Uchwała nr 46 Rady Ministrów z dnia 25 kwietnia 2017 r. w sprawie Wieloletniego Planu Finansowego Państwa na lata 2017-2020

§ 1. Uchwala się Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2017–2020, stanowiący załącznik do uchwały.

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Prezes Rady Ministrów: B. Szydło

1)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2016 r. poz. 1948, 1984 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 60,

191 i 659.

Załącznik – Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017-18

7

8

8

8

9

11

11

13

16

18

18

18

25

33

39

41

41

42

43

45

45

50

52

52

52

54

54

56

60

63

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Spis tabel

Strona

Tabela 1. Wynik strukturalny sektora

Tabela 2. Kwota wydatków na lata 2017-20

Tabela 3. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych (koniec roku)

Tabela 4. Różnice w porównaniu z poprzednią aktualizacją

Tabela 5. Zestawienie wskaźników stabilności fiskalnej w kolejnych okresach

Tabela 6. Długookresowa stabilność finansów publicznych

Tabela 7. Urodzenia w latach 2017-26, wariant wysoki i bardzo wysoki (tys.)

Tabela 8. Zobowiązania warunkowe

Tabela 9. Wzrost gospodarczy

Tabela 10. Procesy inflacyjne

Tabela 11. Rynek pracy

Tabela 12. Salda sektorów instytucjonalnych

Tabela 13. Podstawowe założenia egzogeniczne

Tabela 14. Sektor instytucji rządowych i samorządowych

Tabela 15. Projekcje przy założeniu niezmienionej polityki rządu

Tabela 16. Wydatki wyłączane z agregatu wydatków (expenditure benchmark)

Tabela 17. Wydatki według funkcji

35

39

40

44

45

47

50

51

63

63

64

64

65

65

67

67

68

Spis wykresów

Strona

Wykres 1. Luka produktowa

12

Wykres 2. Zmiana relacji dochodów podatkowych do PKB w 2016 r. w stosunku do roku

poprzedniego

19

Wykres 3. Zmiana relacji dochodów podatkowych do PKB w latach 2007-16

20

Wykres 4. Wpływy z głównych tytułów podatkowych (dochody budżetu państwa łącznie z udziałami

JST) oraz struktura ubytku w rozbiciu na poszczególne podatki

20

Wykres 5. Porównanie luki VAT (% teoretycznych wpływów) w krajach UE w 2014 r.

21

Wykres 6. Luka VAT w % teoretycznych wpływów

22

Wykres 7. Wpływ zmiany dochodów i wydatków na zmianę wyniku sektora

33

Wykres 8. Wynik nominalny i strukturalny sektora

34

Wykres 9. Wynik strukturalny przy założeniu hipotetycznych scenariuszy

36

Wykres 10. Wydatki sektora zmodyfikowane zgodnie z metodyką Komisji Europejskiej

38

Wykres 11. Kurs EUR/PLN (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora na zmianę kursu

EUR/PLN (prawy wykres)

42

Wykres 12. Krótkookresowa stopa procentowa (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora na

zmianę krótkookresowej stopy procentowej (prawy wykres)

43

Wykres 13. Stochastyczne projekcje długu od 2017 r.

46

Wykres 14. Współczynnik obciążenia demograficznego w Polsce w latach 2015-81

48

Wykres 15. Wzrost PKB – średnie błędy prognoz (%)

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Podsumowanie

Państwa członkowskie Unii Europejskiej przedkładają co roku Komisji Europejskiej i Radzie Ecofin

aktualizacje programów stabilności lub konwergencji. Na podstawie analizy tych dokumentów Rada

Ecofin wydaje następnie zalecenia dla polityk gospodarczych państw członkowskich, które należy

uwzględnić przy projektowaniu budżetów na kolejny rok. W opinii z 12 lipca 2016 r. do

ubiegłorocznej aktualizacji Programu konwergencji Rada Ecofin zaleciła Polsce

 ograniczenie deficytu strukturalnego po 0,5 pkt proc. PKB w 2016 r. i 2017 r.;

 wzmocnienie ram budżetowych, w tym ustanowienie niezależnej rady fiskalnej;

 poprawę ściągalności dochodów podatkowych przez zapewnienie lepszego przestrzegania

przepisów dotyczących VAT oraz ograniczenie nadmiernego stosowania obniżonych stawek

VAT.

Niniejszy Program konwergencji (dalej jako Program) przedstawia w rozdziałach III, VI i VII stan

wdrożenia rekomendacji sformułowanych w przytoczonej wyżej opinii Rady Ecofin do Programu

z 2016 r. Prezentuje on ponadto średniookresową prognozę sytuacji gospodarczej Polski i jej finansów

publicznych do 2020 r. Dokument opracowano zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 1466/97/WE

z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru

i koordynacji polityk gospodarczych oraz przyjętymi w lipcu 2016 r. przez unijny Komitet

Ekonomiczny i Finansowy wytycznymi dotyczącymi programów stabilności i konwergencji państw

członkowskich UE.

Polski Program stanowi zarazem część Wieloletniego Planu Finansowego Państwa (WPFP),

opracowywanego na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. WPFP

został przyjęty przez Radę Ministrów 25 kwietnia br. i będzie podstawą przygotowania projektu

ustawy budżetowej na rok 2018.

Obecny Program powstawał równolegle z tegoroczną edycją Krajowego Programu Reform (KPR),

zawierającego m.in. przegląd reform strukturalnych służących spełnieniu przez Polskę celów unijnej

strategii Europa 2020 oraz zaleceń Rady sformułowanych na podstawie analizy KPR z 2016 r. 1

Informacje nt. Programu oraz KPR podlegały 21 kwietnia br. dyskusji połączonych komisji

sejmowych do spraw Unii Europejskiej, finansów publicznych oraz gospodarki i rozwoju.

Podobnie jak w poprzednich latach, opinia Rady na temat niniejszego Programu oraz zalecenia Rady

dotyczące KPR z 2017 r. również będą przedmiotem obrad polskiego Parlamentu.

1

Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2016 r. w sprawie krajowego programu reform Polski na 2016 r. oraz

zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Polskę programu konwergencji na 2016 r., dostępne

na

http://eur-lex.europa.eu/legalcontent/PL/TXT/?uri=uriserv:OJ.C_.2016.299.01.0015.01.POL&toc=OJ:C:2016:299:FULL

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

I. Ogólne ramy prowadzenia polityki gospodarczej i jej cele

I. Ogólne ramy prowadzenia polityki gospodarczej i jej cele

I.1. Polityka budżetowa w kontekście wymogów UE

Polska polityka budżetowa jest prowadzona z uwzględnieniem ograniczeń zawartych w przepisach

prawa krajowego i unijnego, obejmujących

 górny limit wydatków budżetu państwa – który jest ustalany na rok przyszły na podstawie

stabilizującej reguły wydatkowej zapisanej w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1870, z późn zm.), zwanej dalej „ustawą o finansach

publicznych” – (por. rozdział III);

 respektowanie wartości referencyjnych dla deficytu nominalnego (3% PKB) i długu (60% PKB)

sektora instytucji rządowych i samorządowych (dalej jako sektor) oraz realizację

tzw. średniookresowego celu budżetowego.

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) zobowiązuje w art. 126 ust. 1 państwa

członkowskie UE do unikania nadmiernego, tj. przekraczającego 3% PKB deficytu nominalnego

sektora. Obowiązek ten został doprecyzowany w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1467/97 z dnia 7 lipca

1997 r. w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu, które tworzy

tzw. część korygującą Paktu Stabilności i Wzrostu. Z kolei rozporządzenie Rady nr 1466/97/WE z dnia

7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji

polityk gospodarczych zobowiązuje państwa członkowskie UE do sformułowania i osiągnięcia

w określonym czasie tzw. średniookresowego celu budżetowego (MTO). Przestrzeganie MTO ma

m.in. zapobiec wzrostowi deficytu nominalnego sektora powyżej 3% PKB (stąd też rozporządzenie to

nazywa się częścią prewencyjną Paktu Stabilności i Wzrostu).

Rada Ecofin zakończyła 19 czerwca 2015 r. procedurę nadmiernego deficytu wobec Polski.

W rezultacie Polska podlega obecnie wymogom części prewencyjnej Paktu Stabilności i Wzrostu.

I.2. Koordynacja polityk gospodarczych

Zgodnie z art. 121 Traktatu o funkcjonowaniu UE, polityki gospodarcze państw członkowskich są

przedmiotem wspólnego zainteresowania tych państw i podlegają koordynacji w ramach Rady Ecofin.

Dla wzmocnienia skuteczności tego procesu od 2011 r. funkcjonuje podział roku budżetowego na dwa

semestry. W pierwszym z nich, zwanym semestrem europejskim, instytucje unijne analizują sytuację

gospodarczą i formułują zalecenia dla państw członkowskich, w drugim – zwanym semestrem

krajowym – państwa członkowskie starają się odzwierciedlić unijne zalecenia w prowadzonych przez

siebie politykach.

Semestr europejski rozpoczyna się w listopadzie od publikacji przez Komisję Europejską Rocznej

Analizy Wzrostu Gospodarczego (Annual Growth Survey – AGS), opisującej sytuację gospodarczą

i wyzwania dla Unii Europejskiej na rok przyszły. Na podstawie AGS i dyskusji państw w różnych

formacjach Rady UE Rada Europejska w marcu kolejnego roku przyjmuje wytyczne dla polityki

gospodarczej wszystkich państw UE. W najnowszej edycji AGS 2 Komisja Europejska wezwała

państwa członkowskie do zintensyfikowania wysiłków na rzecz realizacji następujących priorytetów

 pobudzenia inwestycji,

 wdrażania reform strukturalnych3,

 prowadzenia odpowiedzialnej polityki budżetowej.

Zdaniem Komisji, państwa członkowskie powinny w politykach gospodarczych zorientowanych na

osiągnięcie tych celów uwzględnić sprawiedliwość społeczną, tak by wzrost gospodarczy miał

2

3

https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/2017-european-semester-annual-growth-survey_en_0.pdf

Temu zagadnieniu jest poświęcona aktualna edycja KPR.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

I. Ogólne ramy prowadzenia polityki gospodarczej i jej cele

bardziej inkluzywny charakter. Również Rada Europejska uznała działania wszystkich państw

członkowskich i całej Unii Europejskiej w 2017 r. we wspomnianych 3 kierunkach za priorytetowe4.

Promowane przez Radę Europejską wspieranie inwestycji jest jednym z kluczowych elementów

Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.), zwanej dalej

Strategią (por. rozdział I.3). Polska uczestniczy od 2015 r. we wdrażaniu przygotowanego przez

Komisję Europejską i Europejski Bank Inwestycyjny Planu inwestycyjnego dla Europy, który w latach

2015-17 ma poprawić warunki inwestowania i wygenerować dodatkowe inwestycje publiczne

i prywatne w Unii Europejskiej co najmniej na kwotę 315 mld EUR. Polska popiera propozycję

Komisji Europejskiej dotyczącą przedłużenia funkcjonowania tego instrumentu do 2020 r., które ma

skutkować zwiększeniem inwestycji w UE do 500 mld EUR. Podstawowym filarem Planu jest

Europejski Fundusz Inwestycji Strategicznych (European Fund for Strategic Investments – EFSI).

Udzielone przez EFSI (tzw. komponent EFI – Europejski Fundusz Inwestycyjny) gwarancje

o wartości 47 mln EUR umożliwiły w Polsce podpisanie 8 umów z instytucjami finansowymi, które

powinny wygenerować finansowanie o wartości ponad 800 mln EUR przeznaczone na wsparcie

projektów inwestycyjnych podejmowanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Szacuje się,

iż z tego rodzaju finansowania skorzysta 12 300 małych i średnich przedsiębiorstw oraz start-up-ów.

Zatwierdzonych zostało 20 dużych projektów infrastrukturalnych o wartości 1,7 mld EUR, które

powinny wygenerować finansowanie o wartości ok. 5,4 mld EUR.

Istotny udział w inwestycjach będą mieć projekty współfinansowane ze środków UE – Polska

pozostaje jednym z liderów w ich wykorzystaniu. Według danych za 2016 r., stopa absorpcji funduszy

strukturalnych (relacja wypłaconych środków do dostępnego budżetu) w ramach perspektywy

finansowej 2007-13 wyniosła 95%. Oznacza to, że płatności dla Polski wyniosły już 63,8 mld EUR –

najwięcej w UE. Pozostałe środki perspektywy finansowej 2007-13 (maksymalnie 5%) przekazane

zostaną jako płatność salda końcowego po przeprowadzeniu przez Komisję Europejską działań

audytowych.

W 2016 r. Rada Ministrów przyjęła ponadto plan, którego celem jest zapewnienie pełnego

wykorzystania dostępnej dla Polski alokacji z budżetu polityki spójności na lata 2014-20 – 82,2 mld

EUR – w sposób trwale przekładający się na rozwój społeczno-gospodarczy. Wdrażanie planu

przynosi rezultaty: na koniec 2016 r. trafiło już do Polski w ramach obecnej perspektywy finansowej

ponad 6,6 mld EUR, co jest najwyższą kwotą wśród wszystkich państw członkowskich UE. Według

informacji Komisji Europejskiej, Polska jako jedyne państwo osiągnęła w 2016 r. poziom płatności

zgodny ze swymi prognozami. Płatności przekazane do Polski w 2016 r. wyniosły 101%

prognozowanej kwoty, podczas gdy średnia dla UE wyniosła tylko 52%. Na obecnym etapie Polska

jest więc krajem najlepiej przygotowanym do absorpcji środków polityki spójności.

Zalecona przez Radę Europejską polityka budżetowa przyjazna wzrostowi stanowi także priorytet

polskiego rządu. Polska wspiera inicjatywy UE i OECD dotyczące ograniczenia uchylania się od

opodatkowania i działania na rzecz sprawniejszej administracji podatkowej. Koncentracja wysiłków

na zmniejszaniu agresywnego planowania podatkowego i zwalczaniu oszustw podatkowych

(por. załącznik Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017-18) pomoże zapewnić

dochody niezbędne np. do finansowania inwestycji i walki z wykluczeniem społecznym. Planowana

redukcja deficytu poprzez pozytywny wpływ na oszczędności krajowe oraz spadek premii za ryzyko

uwzględnianej w cenie kapitału umożliwi w horyzoncie Programu szybszą akumulację kapitału

w sektorze prywatnym i w całej gospodarce. W efekcie oczekiwane jest przyspieszenie tempa wzrostu

potencjalnego PKB w Polsce z 2,9% w 2016 r. do 3,9% w 2020 r.

I.3. Cele polityki gospodarczej

Kierunki rozwoju gospodarczego Polski na najbliższe lata wskazuje Strategia przyjęta przez Radę

Ministrów 14 lutego 2017 r. Proponuje ona model rozwoju gospodarczego oparty na wzroście

4

Por. konkluzje przewodniczącego Rady Europejskiej z 9 marca 2017 r., dostępne

http://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2017/03/09-conclusions-pec_pdf/

na

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

I. Ogólne ramy prowadzenia polityki gospodarczej i jej cele

inkluzywnym, zrównoważonym pod względem społecznym i terytorialnym. Przewidywane jest

skoncentrowanie działań o charakterze prawnym, instytucjonalnym i inwestycyjnym w trzech

kierunkach

 trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, dane i doskonałość organizacyjną;

 rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony;

 skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu i gospodarczemu.

Oczekiwanym efektem realizacji Strategii będzie wzrost zamożności Polaków oraz zmniejszenie

liczby osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym. Przyczyni się to do szybszej

konwergencji dochodów Polaków do poziomu średniej Unii Europejskiej. W perspektywie

długookresowej zmieni się struktura PKB Polski w wyniku zwiększenia roli innowacji w jego

tworzeniu.

Inkluzywny wzrost gospodarczy będzie wspierany przez politykę budżetową w ramach ograniczeń

wynikających z prawa krajowego (por. np. rozdział III.4) i unijnego (por. rozdział I.1). Systemowe

zmiany w obszarze finansów publicznych, wskazane w Strategii zmierzać będą do zapewnienia

finansowania celów strategicznych państwa przy zachowaniu stabilnych finansów publicznych.

Wymaga to przeprowadzenia działań w całym obszarze finansów publicznych, po stronie dochodowej,

jak i wydatkowej, także w odniesieniu do zasad alokacji środków finansowych dla różnych grup

jednostek sektora finansów publicznych i różnych dziedzin zadań publicznych, z uwzględnieniem ich

aspektu terytorialnego. Strategia wskazuje w związku z tym 3 projekty strategiczne

 uszczelnienie systemu poboru podatków;

 reforma systemu budżetowego;

 reforma systemu finansowania jednostek samorządu terytorialnego.

W efekcie wdrożenia wynikających ze Strategii reform wzmacniających potencjał i wydajność

polskiej gospodarki powinno dojść do zmniejszenia dystansu rozwojowego między Polską a strefą

euro. Obserwowane dotąd różnice między gospodarkami obu wskazanych obszarów –

w szczególności w poziomie rozwoju mierzonego np. przez PKB per capita – sprawiają, że obecnie

członkostwo Polski w strefie euro mogłoby stanowić źródło zaburzeń w polskiej gospodarce. Ponadto,

analiza sytuacji na poziomie europejskim wskazuje, iż ustabilizowanie sytuacji w strefie euro, które

jest niezbędnym warunkiem ewentualnej akcesji Polski do obszaru wspólnej waluty, stanowi odległą

i wciąż niejasną perspektywę.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

II. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza

II. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza

II.1.

Cykl koniunkturalny i sytuacja bieżąca

Średnie kwartalne tempo wzrostu PKB w 2016 r. wyniosło ok. 0,7% (kw/kw, sa) i było niższe od tego

z lat 2014-2015 (ok. 0,9%). W ciągu roku dynamika PKB w tym ujęciu charakteryzowała się

jednocześnie stosunkowo dużą zmiennością. Wyniki gospodarki polskiej w IV kw. 2016 r. wskazują

przy tym na wyraźną poprawę dynamiki aktywności gospodarczej w końcu roku (kw/kw, sa).

W całym 2016 r. PKB zwiększył się realnie o 2,7%, tj. o 1,1 pkt proc. mniej niż rok wcześniej.

Głównym czynnikiem wzrostu pozostał popyt krajowy, choć jego dynamika była niższa niż rok

wcześniej ze względu na spadek inwestycji. Nieznacznie dodatnią kontrybucję do wzrostu PKB miał

eksport netto.

W 2016 r. w krajach UE kontynuowane było umiarkowane ożywienie aktywności gospodarczej

(tempo wzrostu PKB w UE było nieco niższe niż rok wcześniej i wyniosło 1,9% wobec 2,2%).

Jednocześnie obserwowane było osłabienie tempa wzrostu wolumenu importu UE, głównego

indykatora popytu na polskie towary i usługi (na UE przypada blisko 80% polskiego eksportu

towarów). Mimo spowolnienia dynamiki importu UE i wyhamowania wymiany z krajami

rozwijającymi się tempo wzrostu wolumenu polskiego eksportu towarów i usług ogółem nie tylko

utrzymało się na relatywnie wysokim poziomie, ale nawet nieznacznie przyspieszyło. Przyczyniła się

do tego m.in. poprawa cenowej konkurencyjności polskiej sprzedaży zagranicznej. Powyższe

tendencje nie znalazły jednak odzwierciedlenia w tempie wzrostu produkcji przemysłowej, które było

niższe niż przed rokiem.

Pomimo spowolnienia dynamiki aktywności gospodarczej, w 2016 r. sytuacja na rynku pracy uległa

dalszej poprawie 5 . Liczba pracujących wzrosła o 0,7%, tj. w tempie wolniejszym od relatywnie

wysokiego 1,4% zanotowanego rok wcześniej. Przyrost ten w głównej mierze wynikał ze wzrostu

liczby pracowników najemnych, przy pierwszym od trzech lat spadku liczby pracodawców

i pracujących na własny rachunek. W trendzie malejącym utrzymała się liczba pomagających

członków rodzin. Przyrost liczby pracowników najemnych dotyczył osób zatrudnionych na czas

nieokreślony. Wzrost liczby pracujących wynikał przede wszystkim z przyrostu liczby pracujących

w sektorze przemysłowym (obejmującym przemysł i budownictwo), a w mniejszym stopniu

w sektorze usług, przy znacznym spadku tej kategorii w sektorze rolniczym. Wzrost popytu na pracę

przyczynił się do dalszego spadku bezrobocia. Stopa bezrobocia obniżyła się do 6,2% z 7,5% rok

wcześniej i wobec 8,5% przeciętnie w UE. Współczynnik aktywności zawodowej ustabilizował się na

poziomie z dwóch wcześniejszych lat, tj. 56,2%.

Poprawa sytuacji na rynku pracy, niska dynamika cen konsumpcyjnych oraz realizacja programu

Rodzina 500 plus w połączeniu z dobrymi nastrojami konsumentów znalazły odzwierciedlenie

w wyższej dynamice konsumpcji prywatnej. Tempo wzrostu spożycia prywatnego w 2016 r. wyniosło

3,8% (wobec 3% w 2015 r.). Tempo wzrostu konsumpcji było najwyższe od 2008 r. Jednocześnie

wyraźnie wzrosła stopa oszczędności w sektorze gospodarstw domowych. Negatywny wkład we

wzrost PKB – w przeciwieństwie do sytuacji z lat 2014-15 – miały natomiast inwestycje. Jednym

z powodów niskiej dynamiki tej kategorii było wyhamowanie realizacji projektów finansowanych ze

środków unijnych w kontekście przejścia od starej do nowej perspektywy finansowej. Spadek

wykorzystania funduszy strukturalnych UE oraz jego negatywny wpływ na dynamikę inwestycji

w gospodarce był widoczny w 2016 r. w niemal całym regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Szacunki potencjalnego tempa wzrostu gospodarki polskiej, przygotowane zgodnie z metodologią

Komisji Europejskiej 6 , wskazują, że od początku światowego kryzysu następowało spowolnienie

potencjalnego tempa wzrostu gospodarczego w Polsce, któremu od 2013 r. towarzyszyła ujemna luka

produktowa. Tendencji w dynamice potencjalnego PKB nie kompensował nawet silny trend spadkowy

stopy bezrobocia równowagi w gospodarce polskiej (NAWRU), obserwowany od 2002 r. Pozytywne

5

Informacje dotyczące rynku pracy w oparciu o dane BAEL (15 lat i więcej).

Por. Havik K. i inni, The Production Function Methodology for Calculation Potential Growth Rates & Output

Gaps, Komisja Europejska, Economic Papers 535, listopad 2014 r.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

II. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza

strukturalne zmiany na polskim rynku pracy pozwalają na kontynuację tego pozytywnego trendu

również obecnie. Od 2014 r. następuje dodatkowo stopniowe zwiększanie się tempa wzrostu

produktywności czynników produkcji. W efekcie w latach 2014-15 potencjalne tempo wzrostu

w Polsce zwiększyło się o ok. 0,3 pkt proc. do 3,2%. Tempo wzrostu obserwowanego PKB było

jeszcze szybsze, co pozwoliło na stopniowe domykanie luki produktowej. W 2016 r. luka ta jednak

ponownie się lekko otworzyła, czego przyczyną był silny spadek inwestycji i związane z tym

spowolnienie tempa wzrostu PKB.

Wykres 1. Luka produktowa

4,0

3,0

2,0

% PKB

1,0

0,0

-1,0

-2,0

-3,0

-4,0

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Źródło: Ministerstwo Finansów

Stosunkowo słaba presja popytowa, niskie oczekiwania inflacyjne oraz słaba presja kosztowa

spowodowały, że w 2016 r. inflacja bazowa (CPI po wyłączeniu cen żywności i energii) kształtowała

się poniżej poziomów z poprzedniego roku i średnio w roku była niższa o 0,2%. Ogólny wskaźnik

inflacji (CPI) okazał się jeszcze niższy. Przez większą część roku (od stycznia do października)

notowana była deflacja cen konsumpcyjnych w ujęciu rocznym, a średnio w roku ceny były niższe o

0,6% (po spadku o 0,9% w 2015 r.). Oznacza to, że inflacja kształtowała się wyraźnie poniżej celu

inflacyjnego Narodowego Banku Polskiego (NBP) i poniżej dolnej granicy dopuszczalnego

odchylenia od tego celu. W znacznym stopniu wynikało to z szoków podażowych na rynku surowców

energetycznych. Gwałtowny spadek cen ropy naftowej na przełomie lat 2015/16 spowodował

utrzymującą się przez prawie cały 2016 r. deflację cen energii w krajowym wskaźniku CPI. Sytuacja

zmieniła się na przełomie lat 2016/17. Wzrostowa tendencja cen na rynku surowców, zwłaszcza ropy

naftowej spowodowała zakończenie kilkuletniego okresu deflacji cen przemysłowych, a następnie cen

konsumpcyjnych. W lutym 2017 r. roczna dynamika cen przemysłowych wzrosła do 4,5%, a cen

konsumpcyjnych do 2,2%.

Zewnętrzny charakter czynników przyczyniających się do deflacji w Polsce sprawił, że w 2016 r.

Rada Polityki Pieniężnej (RPP) nie dokonała zmian w wysokości stóp procentowych NBP. Główna

stopa procentowa – stopa referencyjna pozostała na poziomie 1,5%. Pozostawiając koszt pieniądza

banku centralnego bez zmian RPP argumentowała ponadto, że obserwowane w ciągu roku obniżenie

dynamiki aktywności gospodarczej związane było ze spadkiem inwestycji, który w znacznej mierze

wynikał z czasowego zmniejszenia wykorzystania środków unijnych po zakończeniu perspektywy

finansowej UE 2007-13. Tymczasowy charakter osłabienia procesów inwestycyjnych wskazywał, że

w sytuacji stabilnego wzrostu konsumpcji również spowolnienie dynamiki PKB będzie chwilowe

i w kolejnych kwartałach tempo wzrostu gospodarczego powinno przyspieszyć. W rezultacie RPP

oceniała, że bieżący poziom stóp procentowych banku centralnego sprzyja utrzymaniu polskiej

gospodarki na ścieżce zrównoważonego wzrostu oraz zachowaniu równowagi makroekonomicznej.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

II. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza

Spadek dodatniego wkładu eksportu netto do wzrostu PKB został w pełni zniwelowany przez

pozytywny wpływ terms of trade i w efekcie w 2016 r. łączna nominalna nadwyżka w handlu

towarami i usługami w relacji do PKB osiągnęła rekordowy poziom 3,7%. Głównym źródłem

nierównowagi zewnętrznej pozostało ujemne saldo dochodów pierwotnych, odzwierciedlające w

głównej mierze dochody nierezydentów z inwestycji bezpośrednich, jak również, choć w mniejszym

stopniu, dochody nierezydentów z tytułu inwestycji portfelowych. Saldo to pogorszył również wzrost

transferów związanych z sezonową imigracją zarobkową obywateli Ukrainy. W efekcie deficyt

rachunku bieżącego w 2016 r. zmniejszył się nieznacznie do 0,3% PKB. Nierównowaga zewnętrzna

polskiej gospodarki była z dużą nadwyżką finansowana przez napływ kapitału długookresowego, ale

wyraźny wpływ na bilans płatniczy w 2016 r. miał okres przejściowy między perspektywami

finansowymi funduszy europejskich, który przełożył się na spadek dodatniego salda rachunku

kapitałowego.

W 2016 r. kurs złotego do euro podlegał znacznym wahaniom. Po silnym osłabieniu w styczniu,

wywołanym przez zaskakującą decyzję agencji Standard & Poor’s o obniżeniu oceny ratingowej

Polski, złoty stopniowo umacniał się do euro, osiągając na początku kwietnia najmocniejszy poziom w

roku nieco poniżej 4,23. Aprecjacji polskiej waluty sprzyjał w tym okresie wzrost globalnego popytu

na ryzyko, związany z bardziej gołębim nastawieniem głównych banków centralnych. Pogorszenie

nastrojów na światowych rynkach finansowych w połączeniu z niekorzystnymi czynnikami krajowymi

przyczyniły się jednak w kwietniu do ponownego osłabienia złotego. Kurs EUR/PLN utrzymywał się

na podwyższonym poziomie do początku sierpnia, gdy polska waluta umocniła się gwałtownie pod

wpływem prezydenckiej propozycji dotyczącej walutowych kredytów mieszkaniowych. Po okresie

względnej stabilizacji, w listopadzie złoty ponownie znacznie się osłabił w wyniku wzrostu szans na

szybsze podwyżki stóp procentowych w USA po wygranej Donalda Trumpa w wyborach

prezydenckich. Kurs EUR/PLN przekroczył 4,40 i pozostał powyżej tego poziomu do końca roku.

Średnio w 2016 r. kurs EUR/PLN ukształtował się na poziomie 4,3625, a kurs USD/PLN na poziomie

3,9431 i był o odpowiednio 4,3% oraz 4,6% wyższy niż rok wcześniej.

II.2.

Scenariusz średniookresowy

Zimowe prognozy Komisji Europejskiej dotyczące wzrostu zagregowanej aktywności gospodarczej

głównego partnera handlowego Polski, jakim jest UE, są nieco bardziej optymistyczne niż

oczekiwania prezentowane jeszcze jesienią ubiegłego roku. KE podtrzymała wprawdzie prognozy

wskazujące na nieco wolniejsze tempo wzrostu PKB w UE i strefie euro w roku bieżącym w stosunku

do wyniku zanotowanego w 2016 r., jednak skala samego tempa wzrostu jest nieco wyższa – 1,8% dla

UE i 1,6% dla strefy euro w 2017 r. wobec odpowiednio 1,6% i 1,5% prognozowanych jesienią.

Zgodnie z prognozą w kolejnych latach realne tempo wzrostu importu UE wyniesie 3,9% w 2017 r.

i 4,1% w 2018 r. (wobec szacowanych 3,5% w 2016 r. przez Komisję Europejską w zimowych

prognozach). Import UE jest jednym z ważniejszych indykatorów zmian popytu zewnętrznego dla

polskiej gospodarki i realizacja przyjętego przez Komisję scenariusza dla kształtowania się tej

kategorii ekonomicznej oznacza względną poprawę w otoczeniu zewnętrznym dla krajowej produkcji

eksportowej wobec warunków z roku ubiegłego. Zimowe prognozy Komisji Europejskiej obejmują

okres do 2018 r. Na potrzeby scenariusza makroekonomicznego prezentowanego w Programie

przyjęto, że w kolejnych latach tempo wzrostu PKB i importu UE będzie zbliżone do długookresowej

średniej, co oznacza, kontynuację lekkiego przyspieszenia tempa wzrostu popytu zewnętrznego.

Relatywnej poprawie w otoczeniu zewnętrznym polskiej gospodarki towarzyszyć będzie

przyspieszenie w wydatkowaniu środków unijnych z perspektywy finansowej 2014-20. W efekcie

można oczekiwać, że w najbliższych latach silnie przyspieszy tempo wzrostu inwestycji sektora

instytucji rządowych i samorządowych, których udział w PKB zwiększy się do 4,5% w 2017 r. i 5,0%

w 2018 r. wobec 3,3% w 2016 r. W kolejnych latach, wraz z oczekiwanym przyspieszeniem

inwestycji sektora prywatnego, udział inwestycji publicznych powinien ustabilizować się na wysokim

poziomie, średnio 4,6% PKB.

Polska należy do tych krajów UE, w których zjawisko starzenia się ludności będzie bardzo się nasilać.

Prognozy wskazują, że w okresie następnych pięćdziesięciu lat wskaźnik obciążenia demograficznego

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

II. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza

w Polsce mierzony jako relacja osób powyżej 64 roku życia do ludności w wieku 15-64 niemal się

potroi. Uwarunkowania demograficzne prognozy prezentowanej w Programie bazują na założeniu

realizacji zmian demograficznych przewidywanych w scenariuszu EUROPOP2015 skorygowanym

o dane GUS dostępne do marca 2017 r. W horyzoncie do 2020 r. w Polsce oczekiwana jest zatem

stabilizacja poziomu ludności wobec oczekiwanego jeszcze rok temu niewielkiego spadku

(o ok. 0,1%). Relatywna poprawa w zakresie tendencji demograficznych związana jest z lepszymi

wynikami w tym obszarze w 2016 r., które stanowią dobry punkt wyjścia dla lat kolejnych. Poprawa

ta może być związana z pozytywnymi skutkami wprowadzonej przez rząd reformy strukturalnej –

program Rodzina 500 plus i obserwowaną wyższą od prognoz liczbą urodzeń, jednak pełna ocena

przyczyn tego zjawiska będzie możliwa dopiero z dłuższej perspektywy. Pomimo relatywnej poprawy

w zakresie łącznego poziomu ludności, ludność w wieku 15-74 lata w okresie do 2020 r. obniży się. W

horyzoncie prognozy w stosunku do 2016 r. zmniejszy się też nieco współczynnik aktywności

zawodowej, chociaż ostateczne zmiany w tym zakresie zależeć będą od wpływu potencjalnych działań

rządu mających na celu wydłużenie aktywności zawodowej osób starszych.

Przewiduje się, że w 2017 r. liczba osób pracujących w gospodarce polskiej wzrośnie przeciętnie o

0,5%. W kolejnych latach tempo tego wzrostu stopniowo obniży się do ok. 0,4% w latach 2018-19 i

0,3% w 2020 r. Zmiany liczby pracujących ogółem uwzględniają przyjęte w Programie założenie o

stabilizacji do 2020 r. liczby pracujących w sektorze instytucji rządowych i samorządowych.

