszych przyczyni się do stworzenia swoistej mapy zróżnicowania

owej populacji, stanowiąc istotne narzędzie polityki społecznej wobec osób starszych.

W związku z powyższym stworzony został katalog konkretnych obszarów działań

skierowanych do osób starszych samodzielnych i niesamodzielnych, stanowiących podstawę

polityki społecznej wobec osób starszych

Obszary uwzględniające działania wobec ogółu osób starszych

I.

Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie.

II.

Uczestnictwo w życiu społecznym oraz wspieranie wszelkich form aktywności

obywatelskiej, społecznej, kulturalnej, artystycznej, sportowej i religijnej.

III.

Tworzenie warunków umożliwiających wykorzystanie potencjału osób starszych

jako aktywnych uczestników życia gospodarczego i rynku pracy, dostosowanych

do ich możliwości psychofizycznych oraz sytuacji rodzinnej.

IV.

Promocja

zdrowia,

profilaktyka

chorób,

dostęp

fizycznego

–

do

diagnostyki,

leczenia

i rehabilitacji.

V.

Zwiększanie

bezpieczeństwa

przeciwdziałanie

przemocy

i zaniedbaniom wobec osób starszych.

VI.

Tworzenie warunków do solidarności i integracji międzypokoleniowej.

VII.

Działania na rzecz edukacji dla starości (kadry opiekuńcze i medyczne),

do starości (całe społeczeństwo), przez starość (od najmłodszego pokolenia)

oraz edukacja w starości (osoby starsze).

Obszary uwzględniające działania wobec niesamodzielnych osób starszych

I.

Zmniejszanie skali zależności od innych poprzez ułatwienie dostępu do usług

wzmacniających samodzielność oraz dostosowanie środowiska zamieszkania

do możliwości funkcjonalnych niesamodzielnych osób starszych.

II. Zapewnienie optymalnego dostępu do usług zdrowotnych, rehabilitacyjnych

i opiekuńczo-pielęgnacyjnych dostosowanych do potrzeb niesamodzielnych osób

starszych.

III. Sieć usług środowiskowych i instytucjonalnych udzielanych niesamodzielnym

osobom starszym.

IV. System wsparcia nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych

przez instytucje publiczne.

II. Sytuacja osób starszych w Polsce

II.1 Sytuacja demograficzna Polski oraz przewidywane zmiany liczby

i struktury ludności w wieku 60 lat lub więcej w perspektywie do 2050 r.

Współczesne społeczeństwa europejskie charakteryzują się dynamicznymi zmianami

struktury demograficznej ludności. Ze względu na dwa współwystępujące zjawiska

niski wskaźnik dzietności oraz wydłużające się trwanie życia rośnie udział osób starszych

(60+) w populacji. Według danych Eurostatu w 2016 r. osoby starsze stanowiły 25,28%

ludności UE-287. Podobne trendy obserwuje się w Polsce. Udział osób starszych

w polskim społeczeństwie systematycznie rośnie. W 1988 r. ludność w wieku 60+ stanowiła

14,5% populacji, a w 2011 r. już 19,66%8, co oznacza przyrost o prawie 2 mln osób9.

W końcu 2016 r. liczba ludności Polski wynosiła 38,4 mln, w tym prawie 9,1 mln stanowiły

osoby w wieku 60 lat lub więcej (23,6%). W miastach ludność w starszym wieku stanowi

czwartą część populacji (5,9 mln, tj. 25,6%); na terenach wiejskich osób starszych mieszka

mniej (3,1 mln) i stanowią one 20,5% mieszkańców.

Wśród krajów europejskich najniższy odsetek ludności w wieku 60 lat lub więcej

notuje Irlandia (poniżej 19%), a najwyższy Włochy (ponad 28%). Obecnie notowany

w Polsce udział rzędu ok. 24% plasuje Polskę w środku krajów pod względem

zaawansowania procesu starzenia się. W subpopulacji osób w starszym wieku najliczniejszą

grupę (prawie 1/3) stanowią osoby 60–64-letnie i – w okresie minionych 25 lat – ich

liczebność wzrosła o blisko połowę. Należy zwrócić uwagę, że prawie 18% osób starszych

stanowią osoby w wieku co najmniej 80 lat10.

Wyniki Prognozy ludności na lata 2014–205011 wskazują na pogłębianie się procesu

starzenia społeczeństwa. Mimo przewidywanego spadku liczby ludności o 4,5 mln do 2050 r.

spodziewany jest systematyczny wzrost liczby ludności w wieku 60 lat lub więcej. Populacja

osób w tym wieku wzrośnie w końcu horyzontu prognozy do 13,7 miliona i będzie stanowiła

ponad 40% ogółu ludności (z tego w miastach będzie stanowiła 42%, a na wsi 38%).

W 2050 r. wśród ludności miast osoby w wieku 60 lat lub więcej będą stanowiły aż 42%,

zaś wśród mieszkańców wsi 38%.

7

8

9

10

11

Eurostat, Population structure and ageing;

http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Population_structure_and_ageing.

GUS, Rocznik Demograficzny 2011 r.

GUS, Narodowy Spis Powszechny 2011, Warszawa 2012 r., s. 50.

GUS, Informacja o sytuacji osób starszych na podstawie badań Głównego Urzędu Statystycznego, Warszawa

2016 r., Warszawa 2017 r., tabl. 1.1.1.

GUS, Prognoza ludności na lata 2014–2050, Warszawa 2014 r., s. 125.

W ciągu najbliższego dziesięciolecia będzie wzrastała liczba i udział w ogóle ludności

osób w wieku 60–79 lat. W wiek ten będą bowiem wchodziły liczne grupy osób urodzonych

w latach wyżu demograficznego z przełomu lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Z kolei

w wiek późnej starości będą wchodziły stosunkowo nieliczne grupy osób urodzonych

w czasie drugiej wojny światowej.

W charakterystyce procesu starzenia się populacji w Polsce ważne jest zwrócenie

uwagi na regionalne zróżnicowanie. Obecnie największy udział osób starszych w populacji

notowany jest w województwach dolnośląskim, łódzkim i świętokrzyskim (ponad 24%),

z medianą wieku przekraczającą 40 lat. Najmłodsze województwa, gdzie odsetek osób

starszych nieznacznie przekracza 21%, a mediana wieku kształtuje się na poziomie ok. 39 lat,

to podkarpackie, warmińsko-mazurskie i wielkopolskie. „Najstarszym” demograficznie

miastem jest Łódź – odsetek osób w wieku 60+ wynosi tam 29,6%, natomiast „najmłodszym”

miastem jest Rzeszów z odsetkiem 22,1.

Na obszarach wiejskich w Polsce zamieszkuje obecnie ponad 15,3 mln osób12,

z czego ponad 2,2 mln stanowią osoby w wieku 65 i więcej lat. Prognozuje się, iż do 2050 r.

liczba tych osób wzrośnie o niemal 120%, do ponad 4,6 mln, a ich odsetek wobec ogółu

populacji z obecnych 14% do 30%. Starzenie się społeczeństwa na wsi będzie się więc

przejawiać zarówno w ogólnym wzroście liczby osób starszych zamieszkujących obszary

wiejskie, jak i w zwiększeniu się proporcji seniorów wobec ogółu mieszkańców13.

Proces starzenia się społeczeństwa charakteryzuje się kilkoma istotnymi cechami,

takimi jak: singularyzacja starości, feminizacja starzenia się czy podwójne starzenie

się społeczeństwa.

Pierwsza z nich – singularyzacja starości to wzrost odsetka osób starszych

prowadzących jednoosobowe gospodarstwa domowe. W 2030 r. aż 53,3% gospodarstw

domowych będzie prowadzonych przez osoby w wieku co najmniej 65 lat, w tym 17,3%

przez osoby w wieku 80 lat i więcej14. Znacznie częściej w jednoosobowych gospodarstwach

domowych pozostają kobiety. Według danych z badania PolSenior, ok. 33% kobiet w wieku

co najmniej 75 lat będzie mieszkało samotnie. Singularyzacja wiąże się z osamotnieniem

oraz zwiększa ryzyko

wykluczenia społecznego

(np.

w przypadku ograniczonej

samodzielności). Wraz z wiekiem zwiększa się liczba osób mieszkających w jednoosobowych

12

GUS, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2018 r.

GUS, Prognoza ludności na lata 2014–2050, Warszawa 2014 r., s. 111.

14

Raport na temat sytuacji osób starszych w Polsce, Poznań 2012 r., s. 6.

gospodarstwach domowych15. Wśród osób w wieku 80 lat i więcej ok. 60% samotnie

prowadzi gospodarstwo domowe, a prognozy demograficzne wskazują, że liczba takich osób

będzie się szybko zwiększać. Zapewnienie samotnym seniorom właściwej opieki w miejscu

zamieszkania stanowić będzie kolejne wyzwanie dla organów i instytucji administracji

publicznej oraz partnerów społecznych.

Drugą cechą charakterystyczną jest feminizacja starzenia się. Jak pokazują dane

16

GUS , wśród populacji osób w starszym wieku większość stanowią kobiety (59%)

– na 100 mężczyzn przypada ich 141 (dla całej ludności Polski wskaźnik feminizacji wynosi

107). Zgodnie z prognozami proces ten będzie się nasilał aż do 2050 r.

Rosnący wraz z wiekiem udział kobiet w populacji jest konsekwencją nadumieralności

mężczyzn i zróżnicowania parametrów trwania życia – kobiety osiągające wiek 60 lat mają

przed sobą o ponad 5 lat więcej dalszego trwania życia niż mężczyźni. Przewaga liczebna

kobiet wzrasta wraz z przechodzeniem do kolejnych grup podeszłego wieku, np. w grupie

wieku 60–64 lata kobiety stanowią ponad 53% zbiorowości i współczynnik feminizacji

wynosi 114, a wśród osób co najmniej 85-letnich już 72% to kobiety i na 100 mężczyzn

przypada ich 263 (w miastach 255, a na wsi 277).

Zebrane dane demograficzne wskazują również na kolejną cechę, jaką jest podwójne

starzenie się społeczeństwa. Zjawisko to polega na szybkim przyroście liczby osób w wieku

80 lat i więcej w ogólnej populacji osób starszych w społeczeństwie. W końcu 2016 r. liczba

seniorów to 1,6 mln, a ich udział w grupie osób w wieku 60 lat lub więcej wyniósł prawie

18%17. Zgodnie z prognozą, w 2050 r. liczebność osób w wieku 80 lat i więcej zwiększy

się z do 3,5 miliona18, czyli ponad dwukrotnie19. Przyczyną tego stanu rzeczy będzie

wchodzenie w etap późnej starości licznych roczników osób urodzonych między drugą wojną

światową a początkiem lat sześćdziesiątych.

15

Opracowanie Ministerstwa Infrastruktury i Budownictwa na podstawie Narodowego Spisu Powszechnego

z 2011 r.

16

GUS, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2016, Warszawa 2016 r.

17

Rocznik Demograficzny 2017, Warszawa 2017 r.

18

GUS, Prognoza ludności na lata 2014–2050, Warszawa 2014 r.

MRPiPS, Informacja o sytuacji osób starszych za rok 2015, 2015 r., s. 341.

II.2 Stan zdrowia osób starszych i niesamodzielność

Zgodnie z wynikami Europejskiego Badania Warunków Życia Ludności co czwarty

mieszkaniec Polski w wieku starszym (60 lat lub więcej) ocenił swoje zdrowie jako dobre

lub bardzo dobre. Swoje zdrowie częściej pozytywnie oceniali mężczyźni niż kobiety

(odpowiednio 25,6% wobec 21%). Z kolei co trzecia osoba starsza deklarowała, iż jej stan

zdrowia jest zły lub bardzo zły. Większość osób starszych zmaga się z długotrwałymi

problemami zdrowotnymi lub chorobami przewlekłymi (ok. 67%). Częściej były to kobiety

(68,8%) niż mężczyźni (62,8%)20.

Na podstawie wyników Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia (EHIS)

przeprowadzonego w 2014 r. u większości starszych osób stwierdzono występowanie chorób

czy dolegliwości przewlekłych21, a tylko co 9 osoba deklarowała brak takich problemów.

Przewlekłe choroby lub dolegliwości częściej zgłaszały kobiety i prawidłowość ta występuje

we wszystkich grupach wieku.

Najczęstsza dolegliwość zdrowotna starszych Polaków to nadciśnienie tętnicze,

które występowało u ponad połowy tej grupy. Bardzo często starsze osoby skarżyły

się na bóle dolnej partii pleców, które wystąpiły u ponad 40% populacji. Trzecim najczęściej

zgłaszanym problemem zdrowotnym była choroba zwyrodnieniowa stawów – występowała

u blisko 40% osób starszych, następnie bóle szyi lub środkowej części pleców (po 29%)

oraz choroba wieńcowa, która występowała u co czwartej starszej osoby. Kolejne pozycje

zajęły: cukrzyca (18%), nietrzymanie moczu, choroby tarczycy oraz migrena (po około 12%).

Uwzględniając płeć badanych, można zauważyć, że starsze kobiety częściej niż starsi

mężczyźni chorowały na zwyrodnienie stawów, choroby tarczycy, bóle szyi i pleców, częściej

również miały nadciśnienie tętnicze, problemy z nietrzymaniem moczu i stany migrenowe.

Z kolei u starszych mężczyzn znacznie częściej wystąpił zawał serca lub udar

oraz ich negatywne konsekwencje, jak również przewlekłe zapalenie oskrzeli, przewlekła

obturacyjna choroba płuc (POCHP) czy rozedma płuc oraz marskość wątroby22.

Jedną z cech charakterystycznych stanu zdrowia osób starszych jest współistnienie

kilku przewlekłych procesów chorobowych, tzw. wielochorobowość. W związku z tym,

kluczową rolę na pierwszym etapie sprawowania opieki nad seniorem odgrywają geriatra

20

EU-SILC.

Eurostat, Europejskie Ankietowe Badanie Zdrowia (EHIS), 2014 r.

22

Informacja o sytuacji osób starszych za rok 2015, Warszawa 2016 r., s. 47.

oraz pielęgniarki. Po pogłębionej diagnozie i ustawieniu leków opiekę zazwyczaj przejmuje

lekarz podstawowej opieki zdrowotnej.

Aktualne badania pokazują, że duże znaczenie dla zapewnienia zdrowego starzenia

się mają działania związane z profilaktyką. W związku ze stale rosnącą liczbą osób starszych

w społeczeństwie niezbędne jest zwiększenie wsparcia edukacyjnego skierowanego do osób

w wieku 60+ w zakresie przeciwdziałania schorzeniom oraz dbałości o zdrowie, co pozwoli

zapobiegać rozwojowi lub pojawieniu się niekorzystnych procesów zdrowotnych.

Jednym z czynników postępujących zmian struktury demograficznej społeczeństwa

polskiego jest m.in. wzrost trwania średniej długości życia ludności Polski. W 2016 r.

przeciętne trwanie życia mężczyzny wynosiło 73,9 lat, natomiast kobiety 81,9 – odpowiednio

o około 8 i 6,8 lat więcej niż w 1991 r.23. Korzystne zmiany obserwowane są we wszystkich

grupach wieku. Wraz z dłuższą średnią trwania życia zwiększa się ryzyko ograniczenia

zdolności do samodzielnego wykonywania czynności życia codziennego. Warto zwrócić

uwagę, że od 1960 r. oczekiwana długość życia w chwili urodzenia wzrosła o około 8 lat,

a do 2050 r. prognozowany jest dalszy wzrost o kolejne 6 lat24. Kluczową kwestią związaną

z samodzielnością osób starszych jest oczekiwane trwanie życia w zdrowiu (Healthy Life

Years – HLY).

Wydłużenie się średniej długości życia w społeczeństwie zwiększa z kolei ryzyko

wystąpienia niesamodzielności. Dlatego też konieczne jest podjęcie działań w zakresie

stworzenia kompleksowego systemu wsparcia niesamodzielnych osób starszych, który swoją

pomocą obejmie zarówno różnorodne formy opieki nad tymi osobami, a także zapewni

wsparcie opiekunom niesamodzielnych osób starszych. Pomoc ta powinna opierać

się m.in. na dostępie do szerokiej oferty opieki w placówkach zakładowych, a także

świadczeń opiekuńczo-pielęgnacyjnych, udzielanych przez profesjonalnych opiekunów

w miejscu zamieszkania.

23

24

Opracowanie własne na podstawie aktualnych badań GUS-u oraz Eurostatu.

European Commission & Economic Policy Committee, European Economy: The impact of ageing on public

expenditure: projections for the EU25 Member States on pensions, health care, long-term care, education

and unemployment transfers (2004–2050), Special report n.1/2006, Bruksela 2006 r., s. 8.

II.3 Aktywność zawodowa, społeczna, edukacyjna, sportowa, kulturalna

i religijna osób starszych

Aktywność zawodowa osób starszych jest dosyć niska – osoby aktywne zawodowo

w wieku 60 lat lub więcej stanowiły zaledwie 6,1% ogółu aktywnych zawodowo w wieku

15 lat i więcej25. Wśród aktywnych zawodowo przeważali mężczyźni – populacja ta liczyła

695 tys. (tj. 65,8%). W związku z powyższymi danymi seniorzy należą do grup biernych

zawodowo (87,5%)26. Główną przyczyną bierności była emerytura, którą wskazało aż

6264 tys. osób. Drugą istotną przyczyną była natomiast choroba lub niepełnosprawność,

wskazana przez 726 tys. osób.

Osoby starsze charakteryzują się także niską aktywnością edukacyjną, mierzoną

udziałem w kształceniu formalnym i pozaformalnym oraz uczeniu się nieformalnym27.

Poziom uczestnictwa seniorów w Polsce w kształceniu i różnorodnych formach szkoleń

jest jednym z najniższych w UE i wynosi 0,6%, wobec 4,8% w UE. Postępujący

wraz z wiekiem badanych spadek uczestnictwa w działaniach edukacyjnych miał miejsce

we wszystkich kategoriach działań edukacyjnych – obok zmniejszenia udziału osób

podejmujących naukę w systemie formalnym, niska aktywność została odnotowana także

w przypadku działań z zakresu edukacji pozaformalnej oraz uczenia się nieformalnego.

Co czwarta osoba starsza uczestniczy w zajęciach aktywności sportowej lub rekreacji

ruchowej (25,1%)28. Deklaracja o uczestnictwie częstym dotyczyła 10,6% osób starszych,

natomiast 14,5% stanowiły deklaracje o sporadycznym udziale w sporcie lub rekreacji

ruchowej.

Mężczyźni

w

tej

grupie

wiekowej

byli

nieco

bardziej

aktywni

29

sportowo-rekreacyjnie niż kobiety (o 4,5 p.%) . W turystyce krajowej i zagranicznej osoby

starsze stanowiły 20,8%30. Wyniki badań wskazują, iż osoby starsze preferują formy „bierne”

spędzania czasu, bez potrzeby „wychodzenia z domu”. Wśród przyczyn niskiej aktywności

seniorów w aktywności fizycznej należy wymienić stan zdrowia, brak nawyków regularnego

uprawiania sportu, brak zainteresowania, utrudniony dostęp do ośrodków sportowych,

rekreacyjnych i placówek rehabilitacji ruchowej, a także niedostosowanie zajęć do potrzeb

osób starszych.

25

26

27

28

29

30

GUS, Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL), Warszawa 2015 r.

GUS, Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL), Warszawa 2016 r.

GUS, Badanie Kształcenie dorosłych 2011, Warszawa 2013 r., s. 19.

GUS, Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej, Warszawa 2017 r., s. 48.

GUS, Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej, Warszawa 2017 r., s. 138.

MRPiPS, Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce w 2015 roku, Warszawa 2016 r., s. 80.

Osoby starsze rzadko uczestniczą także w aktywności kulturalnej. Z badania

uczestnictwa ludności w kulturze w 2014 r. wynika, że aktywność kulturalna osób w wieku

60 lat lub więcej była znacznie niższa w większości form uczestnictwa niż całej badanej

zbiorowości (w wieku 15 lat lub więcej). Do głównych barier uczestnictwa w kulturze osób

starszych można zaliczyć wysokie ceny biletów na różne imprezy kulturalne, ograniczoną

dostępność placówek kultury, odległość od miejsca zamieszkania, bariery architektoniczne,

brak atrakcyjnej oferty uwzględniającej zainteresowania osób starszych, brak informacji

o dostępnych imprezach kulturalnych. Nie bez znaczenia są też bariery o charakterze

mentalnym, takie jak niezrozumienie współczesnej kultury i sztuki, trudności w odbiorze

nowych form i treści, brak nawyków i potrzeb aktywności kulturalnej itp.

Przy analizie aktywności społecznej seniorów należy zwrócić również uwagę

na aspekt religijny, który ze względu na wysokie poczucie przynależności do Kościoła

katolickiego i innych związków wyznaniowych będzie wpływał na stopień partycypacji

w życiu społecznym i aktywność religijną. Ważnym wskaźnikiem religijności jest udział

we wspólnotowych praktykach religijnych w formie mszy świętych, nabożeństwach

czy spotkaniach religijnych. Zgodnie z badaniami CBOS31 większość osób starszych (87,5%)

deklaruje uczestnictwo w praktykach religijnych, takich jak: msze święte, nabożeństwa

lub spotkania religijne. Wierzący i głęboko wierzący to przede wszystkim osoby w wieku

65 lat lub więcej, a poziom ich deklaracji w 2014 r. wyniósł ponad 88%.

Zgodnie z wynikami Badania spójności społecznej 2015, wśród populacji 60 lat

lub więcej aktywność we wspólnotach, organizacjach lub grupach religijnych również

utrzymuje się na niskim poziomie. W 2015 r. jedynie 6,3% seniorów deklarowało

przynależność do świeckich organizacji pozarządowych, natomiast 9,0% osób po 60. roku

życia należało do organizacji i stowarzyszeń religijnych. Wskaźnik izolacji społecznej

w 2015 r. wskazuje, iż co 10 osoba starsza w Polsce ma ograniczone kontakty społeczne.

Osoby starsze wykazują wyższe niż w przypadku młodszych generacji zaufanie od innych

osób oraz wyższy poziom satysfakcji ze sposobu spędzania czasu wolnego32.

31

32

CBOS, Subiektywna ocena sytuacji osób starszych, Warszawa 2016 r.

GUS, Informacja o sytuacji osób starszych na podstawie badań Głównego Urzędu Statystycznego, Warszawa

2016 r., s. 21.

II.4 Dyskryminacja i przemoc wobec osób starszych

Większość badań opinii publicznej prowadzonych w ostatnich latach wskazuje

na deklarowany wysoki szacunek wobec osób starszych33. Jednocześnie niewielki odsetek

osób starszych stwierdza zetknięcie się z przejawami gorszego traktowania. W 2016 r.

dwie piąte ogółu dorosłych Polaków zetknęło się osobiście z jakimś przejawem ageizmu.

Wraz z dochodzeniem do coraz bardziej zaawansowanego wieku odsetek takich osób

zmniejszał się34. Szczególnie niepokojący jest fakt rosnącej liczby przestępstw i innych

pojawiających się działań prowadzonych na niekorzyść osób starszych (oszustwa, nieuczciwe

praktyki przedsiębiorców, nadużycia w prywatnych placówkach całodobowego pobytu,

przemoc wobec osób starszych, dyskryminacja ze względu na wiek i inne). Jednym

z najbardziej dotkliwych przestępstw dokonywanych na szkodę osób starszych jest oszustwo

tzw. „na wnuczka” i „na policjanta”, których liczba od 2006 r. systematycznie rośnie

– z 439 w 2006 r. do 2429 w 2015 r. (dane MSWiA). Przy tego rodzaju zdarzeniach ofiary

tracą często oszczędności całego życia.

Przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, tj. ageizmu, powinno

być realizowane poprzez uświadamianie jednostkom zakresu ich praw, uwrażliwianie

ich na przejawy gorszego traktowania i udzielania informacji na temat możliwości uzyskania

bezpłatnej pomocy prawnej w razie takiej potrzeby.

Kolejnym problemem społecznym jest przemoc wobec osób starszych i poniżające

traktowanie. Zjawisko to jest konsekwencją m.in. obniżenia pozycji życiowej seniora,

pojawiających się dysfunkcji organizmu czy braku siły. Osoba w podeszłym wieku często

jest słabsza, bezbronna i samotna, a w związku z tym staje się bardziej podatna na oszustwa.

33

Zob. CBOS, Polacy wobec ludzi starszych i własnej starości, Warszawa 2009 r.; CBOS, Czy osoby starsze

są w naszym społeczeństwie dyskryminowane?, Warszawa 2016 r.

CBOS, MRPiPS, Subiektywna ocena sytuacji osób starszych, Warszawa 2016 r.