Uwzględniając oczekiwania dotyczące kształtowania się współczynnika aktywności zawodowej, w

horyzoncie Programu oczekiwane jest dalsze systematyczne zmniejszanie stopy bezrobocia. Szacuje

się, że w 2017 r. stopa bezrobocia spadnie do 5,7% z 6,2% zanotowanych w roku poprzednim. W

2018 r. ukształtuje się ona przeciętnie na poziomie 5,0%, by w okresie do 2020 r. zmniejszyć się do

rekordowo niskiego poziomu 4,0%.

Kontynuacja poprawy sytuacji na rynku pracy sprzyjać będzie wzrostowi wynagrodzeń w sektorze

rynkowym. Uwzględniając zmiany wynagrodzenia w jednostkach sektora finansów publicznych

(rozdział III), przewiduje się, że w 2017 r. nominalne tempo wzrostu przeciętnego wynagrodzenia

w gospodarce narodowej wyniesie 4,8%. W kolejnych latach wyniesie ono odpowiednio 4,7%

w 2018 r., 5,1% w 2019 r. i 5,3% w 2020 r. Realny wzrost wynagrodzeń w kolejnych latach prognozy

będzie bliski oczekiwanym zmianom w długookresowym trendzie produktywności pracy.

Uwzględniając szacowany wzrost przeciętnego wynagrodzenia, liczby zatrudnionych oraz liczby

świadczeniobiorców, oczekuje się, że w okresie prognozy kontynuowane będą pozytywne zmiany w

zakresie dochodów do dyspozycji gospodarstw domowych. Dodatkowym wsparciem w tym zakresie

będzie kontynuacja programu Rodzina 500 plus. Korzystne tendencje w zakresie dochodów do

dyspozycji gospodarstw domowych pozwolą utrzymać relatywnie wysokie tempo wzrostu spożycia

prywatnego po okresie wolniejszego wzrostu w latach 2010-14 (średnio realnie 1,9%). Przewiduje się,

że w roku bieżącym realne tempo wzrostu spożycia prywatnego przyspieszy do 4,0% wobec 3,8%

z 2016 r. W kolejnych latach prognozy realne tempo wzrostu konsumpcji wyniesie średnio 3,5%.

Realny wzrost spożycia publicznego uwarunkowany będzie działaniami rządu ukierunkowanymi na

przestrzeganie obowiązujących reguł fiskalnych i dążenie do osiągnięcia średniookresowego celu

budżetowego. Szacuje się, że realne tempo wzrostu tej kategorii ekonomicznej w 2017 r. wyniesie

3,5%, by w latach 2018-20 ustabilizować się na poziomie ok. 1,3-1,6%.

Utrzymująca się konkurencyjność cenowa polskich produktów przy relatywnie niższym wzroście

kosztów produkcji pozwala osiągać firmom stosunkowo wysokie wskaźniki rentowności ze sprzedaży.

Uwzględniając dodatkowo obserwowany w ostatnim okresie wysoki stopień wykorzystania mocy

produkcyjnych i strukturę finansowania inwestycji, warunki do przyspieszenia akcji inwestycyjnej

przedsiębiorstw należy uznać za korzystne. Czynnikami wspierającymi wzrost popytu inwestycyjnego

sektora prywatnego będą też: utrzymujący się na relatywnie niskim poziomie koszt kapitału

w związku z niskimi stopami procentowymi oraz skuteczna implementacja działań przewidzianych

w ramach przyjętej przez rząd Strategii nakierowanych na zwiększenie stopy inwestycji oraz wzrostu

innowacyjności i produktywności naszej gospodarki. Wśród najważniejszych elementów wsparcia

w tym obszarze należy wymienić uruchomienie Polskiego Funduszu Rozwoju, który oferuje

przedsiębiorcom szereg instrumentów wspierających ekspansję zagraniczną, rozwój innowacji,

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

II. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza

kapitału ludzkiego, finansowanie projektów inwestycyjnych i zakładanie nowych firm. Rezultatem

tych działań będzie transformacja gospodarki polskiej w kierunku gospodarki opartej na wiedzy z

innowacyjnym sektorem wytwórczym oraz nowoczesnym sektorem usług. W związku z powyższym

oczekuje się, że w okresie prognozy udział inwestycji w PKB będzie rósł. Prognozuje się, że w 2017 r.

nakłady brutto na środki trwałe zwiększą się realnie o 7,2% i wzrost na zbliżonym poziomie utrzyma

się w kolejnych latach prognozy. Pozwoli to na wzrost udziału inwestycji w PKB do 20,6% w 2020 r.

wobec poziomu 18,1% z 2016 r. Stan rzeczowych środków obrotowych powiązany jest z poziomem

popytu na rynku krajowym oraz na rynkach zagranicznych. Szacuje się, że w okresie objętym

Programem wkład zmiany zapasów we wzrost PKB będzie ujemny w 2017 r. (minus 0,5 pkt proc. w

związku z relatywnie dużą bazą z 2016 r.), a w kolejnych latach pozostanie neutralny dla wzrostu

gospodarczego.

W Polsce od 2002 r. (z wyjątkiem lat 2008-09) obserwowany jest systematyczny wzrost udziału

eksportu w PKB. W 2016 r. osiągnął on rekordowy poziom 52,3% wobec 27,1% w 2001 r. Jednym

z czynników tłumaczących tak dynamiczną zmianę struktury polskiego PKB jest utrzymująca się

wysoka konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Z pewnością znaczenie miały też okresy

relatywnie słabego popytu krajowego, zwłaszcza w latach 2012-13. Oczekuje się, że w okresie do

2020 r. udział eksportu w PKB będzie nadal rósł, choć już wolniej. Realne tempo wzrostu eksportu

będzie utrzymywać się średnio powyżej tempa wzrostu rynków eksportowych i wyniesie 7,1%

w 2017 r., 6,4% w 2018 r. i po 6,0% w latach 2019-20.

Tempo wzrostu importu będzie z kolei pochodną kształtowania się popytu finalnego. Szacowany

realny wzrost importu będzie w horyzoncie Programu nieco wyższy niż wzrost eksportu i w latach

2017-20 wyniesie odpowiednio 7,7%, 6,9%, 6,1% i 6,1%. W rezultacie wkład eksportu netto we

wzrost PKB w 2017 r. wyniesie -0,1 pkt proc., w 2018 r. będzie już neutralny dla wzrostu PKB, by

w okresie 2019-20 wynieść po plus 0,1 pkt proc.

Kształtowanie się eksportu netto ma z kolei odzwierciedlenie w wysokości salda obrotów towarowych

i jest ważnym czynnikiem wpływającym na saldo rachunku bieżącego w bilansie płatniczym.

W 2017 r. deficyt rachunku bieżącego pozostanie niski, jednak nieco większy niż w 2016 r. Głównym

źródłem nierównowagi zewnętrznej będzie w dalszym ciągu deficyt dochodów pierwotnych, który

odzwierciedla ujemną międzynarodową pozycję inwestycyjną netto polskiej gospodarki.

W horyzoncie prognozy należy oczekiwać nieznacznego zwiększenia deficytu na rachunku bieżącym

bilansu płatniczego. Oczekuje się jednak, że deficyt ten będzie z nadwyżką finansowany napływem

kapitału długookresowego, tj. środkami klasyfikowanymi na rachunku kapitałowym (głównie

europejskimi funduszami strukturalnymi) i zagranicznymi inwestycjami bezpośrednimi.

Podsumowując, oczekiwania dotyczące kształtowania się składowych PKB pozwalają przewidywać,

że wzrost gospodarczy w Polsce w 2017 r. wyniesie 3,6%, czyli 0,9 pkt proc. powyżej poziomu z 2016

r. Podstawowym czynnikiem wzrostu będzie popyt konsumpcyjny gospodarstw domowych przy

istotnym, w stosunku do 2016 r., wzroście udziału inwestycji w tworzeniu PKB. W kolejnych latach

realne tempo wzrostu PKB będzie stopniowo przyspieszać i wyniesie 3,8% w 2018 r. oraz po 3,9% w

latach 2019-20.

W okresie do 2016 r. polityka makroekonomiczna prowadzona była w warunkach ujemnej, lecz

domykającej się luki produktowej. Szacuje się, że w 2017 r. luka produktowa w relacji do

potencjalnego PKB domknie się i w horyzoncie prognozy pozostanie na poziomie zerowym.

Potencjalne tempo wzrostu PKB w prognozowanym okresie zwiększy się stopniowo z poziomu 2,9%

szacowanego dla 2016 r. do 3,9%, czemu sprzyjać będzie oczekiwane przyspieszenie tempa wzrostu

produktywności czynników produkcji, zmniejszający się poziom stopy bezrobocia równowagi

i stopniowe zwiększanie się udziału kapitału w tworzeniu wzrostu gospodarczego.

Z uwagi na negatywny bilans czynników ryzyka w otoczeniu zewnętrznym gospodarki polskiej

(rozdział IV.1) na potrzeby scenariusza makroekonomicznego prezentowanego w Programie

założono, że w całym prognozowanym okresie kurs złotego utrzyma się na poziomie z 4 kwietnia

2017 r. (tj. 4,25 EUR/PLN i 3,99 USD/PLN). To techniczne założenie, z uwagi na koszty obsługi

zadłużenia zagranicznego i poziom tego zadłużenia w relacji do PKB, jest relatywnie konserwatywne

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

II. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza

z punktu widzenia prowadzonej polityki budżetowej. Fundamenty polskiej gospodarki, w przypadku

braku szoków zewnętrznych, powinny sprzyjać umacnianiu się polskiej waluty w kolejnych latach.

Prognozuje się, że po okresie deflacji w latach 2015-16, od 2017 r. średnioroczne zmiany CPI będą

stopniowo podążać w kierunku celu inflacyjnego NBP. W warunkach stabilizacji sytuacji na rynkach

surowcowych oraz przy założeniu braku szoków podażowych na rynku żywności, średnioroczny

wskaźnik CPI w roku bieżącym powinien ukształtować się na poziomie 1,8%, by w latach 2018-19

wynieść po 2,3% i w horyzoncie 2020 r. osiągnąć poziom 2,5%.

II.3.

Wpływ kluczowych reform strukturalnych na wzrost gospodarczy

Polityka rozwoju Polski w najbliższych latach opierać się będzie na założeniach Strategii. Jednym z

celów szczegółowych Strategii jest trwały wzrost PKB na poziomie, który pozwoli na realną

konwergencję gospodarki polskiej (mierzoną przez PKB per capita) do najbardziej rozwiniętych

gospodarek państw członkowskich UE. Jego osiągnięcie wymagać będzie działań na rzecz

zwiększenia spójności, wzrostu poziomu oszczędności, mobilizacji kapitału na rzecz inwestycji

(w tym inwestycji B+R+I) i kreowania przyjaznego otoczenia dla biznesu. Realizacja działań we

wszystkich tych obszarach pozwoli zbudować mechanizmy wzrostu odporne na pułapki rozwojowe, z

którymi mierzą się państwa wysoko rozwinięte. Budowa stabilnego i przewidywalnego otoczenia

makroekonomicznego pozwoli w 2020 r. na osiągnięcie oczekiwanego tempa wzrostu PKB

(wyrażonego w cenach stałych) na poziomie 3,9%. W kontekście utrzymania stabilności

makroekonomicznej ważne jest zapewnienie równowagi finansów publicznych, która warunkuje

występowanie stabilnego poziomu oszczędności krajowych, kosztu kapitału, oraz długu publicznego

i w efekcie utrzymanie wysokiego poziomu potencjalnego PKB. Dzięki zapewnieniu stabilności

finansów publicznych możliwe będzie neutralizowanie procyklicznych mechanizmów polityki

budżetowej oraz negatywnych konsekwencji wynikających ze starzenia się społeczeństwa, a także

ograniczenie niepewności poprzez zapewnienie stabilnych warunków funkcjonowania podmiotów

gospodarczych.

Dotychczas jednym z głównym problemów Polski była niska stopa inwestycji. Osiągnięte mimo to

wysokie tempo wzrostu gospodarczego świadczy o wysokiej efektywności inwestowanego kapitału.

W długiej perspektywie udział inwestycji w kreowaniu stabilnego, długookresowego rozwoju Polski

jest jednak niezbędny. Nowa polityka inwestycyjna koordynowana przez Polski Fundusz Rozwoju

przyczyni się do wzrostu inwestycji. Zakłada się, iż wskaźnik stopy inwestycji, mierzony jako

stosunek nakładów brutto na środki trwałe do PKB, w 2020 r. będzie istotnie wyższy niż poziom

z 2016 r. (18,1%).

Wspieraniu wzrostu gospodarczego służyć ma także wsparcie selektywnie dobranych sektorów

i branż. Takie podejście ma na celu zintensyfikowanie działań w ramach polityk publicznych, tak aby

budować fundamenty polskiej gospodarki opartej na kapitale krajowym. Przemiany strukturalne

wywołane interwencją w obszarze reindustrializacji pozwolą na restrukturyzację oraz przyczynią się

do zmiany modelu konkurowania polskiego przemysłu. Wprowadzone zmiany przyczynią się do

zwiększenia udziału przetwórstwa przemysłowego w wartości dodanej brutto (do 20% w 2020 r.).

Zmianom strukturalnym gospodarki służyć powinny działania państwa na rzecz zwiększenia

innowacyjności przedsiębiorstw. Stymulowanie powstawania nowych rozwiązań technologicznych,

wspieranie innowacji produktowych opartych o zaawansowane technologie czy promocja współpracy

nauki z biznesem będą realizowane poprzez usuwanie barier hamujących rozwój innowacji oraz

wzmocnienie otoczenia prawno-instytucjonalnego przedsiębiorstw. Innowacje organizacyjne,

marketingowe czy technologiczne są również szczególnie ważne z punktu widzenia działania małych

i średnich przedsiębiorstw. Kompleksowa oferta dostosowana do potrzeb pozwoli zbudować

dodatkowe przewagi konkurencyjne opierające się o pełniejsze wykorzystanie lokalnych

i regionalnych zasobów. Działania te przyczynią się do wzrostu TFP (ang. Total Factor Productivity),

co wpłynie na umiędzynarodowienie polskiej gospodarki oraz zwiększenie wolumenu eksportu

szczególnie w obszarze produktów wysokiej techniki. Szacuje się, że udział eksportu wyrobów

wysokiej techniki zwiększy się z 8,5% do 10% w 2020 r. Wzmocnienie obecności polskich

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

II. Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza

podmiotów na rynkach zagranicznych oraz ekspansja na nowe rynki, obok podejmowanych

bezpośrednich inwestycji zagranicznych firm, będą korzystnie oddziaływać na saldo rachunku

bieżącego. W efekcie oczekuje się, że obserwowany w ostatnich latach wzrost udziału eksportu

w PKB będzie kontynuowany.

Istotnym narzędziem realizacji celów Strategii będą działania na rynku pracy. Posłużą one łagodzeniu

negatywnych skutków zjawisk demograficznych poprzez mobilizację dostępnego kapitału ludzkiego.

Programy wspierające aktywizację grup dotychczas nieaktywnych zawodowo prowadzić będą do

wzrostu zatrudnienia, który przełoży się na ograniczenie ubóstwa oraz zwiększenie dochodów

gospodarstw domowych.

Aktywna polityka prorodzinna oraz wsparcie grup zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem połączone

ze wzrostem zatrudnienia będą miały pozytywny wpływ na wielkość spożycia prywatnego i sytuację

gospodarstw domowych.

Wzrost poziomu inwestycji połączony z większym wykorzystaniem kapitału krajowego, reformy

instytucjonalne oraz prawne w zakresie kreowania sprzyjającego przedsiębiorcom, otoczenia biznesu

oraz działania na rzecz rozwoju rynku pracy i kapitału ludzkiego realizowane w ramach polityki

rozwojowej Polski przyczynią się do budowy mechanizmów zrównoważonego wzrostu

gospodarczego. Tylko taki wzrost umożliwia osiąganie stabilnych wyników w długiej perspektywie.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

III.

Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

III.1.

Strategia i cele średniookresowe rządu

Utrzymanie stabilności finansów publicznych przy jednoczesnym wspieraniu inkluzywnego wzrostu

gospodarczego pozostaje celem polityki budżetowej. Rozwiązania w obszarze polityki

społeczno-gospodarczej, w tym działania, które będą realizować Strategię (por. rozdział I.3) będą

implementowane bez uszczerbku dla stabilności finansów publicznych. Respektowane będą unijne

wartości referencyjne dla nominalnego deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych

(por. rozdział I.1) i regulacje określone w krajowych przepisach. Przewidują one m.in. ograniczenia

wynikające ze stabilizującej reguły wydatkowej, która określa limit większości wydatków sektora

instytucji rządowych i samorządowych (por. rozdział III.4).

III.2.

Sytuacja bieżąca

W 2016 r. zrealizowano główny cel polityki budżetowej – utrzymanie stabilności finansów

publicznych z uwzględnieniem ograniczeń zawartych w przepisach prawa krajowego i unijnego –

wdrażając priorytetowy dla polityki prorodzinnej program Rodzina 500 plus. Stworzenie dodatkowej

przestrzeni wydatkowej było możliwe m.in. dzięki wzmocnieniu strony dochodowej budżetu państwa,

zarówno poprzez wprowadzenie nowych źródeł dochodów, jak i podejmowanym działaniom

uszczelniającym system podatkowy.

Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych (zgodnie z metodyką ESA2010) w 2016 r.

wyniósł 2,4% PKB, co oznacza poprawę o ok. 0,2 pkt proc. w stosunku do roku poprzedniego.

Ograniczenie deficytu osiągnięto mimo uwzględnienia przy obliczaniu wyniku sektora zmiany

metodologicznej co do rejestracji dochodów ze sprzedaży częstotliwości o znaczącej skali (kasowe

wpływy ze sprzedaży częstotliwości LTE wyniosły w 2016 r. 9,2 mld zł, tj. ok. 0,5% PKB). Zgodnie

ze stanowiskiem Eurostatu, wpłaty te są rejestrowane jako renty rozłożone na czas użytkowania

uzyskanych uprawnień, a nie, jak zakładano wcześniej, jako jednorazowy dochód. Niższy deficyt

sektora był skutkiem silniejszego wzrostu dochodów sektora niż wydatków. Relacja dochodów

krajowych7 do PKB ukształtowała się w ub. r. na poziomie 38,0%, tj. o 0,4 pkt proc. wyższym niż

w 2015 r, a wydatków krajowych na poziomie 40,4%, tj. o 0,2 pkt proc. wyższym niż w 2015 r.

Dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych

Podatki

W 2016 r. dochody podatkowe wyniosły 20,6% PKB, co oznacza wzrost o 0,8 pkt proc. w porównaniu

z 2015 r., z tego dochody z podatków związanych z produkcją i importem wzrosły o 0,6 pkt proc.,

natomiast z podatków od dochodu, majątku o 0,2 pkt proc. Większa poprawa udziału dochodów

podatkowych w PKB r/r w 2016 r. wystąpiła jedynie w Grecji, Holandii i na Łotwie (por. wykres 2).

7

Wydatki/dochody krajowe oznaczają wydatki/ dochody po oczyszczeniu o wydatki finansowane ze środków

unijnych, dla których beneficjentem ostatecznym są jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych.

Zgodnie z metodyką unijną ESA2010, środki unijne realizowane przez jednostki sektora są neutralne dla

wyniku. Łączny poziom wszystkich wydatków krajowych i finansowanych ze środków z UE, dla których

jednostki sektora są ostatecznymi beneficjentami, był w 2016 r. w relacji do PKB niższy niż w 2015 r. (41,3%

w porównaniu do 41,6%).

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Wykres 2. Zmiana relacji dochodów podatkowych do PKB w 2016 r. w stosunku do roku poprzedniego

2,0

1,6

1,5

0,9 0,9 0,8

1,0

0,6

0,4 0,4

0,5

0,3 0,3 0,3 0,2 0,2

0,1

0,1 0,0

0,0

0,0

0,0

-0,1 -0,1

-0,5

-0,2

-0,1

-0,2 -0,3

-0,5 -0,6 -0,6

-1,0

-0,9

-1,1

-1,5

Dania

Węgry

Hiszpania

Włochy

Belgia

Słowenia

Strefa Euro

Francja

-1,9

Unia Europejska

Finlandia

Portugalia

Cypr

Luksemburg

Irlandia

Niemcy

Szwecja

Słowacja

Litwa

Czechy

Wielka Brytania

Estonia

Malta

Podatki ogółem

Chorwacja

Podatki od kapitału

Polska

Bułgaria

Podatki od dochodu, majątku

Holandia

Łotwa

-2,5

Grecja

-2,0

Podatki związane z produkcją i importem

Austria

Rumunia

pkt proc.

0,0

Źródło: Ameco (Annual macro-economic database of the European Commission's Directorate General for Economic and

Financial Affairs (DG ECFIN)). Dane dla 2016 r.: kraje UE – prognozy KE Winter 2017 Forecast, Polska – wstępne

wykonanie przekazane do Eurostatu w ramach wiosennej notyfikacji fiskalnej.

Wciąż jednak relacja dochodów podatkowych jest istotnie niższa w porównaniu z sytuacją sprzed

kryzysu w światowej gospodarce. W 2007 r. dochody podatkowe sektora wyniosły 22,7% PKB,

natomiast w 2016 r. 20,6% PKB, co oznacza ubytek o 2,1 pkt proc., podczas gdy średnio w Unii

Europejskiej relacja ta powróciła do poziomu rejestrowanego bezpośrednio przed kryzysem już

w 2013 r. Ubytek dochodów podatkowych w relacji do PKB w Polsce jest przy tym jednym

z najwyższych w UE – większy wystąpił jedynie w Irlandii, na Cyprze, Litwie i w Hiszpanii

(por. wykres 3). Niemniej jednak ostatni rok pokazuje, że Polska znalazła się w czołówce krajów UE

pod względem poprawy udziału dochodów podatkowych sektora instytucji rządowych

i samorządowych w PKB.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Wykres 3. Zmiana relacji dochodów podatkowych do PKB w latach 2007-16

8,0

6,3

6,0

4,0

2,1 2,0

1,8 1,4 1,2

0,7

1,0 0,9 0,9

0,8

0,5

0,6 0,6

0,4

0,5

0,2

0,0

-0,2

-1,6 -1,7

-2,1 -2,1

-0,6

-4,0

-2,8

-3,2

-4,5

Litwa

Polska

Hiszpania

Szwecja

Bułgaria

Rumunia

Słowenia

Malta

-6,7

Dania

Wielka Brytania

Unia Europejska

Strefa Euro

Luksemburg

Austria

Chorwacja

Włochy

Czechy

Belgia

Niemcy

Holandia

Słowacja

Podatki ogółem

Łotwa

Podatki od kapitału

Finlandia

Podatki od dochodu, majątku

Francja

Podatki związane z produkcją i importem

Portugalia

Grecja

Estonia

-6,0

-8,0

-1,0

-0,3

Cypr

-0,1

Irlandia

-2,0

Węgry

pkt proc.

2,0

Źródło: Ameco (Annual macro-economic database of the European Commission's Directorate General for Economic and

Financial Affairs (DG ECFIN)). Dane dla 2016 r.: kraje UE – prognozy KE Winter 2017 Forecast, Polska – wstępne

wykonanie przekazane do Eurostatu w ramach wiosennej notyfikacji fiskalnej.

W 2016 r. w porównaniu z 2007 r. ubytek dochodów z podstawowych podatków centralnych

(tj. podatków będących dochodami budżetu państwa wraz z udziałami jednostek samorządu

terytorialnego w PIT i CIT) w relacji do PKB wynosił 2,8 pkt proc. w ujęciu memoriałowym.

W warunkach 2016 r. odpowiada to ok. 51,8 mld zł. Składowe tej różnicy obrazuje wykres 4. W latach

2007-15 miał miejsce najsilniejszy spadek udziału wpływów podatkowych w PKB, który wyniósł

3,2 pkt proc. W 2016 r. po raz pierwszy od 2011 r. nastąpiło zwiększenie wspomnianego udziału.

Wykres 4. Wpływy z głównych tytułów podatkowych (dochody budżetu państwa łącznie z udziałami

JST) oraz struktura ubytku w rozbiciu na poszczególne podatki

20,1

20,2

PIT 0,3

% PKB

19,6

CIT 0,9

AKC 0,4

18,6

17,7

17,9

17,6

2007

2008

2009

2010

2011

2012

VAT 1,2

17,4

17,3

17,6

16,6

2,8 pkt proc.

17,0

17,0

17,0

2013

2014

2015

2016

Źródło: Ministerstwo Finansów

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

W ostatnich latach kształtowanie się wpływów z VAT jest w dużym stopniu efektem zmian

tzw. luki podatkowej. Miara ta odzwierciedla stopień niewywiązywania się ze zobowiązań

podatkowych. Przy szacowaniu luki porównuje się rzeczywiste wpływy z podatku z teoretycznymi

wpływami, jakie wynikają z obowiązujących przepisów.

Według Komisji Europejskiej (stan na koniec 2014 r.) 8 , Polska należy do krajów UE o jednej

z największych luk VAT, a wyższą lukę odnotowało jedynie dla 6 krajów: Włochy, Grecja, Słowacja,

Malta, Litwa i Rumunia9. Lukę VAT poniżej średniej w UE wykazują jedynie państwa tzw. starej

Unii, wyłączając Francję, Włochy oraz Grecję. Państwa, które przystąpiły do UE w latach 2004

i 2007, notują lukę VAT znacząco wyższą niż średnia w UE. Wśród gospodarek wschodzących

(emerging markets) lepszy wynik (tj. niższą lukę) niż Polska miały jednak Czechy, Węgry i Bułgaria.

Niekorzystna sytuacja Polski na tle innych państw członkowskich ukazuje duży potencjał do poprawy.

Stąd też dla potrzeb prezentowanej prognozy zakłada się wprowadzenie nowych działań

nakierowanych na zwiększenie ściągalności podatków (por. rozdział VI.2 oraz załącznik).

Wykres 5. Porównanie luki VAT (% teoretycznych wpływów) w krajach UE w 2014 r.

37,9

40,0

35,3 36,8

35,0

28,0 30,0

30,0

23,4 24,1

25,0

18,0 19,8

20,0

15,0

10,1 10,4 10,4

8,1 8,4 8,9 9,4 9,6 9,8 9,9

10,0

5,0

27,6

11,4 12,5

14,0 14,2

16,1

3,8

1,2

0,0

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Komisji Europejskiej.

Do celów oszacowania luki VAT w 2016 r. zastosowano metodę odgórną (top–down), która

wykorzystuje dane makroekonomiczne na temat bazy podatku VAT (konsumpcję prywatną, zakupy

netto oraz inwestycje sektora instytucji rządowych i samorządowych). Otrzymane za pomocą

stosowanej w Ministerstwie Finansów metody oszacowania luki VAT są bardzo zbliżone do

szacunków Komisji Europejskiej. Z analizy wynika, że w okresie 2007-15 obserwowano wzrost luki

podatkowej z tytułu VAT. Według wstępnych szacunków Ministerstwa Finansów10, w 2016 r. luka

podatkowa uległa zauważalnemu (o 1,6 pkt proc., tj. ok. 2,5 mld zł) ograniczeniu, choć wciąż

wynosiła ok. 37 mld zł, tj. ok. 21,9% potencjalnych wpływów (por. wykres 5). Z kolei, uwzględniając

dodatkowo efekty cykliczne, ograniczenie luki w VAT w 2016 r. można szacować nawet na 4 mld zł.

8

Do porównania wykorzystano najnowsze dane Komisji Europejskiej (sierpień 2016 r.) obejmujące kraje UE.

Szacunki luki VAT dotyczą 2014 r. Dla celów porównawczych stosuje się wskaźnik procentowy – to znaczy

procentowy udział luki VAT we wpływach teoretycznych (VTTL). Wskaźnik ten wskazuje, jaki procent

potencjalnych wpływów z podatku traci budżet państwa.

9

Study and Reports on the VAT Gap in the EU-28 Member States: 2016 Final Report, TAXUD/2015/CC/131,

https://ec.europa.eu/taxation_customs/sites/taxation/files/2016-09_vat-gap-report_final.pdf

10

Dla lat 2014–16 dane mają charakter wstępny ze względu na brak danych statystycznych w wymaganej

szczegółowości, umożliwiających przeprowadzenie pełnego szacunku.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Wykres 6. Luka VAT w % teoretycznych wpływów

30,0

VAT GAP w %

VAT GAP w % wg KE

25,0

20,1

20,0

25,3

2012

2013

23,8

23,5

21,9

19,4

18,5

15,4

15,0

10,0

25,2

8,8

5,0

0,0

2007

2008

2009

2010

2011

2014

2015

2016

Źródło: Ministerstwo Finansów; Komisja Europejska, Study and Reports on the VAT Gap in the EU-28 Member States

2016 Final Report

Spadek luki podatkowej można wprost interpretować jako zwiększenie stopnia wywiązywania się

z zobowiązań podatkowych. Metoda zastosowana powyżej, z uwagi na opóźnienia w publikacji

danych, nie uwzględnia jednak bieżących zmian w strukturze bazy VAT. W związku z tym

przeprowadzono dodatkową analizę ekonometryczną kształtowania się wpływów z VAT w 2016 r.

W tym celu zastosowano model VECM, w którym oszacowano długookresową zależność pomiędzy

wpływami z VAT i indykatorem makroekonomicznej bazy podatku VAT. Indykator ten składa się

z głównych elementów bazy VAT, takich jak konsumpcja prywatna oraz inwestycje i zakupy netto

sektora instytucji rządowych i samorządowych. Dodatkowo, jako zmienną pomocniczą w wyjaśnieniu

krótkookresowych zmian wpływów z podatku VAT, wykorzystano szereg reprezentujący

kształtowanie się konsumpcji gospodarstw domowych.

Zbudowany model dość dobrze odzwierciedla kształtowanie się podatku VAT w okresie, w którym

szacowano jego parametry. Dopasowanie modelu do szeregu w próbie przekracza 98%

i charakteryzuje się niewielkim błędem prognozy. Jednak dynamiczna prognoza z powyższego modelu

na 2016 r. dość istotnie odchyla się od rzeczywistych wpływów z VAT w każdym z badanych

kwartałów. Porównanie prognozy z modelu w tym okresie z rzeczywistymi wpływami sugeruje

wystąpienie zmiany strukturalnej w oszacowanej wcześniej zależności, która może być związana ze

wzrostem efektywności poboru podatku VAT. Oszacowano, że niewyjaśniona przez model część

dochodów w 2016 r. mogła wynieść od 3 do 4 mld zł.

Spadek luki podatkowej jest efektem wdrożenia licznych działań mających na celu uszczelnienie

systemu podatkowego. W 2016 r. wprowadzono tzw. Jednolity Plik Kontrolny (ang. Standard Audit

File-Tax; JPK): zbiór danych tworzony z systemów księgowych podmiotu gospodarczego przez

bezpośredni eksport danych, zawierający informacje o operacjach gospodarczych za dany okres, o

ustandaryzowanym układzie i formacie, które umożliwiają łatwe przetwarzanie 11 . Podstawowym

celem JPK jest usunięcie bariery w przekazywaniu danych elektronicznych. W rezultacie następuje

skrócenie czasu kontroli, zmniejszenie jej uciążliwości oraz obniżenie kosztów. Korzyścią dla

administracji jest też automatyzacja weryfikacji danych podatkowych w wyniku uzyskania narzędzia

umożliwiającego szybkie przeprowadzenie czynności sprawdzających i kontroli. Duże podmioty są

11

Ustawa z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. poz. 1649, z późn. zm.).

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

zobowiązane przekazywać pliki JPK na żądanie organów podatkowych i organów kontroli skarbowej

od lipca 2016 r., natomiast mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa od 1 lipca 2018 r.

Z początkiem sierpnia 2016 r. wszedł w życie tzw. pakiet paliwowy, który jest nowelizacją przepisów

eliminującą szereg luk w przepisach VAT, akcyzowych i koncesyjnych regulujących obrót paliwami

płynnymi12. Najważniejsze zmiany dotyczą

 wprowadzenia obowiązku zapłaty podatku VAT od paliw w przypadku nabyć

wewnątrzwspólnotowych w terminie 5 dni od dnia wprowadzenia tych towarów do składu

podatkowego lub miejsca odbioru wyrobów akcyzowych albo z chwilą przemieszczenia tych

towarów na terytorium kraju (jeżeli towary są przemieszczane poza procedurą zawieszenia poboru

akcyzy zgodnie z przepisami o podatku akcyzowym),

 ustanowienia płatnikiem podatku VAT składów podatkowych i zarejestrowanych odbiorców,

 wprowadzenia odpowiedzialności karnej skarbowej za naruszenie warunków dostaw i nabyć,

 zaostrzenia warunków uzyskania koncesji na obrót paliwami z zagranicą.

Z kolei pakiet energetyczny obowiązujący od września 2016 r.13 wprowadził szereg szczegółowych

uregulowań, m.in. jednolitą, opartą na statystyce energii (kody CN) definicję paliw ciekłych,

wprowadził koncesję na przeładunek paliw, uspójnił przepisy dotyczące funkcjonowania sektora paliw

ciekłych (w tym koncesjonowanie, jakość, zapasy obowiązkowe), zwiększył kary za działalność bez

koncesji, wprowadził zmianę definicji podmiotu realizującego Narodowy Cel Wskaźnikowy 14 .

Początkowe rezultaty wprowadzenia pakietu paliwowego i pakietu energetycznego spełniają

oczekiwania ustawodawcy odnośnie do dodatkowych wpływów wynikających ze zwiększenia

legalnego rynku paliw.