II.5 Sytuacja ekonomiczna i warunki mieszkaniowe osób starszych

Zgodnie z wynikami badania budżetów gospodarstw domowych w 2016 r.

przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach domowych

zamieszkiwanych wyłącznie przez osoby starsze w wieku 60 lat lub więcej wyniósł

1828,44 zł i był o 24,3% wyższy niż w gospodarstwach, w skład których wchodziły

wyłącznie osoby młodsze w wieku poniżej 60 lat. Analizując te dane, należy wziąć pod

uwagę średnią liczbę osób w tych gospodarstwach. W gospodarstwach domowych wyłącznie

z osobami w wieku 60 lat lub więcej dominowały gospodarstwa 1- i 2-osobowe, podczas gdy

w skład gospodarstw domowych bez osób starszych wchodziło przeciętnie około 3 osób

(w tym dzieci, które pozostawały na utrzymaniu).

Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat lub więcej utrzymywały

się przede wszystkim z emerytur lub rent, podczas gdy gospodarstwa domowe, w skład

których wchodziły tylko osoby poniżej 60 lat, utrzymywały się głównie z pracy najemnej

oraz pracy na własny rachunek.

Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych

zamieszkiwanych tylko przez osoby w wieku 60 lat lub więcej wyniosły 1500,00 zł i były

o 33,5% wyższe niż w gospodarstwach, w skład których wchodziły wyłącznie osoby młodsze.

Udział przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w dochodzie rozporządzalnym

w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami w wieku 60 lat lub więcej wyniósł 82,0%,

podczas gdy w gospodarstwach domowych z osobami poniżej 60 lat – 76,4%.

Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat lub więcej,

w porównaniu z gospodarstwami bez osób starszych, rzadziej oceniały swoją sytuację

materialną jako bardzo dobrą lub dobrą, a częściej jako przeciętną i raczej złą lub złą.

Szczególnie negatywnie swoją sytuację materialną oceniały osoby w wieku 60 lat lub więcej

zamieszkujące samotnie na wsi – 27,7% z nich oceniła swoją sytuację jako raczej złą lub złą.

Czynnikiem istotnie różnicującym poziom, dynamikę i strukturę dochodów

oraz wydatków jest również miejsce zamieszkania gospodarstwa domowego. Sytuacja

dochodowa gospodarstw domowych zamieszkujących w miastach jest lepsza niż gospodarstw

domowych na wsi. Ta ogólna tendencja dotyczyła również gospodarstw zamieszkiwanych

wyłącznie przez osoby w wieku 60 lat lub więcej. Gospodarstwa domowe w miastach miały

dochody wyższe o 30,1% w przypadku gospodarstw wyłącznie z osobami w wieku 60 lat

lub więcej oraz o 32,9% w przypadku gospodarstw wyłącznie z osobami poniżej

60. roku życia, jak i wydatki (odpowiednio o 23,5% i 31,5%) niż gospodarstwa na wsi.

Ponadto gospodarstwa domowe w miastach również lepiej oceniały swoją sytuację

materialną.

W związku z dynamicznymi zmianami w strukturze demograficznej ludności

w Polsce w nadchodzących latach narastającym problemem będzie zapewnienie osobom

starszym odpowiednich warunków mieszkaniowych.

Obecnie

większość

osób

starszych

(ok.

85%)

zamieszkuje

samodzielnie.

Wraz z wiekiem zwiększa się wśród osób starszych udział gospodarstw domowych

jednoosobowych. Wśród osób powyżej 80. roku życia ok. 60% prowadzi jednoosobowe

gospodarstwa domowe, a prognozy demograficzne wskazują, że liczba takich gospodarstw

będzie się szybko zwiększać.

Większość osób w wieku powyżej 60 lat zamieszkuje we własnym domu

lub mieszkaniu. W sektorze najmu społecznego znajduje się ok. 12% takich gospodarstw

domowych. Biorąc pod uwagę dane dla całej populacji, członkowie „starszych” gospodarstw

domowych częściej są właścicielami mieszkań lub spółdzielczych praw do mieszkań,

a rzadziej wynajmują mieszkania na rynku komercyjnym35.

W międzynarodowym badaniu warunków życia seniorów36 przeprowadzonym

w 2015 r. wśród 98 krajów Polska została sklasyfikowana na 32. miejscu. Wyniki badania

wskazują, iż zamieszkiwane przez osoby starsze w Polsce mieszkania są w dużej mierze

niedostosowane do ich potrzeb oraz możliwości. Do najczęstszych problemów można

zaliczyć m.in. wysokie koszty utrzymania, bariery dostępności ruchowej oraz ograniczony

dostęp do sieci transportu publicznego.

35

36

Informacja o sytuacji osób starszych za rok 2016, Warszawa 2017 r., s. 19.

ONZ, Global Age Watch Index 2015, HelpAge International, Londyn 2015 r.

III. Obszary dotyczące ogółu osób starszych

Osiągnięcie celu polityki wobec osób starszych, jakim jest podnoszenie jakości życia

seniorów poprzez umożliwienie im pozostawania jak najdłużej samodzielnymi i aktywnymi

oraz zapewnienie bezpieczeństwa, wymaga określenia konkretnych obszarów i działań

pozwalających na ich realizację. W związku z interdyscyplinarnym charakterem polityki

społecznej wobec osób starszych sformułowane obszary zawierają działania realizowane

w ramach kilku szczegółowych polityk publicznych dotyczących m.in. zdrowia, gospodarki,

rynku pracy, edukacji czy kultury. Szerokie ujęcie polityki społecznej wobec osób starszych

oraz skierowanie działań w pierwszej kolejności do całej populacji seniorów pozwoli

na kompleksowe oraz efektywne zaprogramowanie działań publicznych wobec osób starszych

w Polsce.

Obszary dotyczące ogółu osób starszych

I.

Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie.

II.

Uczestnictwo w życiu społecznym oraz wspieranie wszelkich form aktywności

obywatelskiej, społecznej, kulturalnej, artystycznej, sportowej i religijnej.

III.

Tworzenie warunków umożliwiających wykorzystanie potencjału osób starszych

jako aktywnych uczestników życia gospodarczego i rynku pracy, dostosowanych

do ich możliwości psychofizycznych oraz sytuacji rodzinnej.

IV.

Promocja zdrowia, profilaktyka chorób, dostęp do diagnostyki, leczenia

i rehabilitacji.

V.

Zwiększanie

bezpieczeństwa

fizycznego

–

przeciwdziałanie

przemocy

i zaniedbaniom wobec osób starszych.

VI.

Tworzenie warunków do solidarności i integracji międzypokoleniowej.

VII.

Działania na rzecz edukacji dla starości (kadry opiekuńcze i medyczne), do starości

(całe społeczeństwo), przez starość (od najmłodszego pokolenia) oraz edukacja

w starości (osoby starsze).

III.1 Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie

Świat społeczny to świat nie tylko faktów, ale przede wszystkim wyobrażeń

społecznych. Każde społeczeństwo, dokonując opisu, zrozumienia zjawiska lub próbując

na nie wpływać, odwołuje się do właściwego sobie imaginarium, zawierającego „okulary”,

przez które „zwyczajny człowiek” patrzy na otaczający świat. Bez wątpienia takie

imaginarium społeczne – poza systemem norm i teorii – oddziałuje i na percepcję starości,

starzenia się i osób starszych w Polsce.

W przypadku przygotowania do starości – a zatem działania mającego jako

kluczowych interesariuszy inne grupy wieku niż seniorów – głównym problemem

jest zmiana dominującej perspektywy temporalnej, wzmocnienie perspektywy na przyszłość,

uwypuklenie problemów, z jakimi zetkną się starzejące jednostki i grupy w przyszłości,

a

także

wskazanie

dobrych

praktyk

umożliwiających

zawczasu

oddziaływanie

na minimalizowanie potencjalnych zagrożeń i problemów. Stąd też działanie władz

publicznych ukierunkowane na zmianę postrzegania starości powinno być ukierunkowane

na zmianę wizerunku społecznego poprzez dostarczanie wiedzy i przykładów dobrego

starzenia się i dobrej starości.

Obszar I

Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie realizowane będzie

poprzez

1. przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek;

2. podnoszenie poziomu świadomości społecznej znaczenia uczestnictwa osób starszych

w życiu społecznym i gospodarczym;

3. przeciwdziałanie

negatywnym

stereotypom

starości

przez

społeczne

kampanie

edukacyjne;

4. propagowanie idei i działań mających na celu przygotowanie się do starości

i jak najdłuższe zachowanie samodzielności.

Przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, tj. ageizmu, osiągnięte zostanie

poprzez uświadamianie jednostkom zakresu ich praw, uwrażliwianie ich na przejawy

gorszego traktowania i udzielania informacji na temat możliwości uzyskania bezpłatnej

pomocy prawnej w razie takiej potrzeby, dzięki

 realizacji antydyskryminacyjnych projektów i kampanii społecznych;

 wpisaniu do Krajowego Programu Działań na Rzecz Równego Traktowania kwestii

związanych z przeciwdziałaniem dyskryminacji ze względu na wiek.

Prowadzenie działań w tym obszarze pozwoli na zwiększenie świadomości społecznej

na temat potrzeb i możliwości osób starszych oraz na temat dyskryminacji ze względu

na wiek, co w konsekwencji przełoży się na ograniczenie zjawiska ageizmu w Polsce.

Podnoszenie poziomu świadomości społecznej znaczenia uczestnictwa osób starszych

w życiu społecznym i gospodarczym osiągnięte zostanie w szczególności dzięki realizacji

kampanii społecznych skierowanych do

•

pracodawców i pracowników w zakresie kształtowania opinii na temat starszych

pracowników,

•

przedsiębiorców

w

zakresie

znaczenia

osób

starszych

jako

pracowników

i konsumentów,

•

ogółu społeczeństwa.

Prowadzone w tym obszarze działania powinny wskazywać na rolę osób starszych

jako zasobu ludzkiego na rynku pracy, jako konsumentów stabilizujących popyt, jako źródła

wolontariatu (w tym także wolontariatu nieformalnego), a także zaznaczać wagę srebrnej

gospodarki oraz sektora usług opiekuńczych i zdrowotnych świadczonych głównie dla osób

starszych, tzw. „białych miejsc pracy”, dla stabilnego rozwoju ekonomicznego kraju

oraz uwypuklać role rodzinne osób starszych i wskazywać na zaangażowanie seniorów

w życie lokalne i sąsiedzkie.

Przeciwdziałanie negatywnym stereotypom starości

Poz. 1169

przez społeczne kampanie

edukacyjne osiągnięte zostanie w szczególności dzięki następującym działaniom

 realizacja w podstawie programowej kwestii związanych z przygotowaniem do starości

i integracją międzypokoleniową;

 współpraca przedszkoli i szkół z organizacjami senioralnymi;

 promowanie w realizowanych przez podmioty publiczne otwartych konkursach ofert,

dotyczących

rozwoju

społeczeństwa

obywatelskiego,

tematyki

senioralnej

i wspierania projektów międzypokoleniowych;

 prowadzenie współpracy z mediami w celu udostępniania informacji o osobach starszych

i propagowania wzorców aktywnej starości.

Prowadzone w tym obszarze działania powinny przekazywać informacje o realnym przebiegu

starości, wyłaniającym się z badań społecznych i medycznych, wskazywać przykłady

pomyślnej, zaawansowanej starości, a także propagować wzorzec aktywnej starości.

Propagowanie idei i działań mających na celu przygotowanie się do starości

i jak najdłuższe zachowanie samodzielności osiągnięte zostanie w szczególności poprzez

 realizację kampanii społecznych zachęcających do świadomego decydowania o przejściu

na emeryturę oraz promowanie w przedsiębiorstwach zasad zarządzania wiekiem;

 dofinansowywanie działań skierowanych na utrzymanie zdolności do pracy przez cały

okres aktywności zawodowej, prowadzonych przez pracodawców (ze szczególnym

uwzględnieniem sektora małych i średnich przedsiębiorstw oraz przedsiębiorstw

społecznych i spółdzielni socjalnych);

 prowadzenie portalu kalkulatora emerytalnego pozwalającego na symulację wysokości

własnej emerytury w różnych wariantach.

Prowadzone w tym obszarze działania powinny koncentrować się na uwrażliwianiu

społeczeństwa na tematy związane ze starością i jej uwarunkowaniami wynikającymi

z podejmowanych decyzji, w szczególności w obszarze zawodowym. Realizacja wskazanych

działań powinna prowadzić do zwiększenia świadomości społecznej w przedmiotowym

obszarze, a co za tym idzie – podwyższenia przezorności i bezpieczeństwa ekonomicznego

na emeryturze.

III.2 Uczestnictwo w życiu społecznym oraz wspieranie wszelkich form

aktywności obywatelskiej, społecznej, kulturalnej, artystycznej, sportowej

i religijnej

Jednym z kluczowych elementów jakości i satysfakcji z życia seniorów jest szeroko

rozumiana aktywność społeczna i zawodowa. Jest ona niezwykle istotna z punktu widzenia

podnoszenia jakości życia osób starszych poprzez możliwość budowania i utrzymania relacji

z innymi ludźmi (profilaktyka samotności i osamotnienia) oraz bycia potrzebnym.

Podstawą polityki społecznej wobec osób starszych jest koncepcja aktywnego

starzenia traktowana przez Światową Organizację Zdrowia jako proces umożliwiający

zarówno jednostkom, jak i grupom społecznym zagospodarowanie ich potencjału

z perspektywy całego życia, zachowania zarówno dobrostanu psychicznego i fizycznego,

jak i aktywności zawodowej, społecznej oraz niezależności i samodzielności37. W związku

z tym jednym z priorytetów podejmowanych działań jest uczestnictwo w życiu społecznym

i wspieranie wszelkich form aktywności obywatelskiej, społecznej, kulturalnej, artystycznej,

sportowej i religijnej poprzez m.in. wspieranie funkcjonowania i rozwoju organizacji

zrzeszających osoby starsze, gminnych rad seniorów i innych form partycypacji społecznej

i przedstawicielstwa osób starszych.

Zaangażowanie w życie społeczne jest jednym z niezbędnych elementów realizacji

idei aktywnego i zdrowego starzenia się. Aktywność społeczna ma szczególne znaczenie

m.in. w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego, a w konsekwencji zakończenia lub

ograniczenia pracy zawodowej. Jedną z przyjaznych form samorealizacji w tym czasie jest

bezinteresowna i bezpłatna pomoc innym, która stanowi istotną przestrzeń dla aktywności

osób starszych. Warto zauważyć, że istotne znaczenie ma nie tylko pomoc osobom

najbliższym, ale także działanie podejmowane na rzecz społeczności lokalnych, zwłaszcza

w formie wolontariatu.

Ważnym elementem umożliwiającym uczestnictwo osób starszych w różnych formach

aktywności jest kontynuowanie działań wyrównujących szanse w dostępie osób starszych

do przestrzeni publicznej. Proces ten powinien być realizowany m.in. poprzez likwidację

istniejących barier natury informacyjnej, technicznej, architektonicznej i urbanistycznej

oraz usprawnienie form i metod przekazywanych treści pisanych i mówionych, aby były

Definicja aktywnego starzenia za Światową Organizację Zdrowia; http://www.who.int/ageing/active_ageing/en/.

zrozumiałe i czytelne dla seniorów. Przestrzeń publiczna, ze względu na społeczne

użytkowanie, powinna być dostosowana do potrzeb i możliwości każdego człowieka,

w tym przede wszystkim dla osób posiadających ograniczenia funkcjonalne. Dlatego

też znaczące jest uwzględnienie projektowania uniwersalnego oznaczającego projektowanie

produktów, środowiska, programów i usług w taki sposób, aby były użyteczne dla

wszystkich, w możliwie największym stopniu, bez potrzeby adaptacji lub specjalistycznego

projektowania.

Istotnym jest także strategiczne podejście do planowania i zarządzania systemem

transportowym jako całością, tak aby już na etapie planowania i wdrażania odpowiadał

potrzebom osób starszych oraz w szerszym ujęciu osób o ograniczonej mobilności. Spójność

sieci i całego systemu transportowego w wielu aspektach oraz jego dostępność dla wielu grup

mniej uprzywilejowanych, w tym osób starszych, to kluczowe zagadnienia do ujęcia

w działaniach strategicznych. Kwestię tę porusza także program rządowy Dostępność Plus,

którego jednym z kluczowych obszarów jest m.in. transport publiczny i odpowiednia

infrastruktura. Dodatkowo Rząd Rzeczypospolitej Polskiej będzie też prowadził aktywną

politykę w zakresie zwiększenia mobilności osób starszych poprzez wykorzystywanie

możliwości stwarzanych w tym obszarze przez automatyzację transportu drogowego.

Niezwykle istotnym

zagadnieniem jest kwestia osób po 60.

roku życia

jako uczestników ruchu drogowego. Są to zarówno piesi, jak i rowerzyści oraz kierowcy

pojazdów. Zagwarantowanie seniorom wysokiego poziomu mobilności i bezpieczeństwa

w ruchu drogowym jest jednym z ważnych zadań władz rządowych i samorządowych.

Wynika to z obowiązku równego traktowania wszystkich obywateli i zapobiegania

wykluczeniu społecznemu tej rosnącej grupy uczestników ruchu drogowego. Należy również

pamiętać, iż osoby starsze to nasi dziadkowie, rodzice, którym należy się szacunek i dbanie

o ich bezpieczeństwo również na drodze.

Podstawowym

narzędziem

sprostania

potrzebom

starzejącego

się

polskiego

społeczeństwa w zakresie mobilności, a także przypomnienia i utrwalenia wiedzy z zakresu

szeroko rozumianego bezpieczeństwa ruchu drogowego jest edukacja dedykowana osobom

starszym poprzez prowadzenie akcji lub kampanii informacyjno-edukacyjnych.

Podczas działań edukacyjnych skierowanych do osób starszych należy korzystać

ze sprawdzonych modeli międzynarodowych i lokalnych, które ulegają wprawdzie ciągłemu

udoskonalaniu, ale docelowo są zaprogramowane na edukowanie tej niezwykle ważnej

i stale powiększającej się grupy uczestników ruchu drogowego.

Bardzo ważnym czynnikiem, który pozwoli osiągnąć powodzenie edukacyjne,

jest motywacja i zaangażowanie osoby starszej. Ta grupa uczestników ruchu drogowego

coraz częściej uczestniczy w projektach edukacyjnych, jeżeli ma poczucie zwiększenia

swojego bezpieczeństwa na drodze jako kierowca, pieszy czy rowerzysta.

Osoby starsze nie zawsze zdają sobie sprawę, iż zmiany fizjologiczne związane

z wiekiem mają wpływ na percepcję i możliwość kierowania np. rowerem czy samochodem,

że możliwości psychomotoryczne z wiekiem ulegają pogorszeniu, jak choćby narząd wzroku,

a także nie są świadomi, jakie są efekty uboczne przyjmowania leków i jaki mają wpływ

na zdolność poruszania się w ruchu drogowym. Jest to tylko jeden z elementów edukacji osób

starszych w ruchu drogowym, jednak bardzo ważny, zapewniający poczucie bezpieczeństwa.

Należy jednak pamiętać, że edukacja w obszarze bezpieczeństwa osób starszych

w ruchu drogowym powinna być kierowana nie tylko do seniorów, ale także do innych

uczestników ruchu drogowego, ponieważ za 20–30 lat my wszyscy będziemy na miejscu

obecnych seniorów. Nasza wzajemna współpraca będzie miała decydujący wpływ

na powodzenia kampanii lub akcji edukacyjnych i realizację głównego celu, tj. zmianę postaw

i zachowań osób starszych, co w konsekwencji doprowadzi do zmniejszenia liczby ofiar

zdarzeń drogowych w tej grupie docelowej.

Stworzenie odpowiednich warunków mieszkaniowych, wypracowanie efektywnego

systemu wsparcia w środowisku lokalnym stanowi kolejny czynnik decydujący o dobrej

jakości życia. Dla osób starszych mieszkanie stanowi szczególną wartość, gdyż w znacznym

stopniu staje się podstawowym miejscem ich funkcjonowania.

Obszar II

Uczestnictwo w życiu społecznym oraz wspieranie wszelkich form aktywności

obywatelskiej, społecznej, kulturalnej, artystycznej, sportowej i religijnej realizowane

będzie poprzez

1. kształtowanie przestrzeni publicznej przyjaznej osobom starszym, dzięki likwidacji barier

informacyjnych, technicznych, urbanistycznych, architektonicznych i komunikacyjnych

oraz propagowaniu projektowania uniwersalnego, a także utrwalenia wiedzy z zakresu

bezpieczeństwa ruchu drogowego;

2. wspieranie funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze, gminnych

rad seniorów i innych form partycypacji społecznej i przedstawicielstwa osób starszych;

3. rozwój wolontariatu wśród osób starszych, przygotowanie do pełnienia nowych ról

społecznych w rodzinie, grupach rówieśniczych, sąsiedzkich, wyznaniowych oraz innych;

4. ułatwianie uczestnictwa w życiu społecznym, kulturze, działalności artystycznej,

programach aktywności sportowej, rekreacyjnej oraz turystyce osób starszych;

5. wspieranie

aktywności

osób

starszych

w

ramach

związków

wyznaniowych38,

zrzeszających seniorów oraz działających na ich rzecz.

Kształtowanie

przestrzeni

publicznej

przyjaznej

osobom

starszym,

dzięki

likwidacji barier informacyjnych, technicznych, urbanistycznych, architektonicznych

i komunikacyjnych oraz propagowaniu projektowania uniwersalnego, a także

utrwalenia wiedzy z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego będzie realizowane

w zakresie

 reformy

procesu

inwestycyjno-budowlanego

oraz

systemu

planowania

i zagospodarowania przestrzennego;

 realizacji kampanii społecznych lub akcji informacyjno-edukacyjnych skierowanych

do osób starszych, zachęcających do przypomnienia i utrwalenia wiedzy z zakresu

bezpieczeństwa ruchu drogowego;

 minimalizowania istniejących barier architektonicznych uniemożliwiających aktywność

osobom starszym, poprzez

•

dostosowywanie przestrzeni publicznej i infrastruktury do potrzeb osób z różnymi

rodzajami niepełnosprawności,

Związki wyznaniowe posiadające uregulowany status prawny w Rzeczypospolitej Polskiej.

•

Poz. 1169

zwiększanie świadomości mieszkańców i inwestorów działających w przestrzeni

publicznej,

•

prowadzenie sukcesywnej oceny dostępności przestrzeni publicznych przez jednostki

samorządu terytorialnego,

•

włączanie osób starszych oraz organizacji senioralnych w procesy decyzyjne mające

na celu diagnozowanie istniejących ograniczeń i ich rozwiązywanie,

•

likwidację barier architektonicznych w instytucjach publicznych;

 poszerzenia zestawu działań i instrumentów wsparcia w ramach polityki mieszkaniowej

o nowe rozwiązania uwzględniające w większym niż obecnie zakresie specyfikę potrzeb

i problemów mieszkaniowych osób starszych, zgodnie z Narodowym Programem

Mieszkaniowym;

 poprawy komunikacji z osobami starszymi w instytucjach publicznych poprzez

•

stosowanie tzw. prostego modelu komunikacji, w którym jasno określone jest,

kto jest nadawcą, a kto odbiorcą, natomiast wiadomość przekazywana jest w sposób

prosty, bezpośredni, jasny i zrozumiały,

•

opracowanie dokumentu wyznaczającego zasady profesjonalnej komunikacji z osobą

starszą;

 osiągnięcia dostępności publicznych stron internetowych i usług elektronicznych

oraz propagowanie projektowania zorientowanego na użytkownika.

Aby umożliwić osobom starszym i niepełnosprawnym samodzielne funkcjonowanie i pełny

udział we wszystkich sferach życia, podjęte zostaną odpowiednie środki w celu zapewnienia

osobom starszym, na zasadzie równości z innymi osobami, dostępu do środowiska

fizycznego, środków transportu, informacji i komunikacji, w tym technologii i systemów

informacyjno-komunikacyjnych, a także do innych urządzeń i usług, powszechnie dostępnych

lub powszechnie zapewnianych zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich.

Wspieranie funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze,

gminnych rad seniorów i innych form partycypacji społecznej i przedstawicielstwa osób

starszych realizowane będzie dzięki prowadzeniu działań na rzecz

 podnoszenia

poziomu

aktywności

społecznej

osób

starszych

oraz

wspierania

funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze poprzez

•

wspieranie działań na rzecz aktywizacji osób starszych dzięki realizacji otwartych

konkursów ofert skierowanych do podmiotów sektora organizacji pozarządowych

i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r.

o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2018 r. poz. 450,

z późn. zm.), oraz poprzez promowanie partnerstwa międzysektorowego wobec osób

starszych,

•

wspieranie istniejących i nowo powstających organizacji pozarządowych i podmiotów,

o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego

i o wolontariacie, zrzeszających osoby starsze, reprezentujących ich interesy

lub działających na rzecz zwiększenia ich aktywności,

•

promowanie wymiany dobrych praktyk działań podejmowanych na rzecz aktywności

społecznej osób starszych;

 niwelowania istniejących barier w funkcjonowaniu rad seniorów oraz wspieranie

ich poprzez promowanie tworzenia gminnych rad seniorów przez jednostki samorządu

terytorialnego;

 wprowadzenia obowiązku uwzględniania w gminnych i powiatowych strategiach

rozwiązywania problemów społecznych, wojewódzkich strategiach w zakresie polityki

społecznej lub odrębnych dokumentach na temat polityki społecznej wobec osób

starszych kwestii związanych z osobami starszymi oraz konsultowania ww. dokumentów

z istniejącymi gminnymi radami seniorów.