Oprócz pozytywnego efektu we wpływach z podatku VAT korzystną sytuację można zaobserwować

także w podatku akcyzowym od paliw silnikowych. Dochody od paliw silnikowych w 2016 r.

w ujęciu kasowym wzrosły o 5,3% r/r., tj. 1,5 mld zł. Oficjalna sprzedaż paliw w 2016 r. wzrosła

o 15% r/r dla oleju napędowego i o 8% r/r dla benzyn silnikowych. Dla porównania, w 2015 r.

oficjalna sprzedaż oleju napędowego wzrosła o 9% r/r, a benzyn silnikowych o 4% r/r. Zwiększenie

legalnej konsumpcji paliw silnikowych pozytywnie wpłynęło także na wpływy z opłaty paliwowej.

Obowiązek zapłaty opłaty paliwowej, bliźniaczego do akcyzy obciążenia paliw silnikowych, powstaje

z dniem powstania zobowiązania akcyzowego. W 2016 r. wpływy z opłaty paliwowej wzrosły

o 14,1% r/r.

Poprawę ściągalności zaobserwowano również na rynku wyrobów tytoniowych. W 2016 r.

odnotowano wzrost sprzedaży: papierosów o 1,1%, a tytoniu do palenia o 8,3%, co w porównaniu

z wieloletnią tendencją spadkową legalnej sprzedaży na tym rynku świadczy o skuteczności zmian

wprowadzonych nowelizacją ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. zmianie ustawy o podatku akcyzowym

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1479, z późn. zm.). Nowe przepisy obowiązują od

1 stycznia 2016 r. i nakładają na pośredniczące podmioty tytoniowe obowiązek składania

zabezpieczenia akcyzowego w kwocie pokrywającej powstałe lub mogące powstać zobowiązania

12

Ustawa z dnia 7 lipca 2016 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. poz. 1052, z późn. zm.).

13

Ustawa z dnia 22 lipca 2016 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. poz. 1165, z późn. zm.).

14

Narodowy Cel Wskaźnikowy (NCW) to minimalny udział biokomponentów i innych paliw odnawialnych

zużytych we wszystkich rodzajach transportu w ogólnej ilości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zużywanych

w ciągu roku kalendarzowego w transporcie drogowym i kolejowym, liczony według wartości opałowej (ustawa

z 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (Dz. U. z 2017 r. poz. 285 z późn. zm.). NCW

jest realizacją dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/28/WE i 2009/30/WE, które zobowiązują

wszystkie państwa członkowskie do zapewnienia obowiązkowego minimalnego 10% udziału biopaliw w

ogólnym zużyciu benzyny i oleju napędowego w transporcie do 2020 r., przy czym ścieżka dochodzenia do tego

celu jest dowolna. W Polsce NCW wyznaczono na poziomie: 7,1% w 2017 r., 7,5% w 2018 r., 8,0% w 2019 r.,

8,5% w 2020 r.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

podatkowe w akcyzie. Celem wprowadzonego obowiązku było uszczelnienie systemu podatkowego

i wyeliminowanie patologii w obrocie suszem tytoniowym. W działalności prowadzonej przez

pośredniczące podmioty tytoniowe ujawniono bowiem szereg nieprawidłowości skutkujących

uszczupleniem wpływów z akcyzy do budżetu państwa. W 2016 r., po raz pierwszy od 2013 r.,

odnotowano wzrost dochodów z akcyzy od wyrobów tytoniowych w ujęciu r/r. Dochody te w ujęciu

kasowym wzrosły w 2016 r. o 3,9% r/r, tj. 0,7 mld zł. Analizując kształtowanie się historycznych

trendów oficjalnego spożycia wyrobów akcyzowych, w szczególności paliw silnikowych i wyrobów

tytoniowych, można ocenić, że wysokie wzrosty dochodów z podatków od wymienionych wyrobów

w 2016 r. są również, obok pozytywnych tendencji rynkowych, wynikiem powyżej opisanych działań

uszczelniających system podatkowy. Można szacować, że efekty tych działań przyniosły ok. 1 mld zł

dodatkowych wpływów do budżetu państwa.

Innym rozwiązaniem ukierunkowanym na poprawę ściągalności wpływów podatkowych jest klauzula

przeciwko unikaniu opodatkowania (ang. General Anti-Avoidance Rule), która weszła w życie

15 lipca 2016 r. Celem tego rozwiązania jest zwalczanie sztucznych czynności (lub ich zespołów),

zwykle zawierających elementy zagraniczne, wykorzystywanych zazwyczaj przez wielkie korporacje

do unikania zapłaty podatku. Prewencyjne efekty klauzuli są trudne do oszacowania, choć z pewnością

przyczyniają się do ograniczenia unikania opłacania podatków w Polsce.

Podsumowując, z odnotowanej w 2016 r. poprawy relacji dochodów podatkowych do PKB o 0,8 pkt

proc. PKB, przy konserwatywnym i ograniczonym do najważniejszych podatków podejściu można

szacować, że za ok. 0,3 pkt proc. PKB tej poprawy odpowiadają efekty zmian i działań

administracyjnych nakierowanych na zwiększenie stopnia wywiązywania się podatników

z obowiązków podatkowych oraz walkę z oszustwami i wyłudzeniami podatkowymi.

Składki na ubezpieczenia społeczne

Poza wzrostem dochodów podatkowych do poprawy wyniku sektora instytucji rządowych

i samorządowych w 2016 r. przyczynił się wzrost – o ok. 0,4 pkt proc. (nominalnie o ok. 6% r/r) –

dochodów sektora z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rejestrowanych w podsektorze

ubezpieczeń społecznych. Wzrost ten był częściowo skutkiem zmian w systemie emerytalnym

wprowadzonych ustawą z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem

zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych (Dz. U.

poz. 1717) w zakresie dobrowolności uczestnictwa w filarze kapitałowym (OFE). Wprowadzone

zmiany skutkują wyższą liczbą odprowadzających składki w całości do FUS. Wzrost składek

korespondował ze wzrostem rocznego funduszu wynagrodzeń w gospodarce narodowej.

Pozostałe dochody niepodatkowe

W 2016 r. odnotowano spadek pozostałych krajowych dochodów o 0,8 pkt proc. PKB, w tym

w szczególności spadek w kategorii „dochody z tytułu własności” o 0,2 pkt proc. PKB (w 2016 r.

spadek nominalny wpływów z dywidend w budżecie państwa wyniósł ok. 56% r/r), zmiana

dostosowań kasowo-memoriałowych z tytułu należności w budżecie państwa o 0,2 pkt proc. PKB oraz

pogorszenie o 0,1 pkt proc. PKB transferów kapitałowych w podsektorze ubezpieczeń społecznych z

tytułu większego jednorazowego odpisu składek uznanych za nieściągalne w FUS.

Wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych

Głównym czynnikiem determinującym kształtowanie się wydatków w 2016 r. był wzrost wydatków

na świadczenia społeczne i wychowawcze (program Rodzina 500 plus). Złagodził on znacznie spadek

inwestycji publicznych związany przede wszystkim z zakończeniem wykorzystania środków z unijnej

perspektywy 2007–13.

W 2016 r. odnotowano spadek inwestycji sektora instytucji rządowych i samorządowych nominalnie

aż o 22,3% r/r (w relacji do PKB spadek aż o 1,1 pkt proc.). Znacząco niski był poziom wykonania

wydatków inwestycyjnych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, przede wszystkim

w wyniku bardzo niskiego wykorzystania środków unijnych w ramach nowej perspektywy finansowej

2014-20. W podsektorze samorządowym spadek poziomu wydatków inwestycyjnych nominalnie

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

wyniósł aż 36,4% r/r, (w relacji do PKB spadek o 0,8 pkt proc.) i był głębszy niż w roku poprzednim

(w 2015 r. spadek wyniósł 8,1% r/r). Ograniczenie wydatków inwestycyjnych odnotowano także

w podsektorze rządowym, gdzie wydatki inwestycyjne spadły w relacji do PKB o 0,3 pkt proc.,

tj. nominalnie o 9,8% r/r (w 2015 r. wzrosły o 12,7% r/r.). Do spadku wydatków inwestycyjnych

podsektora rządowego w 2016 r. przyczyniły się przede wszystkim niższe wydatki infrastrukturalne

realizowane przez spółkę PKP PLK, które częściowo zostały zrekompensowane wzrostem wydatków

infrastrukturalnych realizowanych przez Krajowy Fundusz Drogowy w ramach Programu Budowy

Dróg Krajowych na lata 2014-2023 (z perspektywą do 2025 r.).

Największy wzrost wydatków dotyczył obszaru świadczeń społecznych. W 2016 r. wydatki na

świadczenia społeczne inne niż transfery socjalne w naturze w relacji do PKB wzrosły aż

o 1,0 pkt proc. Głównym powodem tak znaczącego wzrostu wydatków socjalnych było wprowadzenie

od 1 kwietnia 2016 r. rządowego programu wsparcia dla rodzin Rodzina 500 plus, który stanowi nowy

instrument polityki społecznej. Dzięki programowi wypłacane jest świadczenie wychowawcze

w wysokości 500 zł miesięcznie na każde drugie i kolejne dziecko do 18 lat. W mniej zamożnych

rodzinach (po spełnieniu kryterium dochodowego w wysokości 800 zł na osobę w rodzinie lub 1200 zł

w przypadku rodzin z niepełnosprawnymi dziećmi), świadczenie przysługuje również na pierwsze

dziecko.

Obecnie z programu Rodzina 500 plus korzysta 2 mln 560 tys. rodzin, a świadczenie otrzymuje

3 mln 820 tys. dzieci. Wspiera on 55 proc. wszystkich polskich dzieci do 18. roku życia, a wydatki

związane z programem wyniosły ponad 17 mld zł w 2016 r. Program stanowi realną zachętę do

podejmowania decyzji o posiadaniu większej rodziny 15 . Największy natomiast udział w kategorii

wydatków na świadczenia społeczne dotyczy podsektora ubezpieczeń społecznych i wydatków na

emerytury i renty. W 2016 r. wydatki podsektora ubezpieczeń społecznych na świadczenia społeczne

w relacji do PKB spadły o 0,1 pkt proc. Wydatki na świadczenia emerytalno-rentowe realizowane

przez FUS wyniosły ok. 179 mld zł i były niższe o 2,2 mld zł, tj. o 1,2%, od zakładanych w planie.

W stosunku do roku poprzedniego odnotowano wzrost wydatków na te świadczenia o 2,6% r/r.

W 2016 r. odnotowano także nieznaczny wzrost spożycia publicznego, w ujęciu nominalnym zaledwie

o 2,2% r/r (wobec 3,8% r/r w 2015 r.), a w relacji do PKB spadek o ok. 0,1 pkt proc. Ograniczenie

spożycia publicznego w relacji do PKB było wynikiem spadku wydatków na zakupy towarów i usług

realizowanych przez jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych, w relacji do PKB o ok.

0,1 pkt proc. Wydatki na koszty pracy w relacji do PKB w 2016 r. wzrosły o ok. 0,1 pkt proc., co

spowodowane było wzrostem wynagrodzeń w podsektorze rządowym, częściowo na skutek

zwiększenia o ponad 2 mld zł środków na wynagrodzenia dla grup pracowniczych, które – co do

zasady – od 2010 r. były objęte tzw. zamrożeniem wynagrodzeń. W podsektorze samorządowym

wydatki na wynagrodzenia w relacji do PKB nie uległy zmianie.

III.3.

Prognoza średniookresowa

W scenariuszu bazowym Programu prognozowany deficyt sektora instytucji rządowych

i samorządowych w 2017 r. wyniesie 2,9% PKB, a w kolejnych latach odpowiednio 2,5% PKB, 2,0%

PKB i 1,2% PKB.

Kształtowanie się deficytu w 2017 r. jest wynikiem realizacji priorytetowych reform nowego rządu

wspierających inkluzywny wzrost gospodarczy w warunkach należącej do najwyższych w UE luki

podatkowej wynikającej z oszustw i niskiej wydajności podatkowej. Z jednej strony będzie

następować istotna poprawa ściągalności podatkowej, z drugiej zaś realizacja reform wspierających

politykę prorodzinną. Reformy wspierające politykę prorodzinną nie mogą być odkładane na

przyszłość z uwagi na narosłe istotne czynniki ryzyka demograficznego. Ponadto w 2017 r. zakładane

jest znaczące przyspieszenie projektów inwestycyjnych.

15

Por. rozdział V.1.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

W kolejnych latach zakładane jest znaczące dostosowanie budżetowe, które pozwoli osiągnąć

średniookresowy cel budżetowy (MTO) po roku 2020 przy realizacji priorytetów polityki społecznej

oraz działań prorozwojowych określonych w Strategii.

Czynniki determinujące dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych

Prognozowana relacja dochodów krajowych16 sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB

w 2017 r. z wyłączeniem jednorazowej operacji umorzenia pożyczek z budżetu państwa udzielonych

Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych 17 wyniesie 38,6% (w porównaniu do poziomu 38,0%

osiągniętego w 2016 r., co oznacza wzrost o 0,6 pkt proc. PKB). Wzrost dochodów sektora w relacji

do PKB będzie wynikiem działań systemowych w obszarze uszczelniania systemu podatkowego.

W latach 2018-19 udział dochodów w PKB ustabilizuje się na poziomie około 38,9%, a w 2020 r.

ulegnie obniżeniu do 38,8%. Równocześnie założono neutralny dla wyniku sektora wzrost dochodów

z UE w latach 2017-19 do 1,8-1,9% PKB z 0,8% PKB w 2016 r., w 2020 r. dochody z UE założono na

poziomie 1,3% PKB.

Składki na ubezpieczenia społeczne

Najważniejszym źródłem po stronie dochodowej sektora instytucji rządowych i samorządowych będą

wpływy ze składek na ubezpieczenia społeczne. Wpływy ze składek pozostają uzależnione od

kształtowania się podstawy ich naliczania, której głównym komponentem jest fundusz wynagrodzeń

w gospodarce narodowej, ale będą też determinowane efektami zmian systemowych. Nominalne

tempo wzrostu funduszu wynagrodzeń, po wzroście w 2016 r. o ok. 6,0% r/r, i oczekiwanym wysokim

wzroście w 2017 r. (ok. 8,2% r/r), powinno w kolejnych latach pozostać na wysokim poziomie,

kształtując się jednak poniżej nominalnego tempa wzrostu PKB. W relacji do PKB składki na

ubezpieczenia społeczne w latach 2017-20 ukształtują się odpowiednio na poziomie: 14,1%, 13,8%,

13,7%, 13,6%.

Podatki

Wpływy z podatków w sposób naturalny determinowane są przez kształtowanie się ich bazy, a więc

przede wszystkim spożycia prywatnego, dochodów z pracy, emerytur i rent oraz zysków

przedsiębiorstw. Jednakże w horyzoncie prognozy bardzo istotną rolę odgrywać będą zmiany

systemowe, których efektem ma być przede wszystkim zwiększenie wydajności systemu

podatkowego. Działania w tym obszarze będą skoncentrowane na wzmocnieniu skuteczności

egzekwowania należnych podatków, poprzez walkę z patologiami o charakterze przestępczym,

polegającymi na oszustwach podatkowych w zakresie podatku VAT, jak również na stosowaniu

agresywnej optymalizacji podatkowej i unikania opodatkowania zysków w kraju ich osiągnięcia.

Opracowany został pakiet działań w celu zwiększenia stopnia wywiązywania się podatników z

obowiązków podatkowych oraz walka z oszustwami podatkowymi. Obejmuje on m.in.

 ograniczenie luki podatkowej w związku z wyłudzeniami VAT i zapobieganie unikaniu płacenia

podatku,

16

Wydatki/ dochody krajowe oznaczają wydatki/ dochody po oczyszczeniu o wydatki finansowane ze środków

unijnych, dla których beneficjentem ostatecznym są jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych.

Zgodnie z metodyką unijną ESA2010, środki unijne realizowane przez jednostki sektora są neutralne dla

wyniku.

17

Zgodnie z ustawą z dnia 2 grudnia 2016 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy

budżetowej na rok 2017 (Dz. U. poz. 1984), z dniem wejścia w życie ustawy umorzono pożyczki udzielone

Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych (FUS) z budżetu państwa w latach 2009–14, których termin spłaty

upłynął 31 marca 2017 r. Umorzenie w wysokości ok. 39,1 mld zł (tj. ok. 2% PKB) zostało uwzględnione w

prognozach dla 2017 r. po stronie dochodów FUS jako transfer kapitałowy (D.9) oraz w tej samej wysokości po

stronie wydatków budżetu państwa również w kategorii transfer kapitałowy (D.9). Z uwagi na konsolidację

powyższe umorzenie pozostaje bez wpływu na wynik sektora instytucji rządowych i samorządowych zarówno

według metodyki unijnej (ESA2010), jak i krajowej. Umorzenie pożyczki udzielonej FUS z budżetu państwa

jest neutralne również z punktu widzenia stabilizującej reguły wydatkowej, oznacza ono jednak konieczność

korekty dynamiki benchmarku wydatkowego z uwagi na jego jednorazowy charakter.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

 uszczelnienie systemu VAT w oparciu o aktualne przepisy,

 utworzenie systemu monitorowania drogowego przewozu towarów,

 wprowadzenie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania,

 uszczelnienie systemu podatków dochodowych,

 zwiększenie skuteczności działania administracji skarbowej,

 rozszerzenie współpracy międzynarodowej.

Oczekuje się, że realizacja tych działań oraz działań planowanych na lata 2019-20 przyczyni się

do zwiększenia dochodów podatkowych w horyzoncie Programu od 1,2 do 1,5 pkt proc. PKB

(por. rozdział VI.2 oraz załącznik).

Podatki związane z produkcją i importem

Relacja podatków związanych z produkcją i importem do PKB w 2017 r. wzrośnie do 13,9% (z 13,4%

w 2016 r.), w 2018 r. zwiększy się do 14,4% i utrzyma się na tym poziomie do 2020 r.

Najważniejszym indykatorem bazy podatkowej VAT jest spożycie prywatne, odnośnie do którego

prognozuje się w 2017 r. przyspieszenie tempa wzrostu r/r, a następnie od 2018 r. stabilizację na nieco

niższym poziomie. W ujęciu nominalnym tempo wzrostu konsumpcji pozostanie na nieznacznie

niższym poziomie od wzrostu nominalnego PKB w horyzoncie prognozy na lata 2018-20. Odnośnie

do VAT zakłada się, że efekty związane z poprawą ściągalności podatku przy braku zmian

pozostałych parametrów pozwolą na stopniowe zwiększanie się relacji VAT do PKB w całym okresie

prognozy.

W horyzoncie prognozy założono brak zmian stawek podatku akcyzowego na wszystkie wyroby

z wyjątkiem paliw silnikowych. Zgodnie z aktualnym stanem prawnym, w latach 2015-19 obowiązują

obniżone o 25,00 zł/1000 litrów stawki akcyzy na olej napędowy i benzynę silnikową oraz o 25,00

zł/1000 kilogramów na gaz LPG. Jednocześnie o te kwoty podwyższona jest wysokość opłaty

paliwowej na wymienione paliwa silnikowe. Od 2020 r. stawki akcyzy zostaną podwyższone, a stawki

opłaty paliwowej zostaną obniżone o wskazane kwoty. Oznacza to, że łączne obciążenie o charakterze

podatku akcyzowego (tj. uwzgledniające stawkę akcyzy i opłatę paliwową) pozostanie na aktualnym

poziomie. Ze względu na fakt, że większość stawek akcyzy wyrażona jest kwotowo (jedynie

w przypadku akcyzy na papierosy stosuje się stawkę kwotowo-procentową i w przypadku akcyzy na

samochody osobowe stawkę procentową), łączne dochody z akcyzy w relacji do PKB nieznacznie się

zmniejszą.

Kategoria „podatki związane z produkcją i importem” uwzględnia również dochody z nowo

wprowadzonych podatków sektorowych, tj. podatku od niektórych instytucji finansowych oraz

podatku od sprzedaży detalicznej. W 2017 r. w porównaniu z 2016 r. zwiększone zostaną wpływy

z podatku od niektórych instytucji finansowych z uwagi na to, że w 2016 r. podatek ten obowiązywał

dopiero od lutego, a pierwsze wpływy uzyskano w marcu. Natomiast w przypadku podatku od

sprzedaży detalicznej w 2017 r. nie uwzględniono wpływów z tego tytułu w związku z wydanym

przez Komisję Europejską nakazem zawieszenia stosowania tego podatku. Komisja Europejska

wyrażała obawy, że progresywne stawki oparte na wielkości przychodów przyznają

przedsiębiorstwom o niskich przychodach selektywną przewagę nad ich konkurentami z naruszeniem

unijnych zasad pomocy państwa, jednak nie kwestionowała prawa Polski do decyzji o poziomie

opodatkowania. Oczekiwane w 2017 r. pozytywne wyniki kontroli Komisji Europejskiej odnośnie do

zgodności tego podatku z regułami pomocy publicznej pozwalają zakładać uzyskiwanie wpływów

z podatku od sprzedaży detalicznej od 2018 r.

Podatki od dochodów i majątku

Relacja podatków od dochodów i majątku do PKB w latach 2017-18 ukształtuje się na poziomie 7,3%

(wobec 7,2% w 2016 r.), w latach 2019-20 wzrośnie odpowiednio do 7,5%, 7,6%.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Najważniejszą zmianą w podatku PIT jest wprowadzenie, począwszy od 2017 r., nowej, degresywnej

formuły na obliczenie przysługującej kwoty odliczanej od podatku 18 . Wprowadzenie tej zmiany

spowoduje, że podatnicy o rocznych dochodach nieprzekraczających 6 600 zł nie płacą podatku, zaś

podatnicy o niskich dochodach (do 11 000 zł w skali roku) zapłacą mniejszy podatek. Natomiast

podatnicy o dochodach przekraczających I próg podatkowy (85 528 zł) zapłacą podatek wyższy –

kwota odliczana będzie malała do 0 zł wraz ze wzrostem dochodu (po przekroczeniu kwoty rocznego

dochodu kwoty 127 000 zł – nie przysługuje kwota odliczana od podatku). Skutek wspomnianego

rozwiązania będzie widoczny w rozliczeniu rocznym podatku za 2017 r., czyli w 2018 r. Ponadto od

2018 r. kwota odliczana od podatku zostanie ponownie podniesiona tak, aby osoby o dochodzie

rocznym do 8 000 zł nie płaciły podatku (efekt będzie widoczny w 2019 r.). W scenariuszu bazowym,

w zakresie podatku PIT nie zakłada się zmian innych głównych parametrów podatku (progów

podatkowych i kosztów uzyskania).

W przypadku podatku CIT należy zauważyć wprowadzenie od 2017 r. niższej 15% stawki dla

podatników, których przychód ze sprzedaży wraz z kwotą należnego podatku VAT nie przekroczył

w poprzednim roku podatkowym równowartości 1,2 mln euro. Preferencja ta dotyczy także

podatników rozpoczynających działalność, co stwarza zachętę dla nowo tworzonych przedsiębiorstw

poprzez zwiększenie potencjalnej stopy zwrotu z inwestycji. W przypadku podatku CIT założono

ponadto zwiększoną ściągalność podatku, co pozwala oczekiwać nieznacznego zwiększania się relacji

dochodów z tego źródła do PKB w kolejnych latach.

Pozostałe dochody

W 2016 r. wszedł w życie podatek węglowodorowy czyli podatek z zysków z działalności

wydobywczej węglowodorów. W myśl ustawy z dnia 25 lipca 2014 r. o specjalnym podatku

węglowodorowym (Dz. U. z 2016 r. poz. 979, z późn. zm.), węglowodorami są: ropa naftowa, gaz

ziemny oraz ich naturalne pochodne, z wyjątkiem metanu występującego w złożach węgla

kamiennego oraz metanu występującego jako kopalina towarzysząca. Obowiązek zapłaty podatku

powstaje od przychodów uzyskanych od 1 stycznia 2020 r.

W wyniku decyzji Eurostatu o zmianie dotyczącej rejestracji dochodów ze sprzedaży częstotliwości o

znaczącej skali, jednorazowe wpłaty uzyskane w 2016 r. będą rejestrowane jako renta rozłożona

w czasie na okres przyznanych rezerwacji częstotliwości (15 lat).

Czynniki determinujące wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych

Prognozowana relacja wydatków krajowych sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB

w 2017 r. z wyłączeniem jednorazowej operacji umorzenia pożyczek z budżetu państwa udzielonych

Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych wyniesie 41,5% (w porównaniu do poziomu 40,4%

osiągniętego w 2016 r., co oznacza wzrost o 1,1 pkt proc. PKB). W kolejnych latach ukształtuje się

odpowiednio na poziomie 41,4%, 40,9% i 40,0%. Założono wzrost wydatków finansowanych z UE

w latach 2017-19 do 1,8-1,9% PKB z 0,8% PKB w 2016 r., w 2020 r. wydatki z UE założono na

poziomie 1,3% PKB.

Prognozowany poziom wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych zdeterminowany

jest przez zapisaną w ustawie o finansach publicznych stabilizującą regułę wydatkową (por. rozdział

III.4), która przy założeniu planowanego/prognozowanego poziomu wydatków jednostek i funduszy

18

Uzyskanie przez podatników rocznych dochodów nieprzekraczających 6 600 zł oznacza brak podatku,

bowiem kwota zmniejszająca podatek wyniesie 1 188 zł. Podatnicy, których roczne dochody mieszczą się w

przedziale od 6 600 zł do 11 000 zł będą mogli odliczyć degresywną kwotę zmniejszającą podatek pomiędzy

1 188 zł a 556 zł 02 gr, natomiast podatnicy uzyskujący roczne dochody przekraczające 11 000 zł, ale

nieprzekraczające 85 528 zł będą korzystać z kwoty zmniejszającej podatek w dotychczasowej wysokości tj.

556 zł 02 gr. Z kolei podatnicy uzyskujący roczne dochody przekraczające 85 528 zł, ale nieprzekraczające

127 000 zł będą korzystać z degresywnej kwoty zmniejszającej podatek od 556 zł 02 gr do 0 zł. Z kwoty

zmniejszającej podatek nie będą natomiast korzystać podatnicy uzyskujący roczne dochody przekraczające

127 000 zł.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

objętych przez regułę wyznacza maksymalny poziom wydatków budżetu państwa, jaki można

zaplanować w ustawie budżetowej. Z kolei inne przepisy ustawy o finansach publicznych stanowią, iż

kwoty wydatków ujęte w ustawie budżetowej stanowią nieprzekraczalny limit i tym samym określają

dysponentom części budżetowych górny pułap możliwości wydatkowych.

Jednocześnie w toku wykonywania budżetu dysponentów obowiązują określone w art. 162 ustawy

o finansach publicznych zasady gospodarki finansowej, w tym m.in. zasada racjonalnego

gospodarowania środkami publicznymi w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem warunku

uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Powyższe uwarunkowania oraz inne czynniki

operacyjne powodują, iż corocznie wydatkowane środki są mniejsze od zapisanego w ustawie limitu

wydatków, np. w wyniku rozstrzygniętych postępowań przetargowych i realizacji zadań w kwotach

niższych niż pierwotnie zakładano albo w związku z koniecznością przeprowadzenia nowego

postępowania przetargowego, co powoduje przesunięcie realizacji niektórych zadań na kolejny rok

budżetowy. Różnice pomiędzy planowanymi, a ostatecznie wydatkowanymi środkami wynikają także

ze zmian w harmonogramach realizacji zadań, co zazwyczaj oznacza mniejsze zapotrzebowanie na

środki finansowe w danym roku.

Od 2018 r., tj. dla lat nieobjętych ustawą budżetową w prezentowanym scenariuszu przyjęto poziom

wydatków zgodny z maksymalnymi limitami, wynikającymi ze stabilizującej reguły wydatkowej.

Wskutek przyjęcia tego założenia oraz mając na uwadze historyczne odchylenia od planów, można

oczekiwać realizacji wydatków na poziomie niższym od limitu, a tym samym ukształtowania się

deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych na poziomie niższym od prognozowanego.

Należy przy tym zauważyć, że przeciętny poziom niewykonania wydatków budżetu państwa

w średnim okresie wynosi ok. 3% ogólnej kwoty wydatków zaplanowanych w ustawie budżetowej.

W 2016 r. wykonanie wydatków budżetu państwa wyniosło 97,9% planu, tj. 7,6 mld zł mniej niż

pierwotnie zaplanowano, a w latach 2011-15 wynosiło średnio ok. 12 mld zł.

Transfery socjalne

Istotny wpływ na kształtowanie się wzrostu wydatków w horyzoncie prognozy, a zatem również na

kształt polityki fiskalnej, będą miały przede wszystkim realizowane przez rząd działania nakierowane

na aktywną politykę prorodzinną państwa (kontynuacja programu Rodzina 500 plus) oraz w obszarze

polityki społecznej. Celem programu Rodzina 500 plus (por. rozdział V.1) jest pomoc finansowa dla

rodzin wychowujących dzieci oraz przeciwdziałanie spadkowi demograficznemu w Polsce poprzez

przyznanie tym rodzinom nowego świadczenia wychowawczego.

Obok programu Rodzina 500 plus przeprowadzono dodatkowe działania mające na celu wsparcie osób

w trudnej sytuacji i najuboższych. Z początkiem 2017 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia

4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. poz. 1860). Jednym z

najważniejszych elementów tego rozwiązania jest przyznanie rodzinom, w których urodzi się żywe

dziecko z ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniem albo nieuleczalną chorobą zagrażającą życiu,

jednorazowego świadczenia w wysokości 4 000 zł, które przysługuje niezależnie od posiadanych

dochodów. Otrzymanie świadczenia uzależnione jest jedynie od warunku powstania uszczerbku na

zdrowiu dziecka w okresie prenatalnym oraz konieczność złożenia wniosku maksymalnie 12 miesięcy

od porodu. Z tego względu najstarsze dzieci objęte tą pomocą to dzieci urodzone 1 stycznia 2016 r.

W związku z podniesieniem płacy minimalnej wzrosły również kwoty świadczeń pielęgnacyjnych dla

opiekunów osób niepełnosprawnych – do 1 406 zł netto miesięcznie (1 355 zł). Jednocześnie od

1 stycznia 2017 r. obowiązują przepisy rozszerzające krąg uprawnionych do otrzymywania pomocy.

Do tej pory świadczenie przysługiwało tylko na jednego opiekuna i jednego niepełnosprawnego

w rodzinie. Nowelizacja przepisów pozwala drugiemu członkowi gospodarstwa domowego

(np. małżonkowi) pobierać świadczenie z tytułu opieki nad inną osobą niepełnosprawną.

Ponadto w 2017 r. zostaną podniesione progi dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych

z dniem 1 listopada 2017 r. o 80 zł do 754 zł (kryterium ogólne) i 844 zł w rodzinach z osobą

niepełnosprawną. Wzrosną też kwoty zasiłków na dziecko w wieku do 23 lat oraz kwoty dodatków do

zasiłków z tytułu

 kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego;

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

 podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, w tym na pokrycie

wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła, oraz

wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła;

 dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej;

 dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

W konsekwencji wydatki na pomoc społeczną w 2017 r. wzrosną o ok. 0,3% PKB.

W latach 2018-20 relacja do PKB wydatków na pomoc społeczną zmniejszy się, w rezultacie znacznej

poprawy sytuacji dochodowej gospodarstw domowych i w konsekwencji redukcji liczby rodzin

korzystających z pomocy społecznej oraz braku waloryzacji progów i świadczeń, o 0,3 pkt proc.

Wypłaty w ramach świadczeń z ubezpieczeń społecznych będą determinowane przez coroczną

waloryzację emerytur i rent, uzależnioną od inflacji i realnego wzrostu płac w roku poprzednim oraz

od ustawy, która przewiduje obniżenie od 1 października 2017 r. wieku emerytalnego do 60 lat dla

kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Zgodnie z ustawą z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.

z 2017 r. poz. 38), obniżenie wieku emerytalnego będzie dotyczyło obu systemów emerytalnych –

powszechnego i rolniczego. Dla rolników do końca 2017 r. będzie istniała możliwość – po spełnieniu

określonych warunków – przechodzenia na wcześniejszą emeryturę w wieku 55 lat dla kobiet i 60 lat

dla mężczyzn. Podobna zasada przejścia w stan spoczynku będzie do końca 2017 r. obowiązywała

sędziów i prokuratorów – w zależności od okresu przepracowanego w tych zawodach.

Ponadto od 1 marca 2017 r. podwyższona została do poziomu 1.000 zł wysokość najniższej emerytury

oraz korekcie uległ mechanizm waloryzacji poprzez wprowadzenie gwarantowanej podwyżki

waloryzacyjnej na poziomie 10 zł.

Skutkiem powyższych działań w 2018 r. będzie wzrost wydatków na emerytury i renty FUS w relacji

do PKB do 9,9% wobec poziomu 9,7% z 2016 r. Od 2019 r., uwzględniając parametry

makroekonomiczne wpływające na waloryzację oraz prognozy dotyczące liczby świadczeniobiorców,

szacuje się, że kwoty wspomnianych wydatków będą rosły wolniej niż nominalny PKB. W efekcie

w latach 2019-20 udział wydatków na emerytury i renty FUS w PKB ustabilizuje się na poziomie

9,8%, tj. o 0,1 pkt proc. powyżej poziomu z 2016 r. Skala wydatków na emerytury i renty FER jest

znacznie mniejsza niż w FUS i w latach 2016-20 udział tych wydatków w relacji do PKB pozostanie

stabilny, na poziomie 0,8%.

W rezultacie łączne transfery socjalne w 2017 r. zwiększą się o 0,4 pkt proc. PKB do poziomu 17,6%

PKB, w 2018 r. utrzymają się na tym poziomie, a w horyzoncie 2020 r. zmniejszą się do 17,2%.