Partycypacja obywatelska jest formą podejmowania decyzji na szczeblu lokalnym. Niezwykle

ważne jest postrzeganie osoby starszej jako obywatela. Stąd wynika konieczność tworzenia

warunków do włączania osób starszych w procesy decyzyjne w obszarach polityk i usług

publicznych dotyczących tej grupy wiekowej w celu zapobiegania ich wykluczeniu

społecznemu i marginalizacji.

Rozwój wolontariatu wśród osób starszych, przygotowanie do pełnienia nowych

ról społecznych w rodzinie, grupach rówieśniczych, sąsiedzkich, wyznaniowych

oraz innych będzie realizowany poprzez

 promowanie wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych poprzez wspieranie

organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy

o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, działających w tym zakresie;

 włączenie osób starszych do udziału w działaniach na rzecz integracji społeczności

lokalnej, w tym

•

rozpowszechnienie informacji o wydarzeniach lokalnych wśród osób starszych

i podmiotów docierających do osób starszych,

•

upowszechnianie darmowego transportu dla osób niemobilnych w trakcie wydarzeń

lokalnych w celu umożliwienia im czynnego uczestnictwa w wydarzeniach

integrujących społeczność lokalną,

•

uwzględnianie wolontariatu seniorów w pracach samorządów i instytucji lokalnych;

 promowanie modelu edukacji obywatelskiej zorientowanej na wolontariat seniorów,

prowadzonej z organizacjami pozarządowymi.

Wolontariat jako forma aktywności społecznej jest jednym z elementów realizacji

idei aktywnego i zdrowego starzenia się. Osoby starsze po przejściu na emeryturę stanowią

zasób wiedzy, doświadczenia, czasu oraz możliwości, które powinny być wykorzystane

zarówno w kontekście samorealizacji, jak i wsparcia osób w wieku sędziwym.

Ułatwianie uczestnictwa w życiu społecznym, kulturze, działalności artystycznej,

programach aktywności sportowej, rekreacyjnej oraz turystyce osób starszych będzie

realizowane poprzez

 zwiększenie dostępności placówek i instytucji kultury dla osób starszych, dzięki

•

dostosowaniu rodzaju i form aktywności kulturalnych do zróżnicowanych potrzeb

starszych odbiorców,

•

upowszechnianiu pozytywnych wzorców i dobrych praktyk w tym obszarze,

•

wspieraniu wszelkich form amatorskiej działalności artystycznej osób starszych,

•

wykorzystaniu potencjału i bazy placówek publicznych do organizowania zajęć

o charakterze kulturalnym, artystycznym, rekreacyjnym i ogólnorozwojowym;

 promowanie aktywności sportowej i rekreacyjnej osób starszych ze zwróceniem uwagi

na korzyści, jakie ona przynosi seniorom, w tym

•

upowszechnianie form sportu i rekreacji dla seniorów,

•

prowadzenie zajęć o charakterze sportowym i rekreacyjnym dla seniorów

przez instruktorów z wykorzystaniem kadry i baz, jakie posiadają lokalne kluby

sportowe, ośrodki sportu i rekreacji, baseny, hale sportowe itp.,

•

rozwój małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej o charakterze wielopokoleniowym –

Otwarte Strefy Aktywności – poprzez budowę ogólnodostępnych, plenerowych stref

aktywności, skierowanych do różnych grup wiekowych oraz tworzenie przestrzeni

aktywności sportowej, sprzyjającej międzypokoleniowej integracji społecznej;

 wzmocnienie turystyki grupowej i indywidualnej osób starszych poprzez prowadzenie

działań na rzecz zapewnienia warunków do bezpiecznego i aktywnego uprawiania

turystyki;

 propagowanie włączenia społecznego osób starszych, szczególnie pozostających

w domu, przez używanie Internetu i innych technologii teleinformatycznych

do korzystania z dóbr kultury, rozrywki, edukacji oraz komunikacji z innymi osobami.

Udział osób starszych w kulturze, sporcie i turystyce ma szczególne znaczenie,

gdyż podtrzymuje ich aktywność, zapobiega marginalizacji i wykluczeniu społecznemu,

zwiększa zainteresowanie otaczającym światem, umożliwia realizację własnych pasji

i uzdolnień, zapewnia atrakcyjne, a zarazem wartościowe wykorzystanie wolnego czasu.

Wspieranie

aktywności

osób

starszych

w

ramach

związków

wyznaniowych39

zrzeszających seniorów oraz działających na ich rzecz będzie realizowane poprzez

prowadzenie działań w zakresie

 wspierania istniejących związków wyznaniowych zrzeszających osoby starsze;

 rozwoju parafialnych grup seniora, prowadzonych przez wolontariuszy parafialnych,

we współpracy z duszpasterzami, promujących systematyczne spotkania we wspólnocie.

Religia zajmuje szczególne miejsce w życiu osób starszych, co wyraża się w ich wysokim

poziomie aktywności w tym obszarze. Wspieranie związków wyznaniowych zrzeszających

seniorów pozwoli na rozwój ich działalności, co wpłynie pozytywnie na zaspokajanie potrzeb

społecznych i duchowych osób starszych.

Związki wyznaniowe posiadające uregulowany status prawny w Rzeczypospolitej Polskiej.

III.3 Tworzenie warunków umożliwiających wykorzystanie potencjału osób

starszych jako aktywnych uczestników życia gospodarczego i rynku pracy,

dostosowanych do ich możliwości psychofizycznych oraz sytuacji rodzinnej

Jednym z kluczowych działań wiodących do podnoszenia jakości życia osób starszych

jest

stworzenie

warunków

umożliwiających

wykorzystanie

potencjału

seniorów

jako aktywnych uczestników życia gospodarczego oraz utrzymanie ich obecności na rynku

pracy. Praca zawodowa nie tylko podnosi poziom satysfakcji życiowej, ale także

dla wielu stanowi zasadniczy bodziec do podejmowania aktywności życiowej. W przypadku

podmiotów gospodarczych i instytucji publicznych niezwykle istotne jest promowanie

zasad zarządzania wiekiem, w tym doradztwa finansowego i zawodowego dla starszych

pracowników, umożliwiających wybór takiego momentu wyjścia z rynku pracy,

który zapewnia najlepsze połączenie dochodów z pracy i świadczenia emerytalnego.

Propagowanie wśród pracodawców zasad społecznej odpowiedzialności biznesu

(CSR) jest działaniem, które powinno być realizowane z myślą o wszelkich zadaniach

polityki społecznej, adresowanych do pracowników i ich rodzin. Za szczególnie ważne należy

uznać te aspekty CSR, które oddziałują i poprawiają sytuację grup pracowników szczególnie

narażonych na dyskryminację na rynku pracy. Działania te mogą być realizowane

poprzez zapewnienie godziwego dochodu za wykonywaną pracę, ułatwienia w godzeniu

obowiązków zawodowych z obowiązkami rodzinnymi, a zwłaszcza ze sprawowaniem opieki,

ułatwienia dotyczące rozwoju zawodowego oraz kształtowania dobrych relacji społecznych

w miejscu pracy. Z całą pewnością jedną z grup wymagających szczególnego wsparcia

stanowią osoby starsze. Istotną rolę w zakresie wykorzystywania potencjału seniorów

jako uczestników życia gospodarczego oraz utrzymywania ich aktywności na rynku pracy,

a w konsekwencji także przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu osób starszych,

odgrywać mogą także podmioty ekonomii społecznej i solidarnej. Podmioty te nie działają

w celu osiągnięcia zysku (a jeżeli nadwyżka zostanie wypracowana, w całości przeznaczana

jest na cele społeczne), ale także realizują funkcje reintegracyjne i zatrudnieniowe w stosunku

do osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym także dla osób starszych.

W rezultacie warunki zatrudnienia w tych podmiotach sprzyjają pozostawaniu lub powrotowi

na rynek pracy osób, które z uwagi na wiek, a także inne uwarunkowania, nie uczestniczą

w pełni w tej sferze aktywności.

W realizację polityki wobec osób starszych powinny być zaangażowane podmioty

polityki rynku pracy, począwszy od szczebla krajowego po gminy, podmioty polityki

oświatowej i edukacyjnej oraz polityki gospodarczej.

W obowiązującym stanie prawnym podmioty oferujące tzw. rentę dożywotnią działają

głównie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U.

z 2018 r. poz. 1025, z późn. zm.) dotyczące umowy dożywocia, które nie zabezpieczają

w wystarczającym stopniu interesów konsumentów, ponieważ przeniesienie własności

nieruchomości następuje w chwili zawarcia umowy, co oznacza utratę własności

nieruchomości przez świadczeniobiorcę, przy jednoczesnym braku zabezpieczenia jego

interesów.

Przedsiębiorcy oferujący umowę dożywocia nie są objęci nadzorem, nie zostały

również wobec nich określone żadne wymogi kapitałowe.

Wobec powyższego niezbędne jest zabezpieczenie interesów osób zawierających

umowy o rentę dożywotnią.

Obszar III

Tworzenie warunków umożliwiających wykorzystanie potencjału osób starszych

jako aktywnych uczestników życia gospodarczego i rynku pracy, dostosowanych

do ich możliwości psychofizycznych oraz sytuacji rodzinnej realizowane będzie poprzez

1. zapobieganie wykluczeniu ekonomicznemu (zwiększanie bezpieczeństwa socjalnego),

cyfrowemu i technologicznemu osób starszych;

2. tworzenie zachęt dla osób starszych do pozostawania na rynku pracy;

3. propagowanie wśród pracodawców zasad społecznej odpowiedzialności biznesu

oraz zarządzania wiekiem;

4. propagowanie wśród podmiotów komercyjnych i niekomercyjnych znajomości zasad

srebrnej gospodarki.

Zapobieganie wykluczeniu ekonomicznemu (zwiększenie bezpieczeństwa socjalnego),

cyfrowemu i technologicznemu osób starszych realizowane będzie dzięki wzmocnieniu

pozycji osób starszych na rynku pracy w celu zapewnienia godnego dochodu z wykonywanej

pracy, a następnie świadczenia emerytalnego, w szczególności poprzez

 podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ekonomicznemu

i ubóstwu osób starszych;

 dokonanie analizy problematyki dotyczącej tzw. renty dożywotniej pod kątem

zapewnienia ochrony osób starszych, będących stroną umów o rentę dożywotnią.

 zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach

uczenia się przez całe życie;

 wsparcie osób bezrobotnych i poszukujących pracy w starszych grupach wiekowych

w dostępie do programów aktywizacji zawodowej, oferowanych przez urzędy pracy;

 podniesienie świadomości osób starszych w zakresie możliwości zwiększenia aktywności

zawodowej, dzięki zastosowaniu Internetu i innych technologii telekomunikacyjnych.

Powyższe działania mają służyć wzmocnieniu pozycji osób starszych na rynku pracy

oraz mają wpływ na ograniczenie ryzyka wykluczenia osób starszych. Szczególna uwaga

powinna być poświęcona grupom społecznym osób starszych, w największym stopniu

narażonym na wykluczenie ekonomiczne (m.in. osobom starszym opuszczającym zakłady

karne). W przypadku wykluczenia ekonomicznego najważniejszą rolę odgrywa uzyskiwanie

dochodu z pracy. Działania o charakterze edukacyjnym sprzyjają natomiast ograniczeniu

wykluczenia cyfrowego i technologicznego.

Tworzenie zachęt dla osób starszych do pozostawania na rynku pracy realizowane będzie

poprzez stworzenie szerokiej oferty skierowanej do osób starszych, obejmującej

 wprowadzenie w szerokim zakresie możliwości wykonywania przez osoby starsze

elastycznych form pracy (m.in. niepełny etat, telepraca, praca w domu, elastyczne godziny

pracy w uzgodnieniu z pracownikiem);

 wsparcie podmiotów ekonomii społecznej zatrudniających osoby starsze;

 promowanie kontynuowania pracy w innej formie np. coachingu, tutoringu i mentoringu.

Wykorzystanie potencjału osób starszych wymaga stworzenia dla nich szerokiej oferty

form świadczenia pracy, obejmującej możliwość jej wykonywania w pełnym lub niepełnym

wymiarze. Zadaniem polityki społecznej wobec osób starszych jest stworzenie warunków

oraz eksponowanie korzyści, jakie wynikają z przedłużenia okresu zatrudnienia pracowników.

Propagowanie wśród pracodawców zasad społecznej odpowiedzialności biznesu

oraz zarządzania wiekiem realizowane będzie poprzez

 prowadzenie kampanii informacyjnych, szkoleń dla pracodawców nt. korzyści

wynikających z zatrudnienia osoby starszej;

 kreowanie w przestrzeni społeczno-medialnej obrazu osoby starszej aktywnej zawodowo;

 promowanie wśród pracodawców elastycznych form zatrudnienia;

 popularyzację dobrych praktyk i doświadczeń w przedmiotowym zakresie.

Zarządzanie

wiekiem

przynosi

wymierne

korzyści

zarówno

pracownikom,

jak

i pracodawcom, które są istotne w skali makrospołecznej.

Propagowanie wśród podmiotów komercyjnych i niekomercyjnych znajomości zasad

srebrnej gospodarki realizowane będzie poprzez

 prowadzenie działań informacyjnych skierowanych do przedsiębiorców oraz podmiotów

ekonomii społecznej i solidarnej z zakresu znajomości zasad srebrnej gospodarki

oraz potrzeb i rozwiązań związanych z dostępnością i przystosowaniem stron

internetowych i usług elektronicznych dla osób starszych;

 prowadzenie działań na rzecz promocji działalności gospodarczej w sektorze srebrnej

gospodarki (w tym rozwój podmiotów ekonomii społecznej jako narzędzia aktywizacji

społecznej i zawodowej osób starszych);

 prowadzenie działań na rzecz promocji przedsiębiorczości osób starszych.

Propagowanie wśród podmiotów komercyjnych i niekomercyjnych znajomości zasad srebrnej

gospodarki jest zadaniem istotnym przede wszystkim ze względu na potrzebę zapewnienia

zrównoważonego rozwoju. Znajomość zasad srebrnej gospodarki pozwoli pracodawcom

na dostosowanie oferty do zmieniających się oczekiwań rynku, a to z kolei stworzy szansę

na podniesienie konkurencyjności polskiej gospodarki.

III.4 Promocja zdrowia, profilaktyka chorób, dostęp do diagnostyki,

leczenia i rehabilitacji

Zdrowie jest stanem pełnego, dobrego samopoczucia lub dobrostanu (wellbeing)

fizycznego, psychicznego i społecznego, a jednostki lub grupy muszą mieć możliwość

określenia i realizowania swoich dążeń, zaspokajania potrzeb, a także zmiany środowiska

bądź radzenia sobie z nim. Dlatego zdrowie jest postrzegane jako zasób życiowy,

a nie cel życia. Zdrowie jest pojęciem pozytywnym, obejmującym zasoby osobiste

i społeczne oraz możliwości fizyczne, a nie tylko brak – obiektywnie istniejącej – choroby

czy niepełnosprawności40. Najważniejszą determinantą stanu zdrowia jest styl życia,

a więc żywienie, aktywność fizyczna, prawidłowe wzorce wypoczynku czy używanie

substancji psychoaktywnych. Zgodnie z koncepcją Marca Lalonda styl życia determinuje

stan zdrowia aż w 50–53%, środowisko – w 20–21%, czynniki genetyczne – w 16–20%

i opieka zdrowotna – 7–10%)41.

Niezdrowy styl życia jest czynnikiem zwiększonego ryzyka występowania wielu

przewlekłych chorób niezakaźnych, a także przedwczesnych zgonów. Ponadto ryzyko

występowania ww. chorób wzrasta wraz z wiekiem. W związku z powyższym kształtowanie

odpowiedzialności za zdrowie oraz wspieranie pozytywnych postaw w zakresie stylu życia

stanowi jeden z kluczowych elementów realizowanej polityki publicznej.

Przede wszystkim konieczne jest poświęcenie większej uwagi promocji zdrowia

i prewencji chorób poprzez wspieranie zachowań prozdrowotnych i zachęt do korzystania

ze świadczeń profilaktycznych.

Jednym z działań będącym szansą na usprawnienie opieki zdrowotnej nad osobami

starszymi jest rozwój telemedycyny. Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy

o systemie informacji w ochronie zdrowia (Dz. U. poz. 1991, z późn. zm.), która weszła

w życie 12 grudnia 2015 r., zniosła wymóg osobistego badania pacjenta oraz wprowadziła

możliwość odrębnego określenia wymagań dla świadczeniodawców z zakresu telemedycyny

i zmiany definicji miejsca udzielania świadczeń zdrowotnych. Potencjalne zmniejszenie

kosztów dla systemu wynika ze zmniejszenia liczby hospitalizacji, które staje się możliwe

dzięki zwiększeniu dostępności konsultacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na znaczenie

40

41

Aktualna definicja Światowej Organizacji Zdrowia.

M. Lalonde, A New Perspective on the Canadians. W Working Document, Minister of National Health

and Welfare, Ontario 1974 r.

telemedycyny na obszarach wiejskich, gdzie występuje ograniczony dostęp do usług

medycznych.

Poruszając tematykę ochrony zdrowia, należy także zwrócić uwagę na właściwe

traktowanie osób starszych przez personel ochrony zdrowia. Podstawowym celem działania

w zakresie uwrażliwiania pracowników ochrony zdrowia na potrzeby osób starszych

jest upowszechnienie postaw profesjonalnego sprawowania opieki.

Obszar IV

Promocja zdrowia, profilaktyka chorób, dostęp do diagnostyki, leczenia i rehabilitacji

realizowana będzie w szczególności poprzez

1. wzmacnianie odpowiedzialności za zdrowie oraz wspieranie pozytywnych postaw

w zakresie stylu życia poprzez promowanie zdrowia oraz zapobieganie chorobom;

2. rozwój

telemedycyny

i

teleopieki

oraz

dostęp

do

udogodnień

technicznych,

rekompensujących utraconą sprawność i wspierających samodzielność osób starszych;

3. zapewnienie optymalnego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej, w tym opieki

podstawowej,

specjalistycznej,

świadczeń

rehabilitacyjnych,

uzdrowiskowych

i profilaktycznych, tak w zakresie zdrowia fizycznego, jak i psychicznego, niezbędnych

aby utrzymać samodzielność funkcjonalną;

4. kształcenie kadr medycznych na potrzeby sprawowania opieki nad osobami starszymi.

Podstawowym celem działania w zakresie wzmacniania odpowiedzialności za zdrowie

oraz wspierania pozytywnych postaw w zakresie stylu życia poprzez promowanie

zdrowia oraz zapobieganie chorobom jest zachowanie samodzielności i niezależności osoby

starszej najdłużej jak jest to możliwe, adekwatnie do wieku, poprzez kształtowanie postaw

i promowanie zachowań prozdrowotnych, opartych na racjonalnych przesłankach poprzez

 upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia, z uwzględnieniem zmian wynikających

z procesu starzenia na wszystkich szczeblach edukacji;

 podejmowanie

działań

edukacyjnych

nakierowanych

na

utrzymanie

zdrowia,

zróżnicowanych w zależności od wieku i stopnia sprawności;

 realizację programów promocji zdrowia informujących o czynnikach ryzyka zdrowotnego

i zachęcających do podejmowania zachowań sprzyjających utrzymaniu i poprawie

zdrowia;

 promowanie szczepień ochronnych i innych świadczeń profilaktycznych;

 propagowanie wiedzy w obszarze możliwości wykorzystania ICT (aplikacje, systemy,

urządzenia) do wsparcia profilaktyki chorób i poprawy jakości życia;

 wdrażanie opieki farmaceutycznej, prowadzenie analiz stosowanej farmakoterapii

na rzecz redukcji leków potencjalnie niewłaściwych dla osób starszych, zgodnie

z kryteriami obowiązującymi w tym zakresie;

 uwzględnienie specyfiki problemów zdrowotnych, charakterystycznych w grupie osób

starszych, w realizowanych programach prozdrowotnych;

 tworzenie infrastruktury i usług dla rozwoju aktywności prozdrowotnej, ze szczególnym

uwzględnieniem najstarszych grup wieku.

W związku ze starzeniem się społeczeństwa konieczne jest poświęcenie uwagi promocji

zdrowia i prewencji chorób w dążeniu do sprawnej starości jak największej liczby osób.

Kompleksowe kształtowanie odpowiedzialności za zdrowie, a także wspieranie zdrowego

stylu życia wpłynie na poprawę stanu zdrowia mieszkańców Polski po osiągnięciu wieku

senioralnego.

Podstawowym celem rozwoju telemedycyny i teleopieki oraz dostępu do udogodnień

technicznych, rekompensujących utraconą sprawność i wspierających samodzielność

osób starszych jest usprawnienie diagnostyki, leczenia i opieki oraz wspieranie rozwiązań

rekompensujących utraconą sprawność poprzez

 rozwijanie telemedycyny, w tym teleopieki

•

upowszechnienie różnych form teleopieki i telekonsultacji,

•

rozwój rozwiązań w zakresie mobile health;

 ułatwienie dostępu do materiałów i sprzętu oraz świadczeń opieki zdrowotnej, wyrobów

medycznych rekompensujących utraconą sprawność;

 wykorzystanie nowoczesnych technologii dla rekompensowania utraconej sprawności

i wzmacniania samodzielności;

 wspieranie opracowywania oraz upowszechniania innowacyjnych rozwiązań i technologii

w obszarze zdrowia i telemedycyny;

 zwiększanie dostępności do terapii zajęciowej i fizjoterapii.

Realizacja działań w obszarze rozwoju telemedycyny i teleopieki oraz dostępu do udogodnień

technicznych pozwoli na zwiększenie poziomu bezpieczeństwa osób starszych w miejscu

zamieszkania oraz zwiększenie dostępności do świadczeń opieki zdrowotnej, a także

usprawnienie funkcjonowania systemu ochrony zdrowia.

Zapewnienie optymalnego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej, w tym opieki

podstawowej,

specjalistycznej,

świadczeń

rehabilitacyjnych,

uzdrowiskowych

i profilaktycznych, tak w zakresie zdrowia fizycznego, jak i psychicznego, niezbędnych,

aby utrzymać samodzielność funkcjonalną, realizowane będzie poprzez

 tworzenie warunków rozwoju kompleksowej opieki nad chorym starszym, w tym

•

opracowanie standardów profilaktyki i opieki nad osobami starszymi, a także poprawa

koordynacji opieki,

•

określenie zasad postępowania medycznego w różnych grupach wiekowych,

ze szczególnym wyróżnieniem grupy osób starszych,

•

monitorowanie efektywności opieki nad osobami starszymi;

 zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym, w tym

•

wdrożenie działań mających na celu monitorowanie potrzeb zdrowotnych chorego

w jego środowisku zamieszkania,

•

rozwój współpracy pracowników opieki zdrowotnej ze służbami pomocy społecznej,

•

monitorowanie stanu zdrowia chorych osób starszych po zakończonej hospitalizacji;

 prowadzenie

działań

mających

na

celu

zwiększenie

dostępności

świadczeń

rehabilitacyjnych;

 ograniczanie hospitalizacji do niezbędnego minimum, w tym

•

rozwój rozwiązań alternatywnych dla hospitalizacji, np. specjalistyczna opieka

w miejscu zamieszkania czy terapia środowiskowa,

•

stworzenie systemu dziennej diagnostyki, umożliwiającego wdrożenie leczenia i dalszą

jego kontynuację w warunkach środowiska domowego,

•

tworzenie rozwiązań na rzecz wzmocnienia dziennej rehabilitacji (fizjoterapia, terapia

zajęciowa i terapia psychologiczna, w tym terapia zaburzeń funkcji poznawczych);

 zwiększenie dostępności świadczeń z zakresu geriatrii w systemie szpitalnym, w tym

•

upowszechnienie sytemu konsultacji geriatrycznych hospitalizowanych chorych osób

starszych,

•

zwiększenie liczby geriatrów zatrudnionych w systemie;

 zwiększenie dostępności konsultacji geriatrycznych w warunkach opieki ambulatoryjnej,

w tym

•

utrzymanie priorytetyzacji specjalizacji z geriatrii,

•

stworzenie sieci jednostek szkolących lekarzy geriatrów.

Podstawowym celem działania w zakresie opieki zdrowotnej nad osobą starszą jest wdrożenie

kompleksowej opieki wykonywanej przez zespół profesjonalistów pod kierunkiem lekarza

rodzinnego obejmującej zarówno profilaktykę chorób i niesprawności, jak i diagnostykę

i leczenie chorób. Optymalizacja hospitalizacji oraz pozostałe działania pozwolą

na zwiększenie dostępności do świadczeń medycznych dla osób starszych, niezbędnej,

aby utrzymać samodzielność funkcjonalną.