Inwestycje publiczne

Inwestycje publiczne, które zgodnie z rekomendacjami Rady nie powinny być obszarem konsolidacji,

po znacznym spadku w 2016 r. do 3,3% PKB, wynikającym głównie z zakończenia unijnej

perspektywy finansowej 2007-2013, w kolejnych latach będą przyspieszać, pozostając średnio

w relacji do PKB na poziomie ok. 4,7%, utrzymując się w całym horyzoncie prognozy powyżej

średniej unijnej wynoszącej w latach 2010-15 ok. 3,1%. W 2017 r. przyrost relacji inwestycji

publicznych do PKB wyniesie 1,1 pkt proc. PKB, z czego 0,8 pkt proc. to wydatki inwestycje

finansowane środkami z UE.

Poziom inwestycji sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie kształtowany przez

wieloletnie programy rządowe, w szczególności w obszarze infrastruktury, jak i realizację unijnej

perspektywy finansowej 2014-20. Zadania inwestycyjne związane z budową i przebudową dróg

krajowych i autostrad są finansowane ze środków Krajowego Funduszu Drogowego (KFD), a także

z budżetu państwa. Cele i priorytety w zakresie rozwoju infrastruktury drogowej (w tym także

w zakresie utrzymania we właściwym stanie technicznym sieci dróg już istniejącej) wraz ze

wskazaniem poziomu i źródeł niezbędnego finansowania, w szczególności wykorzystania środków

z nowej perspektywy finansowej UE na lata 2014-20, obejmuje Program Budowy Dróg Krajowych na

lata 2014-2023 (z perspektywą do 2025 r.).

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Z uwagi na to, że limit Programu Budowy Dróg Krajowych wynosi 107 mld zł, natomiast wartość

zadań umieszczonych w nim to ok. 200 mld zł, niezbędne jest podjęcie działań dla zapewnienia

środków na realizację tego programu poprzez optymalizację procesu realizacji inwestycji drogowych

ujętych w Programie Budowy Dróg Krajowych, zarówno w kontekście prawnym i technologicznym,

jak również finansowym.

Efektem prac powołanego na początku 2016 r. Komitetu Sterującego ds. optymalizacji procesu

realizacji inwestycji drogowych jest sformułowanie koncepcji stanowiących pakiet rozwiązań, które

doprowadzą do usprawnienia procesu budowy dróg i obniżenia jego kosztów, co pozwoli na realizację

wszystkich inwestycji zapisanych w Programie Budowy Dróg Krajowych. Najważniejsze działania

rekomendowane przez Komitet Sterujący obejmują

 ustawowe nadanie ministrowi właściwemu do spraw transportu kompetencji w zakresie

wydawania rekomendacji i zaleceń odnoszących się do wymagań techniczno-budowlanych

i eksploatacyjnych;

 stworzenie formalno-prawnej płaszczyzny do współpracy finansowej między jednostkami

samorządu terytorialnego (JST) a Skarbem Państwa w zakresie finansowania inwestycji

drogowych;

 powołanie Zespołu Ekspertów jako ciała działającego w okresie przejściowym do czasu

utworzenia docelowej struktury Narodowego Forum Kontraktowego (NFK);

 zalecenia udziału przedstawicieli grupy Prawa Zamówień Publicznych (PZP) w procesach

opiniowania aktów regulujących udzielanie zamówień publicznych.

Drugim znaczącym programem wieloletnim determinującym poziom inwestycji sektora jest Krajowy

Program Kolejowy do 2023 roku, obejmujący wydatki inwestycyjne na budowę i modernizację linii

kolejowych, realizowany przez spółkę PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (PKP PLK S.A.). Inwestycje

te są finansowane ze środków Funduszu Kolejowego, budżetu państwa, środków unijnych oraz ze

środków własnych PKP PLK S.A., pochodzących z kredytów EBI i z emisji obligacji. Zgodnie

z Krajowym Programem Kolejowym do 2023 roku i projekcjami finansowymi PKP PLK S.A. po

przejściowym spadku wydatków inwestycyjnych w 2016 r., co jest związane ze stopniowym

uruchamianiem środków z nowej perspektywy unijnej, od 2017 r. nastąpi znaczące przyspieszenie

wydatkowania.

Ponadto poziom inwestycji sektora będzie determinowany przez skalę wydatków inwestycyjnych

w podsektorze samorządowym. W 2016 r. odnotowano spadek inwestycji jednostek samorządu

terytorialnego (r/r). Spadek ten wynikał ze spadku inwestycji finansowanych z udziałem środków

unijnych (zarówno w części dotyczącej finansowania środkami unijnymi, jak i współfinansowania).

Pomimo istotowych fluktuacji inwestycji finansowych z udziałem środków z UE poziom inwestycji

„czysto” krajowych zmieniał się nieznacznie. W latach 2017-20 oczekuje się odbicia w inwestycjach

finansowanych z udziałem środków z UE, a tym samym absorpcji przez jednostki samorządu

terytorialnego środków z UE na poziomie wyższym niż w 2016 r.

Przewiduje się, że realizacja inwestycji jednostek samorządu terytorialnego ze środków unijnych

nastąpi w takich obszarach jak transport miejski, gospodarka niskoemisyjna, rewitalizacja, ochrona

środowiska (ze szczególnym uwzględnieniem ochrony wód). Warto zauważyć, iż samorządy będą

musiały ponieść znaczne nakłady finansowe, aby dostosować swoją infrastrukturę do wymogów

w zakresie ochrony środowiska, w tym gospodarki wodno-ściekowej (budowa i/lub modernizacja

oczyszczalni, przebudowa sieci osadowej, budowa kanalizacji). Niewątpliwie ułatwieniem do

przeprowadzania inwestycji przez samorządy będzie nowy instrument – Zintegrowane Inwestycje

Terytorialne – ułatwiający inwestycje na obszarze administracyjnym więcej niż jednej jednostki

samorządu terytorialnego.

Na poziom inwestycji publicznych wpływać będzie także realizacja licznych wieloletnich programów

inwestycyjnych, w tym m.in.: program „Zabezpieczenie transportu powietrznego najważniejszych

osób w państwie (VIP)” realizowany w latach 2016-21; „Program rozwoju gminnej i powiatowej

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

infrastruktury drogowej na lata 2016-2019”, programy inwestycji w dziedzinie kultury – budowy

muzeów oraz w szkolnictwie wyższym.

Ponadto Rada Ministrów podjęła w 2016 r. uchwałę w sprawie ustanowienia programu wieloletniego

pod nazwą Budowa drogi wodnej łączącej Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską, a jego wykonanie

umożliwi połączenie Zalewu Wiślanego z Zatoką Gdańską. Program będzie realizowany w latach

2017-22, a jego koszt, który zostanie sfinansowany z budżetu państwa, oszacowano na 880 mln zł.

Pozostałe wydatki bieżące

Istotnym czynnikiem determinującym wydatki jest także kształtowanie się kosztów pracy w sektorze

instytucji rządowych i samorządowych. Do konstrukcji ustawy budżetowej na rok 2017 przyjęto

założenie, iż wynagrodzenia w państwowych jednostkach budżetowych dla pracowników objętych

przepisami ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze

budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 966, z późn. zm.) w porównaniu do

2016 r. wzrosną w wysokości 1,3% dla wszystkich grup pracowniczych. Łączny koszt dla budżetu

państwa z ww. tytułu, który obejmuje również wynagrodzenia finansowane w ramach dotacji,

subwencji, pochodne od wynagrodzeń oraz wydatki, które ustalane są w relacji do wynagrodzeń,

wynosi około 1,4 mld zł. Dla 2018 r. przyjęto „zamrożenie”, natomiast w kolejnych latach

prognozowany wskaźnik inflacji z roku poprzedniego. Kształtowanie się funduszu wynagrodzeń

państwowych jednostek budżetowych odbędzie się w ramach limitu wydatków przewidzianego przez

stabilizującą regułę wydatkową oraz przy zachowaniu istniejących systemów indeksacji dla części

pracowników sektora instytucji rządowych i samorządowych. Przykładowo, zgodnie z przepisami

ustawy podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w danym roku stanowi przeciętne

wynagrodzenie w gospodarce narodowej w drugim kwartale roku poprzedniego nie niższe jednak niż

obowiązująca podstawa.

W rezultacie koszty pracy w sektorze instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB

w latach 2017-20 ukształtują się odpowiednio na poziomie 10,1%, 9,7%, 9,4%, 9,1%. W całym

horyzoncie prognozy przyjęto założenie, że tempo wzrostu zużycia pośredniego, czyli zakupy

towarów i usług realizowane przez jednostki sektora, z wyłączeniem środków unijnych, będą rosły

w tempie wzrostu nominalnego PKB.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Wykres 7. Wpływ zmiany dochodów i wydatków na zmianę wyniku sektora

2,0

zmiana poziomu dochodów

zmiana poziomu wydatków

1,5

1,5

1,0

0,7

0,5

% PKB

1,4

0,4

0,3

0,0

-0,1

-0,1

-0,1

-0,5

-0,6

-1,0

-1,5

-2,0

-2,5

-2,0

2016

2017*

2018

2019

2020

Źródło: Ministerstwo Finansów

* – bez uwzględniania jednorazowej operacji umorzenia pożyczek z budżetu państwa udzielonych FUS (po stronie

dochodów i wydatków)

Objaśnienia: dochody – słupek „dodatni” oznacza wzrost udziału dochodów w PKB, słupek „ujemny” – spadek; wydatki

– słupek „dodatni” oznacza spadek udziału wydatków w PKB, słupek „ujemny” – wzrost.

III.4.

Wynik strukturalny

Polska przyjęła swój średniookresowy cel budżetowy, czyli docelowy wynik strukturalny sektora

instytucji rządowych i samorządowych, na poziomie minus 1% PKB. Na podstawie macierzy służącej

do ustalania rocznego wysiłku strukturalnego w ramach części prewencyjnej Paktu Stabilności

i Wzrostu19, dopóki MTO nie zostanie osiągnięty, poprawa wyniku strukturalnego powinna wynosić

0,5 pkt proc. PKB (przy założeniu, że luka produktowa w Polsce będzie kształtowała się w przedziale

±1,5%, a dług pozostanie na poziomie niższym od 60% PKB).

Ocena wypełniania przez dane państwo wymogów części prewencyjnej Paktu Stabilności i Wzrostu

opiera się na dwóch filarach: wysiłku strukturalnym, czyli zmianie wyniku strukturalnego

i benchmarku wydatkowym. Wysiłek strukturalny jest wielkością nieobserwowalną, podlegającą

częstym zmianom z powodu rewizji luki produktowej i wzrostu potencjalnego. Z tego względu

państwa członkowskie UE zdecydowały się w grudniu 2016 r. wzmocnić rolę benchmarku

wydatkowego.20

19

Komunikat Komisji Europejskiej – Optymalne wykorzystanie elastyczności przewidzianej w obowiązujących

postanowieniach Paktu Stabilności i Wzrostu (COM/2015/012).

20

Komisja Europejska, Vade Mecum on the Stability and Growth Pact, marzec 2017 r., aneks 17. Zgodnie

z zapowiedzią Komisji, nowa metodologia uwzgledniająca wpływ działań jednorazowych i tymczasowych

zostanie

zastosowana

po

raz

pierwszy

do

oceny

za

rok

2017.

Por.

https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/ip052_en_0.pdf

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Wykres 8. Wynik nominalny i strukturalny sektora

0,0

-0,5

-1,0

-1,2 -1,2

% PKB

-1,5

-2,0

-2,0

-2,3

-2,5

-2,4

-2,5 -2,5

-2,6

-3,0

-3,5

-4,0

-2,1

-2,3

-2,9

-2,9 -2,9

Wynik nominalny

Wynik strukturalny

-3,5

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Źródło: Ministerstwo Finansów.

W scenariuszu bazowym Programu, zakładającym w szczególności konsolidację po stronie

wydatkowej zgodną ze stabilizującą regułą wydatkową oraz wzmocnienie strony dochodowej przez

realizację pakietu działań uszczelniających system podatkowy, opisanych w załączniku, prognozuje

się, że w latach 2017-20 deficyt strukturalny (patrz wykres 8) zostanie ograniczony z 2,9% PKB

w 2017 r. do 1,2% PKB w 2020 r., a MTO zostanie osiągnięty rok później.

Przy obliczaniu deficytu strukturalnego w 2016 r. uwzględniono następujące działania jednorazowe

 efekt netto dostosowań budżetu UE wynikających z rewizji VAT i dochodu narodowego brutto na

kwotę minus 0,7 mld zł;

 dochody Funduszu Ochrony Środków Gwarantowanych wynikające z wypłaty środków

gwarantowanych deponentom Spółdzielczego Banku Rzemiosła i Rolnictwa na kwotę 2,0 mld zł;

 ubytek CIT spowodowany spadkiem zysków banków w wyniku poniesienia wydatków na rzecz

Funduszu Ochrony Środków Gwarantowanych, na kwotę 0,4 mld zł;

 wydatki wynikające z jednorazowego dodatku pieniężnego dla niektórych emerytów, rencistów,

osób pobierających świadczenia przedemerytalne, zasiłki przedemerytalne, emerytury pomostowe

albo nauczycielskie świadczenia kompensacyjne na kwotę 1,4 mld zł.

Według szacunków Ministerstwa Finansów, zarówno zrealizowany w 2016 r., jak i prognozowany na

2017 r. wysiłek strukturalny będzie niższy od wynikającej ze ścieżki dostosowawczej prowadzącej do

MTO zalecanej corocznej poprawy o 0,5 pkt proc. PKB. Należy jednak podkreślić, że odejście od

ścieżki redukcji deficytu strukturalnego nastąpiło po odnotowanym w 2015 r. silniejszym niż

wynikało z wymogów Paktu dostosowaniu, które wyniosło 0,6 pkt proc. PKB (tzw. frontloading).

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Tabela 1. Wynik strukturalny sektora

% PKB

Kod ESA

2016

2017

2018

2019

2020

2,7

3,6

3,8

3,9

3,9

EDP B.9

-2,4

-2,9

-2,5

-2,0

-1,2

EDP D.41

1,7

1,7

1,8

1,8

1,8

3.

Wzrost PKB w cenach stałych (%)

Wynik sektora instytucji rządowych

i samorządowych

Odsetki

4.

Działania jednorazowe i tymczasowe

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

4.1

4.2

5.

6.

7.

8.

po stronie dochodowej

po stronie wydatkowej

Potencjalny wzrost PKB (%)

Luka produktowa

Element cykliczny budżetu

Wynik skorygowany o wpływ cyklu (2-7)

Wynik pierwotny skorygowany o wpływ

cyklu (8+3)

Wynik strukturalny (8-4)

0,1

-0,1

2,9

-0,3

-0,1

-2,3

0,0

0,0

3,3

0,0

0,0

-2,9

0,0

0,0

3,8

0,0

0,0

-2,5

0,0

0,0

3,8

0,0

0,0

-2,1

0,0

0,0

3,9

0,0

0,0

-1,2

-0,6

-1,3

-0,7

-0,3

0,6

-2,3

-2,9

-2,5

-2,1

-1,2

1.

2.

9.

10.

Źródło: Ministerstwo Finansów.

W efekcie, w ujęciu dwuletnim tj. w latach 2015-16 skumulowany wysiłek strukturalny wyniósł

0,7 pkt proc. PKB. Wskazane wyżej odchylenie od wymaganej rocznej poprawy wyniku

strukturalnego w latach 2016-17 stanowi głównie konsekwencję wysokiej luki podatkowej,

w szczególności w podatku VAT, oraz realizowanej przez rząd, spójnej z celami UE 21 , polityki

gospodarczej wspierającej inkluzywny wzrost gospodarczy.

Zgodnie z szacunkami Komisji Europejskiej z 2016 r. 22 , Polska należy do państw UE

charakteryzujących się najwyższą luką VAT. Według szacunków Komisji, w 2014 r. luka podatkowa

VAT w Polsce wynosiła 24,1% potencjalnych wpływów z tego tytułu. Jedynie 6 krajów UE w 2014 r.

miało ten wskaźnik na wyższym poziomie. Średnia dla wszystkich krajów członkowskich23 wyniosła

w 2014 r. 14,0%, zaś mediana 10,4%. Przedstawione na wykresie 9 szacunki wskazują, iż poprawa

luki VAT w latach 2017-20 do poziomu średniej unijnej spowodowałaby ceteris paribus poprawę

deficytu strukturalnego w tym okresie o 2,6 pkt proc. PKB i wystarczyłaby do osiągnięcia

średniookresowego celu budżetowego już w 2019 r. Redukcja luki VAT do poziomu mediany

oznaczałaby zaś skumulowany wysiłek na poziomie 3,0 pkt proc. PKB i osiągnięcie MTO między

2018 r a 2019 r. Stąd też jednym z głównych zadań stojących przed Krajową Administracją Skarbową

jest ograniczenie luki podatkowej, w tym luki w VAT, w horyzoncie do 2020 r., do poziomu mediany

krajów UE.

21

Por. rozdział I.2.

Por. przypis 8.

23

UE-26, tj. bez Cypru i Chorwacji.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Wykres 9. Wynik strukturalny przy założeniu hipotetycznych scenariuszy

0,5

0,1

0,0

-0,3

-0,5

-0,8

% PKB

-1,0

-1,5

-2,0

-1,9

-2,5

-1,2

-1,6

-1,6

-3,0

-1,1

-1,2

-2,1

-2,5

Wynik strukturalny

-2,9

Wynik strukturalny przy likwidacji luki VAT do poziomu średniej UE od 2017 r.

Wynik strukturalny przy likwidacji luki VAT do poziomu mediany UE od 2017 r.

-3,5

2017

2018

2019

2020

Źródło: Uproszczony szacunek Ministerstwa Finansów na podstawie danych Komisji Europejskiej.

Działania zorientowane na zwiększenie dochodów podatkowych przez poprawę ściągalności

podatków, w tym w szczególności poprzez zgodne z priorytetami UE zwalczanie oszustw

podatkowych24, powinny umożliwić polityce budżetowej wspieranie wzrostu sprzyjającego włączeniu

społecznemu przy poszanowaniu ograniczeń budżetowych wynikających z prawa krajowego

i unijnego. Jeszcze głębsze niż dokonane dostosowanie polityki wydatkowej w warunkach erozji

dochodów podatkowych byłoby zbyt szkodliwe dla polityki społecznej i gospodarczej.

Drugim, wzmocnionym, zgodnie z ustaleniami z Rady Ecofin z grudnia ub.r., punktem odniesienia

oceny postępu na drodze do MTO jest roczne tempo wydatków sektora instytucji rządowych

i samorządowych. Tempo to jest korygowane zgodnie z metodyką stosowaną przez Komisję

Europejską (wzrost wydatków jest modyfikowany m.in. poprzez odjęcie od niego działań

dyskrecjonalnych po stronie dochodowej, jak również korygowany o wpływ działań jednorazowych

i tymczasowych po stronie dochodowej i wydatkowej 25 ). Nie powinno ono przekraczać tempa

referencyjnego pomniejszonego o wielkość odpowiadającą wymaganemu dostosowaniu do MTO,

tj. 0,5% PKB. Tempo referencyjne (10-letnia średnia realnego wzrostu potencjalnego PKB (t-5; t+4))

służące do oceny wydatków Polski wynosiło w latach 2014-16 3,7%, zaś od 2017 r. będzie stanowić

24

Por. np.

– dyrektywa Rady (UE) 2016/1164 z dnia 12 lipca 2016 r. ustanawiająca przepisy mające na celu

przeciwdziałanie praktykom unikania opodatkowania, które mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku

wewnętrznego (Dz. Urz. UE L 193 z 19.07.2016, str. 1) (tzw. dyrektywa ATAD), wymagająca wdrożenia przez

państwa członkowskie do 31 grudnia 2018 r.;

– prowadzone przez Radę Ecofin prace nad projektem dyrektywy ATAD2, która realizuje zalecenia OECD

odnośnie do przeciwdziałania optymalizacji podatkowej wykorzystującej niespójności między systemami państw

członkowskich, w tym z udziałem państw trzecich.

25

Por. przypis 20.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

3,1%. Po uwzględnieniu korekty wynikającej z potrzeby osiągnięcia średniookresowego celu

budżetowego oznaczałoby to wymagane graniczne realne tempo równe odpowiednio 2,5% do 2016 r.

i 1,8% od 2017 r.

W 2015 r. Polska dokonała znacznie silniejszego niż wymagane dostosowania po stronie wydatkowej.

Roczne realne tempo wzrostu wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2015 r.

wyniosło 0,7 pkt proc. i było znacząco niższe od wyżej wskazanego wymaganego granicznego

realnego tempa wzrostu wydatków na ścieżce do MTO. W efekcie wysiłek fiskalny mierzony

benchmarkiem wydatkowym wyniósł ok. 0,7 pkt proc. PKB. W 2016 r., z uwagi na realizację

priorytetów polskiej polityki gospodarczej wspierającej inkluzywny wzrost gospodarczy, w

szczególności przeciwdziałanie spadkowi demograficznemu w Polsce, nastąpiło pewne przyspieszenie

realnego tempa wzrostu wydatków (do 1,8 pkt proc.), jednak w ujęciu benchmarku wydatkowego

pozostawało ono spójne z wymogami UE, tj. poniżej tempa granicznego. Jednocześnie w ujęciu

średnim w latach 2015-16 wysiłek fiskalny był wciąż wyższy o 0,4 pkt proc. PKB niż implikowany

przez tempo graniczne benchmarku wydatkowego.

Przy obliczaniu benchmarku wydatkowego w latach 2016-17 uwzględniono

 działania generujące nowe dochody budżetowe: podatek od instytucji finansowych, zamrożenie

progów podatkowych w PIT, objęcie umów zlecenia i umów pełnienia funkcji członka rad

nadzorczych składkami na ubezpieczenia społeczne, wpływy z tytułu tzw. dywidendy cyfrowej,

 szacowane w 2016 r. (por. rozdział III.2) i oczekiwane w 2017 r. (por. rozdział VI.2) efekty

działań ukierunkowanych na poprawę ściągalności podatków,

 jednorazowe działanie w 2017 r. w postaci umorzenia pożyczki Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w wysokości 39,152 mld (działanie neutralne dla wyniku sektora instytucji

rządowych i samorządowych, por. rozdział III.3).

Porównanie tempa wzrostu skorygowanych wydatków z benchmarkiem wydatkowym jest bardziej

właściwym narzędziem do oceny podejmowanego wysiłku fiskalnego mającego na celu dochodzenie

do MTO niż porównanie wyniku strukturalnego z zalecanym wysiłkiem. Również Komisja

Europejska w ramach wprowadzonych ostatnio zmian w metodologii oceny wypełniania wymogów

Paktu Stabilności i Wzrostu nadała większe znaczenie benchmarkowi wydatkowemu, tak w części

prewencyjnej, jak i korygującej.

W ocenie Komisji, jego stosowanie zwiększa przewidywalność polityki budżetowej. Benchmark

wydatkowy stanowi skuteczny instrument w przygotowaniu rocznych budżetów i bieżącym

monitorowaniu wykonania wydatków. Na ocenę spełniania benchmarku wydatkowego w stosunkowo

mniejszym stopniu mają wpływ czynniki będące poza kontrolą rządu np. nieprzewidywalna zmiana

poziomu dochodów w reakcji na sytuację gospodarczą.

W przeciwieństwie do oceny bazującej na wyniku i wysiłku strukturalnym, których wielkość zależy

od szacunków wzrostu potencjalnego i luki produktowej, ocena w oparciu o benchmark wydatkowy

prowadzona jest na podstawie zmiennych obserwowalnych (poziom wydatków i innych działań rządu

po stronie wydatkowej i dochodowej). Co więcej ewentualne zmiany poziomu dochodów

podatkowych (obserwowalne m.in. w państwach z dużą luką podatkową), a także zmienność poziomu

wydatków inwestycyjnych wpływają negatywnie na szacowanie wysiłku strukturalnego, co nie ma

miejsca w przypadku oceny opartej o benchmark wydatkowy.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Wykres 10. Wydatki sektora zmodyfikowane zgodnie z metodyką Komisji Europejskiej

5,0

3,7

4,0

3,0

2,5

1,8

proc. r/r

2,0

1,0

0,7

0,5

0,0

-1,0

-2,0

realne tempo wzrostu wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych

skorygowane zgodnie z metodyką KE (tzw. benchmark wydatkowy)

tempo referencyjne (10-letnia średnia potencjalnego PKB)

tempo graniczne = tempo referencyjne - kwota odpowiadająca 0,5% PKB

-3,0

2014

2015

2016

Źródło: Ministerstwo Finansów.

Podobną koncepcję do benchmarku wydatkowego stanowi stabilizująca reguła wydatkowa 26 (dalej

jako SRW, szerzej: rozdział VII.1). Wymagana w benchmarku korekta o 0,5% PKB jest wbudowana

w mechanizm korygujący reguły, wymagający obniżenia dynamiki wydatków w SRW o 1,5-2 pkt

proc. w sytuacji nierównowagi finansów publicznych spowodowanej zakumulowanymi odchyleniami

od MTO bądź przekroczeniem wartości referencyjnych określonych w ustawie o finansach

publicznych przez deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych lub dług publiczny.

Warto zauważyć, że kwota wydatków otrzymywana jest z wykorzystaniem celu inflacyjnego NBP,

który z założenia odzwierciedla dynamikę cen w ujęciu średniookresowym, a więc zgodnym

z horyzontem czasowym reguły. Wymogi związane z benchmarkiem wydatkowym odnoszą się zaś do

prognozowanego na dany rok deflatora PKB. Powoduje to, że w okresach kształtowania się inflacji

poniżej oczekiwań wymogi związane z benchmarkiem są nadmiernie restrykcyjne i nie uwzględniają

charakteryzującej większość kategorii wydatków sztywności do dołu.

26

Różnice pomiędzy obiema regułami dotyczą: wykorzystania w SRW 8-letniego średniego tempa realnego

wzrostu PKB zamiast 10-letniej średniej potencjalnego tempa wzrostu PKB w benchmarku, celu inflacyjnego

zamiast średniej prognoz deflatora PKB, jak też niewystępowania w SRW wykluczenia wydatków na obsługę

długu i części cyklicznej zasiłków dla bezrobotnych oraz zastąpienia inwestycji z danego roku 4-letnią średnią.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych, w aktualizacji Programu konwergencji stanowiącej część

Wieloletniego Planu Finansowego Państwa określa się wstępną kwotę wydatków na podstawie

stabilizującej reguły wydatkowej. Oszacowanie spójnej ze stabilizującą regułą wydatkową kwoty

wydatków na rok 2018 zostało dokonane w oparciu o

 kwotę wydatków na rok 2017 określoną w art. 1 ustawy budżetowej na rok 2017 z dnia 16 grudnia

2016 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 108) w wysokości 764 799 654 tys. zł27,

 łączną dynamikę PKB w latach 2011-16 w cenach stałych oraz

 prognozy realnego wzrostu PKB przyjęte do opracowania Programu.

W efekcie do otrzymania kwoty wydatków na rok 2018 wykorzystano następujące wartości

 1,0314 – wskaźnik średniookresowej dynamiki PKB,

 1,025 – cel inflacyjny NBP,

 2 pkt proc. – korekta z tytułu nierównowagi finansów publicznych,

 8,86 mld zł – prognozowana wartość ogółem działań dyskrecjonalnych, na którą złożył się efekt

wdrożenia rozwiązań zwiększających efektywność egzekwowania należności podatkowych oraz

zmiany dotyczące podatku od sprzedaży detalicznej.

W rezultacie szacunkowa kwota wydatków na rok 2018 wynosi 801,7 mld (39,0% PKB).

Na podstawie art. 112aa ustawy o finansach publicznych oszacowano również kwoty wydatków w

latach 2019-20. Założono, iż korekta z tytułu nierównowagi finansów publicznych będzie w tych

latach wynosić minus 2 pkt proc. w związku z prognozowanym przekroczeniem w okresie 2017-18

przez dług publiczny – przeliczony zgodnie z art. 38a pkt 4 ustawy o finansach publicznych – progu

48% PKB określonego w mechanizmie korygującym reguły. Szacunkowa kwota wydatków na rok

2019 wynosi 836,0 mld zł (38,3% PKB), natomiast na rok 2020 – 872,0 mld zł (37,5% PKB).

Tabela 2. Kwota wydatków na lata 2017-20

2017

2018

2019

2020

Wskaźnik średniookresowej dynamiki PKB

1,032

1,031

1,030

1,033

Cel inflacyjny NBP

1,025

1,025

1,025

1,025

Korekta*

-1,50%

-2,00%

-2,00%

-2,00%

Wartość ogółem działań dyskrecjonalnych (mld zł)

5,65

8,86

6,0

4,0

764,8**

801,7

836,0

872,0

Kwota wydatków – Program konwergencji.

Aktualizacja 2017 (mld zł)

Źródło: Ministerstwo Finansów.

* Zgodnie z art. 112aa ustawy o finansach publicznych.

** Otrzymana na podstawie punktu startowego określonego w art. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy

o finansach publicznych (Dz. U. poz. 2150), z uwzględnieniem korekty błędów prognoz inflacji za lata 2015-16.

III.5.

Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

W okresie objętym aktualizacją Programu zarządzanie długiem będzie, podobnie jak w latach

ubiegłych, ukierunkowane na realizację celu określonego w Strategii zarządzania długiem sektora

finansów publicznych, tj. na minimalizację kosztów obsługi długu w długim horyzoncie przy

przyjętych ograniczeniach dotyczących ryzyka.

Zarządzanie długiem będzie odbywało się w warunkach stopniowego ograniczania deficytu sektora

27

Szczegółowe obliczenia kwoty wydatków na rok 2017 zawarto w uzasadnieniu do projektu ustawy budżetowej

na rok 2016.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

III. Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

instytucji rządowych i samorządowych oraz występowania niepewności na rynkach finansowych,

wynikającej m.in. z polityki pieniężnej głównych banków centralnych, w tym Europejskiego Banku

Centralnego oraz Fed, niepewności związanej z sytuacją polityczną i ekonomiczną w części państw

Unii Europejskiej oraz polityką budżetową w USA. Na rynku krajowym działania związane

z ograniczaniem deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych powinny mieć istotny wpływ

na poziom i kształt krzywej dochodowości, a więc i kosztów obsługi długu Skarbu Państwa.

Zmiany relacji długu do PKB w latach 2017-20 będą przede wszystkim konsekwencją kształtowania

się potrzeb pożyczkowych budżetu państwa (dług Skarbu Państwa stanowi ponad 85% długu sektora

instytucji rządowych i samorządowych), tempa wzrostu PKB oraz przyjętych założeń w zakresie kursu

złotego w stosunku do innych walut, w tym zwłaszcza do euro.

Zmiany długu pozostałych podmiotów sektora instytucji rządowych i samorządowych będą wynikały

głównie ze wzrostu zadłużenia Krajowego Funduszu Drogowego (związanego z zaciąganiem

zobowiązań na realizację zadań drogowych) oraz przewidywanego spadku zadłużenia jednostek

samorządu terytorialnego.

Przewiduje się, że w horyzoncie aktualizacji relacja długu do PKB według definicji UE, po wzroście

do 55,3% w 2017 r., w kolejnych latach będzie się obniżać, osiągając poziom 52,1% na koniec 2020 r.

Zakłada się utrzymywanie się przeciętnego oprocentowania długu sektora instytucji rządowych

i samorządowych oraz relacji kosztów obsługi długu do PKB na stabilnym poziomie.

Tabela 3. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych (koniec roku)

% PKB

Kod ESA

2016

2017

2018

2019

2020

Dług brutto

54,4

55,3

54,8

54,0

52,1

2.

Zmiana relacji długu brutto

3,3

0,9

-0,5

-0,7

-1,9

3.

Wynik pierwotny1)

0,7

1,2

0,7

0,2

-0,6

4.

Odsetki

1,7

1,7

1,8

1,8

1,8

5.

Dostosowania stanów i przepływów

z tego: różnica między wynikiem

kasowym a memoriałowym

akumulacja netto aktywów finansowych

0,8

-2,0

-3,0

-2,8

-3,1

0,5

0,1

-0,2

-0,1

-0,2

0,8

0,7

0,2

0,5

0,3

w tym: przychody z prywatyzacji

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

1.

Składniki wzrostu długu

6.

EDP D.41

różnice kursowe i inne czynniki

-0,5

-2,8

-3,1

-3,1

-3,2

p.m. wynikowe przeciętne

oprocentowanie długu (%)

3,4%

3,2%

3,5%

3,5%

3,5%

Płynne środki finansowe

4,5

3,6

3,4

3,2

3,1

49,9

51,7

51,4

50,8

49,1

5,8

3,8

5,4

4,4

3,9

35,1%

32,8%

32,4%

31,7%

31,1%

5,3

5,1-5,3

5,1-5,3

5,0-5,3

4,9-5,3

7.

Dług netto (=1-6)

Wykup długu (istniejące obligacje) od

8.

końca roku poprzedniego2)

Udział długu nominowanego w walucie

9.

obcej

10. Przeciętna zapadalność długu3)

Źródło: Ministerstwo Finansów.

1) Wpływ wyniku pierwotnego na dług: (-) oznacza nadwyżkę pierwotną.

2) W przypadku długu jednostek sektora finansów publicznych innych niż Skarb Państwa – szacunek na podstawie dostępnej

sprawozdawczości.

3) Prognoza przedziałowa dla długu Skarbu Państwa.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

IV. Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu

IV. Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją

Programu

IV.1.

Czynniki ryzyka

1)

Sytuacja gospodarcza u partnerów handlowych Polski

Prognoza prezentowana w niniejszej aktualizacji Programu zakłada, że wzrost gospodarczy w UE,

która jest największym partnerem handlowym Polski, będzie zgodny ze scenariuszem

zaprezentowanym przez Komisję Europejską w zimowej edycji prognoz z lutego 2017 r. Zdaniem

ekspertów Komisji, bilans czynników ryzyka dla tej prognozy pozostaje negatywny. Wśród

najważniejszych możliwych pozytywnych impulsów dla gospodarki światowej KE wymienia

potencjalne krótkookresowe efekty stymulacji fiskalnej oraz ułatwień dla biznesu zapowiedzianych

przez nową administrację w USA.