Kształcenie kadr medycznych na potrzeby sprawowania opieki nad osobami starszymi

realizowane będzie poprzez

 rozwój kształcenia przeddyplomowego z zakresu geriatrii na kierunkach medycznych,

w tym

•

wsparcie rozwoju akademickich ośrodków geriatrycznych w uczelniach kształcących

kadrę medyczną (klinik, zakładów, katedr) oraz studenckich kół naukowych geriatrii,

•

analiza efektów kształcenia z zakresu geriatrii na poszczególnych kierunkach

medycznych w kontekście doskonalenia kształcenia przeddyplomowego w tym

obszarze,

•

wsparcie rozwoju badań naukowych w obszarze zdrowego starzenia się i chorób

związanych z wiekiem starczym;

 rozwój kształcenia podyplomowego z zakresu geriatrii w zawodach medycznych, w tym

•

stymulowanie wzrostu liczby lekarzy specjalizujących się w dziedzinie geriatrii

i wzmacnianie jakości kształcenia specjalizacyjnego w tej dziedzinie,

•

Poz. 1169

wsparcie systemu kształcenia ustawicznego personelu medycznego w zakresie opieki

geriatrycznej, w tym lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), fizjoterapeutów,

pielęgniarek i opiekunów medycznych.

Prowadzenie działań popularyzujących zawody medyczne z zakresu pracy z seniorami

pozwoli na powiększenie zespołu kadr tych profesji, a także zwiększy dostępność do usług

medycznych

świadczonych

na

rzecz

osób

starszych.

Upowszechnienie

postaw

profesjonalnego sprawowania opieki nad osobami starszymi zmniejszy skalę dyskryminacji

ze względu na wiek, natomiast zwiększy efektywność opieki, czego efektem będzie

podniesienie jakości usług społecznych i medycznych skierowanych do seniorów.

III.5 Zwiększanie bezpieczeństwa fizycznego – przeciwdziałanie przemocy

i zaniedbaniom wobec osób starszych

Jedną

z

podstawowych

potrzeb

człowieka

jest

poczucie

bezpieczeństwa.

Jest to zasadnicza wartość, dzięki której możemy prawidłowo rozwijać się i spokojnie żyć.

Bezpieczeństwo jest szczególnie ważne w okresie starości. Istnieje wiele powodów

niezaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa seniorów.

Jednym z nich jest doświadczanie przez osoby starsze przemocy ze strony

najbliższych osób bądź obcych. Z badań wynika, że krzywdzących zachowań doświadczają

zarówno kobiety, jak i mężczyźni w starszym wieku42. Ponadto osoby w starszym wieku

to grupa szczególnie narażona na różnego rodzaju ryzyka. Osoby w wieku 60 lat lub więcej

wykazują zdecydowanie większą ufność, życzliwość, a także otwartość wobec innych. Grupa

ta nie posiada również dostatecznej wiedzy pozwalającej na właściwą reakcję i ochronę

przed zagrożeniami. W związku z tym niezbędne jest podjęcie zdecydowanych działań,

które będą zapobiegać przestępstwom i nadużyciom skierowanym wobec seniorów.

Ponadto analiza dostępnej literatury przedmiotu wskazuje, iż problem agresywnych

zachowań wobec najstarszych członków społeczeństwa jest coraz lepiej rozpoznany

dzięki badaniom prowadzonym przez przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych.

W podejmowaniu aktywności na rzecz przeciwdziałania przemocy i zaniedbaniom

wobec osób starszych bardzo ważne jest współdziałanie różnych podmiotów, gdyż tylko

dzięki takiemu podejściu możliwe jest kompleksowe wsparcie osób starszych będących

w potrzebie.

42

E. Markowska-Gos, Przemoc wobec seniorów we współczesnej rodzinie – wybrane aspekty (komunikat

z badań), „Kultura – Przemiany – Edukacja” 2015 r., t. 3.

Obszar V

Zwiększanie bezpieczeństwa fizycznego – przeciwdziałanie przemocy i zaniedbaniom

wobec osób starszych realizowane będzie poprzez

1. realizację kampanii, akcji i innych działań profilaktycznych dotyczących edukacji,

mających na celu przeciwdziałanie przemocy wobec osób starszych;

2. tworzenie w całym kraju sieci poradnictwa dla osób starszych doznających przemocy

w miejscu zamieszkania;

3. tworzenie systemu szkoleń na temat osób starszych, przemocy i komunikacji

interpersonalnej w placówkach oświatowych, instytucjach pomocy społecznej, opieki

medycznej, organach ścigania i wymiaru sprawiedliwości, a także wśród samych

seniorów;

4. doskonalenie postaw w kierunku humanistycznego podejścia, jeżeli chodzi o obsługę

prawną osób starszych doznających przemocy.

Realizacja kampanii, akcji i innych działań profilaktycznych dotyczących edukacji,

mających na celu przeciwdziałanie przemocy wobec osób starszych zostanie zrealizowana

poprzez

 prowadzenie kampanii społeczno-informacyjnych, jakie zachowania są zachowaniami

przemocowymi;

 wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3

ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ruchów czy lokalnych

inicjatyw, stojących na straży praw osób starszych;

 prowadzenie działań edukacyjnych w sektorze pomocy społecznej, służbie zdrowia,

służbach porządku publicznego, w placówkach, które na co dzień mają kontakt z osobami

starszymi, w placówkach edukacyjnych, a także wśród samych seniorów, na temat

przemocy wobec osób starszych.

W

celu

poprawy

bezpieczeństwa

osób

starszych

niezbędne

jest

podejmowanie

zdecydowanych działań, gdyż nawet najszczelniejsze regulacje prawne nie będą

wystarczające, jeżeli działania takie nie będą społecznie nieakceptowalne oraz silnie

stygmatyzowane.

Tworzenie w całym kraju sieci poradnictwa dla osób starszych doznających przemocy

w miejscu zamieszkania zostanie zrealizowane poprzez

 włączanie w budowanie sieci poradnictwa organizacji pozarządowych i podmiotów,

o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego

i o wolontariacie, oraz związków wyznaniowych43;

 stworzenie systemu pomocy terapeutycznej skierowanej i dostosowanej do potrzeb osób

starszych;

 rozwój

wsparcia

ekonomicznego

lub

mieszkaniowego

dla

osób

starszych

pokrzywdzonych w wyniku przemocy domowej.

Sieć poradnictwa oraz spójny system wsparcia pozwoli na dostarczenie osobom starszym

doznającym

przemocy

w

miejscu

zamieszkania

niezbędnej

pomocy pozwalającej

na minimalizowanie konsekwencji tego zjawiska oraz na poprawę kondycji fizycznej

i psychicznej seniorów.

Tworzenie systemu szkoleń na temat osób starszych, przemocy i komunikacji

interpersonalnej w placówkach oświatowych, instytucjach pomocy społecznej, opieki

medycznej, organach ścigania i wymiaru sprawiedliwości, a także wśród samych

seniorów zostanie zrealizowane poprzez

 prowadzenie szkoleń z rozpoznawania przemocy dla pracowników podmiotów,

którzy najczęściej mają kontakt z seniorami.

Prowadzenie działań edukacyjnych oraz wypracowanie procedur pozwoli na podniesienie

efektywności instytucji publicznych w obszarze przeciwdziałania przemocy wobec osób

starszych oraz minimalizowanie konsekwencji tego zjawiska.

Związki wyznaniowe posiadające uregulowany status prawny w Rzeczypospolitej Polskiej.

Doskonalenie postaw w kierunku humanistycznego podejścia, jeżeli chodzi o obsługę

prawną osób starszych doznających przemocy (dotyczy sądownictwa, prokuratury, policji)

zostanie zrealizowane poprzez

 doskonalenie obsługi prawnej uwzględniającej specyfikę osób starszych – ofiar przemocy;

 prowadzenie szkoleń dla osób zajmujących się pomocą osobom starszym doznającym

przemocy.

Podjęcie działań w przedmiotowym zakresie pozwoli na dostosowanie funkcjonowania służb

sądownictwa, prokuratury i policji do możliwości i potrzeb osób starszych, a co za tym idzie,

wpłynie na poprawę ich efektywności.

III.6 Tworzenie warunków do solidarności i integracji międzypokoleniowej

Zjawisko solidarności międzypokoleniowej można rozumieć na dwa sposoby44.

Po pierwsze to społecznie podzielane wartości, normy i zobowiązania, co oznacza,

iż pokolenia są ze sobą solidarne dlatego, że tak należy. Po drugie, odwołując

się do kategorii interesu, solidarność międzypokoleniowa się opłaca. We współczesnym

społeczeństwie mamy do czynienia z zastępowaniem solidarności międzypokoleniowej

„solidarnością interesowną”, a także z osłabieniem więzi łączących dotąd różne

generacje. Jednym z powodów tych zjawisk jest postępująca indywidualizacja społeczeństwa,

generacyjny

charakter

nowych

technologii

czy

wzajemna

nieprzetłumaczalność

generacyjnych kodów kulturowych itp.

W związku z tym potrzebna jest polityka społeczna państwa sprzyjająca solidarności

międzypokoleniowej. Antagonizującym generacje następstwem złej i niespójnej polityki

społecznej jest proces stopniowego odwracania się społecznej uwagi od problemów seniorów.

Dobrą ilustracją tego zjawiska jest mała liczba organizacji pozarządowych, które w swoich

statutach podają – jako główne i najważniejsze swoje zadanie – pomoc seniorom.

Działania w zakresie integracji międzypokoleniowej powinny przede wszystkim

polegać na tworzeniu odpowiednich warunków do pełnego uczestnictwa seniorów

we wszystkich sferach życia, a także podkreślaniu i docenianiu wniesionego przez nich

wkładu. Osoby starsze powinny czuć, że są szanowane za swoją mądrość życiową,

doświadczenie i bezinteresowną chęć pomagania czy spędzania czasu wolnego z innymi.

Uświadamianie

młodszych

pokoleń

na

temat

roli

solidarności

i

integracji

międzypokoleniowej należy rozwijać poprzez szeroko rozumianą edukację oraz wspieranie

rozwoju przestrzeni i form współpracy pomiędzy różnymi grupami wiekowymi.

Prosolidarnościowa polityka społeczna powinna składać się z ofert kierowanych

do wszystkich grup wieku, być mniej akcyjna oraz udrażniać dialog społeczny, mediować

między zbiorowościami mającymi różne, często przeciwstawne, interesy socjalne. Konieczna

jest także zmiana języka, który powinien uświadamiać rolę międzygeneracyjnych powiązań

i współzależności.

44

R. Drozdowski, Solidarność pokoleń – dobrze brzmiący postulat polityki społecznej, z którym ma ona coraz

więcej kłopotów, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2012, vol. LXXIV, z. 3, s. 7 i dalej.

Obszar VI

Tworzenie warunków do solidarności i integracji międzypokoleniowej realizowane będzie

poprzez

1. promocję projektów edukacyjnych dla osób starszych, samopomocy, wolontariatu

(krótko-, długookresowego, formalnego, nieformalnego, w ramach Kościoła katolickiego

i innych związków wyznaniowych45);

2. rozwój infrastruktury społecznej jako miejsca spotkań i wymiany doświadczeń

międzypokoleniowych;

3. promowanie działań umożliwiających kontakt i współpracę osób z różnych grup wieku.

Promocja projektów edukacyjnych dla osób starszych, samopomocy, wolontariatu

(krótko-, długookresowego, formalnego, nieformalnego, w ramach Kościoła katolickiego

i innych związków wyznaniowych) zostanie zrealizowana poprzez

 realizację kampanii społecznych promujących edukację międzypokoleniową;

 wspieranie projektów społecznych realizowanych przez organizacje pozarządowe

i podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego

i o wolontariacie, promujących solidarność i integrację międzypokoleniową;

 wspieranie spójności rodziny poprzez promowanie międzypokoleniowej wymiany

doświadczeń.

Promowanie działań edukacyjnych, w tym z zakresu samopomocy i wolontariatu, pozwoli

na podniesienie świadomości zarówno osób starszych, jak i całego społeczeństwa na temat

istniejących możliwości do uczestniczenia w działaniach międzypokoleniowych, ale także

wpłynie pozytywnie na spójność międzypokoleniową.

Związki wyznaniowe posiadające uregulowany status prawny w Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozwój infrastruktury społecznej jako miejsca spotkań i wymiany doświadczeń

międzypokoleniowych zostanie zrealizowany poprzez

 tworzenie i wzmacnianie, na poziomie lokalnym, infrastruktury skierowanej do osób

starszych, takiej jak placówki dziennego pobytu (domy, kluby, świetlice), prowadzące

działania na rzecz integracji międzypokoleniowej;

 prowadzenie szkoleń dla liderów społeczności lokalnych z zakresu planowania działań

wobec osób starszych;

 upowszechnianie dobrych praktyk realizowanych przez samorządy i organizacje

pozarządowe.

Realizacja przedmiotowych działań pozwoli na stworzenie sieci lokalnych placówek

dostępnych dla wszystkich pokoleń, co umożliwi prowadzenie działań z zakresu integracji

międzypokoleniowej w społecznościach lokalnych.

Promowanie działań umożliwiających kontakt i współpracę osób z różnych grup wieku

zostanie zrealizowane poprzez

 promowanie w ramach misji mediów publicznych współpracy międzypokoleniowej

oraz dobrych praktyk realizowanych w tym zakresie;

 promowanie współdziałania i współpracy dzieci i młodzieży z osobami starszymi

i organizacjami senioralnymi.

Powszechne promowanie działań z zakresu integracji międzypokoleniowej pozwoli

na przeciwdziałanie marginalizacji społecznej osób starszych oraz generacyjnemu

izolacjonizmu.

III.7 Działania na rzecz edukacji dla starości (kadry opiekuńcze

i medyczne), do starości (całe społeczeństwo), przez starość (od

najmłodszego pokolenia) oraz edukacja w starości (osoby starsze)

Proces starzenia się ma kluczowe znaczenie dla człowieka, ponieważ wiąże

się z dużymi zmianami w codziennym życiu, widocznymi w różnych płaszczyznach

aktywności. Główne wyzwania w odniesieniu do tych zmian to utrata kontroli nad nimi,

co może zagrozić jakości życia, zwłaszcza, kiedy jesteśmy na te zmiany nieprzygotowani.

Zmianę sytuacji życiowej najlepiej zaobserwować w odniesieniu do aktywności zawodowej

(przejście na emeryturę). Powstające problemy wymuszają dostosowanie się do nich, zmianę

dotychczasowego trybu życia. Niemniej zmiany te można przewidzieć i odpowiednio

się do nich przygotować.

Starość to doświadczenie, które niesie duży potencjał, nowe możliwości. To duża ilość

czasu wolnego oraz ogromne doświadczenie – zarówno zawodowe i życiowe. Społeczeństwo

powinno korzystać z tych zasobów na wszelkie możliwe sposoby – w wymiarze

jednostkowym i wymiarze grupowym. Jednocześnie to samo społeczeństwo jest zobowiązane

do takiej organizacji życia swoich członków, a więc także osób starszych, aby ich jakość

życia była wysoka.

Jednym z wyznaczników wzrostu jakości życia jest możliwość i faktyczny udział

w działaniach edukacyjnych. W odróżnieniu od innych grup społecznych główne zadanie

edukacji seniorów nie sprowadza się do zwiększenia kompetencji w perspektywie awansu

zawodowego – stanowi raczej wyraz osobistych potrzeb. Oprócz edukacji planowanej

realizowana jest także edukacja praktyczna, ściśle powiązana z promowaniem aktywności

tych osób w różnych zakresach – zawodowym, społecznym, kulturalnym, zdrowotnym,

turystycznym itp. Wśród wielu motywów podejmowania aktywności edukacyjnej wskazuje

się chęć zaspokojenia potrzeby poznawczej, często porzuconej na wcześniejszych etapach

życia; chęć poznania mechanizmów współczesnych przemian w celu odnalezienia

się w nowej rzeczywistości, a tym samym uniknięcia niebezpieczeństwa marginalizacji.

Wreszcie tym, co motywuje osoby starsze do edukacji, jest potrzeba wzmocnienia swojej

aktywności, zaspokojenia potrzeby uczestnictwa, wzmocnienia relacji interpersonalnych.

Potrzeba integracji

jest

najsilniejszym

motywatorem

uczestnictwa

osób

starszych

w działaniach edukacyjnych, oferowanych przez instytucje publiczne, samorządowe

czy organizacje pozarządowe.

Obszar VII

Działania na rzecz edukacji dla starości (kadry opiekuńcze i medyczne), do starości

(całe społeczeństwo), przez starość (od najmłodszego pokolenia) oraz edukacja

w starości (osoby starsze) realizowane będą poprzez

1. zwiększanie dostępności oferty edukacyjnej dla osób starszych;

2. rozwój i promocję zawodów opiekuńczych oraz doskonalenie kompetencji kadr;

3. rozwój edukacji nieformalnej (radio, telewizja, Internet, audiobooki);

4. upowszechnianie edukacji w zakresie nowych technologii.

Zwiększanie dostępności oferty edukacyjnej dla osób starszych zostanie zrealizowane

poprzez

 wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3

ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, i innych instytucji

działających w obszarze edukacji osób starszych;

 rozpowszechnianie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych.

Zwiększenie dostępności różnych form edukacji dla seniorów przyczyni się do podwyższenia

poziomu aktywności edukacyjnej seniorów w Polsce, a co za tym idzie – w większym stopniu

zaspokojone zostaną potrzeby tej grupy wiekowej w przedmiotowym obszarze.

Rozwój i promocja zawodów opiekuńczych oraz doskonalenie kompetencji kadr zostanie

zrealizowane poprzez

 prowadzenie kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze;

 rozwój i uzupełnianie kompetencji kadry pomocy społecznej nt. zagadnień, potrzeb

i możliwości osób starszych (np. wprowadzenie specjalizacji dla pracowników

socjalnych);

 poszerzenie oferty edukacyjnej dla rozwoju nowych kierunków studiów i innych

form kształcenia dedykowanych osobom starszym (np. z gerontologii społecznej

lub opiekuńczej).

Prowadzenie działań popularyzujących zawody opiekuńcze pozwoli na powiększenie zasobu

ludzkiego kadr tych profesji, a także zwiększy dostępność do usług społecznych

świadczonych na rzecz osób starszych.

Rozwój edukacji nieformalnej (radio, telewizja, Internet, audiobooki) zostanie

zrealizowane poprzez

 wspieranie kształcenia ustawicznego poprzez doradztwo edukacyjne;

 upowszechnianie informacji związanych z edukacją nieformalną.

Prowadzenie działań z zakresu wspierania kształcenia ustawicznego oraz promowania

edukacji nieformalnej pozwoli na zwiększenie świadomości społecznej na temat osób

starszych – ich potrzeb i możliwości.

Upowszechnianie edukacji w zakresie nowych technologii zostanie zrealizowane poprzez

 kształtowanie lub wzmacnianie kompetencji seniorów w zakresie nowych mediów

przez realizację kampanii informacyjno-edukacyjnych oraz szkoleń;

 rozwój gerontechnologii dla poprawy jakości życia.

Działania z zakresu upowszechniania edukacji w zakresie nowych technologii pozwolą

na zmniejszenie skali wykluczenia cyfrowego seniorów, a także umożliwią wprowadzanie

rozwiązań z zakresu teleopieki i telemedycyny.

IV. Obszary uwzględniające działania wobec niesamodzielnych osób

starszych

W związku ze zróżnicowaniem populacji osób w wieku powyżej 60. roku życia

pod względem stanu zdrowia i zdolności do samodzielnej egzystencji, polityka społeczna

kierowana musi być także do niesamodzielnych osób starszych. Uwzględnienie poziomu

samodzielności seniorów w programowaniu polityki publicznej umożliwi pełniejszą diagnozę

potrzeb tej grupy, a co za tym idzie, pozwoli na adekwatne dostosowanie planowanych

działań do tych potrzeb i możliwości populacji osób starszych. Jedną z konsekwencji

zwiększającej się liczby niesamodzielnych osób starszych w populacji jest konieczność

zapewnienia im szeroko rozwiniętej opieki, właściwego wsparcia oraz umożliwienia

im partycypacji w życiu społecznym. W tym celu, oprócz tradycyjnie ujmowanych działań

skoncentrowanych na opiece medycznej czy socjalnej, należy korzystać z najnowszych

osiągnięć właściwych dla terapii zajęciowej.

Obszary uwzględniające działania wobec niesamodzielnych osób starszych

I.

Zmniejszanie skali zależności od innych poprzez ułatwienie dostępu do usług

wzmacniających samodzielność oraz dostosowanie środowiska zamieszkania

do możliwości funkcjonalnych niesamodzielnych osób starszych;

II.

Zapewnienie optymalnego dostępu do usług zdrowotnych, rehabilitacyjnych

i opiekuńczo-pielęgnacyjnych, dostosowanych do potrzeb niesamodzielnych osób

starszych;

III.

Sieć usług środowiskowych i instytucjonalnych udzielanych niesamodzielnym

osobom starszym;

IV.

System wsparcia nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych

przez instytucje publiczne.

IV.1 Zmniejszanie skali zależności od innych poprzez ułatwienie dostępu

do usług wzmacniających samodzielność oraz dostosowanie środowiska

zamieszkania do możliwości funkcjonalnych niesamodzielnych osób

starszych

Powszechna poprawa warunków materialnych, zmiana stylu życia i postęp

w dziedzinie nauk medycznych powodują istotne wydłużenie życia i systematyczne

zwiększanie się odsetka osób starszych w społeczeństwie. Wraz z długowiecznością zwiększa

się ryzyko wystąpienia niesamodzielności, co powoduje konieczność podjęcia działań

na rzecz osób zależnych. Każda osoba, która doświadcza późnej starości, jej bliscy,

a także profesjonaliści i instytucje organizujące i świadczące opiekę osobistą zauważają,

że w sytuacji niesamodzielności najtrudniejsze są bezradność wywołana chorobą

czy starczym osłabieniem, samotność i towarzyszący jej strach, brak możliwości wezwania

i otrzymania szybkiej pomocy, a także brak możliwości bycia aktywnym, co pogłębia

stan otępienia. W związku z tym osoby starsze starają się utrzymać swoją podmiotowość

i potrzebują godnego życia, ale z powodu upośledzenia funkcji ciała nie mogą samodzielnie

zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych i utrzymać codziennej aktywności,

niezbędnej do prowadzenia gospodarstwa domowego.

Ponadto

dla

osób

starszych

mieszkanie

stanowi

szczególną

wartość,

gdyż w znacznym stopniu staje się podstawowym miejscem ich funkcjonowania.

Pogarszająca się wraz z wiekiem sprawność fizyczna, niepełnosprawność, trudności

w orientacji przestrzennej, brak poczucia bezpieczeństwa oraz występowanie barier

architektonicznych i urbanistycznych powodują, że osoby starsze spędzają w mieszkaniu

i najbliższym środowisku mieszkalnym coraz więcej czasu. Stworzenie odpowiednich

warunków mieszkaniowych, a także wypracowanie efektywnego systemu wsparcia

w środowisku lokalnym, stanowi więc ważny czynnik decydujący o dobrej jakości życia osób

starszych.

W krajach rozwiniętych od wielu lat w usługach i w koordynacji opieki wykorzystuje

się możliwości, jakie niesie szybki rozwój technologii informatycznych – tanich i niezwykle

efektywnych w praktyce. Doskonałym przykładem jest telemedycyna, która jest pojęciem

bardzo

szerokim

i

obejmuje

m.in.

teleopiekę,

telemonitoring,

telerehabilitację

czy telekonsultację. Obecnie telemedycyna w Polsce jest jednym ze sposobów udzielania

świadczeń zdrowotnych i w takim sensie podlega finansowaniu ze środków publicznych.

W nielicznych gminach trwają także pilotażowe wdrożenia z zakresu teleopieki. Wobec

zwiększającej się populacji osób starszych ranga problemu zaspokojenia zmieniających

się potrzeb mieszkaniowych wymaga systemowego rozwiązania.

Dodatkowo utrata sprawności fizycznej łączy się z ryzykiem znacznego zwiększenia

obciążeń fizycznych i psychicznych zarówno u osoby z upośledzonym funkcjonowaniem,

jak i jej opiekuna, który często też jest osobą starszą. Zapobieganie przeciążeniom i urazom

w związku z samoobsługą lub sprawowaną opieką sprzyja utrzymaniu samodzielności

i odciąża system opieki instytucjonalnej, gdyż właśnie niesamodzielność jest podstawową

przyczyną korzystania z instytucjonalnej opieki. Osoby niesamodzielne potrzebują

jednocześnie różnorodnego sprzętu i indywidualnych treningów umiejętności mających

na celu kompensowanie utraconej sprawności.

Obszar I

Zmniejszanie skali zależności od innych poprzez ułatwienie dostępu do usług

wzmacniających

samodzielność

oraz

dostosowanie

środowiska

zamieszkania

do możliwości funkcjonalnych niesamodzielnych osób starszych realizowane będą

poprzez

1. stworzenie warunków do rozwoju standaryzowanych usług pomocowych i opiekuńczych,

w tym telemedycyny, wspomagających funkcjonowanie osób starszych;

2. rozwój wypożyczalni sprzętu wspomagającego funkcjonowanie i zwiększającego

samodzielność niesamodzielnych osób starszych;

3. wspieranie działań ukierunkowanych na likwidację funkcjonalnych barier w środowisku

zamieszkania niesamodzielnych osób starszych;

4. rozwój terapii zajęciowej, w tym ergoterapii; świadczonej stacjonarnie, niestacjonarnie,

ambulatoryjnie i w domu niesamodzielnej osoby starszej.