Z drugiej strony rosną obawy związane z potencjalnymi negatywnymi skutkami wzrostu

protekcjonizmu w polityce handlowej USA czy szybszą normalizacją polityki monetarnej przez Fed.

Nakłada się na to ryzyko potencjalnych korekt w dotychczasowym wzroście cen aktywów, czemu

sprzyjało środowisko niskich stóp procentowych, narastające nierównowagi w gospodarce chińskiej,

negocjacje w związku z Brexitem, ryzyko polityczne w związku z kalendarzem wyborczym

w państwach członkowskich UE czy utrzymujące się napięcia geopolityczne w Europie i na świecie.

Gdy uwzględni się nierozwiązane wciąż problemy strukturalne banków europejskich, które mogą

stanowić barierę w rozwoju akcji kredytowej niezbędnej dla odbudowy udziału inwestycji PKB, skala

wyzwań stojących przed gospodarką europejską staje się ogromna.

2)

Inne czynniki ryzyka dla projekcji wzrostu gospodarczego w Polsce

Poza wspomnianymi wyżej czynnikami ryzyka dla projekcji gospodarczej u naszego największego

partnera handlowego istnieją również inne ograniczenia, które mogą skutkować odmiennym od

zakładanego ukształtowaniem się procesów gospodarczych w Polsce. Przedstawiony w aktualizacji

Programu scenariusz wzrostu gospodarczego zakłada istotne przyspieszenie w wykorzystywaniu

środków unijnych przyznanych Polsce w ramach perspektywy finansowej 2014-20. Faktyczny

scenariusz w tym obszarze może okazać się inny od zakładanego, co miałoby znaczenie dla przyjętej

ścieżki inwestycji i w konsekwencji wzrostu PKB. Nie można pominąć bezpośrednich skutków dla

polskiej gospodarki związanych z wyjściem Wielkiej Brytanii z UE ani z możliwością zaostrzenia się

konfliktu za naszą wschodnią granicą.

Wprawdzie ekspozycja polskiego eksportu na rynki Ukrainy i Rosji uległa ostatnio istotnemu

zmniejszeniu, a bezpośredni udział Wielkiej Brytanii w wymianie handlowej z Polską jest istotnie

niższy niż Niemiec, jednak ewentualna eskalacja konfliktu na Wschodzie czy wzrost niepewności

odnośnie do potencjalnych skutków Brexitu mogą przełożyć się na znaczący wzrost zmienności na

rynkach finansowych i surowcowych. Materializacja negatywnych czynników ryzyka skutkować

może wzrostem awersji do ryzyka, co z kolei ma istotne znaczenie dla realizacji przyjętej ścieżki

inflacji, stóp procentowych czy założeń dotyczących przepływu kapitałów na międzynarodowych

rynkach finansowych i kształtowania się kursu walutowego. Czynnikiem ryzyka dla realizacji

prognozy inflacji jest również możliwość innego niż założono kształtowania się cen na światowych

rynkach surowców i żywności, co bezpośrednio przełoży się na ścieżkę zmiany cen w Polsce.

3)

Poręczenia i gwarancje

W kolejnych latach przewiduje się możliwość dalszego wzrostu potencjalnych zobowiązań z tytułu

poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa, co może przełożyć się na niewielki wzrost

relacji tych zobowiązań do PKB. Przewiduje się dalszą koncentrację udzielania poręczeń i gwarancji

Skarbu Państwa na wspieraniu inwestycji prorozwojowych z zakresu infrastruktury drogowej

i kolejnictwa. Ponadto możliwe jest udzielanie poręczeń i gwarancji na inne cele dopuszczone ustawą,

dotyczące w szczególności wsparcia: eksportu, ochrony środowiska, tworzenia nowych miejsc pracy,

innowacyjności, restrukturyzacji przedsiębiorstw, rozwoju regionalnego, przedsiębiorczości oraz

programów lub projektów w ramach programów pomocowych UE.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

IV. Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu

Poręczenia i gwarancje będą przede wszystkim udzielane na inwestycje realizowane w oparciu

o fundusze z UE (kredyty i obligacje poręczone lub gwarantowane przez Skarb Państwa powinny

umożliwić pozyskanie funduszy UE), jak również na inne zadania inwestycyjne wynikające

z ewentualnych programów wsparcia przewidujących udzielanie poręczeń i gwarancji (zgodnie

z zasadami UE). Przewiduje się przy tym utrzymanie długookresowego współczynnika ryzyka dla

portfela poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa na poziomie 5-10%.

Wartość udzielanych przez Skarb Państwa w danym roku nowych poręczeń i gwarancji ograniczana

jest poprzez ustawę budżetową. W ustawie budżetowej na 2017 r. limit ten został ustalony do kwoty

200 mld zł i – oprócz wspierania wspomnianych projektów – może być w razie potrzeby

wykorzystany na działania podejmowane w przypadku ewentualnego pogorszenia warunków

funkcjonowania polskiego systemu finansowego w obliczu globalnego kryzysu finansowego

i gospodarczego.

IV.2.

Analiza wrażliwości

Poniżej przedstawiono wrażliwość wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych

w latach 2017-20 na deprecjację kursu złotego i wzrost krajowej stopy procentowej. Analizy

dokonano w oparciu o rozwijany w Ministerstwie Finansów ekonometryczny model finansów

publicznych (eMPF). Wyniki symulacji należy interpretować z dużą ostrożnością, gdyż nie

uwzględniają one potencjalnych zmian w polityce gospodarczej w reakcji na zadane szoki, bazują na

historycznych elastycznościach oszacowanych dla przyjętych postaci równań behawioralnych, a sam

model, pomimo stosunkowo dużego zakresu, nie jest w stanie uwzględnić wszystkich mechanizmów

w realnej gospodarce.

Wykres 11. Kurs EUR/PLN (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora na zmianę kursu

EUR/PLN (prawy wykres)

5,1

2,0

Kurs EUR/PLN

4,9

1,0

0,0

% PKB

4,7

4,5

-2,0

-3,0

4,3

4,1

-1,0

-4,0

2016

2017

scenariusz bazowy

2018

2019

2020

scenariusz szokowy

-5,0

2016

2017

dług

2018

2019

2020

saldo

Źródło: Ministerstwo Finansów

Impuls kursowy został wprowadzony w postaci trwałej 10% deprecjacji kursu złotego w stosunku do

euro. Osłabienie złotego poprawia konkurencyjność krajowych produktów, czego bezpośrednim

efektem jest wzrost wolumenu eksportu. Ze względu na wysoką importochłonność eksportu wzrostowi

eksportu towarzyszy wzrost importu. Wzrost popytu na polskie towary sprzyja poprawie sytuacji na

rynku pracy i przyspieszeniu działalności inwestycyjnej, co sprzyja wzrostowi PKB w horyzoncie

prognozy. Wyższy wzrost gospodarczy prowadzi do wzrostu dochodów sektora instytucji rządowych

i samorządowych, który przewyższa wzrost wydatków związanych z obsługą zadłużenia

denominowanego w walutach obcych, co ostatecznie prowadzi do poprawy wyniku sektora

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

IV. Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu

publicznego i w konsekwencji w scenariuszu szokowym dług sektora instytucji rządowych

i samorządowych w 2020 r. jest w relacji do PKB niższy niż w scenariuszu bazowym.

Wykres 12. Krótkookresowa stopa procentowa (lewy wykres) oraz reakcja wyniku i długu sektora na

zmianę krótkookresowej stopy procentowej (prawy wykres)

5,0

4,5

3,0

Krótkookresowa stopa procentowa

2,5

2,0

3,5

% PKB

%

4,0

3,0

2,5

1,0

0,5

0,0

2,0

1,5

1,5

-0,5

2016

2017

scenariusz bazowy

2018

2019

2020

-1,0

2016

scenariusz szokowy

2017

saldo

2018

2019

2020

dług

Źródło: Ministerstwo Finansów

Impuls stopy procentowej został zdefiniowany jako skokowy wzrost nominalnej krótkookresowej

stopy procentowej o 1 pkt proc. w całym horyzoncie czasowym objętym analizą. Podwyżka

krótkookresowych stóp procentowych pociąga za sobą wzrost stóp długookresowych i w rezultacie

prowadzi do zwiększenia kosztu pozyskiwania kapitału, co skutkuje ograniczeniem poziomu

inwestycji względem scenariusza bazowego oraz zwiększeniem kosztów finansowania długu. Na

skutek przesunięcia konsumpcji w czasie w ramach międzyokresowej substytucji oraz zaostrzenia

warunków udzielania kredytów zmniejsza się też poziom spożycia prywatnego. W rezultacie impuls

prowadzący do zwiększenia restrykcyjności polityki monetarnej prowadzi do obniżenia wolumenu

PKB w horyzoncie prognozy. Wraz z rosnącymi kosztami obsługi długu oraz relatywnie niższym

poziomem PKB wynik sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB pogarsza się,

rośnie też udział długu sektora do PKB względem relacji ze scenariusza bazowego.

IV.3.

Porównanie z poprzednią aktualizacją Programu

Realny wzrost PKB w 2016 r. okazał się o 1,1 pkt proc. niższy niż zakładano, głównie w związku

z odnotowanym relatywnie silnym spadkiem inwestycji. W poprzedniej aktualizacji zakładano

wprawdzie lekkie spowolnienie tempa wzrostu nakładów brutto na środki trwałe w 2016 r. w związku

z przejściem od starej do nowej perspektywy finansowej UE, skala spowolnienia w realizacji

projektów finansowanych ze środków unijnych okazała się jednak znacznie większa. Spadek

wykorzystania funduszy strukturalnych UE oraz jego negatywny wpływ na dynamikę inwestycji

w gospodarce był widoczny w 2016 r. w niemal całym regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Wyniki gospodarki polskiej w IV kw. 2016 r. wskazują na przejściowy charakter spowolnienia

wzrostu gospodarczego. W ostatnim kwartale ubiegłego roku nastąpiła wyraźna poprawa dynamiki

PKB w ujęciu kw/kw (sa), zanotowano też istotny wzrost napływu środków unijnych. W zakresie

pozostałych składowych PKB wykonanie było bliskie prognozie.

W porównaniu z ubiegłorocznym Programem prognozowane tempo wzrostu realnego PKB w latach

2017-20 skorygowano w dół (średnio o 0,2 pkt proc.). Najważniejszą przyczyną korekty jest niższa

ścieżka realnego tempa wzrostu spożycia – głównie w sektorze publicznym. Nieco inna jest też

struktura wzrostu: główna zmiana dotyczy wkładu we wzrost PKB ze strony eksportu netto. Lepsze od

oczekiwań wyniki w tym zakresie w 2016 r. oraz generalnie słabszy złoty w horyzoncie prognozy

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

IV. Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu

pozwalają zakładać, że wkład eksportu netto w latach 2017-20 będzie neutralny dla wzrostu PKB.

W ubiegłorocznym Programie oczekiwano ujemnego wkładu eksportu netto: minus 0,4 pkt proc.

w latach 2017-19.

Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2016 r. wyniósł 2,4% PKB i okazał się

o 0,2 pkt proc. niższy niż przewidywano w ubiegłorocznym Programie. Wynikało to przede

wszystkim z korzystniejszych niż oczekiwano wyników podsektora lokalnego i podsektora

ubezpieczeń społecznych. Prognozowany wynik dla 2017 r. nie uległ zmianie w porównaniu

z ubiegłoroczną aktualizacją. Korekta ścieżki wyniku sektora instytucji rządowych i samorządowych

w 2018 r. i 2019 r. wynika w szczególności z uwzględnienia kosztów obniżenia wieku emerytalnego

oraz przyjęcia założenia o realizacji wydatków na poziomie zgodnym z maksymalnymi limitami

wynikającymi ze stabilizującej reguły wydatkowej.

Wyższa relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB w 2016 r. w stosunku do

prognozy z poprzedniej aktualizacji Programu w 2016 r. wynikała głównie z wyższych kursów walut

obcych, w których nominowana jest ok. 1/3 długu oraz wolniejszego nominalnego wzrostu PKB.

Wyższa prognoza na lata 2017-20 to efekt wyższych potrzeb pożyczkowych budżetu państwa,

wyższych kursów walut obcych i wolniejszego nominalnego wzrostu PKB w stosunku do zakładanego

w poprzedniej aktualizacji.

Tabela 4. Różnice w porównaniu z poprzednią aktualizacją

Kod ESA

Wzrost PKB (%)

Program 2016

Obecna aktualizacja

Różnica

Wynik sektora (% PKB)

Program 2016

Obecna aktualizacja

Różnica

Dług (% PKB)

Program 2016

Obecna aktualizacja

Różnica

2016

2017

2018

2019

2020

3,8

2,7

-1,1

3,9

3,6

-0,3

4,0

3,8

-0,2

4,1

3,9

-0,2

3,9

-

-2,6

-2,4

0,2

-2,9

-2,9

0,0

-2,0

-2,5

-0,5

-1,3

-2,0

-0,7

-1,2

-

52,0

54,4

-2,3

52,5

55,3

-2,8

52,0

54,8

-2,8

50,4

54,0

-3,6

52,1

-

EDP B.9

Źródło: Ministerstwo Finansów, Główny Urząd Statystyczny.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

IV.Stabilność

V.

Analiza wrażliwości

finansów publicznych

i porównanie

w zdługim

poprzednią

okresie

aktualizacją Programu

pozwalają

zakładać,

że wkład publicznych

eksportu netto wwlatach

2017-20

będzie neutralny dla wzrostu PKB.

V. Stabilność

finansów

długim

okresie

W ubiegłorocznym Programie oczekiwano ujemnego wkładu eksportu netto: minus 0,4 pkt proc.

V.1.

w

latach Stabilność

2017-19. finansów publicznych, w tym skutki starzenia się ludności

Stabilne sektora

finanseinstytucji

publicznerządowych

sprzyjają idługofalowemu

i są ikluczowym

Deficyt

samorządowychwzrostowi

w 2016 r.gospodarczemu

wyniósł 2,4% PKB

okazał się

elementem

stabilności

makroekonomicznej.

Konieczne

jest

zatem

monitorowanie

stabilności

o 0,2 pkt proc. niższy niż przewidywano w ubiegłorocznym Programie. Wynikało tofinansów

przede

publicznych z wkorzystniejszych

krótkim i długim

dla wczesnego

ewentualnych

zagrożeń

wszystkim

niż okresie

oczekiwano

wyników rozpoznania

podsektora lokalnego

i podsektora

i wprowadzenia

środków zaradczych

na wczesnym

W tym

kontekście

dla stabilności

finansów

ubezpieczeń

społecznych.

Prognozowany

wynik etapie.

dla 2017

r. nie

uległ zmianie

w porównaniu

niezbędne

jest posiadanie

fiskalnych.

zpublicznych

ubiegłoroczną

aktualizacją.

Korekta odpowiednich

ścieżki wynikuram

sektora

instytucji rządowych i samorządowych

w

2018 r. i 2019

r. wynika

szczególności

z uwzględnienia

kosztów obniżenia

Składnikami

polskich

ram wfiskalnych

są reguły

fiskalne obejmujące

reguły wieku

długu emerytalnego

publicznego,

oraz

przyjęcia

założenia

o

realizacji

wydatków

na

poziomie

zgodnym

z

maksymalnymi

limitami

stabilizującą regułę wydatkową, która działa stabilizująco na finanse publiczne w krótkim,

jak

wynikającymi

ze

stabilizującej

reguły

wydatkowej.

i w dłuższym okresie oraz koryguje ewentualne nierównowagi, minimalizując ryzyko nadmiernego

zaostrzenia

polityki

oraz reguły

ograniczające

wzrost do

zadłużenia

jednostek

samorządu

Wyższa

relacja

długubudżetowej,

sektora instytucji

rządowych

i samorządowych

PKB w 2016

r. w stosunku

do

terytorialnego.

Wymieniony

zestaw

reguł

fiskalnych

ogranicza

ryzyko

wystąpienia

wysokiego

prognozy z poprzedniej aktualizacji Programu w 2016 r. wynikała głównie z wyższych kursów

walut

deficytu oraz

nadmiernego

wzrostujest

zadłużenia,

a tym samym

ryzyko dla stabilności

polskich

finansów

obcych,

w których

nominowana

ok. 1/3 długu

oraz wolniejszego

nominalnego

wzrostu

PKB.

publicznych.

Wyższa prognoza na lata 2017-20 to efekt wyższych potrzeb pożyczkowych budżetu państwa,

wyższych

walutregularnie

obcych i wolniejszego

nominalnego

wzrostu

w stosunku

do zakładanego

Komisja kursów

Europejska

ocenia kraje

członkowskie

podPKB

kątem

stabilności

finansów

w

poprzedniej

aktualizacji.

publicznych w oparciu o wskaźniki luki fiskalnej w średnim (wskaźnik S1) i długim, nieskończonym

horyzoncie

czasowym

(wskaźnik

S2). Luka aktualizacją

fiskalna odzwierciedla skalę niezbędnego dostosowania

Tabela

4. Różnice

w porównaniu

z poprzednią

pierwotnego wyniku strukturalnego, tak aby dług publiczny znalazł się na określonym poziomie (S1)

lub aby spełniony był warunek wypłacalności

(wskaźnik

S2).

Kod ESA w nieskończonym

2016

2017 horyzoncie

2018

2019

2020

Wskaźniki otrzymywane są przy założeniu kontynuowania dotychczasowej polityki. Wskaźniki luki

Wzrost PKB (%)

fiskalnej

obrazują zatem, czy bieżąca polityka jest wystarczająca dla zachowania stabilności fiskalnej.

3,8

3,9 scenariusza.

4,0

4,1 wskaźnika

Program

Ich

celem 2016

nie jest natomiast pokazanie najbardziej prawdopodobnego

Wzrost

Obecna aktualizacja

3,6

3,8

3,9

3,9

oznacza,

że wymagana jest większa poprawa pierwotnego 2,7

wyniku strukturalnego.

-1,1

-0,3

-0,2

Różnica

Tabela 5. Zestawienie wskaźników stabilności fiskalnej w kolejnych okresach

EDP B.9

Wynik sektora (% PKB)

-2,6

-2,9

-2,0

Program 2016 Fiscal

Program 2017

Program 2017

Program 2017

%

PKB

Sustainability

Obecna aktualizacja

-2,4

-2,9

-2,5

rok baz. 2017

rok baz. 2018

rok baz. 2019

Report 201628

0,2

0,0

-0,5

Różnica

-0,8

-1,3

-1,8

Dług (% PKB) 1,3

S1

średnie ryzyko

niskie ryzyko

niskie ryzyko

niskie ryzyko

52,0

52,5

52,0

Program 2016

3,7

2,7

2,3 54,4

Obecna aktualizacja

55,3 1,6 54,8

S2

-2,3

-2,8

-2,8

Różnica

średnie ryzyko

średnie ryzyko

średnie ryzyko

niskie ryzyko

-0,2

-

-1,3

Program 2017

-2,0

-1,2

rok baz. 2020

-0,7

-2,8

niskie ryzyko

50,4

54,0 1,0 52,1

-3,6

niskie ryzyko

Źródło

Finansów,Joint

Główny

UrządonStatystyczny.

Źródło: Ministerstwo

Komisja Europejska,

Report

Health Care and Long-term Care Systems and Fiscal Sustainability,

październik 2016 r.; Ministerstwo Finansów.

W tabeli 5 przedstawiono oszacowane przez Ministerstwo Finansów wskaźniki S1 i S2 na tle oceny

Komisji Europejskiej zawartej w raporcie Joint Health Care and Fiscal Sustainability Report z 2016 r.

Szacunek Ministerstwa Finansów opiera się na prognozach wskaźników makroekonomicznych

przedstawionych w Programie oraz na prognozie kosztów związanych ze starzeniem się ludności

przygotowanej w ramach prac grupy roboczej do spraw starzenia się ludności (AWG) przy Komitecie

Polityki Gospodarczej (EPC) i przedstawionej w dalszej części rozdziału. Wskaźniki szacowano

w czterech wariantach, przyjmując za rok bazowy lata 2017-20.

Wskaźniki zawarte we wspomnianym raporcie Komisji Europejskiej są policzone w oparciu o rok

bazowy 2018 z wykorzystaniem wiosennej prognozy Komisji z maja 2016 r. Przy założeniu, że

konsolidacja będzie przeprowadzana w sposób spójny z prognozą przedstawioną w niniejszym

Programie można oczekiwać, że wskaźniki S1 i S2 dla Polski w kolejnych latach ulegną poprawie.

Zmniejszająco na wskaźniki działać będzie prognozowana poprawa strukturalnego wyniku

pierwotnego oraz prognozowany spadek długu publicznego w latach 2017-20. W przyszłości

28

Joint Health Care and Fiscal Sustainability Report 2016.

Program konwergencji. Aktualizacja 2016

V. Stabilność finansów publicznych w długim okresie

kontynuacja konsolidacji fiskalnej prowadzącej do ustabilizowania wyniku na poziomie MTO oraz

obserwowane ożywienie gospodarcze będzie działało w kierunku obniżenia ryzyka dla stabilności

finansów publicznych Polski w średnim i w długim okresie.

Wykres 13. Stochastyczne projekcje długu od 2017 r.

60,0%

55,3%

54,0%

54,4%

55,0%

% PKB

54,8%

50,5%

52,1%

51,1%

50,0%

45,0%

40,0%

2014

0,8-0,9

2015

0,6-0,8

2016

0,5-0,6

2017

2018

0,4-0,5

2019

0,2-0,4

2020

0,1-0,2

Źródło: Ministerstwo Finansów.

Na ograniczony poziom ryzyka dla stabilności finansów publicznych wskazują stochastyczne

symulacje długu opracowane w oparciu o podejście stosowane przez Komisję Europejską

i Międzynarodowy Fundusz Walutowy 29 . Projekcje powstały w oparciu o scenariusz bazowy

prezentowany w Programie oraz z wykorzystaniem rocznych szoków otrzymanych dla następujących

zmiennych: realnego wzrostu PKB, efektywnej realnej stopy rentowności długu sektora instytucji

rządowych i samorządowych, wyniku pierwotnego i kursu walutowego. Na wykresie powyżej

przedstawiono 80% możliwych ścieżek długu otrzymanych z wykorzystaniem wspomnianego wyżej

podejścia (wykluczono ścieżki znajdujące się poniżej 10. i powyżej 90. percentyla, reprezentujące

scenariusze związane z najbardziej ekstremalnym zestawem szoków w gospodarce). Przeprowadzona

analiza wskazuje, że nawet przy znaczącym splocie niekorzystnych szoków dług sektora w horyzoncie

prognozy nie przekroczy wartości referencyjnej 60% PKB.

Prognozy długookresowej stabilności finansów publicznych wykorzystane do obliczenia wskaźników

stabilności S1 i S2 zostały opublikowane przez Komisję Europejską w 2015 r.

Prognozy długookresowej stabilności finansów uwzględniają stan prawny na 31 grudnia 2014 r. (por.

tabela 6). Nowe prognozy, w oparciu o najnowsze założenia demograficzne Eurostatu oraz

uwzględniające aktualny stan prawny, w tym zwłaszcza przywrócenie wieku emerytalnego

obowiązującego do 31 grudnia 2012 r. wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat

dla mężczyzn, zostaną zaprezentowane przy okazji kolejnej rundy prac grupy roboczej AWG (jesienią

2017 r.).

29

Stochastyczne projekcje opracowane są z wykorzystaniem symulacji Monte Carlo opartej na 1000 losowań.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

V. Stabilność finansów publicznych w długim okresie

Tabela 6. Długookresowa stabilność finansów publicznych

% PKB

Całkowite wydatki

W tym związane z wiekiem

Wydatki na świadczenia emerytalno-rentowe

Wydatki na świadczenia emerytalno-rentowe z

ubezpieczeń społecznych

Emerytury i wcześniejsze emerytury

Pozostałe świadczenia (renty z tytułu

niezdolności do pracy i renty rodzinne)

Opieka zdrowotna

Opieka długookresowa (wcześniej podawana

jako składowa opieki zdrowotnej)

Wydatki na edukację

Pozostałe świadczenia związane z wiekiem

Odsetki

2013

2020

2030

2040

2050

2060

20,7

11,3

20,1

10,6

20,4

10,4

20,1

10,0

21,0

10,4

22,1

10,7

11,3

10,6

10,4

10,0

10,4

10,7

9,8

9,5

9,3

8,6

9,0

9,5

1,5

1,1

1,1

1,4

1,4

1,2

4,2

4,4

4,8

5,1

5,2

5,5

0,8

0,9

1,1

1,3

1,5

1,7

4,4

4,1

4,1

3,8

3,9

4,3

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

6,8

7,3

7,5

7,7

7,7

7,7

2,8

1,6

3,1

2,6

2,3

1,9

1,9

1,3

1,8

0,6

1,5

0,7

80,2

82,4

82,8

81,5

81,8

82,2

65,2

66,7

68,3

68,4

69,3

69,8

72,7

74,5

75,6

75,0

75,6

76,1

10,3

14,5

8,5

18,4

8,4

22,7

7,3

25,1

7,3

29,9

7,3

33,0

Całkowite dochody

W tym składki na ubezpieczenia

emerytalno-rentowe

Założenia

Wskaźnik wzrostu produktywności pracy

Potencjalny wzrost PKB

Wskaźnik aktywności zawodowej mężczyzn (w

wieku 20-64 lata)

Wskaźnik aktywności zawodowej kobiet (w

wieku 20-64 lata)

Wskaźnik aktywności zawodowej ogółem (w

wieku 20-64 lata)

Stopa bezrobocia (20-64 lata)

Populacja w wieku 65+ do ogółu populacji

Uwaga: prognozy uwzględniają stan prawny na 31 grudnia 2014 r.

Źródło: Komisja Europejska, The 2015 Ageing Report. Economic and budgetary projections for the EU-28 Member States

(2013-2060), maj 2015 r.

Stopień, w którym przywrócenie wieku emerytalnego przełoży się na pogorszenie salda

powszechnego systemu emerytalnego, jest uzależniony od decyzji emerytów dotyczącej faktycznego

momentu przejścia na emeryturę. Pomimo obniżenia ustawowego wieku emerytalnego wprowadzony

w systemie zdefiniowanej składki algorytm ustalania wysokości emerytury promuje osoby

z długoletnim stażem ubezpieczeniowym i preferuje jak najdłuższe pozostawanie w aktywności

zawodowej. Uchwalone zmiany pozostawiają dobrowolność decyzji osobom, które spełnią warunki do

uzyskania uprawnień emerytalnych, w kwestii kontynuowania aktywności zawodowej i opłacania

składek, co przełoży się na wyższe świadczenie emerytalne w przyszłości. Decyzja ta zależy od wielu

indywidualnych czynników, zarówno ekonomicznych, jak i zdrowotnych. Osoby, których stan

zdrowia jest zadowalający, będą mogły nadal podejmować aktywność zawodową pomimo osiągnięcia

ustawowego wieku emerytalnego.

Z punktu widzenia wpływu na rynek pracy to właśnie efektywny wiek przejścia na emeryturę ma

kluczowe znaczenie. W Polsce w ostatnich latach ten efektywny wiek zwiększył się istotnie (dla

kobiet z 56 lat w 2004 r. do 60,7 lat w 2015 r., dla mężczyzn z 58,7 lat w 2004 r. do 62,8 lat

w 2015 r.), pomimo relatywnie niewielkich zmian w wieku ustawowym. Dostępne dane wskazują, że

w wielu państwach wiek efektywny przejścia na emeryturę przekracza wiek ustawowy. Przykładem

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

V. Stabilność finansów publicznych w długim okresie

krajów, gdzie różnica ta średnio dla kobiet i mężczyzn przekracza trzy lata, są: Nowa Zelandia,

Japonia, Chile, Meksyk i Korea Południowa (OECD, dane za 2014 r. 30 ). W Korei Południowej,

rekordziście w zestawieniu OECD, efektywny wiek przejścia na emeryturę w 2014 r. wyniósł 72,9 lat

dla mężczyzn i 70,6 lat dla kobiet wobec wieku ustawowego, który pozwala przejść na emeryturę bez

redukcji należnego świadczenia, na poziomie 61 lat. Dane te wskazują, że w Polsce istnieje ogromna

przestrzeń do stworzenia takich warunków na rynku pracy, które pozwolą wydłużyć aktywność

zawodową Polaków, i niekoniecznie niezbędne jest przy tym zwiększanie ustawowego wieku

emerytalnego.

Przemiany demograficzne stanowią znaczne wyzwanie dla długookresowej stabilności finansów

publicznych w większości krajów europejskich. Na ich tle bieżąca sytuacja Polski jawi się jako

korzystna, gdyż Polska pozostaje krajem relatywnie młodych ludzi. Z drugiej strony należy oczekiwać

utrzymania się obserwowanego w ostatnich latach zjawiska starzenia się ludności, które ma źródła w

wydłużaniu się oczekiwanej długości życia, niskiej dzietności oraz obecnej strukturze wiekowej

ludności. W efekcie pogorszeniu ulegnie współczynnik obciążenia demograficznego, czyli relacja

między liczbą ludności w wieku poprodukcyjnym (65 lat i więcej) a liczbą ludności w wieku

produkcyjnym (czyli w wieku 15-64 lata) wyrażona w procentach. Zgodnie z prognozami Eurostatu

z lutego 2017 r., współczynnik ten wzrośnie z 22,2% w 2015 r. do 61,4% w 2081 r. (por. wykres 14).

Wykres 14. Współczynnik obciążenia demograficznego w Polsce w latach 2015-81

70,0

64,8

62,8

60,0

57,3

50,0

61,7

48,8

42,2

40,0

35,2

30,0

20,0

61,4

38,3

29,1

22,2

10,0

0,0

2015 2019 2023 2027 2031 2035 2039 2043 2047 2051 2055 2059 2063 2067 2071 2075 2079

Źródło: Eurostat

Działania na rzecz ograniczenia negatywnego wpływu przemian demograficznych na finanse

publiczne obejmują m.in. ograniczanie wydatków publicznych związanych ze starzeniem się ludności,

w tym przede wszystkim poprzez wprowadzane w ostatnich latach reformy systemu zabezpieczenia

emerytalnego. Obecnie trwają prace nad docelowym kształtem nowych rozwiązań w systemie

emerytalnym, które zostały zapowiedziane w Strategii31. Obejmują one w szczególności stworzenie

dobrowolnego kapitałowego systemu oszczędzania i długoterminowych produktów inwestycyjnych

w ramach realizacji Programu Budowy Kapitału.

30

OECD, Ageing and Employment Policies - Statistics on average effective age of retirement,

http://www.oecd.org/els/public-pensions/ageingandemploymentpoliciesstatisticsonaverageeffectiveageofretirement.htm.

31

Z tego względu scenariusz bazowy prezentowany w Programie nie zawiera skutków proponowanych zmian

w systemie emerytalnym.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

V. Stabilność finansów publicznych w długim okresie

Podczas planowanej przebudowy modelu funkcjonowania otwartych funduszy emerytalnych (OFE)

i w celu poprawy efektywności funkcjonowania z perspektywy uczestnika OFE planuje się przekazać

75% aktywów OFE do Funduszy Inwestycyjnych Otwartych w ramach Indywidualnych Kont

Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE). Pozostałe środki zgromadzone w OFE (25%) w postaci

głównie aktywów innych niż polskie akcje zostaną przekazane do Funduszu Rezerwy Demograficznej

przy jednoczesnym zapisie tych środków na subkontach w ZUS. Od momentu wejścia w życie zmian

część składki na ubezpieczenie emerytalne, która obecnie trafia do OFE, będzie ewidencjonowana na

subkoncie w ZUS. Oznacza to w krótkim okresie dodatkowe dochody w FUS, zaś w długim okresie, z

uwagi na charakter polskiego systemu emerytalnego (system o zdefiniowanej składce), zmiany

powinny być neutralne dla systemu emerytalnego.

Ponadto w ramach Programu Budowy Kapitału planowane jest stworzenie tzw. Pracowniczych

Planów Kapitałowych (PPK), opartych na automatycznym zapisie pracowników w wieku od 19 do 55

lat. Dla pracowników powyżej 55. roku życia przewiduje się dobrowolny udział w PPK. Jednocześnie

będzie istniała możliwość rezygnacji pracownika z udziału w tym programie poprzez złożenie

oświadczenia o odstąpieniu w terminie 3 miesięcy. Przewiduje się sukcesywne obejmowanie

pracodawców obowiązkiem tworzenia PPK.

Strategia zakłada też podjęcie działań informacyjno-edukacyjnych, które zachęcą do wzrostu

oszczędności, ograniczenie przywilejów emerytalnych, a także wypracowanie zachęt dla pracowników

do pozostawania aktywnymi zawodowo.

Działania na rzecz ograniczenia negatywnego wpływu przemian demograficznych na finanse

publiczne polegają też na wspieraniu dzietności i migracji. Zestaw działań prorodzinnych w Polsce

obejmuje m.in.

 świadczenia rodzicielskie i minimalny zasiłek macierzyński w wysokości 1000 zł,

 odpis podatkowy z tytułu ulgi na dzieci,

 mechanizm stopniowego wycofywania świadczeń rodzinnych dla gospodarstw z dochodem

wyższym niż próg dochodowy oraz

 podwyższenie kwot zasiłków rodzinnych (por. też opis w ubiegłorocznym Programie).

W kwietniu 2016 r. katalog ten został uzupełniony ostatnio o program Rodzina 500 plus, wdrażany na

podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U.

poz. 195, z późn. zm.).