Stworzenie

warunków

do

rozwoju

standaryzowanych

usług

pomocowych

i opiekuńczych, w tym telemedycyny, wspomagających funkcjonowanie osób starszych

zostanie zrealizowane poprzez

 uregulowanie prawne ryzyka niesamodzielności – określenie kryteriów i stopni

niesamodzielności;

 opracowanie i wdrożenie standardów usług opiekuńczych świadczonych w środowisku

lokalnym;

 opracowanie standardów w zakresie teleopieki i telepomocy;

 wdrożenie na dużą skalę standaryzowanej telemedycyny, o różnym zakresie usług,

dostosowywanym do potrzeb i sprawności użytkowników, które poprawią bezpieczeństwo

i jakość życia dużej liczby osób starszych;

 wdrożenie nowych instrumentów mających na celu zwiększenie dostępności do

•

usług

opiekuńczych

i

specjalistycznych

usług

opiekuńczych

realizowanych

przez jednostki samorządu terytorialnego,

•

opieki domowej w podziale na pomoc w czynnościach domowych lub pomoc

w czynnościach higieniczno-opiekuńczych,

•

informacji o usługach i poradnictwie społecznym;

 zwiększenie zakresu usług społecznych użyteczności publicznej, umożliwiających

wzmocnienie samodzielności osób starszych, dostarczanych przez podmioty ekonomii

społecznej.

Rozwój

standaryzowanych

usług

pomocowych

i

opiekuńczych

wspomagających

funkcjonowanie osób starszych przyczyni się do zaspokojenia potrzeb niesamodzielnych osób

starszych w tym zakresie, a także do podniesienia jakości świadczonych usług.

Rozwój wypożyczalni sprzętu wspomagającego funkcjonowanie i zwiększającego

samodzielność niesamodzielnych osób starszych zostanie zrealizowany poprzez

 wspieranie rozwoju sieci wypożyczalni sprzętu pomocniczego dla niesamodzielnych osób

starszych;

 prowadzenie doradztwa w obszarze uzyskania sprzętu wspomagającego funkcjonowanie

i zwiększającego samodzielność niesamodzielnych osób starszych i korzystania z niego;

 promowanie dobrych praktyk z zakresu funkcjonowania wypożyczalni przedmiotowego

sprzętu.

Dzięki prowadzeniu tego typu działań stworzony zostanie łatwy i ogólnodostępny system

wypożyczania sprzętu wspomagającego funkcjonowanie i zwiększającego samodzielność

dla niesamodzielnych osób starszych.

Wspieranie

działań

ukierunkowanych

na

Poz. 1169

likwidację

funkcjonalnych

barier

w środowisku zamieszkania niesamodzielnych osób starszych zostanie zrealizowane

poprzez

 realizację projektów oraz podnoszenie świadomości społecznej pomiędzy partnerami

ze wszystkich sektorów w obszarze projektowania uniwersalnego.

Oprócz działań ukierunkowanych na świadczenie bezpośrednich usług niesamodzielnym

osobom starszym konieczne jest także dostosowanie środowiska zamieszkania do ich potrzeb

i możliwości, tak aby możliwie jak najdłużej umożliwić pozostanie im we własnym domu.

Rozwój terapii zajęciowej, w tym ergoterapii; świadczonej stacjonarnie, niestacjonarnie,

ambulatoryjnie i w domu niesamodzielnej osoby starszej zostanie zrealizowany poprzez

 kształcenie terapeutów zajęciowych;

 promowanie terapii zajęciowej wśród niesamodzielnych osób starszych;

 upowszechnianie dobrych praktyk wpisujących się w światowe standardy prowadzenia

terapii zajęciowej.

Rozwój terapii zajęciowej, w tym ergoterapii, pozwoli na realizację jej w nowoczesnym

wydaniu jako zaplanowanego procesu nakierowanego na umożliwienie osobom wykonywania

istotnych dla nich zajęć, a co za tym idzie – prowadzący do poprawy ich jakości życia

oraz do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym.

IV.2

Zapewnienie

– 63 –

optymalnego

dostępu

Poz. 1169

do

usług

zdrowotnych,

rehabilitacyjnych i opiekuńczo-pielęgnacyjnych, dostosowanych do potrzeb

niesamodzielnych osób starszych

Według badań opinii publicznej w Polsce aż 90% osób powyżej 75. roku życia

źle ocenia stan swego zdrowia, podczas gdy w przedziale wieku 60–74 tak samo uważa tylko

co 3 osoba46. Dane te jednoznacznie wskazują na zwiększające się potrzeby w zakresie

profilaktyki i ochrony zdrowia, dedykowanej najstarszym i najbardziej bezradnym seniorom

w naszym kraju.

Złożoność procesu leczenia osób z wielochorobowością lub trwałymi poważnymi

ubytkami funkcji powoduje konieczność dobrej organizacji pracy zespołu podstawowej opieki

zdrowotnej, specjalistów, fizjoterapeutów i terapeutów zajęciowych. Kompleksowa

rehabilitacja zapobiega skutkom wynikającym z uszkodzenia poszczególnych struktur

naszego ciała i zwiększa możliwości funkcjonalne. Celem rehabilitacji osób w wieku

podeszłym jest opóźnienie procesu starzenia się, łagodzenie jego negatywnych skutków,

leczenie zaistniałych dysfunkcji, które pozwoli na samodzielność w życiu codziennym

i aktywność społeczną.

46

Sondaż CBOS na próbie 1017 dorosłych Polaków, opublikowany przez Polską Agencję Prasową 22 czerwca

2012 r.

Obszar II

Zapewnienie

optymalnego

dostępu

do

usług

zdrowotnych,

rehabilitacyjnych

i opiekuńczo-pielęgnacyjnych, dostosowanych do potrzeb niesamodzielnych osób

starszych realizowane będzie poprzez

1. rozwój opieki geriatrycznej stacjonarnej, niestacjonarnej oraz ambulatoryjnej;

2. zapewnienie

dostępu

do

rehabilitacji

udzielanej

stacjonarnie,

niestacjonarnie,

ambulatoryjnie, w domu osoby starszej i w uzdrowiskach;

3. podjęcie działań mających na celu poprawę komunikacji i funkcji poznawczych

niesamodzielnych osób starszych (w szczególności osób z demencją) w opiece

długoterminowej w oparciu o walidację gerontologiczną, stymulację podstawową

oraz inne metody;

4. standaryzację usług pielęgnacyjnych oraz opiekuńczych, świadczonych w publicznych

i niepublicznych placówkach, oferujących opiekę stacjonarną, niestacjonarną i domową,

oraz wyznaczenie kryteriów oceny jakości opieki nad osobami starszymi w różnym stanie

zdrowia i sprawności funkcjonalnej.

Rozwój opieki geriatrycznej stacjonarnej, niestacjonarnej oraz ambulatoryjnej

zostanie zrealizowany poprzez

 stworzenie warunków sprzyjających utworzeniu w ramach „Sieci szpitali” we wszystkich

województwach oddziałów geriatrycznych, w szczególności w powiązaniu z rozwojem

ośrodków kształcenia lekarzy specjalistów w dziedzinie geriatrii;

 wdrożenie

działań

prawnych

ukierunkowanych

na

możliwość

funkcjonowania

interdyscyplinarnych zespołów geriatrycznych o charakterze konsultacyjnym.

Zwiększenie dostępności opieki geriatrycznej poprzez kształcenie większej liczby

specjalistów z zakresu opieki geriatrycznej, zwiększenie liczby łóżek geriatrycznych

oraz usprawnienie funkcjonowania systemu opieki geriatrycznej pozwoli na zabezpieczenie

potrzeb medycznych niesamodzielnych osób starszych.

Zapewnienie dostępu do

rehabilitacji

Poz. 1169

udzielanej stacjonarnie,

niestacjonarnie,

ambulatoryjnie, w domu osoby starszej i w uzdrowiskach zostanie zrealizowane poprzez

 wdrożenie właściwej kompleksowej rehabilitacji: medycznej, społecznej i zawodowej

zarówno w instytucjach, jak i w formie środowiskowej.

Równolegle ze zwiększaniem dostępności do opieki geriatrycznej konieczne jest także

upowszechnianie kompleksowej rehabilitacji udzielanej stacjonarnie, niestacjonarnie,

ambulatoryjnie, w domu osoby starszej oraz w uzdrowiskach.

Podjęcie działań mających na celu poprawę komunikacji i funkcji poznawczych

niesamodzielnych osób starszych (w szczególności osób z demencją) w opiece

długoterminowej w oparciu o walidację gerontologiczną, stymulację podstawową

oraz inne metody zostanie zrealizowane poprzez

 opracowanie programu działań skierowanych do osób starszych chorych na choroby

otępienne;

 prowadzenie kampanii edukacyjnych na temat chorób otępiennych.

W związku z wysoką liczbą zachorowań wśród osób starszych na choroby otępienne,

działania skierowane do tych osób, a także do całego społeczeństwa, muszą stanowić

jedno z kluczowych działań polityki społecznej wobec osób starszych.

Standaryzacja usług pielęgnacyjnych oraz opiekuńczych świadczonych w publicznych

i niepublicznych placówkach, oferujących opiekę stacjonarną, niestacjonarną i domową,

oraz wyznaczenie kryteriów oceny jakości opieki nad osobami starszymi w różnym

stanie zdrowia i sprawności funkcjonalnej zostanie zrealizowana poprzez

 opracowanie i ujednolicenie sposobów postępowania podmiotów świadczących pomoc

niesamodzielnym osobom starszym, według przyjętych wzorców, które oparte

są na wynikach badań i dają możliwość uzyskania podobnych rezultatów działań

w różnych placówkach pomocowych i w opiece domowej.

Przeprowadzenie

funkcjonowania

powyższego

systemu

usług

działania

pozwoli

pielęgnacyjnych

na

zwiększenie

efektywności

oraz

opiekuńczych

świadczonych

niesamodzielnym osobom starszym, a co za tym idzie – na podwyższeniu ich jakości.

IV.3

Sieć

– 66 –

usług

środowiskowych

i

Poz. 1169

instytucjonalnych

udzielanych

niesamodzielnym osobom starszym

Z punktu widzenia zarówno osób starszych, jak i systemu opieki najlepsze

jest możliwie najdłuższe zamieszkiwanie seniorów w środowisku domowym. Pozwala

to bowiem na utrzymanie optymalnej jakości życia osób starszych, ale musi też być

efektywne kosztowo. Konieczne jest więc poszukiwanie rozwiązań wspierających

samodzielne funkcjonowanie seniorów, po to, aby umożliwić im starzenie w miejscu

zamieszkania. Warunkiem niezbędnym wdrażania takich rozwiązań jest regularnie

wykonywana ocena potrzeb w środowisku zamieszkania, która pozwoli na wczesne wykrycie

tych obszarów, w których istnieją potrzeby niezaspokojone. Jest to konieczne, ponieważ brak

wsparcia w tych obszarach z czasem generuje kolejne potrzeby, w związku z czym

utrzymanie seniora w jego środowisku zamieszkania staje się niemożliwe lub co najmniej

bardzo trudne. Ponadto podstawowym celem poprawy efektywności opieki instytucjonalnej

jest koordynacja działań instytucji opieki zdrowotnej i pomocy społecznej. Efektywność

należy postrzegać jako priorytet, zarówno z perspektywy samych beneficjentów

bezpośrednich, czyli niesamodzielnych osób starszych i ich opiekunów, jak i systemu

w związku z możliwym zmniejszeniem całkowitych kosztów opieki.

Do rozwiązań wspierających funkcjonowanie seniorów w środowisku należą

tzw. rozwiązania półinstytucjonalne, czyli takie, w których opieka instytucjonalna

sprawowana jest czasowo lub w niepełnym wymiarze godzin. Zamieszkanie w instytucji

powinno być ostatecznością zarezerwowaną tylko dla tych osób, którym udzielenie wsparcia

w środowisku nie jest możliwe.

Obszar III

Sieć usług środowiskowych i instytucjonalnych udzielanych niesamodzielnym osobom

starszym realizowana będzie poprzez

1. ustalenie i wdrożenie do praktyki w ochronie zdrowia i pomocy społecznej koncepcji

opieki i pielęgnacji na podstawie oceny poziomu niesamodzielności i kwalifikowania

do poszczególnych świadczeń (w oparciu o ICF – Międzynarodową Klasyfikację

Funkcjonowania Niepełnosprawności i Zdrowia);

2. rozwój różnych form opieki dziennej i całodobowej, okresowej i stałej, dostosowanej

do zróżnicowanych potrzeb niesamodzielnych osób starszych oraz dostępu do informacji

o usługach społecznych;

3. wprowadzenie

wymogu

posiadania

określonych

kwalifikacji

przez

wszystkich

pracowników świadczących pomoc i opiekę niesamodzielnym osobom starszym zarówno

w placówkach publicznych, jak i niepublicznych oraz przez osoby świadczące pomoc

i opiekę w formie indywidualnej działalności gospodarczej;

4. koordynację działań instytucji opieki zdrowotnej i pomocy społecznej – wypracowanie

systemu współpracy na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym oraz współpracy

między sektorami publicznym, pozarządowym i prywatnym.

Ustalenie i wdrożenie do praktyki w ochronie zdrowia i pomocy społecznej koncepcji

opieki i pielęgnacji na podstawie oceny poziomu niesamodzielności i kwalifikowania

do poszczególnych świadczeń (w oparciu o ICF – Międzynarodową Klasyfikację

Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia) zostanie zrealizowane poprzez

 opracowanie i przetestowanie jednolitego systemu oceny niesamodzielności osób

starszych w oparciu o kryteria międzynarodowej klasyfikacji ICF;

 opracowanie

standardów

kształcenia

i

świadczenia

w

usługach

asystenckich

i opiekuńczych skierowanych do osób starszych o różnym stopniu niesamodzielności;

 opracowanie standardów opieki dla osób z zespołami otępiennymi, w tym opieki

domowej.

Wprowadzenie jednolitego systemu oceny poziomu niesamodzielności i kwalifikowania

do poszczególnych świadczeń w ochronie zdrowia i pomocy społecznej pozwoli

na uregulowanie ryzyka socjalnego w polskim systemie zabezpieczenia społecznego,

jakim jest niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Rozwój różnych form opieki dziennej i całodobowej, okresowej i stałej, dostosowanej

do zróżnicowanych potrzeb niesamodzielnych osób starszych oraz dostępu do informacji

o usługach społecznych zostanie zrealizowany poprzez

 rozwój różnorodnych form opieki dziennej, w tym

•

rozwijanie sieci placówek dziennego pobytu i promowanie tworzenia ich w obszarach,

na których jeszcze nie funkcjonują,

•

propagowanie

form

opieki

dziennej

wśród

osób

starszych

nieaktywnych,

nieuczestniczących w życiu środowiska lokalnego, w tym o charakterze opiekuńczym

(łącznie z opieką wytchnieniową i w czasie oczekiwania na instytucje opieki

długoterminowej), oraz wzmacniającym aktywność i samodzielność,

•

wspieranie systemu wymiany informacji pomiędzy placówkami, umożliwiającego

dzielenie się dobrymi praktykami;

 rozwijanie sieci gospodarstw opiekuńczych i promowanie tworzenia ich na obszarach

wiejskich;

 tworzenie dziennych domów opieki medycznej (DDOM) jako wsparcia medycznego

(świadczenia pielęgnacyjne, opiekuńcze i rehabilitacyjne oraz kontynuacja leczenia) osób

niesamodzielnych, w tym w szczególności osób starszych, w warunkach zbliżonych

do domowych, w środowisku lokalnym;

 wspieranie inicjatyw jednostek samorządu terytorialnego na rzecz tworzenia mieszkań

chronionych;

 rozwój opieki całodobowej

•

wypracowanie jednoznacznych i adekwatnych do potrzeb niesamodzielnej osoby

starszej kryteriów ich kwalifikacji do różnych placówek opieki długoterminowej,

•

wspieranie inicjatyw jednostek samorządu terytorialnego na rzecz tworzenia placówek

całodobowej opieki dla niesamodzielnych osób starszych i samotnych,

•

wspieranie tworzenia rodzinnych domów pomocy społecznej i innych form

środowiskowej opieki całodobowej;

 zapewnienie ciągłości opieki przy zmianach miejsca jej sprawowania.

Rozwijanie form opieki dziennej dla niesamodzielnych osób starszych pozwoli na wydłużenie

samodzielnego funkcjonowania seniorów w miejscu zamieszkania.

Wprowadzenie wymogu posiadania określonych kwalifikacji przez wszystkich

pracowników świadczących pomoc i opiekę niesamodzielnym osobom starszym zarówno

w placówkach publicznych, jak i niepublicznych oraz przez osoby świadczące pomoc

i opiekę w formie indywidualnej działalności gospodarczej zostanie zrealizowane poprzez

 zweryfikowanie dotychczasowego systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników

świadczących usługi opiekuńcze;

 przeprowadzenie kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze;

 prowadzenie rejestru podmiotów świadczących usługi opiekuńcze.

Zweryfikowanie systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników świadczących usługi

opiekuńcze oraz promocja tego typu zawodów pozwoli na zwiększenie efektywności pomocy

świadczonej niesamodzielnym osobom starszym, a także odciąży ich nieformalnych

opiekunów.

Koordynacja działań instytucji opieki zdrowotnej i pomocy społecznej – wypracowanie

systemu współpracy na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym oraz współpracy

między sektorami publicznym, pozarządowym i prywatnym zostanie zrealizowana

poprzez

 określenie i wprowadzenie do przepisów prawa powszechnie obowiązującego zasad

współpracy pracowników socjalnych z zespołem podstawowej opieki zdrowotnej.

Podstawowym celem poprawy efektywności opieki instytucjonalnej jest koordynacja działań

instytucji opieki zdrowotnej i pomocy społecznej. Efektywność tę należy postrzegać

jako priorytet zarówno z perspektywy niesamodzielnych osób starszych i ich opiekunów,

jak i systemu w związku z możliwym zmniejszeniem całkowitych kosztów opieki.

IV.4

System

– 70 –

wsparcia

nieformalnych

Poz. 1169

opiekunów

niesamodzielnych

osób starszych przez instytucje publiczne

Znaczenie opieki nieformalnej dla funkcjonowania systemów opieki zdrowotnej

we wszystkich państwach świata jest oczywiste. Ma to bezpośredni związek ze zjawiskiem

starzenia się społeczeństw, a także wynikającymi z niego wyzwaniami ekonomicznymi

i społecznymi. W związku z powyższym należy zwrócić uwagę na kondycję opiekunów

rodzinnych poprzez wprowadzanie zmian w dotychczasowym systemie zabezpieczenia

społecznego oraz rozbudowanie systemów wsparcia środowiskowego.

Obszar IV

System

wsparcia

nieformalnych

opiekunów

niesamodzielnych

osób

starszych

przez instytucje publiczne realizowany będzie poprzez

1. profesjonalne wsparcie rodzin sprawujących opiekę domową – poradnictwo, konsultacje,

treningi umiejętności opiekunów nieformalnych (świadczone przez lekarzy, pielęgniarki,

fizjoterapeutów, opiekunów medycznych i pracowników socjalnych) oraz inne działania

na rzecz podnoszenia jakości opieki domowej;

2. wprowadzenie różnych form okresowego odciążenia członków rodziny sprawujących

osobistą opiekę nad niesamodzielną osobą starszą;

3. tworzenie systemu szkoleń i nabywania kwalifikacji w celu uzyskania kompetencji

umożliwiających opiekę nad niesamodzielnymi osobami starszymi, w tym i tych

skierowanych do osób zawodowo zajmujących się świadczeniem usług opiekuńczych;

4. wzmacnianie sieci nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych.

Profesjonalne wsparcie rodzin sprawujących opiekę domową – poradnictwo,

konsultacje, treningi umiejętności opiekunów nieformalnych (świadczone przez lekarzy,

pielęgniarki, fizjoterapeutów, opiekunów medycznych i pracowników socjalnych)

oraz inne działania na rzecz podnoszenia jakości opieki domowej zostanie zrealizowane

poprzez

 zintegrowanie nieformalnej opieki nad niesamodzielnymi osobami starszymi z opieką

formalną, w sposób szczególny poprzez poradnictwo, konsultacje, treningi umiejętności

opiekunów nieformalnych (świadczone przez lekarzy, pielęgniarki, fizjoterapeutów,

opiekunów medycznych, pracowników socjalnych) oraz inne działania na rzecz

podnoszenia jakości opieki domowej.

Wprowadzenie różnych form okresowego odciążenia członków rodziny sprawujących

osobistą opiekę nad niesamodzielną osobą starszą zostanie zrealizowane poprzez

 wspieranie organizowania opieki krótkoterminowej nad osobami niesamodzielnymi

– tzw. opieka wytchnieniowa dla opiekunów.

W Polsce opieka nieformalna najczęściej sprawowana jest w kręgu najbliższej rodziny

w relacjach rodzice – dzieci czy małżonkowie. Konsekwencją sprawowania nieformalnej

opieki jest pogorszenie się kondycji fizycznej i psychicznej opiekunów. W związku z tym

niezbędne

jest

wprowadzenie

różnych

form

okresowego

odciążenia

opiekunów

nieformalnych.

Tworzenie systemu szkoleń i nabywania kwalifikacji w celu uzyskania kompetencji

umożliwiających opiekę nad niesamodzielnymi osobami starszymi, w tym i tych

skierowanych do osób zawodowo zajmujących się świadczeniem usług opiekuńczych

zostanie zrealizowane poprzez

 szkolenia w zakresie podstawowej opieki i rehabilitacji oraz wsparcie kompetencyjne

przez dostęp do tzw. tematycznych bibliotek wiedzy online wraz z tutoringiem (metoda

edukacji zindywidualizowanej).

W

celu

podwyższenia

jakości

opieki

nad

niesamodzielnymi

osobami

starszymi

oraz zagwarantowania im bezpieczeństwa konieczne jest stworzenie systemu szkoleń

skierowanych do opiekunów seniorów o ograniczonej samodzielności.

Wzmacnianie sieci nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych

zostanie zrealizowane poprzez

 wsparcie opiekunów nieformalnych niesamodzielnych osób starszych, w tym

•

upowszechnianie wiedzy na temat opieki nad osobą niesamodzielną dla zwiększenia

zaangażowania w opiekę opiekunów nieformalnych,

•

tworzenie i rozwijanie form wsparcia dla opiekunów osób niesamodzielnych,

w tym mieszkań chronionych;

 promowanie działań oddolnych, jak banki czasu, banki informacji, grupy wsparcia i grupy

samopomocowe;

 włączenie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3

ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w praktyki rozwoju

wsparcia opiekunów osób niesamodzielnych na poziomie lokalnych projektów;

 włączanie w proces wsparcia osób niesamodzielnych i ich opiekunów przedstawicieli

Kościoła katolickiego i innych związków wyznaniowych47.

Rozwiązania w powyższym obszarze pozwolą na wzmacnianie kapitału ludzkiego

i społecznego opiekunów osób starszych poprzez prowadzenie działań skierowanych do nich,

co będzie stanowiło także nieodzownie ich wsparcie oraz pomoc w codziennym

funkcjonowaniu.

Związki wyznaniowe posiadające uregulowany status prawny w Rzeczypospolitej Polskiej.

V. Realizacja działań

Skuteczna realizacja polityki wobec osób starszych oraz działań zaplanowanych

w ramach wskazanych obszarów wymaga interdyscyplinarnej współpracy wszystkich

podmiotów

zaangażowanych

w

prowadzenie

działań

skierowanych

do

seniorów,

na wszystkich szczeblach regionalnych. W związku z powyższym do każdego z działań

przypisane zostały podmioty odpowiedzialne za koordynację ich wdrożenia.

Podmiotem odpowiedzialnym za koordynację polityki wobec osób starszych

jest Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Realizacja polityki wobec osób starszych

monitorowana będzie w ramach obowiązku monitorowania sytuacji osób starszych w Polsce

wynikającego z ustawy o osobach starszych. Efekty z realizacji założeń zawartych

w przedmiotowym dokumencie będą podlegały ocenie w ramach kolejnych edycji

„Informacji o sytuacji osób starszych”, przygotowywanej przez Radę Ministrów, zgodnie

z ustawą o osobach starszych. Podmioty odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań

zobowiązane będą do zebrania oraz przedstawienia informacji na temat stanu ich realizacji.

Przeciwdziałanie dyskryminacji

ze względu na wiek.

Podnoszenie poziomu

świadomości społecznej

znaczenia uczestnictwa osób

starszych w życiu społecznym

i gospodarczym.

Przeciwdziałanie negatywnym

stereotypom starości przez

społeczne kampanie edukacyjne.

I.1

I.2

I.3

Działanie

73

Ministerstwo Edukacji

Narodowej we współpracy

z kuratorami oświaty,

ośrodkami doskonalenia

nauczycieli.