Ustawa umożliwia uzyskanie świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie na

dziecko poniżej 18. roku życia. Prawo do świadczenia mają obywatele polscy oraz obcokrajowcy na

podstawie przepisów wspólnotowych oraz umów międzynarodowych. Program Rodzina 500 plus

zakłada świadczenie personalne na drugie i kolejne dziecko w rodzinie. Przewiduje on również

świadczenie na pierwsze dziecko, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 800 zł

lub 1200 zł, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne (tzn. legitymujące się orzeczeniem

o niepełnosprawności albo orzeczeniem niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym lub

znacznym).

Głównym celem ustawy jest wsparcie ekonomiczne rodzin wychowujących dzieci i zwiększenie

zachęt do podejmowania decyzji o posiadaniu dzieci, szczególnie drugiego i kolejnych. Proponowane

rozwiązanie ma też przeciwdziałać ubóstwu dzieci, szczególnie w rodzinach wielodzietnych. Z tej

przyczyny dochody ze świadczenia wychowawczego zostały wyłączone z katalogu dochodów, które

bierze się pod uwagę przy przyznawaniu świadczeń rodzinnych oraz świadczeń z pomocy społecznej.

W 2016 r. w porównaniu do 2015 r. urodziło się o około 12,9 tys. dzieci więcej (w 2015 r.: 369,4 tys.,

w 2016 r.: 382,3 tys.). Zgodnie z założeniami programu Rodzina 500 plus, pozwoli on na realizację

bardzo wysokiego wariantu Prognozy demograficznej GUS w zakresie dzietności. Oczekiwano, że

dzięki wprowadzeniu świadczenia wychowawczego w 2016 r. urodzi się o 11,2 tys. dzieci więcej niż

w wariancie wysokim Prognozy demograficznej GUS. Urodziło się jednak około 17 tys. dzieci więcej

– oraz o 5,8 tys. więcej niż w wariancie bardzo wysokim. Warto zwrócić uwagę, że również w latach

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

V. Stabilność finansów publicznych w długim okresie

2014-15 liczba urodzeń przekraczała, choć nie tak znacznie, wartości założone w ramach wariantu

wysokiego.

Jeżeli w kolejnych latach utrzyma się bardzo wysoki wariant urodzeń, sumaryczny wzrost liczby

urodzeń w latach 2016-27 wyniesie w przybliżeniu 278 tys., zaś liczba urodzeń w najbliższych latach

będzie kształtować się jak przedstawiono w tabeli poniżej.

Tabela 7. Urodzenia w latach 2017-26, wariant wysoki i bardzo wysoki (tys.)

Wariant

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

1. wysoki

2. b. wysoki (efekt

Rodzina 500 plus)

362,6

360,2

357,4

353,7

347,4

341,0

334,8

328,5

322,1

316,9

378,2

379,5

380,4

380,0

375,5

370,9

366,4

361,9

357,3

352,1

Różnica: 2-1

15,6

19,3

23,0

26,3

28,1

29,9

31,6

33,4

35,2

35,2

Źródło: załącznik nr 2 do Oceny Skutków Regulacji do projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Świadczenie wychowawcze wpłynie także na spadek odsetka osób zagrożonych ubóstwem

relatywnym o 3,7 pkt proc. (ok. 1,4 mln osób) 32. Dodatkowo program Rodzina 500 plus może obniżyć

odsetek dzieci do 17. roku życia zagrożonych ubóstwem relatywnym o ponad 10 pkt proc.

(ok. 800 tys. dzieci)33. Program wpłynie na poprawę sytuacji przede wszystkim rodzin wielodzietnych

(szacowany jest spadek ubóstwa relatywnego z 35,8% do 9,0%, tj. z poziomu 675 tys. osób żyjących

w tych rodzinach do 170 tys.), osób samotnie wychowujących dzieci (spadek z 27,6% do 13,1%,

tj. z poziomu 179 tys. osób do 85 tys.) oraz rodzin z dwójką dzieci (z 15,4% do 6,4%, tj. z poziomu

651 tys. do 269 tys.).

V.2.

Zobowiązania warunkowe (contingent liabilities)

Potencjalne niewymagalne zobowiązania z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez jednostki

sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniosły w Polsce na koniec 2016 r. 6,9% PKB,

wobec 6,5% PKB na koniec 2015 r. (według zaktualizowanego PKB za 2015 r. i wstępnego szacunku

PKB w IV kwartale 2016 r.). Zasadniczy udział w tej kategorii stanowiły poręczenia i gwarancje

udzielone przez Skarb Państwa – na koniec 2016 r. stanowiły one 6,7% PKB, wobec 6,3% PKB na

koniec 2015 r.

Działalność Skarbu Państwa w sferze poręczeń i gwarancji nie stwarza istotnych zagrożeń dla

finansów publicznych. Na koniec 2016 r. ok. 85% niewymagalnych zobowiązań z tytułu poręczeń

i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa należało do grupy niskiego ryzyka. Długookresowy

współczynnik ryzyka dla portfela poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa nieznacznie

spadł, do ok. 6,5% w porównaniu do roku 2015, kiedy to osiągał wartość ok. 7%. Jednocześnie, wraz

ze wzrostem potencjalnych niewymagalnych zobowiązań z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych

przez Skarb Państwa, nastąpił wzrost ich relacji do PKB. Wzrost ten był, jak w roku poprzednim,

przede wszystkim wynikiem dużego wolumenu gwarancji udzielonych na wsparcie rozwoju

infrastruktury.

W ramach portfela poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa gwarancje udzielone za zobowiązania

sektora finansowego (bez gwarancji udzielonych na wsparcie Krajowego Funduszu Drogowego

w Banku Gospodarstwa Krajowego) stanowiły na koniec 2016 r. jedynie ok. 0,1% PKB i nie

obejmowały ewentualnych działań wobec kryzysu.

32

Symulację przeprowadzono na danych z 2014 r. – zgodnie z nią ubóstwo zmniejszyłoby się z poziomu 17,0%

do 13,3%, tj. z poziomu 6,4 mln osób do 5,0 mln osób.

33

Symulację przeprowadzono na danych z 2014 r. – zgodnie z nią ubóstwo wśród dzieci z 22,3% w 2014 r. do

poziomu 10,5%, tj. z poziomu 1,5 mln osób do 0,7 mln osób.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

V. Stabilność finansów publicznych w długim okresie

W 2016 r. nie zostały udzielone gwarancje dla sektora finansowego na podstawie ustawy z dnia

12 lutego 2009 r. o udzielaniu przez Skarb Państwa wsparcia instytucjom finansowym (Dz. U.

z 2016 r. poz. 1436) ani ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o rekapitalizacji niektórych instytucji oraz o

rządowych instrumentach stabilizacji finansowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2009, z późn. zm.).

Tabela 8. Zobowiązania warunkowe

% PKB

2016

Gwarancje publiczne

Z tego udzielone dla sektora finansowego*

6,9

0,1

Źródło: Ministerstwo Finansów

* Dane na temat potencjalnych zobowiązań pozostałych jednostek sektora

finansów publicznych z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych dla sektora

finansowego nie podlegają sprawozdawaniu (dostępne są tylko potencjalne

zobowiązania ogółem), dlatego prezentowana w tabeli wielkość gwarancji

udzielonych za zobowiązania sektora finansowego dotyczy tylko poręczeń i

gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa. Ze względu na swoją specyfikę nie

są tu także wykazywane gwarancje udzielone na wsparcie KFD w BGK.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

IV. Analiza

VI.

Jakość finansów

wrażliwości

publicznych

i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu

pozwalają

zakładać,

że wkład publicznych

eksportu netto w latach 2017-20 będzie neutralny dla wzrostu PKB.

VI. Jakość

finansów

W ubiegłorocznym Programie oczekiwano ujemnego wkładu eksportu netto: minus 0,4 pkt proc.

VI.1.

wydajność i efektywność wydatków

w

latach Struktura,

2017-19.

Na

strukturę

wpływ będą

miały wdrożone

zmiany

Deficyt

sektora wydatków

instytucji rządowych

i samorządowych

w 2016i r.planowane

wyniósł 2,4%

PKB isystemowe,

okazał się

w

szczególności

rozwiązania

ukierunkowane

na

wspieranie

inkluzywnego

wzrostu

gospodarczego

o 0,2 pkt proc. niższy niż przewidywano w ubiegłorocznym Programie. Wynikało

to przede

poprzez

skali ubóstwa

oraz efektywniejszą

dystrybucję lokalnego

świadczeń i pieniężnych

wszystkimzmniejszenie

z korzystniejszych

niż oczekiwano

wyników podsektora

podsektora

iubezpieczeń

niepieniężnych

(por.

rozdział

III

i

V).

Zmiany

w

polityce

wydatkowej

na

rok 2017wi kolejne

lata

społecznych. Prognozowany wynik dla 2017 r. nie uległ zmianie

porównaniu

prowadzone

są z aktualizacją.

uwzględnieniem

Strategii.

z ubiegłoroczną

Korekta

ścieżki wyniku sektora instytucji rządowych i samorządowych

w

2018 r. i 2019stabilizującej

r. wynika w szczególności

z uwzględnienia

kosztówIII.4

obniżenia

wieku która

emerytalnego

Wprowadzenie

reguły wydatkowej

(por. rozdział

i VII.1),

określa

oraz

przyjęcia

założenia

o

realizacji

wydatków

na

poziomie

zgodnym

z

maksymalnymi

limitami

maksymalny poziom wydatków prawie całego sektora instytucji rządowych i samorządowych,

wynikającymi

ze stabilizującej

wydatkowej.

wymusiło zmianę

podejścia doreguły

procesu

budżetowego. Obecnie uwaga w procesie budżetowym jest

skoncentrowana

na sposobie

kwoty

wydatków, a nie

na ich

który jestdoz

Wyższa

relacja długu

sektora rozdysponowania

instytucji rządowych

i samorządowych

do PKB

w poziomie,

2016 r. w stosunku

góry

określony

(wyliczany

na

podstawie

algorytmu).

prognozy z poprzedniej aktualizacji Programu w 2016 r. wynikała głównie z wyższych kursów walut

obcych,

których

nominowana

jest ok. 1/3jużdługu

oraz wolniejszego

wzrostu PKB.

Wiążący wlimit

wydatków

jest wyznaczany

na początkowym

etapienominalnego

procesu budżetowego,

zaś

Wyższa

prognoza

na

lata

2017-20

to

efekt

wyższych

potrzeb

pożyczkowych

budżetu

państwa,

zmiany wydatków objętych zakresem reguły (ich wzrost lub wprowadzenie nowych kategorii

wyższych

walut obcych

nominalnego

wzrostu

w stosunku wydatkowym

do zakładanego–

wydatków)kursów

są możliwe,

jednaki wolniejszego

pod warunkiem

– podobnie

jak PKB

w benchmarku

w

poprzedniej

aktualizacji.

istotnych działań dyskrecjonalnych w obszarze podatków lub składek albo wprowadzenia

odpowiedniego

innych

kategorii wydatków. Dzięki uwzględnieniu w regule

Tabela

4. Różnicedostosowania

w porównaniuwysokości

z poprzednią

aktualizacją

działań dyskrecjonalnych dotyczących podatków i składek ewentualne działania dyskrecjonalne

mające ujemny wpływ na dochody są neutralne

analizy

Kod ESAdla wyniku

2016 sektora.

2017 Zmienia

2018 to kontekst

2019

2020

działań strukturalnych w obszarze podatków i składek, które obecnie, pomniejszając lub zwiększając

Wzrost PKB (%)

maksymalną

kwotę wydatków, automatycznie zapewniają stabilność finansów publicznych. Trwają

3,8 wieloletnich

3,9

4,0

Program

prace

nad2016wprowadzeniem wiążących i indykatywnych

limitów 4,1wydatkowych

Obecna

aktualizacja

2,7

3,6

3,8

3,9

3,9

(por.

rozdział

VII.3).

Różnica

-1,1

-0,3

-0,2

-0,2

-

Program 2016

52,0

52,5

52,0

50,4

-

W 2016 r. kontynuowano, rozpoczęte w 2014 r., prace zmierzające do instytucjonalizacji przeglądów

EDP B.9

Wynik sektora

(% PKB) tj. umożliwiające systemowe

wydatków

publicznych,

włączenie przeglądów wydatków do procesu

-2,0Komitet

-1,3Sterujący

- ds.

Program

2016

budżetowego. Od 2015 r. funkcjonuje, powołany przez-2,6

Ministra-2,9

Finansów,

Przeglądów

Wydatków Publicznych, który jest organem opiniodawczo-doradczym

Obecna aktualizacja

-2,4

-2,9

-2,5 Ministra

-2,0 Finansów

-1,2

wRóżnica

sprawach przeglądów. Do zadań Komitetu należy w

akceptowanie

0,2 szczególności

0,0

-0,5

-0,7 programów

przeglądów

wydatków publicznych oraz zatwierdzanie sformułowanych w trakcie przeglądu

Dług (% PKB)

wniosków i rekomendacji.

WObecna

2016 r.aktualizacja

przeprowadzono przeglądy wydatków obejmujące

następujące

54,4w szczególności

55,3

54,8

54,0 obszary

52,1

-2,3 Funduszu

-2,8 Drogowego

-2,8

-3,6

Różnica



programy drogowe finansowane ze środków Krajowego

(z wyłączeniem

Źródło

Ministerstwo

Finansów, Główny Urząd Statystyczny.

partnerstwa

publiczno-prywatnego),

 mechanizmy waloryzacyjno-indeksacyjne oraz uwarunkowania prawne determinujące poziom

wydatków sztywnych, w szczególności wydatków socjalnych i zdrowotnych.

W kolejnych latach planuje się prowadzenie 3-5 przeglądów rocznie, co w cyklu 3-4 lat pozwoli objąć

przeglądami wydatków większość obszarów, w których ponoszone są istotne wydatki ze środków

publicznych.

VI.2.

Struktura i wydajność systemów dochodów

Dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych będą w horyzoncie prognozy determinowane

sytuacją gospodarczą i działaniami uszczelniającymi system podatkowy. Najistotniejsze z

realizowanych i planowanych działań w tym obszarze w latach 2017-18 prezentuje załącznik do

Programu. Zaprezentowany w załączniku zestaw instrumentów wzmacniających efektywność poboru

podatków stanowi aktualizację i rozszerzenie pakietu działań zorientowanych na zwiększenie stopnia

wywiązywania się podatników z obowiązków podatkowych i walkę z oszustwami podatkowymi,

przedstawionego w ubiegłorocznym Programie. Działania dla zwiększenia ściągalności podatków

przez zapewnienie poprawy przestrzegania przepisów dotyczących podatku od towarów i usług są

Program konwergencji. Aktualizacja 2016

VI. Jakość finansów publicznych

zarazem odpowiedzią na zalecenie Rady Ecofin z 12 lipca 2016 r.34 oraz wpisują się w horyzontalne

działania podejmowane na poziomie Ecofin35.

W najbliższych latach kwestię priorytetową stanowi zwiększenie poboru podatku od towarów i usług

oraz zwalczanie oszustw związanych z tym podatkiem. Ograniczenie luki w VAT, stanowiące główny

cel Krajowej Administracji Skarbowej, umożliwią w szczególności

 analizator JPK – system teleinformatyczny wspierający wykrywanie faktur dokumentujących

czynności fikcyjne na podstawie przesyłanych przez podatników organowi podatkowemu co

miesiąc jednolitych plików kontrolnych (JPK) zawierających ewidencję zakupu i sprzedaży VAT;

 wprowadzenie obowiązku przekazywania Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej wyciągów

bankowych w postaci elektronicznej w celu szybkiej identyfikacji podejrzanych transakcji

i weryfikacji spójności deklarowanych przychodów i kosztów z obrotami na rachunku bankowym;

 wdrożenie systemu teleinformatycznego prowadzonego przez izbę rozliczeniową (STIR)

i mechanizmu analizy ryzyka wykorzystywania działalności banków i SKOK do działań

przestępczych w zakresie wyłudzeń skarbowych w podatku VAT – ograniczenie wykorzystywania

przez przestępców uczestniczących w wyłudzeniach podatku VAT niedoskonałości w przepływie

informacji w ramach systemu bankowego;

 wprowadzenie tzw. modelu podzielonej płatności (split payment) – podzielenie płatności za

dostarczone towary lub wyświadczone usługi na kwotę netto, która wpłacana jest przez nabywcę

na konto dostawcy lub usługodawcy, oraz kwotę podatku, która trafia bezpośrednio na odrębne

konto VAT, przeznaczone do opłacania przez podatnika VAT naliczonego i swoich zobowiązań

z tytułu VAT do urzędu skarbowego;

 egzekwowanie wprowadzonych w 2016 r. przepisów – w tym w ramach tzw. pakietu paliwowego.

Pozytywne skutki dla budżetu państwa przyniosą również zmiany w ustawie o grach hazardowych

oraz utworzenie systemu monitorowania drogowego przewozu towarów. Zmiany prawa podatkowego,

poprawa efektywności egzekucji podatkowej, wykorzystanie narzędzi o charakterze prewencyjnym

i dyscyplinującym – takich jak klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania – również powinny

wspierać ograniczenie nieprawidłowości, zmianę mentalności podatników i ograniczenie zachowań

podatkowo niekorzystnych dla budżetu państwa.

Skutki finansowe (w ujęciu skumulowanym) działań przedstawionych we wspomnianym załączniku

w latach 2017-18 szacuje się na ponad 20 mld zł.

W kolejnych latach działania uszczelniające system podatkowy będą zorientowane na ograniczenie

luki podatkowej o dalsze 6 mld zł w 2019 r. oraz o 4 mld zł w 2020 r. Kluczową rolę będzie tu

odgrywać oczekiwana poprawa efektywności ściągalności podatków w ramach Krajowej

Administracji Skarbowej. Poprawie ściągalności podatków oraz zniechęcaniu podatników do

podejmowania działań zmierzających do unikania opodatkowania powinno też sprzyjać efektywne

wykorzystanie rozwiązań wdrożonych w latach 2017-18.

W efekcie przewiduje się stopniowy wzrost dochodów podatkowych sektora w relacji do PKB do

22,0% w 2020 r. wobec 20,6% w 2016 r.

34

35

Por. przypis 1.

Por. przypis 24.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

IV. Analiza

VII.

Krajowewrażliwości

ramy budżetowe

i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu

pozwalają

zakładać, ramy

że wkład

eksportu netto w latach 2017-20 będzie neutralny dla wzrostu PKB.

VII. Krajowe

budżetowe

W ubiegłorocznym Programie oczekiwano ujemnego wkładu eksportu netto: minus 0,4 pkt proc.

VII.1.

w

latach Reguły

2017-19.fiskalne

Celem reguł

fiskalnych

ograniczenie

dowolności ww kształtowaniu

polityki

przez

Deficyt

sektora

instytucjijest

rządowych

i samorządowych

2016 r. wyniósł

2,4% budżetowej

PKB i okazał

się

nałożenie

ograniczeń

na

wielkości

agregatów

budżetowych

takich

jak

wydatki,

dochody,

deficyt

lub

o 0,2 pkt proc. niższy niż przewidywano w ubiegłorocznym Programie. Wynikało to przede

dług publiczny.

Reguły przyczyniają

się do utrzymania

dyscypliny

budżetowej,

wszystkim

z korzystniejszych

niż oczekiwano

wyników

podsektora

lokalnegodo i zapewnienia

podsektora

stabilności

finansów

publicznych

i

makroekonomicznej

oraz

do

utrzymania

ubezpieczeń społecznych. Prognozowany wynik dla 2017 r. nie uległ zmianie w (ewentualnie

porównaniu

deficytu

sektoraKorekta

finansówścieżki

publicznych

określonym

poziomie.

zograniczenia)

ubiegłoroczną

aktualizacją.

wynikunasektora

instytucji

rządowych i samorządowych

w

2018

r.

i

2019

r.

wynika

w

szczególności

z

uwzględnienia

kosztów

obniżenia

emerytalnego

Polskie ramy fiskalne oparte są na zestawie reguł. Na poziomie sektora finansówwieku

publicznych

jest to

oraz

przyjęcia

założenia

o

realizacji

wydatków

na

poziomie

zgodnym

z

maksymalnymi

reguła długu, na poziomie sektora instytucji rządowych i samorządowych – stabilizującalimitami

reguła

wynikającymi

ze stabilizującej

reguły wydatkowej.

wydatkowa, natomiast

na szczeblu

jednostek samorządu terytorialnego – indywidualne limity

zadłużenia.

Reguła

głównym

celem

jest niedopuszczenie

przekroczenia

przez

Wyższa

relacja

długudługu,

sektoraktórej

instytucji

rządowych

i samorządowych

do PKB do

w 2016

r. w stosunku

do

państwowy

dług

publiczny

(obliczany

przy

zastosowaniu

polskiej

metodyki)

progu

60%.

PKB,

prognozy z poprzedniej aktualizacji Programu w 2016 r. wynikała głównie z wyższych kursów walut

zapisana wjest

w akcie

najwyższejjest

rangi

Konstytucji

RP,wolniejszego

a reguła konstytucyjna

jest

obcych,

których

nominowana

ok.– 1/3

długu oraz

nominalnegouzupełniona

wzrostu PKB.

progami

ostrożnościowymi

określonymi

w

art.

86

ustawy

o

finansach

publicznych

oraz

warunkami

Wyższa prognoza na lata 2017-20 to efekt wyższych potrzeb pożyczkowych budżetu państwa,

korekty stabilizującej

reguły

wydatkowej

określonymi

w art. 112aa

ust.

4. w stosunku do zakładanego

wyższych

kursów walut

obcych

i wolniejszego

nominalnego

wzrostu

PKB

w

aktualizacji.

Popoprzedniej

przekroczeniu

progów ostrożnościowych określonych w art. 86 ustawy o finansach publicznych

obowiązują

odpowiednie

sankcje,

w tym konieczność

przedstawienia przez Radę Ministrów Sejmowi

Tabela

4. Różnice

w porównaniu

z poprzednią

aktualizacją

programu sanacyjnego mającego na celu obniżenie kwoty i relacji do PKB państwowego długu

publicznego. Celem stabilizującej reguły wydatkowej

natomiast

zapewnienie

Kod ESA (SRW)

2016 jest2017

2018

2019 stabilności

2020

polskich finansów publicznych poprzez stabilizację wyniku sektora instytucji rządowych

PKB (%)

i Wzrost

samorządowych

w średnim okresie na poziomie średniookresowego celu budżetowego (MTO).

Program 2016

3,8

3,9

4,0

4,1

Reguła

obejmuje ok. 90% wydatków sektora instytucji2,7

rządowych

i samorządowych.

Wyłączone

Obecna aktualizacja

3,6

3,8

3,9

3,9

z niej są wydatki: (1) finansowane z budżetu środków europejskich lub środkami z bezzwrotnej

-1,1

-0,3

-0,2

-0,2

Różnica

pomocy unijnej, (2) jednostek, które nie mają zdolności do generowania wysokich deficytów oraz

B.9 sektora instytucji rządowych i samorządowych

Wynik

sektoraktóre

(% PKB)

(3)

jednostek,

zostały włączone do EDP

zakresu

-2,6

-2,9 (BFG),

-2,0 który-1,3

- na

Program

2016

w latach 2014-15, z wyjątkiem Bankowego Funduszu Gwarancyjnego

ze względu

36

systemowy

charakter został objęty SRW w 2015 r.

Obecna aktualizacja

-2,4

-2,9

-2,5

-2,0

-1,2

0,2

0,0zapisanej

-0,5w ustawie

-0,7 o finansach

Różnica

Kwota

wydatków jest określana na podstawie formuły numerycznej

Dług

(%

PKB)

publicznych, która przewiduje, że kwota SRW rośnie co do zasady zgodnie ze średniookresowym

52,0

52,5 mechanizmem

52,0

50,4

Programwzrostu

2016

tempem

PKB 37 skorygowanym zgodnie z automatycznym

korygującym,

opisanym

poniżej. Celem zapewnienia odpowiedniej elastyczności

polityki54,8

fiskalnej,54,0

tj. optymalnej

Obecna aktualizacja

54,4

55,3

52,1

proporcji

-2,3 i dochodowej,

-2,8

-2,8w kwocie

-3,6 wydatków

Różnica pomiędzy konsolidacją po stronie wydatkowej

uwzględnia się planowane istotne (przekraczające 0,03% PKB) i trwałe działania dyskrecjonalne

Źródło: Ministerstwo Finansów, Główny Urząd Statystyczny.

w zakresie podatków i składek na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu

Europejskiego i Rady (UE) nr 549/2013 z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie europejskiego systemu

rachunków narodowych i regionalnych w Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L 174 z 26.06.2013, str. 1,

z późn. zm.).

Automatyczny mechanizm korygujący stabilizującej reguły wydatkowej ogranicza tempo wzrostu

kwoty wydatków w przypadku wystąpienia nierównowagi finansów publicznych. Nierównowaga

została określona jako przekroczenie ustalonych progów wyrażonych w % PKB przez

1) państwowy dług publiczny przeliczony zgodnie z art. 38a ustawy o finansach publicznych lub

2) wynik sektora instytucji rządowych i samorządowych lub

3) sumę różnic między MTO a wynikiem sektora instytucji rządowych i samorządowych.

36

Ustawa z dnia 22 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych (Dz. U. poz. 1190).

8-letnia średnia realnego tempa wzrostu PKB pomnożona przez średniookresowy cel inflacyjny NBP. Tak

zdefiniowane zmienne pozwalają na ujęcie w analizie całego cyklu koniunkturalnego (podejście strukturalne),

którego długość w Polsce szacuje się na 8 lat.

37

Program konwergencji. Aktualizacja 2016

VII. Krajowe ramy budżetowe

W przypadku stwierdzenia nierównowagi w finansach publicznych, tj. gdy w poprzednim roku deficyt

sektora przekroczył 3% PKB, państwowy dług publiczny38 przekroczył 43% PKB albo 48% PKB albo

skumulowane odchylenia w wyniku sektora przekroczą +/- 6% PKB – dynamika kwoty wydatków na

rok przyszły jest zmniejszana wskutek działania mechanizmu korygującego. Mechanizm ten działa

automatycznie i precyzyjnie określa rodzaj korekty szacowanej kwoty wydatków, przy czym niższej

korekty (o 1,5 pkt proc.) nie stosuje się w tzw. złych czasach. Złe czasy oznaczają sytuację, gdy

prognozowane przyszłoroczne realne tempo wzrostu PKB jest niższe o ponad 2 pkt proc. od

średniookresowego realnego tempa wzrostu PKB.

Stosowanie reguły wydatkowej ma umożliwić spełnienie w średnim okresie wymogów prewencyjnej

części Paktu Stabilności i Wzrostu dotyczących osiągania MTO. Z tego względu formuła reguły

wydatkowej była wzorowana na benchmarku wydatkowym, w szczególności co do skali dostosowań

w mechanizmie korygującym.

Rozporządzenie Rady nr 1466/97/WE z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji

budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych wyznacza 0,5% PKB jako wielkość

odniesienia dla rocznej poprawy wyniku strukturalnego dla, znajdujących się na ścieżce prowadzącej

do MTO, państw strefy euro i członków ERM2. Państwa, których dług przekracza 60% PKB, powinny

realizować większe dostosowanie. W rozporządzeniu nie zdefiniowano wielkości odniesienia dla,

dążących do osiągnięcia MTO, państw spoza strefy euro oraz nieuczestniczących w ERM2, których

dług wynosi poniżej 60% PKB. Oczekiwana jednak przez Komisję Europejską korekta stanowi

również 0,5% PKB rocznie 39.

Wydatki ogółem sektora instytucji rządowych i samorządowych z wyłączeniem wydatków

finansowanych środkami z bezzwrotnej pomocy unijnej i EFTA oraz po wyłączeniu wydatków

jednostek, które nie mają zdolności do generowania wysokich deficytów, stanowią średnio ok.

1/3 PKB. Powyższe implikuje, że dla osiągnięcia wymaganej poprawy wyniku strukturalnego o 0,5%

PKB konieczne jest dostosowanie o ok. 1,5 pkt proc. Biorąc to pod uwagę zdecydowano, by korekta

indykatora średniookresowego realnego tempa wzrostu PKB, zachodząca, gdy państwowy dług

publiczny znajduje się w przedziale (43%, 48%), a wynik sektora instytucji rządowych

i samorządowych (po uwzględnieniu kosztów reformy emerytalnej) jest równy lub wyższy niż

3% PKB, wyniosła 1,5 pkt proc. W przypadku przekroczenia przez deficyt sektora instytucji

rządowych i samorządowych (po uwzględnieniu kosztów reformy emerytalnej) 3% PKB lub gdy

państwowy dług publiczny przekroczy poziom 48% PKB, wymagane jest dostosowanie wyniku

strukturalnego o 0,5% PKB. Z tego względu zaproponowano, by korekta determinowana stabilizującą

regułą wydatkową wynosiła w sytuacji poważnej nierównowagi finansów publicznych więcej niż

1,5 pkt proc., tj. 2,0 pkt proc.

Celem wyznaczenia prawnie wiążącego limitu wydatków wspomniana kwota wydatków SRW

pomniejszana jest o prognozowane wydatki Narodowego Funduszu Zdrowia, jednostek samorządu

terytorialnego, BFG oraz instytucji określonych w art. 139 ust. 2 ustawy o finansach publicznych (w

tym kancelarii parlamentu oraz prezydenta, NIK, sądów powszechnych). W przypadku

przewidywanych w danym roku budżetowym istotnych (przekraczających 0,03% PKB) działań

jednorazowych i tymczasowych po stronie dochodowej, w rozumieniu rozporządzenia Rady (WE)

nr 1466/97/WE z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz

nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych, nieprzekraczalny limit powiększa się o ich

prognozowaną wartość. Uzyskana w ten sposób wielkość stanowi tzw. nieprzekraczalny limit

wydatków dla ok. 2/3 sektora instytucji rządowych i samorządowych.

38

Obliczany zgodnie z art. 38a ustawy o finansach publicznych, czyli po przeliczeniu zobowiązań w walucie

obcej na złote z wykorzystaniem średniej arytmetycznej średnich kursów każdej z walut obcych ogłaszanych

przez Narodowy Bank Polski i obowiązujących w dni robocze odpowiedniego roku budżetowego, oraz po

odjęciu kwoty wolnych środków służących finansowaniu potrzeb pożyczkowych budżetu państwa w kolejnym

roku budżetowym.

39

Por. Komisja Europejska, Vade Mecum on the Stability and Growth Pact, marzec 2017 r., macierz wysiłku

strukturalnego na drodze do MTO przedstawiona na s. 37–39,

https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/ip052_en_0.pdf

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

VII. Krajowe ramy budżetowe

Zawartych w ustawie o finansach publicznych przepisów o regule nie stosuje się wyłącznie

w zdefiniowanych w ustawie skrajnych sytuacjach, takich jak: stan wojenny, wyjątkowy albo klęski

żywiołowej na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Stabilizująca reguła wydatkowa uspójnia tym samym krajowe i europejskie ramy polityki fiskalnej,

zwiększając stabilność polityki budżetowej. W przeciwieństwie do reguły długu narzuca bowiem

ograniczenia na finanse publiczne corocznie, a nie jedynie po przekroczeniu progu oraz umożliwia

prowadzenie antycyklicznej polityki fiskalnej. Mechanizm korygujący reguły, dzięki uwzględnieniu

w nim średniookresowego celu budżetowego, stanowi przy tym element monitoringu

średniookresowej stabilności finansów publicznych.

VII.2. Niezależne instytucje fiskalne

Polskie ramy fiskalne, oprócz omówionego systemu reguł fiskalnych w rozdziale VII.1, obejmują

system niezależnych instytucji fiskalnych o ugruntowanej pozycji i reputacji. Centralną rolę w

funkcjonującej w Polsce sieci instytucji fiskalnych odgrywa Najwyższa Izba Kontroli (NIK), której

powstanie datuje się na 7 lutego 1919 r. Do chwili obecnej, mimo zmieniających się przepisów

poszczególnych aktów prawnych, NIK jest naczelnym organem kontroli państwowej działającym

w oparciu o Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, ustawę z dnia 2 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie

Kontroli (Dz. U. z 2017 r. poz. 524) oraz akty wewnętrzne. Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r.

sytuuje NIK jako czołowy, wyodrębniony funkcjonalnie, fachowy organ kontroli państwowej i daje

Izbie m.in. konstytucyjną gwarancję niezależności od władzy wykonawczej oraz reguluje zakres

uprawnień kontrolnych NIK.

Warto przy tym podkreślić, że system niezależnych instytucji fiskalnych wraz ze szczegółowo

określonym zadaniami w zakresie nadzoru nad polityką budżetową państwa funkcjonował w Polsce na

długo przed wprowadzonymi dyrektywą Rady 2011/85/UE z dnia 8 listopada 2011 r. w sprawie

wymogów dla ram budżetowych państw członkowskich (Dz. Urz. UE L 306 z 23.11.2011, str. 41)

(dalej dyrektywa) wymaganiami, dotyczącymi roli niezależnych instytucji fiskalnych w procesie

budżetowym, które obejmują

 kontrolę ex ante zgodności polityki budżetowej z krajowymi i unijnymi regułami fiskalnymi;

 ocenę ex ante prognoz makroekonomicznych i budżetowych;

 ocenę ex post wypełniania reguł fiskalnych.

Dyrektywa określa ponadto, że w wymiarze organizacyjnym instytucje fiskalne powinny być

niezależne finansowo i operacyjnie od rządu.

W procesie implementacji dyrektywy, którą Polska wdrożyła w 2013 r., dokonano szczegółowej oceny

zgodności polskich ram fiskalnych z wymogami dyrektywy w zakresie roli instytucji fiskalnych w

procesie budżetowym. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie obowiązujących w Polsce

rozwiązań i praktyki w zakresie poszczególnych wymogów stawianych w prawie UE dla niezależnych

instytucji fiskalnych funkcjonujących w państwach nienależących do strefy euro.

Ocena ex ante prognoz makroekonomicznych i budżetowych oraz kontrola ex ante zgodności

polityki budżetowej z regułami fiskalnymi

W Polsce jedną z głównych ról w przeprowadzaniu ex ante oceny prognoz makroekonomicznych

i budżetowych oraz kontroli zgodności polityki budżetowej z regułami fiskalnymi pełni Rada Polityki

Pieniężnej (RPP), organ niezależnego Narodowego Banku Polskiego (NBP), który jest umocowany w

Konstytucji RP. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku

Polskim (Dz. U. z 2013 r. poz. 908, z późn. zm.) Prezes NBP, w imieniu RPP, przedstawia Radzie

Ministrów i Ministrowi Finansów opinię w sprawie projektu ustawy budżetowej. Opinia RPP jest

publikowana oraz udostępniana sejmowej Komisji Finansów Publicznych (niższa izba Parlamentu),

w ramach jej prac nad projektem ustawy budżetowej.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

VII. Krajowe ramy budżetowe

W swojej opinii RPP porównuje założenia makroekonomiczne i budżetowe projektu ustawy

budżetowej na kolejny rok z najbardziej aktualnymi prognozami NBP, przygotowywanymi przez

Departament Analiz Ekonomicznych (dawniej Instytut Ekonomiczny). Prognozy NBP stanowią

podstawę decyzji RPP, są oficjalnie publikowane i prezentowane na regularnych seminariach

z ekonomistami z sektora bankowego. RPP w swojej opinii ocenia również zastosowanie stabilizującej

reguły wydatkowej w projekcie ustawy budżetowej, w tym ocenia wiarygodność prognoz przyjętych

na potrzeby reguły. Warto przy tym podkreślić, że jak wskazano w rozdziale III.4, polska reguła

wydatkowa zawiera tylko jedną prognozowaną zmienną, wykorzystywaną do obliczania poziomu

wydatków, którą stanowi prognoza realnego wzrostu PKB na rok bieżący i przyszły. Co więcej,

prognoza ta wraz z odczytem realnego wzrostu PKB z 6 ostatnich lat jest podstawą do wyliczenia

wskaźnika średniookresowej dynamiki PKB w cenach stałych za okres ostatnich 8 lat, czyli waga

prognozy PKB stanowi zaledwie ¼ wspomnianego wskaźnika. Natomiast w nominalnej części

formuły reguły, zastosowano bezpośrednie odniesienie do celu inflacyjnego określanego przez RPP.

Kolejną instytucją zaangażowaną w kontrolę i ocenę prognoz i założeń wykorzystywanych w procesie

budżetowym jest Najwyższa Izba Kontroli, która zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r.

o Najwyższej Izbie Kontroli bada wykonanie budżetu państwa. NIK podczas audytu przygotowywania

i wykonania ustawy budżetowej szczególną uwagę zwraca na sposób zastosowania stabilizującej

reguły wydatkowej w procesie budżetowym. Na podstawie przeprowadzonej kontroli NIK przedkłada

Sejmowi analizę przygotowania budżetu państwa, w tym od 2015 r. zastosowania stabilizującej reguły

wydatkowej na etapie planowania budżetu państwa (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o Najwyższej Izbie

Kontroli). Kontrola zastosowania reguły wydatkowej obejmuje w praktyce szczegółową analizę

wszystkich założeń przyjętych na etapie szacowania kwoty wydatków, obejmując zarówno prognozę

wykorzystanych wskaźników makroekonomicznych, jak i katalog działań dyskrecjonalnych

uwzględnionych w danym roku budżetowym oraz automatyczny mechanizm korygujący reguły.

W kontrolę ex ante procesu budżetowego zaangażowana jest również Rada Dialogu Społecznego

(RDS), która jest głównym organem dialogu trójstronnego obejmującego niezależne instytucje

(związki zawodowe i organizacje pracodawców). Na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca

2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (Dz. U. poz. 1240),

rząd do 10 maja każdego roku przekazuje RDS wstępną prognozę wielkości makroekonomicznych

stanowiących podstawę do prac nad projektem ustawy budżetowej na rok następny. Ponadto, zgodnie

z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, rząd do 15 czerwca każdego roku kieruje do RDS założenia projektu

ustawy budżetowej na rok następny w celu zajęcia stanowiska przez strony pracowników i

pracodawców. Z kolei zgodnie z art. 18 ust. 1, rząd nie później niż 30 dni przed przedstawieniem

projektu ustawy budżetowej Sejmowi kieruje projekt ustawy budżetowej na rok następny wraz z

uzasadnieniem do RDS w celu zajęcia stanowiska przez strony pracowników i pracodawców.

Stanowiska partnerów społecznych w ramach RDS, w tym dotyczące prognoz makroekonomicznych i

budżetowych, jak i RPP czy członków Rady Ministrów są przedmiotem wyjaśnień i uzgodnień

podczas posiedzenia Komitetu Rady Ministrów i Rady Ministrów (por. uchwałę nr 190 Rady

Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2016 r.

poz. 1006, z późn. zm.).

W procesie budżetowym oprócz działań wynikających z przepisów prawa funkcjonują rozwiązania

niesformalizowane, takie jak

 sejmowa Komisja Finansów Publicznych zleca niezależnym ekspertom opinie na temat projektu

ustawy budżetowej na kolejny rok, które obejmują m.in. ocenę realności prognoz zawartych

w projekcie ustawy budżetowej oraz zastosowanie stabilizującej reguły wydatkowej. Następnie

opinie te są prezentowane posłom i senatorom oraz przesyłane do Ministerstwa Finansów;

 prognozy dotyczące otoczenia zewnętrznego, wykorzystywane w procesie budżetowym, bazują na

prognozach Komisji Europejskiej.

Należy również pamiętać, że kształt stabilizującej reguły wydatkowej wyklucza potrzebę angażowania

niezależnych instytucji w proces obliczania kwoty wydatków czy funkcjonowanie mechanizmu

korygującego, gdyż nieobserwowalne parametry (takie jak np. luka produktowa) nie są stosowane

w regule, a korekta z powodu nierównowagi finansów publicznych jest automatyczna i jest określana

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

VII. Krajowe ramy budżetowe

na podstawie zrealizowanego w poprzednim roku poziomu deficytu sektora instytucji rządowych

i samorządowych i długu publicznego w relacji do PKB, tj. danych oficjalnie publikowanych przez

Główny Urząd Statystyczny40 i Ministra Finansów41.

Ocena ex post wypełniania reguł fiskalnych

Zgodnie z art. 2 i art. 3 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli, NIK kontroluje działalność instytucji

rządowych, NBP i innych jednostek organizacyjnych, w tym w szczególności wykonanie ustawy

budżetowej. NIK ocenia ex post wypełnianie reguł fiskalnych (stabilizującej reguły wydatkowej

i reguł dla długu publicznego). Zgodnie z art. 142 pkt 6a ustawy o finansach publicznych, szczegółowy

opis wyliczania kwoty wydatków i limitu wydatkowego w ramach stabilizującej reguły wydatkowej

jest przedstawiany w uzasadnieniu do ustawy budżetowej. Ponadto, zgodnie z art. 182 ust. 1 ustawy

o finansach publicznych, wykonanie ustawy budżetowej podlega kontroli Sejmu, a rząd w

sprawozdaniu z wykonania ustawy budżetowej, które jest przedkładane Sejmowi i NIK, przedstawia

informację o wykonaniu kwoty wydatków i limitu wydatkowego (art. 182 ust. 4 pkt 6 ustawy

o finansach publicznych).

Dokonywana przez NIK ocena ex post jest przy tym szersza niż wynika to z wymogów dyrektywy.

NIK dokonuje bowiem również oceny ex post prognoz makroekonomicznych, w szczególności

w zakresie analizy ewentualnych rozbieżności między prognozą a realizacją oraz prognozami innych

ośrodków, w tym Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Komisji Europejskiej czy OECD. Na

uwagę zasługuje przy tym fakt, że zgodnie z analizami Międzynarodowego Funduszu Walutowego

i Komisji Europejskiej, prognozy PKB w Polsce są jednymi z najbardziej trafnych w krajach UE42.

Zgodnie z wykresem 15, który porównuje historyczne średnie błędy prognoz makroekonomicznych

w horyzoncie roku budżetowego (BY), roku kolejnego po roku budżetowym (BY+1) oraz następnego

roku (BY+2) dla 27 państw UE (bez Chorwacji) na przestrzeni ostatnich piętnastu lat, w Polsce

podobnie jak u wszystkich państw, w kolejnych po roku budżetowym latach prognozy występuje

pewien optymizm, jednak w przypadku Polski jest on relatywnie mały.

40

Por. art. 38b ustawy o finansach publicznych.

Por. art. 38a ustawy o finansach publicznych.

42

Por. wykres II.5 w dokumencie Komisji Europejskiej The 2015 Stability and Convergence Programmes. An

Overview” (https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/file_import/ip002_en_2.pdf) oraz tabela I.A 1.7

w dokumencie Komisji Europejskiej The 2016 Stability and Convergence Programmes. An Overview and

Implications for the Euro Area Fiscal Stance”

(http://ec.europa.eu/info/sites/info/files/file_import/ip034_en_2.pdf).

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

VII. Krajowe ramy budżetowe

Wykres 15. Wzrost PKB – średnie błędy prognoz (%)

Źródło: Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Poland. Developing a Medium-Term Budget Framework, marzec 2017.

Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że prawo unijne nie wymaga, aby zadania niezależnych

instytucji fiskalnych były scentralizowane w jednej instytucji, należy uznać, że polski system wypełnia

wymogi stawiane w UE przed radami fiskalnymi, której ustanowienie zaleca Polsce Rada Ecofin.

Zaletą obecnych rozwiązań dotyczących ram fiskalnych w Polsce, w tym rozdysponowanie zadań

„modelowej” rady fiskalnej pomiędzy różne organy jest to, że realizacja tych zadań odbywa się

poprzez niezależne instytucje posiadające ustaloną pozycję i wiarygodność. Zarówno NIK, jak i RPP

są rozpoznawane i respektowane. Ustanowienie nowej instytucji i powierzenie jej zadań rady fiskalnej

nie przyczyniłoby się więc do zwiększenia wiarygodności polskich ram fiskalnych, gdyż oznaczałoby

delegowanie ww. zadań do zupełnie nowej instytucji, bez wyrobionej reputacji.

Co więcej, spośród zadań „modelowej” rady fiskalnej, określonych – obowiązującym państwa strefy

euro – rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 473/2013 z dnia 21 maja 2013 r.

w sprawie wspólnych przepisów dotyczących monitorowania i oceny projektów planów budżetowych

oraz zapewnienia korekty nadmiernego deficytu w państwach członkowskich należących do strefy

euro, jedynie monitorowanie długookresowej stabilności finansów publicznych nie jest przypisane do

zadań żadnej z wyżej wymienionych instytucji. Należy zauważyć, że zadanie to nie jest realizowane

przez większość europejskich rad fiskalnych i jego wprowadzenie nie jest rekomendowane żadnemu

z państw strefy euro, z których wiele charakteryzuje się wyższymi niż Polska czynnikami ryzyka dla

stabilności finansów publicznych.

Mając jednak na uwadze fakt, że instytucje fiskalne to nie tylko organy, ale również zestaw

formalnych lub nieformalnych zasad determinujących funkcjonowanie gospodarki, można wskazać

pewne elementy monitoringu stabilności finansów publicznych, które są obecne w Polsce

 każdemu projektowi ustawy przyjmowanemu przez Radę Ministrów musi towarzyszyć jego

uzasadnienie i ocena skutków, których zakres jest jasno zdefiniowany w prawie (art. 50 ustawy o

finansach publicznych). Obowiązkowe jest m.in. określenie wpływu danej ustawy na finanse

publiczne, w okresie maksymalnie 10-letnim;

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

VII. Krajowe ramy budżetowe

 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) co trzy lata przygotowuje długookresową (do 2060 r.)

prognozę dochodów i wydatków funduszu emerytalnego (wydatki emerytalne są najważniejszym

czynnikiem długookresowej stabilności finansów publicznych) oraz corocznie średniookresową

prognozę dochodów i wydatków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 61 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz. U. z 2016 r. poz. 963, z późn.

zm.). Następnie dokument, wraz z opinią zewnętrznego aktuariusza, jest przedstawiany przez ZUS

Radzie Ministrów i udostępniany publicznie43. Prognoza stanowi podstawę zarządzania finansami

Funduszu Rezerwy Demograficznej (FRD), który jest funduszem rezerwowym dla funduszu

emerytalnego;

 NIK przeprowadza kontrolę nie tylko przygotowania i wykonania ustaw budżetowych, ale także

innych działań, w które są zaangażowane środki publiczne (art. 2 i art. 3 ustawy o Najwyższej Izbie

Kontroli);

 mechanizm korygujący stabilizującej reguły wydatkowej pełni funkcję narzędzia do

monitorowania stabilności finansów publicznych, gdyż automatycznie dostosowuje tempo wzrostu

wydatków do sytuacji finansów publicznych (korekta tempa wzrostu wydatków jest uzależniona

m.in. od tego czy deficyt nominalny jest większy niż 3% PKB i/lub państwowy dług publiczny

przekracza progi 43% PKB/48% PKB oraz od skali skumulowanego odchylenia od

średniookresowego celu budżetowego)44;

 na poziomie jednostek samorządu terytorialnego Regionalne Izby Obrachunkowe sprawują

kontrolę ex ante i ex post nad sytuacją finansową jednostek samorządu terytorialnego (art. 1 ust. 2

ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2016 r.

poz. 561));

 jednostki samorządu terytorialnego mają obowiązek corocznego przygotowywania wieloletniej

prognozy finansowej obejmującej dochody, wydatki i wynik wraz ze wskazaniem przeznaczenia

nadwyżki albo sposobu sfinansowania deficytu oraz kwotę długu wraz ze wskazaniem sposobu

sfinansowania jego spłaty. Wieloletnia prognoza finansowa obejmuje okres roku budżetowego

oraz co najmniej trzech kolejnych lat, z tym że prognozę kwoty długu sporządza się na okres, na

który zaciągnięto lub planuje się zaciągnąć zobowiązania (art. 226-232 ustawy o finansach

publicznych). Celem zapewnienia rzetelności ww. prognoz Ministerstwo Finansów opracowuje

i publikuje na swojej stronie internetowej Wytyczne dotyczące założeń makroekonomicznych na

potrzeby wieloletnich prognoz finansowych jednostek samorządu terytorialnego45, których horyzont

prognostyczny wynosi 30 lat;

 Narodowy Bank Polski jest zaangażowany w analizę polityki budżetowej, a wyniki jego prac są

publicznie dostępne46.

Podsumowując, należy stwierdzić brak przesłanek ekonomicznych i prawnych do zastąpienia

funkcjonujących w Polsce instytucji fiskalnych nowoutworzoną radą fiskalną.

VII.3. Proces budżetowy, w tym zarządzanie statystykami sektora

W 2016 r. Rada Ministrów przyjęła Założenia reformy system budżetowego (dalej Założenia).

Dokument ten zawiera diagnozę obecnego systemu budżetowego, w tym w kontekście wymogów

odnoszących się do średniookresowych ram budżetowych oraz procesu budżetowego, które wynikają

z dyrektywy Rady 2011/85/UE w sprawie wymogów dla ram budżetowych państw członkowskich.

Założenia określają koncepcyjne ramy nowego systemu budżetowego. Zmiany zmierzać będą

w kierunku wdrożenia mechanizmów prowadzenia i koordynacji odpowiedzialnej polityki

43

Por. http://bip.zus.pl/finanse-zus-i-fus/prognozy

Por. art. 112aa ust. 4 ustawy o finansach publicznych.

45

Por. Wytyczne dotyczące założeń makroekonomicznych na potrzeby wieloletnich prognoz finansowych

jednostek samorządu terytorialnego

46

http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/publikacje/publikacje.html

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

VII. Krajowe ramy budżetowe

budżetowej, umożliwiającej zarządzanie wydatkami i przestrzenią fiskalną47 w perspektywie wieloletniej,

przy uwzględnieniu celów strategicznych i priorytetów rozwojowych państwa.

Wzmocnieniu krajowych ram budżetowych sprzyjać będzie m.in. integracja procesów planowania

wieloletniego i rocznego, redefinicja roli Rady Ministrów, Ministra Finansów oraz pozostałych

członków Rady Ministrów w procesie budżetowym, wprowadzenie nowego podziału budżetu państwa

oraz klasyfikacji budżetowej, uporządkowanie systemów zbierania danych, a także instytucjonalizacja

i włączenie do procesu budżetowego przeglądów wydatków oraz innych instrumentów zwiększania

efektywności wydatków.

W 2017 r. kontynuowane będą działania zmierzające do przygotowania rozwiązań legislacyjnych, by

wdrożyć kierunkowe zmiany określone w Założeniach. Mając na względzie stabilność finansów

publicznych, a także kompleksowy i złożony charakter planowanych zmian, będą one

przygotowywane i wprowadzane etapami w perspektywie wieloletniej przy wykorzystaniu wsparcia

instytucji międzynarodowych. W szczególności, Polska dążyć będzie do kontynuacji rozpoczętej w

2016 r. współpracy technicznej z Bankiem Światowym oraz Międzynarodowym Funduszem

Walutowym. Rozważane są również inne możliwości wsparcia, w tym oferowanego w ramach

unijnego Programu Wsparcia Reform Strukturalnych.

Od września 2014 r. dane na temat sektora instytucji rządowych i samorządowych opracowywane są

zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 549/2013 z dnia 21 maja

2013 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych w Unii Europejskiej

(tzw. ESA2010). W 2016 r. Eurostat opublikował nową edycję Podręcznika deficytu i długu

publicznego. Wprowadzenie ESA2010 (tzw. MDGG). W związku z tym prace Zespołu do spraw

Statystyki Sektora Instytucji Rządowych i Samorządowych koncentrowały się w ubiegłym roku na

poprawnej implementacji zasad ESA2010. Temu celowi służyły także wizyty w Polsce ekspertów

Eurostatu (16-17 listopada 2016 r. oraz 9-10 marca 2017 r.).

W wyniku prowadzonych prac w 2016 r. podjęto decyzję o włączeniu do sektora instytucji rządowych

i samorządowych kolejnych jednostek. Są to m.in.: fundusz ochrony środków gwarantowanych,

Fundusz Wsparcia Kredytobiorców, Fundusz Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego, Rada

Mediów Narodowych, Zarządca Rozliczeń S.A., szereg jednostek finansowych typu captive, z których

warto zwrócić uwagę na Towarzystwo Finansowe Silesia Sp. z o.o. Zakres sektora instytucji

rządowych i samorządowych został poszerzony także w związku ze zmianami w klasyfikacji

jednostek publicznych w stanie likwidacji oraz zmianą w podejściu do obliczania wartości wskaźnika

market/ non-market odnośnie do odsetek netto.

Wypełniając wymagania dyrektywy Rady 2011/85/UE w sprawie wymogów dla ram budżetowych

państw członkowskich, na stronie48 Ministerstwa Finansów publikuje się następujące dane

 miesięczne dotyczące podsektora instytucji rządowych na szczeblu centralnym oraz podsektora

funduszy ubezpieczeń społecznych (z miesięcznym opóźnieniem),

 kwartalne dotyczące podsektora instytucji samorządowych (z kwartalnym opóźnieniem),

 dotyczące zobowiązań warunkowych mających potencjalnie istotny wpływ na sytuację

budżetową.

Dodatkowo, w związku z konkluzjami raportu Komisji Europejskiej przygotowanego na podstawie

wspomnianej dyrektywy Rady 2011/85/UE w sprawie wymogów dla ram budżetowych państw

członkowskich, Eurostat prowadzi prace wykraczające poza zakres statystyki publicznej. Ich celem jest

opracowanie i wdrożenie Europejskich Standardów Rachunkowości Sektora Publicznego (EPSAS).

47

Różnica między kwotą limitu budżetowego wynikającą z SRW a zobowiązaniami budżetowymi wynikającymi

z kontynuacji realizowanych polityk lub programów.

48

Wersja w języku polskim: http://www.mf.gov.pl/ministerstwo-finansow/dzialalnosc/finanse-publiczne/danefiskalne-na-potrzeby-nadzoru-budzetowego-ue

Wersja w języku angielskim: http://www.mf.gov.pl/en/ministry-of-finance/fiscal-data-for-eu-budgetarysurveillance

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

VII. Krajowe ramy budżetowe

Standardy te mają zobowiązać wszystkie podmioty należące do sektora instytucji rządowych

i samorządowych do wdrożenia zharmonizowanych rozwiązań w obszarze sprawozdawczości

finansowej. Dodatkowo wymagana ma być konsolidacja sprawozdań tych jednostek na poziomie

całego sektora.

W Ministerstwie Finansów wstępnie zidentyfikowano różnice między obecnie obowiązującymi

w Polsce przepisami dotyczącymi rachunkowości w sektorze publicznym oraz Międzynarodowymi

Standardami Rachunkowości Sektora Publicznego – IPSAS (na których będą wzorowane rozwiązania

europejskie). Obecnie analizowane są rozwiązania systemowe przyjęte w krajach, które wdrożyły

IPSAS. Przygotowywany jest również plan opracowania rozwiązań systemowych i legislacyjnych

umożliwiających sporządzenie skonsolidowanego sprawozdania finansowego kraju. Celem

prowadzonych prac jest realizacja Strategii, która wymienia skonsolidowane sprawozdanie finansowe

kraju jako jeden z elementów wspomagających zwiększenie transparentności oraz efektywności

wydatków publicznych.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Aneks tabelaryczny

Aneks tabelaryczny

Tabela 9. Wzrost gospodarczy

2016

2016

Tempo

wzrostu

2017

Tempo

wzrostu

2018

Tempo

wzrostu

2019

Tempo

wzrostu

2020

Tempo

wzrostu

1 847,5

2,7

3,6

3,8

3,9

3,9

1 851,2

2,9

4,7

6,1

6,2

6,4

Kod

ESA

Poziom

1. Realny PKB (mld PLN)

B1*g

2. Nominalny PKB (mld PLN)

B1*g

Składowe realnego PKB

3. Spożycie prywatne

P.3

1 091,5

3,8

4,0

3,5

3,5

3,5

4. Spożycie publiczne

P.3

332,9

2,8

3,5

1,3

1,6

1,5

5. Nakłady brutto na środki trwałe

P.51

332,8

-7,9

7,2

7,6

7,3

7,0

6. Przyrost rzeczowych środków

obrotowych oraz nabycie netto

aktywów wyjątkowej wartości

(% PKB)

P.52+

P.53

28,8

1,6

1,0

0,9

0,8

0,8

7. Eksport towarów i usług

P.6

971,4

9,0

7,1

6,4

6,0

6,0

8. Import towarów i usług

P.7

909,9

8,9

7,7

6,9

6,1

6,1

1,1

4,3

3,7

3,8

3,7

Wkład we wzrost PKB

9. Finalny popyt krajowy

10. Przyrost rzeczowych środków

obrotowych oraz nabycie netto

aktywów wyjątkowej wartości

P.52+

P.53

1,2

-0,5

0,0

0,0

0,0

11. Saldo handlu zagranicznego

B.11

0,3

-0,1

0,0

0,1

0,1

Uwaga: poziomy realnych wolumenów wyrażone są w cenach stałych z 2015 r.

Tabela 10. Procesy inflacyjne

2016

Tempo

wzrostu

2017

Tempo

wzrostu

2018

Tempo

wzrostu

2019

Tempo

wzrostu

2020

Tempo

wzrostu

1. Deflator PKB

0,3

1,0

2,3

2,3

2,5

2. Deflator spożycia

prywatnego

-0,6

1,8

2,3

2,3

2,5

3. HICP

-0,2

1,8

2,3

2,3

2,5

3a. CPI

-0,6

1,8

2,3

2,3

2,5

4. Deflator spożycia

publicznego

-0,5

1,8

2,3

2,3

2,5

5. Deflator nakładów brutto na

środki trwałe

0,5

1,3

2,3

2,3

2,5

6. Deflator eksportu towarów

i usług

-0,4

0,4

2,0

2,0

2,0

7. Deflator importu towarów

i usług

-1,6

1,5

2,0

2,0

2,0

Kod

ESA

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Poziom

Aneks tabelaryczny

Tabela 11. Rynek pracy

2016

2016

Tempo

wzrostu

2017

Tempo

wzrostu

2018

Tempo

wzrostu

2019

Tempo

wzrostu

2020

Tempo

wzrostu

16196

0,7

0,5

0,4

0,4

0,3

2. Pracujący (liczba godzin)**

-

-

-

-

-

-

3. Stopa bezrobocia (poziom,

%)***

6,2

6,2

5,7

5,0

4,4

4,0

4. Wydajność pracy (tys.

PLN)****

115,0

2,1

3,1

3,4

3,5

3,6

5. Wydajność pracy (tys.

PLN)*****

-

-

-

-

-

-

686,5

2,8

4,4

4,7

5,2

5,3

53,5

1,4

3,9

4,3

4,8

5,0

Kod

ESA

Poziom

1. Pracujący (tys. osób)*

6. Koszty pracy (mld PLN)

D.1

7. Koszty pracy na jednego

zatrudnionego (tys. PLN)

* Pracujący przeciętnie według BAEL (15 lat i więcej).

** Według definicji z rachunków narodowych.

*** Zharmonizowana stopa bezrobocia, zgodna z definicją Eurostatu, poziomy.

**** Realny PKB na jednego pracującego.

***** Realny PKB na godzinę pracy.

Tabela 12. Salda sektorów instytucjonalnych

% PKB

Kod

ESA

2016

2017

2018

2019

2020

1. Zadłużenie / wierzytelności

netto względem reszty świata*

B.9

0,8

0,3

1,8

1,7

1,3

w tym

– saldo towarów i usług

3,7

3,1

2,9

2,9

2,9

– saldo dochodów pierwotnych i

wtórnych

-4,0

-3,9

-3,9

-3,9

-4,0

– rachunek kapitałowy

1,1

1,2

2,7

2,7

2,4

2. Zadłużenie / wierzytelności

netto sektora prywatnego

B.9

3,2

3,2

4,3

3,7

2,5

3. Zadłużenie / wierzytelności

netto sektora instytucji

rządowych i samorządowych

EDP

B.9

-2,4

-2,9

-2,5

-2,0

-1,2

-

-

opcjonalnie

opcjonalnie

opcjonalnie

4. Różnice statystyczne

* Poziom sald według statystyki bilansu płatniczego. Zadłużenie/wierzytelności netto względem reszty świata odpowiada

łącznemu saldu rachunku bieżącego i kapitałowego.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Aneks tabelaryczny

Tabela 13. Podstawowe założenia egzogeniczne

2016

2017

2018

2019

2020

Krótkookresowe stopy proc. (średniorocznie)

1,7

1,8

2,6

2,8

3,4

Długookresowe stopy proc. (średniorocznie)

3,0

3,8

4,4

4,4

4,8

Nominalny efektywny kurs walutowy*

4,3

-2,1

-0,4

0,0

0,0

Kurs walutowy w relacji do euro (średniorocznie)

4,36

4,27

4,25

4,25

4,25

Wzrost światowego PKB, bez UE**

3,2

3,7

3,9

-

-

Wzrost PKB w UE**

1,9

1,8

1,8

1,8

1,8

Wzrost rynków eksportowych**/***

3,5

3,9

4,1

4,3

4,3

Wzrost wolumenu światowego importu**

1,7

3,3

3,8

-

-

Ceny ropy (Brent, USD/baryłka) **

44,8

56,4

56,9

-

-

2018

%

PKB

2019

%

PKB

2020

%

PKB

* Nominalne tempo wzrostu kursu euro względem złotego.

** Źródło: Komisja Europejska, European Economic Forecast. Winter 2017, luty 2017 r. (lata 2016-18).

*** Jako indykator rynków eksportowych – import UE.

Tabela 14. Sektor instytucji rządowych i samorządowych

Kod ESA

2016

mln

PLN

2016

%

PKB

2017

%

PKB

Wynik (EDP B9) według podsektorów

1. Sektor instytucji rządowych

i samorządowych

S.13

-44 669

-2,4

-2,9

-2,5

-2,0

-1,2

2. Podsektor rządowy

S.1311

-48091

-2,6

-4,9*

-2,2

-1,9

-1,3

3. Podsektor federalny

S.1312

4. Podsektor samorządowy

S.1313

4 523

0,2

0,0

0,0

0,0

0,2

5. Fundusze ubezpieczeń

społecznych

S.1314

-1 101

-0,1

1,9*

-0,3

-0,1

-0,1

Sektor instytucji rządowych i samorządowych

6. Dochody ogółem

TR

719 242

38,9

42,4*

40,8

40,7

40,1

7. Wydatki ogółem

TE

763 911

41,3

45,3*

43,4

42,7

41,3

8. Wynik

EDPB.9

-44 669

-2,4

-2,9

-2,5

-2,0

-1,2

9. Odsetki

EDPD.41

31 587

1,7

1,7

1,8

1,8

1,8

10. Wynik pierwotny

-13 082

-0,7

-1,2

-0,7

-0,2

0,6

11. Działania jednorazowe

i tymczasowe

-460

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Aneks tabelaryczny

Kod ESA

2016

mln

PLN

2016

%

PKB

2017

%

PKB

2018

%

PKB

2019

%

PKB

2020

%

PKB

Wybrane kategorie dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych

12. Podatki ogółem

(=12a+12b+12c)

381 048

20,6

21,1

21,7

21,9

22,0

12a. Od produkcji i importu

D.2

248 326

13,4

13,9

14,4

14,4

14,4

12b. Od dochodów, majątku

D.5

132 442

7,2

7,3

7,3

7,5

7,6

12c. Od kapitału

D.91

280

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

13. Składki na ubezpieczenie

społeczne

D.61

258 375

14,0

14,1

13,8

13,7

13,6

14. Dochody z własności

D.4

10 742

0,6

0,5

0,6

0,7

0,7

69 077

3,7

6,6*

4,7

4,5

3,9

719 242

38,9

42,4*

40,8

40,7

40,1

635 519

34,3

35,1

35,4

35,4

35,4

15. Pozostałe

16. Dochody ogółem

TR

Obciążenia fiskalne

(D.2+D.5+D.61+D.91-D.995)

Wybrane kategorie wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych

17. Koszty pracy + zużycie

pośrednie

D1+P2

297 434

16,1

16,1

15,7

15,4

15,0

17a. Koszty pracy

D.1

190 441

10,3

10,1

9,7

9,4

9,1

17b. Zużycie pośrednie

P.2

106 993

5,8

6,0

6,0

5,9

5,9

18. Transfery socjalne

318 580

17,2

17,6

17,6

17,4

17,2

Z tego zasiłki dla bezrobotnych

2 934

0,2

0,1

0,1

0,1

0,1

18a. Transfery socjalne w naturze

dostarczane przez producentów

rynkowych

D.6311

D.63121

D.63131

34 687

1,9

1,9

1,9

1,9

1,9

18b. Transfery socjalne inne niż

w naturze

D.62

283 893

15,3

15,6

15,7

15,5

15,3

19. Odsetki

EDP D.41

31 587

1,7

1,7

1,8

1,8

1,8

20. Subsydia

D.3

9 765

0,5

0,6

0,6

0,6

0,6

21. Nakłady brutto na środki

trwałe

P.51

61 358

3,3

4,5

5,0

4,9

4,2

22. Transfery kapitałowe

D.9

8 585

0,5

2,5*

0,4

0,4

0,4

36 602

2,0

2,3

2,3

2,2

2,1

23. Pozostałe

24. Wydatki ogółem

TE

763 911

41,3

45,3*

43,4

42,7

41,3

p.m. spożycie publiczne

(nominalnie)

P.3

330 924

17,9

18,0

17,5

17,2

16,8

Źródło: Ministerstwo Finansów, Główny Urząd Statystyczny.

* Dane uwzględniają jednorazową transakcję z tytułu umorzenia pożyczek z budżetu państwa udzielonych FUS w latach

2009-14. Umorzenie w wysokości ok. 39,1 mld zł (tj. ok. 2% PKB) zostało uwzględnione w prognozach dla 2017 r., po stronie

dochodów FUS jako transfer kapitałowy (D.9) oraz w tej samej wysokości po stronie wydatków budżetu państwa również w

kategorii transfer kapitałowy (D.9). Z uwagi na konsolidację powyższe umorzenie pozostaje bez wpływu na wynik sektora

instytucji rządowych i samorządowych według metodyki unijnej (ESA2010).