2018–2030 –

działanie

realizowane

w bieżącej pracy

przedszkoli

i szkół,

w ramach

2018–2030

(działanie ciągłe)

2019

Termin

realizacji

2018–2030

(działanie ciągłe)

Realizacja podstawy

programowej poszczególnych

przedmiotów.

Liczba zrealizowanych kampanii

społecznych o tematyce

podnoszenia poziomu

świadomości społecznej

znaczenia uczestnictwa osób

starszych w życiu społecznym

i gospodarczym.

Opracowanie nowej edycji

Krajowego Programu Działań

na Rzecz Równego Traktowania

na kolejne lata.

Liczba zrealizowanych kampanii

i projektów społecznych

w danym roku.

Sposób monitorowania

Monitor Polski

Realizacja w podstawie programowej

kwestii związanych z przygotowaniem

do starości i integracją

międzypokoleniową.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Podmioty współpracujące

media publiczne.

Pełnomocnik Rządu

do spraw Równego

Traktowania.

Wpisanie do Krajowego Programu

Działań na Rzecz Równego Traktowania

kwestii związanych z przeciwdziałaniem

dyskryminacji ze względu na wiek.

Realizacja kampanii społecznych

skierowanych do

• pracodawców i pracowników

w zakresie kształtowania opinii

na temat starszych pracowników,

• przedsiębiorców w zakresie

znaczenia osób starszych jako

pracowników

i konsumentów,

• ogółu społeczeństwa.

Pełnomocnik Rządu

do spraw Równego

Traktowania.

Podmiot koordynujący

Realizacja antydyskryminacyjnych

projektów i kampanii społecznych.

Działania szczegółowe

Obszar I

Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie.

Obszary dotyczące ogółu osób starszych

Propagowanie idei i działań

mających na celu przygotowanie

się do starości i jak najdłuższe

74

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

2018–2030

(działanie ciągłe)

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

media publiczne.

Prowadzenie współpracy z mediami

w celu udostępniania informacji

o osobach starszych i propagowania

wzorców aktywnej starości.

Realizacja kampanii społecznych

zachęcających do świadomego

decydowania o przejściu na emeryturę

2018–2030

(działanie ciągłe)

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Promowanie w realizowanych

przez podmioty publiczne otwartych

konkursów ofert, dotyczących rozwoju

społeczeństwa obywatelskiego, tematyki

senioralnej i wspierania projektów

międzypokoleniowych.

Liczba kampanii społecznych

zachęcających do świadomego

decydowania o przejściu

Liczba inicjatyw prowadzonych

we współpracy z mediami

publicznymi w obszarze

udostępniania informacji

o osobach starszych

i propagowania wzorców

aktywnej starości.

Liczba realizowanych przez

podmioty publiczne otwartych

konkursów ofert w obszarze

rozwoju społeczeństwa

obywatelskiego

uwzględniających tematykę

senioralną oraz wspieranie

projektów

międzypokoleniowych.

Liczba działań, inicjatyw

zrealizowanych w partnerstwie

przez szkoły i organizacje

senioralne.

Monitor Polski

I.4

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Edukacji

Narodowej przez kuratorów

oświaty.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Współpraca przedszkoli i szkół

z organizacjami senioralnymi.

priorytetów

polityki

oświatowej

w danym roku

szkolnym.

Kształtowanie przestrzeni

publicznej przyjaznej osobom

starszym, dzięki likwidacji

barier informacyjnych,

technicznych, urbanistycznych,

architektonicznych

i komunikacyjnych oraz

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

instytucje publiczne

ubezpieczeń społecznych.

Zakład Ubezpieczeń

Społecznych.

Dofinansowywanie działań

skierowanych na utrzymanie zdolności

do pracy przez cały okres aktywności

zawodowej, prowadzonych przez

pracodawców (ze szczególnym

uwzględnieniem sektora małych

i średnich przedsiębiorstw

oraz przedsiębiorstw społecznych

i spółdzielni socjalnych).

Prowadzenie portalu kalkulatora

emerytalnego, pozwalającego

na symulację wysokości własnej

emerytury w różnych wariantach.

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

2018–2020

Opracowanie projektu

przepisów regulujących proces

inwestycyjno-budowlany

oraz system planowania

i zagospodarowania

przestrzennego.

Funkcjonowanie aktualnego

portalu kalkulatora

emerytalnego.

Liczba dofinansowanych działań

skierowanych na utrzymanie

zdolności do pracy przez cały

okres aktywności zawodowej,

prowadzonych przez

pracodawców.

na emeryturę oraz promujących

w przedsiębiorstwach zasady

zarządzania wiekiem.

– 76 –

75

Reforma procesu

inwestycyjno-budowlanego oraz

systemu planowania i zagospodarowania

przestrzennego.

Obszar II

Uczestnictwo w życiu społecznym oraz wspieranie wszelkich form aktywności

obywatelskiej, społecznej, kulturalnej, artystycznej, sportowej i religijnej.

2018–2030

(działanie ciągłe)

instytucje publiczne

ubezpieczeń społecznych;

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju, Państwowa

Agencja Rozwoju

Przedsiębiorczości.

oraz promowanie w przedsiębiorstwach

zasad zarządzania wiekiem.

Monitor Polski

II.1

zachowanie samodzielności.

propagowaniu projektowania

uniwersalnego, a także

utrwalenia wiedzy z zakresu

bezpieczeństwa ruchu

drogowego.

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju, Ministerstwo

Infrastruktury.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Minimalizowanie istniejących barier

architektonicznych uniemożliwiających

aktywność osobom starszym poprzez

• dostosowywanie przestrzeni

publicznej i infrastruktury

do potrzeb osób z różnymi

rodzajami niepełnosprawności,

• zwiększanie świadomości

mieszkańców i inwestorów

działających w przestrzeni

publicznej,

• prowadzenie sukcesywnej oceny

dostępności przestrzeni publicznych

przez jednostki samorządu

terytorialnego,

• włączanie osób starszych

oraz organizacji senioralnych

w procesy decyzyjne mające

na celu diagnozowanie istniejących

ograniczeń i ich rozwiązywanie,

• likwidację barier architektonicznych

w instytucjach publicznych.

Liczba kampanii społecznych,

akcji informacyjno-edukacyjnych skierowanych do

osób starszych, zachęcających

do przypomnienia i utrwalenia

wiedzy z zakresu

bezpieczeństwa ruchu

drogowego.

Liczba działań podjętych

przez jednostki samorządu

terytorialnego w obszarze

minimalizowania istniejących

barier architektonicznych

uniemożliwiających aktywność

osobom starszym.

2018–2020

2018–2030

(działanie ciągłe)

Monitor Polski

– 77 –

76

Ministerstwo Infrastruktury.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego, członkowie

Krajowej Rady

Bezpieczeństwa Ruchu

Drogowego.

Realizacja kampanii społecznych

lub akcji informacyjno-edukacyjnych

skierowanych do osób starszych,

zachęcających do przypomnienia

i utrwalenia wiedzy z zakresu

bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Wspieranie funkcjonowania

i rozwoju organizacji

zrzeszających osoby starsze,

77

Liczba inicjatyw mających

na celu podnoszenie poziomu

aktywności społecznej osób

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmioty współpracujące

Podnoszenie poziomu aktywności

społecznej osób starszych

oraz wspierania funkcjonowania

2018–2020

Odsetek urzędów, których strona

internetowa spełnia

rekomendacje WCAG 2.0.

na poziomie AA.

2018–2022

Ministerstwo Cyfryzacji.

Podmiot współpracujący

Główny Urząd Statystyczny.

Osiągnięcie dostępności publicznych

stron internetowych administracji

publicznej i usług elektronicznych

oraz propagowanie projektowania

zorientowanego na użytkownika.

Monitor Polski

II.2

Publikacja dokumentu

wyznaczającego zasady

profesjonalnej komunikacji

z osobą starszą.

2018–2020

Ministerstwo Kultury

i Dziedzictwa Narodowego.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Poprawa komunikacji z osobami

starszymi w instytucjach publicznych,

poprzez

• stosowanie tzw. prostego modelu

komunikacji, w którym jasno

określone jest, kto jest nadawcą,

a kto odbiorcą, natomiast

wiadomość przekazywana

jest w sposób prosty, bezpośredni,

jasny i zrozumiały,

• opracowanie dokumentu

wyznaczającego zasady

profesjonalnej komunikacji

z osobą starszą.

Sformułowanie propozycji

nowych działań i instrumentów

dotyczących mieszkalnictwa

w powiązaniu z polityką państwa

wobec osób starszych.

2018

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Poszerzenie zestawu działań

i instrumentów wsparcia w ramach

polityki mieszkaniowej o nowe

rozwiązania uwzględniające

w większym niż obecnie zakresie

specyfikę potrzeb i problemów

mieszkaniowych osób starszych,

zgodnie z Narodowym Programem

Mieszkaniowym.

gminnych rad seniorów i innych

form partycypacji społecznej

i przedstawicielstwa osób

starszych.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Spraw

Wewnętrznych

Niwelowanie istniejących barier

w funkcjonowaniu rad seniorów

oraz wspieranie ich poprzez promowanie

tworzenia gminnych rad seniorów przez

jednostki samorządu terytorialnego.

2018–2020

Liczba funkcjonujących

w gminach rad seniorów.

starszych oraz wspieranie

funkcjonowania i rozwoju

organizacji zrzeszających osoby

starsze, w tym: liczba

organizacji pozarządowych i

podmiotów,

o których mowa w art. 3 ust. 3

ustawy o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie,

wspartych przez podmioty

publiczne.

Monitor Polski

– 79 –

78

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Kultury

i Dziedzictwa Narodowego,

Ministerstwo Sportu

i Turystyki, Ministerstwo

Nauki i Szkolnictwa

Wyższego, jednostki

samorządu terytorialnego.

i rozwoju organizacji zrzeszających

osoby starsze poprzez

• wspieranie działań na rzecz

aktywizacji osób starszych dzięki

realizacji otwartych konkursów

ofert skierowanych do podmiotów

sektora organizacji pozarządowych

i podmiotów, o których mowa

w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności

pożytku publicznego

i o wolontariacie, oraz poprzez

promowanie partnerstwa

międzysektorowego wobec osób

starszych,

• wspieranie istniejących

i nowo powstających organizacji

sektora organizacji pozarządowych

i podmiotów, o których mowa

w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności

pożytku publicznego

i o wolontariacie, zrzeszających

osoby starsze, reprezentujących ich

interesy lub działających na rzecz

zwiększenia ich aktywności,

• promowanie wymiany dobrych

praktyk działań podejmowanych

na rzecz aktywności społecznej

osób starszych.

II.3

Rozwój wolontariatu wśród osób

starszych, przygotowanie

do pełnienia nowych ról

społecznych w rodzinie, grupach

rówieśniczych, sąsiedzkich,

wyznaniowych oraz innych.

Liczba inicjatyw mających

na celu włączenie osób starszych

do udziału w działaniach

na rzecz integracji społeczności

lokalnej.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Włączenie osób starszych do udziału

w działaniach na rzecz integracji

społeczności lokalnej, w tym

• rozpowszechnienie informacji

o wydarzeniach lokalnych wśród

Monitor Polski

79

Liczba wspartych projektów

organizacji pozarządowych

i podmiotów, o których mowa

w art. 3 ust. 3 ustawy

o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie,

w obszarze promowania

wolontariatu osób starszych

oraz wobec osób starszych.

Liczba gmin, w których

w dokumentach strategicznych

uwzględnione zostały kwestie

związane z osobami starszymi.

Ustawowy obowiązek

uwzględniania w dokumentach

strategicznych kwestii

związanych z osobami

starszymi.

2018–2030

(działanie ciągłe)

2018–2020

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Kultury

i Dziedzictwa Narodowego,

Ministerstwo Sportu

i Turystyki, Ministerstwo

Nauki i Szkolnictwa

Wyższego, jednostki

samorządu terytorialnego.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Spraw

Wewnętrznych

i Administracji, jednostki

samorządu terytorialnego.

Promowanie wolontariatu osób starszych

oraz wobec osób starszych poprzez

wspieranie organizacji pozarządowych

i podmiotów, o których mowa w art. 3

ust. 3 ustawy o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie,

działających w tym zakresie.

Wprowadzenie obowiązku

uwzględniania w gminnych

i powiatowych strategiach

rozwiązywania problemów społecznych,

wojewódzkich strategiach w zakresie

polityki społecznej lub odrębnych

dokumentach na temat polityki

społecznej wobec osób starszych

kwestii związanych z osobami starszymi

oraz konsultowania ww. dokumentów

z istniejącymi gminnymi radami

seniorów.

i Administracji, jednostki

samorządu terytorialnego.

Ułatwianie uczestnictwa

w życiu społecznym, kulturze,

działalności artystycznej,

programach aktywności

sportowej, rekreacyjnej

oraz w turystyce osób starszych.

Zwiększenie dostępności placówek

i instytucji kultury dla osób starszych,

dzięki

• dostosowaniu rodzaju i form

aktywności kulturalnych do

zróżnicowanych potrzeb starszych

odbiorców,

• upowszechnianiu pozytywnych

wzorców i dobrych praktyk

w tym obszarze,

• wspieraniu wszelkich form

amatorskiej działalności

artystycznej osób starszych,

• wykorzystaniu potencjału i bazy

placówek publicznych

80

Ministerstwo Kultury

i Dziedzictwa Narodowego.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

2018–2030

(działanie ciągłe)

2018–2030

(działanie ciągłe)

Liczba inicjatyw mających

na celu zwiększenie dostępności

placówek i instytucji kultury

dla osób starszych.

Liczba inicjatyw promujących

model edukacji obywatelskiej

zorientowanej na wolontariat

seniorów, prowadzonej

z organizacjami pozarządowymi.

Monitor Polski

II.4

Promowanie modelu edukacji

obywatelskiej zorientowanej

na wolontariat seniorów, prowadzonej

z organizacjami pozarządowymi.

•

•

osób starszych i podmiotów

docierających do osób starszych,

upowszechnianie darmowego

transportu dla osób niemobilnych

w trakcie wydarzeń lokalnych

w celu umożliwienia im czynnego

uczestnictwa w wydarzeniach

integrujących społeczność lokalną,

uwzględnianie wolontariatu

seniorów w pracach samorządów

i instytucji lokalnych.

Liczba inicjatyw na rzecz

zapewnienia warunków

do bezpiecznego i aktywnego

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Sportu

i Turystyki.

Podmioty współpracujące

Wzmocnienie turystyki grupowej

i indywidualnej osób starszych poprzez

prowadzenie działań na rzecz

Monitor Polski

81

Liczba inicjatyw mających

na celu promowanie aktywności

sportowej, rekreacyjnej osób

starszych, ze zwróceniem uwagi

na korzyści, jakie ona przynosi

seniorom.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Sportu

i Turystyki.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Promowanie aktywności sportowej

i rekreacyjnej osób starszych,

ze zwróceniem uwagi na korzyści,

jakie ona przynosi seniorom, w tym

• upowszechnianie form sportu

i rekreacji dla seniorów,

• prowadzenie zajęć o charakterze

sportowym i rekreacyjnym

dla seniorów przez instruktorów

z wykorzystaniem kadry i baz,

jakie posiadają lokalne kluby

sportowe, ośrodki sportu i rekreacji,

baseny, hale sportowe itp.,

• rozwój małej infrastruktury

sportowo-rekreacyjnej

o charakterze wielopokoleniowym –

Otwarte Strefy Aktywności –

poprzez budowę ogólnodostępnych,

plenerowych stref aktywności,

skierowanych do różnych grup

wiekowych oraz tworzenie

przestrzeni aktywności sportowej,

sprzyjającej międzypokoleniowej

integracji społecznej.

do organizowania zajęć

o charakterze kulturalnym,

artystycznym, rekreacyjnym

i ogólnorozwojowym.

Rozwój parafialnych grup seniora,

prowadzonych przez wolontariuszy

parafialnych, we współpracy

z duszpasterzami, promujących

systematyczne spotkania we wspólnocie.

Liczba związków wyznaniowych

zrzeszających osoby starsze

wspartych przez jednostki

samorządu terytorialnego.

Liczba parafialnych grup seniora

prowadzonych przez

wolontariuszy parafialnych

we współpracy

z duszpasterzami, promujących

systematyczne spotkania

we wspólnocie.

2018–2030

(działanie ciągłe)

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Odsetek osób w wieku 55–74

korzystających z Internetu.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

2018–2020

Zapobieganie wykluczeniu

ekonomicznemu (zwiększanie

bezpieczeństwa socjalnego),

cyfrowemu i technologicznemu

osób starszych.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Liczba nowych inicjatyw

mających na celu

przeciwdziałanie wykluczeniu

ekonomicznemu i ubóstwu osób

starszych.

– 83 –

82

Podejmowanie działań mających na celu

przeciwdziałanie wykluczeniu

ekonomicznemu i ubóstwu osób

starszych.

Obszar III

Tworzenie warunków umożliwiających wykorzystanie potencjału osób starszych jako aktywnych uczestników życia gospodarczego

i rynku pracy, dostosowanych do ich możliwości psychofizycznych oraz sytuacji rodzinnej.

Wspieranie aktywności osób

starszych w ramach związków

wyznaniowych zrzeszających

seniorów oraz działających

na ich rzecz.

Ministerstwo Cyfryzacji.

Podmiot współpracujący

Główny Urząd Statystyczny.

Propagowanie włączenia społecznego

osób starszych, szczególnie

pozostających w domu, przez używanie

Internetu i innych technologii

teleinformatycznych do korzystania

z dóbr kultury, rozrywki, edukacji

oraz komunikacji z innymi osobami.

Wspieranie istniejących związków

wyznaniowych zrzeszających osoby

starsze.

uprawiania turystyki,

w tym przez osoby starsze.

Monitor Polski

III.1

II.5

jednostki samorządu

terytorialnego.

zapewnienia warunków do bezpiecznego

i aktywnego uprawiania turystyki.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

jednostki samorządu

terytorialnego.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Wsparcie osób bezrobotnych

i poszukujących pracy w starszych

grupach wiekowych w dostępie

do programów aktywizacji zawodowej

oferowanych przez urzędy pracy.

Zapewnianie osobom starszym dostępu

do usług edukacyjnych świadczonych

w ramach uczenia się przez całe życie.

Ministerstwo

Sprawiedliwości.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo

Przedsiębiorczości

i Technologii, Ministerstwo

Rodziny, Pracy i Polityki

Społecznej, Ministerstwo

Finansów, Ministerstwo

Inwestycji i Rozwoju,

Prezes Urzędu Ochrony

Konkurencji

i Konsumentów, Komisja

Nadzoru Finansowego.

Ministerstwo Edukacji

Narodowej, Ministerstwo

Nauki i Szkolnictwa

Wyższego.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Kultury

i Dziedzictwa Narodowego,

Główny Urząd Statystyczny.

Dokonanie analizy problematyki

dotyczącej tzw. renty dożywotniej pod

kątem zapewnienia ochrony osób

starszych, będących stroną umów o rentę

dożywotnią.

Odsetek osób starszych

korzystających z usług

edukacyjnych, świadczonych

w ramach uczenia się przez całe

życie.

Liczba osób bezrobotnych

i poszukujących pracy

w starszych grupach wiekowych

objętych przez urzędy pracy

wsparciem w zakresie

aktywizacji zawodowej

2018–2030

(działanie ciągłe)

2018–2030

(działanie ciągłe)

Monitor Polski

Liczba osób starszych,

które podjęły pracę w wyniku

uczestnictwa w aktywizacji

zawodowej.

Przedstawienie rekomendacji

wynikających z dokonanej

analizy.

2019–2022

Tworzenie zachęt dla osób

starszych do pozostawania

na rynku pracy.

Propagowanie wśród

pracodawców zasad społecznej

odpowiedzialności biznesu

oraz zarządzania wiekiem.

III.2

III.3

84

2018–2030

(działanie ciągłe)

Liczba zrealizowanych kampanii

informacyjnych, szkoleń

dla pracodawców nt. korzyści

wynikających z zatrudnienia

osoby starszej.

Liczba zrealizowanych inicjatyw

z zakresu promowania

kontynuowania pracy w innej

formie.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

instytucje publiczne

ubezpieczeń społecznych.

Promowanie kontynuowania pracy

w innej formie, np. coachingu, tutoringu

i mentoringu.

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

instytucje publiczne

Liczba wspartych podmiotów

ekonomii społecznej

zatrudniających osoby starsze.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju, jednostki

samorządu terytorialnego.

Wsparcie podmiotów ekonomii

społecznej zatrudniających osoby

starsze.

Monitor Polski

Prowadzenie kampanii informacyjnych,

szkoleń dla pracodawców nt. korzyści

wynikających z zatrudnienia osoby

starszej.

Liczba wprowadzonych nowych

rozwiązań w zakresie

możliwości wykonywania

przez osoby starsze elastycznych

form pracy.

Odsetek osób starszych

posiadających wiedzę

na temat możliwości

zwiększenia aktywności

zawodowej dzięki zastosowaniu

Internetu i innych technologii

telekomunikacyjnych.

2018–2020

2018–2020

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Ministerstwo Cyfryzacji.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Wprowadzenie w szerokim zakresie

możliwości wykonywania przez osoby

starsze pracy elastycznych form pracy

(m.in. niepełny etat, telepraca, praca

w domu, elastyczne godziny pracy

w uzgodnieniu z pracownikiem).

Podniesienie świadomości osób

starszych w zakresie możliwości

zwiększenia aktywności zawodowej,

dzięki zastosowaniu Internetu i innych

technologii telekomunikacyjnych.

Propagowanie wśród podmiotów

komercyjnych

i niekomercyjnych znajomości

zasad srebrnej gospodarki.

Liczba zrealizowanych działań

informacyjnych skierowanych

do przedsiębiorców z zakresu

znajomości zasad srebrnej

gospodarki oraz potrzeb

i rozwiązań związanych

z dostępnością stron

internetowych i usług

elektronicznych.

Liczba zrealizowanych działań

promujących podejmowanie

działalności gospodarczej

2018–2030

(działanie ciągłe)

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Cyfryzacji,

instytucje publiczne

ubezpieczeń społecznych.

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Podmioty współpracujące

Prowadzenie działań informacyjnych

skierowanych do przedsiębiorców

oraz podmiotów ekonomii społecznej

i solidarnej z zakresu znajomości zasad

srebrnej gospodarki oraz potrzeb

i rozwiązań związanych z dostępnością

stron internetowych i usług

elektronicznych dla osób starszych.

Prowadzenie działań na rzecz promocji

działalności gospodarczej w sektorze

srebrnej gospodarki (w tym rozwój

85

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Promowanie wśród pracodawców

elastycznych form zatrudnienia.

Monitor Polski

III.4

Liczba inicjatyw mających

na celu popularyzację dobrych

praktyk i doświadczeń

w zakresie propagowania wśród

pracodawców zasad społecznej

odpowiedzialności biznesu

oraz zarządzania wiekiem.

Liczba zrealizowanych działań

mających na celu promowanie

wśród pracodawców

elastycznych form zatrudnienia.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Podmioty współpracujące

instytucje publiczne

ubezpieczeń społecznych.

Popularyzacja dobrych praktyk

i doświadczeń w przedmiotowym

zakresie.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Liczba programów

przedstawiających osoby starsze

aktywne zawodowo.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Media publiczne.

Kreowanie w przestrzeni

społeczno-medialnej obrazu osoby

starszej aktywnej zawodowo.

ubezpieczeń społecznych,

jednostki samorządu

terytorialnego.

IV.1

Ministerstwo

Przedsiębiorczości

i Technologii.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju, Ministerstwo

Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

instytucje publiczne

ubezpieczeń społecznych.

Prowadzenie działań na rzecz promocji

przedsiębiorczości osób starszych.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Wzmacnianie odpowiedzialności

za zdrowie oraz wspieranie

pozytywnych postaw

w zakresie stylu życia poprzez

promowanie zdrowia oraz

zapobieganie chorobom.

Upowszechnianie wiedzy na temat

zdrowia, z uwzględnieniem zmian

wynikających z procesu starzenia

na wszystkich szczeblach edukacji.

86

Ministerstwo Edukacji

Narodowej, Ministerstwo

Nauki i Szkolnictwa

Wyższego, Ministerstwo

Zdrowia.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Liczba zrealizowanych działań

mających na celu

upowszechnianie wiedzy

na temat zdrowia

z uwzględnieniem zmian

wynikających z procesu

starzenia.

Realizacja w podstawie

programowej kwestii edukacji

zdrowotnej.

Liczba zrealizowanych działań

promujących przedsiębiorczość

osób starszych.

w sektorze srebrnej gospodarki.

Monitor Polski

Obszar IV

Promocja zdrowia, profilaktyka chorób, dostęp do diagnostyki, leczenia i rehabilitacji.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

instytucje publiczne

ubezpieczeń społecznych,

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

podmiotów ekonomii społecznej

jako narzędzia aktywizacji społecznej

i zawodowej osób starszych).

Liczba zrealizowanych działań

promujących wiedzę w obszarze

możliwości wykorzystania ICT

do wsparcia profilaktyki chorób

i poprawy jakości życia.

2018–2030

(działanie ciągłe)

2018–2020

Ministerstwo Zdrowia.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Cyfryzacji.

Ministerstwo Zdrowia.

Propagowanie wiedzy w obszarze

możliwości wykorzystania ICT

(aplikacje, systemy, urządzenia)

do wsparcia profilaktyki chorób

i poprawy jakości życia.

Wdrażanie opieki farmaceutycznej,

prowadzenie analiz stosowanej

farmakoterapii na rzecz redukcji leków

potencjalnie niewłaściwych dla osób

starszych, zgodnie z kryteriami

obowiązującymi w tym zakresie.

87

Liczba zrealizowanych działań

promujących szczepienia

ochronne i inne świadczenia

profilaktyczne.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Zdrowia.

Promowanie szczepień ochronnych

i innych świadczeń profilaktycznych.

Monitor Polski

Liczba przeprowadzonych analiz

stosowanej farmakoterapii.

Liczba podjętych działań

na rzecz poprawy przestrzegania

zaleceń terapeutycznych.

Liczba zrealizowanych

programów promocji zdrowia

informujących o czynnikach

ryzyka zdrowotnego

i zachęcających do

podejmowania zachowań

sprzyjających utrzymaniu

i poprawie zdrowia.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Zdrowia.

Realizacja programów promocji zdrowia

informujących o czynnikach ryzyka

zdrowotnego i zachęcających

do podejmowania zachowań

sprzyjających utrzymaniu i poprawie

zdrowia.

Realizacja działań edukacyjnych

nakierowanych na utrzymanie

zdrowia.

2018–2030

Ministerstwo Edukacji

Narodowej, Ministerstwo

Nauki i Szkolnictwa

Wyższego, Ministerstwo

Zdrowia.

Podejmowanie działań edukacyjnych

nakierowanych na utrzymanie zdrowia,

zróżnicowanych w zależności od wieku

i stopnia sprawności.

IV.2

Rozwój telemedycyny

i teleopieki oraz dostęp

do udogodnień technicznych,

rekompensujących utraconą

sprawność i wspierających

samodzielność osób starszych.

2018–2020

Ministerstwo Zdrowia.

Wykorzystanie nowoczesnych

technologii dla rekompensowania

utraconej sprawności i wzmacniania

samodzielności.

88

Poziom zaspokojenia potrzeb

osób korzystających

z materiałów i sprzętu

oraz świadczeń opieki

zdrowotnej, wyrobów

medycznych rekompensujących

utraconą sprawność.

2018–2020

Ministerstwo Zdrowia,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Ułatwienie dostępu do materiałów

i sprzętu oraz świadczeń opieki

zdrowotnej, wyrobów medycznych

rekompensujących utraconą sprawność.

Monitor Polski

Liczba wykorzystanych

nowoczesnych technologii

dla rekompensowania utraconej

sprawności.

Liczba działań podjętych

w celu rozwoju telemedycyny,

w tym teleopieki.

2018–2030

Ministerstwo Zdrowia.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Liczba utworzonej nowej

infrastruktury i usług

dla rozwoju aktywności

prozdrowotnej ze szczególnym

uwzględnieniem najstarszych

grup wieku.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Zdrowia.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Sportu

i Turystyki, Ministerstwo

Rodziny, Pracy i Polityki

Społecznej.

Tworzenie infrastruktury i usług

dla rozwoju aktywności prozdrowotnej

ze szczególnym uwzględnieniem

najstarszych grup wieku.

Rozwijanie telemedycyny, w tym

teleopieki

• upowszechnienie różnych form

teleopieki i telekonsultacji,

• rozwój rozwiązań w zakresie mobile

health.

Liczba programów

prozdrowotnych uzupełnionych

o specyfikę problemów

zdrowotnych,

charakterystycznych w grupie

osób starszych.

2018–2020

Ministerstwo Zdrowia.

Uwzględnienie specyfiki problemów

zdrowotnych, charakterystycznych

w grupie osób starszych,

w realizowanych programach

prozdrowotnych.

IV.3

Zapewnienie optymalnego

dostępu do świadczeń opieki

zdrowotnej, w tym opieki

podstawowej, specjalistycznej,

świadczeń rehabilitacyjnych,

uzdrowiskowych

i profilaktycznych,

tak w zakresie zdrowia

fizycznego, jak i psychicznego,

niezbędnych by utrzymać

samodzielność funkcjonalną.

Zapewnienie ciągłości opieki nad

chorym starszym, w tym

• wdrożenie działań mających

na celu monitorowanie potrzeb

zdrowotnych chorego w jego

środowisku zamieszkania,

89

2018–2020

Liczba wdrożonych rozwiązań

mających na celu zapewnienie

ciągłości opieki nad chorym

starszym.

Liczba wdrożonych rozwiązań

mających na celu tworzenie

warunków rozwoju

kompleksowej opieki

nad chorym starszym.

Liczba osób korzystających

z terapii zajęciowej.

2018–2030

(działanie ciągłe)

2018–2020

Liczba wspartych programów

mających na celu

opracowywanie

oraz upowszechnianie

innowacyjnych rozwiązań

i technologii w obszarze zdrowia

i telemedycyny.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Monitor Polski

Ministerstwo Zdrowia.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Ministerstwo Zdrowia.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Zwiększanie dostępności terapii

zajęciowej i fizjoterapii.

Tworzenie warunków rozwoju

kompleksowej opieki nad chorym

starszym, w tym

• opracowanie standardów

profilaktyki i opieki nad osobami

starszymi, a także poprawa

koordynacji opieki,

• określenie zasad postępowania

medycznego w różnych grupach

wiekowych, ze szczególnym

wyróżnieniem grupy osób starszych,

• monitorowanie efektywności opieki

nad osobami starszymi.

Ministerstwo Zdrowia.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Cyfryzacji,

Ministerstwo Nauki

i Szkolnictwa Wyższego.

Wspieranie opracowywania

oraz upowszechniania innowacyjnych

rozwiązań i technologii w obszarze

zdrowia i telemedycyny.

2018–2020

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Zdrowia.

Ministerstwo Zdrowia.

Ograniczanie hospitalizacji

do niezbędnego minimum, w tym

• rozwój rozwiązań alternatywnych

dla hospitalizacji, np.

specjalistyczna opieka w miejscu

zamieszkania czy terapia

środowiskowa,

• stworzenie systemu dziennej

diagnostyki, umożliwiającego

wdrożenie leczenia i dalszą

jego kontynuację w warunkach

środowiska domowego,

• tworzenie rozwiązań na rzecz

wzmocnienia dziennej rehabilitacji

(fizjoterapia, terapia zajęciowa

i terapia psychologiczna,

w tym terapia zaburzeń funkcji

poznawczych).

Zwiększenie dostępności świadczeń

z zakresu geriatrii w systemie

szpitalnym, w tym

90

2018–2020

Ministerstwo Zdrowia.

rozwój współpracy pracowników

opieki zdrowotnej z służbami

pomocy społecznej,

monitorowanie stanu zdrowia

chorych osób starszych

po zakończonej hospitalizacji.

Prowadzenie działań mających

na celu zwiększenie dostępności

świadczeń rehabilitacyjnych.

•

•

Monitor Polski

Liczba wdrożonych rozwiązań

mających na celu zwiększenie

dostępności świadczeń

Liczba wdrożonych rozwiązań

mających na celu ograniczenie

hospitalizacji do niezbędnego

minimum.

Poziom dostępności świadczeń

rehabilitacyjnych.

IV.4

Kształcenie kadr medycznych

na potrzeby sprawowania opieki

nad osobami starszymi.

upowszechnienie sytemu konsultacji

geriatrycznych hospitalizowanych

chorych osób starszych,

zwiększenie liczby geriatrów

zatrudnionych w systemie.

Ministerstwo Zdrowia.

Ministerstwo Zdrowia.

2018–2030

(działanie ciągłe)

2018–2030

Liczba podjętych inicjatyw

mających na celu rozwój

kształcenia przeddyplomowego

z zakresu geriatrii na kierunkach

medycznych.

Liczba wdrożonych rozwiązań

mających na celu zwiększenie

dostępności konsultacji

geriatrycznych w warunkach

opieki ambulatoryjnej.

z zakresu geriatrii w systemie

szpitalnym.

Monitor Polski

– 92 –

91

Rozwój kształcenia przeddyplomowego

z zakresu geriatrii na kierunkach

medycznych, w tym

• wsparcie rozwoju akademickich

ośrodków geriatrycznych

w uczelniach kształcących kadrę

medyczną (klinik, zakładów, katedr)

oraz studenckich kół naukowych

geriatrii,

• analiza efektów kształcenia

z zakresu geriatrii

na poszczególnych kierunkach

medycznych w kontekście

doskonalenia kształcenia

przeddyplomowego w tym

obszarze,

•

wsparcie rozwoju badań naukowych

w obszarze zdrowego starzenia

się i chorób związanych z wiekiem

starczym.

Zwiększenie dostępności konsultacji

geriatrycznych w warunkach opieki

ambulatoryjnej, w tym

• utrzymanie priorytetyzacji

specjalizacji z geriatrii,

• stworzenie sieci jednostek

szkolących lekarzy geriatrów.

•

•

V.I

Ministerstwo Zdrowia.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Liczba podjętych inicjatyw

mających na celu rozwój

kształcenia podyplomowego

z zakresu geriatrii w zawodach

medycznych.

Realizacja kampanii,

akcji i innych działań

profilaktycznych dotyczących

edukacji, mających na celu

przeciwdziałanie przemocy

wobec osób starszych.

Liczba wspartych organizacji

sektora organizacji

pozarządowych i podmiotów,

o których mowa w art. 3 ust. 3

ustawy o działalności pożytku

2018–2030

(działanie ciągłe)

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Wspieranie organizacji pozarządowych

i podmiotów, o których mowa w art. 3

ust. 3 ustawy o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie, ruchów

czy lokalnych inicjatyw, stojących

92

Liczba zrealizowanych kampanii

społecznych informujących,

jakie zachowania

są zachowaniami

przemocowymi.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Pełnomocnik do spraw

Równego Traktowania,

Ministerstwo

Sprawiedliwości.

Prowadzenie kampanii

społeczno-informacyjnych, jakie

zachowania

są zachowaniami przemocowymi.

Monitor Polski

Obszar V

Zwiększanie bezpieczeństwa fizycznego – przeciwdziałanie przemocy i zaniedbaniom wobec osób starszych.

Rozwój kształcenia podyplomowego

z zakresu geriatrii w zawodach

medycznych, w tym

• stymulowanie wzrostu liczby

lekarzy specjalizujących

się w dziedzinie geriatrii

i wzmacnianie jakości kształcenia

specjalizacyjnego w tej dziedzinie,

• wsparcie systemu kształcenia

ustawicznego personelu

medycznego w zakresie opieki

geriatrycznej, w tym lekarzy

podstawowej opieki zdrowotnej

(POZ), fizjoterapeutów,

pielęgniarek i opiekunów

medycznych.

Tworzenie w całym kraju sieci

poradnictwa dla osób starszych

doznających przemocy

w miejscu zamieszkania.

93

Ministerstwo Zdrowia.

Stworzenie systemu pomocy

terapeutycznej skierowanej

2018–2020

2018–2030

(działanie ciągłe)

2018–2030

(działanie ciągłe)

Utworzenie systemu pomocy

terapeutycznej skierowanej

Liczba wspartych organizacji

sektora organizacji

pozarządowych i podmiotów,

o których mowa w art. 3 ust. 3

ustawy o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie,

w obszarze promowania

wolontariatu osób starszych

oraz wobec osób starszych

i związków wyznaniowych

świadczących poradnictwo

dla osób starszych doznających

przemocy w miejscu

zamieszkania.

Liczba zrealizowanych działań

edukacyjnych na temat

przemocy w starości.

publicznego i o wolontariacie,

w obszarze promowania

wolontariatu osób starszych

oraz wobec osób starszych,

ruchów czy lokalnych inicjatyw

stojących na straży praw osób

starszych.

Monitor Polski

V.2

Ministerstwo

Sprawiedliwości.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Zdrowia,

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Edukacji

Narodowej, jednostki

samorządu terytorialnego.

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo

Sprawiedliwości, jednostki

samorządu terytorialnego.

Prowadzenie działań edukacyjnych

w sektorze pomocy społecznej, służbie

zdrowia, służbach porządku

publicznego, w placówkach, które na co

dzień mają kontakt z osobami starszymi,

w placówkach edukacyjnych,

a także wśród samych seniorów,

na temat przemocy wobec osób

starszych.

Włączanie w budowanie sieci

poradnictwa organizacji pozarządowych

i podmiotów, o których mowa w art. 3

ust. 3 ustawy o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie,

oraz związków wyznaniowych.

na straży praw osób starszych.

Tworzenie systemu szkoleń

na temat osób starszych,

przemocy i komunikacji

interpersonalnej w placówkach

oświatowych, instytucjach

pomocy społecznej, opieki

medycznej, organach ścigania

i wymiaru sprawiedliwości,

a także wśród samych seniorów.

Doskonalenie postaw

w kierunku humanistycznego

podejścia, jeżeli chodzi

o obsługę prawną osób starszych

doznających przemocy.

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo

Sprawiedliwości.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Prowadzenie szkoleń dla osób

zajmujących się pomocą osobom

starszym doznającym przemocy.

94

2018

2018–2030

(działanie ciągłe)

Ministerstwo

Sprawiedliwości.

Ministerstwo

Sprawiedliwości.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Zdrowia,

Ministerstwo Rodziny,

Pracy i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Edukacji

Narodowej.

2018–2030

Doskonalenie obsługi prawnej

uwzględniającej specyfikę osób

starszych – ofiar przemocy.

Prowadzenie szkoleń z rozpoznawania

przemocy dla pracowników podmiotów,

którzy najczęściej mają kontakt

z seniorami.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Liczba przeprowadzonych

szkoleń dla osób zajmujących

się pomocą osobom starszym

doznającym przemocy.

Liczba działań mających

na celu doskonalenie obsługi

prawnej uwzględniającej

specyfikę osób starszych

– ofiar przemocy.

Liczba przeprowadzonych

szkoleń z rozpoznawania

przemocy przez pracowników

placówek medycznych,

którzy najczęściej mają kontakt

z seniorami, i pracowników

socjalnych.

Liczba nowych rozwiązań

wsparcia osób starszych

pokrzywdzonych w wyniku

przemocy domowej.

i dostosowanej do potrzeb

osób starszych.

Monitor Polski

V.4

V.3

Rozwój wsparcia ekonomicznego

lub mieszkaniowego dla osób starszych

pokrzywdzonych w wyniku przemocy

domowej.

i dostosowanej do potrzeb osób

starszych.

VI.1

Promocja projektów

edukacyjnych dla osób starszych,

samopomocy, wolontariatu

(krótko-, długookresowego,

formalnego, nieformalnego, w

ramach Kościoła katolickiego

i innych związków

wyznaniowych).

Liczba wspartych projektów

społecznych, realizowanych

przez organizacje pozarządowe,

promujących solidarność

i integrację międzypokoleniową.

Liczba zrealizowanych

inicjatyw na rzecz wspierania

spójności rodziny poprzez

promowanie

międzypokoleniowej wymiany

doświadczeń.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Edukacji

Narodowej, Ministerstwo

Kultury i Dziedzictwa

Narodowego.

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego, Ministerstwo

Rodziny, Pracy i Polityki

Społecznej.

Wspieranie projektów społecznych,

realizowanych przez organizacje

pozarządowe i podmioty,

o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy

o działalności pożytku publicznego

i o wolontariacie, promujących

solidarność i integrację

międzypokoleniową.

Wspieranie spójności rodziny poprzez

promowanie międzypokoleniowej

wymiany doświadczeń.

Liczba przeprowadzonych

kampanii społecznych

promujących edukację

międzypokoleniową.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Edukacji

Narodowej, Ministerstwo

Nauki i Szkolnictwa

Wyższego, Ministerstwo

Inwestycji i Rozwoju.

Realizacja kampanii społecznych

promujących edukację

międzypokoleniową.

95

Obszar VI

Tworzenie warunków do solidarności i integracji międzypokoleniowej.

Rozwój infrastruktury społecznej

jako miejsca spotkań i wymiany

doświadczeń

międzypokoleniowych.

Promowanie działań

umożliwiających kontakt

i współpracę osób z różnych grup

wieku.

VI.2

VI.3

Liczba zrealizowanych

inicjatyw mających na celu

upowszechnianie dobrych

praktyk realizowanych

przez samorządy i organizacje

pozarządowe.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Upowszechnianie dobrych praktyk

realizowanych przez samorządy

i organizacje pozarządowe.

Liczba zrealizowanych

inicjatyw mających na celu

promowanie

w ramach misji mediów

publicznych współpracy

międzypokoleniowej

oraz dobrych praktyk

realizowanych w tym zakresie.

Liczba zrealizowanych

inicjatyw mających na celu

promowanie współdziałania

i współpracy dzieci i młodzieży

z osobami starszymi

i organizacjami senioralnymi.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

2018–2025

Media publiczne.

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Edukacji

Narodowej, jednostki

samorządu terytorialnego.

Promowanie współdziałania

i współpracy dzieci i młodzieży

z osobami starszymi i organizacjami

senioralnymi.

Monitor Polski

Promowanie w ramach misji mediów

publicznych współpracy

międzypokoleniowej oraz dobrych

praktyk realizowanych w tym zakresie.

96

Liczba przeprowadzonych

szkoleń dla liderów

społeczności lokalnych z

zakresu planowania działań

wobec osób starszych.

2018–2020

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

Prowadzenie szkoleń dla liderów

społeczności lokalnych z zakresu

planowania działań wobec osób

starszych.

Liczba funkcjonujących

placówek skierowanych

do osób starszych

prowadzących działania na

rzecz integracji

międzypokoleniowej.

2018–2030

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju, Ministerstwo

Sportu i Turystyki, jednostki

samorządu terytorialnego.

Tworzenie i wzmacnianie, na poziomie

lokalnym, infrastruktury skierowanej

do osób starszych, takiej jak: placówki

dziennego pobytu (domy, kluby,

świetlice), prowadzące działania na rzecz

integracji międzypokoleniowej.

Zwiększanie dostępności oferty

edukacyjnej dla osób starszych.

Rozwój i promocja zawodów

opiekuńczych oraz doskonalenie

kompetencji kadr.

VII.1

VII.2

97

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Zdrowia.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Nauki i

Szkolnictwa Wyższego.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Ministerstwo Edukacji

Narodowej, Ministerstwo

Nauki i Szkolnictwa

Wyższego.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Kultury

i Dziedzictwa Narodowego.

Rozpowszechnianie informacji

o możliwościach aktywności

edukacyjnej osób starszych.

Liczba zrealizowanych

kampanii społecznych

promujących zawody

opiekuńcze.

Liczba zrealizowanych

inicjatyw mających na celu

rozpowszechnienie informacji

o możliwościach aktywności

edukacyjnej osób starszych.

Monitor Polski

Prowadzenie kampanii społecznych

promujących zawody opiekuńcze.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Edukacji

Narodowej, Ministerstwo

Nauki i Szkolnictwa

Wyższego, Ministerstwo

Kultury i Dziedzictwa

Narodowego.

Wspieranie organizacji pozarządowych

i podmiotów, o których mowa w art. 3

ust. 3 ustawy o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie, i innych

instytucji działających w obszarze

edukacji osób starszych.

Liczba wspartych organizacji

sektora organizacji

pozarządowych i podmiotów,

o których mowa w art. 3 ust. 3

ustawy o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie,

w obszarze promowania

wolontariatu osób starszych

oraz wobec osób starszych

i innych instytucji działających

w obszarze edukacji osób

starszych.

Obszar VII

Działania na rzecz edukacji dla starości (kadry opiekuńcze i medyczne), do starości (całe społeczeństwo), przez starość (od najmłodszego pokolenia)

oraz edukacja w starości (osoby starsze).

Rozwój edukacji nieformalnej

(radio, telewizja, Internet,

audiobooki).

Upowszechnianie edukacji

w zakresie nowych technologii.

VII.3

VII.4

98

Ministerstwo Cyfryzacji.

Ministerstwo Edukacji

Narodowej, Komitet do spraw

Pożytku Publicznego, media

publiczne.

Upowszechnianie informacji związanych

z edukacją nieformalną.

Liczba przeprowadzonych

kampanii informacyjno-edukacyjnych oraz liczba osób

w wieku 65+, które wyniku

szkoleń nabyły lub rozwinęły

kompetencje cyfrowe.

Liczba inicjatyw

upowszechniających edukację

nieformalną.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

2018–2020

Liczba zrealizowanych

inicjatyw mających na celu

wspieranie kształcenia

ustawicznego poprzez

doradztwo edukacyjne.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Liczba nowych kierunków

studiów i innych form

kształcenia dedykowanych

osobom starszym.

Liczba osób, które ukończą

specjalizację z zakresu

pracy socjalnej z osobami

starszymi.

Monitor Polski

Kształtowanie lub wzmacnianie

kompetencji seniorów w zakresie

nowych mediów przez realizację

kampanii informacyjno-edukacyjnych

oraz szkoleń.

Ministerstwo Edukacji

Narodowej.

2018–2020

Ministerstwo Zdrowia.

Poszerzenie oferty edukacyjnej

dla rozwoju nowych kierunków studiów

i innych form kształcenia dedykowanych

osobom starszym (np. z gerontologii

społecznej lub opiekuńczej).

Wspieranie kształcenia ustawicznego

poprzez doradztwo edukacyjne.

2018–2020

Ministerstwo Rodziny, Pracy i

Polityki Społecznej.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Nauki

i Szkolnictwa Wyższego.

Rozwój i uzupełnienie kompetencji

kadry pomocy społecznej nt. zagadnień,

potrzeb i możliwości osób starszych

(np. wprowadzenie specjalizacji

dla pracowników socjalnych).

I.1

Ministerstwo Zdrowia.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Cyfryzacji.

2018–2020

Liczba zrealizowanych

inicjatyw mających na celu

rozwój gerontechnologii dla

poprawy jakości życia.

Stworzenie warunków

do rozwoju standaryzowanych

usług pomocowych

i opiekuńczych,

w tym telemedycyny,

wspomagających funkcjonowanie

osób starszych.

Uchwalenie aktu prawnego

regulującego ryzyko

niesamodzielności.

Liczba opracowanych

i wdrożonych standardów usług

opiekuńczych świadczonych

w środowisku lokalnym.

Liczba opracowanych

i wdrożonych standardów

technicznych i organizacyjnych

teleopieki i telepomocy.

Liczba przyjętych rozwiązań

z zakresu standaryzowanej

teleopieki i telepomocy,

o różnych zakresach usług,

2018–2020

2018–2020

2018–2020

2018–2020

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Zdrowia.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Ministerstwo Zdrowia.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju, Ministerstwo

Cyfryzacji.

Ministerstwo Zdrowia.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Uregulowanie prawne ryzyka

niesamodzielności – określenie

kryteriów i stopni niesamodzielności.

Opracowanie i wdrożenie standardów

usług opiekuńczych, świadczonych

w środowisku lokalnym.

Opracowanie standardów w zakresie

teleopieki i telepomocy.

Wdrożenie na dużą skalę

standaryzowanej telemedycyny,

o różnym zakresie usług,

dostosowywanym do potrzeb

99

Obszar I

Zmniejszanie skali zależności od innych poprzez ułatwienie dostępu do usług wzmacniających samodzielność oraz dostosowanie środowiska

zamieszkania do możliwości funkcjonalnych niesamodzielnych osób starszych.

Obszary uwzględniające działania wobec niesamodzielnych osób starszych

Rozwój gerontechnologii dla poprawy

jakości życia.

Rozwój wypożyczalni sprzętu

wspomagającego funkcjonowanie

i zwiększającego samodzielność

niesamodzielnych osób starszych.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Liczba funkcjonujących

wypożyczalni sprzętu

pomocniczego dla

niepełnosprawnych.

– 101 –

100

Narodowy Fundusz Zdrowia,

Państwowy Fundusz

Rehabilitacji Osób

Niepełnosprawnych.

Liczba podmiotów ekonomii

społecznej dostarczających

usługi społeczne użyteczności

publicznej umożliwiające

wzmocnienie samodzielności

osób starszych.

2018–2020

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Zwiększenie zakresu usług społecznych

użyteczności publicznej,

umożliwiających wzmocnienie

samodzielności osób starszych,

dostarczanych przez podmioty ekonomii

społecznej.

Wspieranie rozwoju sieci wypożyczalni

sprzętu pomocniczego dla

niesamodzielnych osób starszych.

Liczba wdrożonych nowych

instrumentów mających

na celu zwiększenie dostępności

do usług opiekuńczych

i specjalistycznych usług

opiekuńczych, realizowanych

przez jednostki samorządu

terytorialnego; opieki domowej

w podziale na pomoc

w czynnościach domowych

lub pomoc w czynnościach

higieniczno-opiekuńczych;

informacji o usługach

i poradnictwie społecznym.

2018–2020

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Wdrożenie nowych instrumentów

mających na celu zwiększenie

dostępności do

• usług opiekuńczych

i specjalistycznych usług

opiekuńczych realizowanych

przez jednostki samorządu

terytorialnego,

• opieki domowej w podziale

na pomoc w czynnościach

domowych lub pomoc

w czynnościach

higieniczno-opiekuńczych,

• informacji o usługach

i poradnictwie społecznym.

Monitor Polski

I.2

dostosowywanych do potrzeb

i sprawności użytkowników,

które poprawią bezpieczeństwo

i jakość życia dużej liczby osób

starszych.

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju, Ministerstwo

Cyfryzacji.

i sprawności użytkowników,

które poprawią bezpieczeństwo

i jakość życia dużej liczby osób

starszych.

Wspieranie działań

ukierunkowanych

na likwidację funkcjonalnych

barier w środowisku zamieszkania

niesamodzielnych osób starszych.

Rozwój terapii zajęciowej,

w tym ergoterapii, świadczonej

stacjonarnie, niestacjonarnie,

ambulatoryjnie i w domu

niesamodzielnej osoby starszej.

I.4

Kształcenie terapeutów zajęciowych.

Realizacja projektów oraz podnoszenie

świadomości społecznej pomiędzy

partnerami ze wszystkich sektorów

w obszarze projektowania

uniwersalnego.

101

Ministerstwo Zdrowia.

Ministerstwo Infrastruktury.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

2018–2030

(działanie

ciągłe)

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Promowanie dobrych praktyk z zakresu

funkcjonowania wypożyczalni

przedmiotowego sprzętu.

Procent pozytywnie

zaopiniowanych wniosków

szkół niepublicznych

ubiegających

się o uprawnienia szkoły

publicznej.

Liczba zrealizowanych

projektów mających na celu

podnoszenie świadomości

społecznej pomiędzy partnerami

ze wszystkich sektorów

w obszarze projektowania

uniwersalnego.

Liczba zrealizowanych

inicjatyw mających na celu

promowanie dobrych praktyk z

zakresu funkcjonowania

wypożyczalni przedmiotowego

sprzętu.

Liczba funkcjonujących

punktów doradztwa w obszarze

pozyskiwania i korzystania

ze sprzętu wspomagającego

funkcjonowanie

i zwiększającego samodzielność

niesamodzielnych osób

starszych.

Monitor Polski

I.3

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Państwowy Fundusz

Rehabilitacji Osób

Niepełnosprawnych,

Ministerstwo Zdrowia.

Prowadzenie doradztwa w obszarze

uzyskania sprzętu wspomagającego

funkcjonowanie i zwiększającego

samodzielność niesamodzielnych osób

starszych i korzystania z niego.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

II.1

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Zdrowia.

Upowszechnianie dobrych praktyk

wpisujących się w światowe standardy

prowadzenia terapii zajęciowej.

Liczba inicjatyw mających

na celu promowanie terapii

zajęciowej wśród

niesamodzielnych osób

starszych.

Liczba zrealizowanych działań

upowszechniających dobre

praktyki wpisujące

się w światowe standardy

prowadzenia terapii zajęciowej.

Rozwój opieki geriatrycznej

stacjonarnej, niestacjonarnej

oraz ambulatoryjnej.

2018–2020

Ministerstwo Zdrowia.

Wdrożenie działań prawnych,

ukierunkowanych na możliwość

funkcjonowania interdyscyplinarnych

zespołów geriatrycznych o charakterze

konsultacyjnym.

102

2018–2020

Ministerstwo Zdrowia.

Stworzenie warunków sprzyjających

utworzeniu w ramach „Sieci szpitali”

we wszystkich województwach

oddziałów geriatrycznych,

w szczególności w powiązaniu

z rozwojem ośrodków kształcenia

lekarzy specjalistów

w dziedzinie geriatrii.

Monitor Polski

Liczba wdrożonych działań

prawnych ukierunkowanych

na możliwość funkcjonowania

interdyscyplinarnych zespołów

geriatrycznych o charakterze

konsultacyjnym.

Liczba zrealizowanych działań

mających na celu stworzenie

warunków sprzyjających

utworzeniu w ramach „Sieci

szpitali” we wszystkich

województwach oddziałów

geriatrycznych, w szczególności

w powiązaniu z rozwojem

ośrodków kształcenia lekarzy

specjalistów w dziedzinie

geriatrii.

Obszar II

Zapewnienie optymalnego dostępu do usług zdrowotnych, rehabilitacyjnych i opiekuńczo-pielęgnacyjnych,

dostosowanych do potrzeb niesamodzielnych osób starszych.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Zdrowia.

Promowanie terapii zajęciowej wśród

niesamodzielnych osób starszych.

Zapewnienie dostępu

do rehabilitacji udzielanej

stacjonarnie, niestacjonarnie,

ambulatoryjnie, w domu osoby

starszej i w uzdrowiskach.

Podjęcie działań mających

na celu poprawę komunikacji

i funkcji poznawczych

niesamodzielnych osób starszych

(w szczególności osób z

demencją) w opiece

długoterminowej, w oparciu

o walidację gerontologiczną,

stymulację podstawową

oraz inne metody.

Standaryzacja usług

pielęgnacyjnych oraz

opiekuńczych, świadczonych

w publicznych i niepublicznych

placówkach, oferujących opiekę

stacjonarną, niestacjonarną

i domową, oraz wyznaczenie

kryteriów oceny jakości opieki

nad osobami starszymi

w różnym stanie zdrowia

i sprawności funkcjonalnej.

II.2

II.3

II.4

2018–2020

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Opracowanie jednolitych

sposobów postępowania

podmiotów świadczących

pomoc niesamodzielnym

osobom starszym.

Liczba przeprowadzonych

kampanii edukacyjnych

na temat chorób otępiennych.

Opracowanie programu działań

skierowanych do osób starszych

chorych na choroby otępienne.

Liczba zrealizowanych działań

mających na celu wdrożenie

właściwej kompleksowej

rehabilitacji: medycznej,

społecznej i zawodowej

zarówno w instytucjach, jak i w

formie środowiskowej.

– 104 –

103

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Zdrowia,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Ministerstwo Zdrowia.

Prowadzenie kampanii edukacyjnych

na temat chorób otępiennych.

2018–2025

2018–2020

Monitor Polski

Opracowanie i ujednolicenie sposobów

postępowania podmiotów świadczących

pomoc niesamodzielnym osobom

starszym, według przyjętych wzorców,

które oparte są na wynikach badań i dają

możliwość uzyskania podobnych

rezultatów działań w różnych

placówkach pomocowych

i w opiece domowej.

Ministerstwo Zdrowia.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Ministerstwo Zdrowia.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Opracowanie programu działań

skierowanych do osób starszych chorych

na choroby otępienne.

Wdrożenie właściwej kompleksowej

rehabilitacji: medycznej, społecznej

i zawodowej zarówno w instytucjach,

jak i w formie środowiskowej.

Ustalenie i wdrożenie

do praktyki w ochronie zdrowia

i pomocy społecznej koncepcji

opieki i pielęgnacji

na podstawie oceny poziomu

niesamodzielności

i kwalifikowania

do poszczególnych świadczeń

(w oparciu o ICF –

Międzynarodową Klasyfikację

Funkcjonowania,

Niepełnosprawności

i Zdrowia).

Rozwój różnych form opieki

dziennej i całodobowej, okresowej

i stałej, dostosowanej do

zróżnicowanych potrzeb

niesamodzielnych osób starszych

oraz dostępu

do informacji o usługach

społecznych.

III.1

III.2

2018–2020

Liczba funkcjonujących

placówek opieki dziennej.

– 105 –

104

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Zdrowia,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

2018–2020

Ministerstwo Zdrowia.

Opracowanie standardów opieki dla osób

z zespołami otępiennymi, w tym opieki

domowej.

Rozwój różnorodnych form opieki

dziennej, w tym

• rozwijanie sieci placówek dziennego

pobytu i promowanie tworzenia ich

w obszarach, na których jeszcze nie

funkcjonują,

• propagowanie form opieki dziennej

wśród osób starszych nieaktywnych,

nieuczestniczących w życiu

środowiska lokalnego, w tym

Liczba opracowanych

standardów kształcenia

w usługach asystenckich

i opiekuńczych świadczonych

na rzecz osób starszych

o różnym stopniu

niesamodzielności.

2018–2020

Ministerstwo Rodziny, Pracy i

Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Zdrowia,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Opracowanie standardów kształcenia

i świadczenia w usługach asystenckich

i opiekuńczych świadczonych na rzecz

osób starszych o różnym stopniu

niesamodzielności.

Monitor Polski

Liczba opracowanych

standardów opieki dla osób

z zespołami otępiennymi,

w tym opieki domowej.

Opracowanie i przetestowanie

jednolitego systemu oceny

niesamodzielności osób

starszych w oparciu o kryteria

międzynarodowej klasyfikacji

ICF.

2018–2020

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Zdrowia,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Opracowanie i przetestowanie

jednolitego systemu oceny

niesamodzielności osób starszych

w oparciu o kryteria międzynarodowej

klasyfikacji ICF.

Obszar III

Sieć usług środowiskowych i instytucjonalnych udzielanych niesamodzielnym osobom starszym.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Rozwój opieki całodobowej

Liczba funkcjonujących

placówek opieki całodobowej.

Liczba funkcjonujących

mieszkań chronionych

dla osób starszych.

2018–2021

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Infrastruktury,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Wspieranie inicjatyw jednostek

samorządu terytorialnego na rzecz

tworzenia mieszkań chronionych.

Monitor Polski

2018–2030

Liczba funkcjonujących

dziennych domów opieki

medycznej.

2018–2020

Ministerstwo Zdrowia.

Tworzenie dziennych domów opieki

medycznej (DDOM) jako wsparcie

medyczne (świadczenia pielęgnacyjne,

opiekuńcze i rehabilitacyjne oraz

kontynuacja leczenia) osób

niesamodzielnych, w tym

w szczególności osób starszych,

w warunkach zbliżonych do domowych,

w środowisku lokalnym.

Liczba funkcjonujących

gospodarstw opiekuńczych.

2018–2020

Ministerstwo Rolnictwa

i Rozwoju Wsi.

Rozwijanie sieci gospodarstw

opiekuńczych i promowanie tworzenia

ich na obszarach wiejskich.

•

o charakterze opiekuńczym

(łącznie z opieką wytchnieniową

i w czasie oczekiwania na instytucje

opieki długoterminowej),

oraz wzmacniającym aktywność

i samodzielność,

wspieranie systemu wymiany

informacji pomiędzy placówkami

umożliwiającego dzielenie się

dobrymi praktykami.

III.3

Wprowadzenie wymogu

posiadania określonych

kwalifikacji przez wszystkich

pracowników świadczących

pomoc i opiekę niesamodzielnym

osobom starszym zarówno

w placówkach publicznych

i niepublicznych oraz

przez osoby świadczące

pomoc i opiekę w formie

wypracowanie jednoznacznych

i adekwatnych do potrzeb

niesamodzielnej osoby starszej

kryteriów ich kwalifikacji

do różnych placówek opieki

długoterminowej,

wspieranie inicjatyw jednostek

samorządu terytorialnego

na rzecz tworzenia placówek

całodobowej opieki

dla niesamodzielnych osób

starszych i samotnych,

wspieranie tworzenia

rodzinnych domów pomocy

społecznej i innych form

środowiskowej opieki

całodobowej.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej,

Ministerstwo Zdrowia,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Przeprowadzenie kampanii społecznych,

promujących zawody opiekuńcze.

Weryfikacja systemu

podnoszenia kwalifikacji

w zawodach opiekuńczych.

Liczba przeprowadzonych

kampanii społecznych

promujących zawody

opiekuńcze.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Zapewnienie ciągłości opieki

przy zmianach miejsca

jej sprawowania.

2018–2020

2018–2020

Liczba zrealizowanych działań

mających na celu rozwój opieki

całodobowej.

– 107 –

106

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Zdrowia.

Zweryfikowanie dotychczasowego

systemu podnoszenia kwalifikacji osób

świadczących usługi opiekuńcze.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Zdrowia,

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Monitor Polski

Zapewnienie ciągłości opieki

przy zmianach miejsca jej sprawowania.

•

•

•

Określenie i wprowadzenie do przepisów

prawa powszechnie obowiązującego

zasad współpracy pracowników

socjalnych z zespołem podstawowej

opieki zdrowotnej.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Zdrowia.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

jednostki samorządu

terytorialnego.

2018–2020

2018–2020

Wprowadzenie zmian

do przepisów prawa

powszechnie obowiązującego

zasad współpracy pracowników

socjalnych z zespołem

podstawowej opieki zdrowotnej.

Rejestr podmiotów

świadczących usługi

opiekuńcze.

Profesjonalne wsparcie rodzin

sprawujących opiekę domową – –

poradnictwo, konsultacje, treningi

umiejętności opiekunów

nieformalnych (świadczone przez

lekarzy, pielęgniarki,

fizjoterapeutów, opiekunów

medycznych i pracowników

socjalnych) oraz inne działania na

rzecz podnoszenia jakości opieki

domowej.

Wprowadzenie różnych form

okresowego odciążenia członków

IV.2

Wspieranie organizowania opieki

krótkoterminowej nad osobami

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Ministerstwo Zdrowia.

2018–2020

2018–2020

Liczba zrealizowanych działań

mających na celu wspieranie

Liczba zrealizowanych działań

mających na celu zintegrowanie

nieformalnej opieki nad

osobami niesamodzielnymi ze

wsparciem formalnym.

– 108 –

107

Zintegrowanie nieformalnej opieki

nad niesamodzielnymi osobami starszymi

z opieką formalną,

w sposób szczególny poprzez

poradnictwo, konsultacje, treningi

umiejętności opiekunów nieformalnych

(świadczone przez lekarzy, pielęgniarki,

fizjoterapeutów, opiekunów

medycznych, pracowników socjalnych)

oraz inne działania na rzecz podnoszenia

jakości opieki domowej.

Obszar IV

System wsparcia nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych przez instytucje publiczne.

Koordynacja działań instytucji

opieki zdrowotnej i pomocy

społecznej – wypracowanie

systemu współpracy

na poziomie centralnym,

regionalnym i lokalnym

oraz współpracy między

sektorami: publicznym,

pozarządowym i prywatnym.

Prowadzenie rejestru podmiotów

świadczących usługi opiekuńcze.

Monitor Polski

IV.1

III.4

indywidualnej działalności

gospodarczej.

Tworzenie systemu szkoleń

i nabywania kwalifikacji

w celu uzyskania kompetencji

umożliwiających opiekę

nad niesamodzielnymi osobami

starszymi, w tym i tych

skierowanych do osób zawodowo

zajmujących

się świadczeniem usług

opiekuńczych.

Wzmacnianie sieci nieformalnych

opiekunów niesamodzielnych

osób starszych.

IV.3

IV.4

rodziny sprawujących osobistą

opiekę nad niesamodzielną osobą

starszą.

Liczba zrealizowanych działań

mających na celu promowanie

działań oddolnych, jak banki

czasu, banki informacji, grupy

wsparcia i grupy

samopomocowe.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Promowanie działań oddolnych, jak

banki czasu, banki informacji, grupy

wsparcia i grupy samopomocowe.

Monitor Polski

– 109 –

108

Liczba zrealizowanych działań

mających na celu wsparcie

opiekunów nieformalnych osób

niesamodzielnych.

Liczba przeprowadzonych

szkoleń w zakresie

podstawowej opieki i

rehabilitacji

oraz wsparcie kompetencyjne

przez dostęp do tzw.

tematycznych bibliotek wiedzy

online wraz z tutoringiem.

2018–2020

2018–2020

organizowania opieki

krótkoterminowej nad osobami

niesamodzielnymi.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Podmioty współpracujące

Ministerstwo Zdrowia,

Ministerstwo Kultury

i Dziedzictwa Narodowego.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Inwestycji

i Rozwoju.

Wsparcie opiekunów nieformalnych

niesamodzielnych osób starszych,

w tym

• upowszechnianie wiedzy na temat

opieki nad niesamodzielną osobą

starszą dla zwiększenia

zaangażowania w opiekę opiekunów

nieformalnych,

• tworzenie i rozwijanie form wsparcia

dla opiekunów osób

niesamodzielnych, w tym mieszkań

chronionych.

Szkolenia w zakresie podstawowej opieki

i rehabilitacji oraz wsparcie

kompetencyjne przez dostęp

do tzw. tematycznych bibliotek wiedzy

online wraz z tutoringiem (metoda

edukacji zindywidualizowanej).

niesamodzielnymi – tzw. opieka

wytchnieniowa dla opiekunów.

Liczba wspartych podmiotów

Kościoła katolickiego

i innych związków

wyznaniowych w obszarze

wsparcia osób

niesamodzielnych

i ich opiekunów.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Podmiot współpracujący

Ministerstwo Rodziny, Pracy

i Polityki Społecznej.

Włączanie w proces wsparcia osób

niesamodzielnych i ich opiekunów

przedstawicieli Kościoła katolickiego

i innych związków wyznaniowych.

Monitor Polski

– 110 –

109

Liczba organizacji

pozarządowych i podmiotów,

o których mowa w art. 3 ust. 3

ustawy o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie,

wspartych lokalnych projektów

realizowanych w obszarze

rozwoju wsparcia opiekunów

osób niesamodzielnych.

2018–2030

(działanie

ciągłe)

Komitet do spraw Pożytku

Publicznego.

Włączenie organizacji pozarządowych

i podmiotów, o których mowa w art. 3

ust. 3 ustawy o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie,

w praktyki rozwoju wsparcia opiekunów

osób niesamodzielnych na poziomie

lokalnych projektów.

Słownik pojęć

Pojęcie

Dyskryminacja ze względu

na wiek, ageizm

Definicja

Proces oceniania danej osoby lub grupy nie na podstawie

rzeczywistych kompetencji, lecz na podstawie wieku i założonego,

związanego z nim, uogólnionego na wszystkie jednostki w danym

wieku przekonania o ich sprawności fizycznej i umysłowej (stereotyp),

prowadzący do podejmowania działań różnicujących dostęp do

różnorodnych zasobów na podstawie wieku.

Edukacja dorosłych

Wszelkie procesy aktywności poznawczej i społeczno-kulturalnej osób

uznawanych przez swoje społeczeństwa za dorosłe; zachodzą

systematycznie

i

lub

zorganizowany

lub

incydentalnie,

przypadkowy.

w

sposób

intencjonalny

Przynoszą

potwierdzenie

kompetencji lub dostarczają satysfakcji osobistej.

Geriatria

Specjalistyczna dziedzina medycyny, która zajmuje się zdrowiem

i chorobami oraz opieką i pomocą osobom w podeszłym wieku48.

Gospodarstwo opiekuńcze

Forma wsparcia w zakresie opieki lub integracji społecznej na rzecz

osób i rodzin w celu poprawienia ich funkcjonowania, świadczona

z wykorzystaniem infrastruktury gospodarstwa i w powiązaniu

z wykonywaną działalnością rolniczą.

Instytucje publiczne

ubezpieczeń społecznych

Rozumiane jako Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego

Ubezpieczenia

Społecznego,

Zakład

Emerytalno-Rentowy

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Wojskowe Biuro

Emerytalne Ministerstwa Obrony Narodowej.

Definicja Światowej Organizacji Zdrowia.

Międzynarodowa

Klasyfikacja

Funkcjonowania,

Niepełnosprawności

i Zdrowia (ICF)

– 112 –

Poz. 1169

Klasyfikacja opracowana została przez Światową Organizację Zdrowia

w celu dostarczenia jednolitego oraz znormalizowanego języka

i modelu do opisywania zdrowia i stanów z nim związanych. ICF

uwzględnia każdą funkcję osoby na poziomie jej ciała, jednostki lub

społeczeństwa

i

dla

niepełnosprawność

celów

jako

przeprowadzenia

„ograniczenie

w

oceny

każdej

definiuje

dziedzinie

49

funkcjonowania” .

Opieka długoterminowa

Całokształt

na

działań

świadczeniu

terapeutycznych

przewlekle

medycznych

długotrwałej

i

usług

chorym

i

i

opieki

społecznych

polegających

pielęgniarskiej,

świadczeń

pielęgnacyjno-opiekuńczych

niesamodzielnym,

które

nie

osobom

wymagają

50

hospitalizacji .

Opiekun formalny osoby

starszej

Otwarty konkurs ofert

Osoba

wykonująca

w

ramach

stosunku

pracy

usługi

pielęgnacyjno-opiekuńcze na rzecz osoby starszej.

Sposób na wybranie organizacji, które otrzymają od władz publicznych

dotacje

na

realizację

zadań,

określony

ustawą

z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego

i o wolontariacie.

Projekt

międzypokoleniowy

Działanie

ukierunkowane

na

rozwijanie

więzi

i

solidarności

międzypokoleniowej za pomocą współdziałania (tj. wspólnego,

synchronicznego

wykonywania

niespokrewnionych

osób

pochodzących

pewnych

czynności)

z

pokoleń

różnych

(czyli osób z różnych grup wieku), zazwyczaj mieszkających

w tej samej miejscowości.

49

50

Definicja Światowej Organizacji Zdrowia.

Ministerstwo Zdrowia, Stan faktyczny i perspektywy rozwoju opieki długoterminowej w Polsce, Warszawa

2012 r.

Projektowanie

uniwersalne przestrzeni

– 113 –

Poz. 1169

Projektowanie produktów, środowiska, programów i usług w taki

sposób, aby były użyteczne dla wszystkich, w możliwie największym

stopniu, bez potrzeby adaptacji lub specjalistycznego projektowania.

Projektowanie uniwersalne nie wyklucza pomocy technicznych

dla

szczególnych

grup

osób

niepełnosprawnych,

jeżeli

jest

51

to potrzebne .

Przemoc wobec osób

starszych

Złe traktowanie osób starszych, które przejawia się pod postacią

nadużyć i zaniedbań. Definicja złego traktowania osób starszych odnosi

się

do

umyślnych,

celowych

działań

lub

zaniechań,

które naruszają prawa i dobra osobiste osób starszych, narażają

je

na

niebezpieczeństwo

utraty

życia,

zdrowia,

naruszają

ich godność, nietykalność cielesną, wolność, powodują szkody

na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym oraz cierpienie

i krzywdę moralną lub stanowią poważne zagrożenie ich doznania.

Działania takie podejmowane są wobec osób starszych ze strony

członków rodziny, opiekunów lub innych osób, którym one ufają. Złe

traktowanie

osób

starszych

to

także

brak

zaspokojenia

ich podstawowych potrzeb czy też zaniedbanie.

Telemedycyna

Dostarczanie świadczeń opieki zdrowotnej i informacji medycznej na

odległość z wykorzystaniem technologii telekomunikacyjnych, takich

jak Internet, łączność bezprzewodowa, satelitarna i telefoniczna.

Telemedycyna obejmuje wiele zakresów, w tym również mHealth –

mobilną opiekę zdrowotną, czyli dodatkowe środowisko pozwalające

na praktykowanie opieki zdrowotnej.

Teleopieka

System opieki oparty na telekomunikacji i informatyce obejmujący

dużą grupę osób niepełnosprawnych zamieszkałych w rejonie, mający

na

celu

ich

bezpieczeństwo

oraz

profilaktykę

powikłań

i kosztów wywołanych brakiem szybkiej pomocy. Istotą teleopieki jest

możliwość sygnalizowania potrzeby pomocy i uzyskanie szybkiej

reakcji na zagrożenie, także gdy osoba wysyłająca sygnał alarmowy

nie jest w stanie rozmawiać. Urządzenia i systemy wsparcia stosowane

Za: Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzona w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r.

w

teleopiece

są

Poz. 1169

zróżnicowane

w

zależności

od rodzaju deficytów zdrowia, sprawności fizycznej i intelektualnej

użytkownika.

W

uzasadnionych

przypadkach

teleopieka

łączy

się z telemedycyną i użytkownikowi udostępnia się dodatkowe

urządzenie

przesyłające

sygnały

o

zaburzeniu

parametrów

fizjologicznych, takich jak ciśnienie krwi, tętno, temperatura ciała

itp.52.

Terapia zajęciowa

(occupational therapy)

Szereg działań skoncentrowanych na umożliwieniu osobie osiągnięcia

zdrowia, dobrostanu i satysfakcji życiowej poprzez uczestnictwo

w różnego typu zajęciach53.

Uczenie się przez całe

życie (Life-Long Learning,

LLL)

Idea całożyciowej aktywności edukacyjnej człowieka, służącej jego

rozwojowi na wszystkich etapach życia. Oparta na różnych

koncepcjach praktyka edukacyjna tworząca sieć komplementarnych

form uczenia się, rozwijających się synergicznie przez całe życie

i we wszystkich obszarach edukacji54.

52

Izba MedPol, Uwarunkowania rozwoju telemedycyny w Polsce, Warszawa 2015 r.

Definicja Światowej Federacji Terapeutów Zajęciowych (World Federation of Occupational Therapists).

54

Komisja Europejska, Memorandum na temat uczenia się przez całe życie, Bruksela 2000.