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Aneks tabelaryczny

Tabela 15. Projekcje przy założeniu niezmienionej polityki rządu

2016

mln PLN

2016

% PKB

2017

% PKB

2018

% PKB

2019

% PKB

2020

% PKB

1. Dochody ogółem przy

niezmienionej polityce rządu

719 242

38,9

41,7

40,4

40,4

39,9

2. Wydatki ogółem przy

niezmienionej polityce rządu

-

-

-

-

-

-

Tabela 16. Wydatki wyłączane z agregatu wydatków (expenditure benchmark)

2016

mln PLN

2016

% PKB

2017

% PKB

2018

% PKB

2019

% PKB

2020

% PKB

15 365

0,8

1,8

1,9

1,8

1,3

1a. w tym wydatki

inwestycyjne całkowicie

równoważone dochodami z

funduszy UE

12 552

0,7

1,5

1,6

1,6

1,1

2. Cykliczne wydatki związane ze

świadczeniami dla bezrobotnych

-732

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

3. Efekt zmian systemowych

w obszarze dochodów

11 251

0,6

0,7

0,4

0,3

0,2

1. Wydatki na programy UE

całkowicie równoważone

dochodami z funduszy UE

4. Zwiększenie dochodów

z bezpośrednim przeznaczeniem

na sfinansowanie konkretnych

wydatków

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Aneks tabelaryczny

Tabela 17. Wydatki według funkcji

kod

COFOG

2015

2020

1. Działalność ogólnopaństwowa

1

4,9

4,7

2. Obrona narodowa*

2

1,6

1,6

3. Bezpieczeństwo i porządek publiczny

3

2,2

2,0

4. Sprawy gospodarcze

4

4,6

4,5

5. Ochrona środowiska

5

0,6

0,6

6. Gospodarka mieszkaniowa i komunalna

6

0,7

0,8

7. Ochrona zdrowia

7

4,7

4,7

8. Organizacja wypoczynku, kultura i religia

8

1,1

1,0

9. Edukacja

9

5,2

4,8

10. Ochrona socjalna

10

15,9

16,7

11. Wydatki ogółem

TE

41,5

41,3

% PKB

Źródło: Ministerstwo Finansów, Główny Urząd Statystyczny.

* Podstawową różnicą pomiędzy wydatkami militarnymi rejestrowanymi według metodologii europejskiej (funkcja COFOG

obrona narodowa) a wydatkami na obronność wynikającymi z regulacji krajowych (ustawowy wskaźnik finansowania

wydatków na obronne narodową w % PKB; obecnie 2% PKB) jest sposób ujęcia wydatków na emerytury i renty mundurowe

(0,4% PKB w 2016 r.). Według metodologii europejskiej (COFOG), wydatki socjalne nie są traktowane jako wydatki na

obronę narodową (ujmowane są w funkcji „ochrona socjalna”), natomiast według krajowej metodologii wydatki na

świadczenia socjalne mundurowych są uwzględnione przy wyliczaniu ustawowego wskaźnika wydatków na obronę

narodową.

Uwaga: w prognozie struktury wydatków uwzględnione zostały działania odpowiednio uszczegółowione i o znacznym stopniu

zaawansowania koncepcyjnego i legislacyjnego.

Prowadzone są obecnie prace mające na celu zwiększenie poziomu finansowania wydatków obronnych do 2,5% (bieżącego)

PKB w 2030 r. (2,2% PKB w roku 2020), jak również opracowywane są zmiany systemowe zorientowane na stopniowy

wzrost nakładów na ochronę zdrowia w relacji do PKB w kolejnych latach. Zależnie od ostatecznego kształtu tych rozwiązań

i rozstrzygnięć Rady Ministrów, struktura wydatków w 2020 r. przedstawiona w tabeli może ulec zmianie, przy zachowaniu

łącznego limitu zgodnego ze stabilizującą regułą wydatkową.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik

IV. Analiza- Działania

wrażliwości

uszczelniające

i porównaniesystem

z poprzednią

podatkowy

aktualizacją

w latachProgramu

2017–18

pozwalają Działania

zakładać, że uszczelniające

wkład eksportu netto

w latach

2017-20 będzie

neutralny

dla wzrostu PKB.

system

podatkowy

w latach

2017-18

W ubiegłorocznym Programie oczekiwano ujemnego wkładu eksportu netto: minus 0,4 pkt proc.

w latach 2017-19.

STRESZCZENIE

Deficyt

sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2016 r. wyniósł 2,4% PKB i okazał się

oNiniejszy

0,2 pkt proc.

niższy prezentuje

niż przewidywano

w ubiegłorocznym

Programie. działania

Wynikałowtoobszarze

przede

dokument

najistotniejsze

realizowane i planowane

wszystkim

z

korzystniejszych

niż

oczekiwano

wyników

podsektora

lokalnego

i

podsektora

przestrzegania przepisów podatkowych i efektywności administracji podatkowej w okresie 2017-18.

ubezpieczeń

społecznych.

wynik

dla 2017

r. nie uległ

zmianie w porównaniu

Będą one wdrażać

Strategię,Prognozowany

w której wskazano

na potrzebę

rozwiązań

regulacyjno-instytucjonalnych

zmających

ubiegłoroczną

aktualizacją.

Korekta

ścieżki

wyniku

sektora

instytucji

rządowych

i samorządowych

na celu uszczelnienie systemu podatkowego i zapobieganie uszczuplaniu

dochodów

w

2018

r.

i

2019

r.

wynika

w

szczególności

z

uwzględnienia

kosztów

obniżenia

wieku

emerytalnego

państwa. Działania dla zwiększenia ściągalności podatków przez zapewnienie poprawy przestrzegania

oraz przyjęcia

założeniapodatku

o realizacji

wydatków

na są

poziomie

zgodnym

z maksymalnymi

limitami

przepisów

dotyczących

od towarów

i usług

jednocześnie

odpowiedzią

na zalecenie

Rady

wynikającymi

ze

stabilizującej

reguły

wydatkowej.

49

Ecofin z 12 lipca 2016 r.

Wyższa

relacjapoboru

długu sektora

rządowych

i samorządowych

do PKB

w 2016

r. w stosunku

do

Zwiększenie

podatkuinstytucji

od towarów

i usług

oraz zwalczanie

oszustw

związanych

z tym

prognozy

z

poprzedniej

aktualizacji

Programu

w

2016

r.

wynikała

głównie

z

wyższych

kursów

walut

podatkiem stanowi kwestię priorytetową. Zmiany prawa podatkowego, poprawa efektywności

obcych,

których nominowana

jest ok.narzędzi

1/3 długu

oraz wolniejszego

nominalnego

wzrostu PKB.

egzekucjiw podatkowej,

wprowadzenie

o charakterze

prewencyjnym

i dyscyplinującym

Wyższa

prognoza

na

lata

2017-20

to

efekt

wyższych

potrzeb

pożyczkowych

budżetu

państwa,

powinny też pośrednio przełożyć się na ograniczenie nieprawidłowości, zmianę mentalności

wyższych

kursów

walut

obcych

i

wolniejszego

nominalnego

wzrostu

PKB

w

stosunku

do

zakładanego

podatników i ograniczenie zachowań podatkowo niekorzystnych dla budżetu państwa.

w poprzedniej aktualizacji.

Ograniczenie luki podatkowej w VAT umożliwi m.in. analizator JPK, czyli system

Tabela 4. Różnice w porównaniu z poprzednią aktualizacją

teleinformatyczny wspierający wykrywanie faktur dokumentujących czynności fikcyjne.

Uniemożliwienie wykorzystania tzw. pustych faktur do odliczenia podatku naliczonego z takich

Kod ESA

2016

2017

2018

2019

2020

dokumentów przełoży się na ograniczenie oszustw i nadużyć występujących w przypadku podatku

VAT.

Wzrost PKB (%)

3,8

3,9

4,0i mechanizmu

4,1

Program 2016

Planowane

działania obejmują też wdrożenie systemu teleinformatycznego

analizy

Obecna wykorzystywania

aktualizacja

2,7 (STIR)

3,6 dla celów

3,8

3,9

3,9

ryzyka

działalności banków i SKOK

mających

związek

-1,1 i usług

-0,3 przez

-0,2zorganizowane

-0,2

z Różnica

przestępstwem, w szczególności wyłudzeń od towarów

grupy

przestępcze

oraz

przestępstw

z

nimi

związanych.

Celem

planowanego

rozwiązania

legislacyjnego

jest

EDP B.9

Wynik sektora (% PKB)

ograniczenie

wykorzystywania

przez

przestępców

uczestniczących

w

wyłudzeniach

podatku

VAT

-2,6

-2,9

-2,0

-1,3

Program 2016

niedoskonałości w przepływie informacji w ramach systemu bankowego.

Obecna aktualizacja

-2,4

-2,9

-2,5

-2,0

-1,2

Uszczelnieniu

luk w płatnościach podatku od towarów i 0,2

usług będzie

wprowadzenie

0,0 również

-0,5 służyć-0,7

Różnica

tzw.

Długmodelu

(% PKB)podzielonej płatności (split payment). Głównym założeniem tego mechanizmu jest

podzielenie

płatności za dostarczone towary lub wyświadczone

usługi

na kwotę

netto,50,4

która wpłacana

52,0

52,5

52,0

Program 2016

jest przez nabywcę na konto dostawcy lub usługodawcy, oraz kwotę podatku, która trafia

Obecna aktualizacja

54,4

55,3

54,8

54,0

52,1

bezpośrednio na odrębne konto VAT. Z tego konta podatnik mógłby płacić podatek VAT naliczony na

-2,3 mógłby

-2,8 opłacać

-2,8 swoje-3,6zobowiązanie

Różnica które otrzymuje od swoich dostawców, oraz

fakturach,

Źródło: Ministerstwo

Finansów,

Głównydo

Urząd

Statystyczny.

podatkowe

z tytułu

tego podatku

urzędu

skarbowego. Model ten, uważany za jedno z rozwiązań do

przeciwdziałania nadużyciom i oszustwom podatkowym utrudni, lub wręcz uniemożliwi, powstawanie

nadużyć już na etapie samej transakcji. Jednocześnie zapewni lepszą transparentność rozliczeń VAT i

utrudni wyprowadzanie nieopodatkowanych pieniędzy za granicę. Wprowadzenie obniżonego limitu

transakcji gotówkowych między przedsiębiorstwami do 15 tys. zł dodatkowo ułatwi objęcie tym

modelem znacznej liczby transakcji dokonywanych pomiędzy przedsiębiorcami w formie

bezgotówkowej.

Utworzenie systemu monitorowania drogowego przewozu towarów wpłynie na zwiększenie

skuteczności kontroli skierowanej na wrażliwe dla dochodów budżetu państwa towary. Wdrożenie

systemu zwiększy wpływy z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego,

zdyscyplinuje podatników do wykazywania transakcji opodatkowanych. Zapewni również

administracji skarbowej dostęp do aktualnych informacji o dokonywanych czynnościach

opodatkowanych w zakresie tych towarów.

49

Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2016 r. w sprawie krajowego programu reform Polski na 2016 r. oraz

zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Polskę programu konwergencji na 2016 r.

Program

Cele głównych

konwergencji.

funkcji państwa

Aktualizacja

wraz z2017

miernikami stopnia ich realizacji

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

Wyżej wymienione działania stanowią kolejny etap podjętych na szeroką skalę systemowych prac w

celu uszczelnienia poboru podatku od towarów i usług. Jako istotne, wdrożone już rozwiązania

wskazać można

 modyfikację zasad rozliczania podatku VAT z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia paliw

silnikowych (tzw. pakiet paliwowy) – narzędzia w skutecznej walce z przestępcami

sprowadzającymi paliwa z innych krajów Unii Europejskiej;

 obowiązujące od początku 2017 r. przesłanki do odmowy rejestracji i doprecyzowane warunki

wykreślenia podatnika z rejestru podatników VAT;

 zmiany co do odpowiedzialności solidarnej podatników oraz kaucji gwarancyjnej;

 zmodyfikowane obowiązki sprawozdawcze.

Podstawowy skutek budżetowy związany z funkcjonowaniem klauzuli przeciwko unikaniu

opodatkowania wynika z oddziaływania o charakterze prewencyjnym. Klauzula wyznacza poprzez

swoją treść i praktykę granice dopuszczalnej optymalizacji podatkowej. Zastosowanie mechanizmu

odmowy wydania interpretacji podatkowej wskaże podatnikom, jaki rodzaj optymalizacji uznawany

jest za niedozwoloną optymalizację podatkową.

Na etapie prac analitycznych znajduje się reforma podatków dochodowych obejmująca rozdzielenie

opodatkowania wynagrodzeń, działalności gospodarczej, niezależnie od formy prawnej, w jakiej jest

ona prowadzona oraz opodatkowania zysków kapitałowych. Planowane jest również udostępnienie

opinii publicznej danych o podstawowych kategoriach podatkowych w odniesieniu do grupy

największych przedsiębiorstw. Umożliwi ono społeczne zrozumienie i kontrolę zachowań

podatników podatku dochodowego od osób prawnych.

Istotnym czynnikiem mającym wpływ na zwiększenie skuteczności działania administracji skarbowej

jest utworzenie Krajowej Administracji Skarbowej poprzez połączenie Służby Celnej,

administracji podatkowej i kontroli skarbowej. Działanie to powinno przyczynić się do zmniejszenia

skali oszustw podatkowych i w konsekwencji zwiększenia dochodów.

Zacieśnienie międzynarodowej współpracy administracyjnej w walce z unikaniem opodatkowania

i agresywnym planowaniem podatkowym umożliwią rozwiązania zawarte w ustawie o wymianie

informacji podatkowej z innymi państwami. Przewidziany w tym zakresie m.in. obowiązek

automatycznej wymiany informacji o interpretacjach podatkowych i decyzjach w sprawach cen

transakcyjnych między państwami członkowskimi pozwoli na efektywniejszą kontrolę takich działań

podatników, które powodują niski poziom opodatkowania sztucznie zawyżonych dochodów.

Skutki finansowe w ujęciu narastającym przedstawionych w dalszej części dokumentu działań

legislacyjno-instytucjonalnych prezentuje tabela.

Dochody (w mld zł)

2017

2018

min.

11,8

16,3

max.

14,1

22,4

Źródło: Szacunki Ministerstwa Finansów.

W kolejnych latach działania będą zorientowane na ograniczenie luki podatkowej o dalsze 6 mld zł

w 2019 r. oraz o 4 mld zł w 2020 r. Kluczową rolę będzie tu odgrywać oczekiwana poprawa

efektywności ściągalności podatków w ramach Krajowej Administracji Skarbowej: usprawnienie

procesu egzekucji należności podatkowych, jak i egzekwowanie rozwiązań prawnych nakierowanych

na uszczelnienie systemu podatkowego. Ułatwi to wykrywanie i zwalczanie oszustw, wyłudzeń

i innych przestępstw powodujących znaczny uszczerbek w finansach publicznych, a tym samym

wpływających istotnie na bezpieczeństwo finansowe państwa.

Poprawie ściągalności podatków oraz zniechęcaniu podatników do podejmowania działań

zmierzających do unikania opodatkowania powinno też sprzyjać efektywne wykorzystanie

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

rozwiązań wdrożonych w latach 2017-18. Poprzez zakończenie kilkuetapowego procesu cyfryzacji

wymiany informacji podatkowych między przedsiębiorcami a organami podatkowymi (JPK),

wdrożenie systemu teleinformatycznego i mechanizmu analizy ryzyka pre, in oraz post (STIR)

ograniczone zostaną nieprawidłowości dotyczące przede wszystkim wprowadzania do obrotu

gospodarczego faktur VAT, które nie odzwierciedlają realnych zdarzeń gospodarczych, oraz

przestępczej działalności związanej z wyłudzeniami tego podatku. Przeciwdziałać nadużyciom i

oszustwom podatkowym będzie również funkcjonowanie wspomnianego modelu podzielonej

płatności.

Spis działań

OGRANICZENIE LUKI PODATKOWEJ W ZWIĄZKU Z WYŁUDZENIAMI VAT I

1.

ZAPOBIEGANIE UNIKANIU PŁACENIATEGO PODATKU

72

1.1.

Obowiązek przekazywania przez podatnika co miesiąc organowi podatkowemu ewidencji

zakupu i sprzedaży VAT

72

1.2.

Analiza i identyfikacja zagrożeń związanych z wykorzystywaniem działalności banków i

spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do działań przestępczych w zakresie wyłudzeń

skarbowych w podatku VAT

74

1.3.

75

76

Wprowadzenie tzw. mechanizmu podzielonej płatności (split payment)

2.

USZCZELNIENIE SYSTEMU VAT W OPARCIU O AKTUALNE PRZEPISY

2.1.

Uszczelnienie poboru podatku VAT w odniesieniu do paliw sprowadzanych z innych państw

członkowskich Unii Europejskiej poprzez wprowadzenie tzw. pakietu paliwowego

76

2.2.

Egzekwowanie innych znowelizowanych przepisów mających na celu uszczelnienie podatku

od towarów i usług oraz systemu jego poboru poprzez ograniczenie oszustw, przeciwdziałanie

wyłudzeniom i nadużyciom

77

3.

UTWORZENIE SYSTEMU MONITOROWANIA DROGOWEGO PRZEWOZU

TOWARÓW

78

4.

WPROWADZENIE KLAUZULI PRZECIWKO UNIKANIU OPODATKOWANIA

5.

USZCZELNIENIE SYSTEMU PODATKÓW DOCHODOWYCH

6.

ZWIĘKSZENIE SKUTECZNOŚCI DZIAŁANIA ADMINISTRACJI SKARBOWEJ

7.

WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA

7.1.

Automatyczna wymiana informacji podatkowych

7.2.

Wdrożenie regulacji unijnych w zakresie

opodatkowania

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

przeciwdziałania

praktykom

79

80

81

82

82

unikania

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

1. OGRANICZENIE LUKI PODATKOWEJ W ZWIĄZKU Z WYŁUDZENIAMI VAT

I ZAPOBIEGANIE UNIKANIU PŁACENIATEGO PODATKU

Przewiduje się, że realizację postawionego celu umożliwią przedstawione poniżej działania

1. obowiązek przekazywania przez podatnika co miesiąc organowi podatkowemu ewidencji zakupu i

sprzedaży VAT (JPK),

2. analiza i identyfikacja zagrożeń związanych z wykorzystywaniem działalności banków

i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do działań przestępczych w zakresie

wyłudzeń skarbowych w podatku VAT (STIR),

3. wprowadzenie tzw. mechanizmu podzielonej płatności (split payment).

1.1. Obowiązek przekazywania przez podatnika co miesiąc organowi podatkowemu ewidencji

zakupu i sprzedaży VAT

Cel

Ograniczenie oszustw i nadużyć w podatku VAT poprzez uniemożliwienie wykorzystania faktur

dokumentujących czynności fikcyjne (tzw. pustych faktur) do odliczenia podatku naliczonego.

Podejmowane w tym zakresie działania bezpośrednio regulują obowiązki podatników, a jednocześnie

mają na celu uszczelnienie systemu podatkowego.

Narzędzia

I.

ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. poz. 846) wprowadzająca obowiązek przekazywania co miesiąc ewidencji zakupu

i sprzedaży VAT przez podatników prowadzących księgi podatkowe przy użyciu programów

komputerowych do organów podatkowych (JPK_VAT).

II. rejestr JPK – system teleinformatyczny umożliwiający przesyłanie przez podatników plików

zawierających ewidencję zakupu i sprzedaży VAT (JPK_VAT) oraz ich gromadzenie. Rejestr

JPK jest prowadzony przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Zawiera on ewidencję

zakupu i sprzedaży VAT poszczególnych podatników, przy czym

1. w roku 2017 zawiera ewidencję VAT około 110.000 podatników (duzi, średni i mali

przedsiębiorcy),

2. w roku 2018 będzie zawierał ewidencję VAT około 1.630.000 podatników (wszyscy

podatnicy podatku VAT).

Rejestr JPK cechują następujące funkcjonalności

1. przegląd plików JPK podatnika oraz jego kontrahentów dostępny dla organów podatkowych,

2. wskazanie na występowanie wśród kontrahentów podatnika podmiotów wykreślonych

z rejestru VAT w Polsce oraz wybranych krajach UE.

III. analizator JPK – system teleinformatyczny wspierający wykrywanie faktur dokumentujących

czynności fikcyjne. W automatyczny sposób umożliwia identyfikację działań polegających na

wykorzystaniu faktur wystawionych przez istniejących podatników dokumentujących czynności

fikcyjne lub wystawionych przez podmioty niebędące podatnikami VAT do niezgodnego

z prawem obniżenia zobowiązania podatkowego lub zawyżenia kwoty zwrotu VAT. Ponadto

pozwala na identyfikację nieprawidłowości polegających na niezgodności ewidencji VAT

z deklaracją VAT.

Ważną funkcjonalnością jest automatyczne przesyłanie drogą elektroniczną raportu

o stwierdzonych nieprawidłowościach do Urzędu Skarbowego oraz do podatnika wraz z prośbą o

korektę deklaracji VAT.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

Analizator JPK

1. Urzędom Skarbowym pozwala na szybką identyfikację tzw. pustych faktur, uniemożliwiając

przy ich użyciu zaniżenie zobowiązania podatkowego lub zawyżenie kwoty zwrotu,

2. uczciwym podatnikom umożliwia szybką identyfikację nieuczciwych kontrahentów,

3. nieuczciwym podatnikom uniemożliwia skuteczne wprowadzenie do obrotu faktur

dokumentujących czynności fikcyjne lub posłużenie się takimi fakturami w celu popełnienia

oszustwa podatkowego.

Adresaci

wszyscy podatnicy podatku od towarów i usług oraz organy Krajowej Administracji Skarbowej

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów oraz Szef Krajowej Administracji Skarbowej

Terminy

Realizacja działania rozpocznie się 1 lipca 2017 r. W tabeli poniżej zaprezentowano regulacje prawne,

które będą wchodziły w życie w latach 2017-18.

Regulacje prawne /

Narzędzia informatyczne

Obowiązek przekazywania co

miesiąc przez podatników

prowadzących księgi podatkowe

przy użyciu programów

komputerowych ewidencji zakupu

i sprzedaży VAT do organów

podatkowych.

2017

2018

Duzi, średni i mali przedsiębiorcy

– około 110.000 podatników.

Wszyscy podatnicy VAT – około

1,63 mln podatników.

Wszyscy podatnicy VAT – około

1,63 mln podatników.

Wszyscy podatnicy VAT – około

1,63 mln podatników.

Rejestr JPK

Duzi, średni i mali podatnicy –

około 110 tys. podmiotów.

Wszyscy podatnicy VAT – około

1,63 mln podatników.

Analizator JPK

Analizator JPK umożliwiać

będzie identyfikację działań

polegających na wykorzystaniu

faktur dokumentujących fikcyjne

transakcje pomiędzy małymi,

średnimi i dużymi podatnikami.

Analizator JPK umożliwiać będzie

identyfikację działań polegających

na wykorzystaniu faktur

dokumentujących fikcyjne

transakcje pomiędzy wszystkimi

podatnikami VAT.

Obowiązek prowadzenia

ewidencji zakupu i sprzedaży

VAT zawierającej dane służące

identyfikacji poszczególnych

transakcji, w tym numer, za

pomocą którego kontrahent jest

zidentyfikowany na potrzeby

podatku lub podatku od wartości

dodanej.

IV. JPK_WB – wprowadzenie obowiązku przekazywania Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej

wyciągów bankowych w postaci elektronicznej (JPK_WB) w celu szybkiej identyfikacji

podejrzanych transakcji oraz weryfikacji spójności deklarowanych przychodów i kosztów

z obrotami na rachunku bankowym. Rozwiązanie to pozwoli na analizę transakcji dokonywanych

przez podatników w ujęciu memoriałowym i kasowym oraz umożliwi

1. wykrywanie nieprawidłowości dotyczących posługiwania się fałszywymi fakturami VAT

oraz wynikających z przestępstw typu Missing Trader i pierwszego płatnika typu Buffer,

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

2. identyfikację „szybkich płatności”, które wskazują na wysokie ryzyko oszustw w obszarze

podatku od towarów i usług.

Adresaci

duzi, średni i mali przedsiębiorcy (łącznie ok. 80.000 przedsiębiorców) oraz organy Krajowej

Administracji Skarbowej

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów oraz Szef Krajowej Administracji Skarbowej

Termin

proponowany termin wejścia w życie – 1 września 2017 r.

1.2. Analiza i identyfikacja zagrożeń związanych z wykorzystywaniem działalności banków

i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do działań przestępczych w zakresie

wyłudzeń skarbowych w podatku VAT

Cel

Ograniczenie luki podatkowej związanej z przestępstwami wyłudzeń podatku VAT.

Narzędzia

Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania wykorzystywania sektora

finansowego dla wyłudzeń skarbowych przewiduje

−

wprowadzenie systemu teleinformatycznego prowadzonego przez izbę rozliczeniową (STIR)

służącego do przetwarzania danych w celu przeciwdziałania wykorzystywaniu działalności

banków i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek

z wyłudzeniami skarbowymi, w tym służącego do analizy ryzyka oraz przekazywania

informacji i żądania blokady rachunku. System ten będzie wyposażony w rozwiązania

techniczne zapewniające bezpieczne i prawidłowe wykonywanie czynności, w szczególności

ochronę tajemnicy prawnie chronionej, w tym niezbędny poziom zabezpieczeń, kontroli

dostępu, autoryzacji oraz separacji kanałów wymiany informacji,

−

przetwarzanie automatyczne w systemie teleinformatycznym Krajowej Izby Rozliczeniowej

S.A. publicznie dostępnych danych dot. przedsiębiorców w celu analizy ryzyka

wykorzystywania działalności banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych

do popełniania przestępstw, w szczególności wyłudzeń VAT przez zorganizowane grupy

przestępcze oraz przestępstw z nimi związanych, jak również automatyczne przekazywanie

informacji o wynikach analizy ryzyka,

−

obowiązek przekazywania przez banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe do

Krajowej Izby Rozliczeniowej S.A. określonych informacji stanowiących tajemnicę bankową

lub tajemnicę zawodową SKOK dotyczących przedsiębiorców w celu dokonywania przez nią

analizy ryzyka,

−

przekazywanie przez Krajową Izbę Rozliczeniową S.A. wyników analizy ryzyka w oparciu o

ustawowe kryteria wyłącznie podmiotom określonym w ustawie.

Adresaci

banki krajowe (w tym banki spółdzielcze), oddziały instytucji kredytowych, oddziały instytucji

zagranicznych, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, Krajowa Izba Rozliczeniowa S.A.,

Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa, organy Krajowej Administracji Skarbowej

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

Termin

Projekt zamieszczono 20 marca br. w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum

Legislacji. Wejście w życie ustawy przewidziane jest w pierwszej połowie 2017 r.

1.3 Wprowadzenie tzw. mechanizmu podzielonej płatności (split payment)

Cel

Zapewnienie większej stabilności wpływów z tytułu podatku od towarów i usług, jak również

zapobieganie unikania płacenia tego podatku.

Narzędzia

Wprowadzenie tzw. mechanizmu podzielonej płatności (split payment). Głównym założeniem

mechanizmu jest podzielenie płatności za dostarczone towary lub wyświadczone usługi na kwotę

netto, która wpłacana jest przez nabywcę na konto dostawcy lub usługodawcy, oraz kwotę podatku,

która trafia bezpośrednio na odrębne konto VAT. Z tego odrębnego konta VAT podatnik mógłby

płacić VAT naliczony wynikający z faktur, które otrzymuje od swoich dostawców oraz mógłby

opłacać swoje zobowiązanie podatkowe z tytułu tego podatku do urzędu skarbowego. Ponadto na

konto VAT podatnik mógłby w przyspieszonym terminie otrzymywać zwroty nadwyżki VAT

naliczonego.

Model ten uważany jest za jedno z rozwiązań do przeciwdziałania nadużyciom i oszustwom

podatkowym. Umożliwia bowiem organom podatkowym monitorowanie i blokowanie środków na

rachunkach bankowych VAT, eliminując ryzyko znikania podatników wraz z zapłaconym im przez

kontrahentów, a nieodprowadzonym podatkiem VAT. Model ten z założenia utrudnia, lub wręcz

uniemożliwia, powstawanie nadużyć już na etapie samej transakcji. Jednocześnie zapewni lepszą

transparentność rozliczeń VAT i utrudni wyprowadzanie nieopodatkowanych pieniędzy za granicę.

Adresaci

podatnicy podatku od towarów i usług

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów

Termin

1.01.2018 r.

Szacowany skutek finansowy dla działań opisanych w punktach 1.1 – 1.3

Szacowane skutki finansowe wynikają z planowanego rezultatu wdrażanych narzędzi prawnych oraz

informatycznych, pozwalających na ograniczenie luki w podatku VAT poprzez (1) uniemożliwienie

odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących czynności fikcyjne, (2) ograniczenie skali

wyłudzeń podatków przez grupy przestępcze oraz (3) eliminowanie ryzyka znikania podatników bez

uregulowania należności podatkowych względem państwa.

Skutki finansowe opisanych wyżej działań będą wynikiem zmian prawa podatkowego, które wpłyną

w sposób bezpośredni na zachowanie podatników poprzez eliminację nieuczciwych praktyk. Ponadto

planowane narzędzia mają charakter prewencyjny i dyscyplinujący.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

Szacowana wielkość luki budżetowej w zakresie wyłudzeń podatku VAT wynosi od 10 do 15 mld zł

rocznie. Na potrzeby wyliczeń przyjęto, że wartość ta wynosi ok. 15,31 mld zł 50. Skutki finansowe

oszacowano w oparciu o następujące założenia

w roku 2017

a. wariant pesymistyczny: ograniczenie luki o 15% (około 2,3 mld zł),

b. wariant oczekiwany: ograniczenie luki o 20% (około 3,06 mld zł),

c. wariant optymistyczny: ograniczenie luki o 30% (około 4,59 mld zł);

w roku 2018

a. wariant pesymistyczny: ograniczenie luki o 25% (około 3,83 mld zł),

b. wariant oczekiwany: ograniczenie luki o 40% (około 6,13 mld zł),

c. wariant optymistyczny: ograniczenie luki o 50% (około 7,66 mld zł).

Dochody w ujęciu rok do roku (w mln zł)

2017

2018

min

2 297

3 829

wartość oczekiwana

3 063

6 126

max

4 594

7 657

2. USZCZELNIENIE SYSTEMU VAT W OPARCIU O AKTUALNE PRZEPISY

Realizację postawionego celu umożliwią następujące działania

1. uszczelnienie poboru podatku VAT w odniesieniu do paliw sprowadzanych z innych państw

członkowskich Unii Europejskiej poprzez wprowadzenie tzw. pakietu paliwowego,

2. egzekwowanie innych znowelizowanych przepisów mających na celu uszczelnienie podatku VAT

oraz systemu jego poboru przez ograniczenie oszustw, przeciwdziałanie wyłudzeniom i

nadużyciom.

2.1. Uszczelnienie poboru podatku VAT w odniesieniu do paliw sprowadzanych z innych państw

członkowskich Unii Europejskiej poprzez wprowadzenie tzw. pakietu paliwowego

Narzędzia

Modyfikacja zasad rozliczania podatku od towarów i usług z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia

paliw silnikowych, w efekcie której m.in

−

obowiązek zapłaty podatku z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia paliw silnikowych

powstaje zasadniczo w ciągu 5 dni od momentu wprowadzenia paliwa do kraju,

−

prawo do odliczenia podatku z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia paliw silnikowych

powstaje w momencie wymagalności podatku należnego,

50

Zgodnie z wynikami kontroli Najwyższej Izby Kontroli, organy kontroli skarbowej wykryły w roku 2015

fikcyjne faktury na kwotę 81,9 mld zł. Informacja o wynikach kontroli „Przeciwdziałanie wprowadzaniu do

obrotu gospodarczego faktur dokumentujących czynności fikcyjne”, NIK, Warszawa, 2016, s. 9. Faktury te

wykorzystano do odliczenia podatku naliczonego w wysokości 15,31 mld zł.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

−

wpłacony w danym okresie rozliczeniowym podatek należny (zaliczka na podatek

w rozumieniu art. 206 dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie

wspólnego systemu podatku od wartości dodanej – Dz. Urz. WE L 347 z 11.12.2006, str. 1,

z późn. zm.) z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia paliwa będzie odpowiednio pomniejszał

podatek należny do zapłaty lub powiększał kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad

należnym do zwrotu lub będzie do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy,

−

w przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia paliw silnikowych poza procedurą

zawieszenia poboru akcyzy obowiązek zapłaty podatku powstaje zasadniczo niezwłocznie, tj.

z chwilą przemieszczenia na terytorium kraju,

−

wprowadzono obowiązek składania miesięcznych deklaracji o należnych kwotach podatku

związanych z wewnątrzwspólnotowym nabyciem paliw silnikowych.

Adresaci

podatnicy podatku od towarów i usług

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów

Termin

1.08.2016 r. (19.07.2016 r. co do publikacji cen paliw dla potrzeb VAT) – ustawa z dnia 7 lipca

2016 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.

poz. 1052, z późn. zm.).

Dochody w ujęciu rok do roku (w mln zł)

2017

2018

min

tylko skutki bezpośrednie

max

2500

tylko skutki bezpośrednie

2500

2.2. Egzekwowanie innych znowelizowanych przepisów mających na celu uszczelnienie podatku

od towarów i usług oraz systemu jego poboru poprzez ograniczenie oszustw, przeciwdziałanie

wyłudzeniom i nadużyciom

Oczekiwanym skutkiem jest zwiększenie wpływów budżetowych oraz przywrócenie zasad uczciwej

konkurencji na rynku poprzez eliminację z obrotu gospodarczego nieuczciwych podmiotów.

Narzędzia

1) Zmiana przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, polegająca m.in. na

−

przeciwdziałaniu wyłudzeniom podatku VAT w „karuzelach vatowskich”, co wymaga

prześledzenia całego łańcucha obrotu danymi towarami,

−

rozszerzeniu stosowania tzw. mechanizmu odwróconego obciążenia,

−

zmianie zasad dokonywania zwrotu VAT w terminie 25-dniowym,

−

ograniczeniu stosowania kwartalnych rozliczeń VAT,

−

modyfikacji rozwiązań dotyczących odpowiedzialności solidarnej oraz kaucji gwarancyjnej, w

tym rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej na przedstawiciela podmiotu rozpoczynającego

działalność gospodarczą,

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

−

uregulowaniu przesłanek warunkujących brak rejestracji podmiotu jako podatnika VAT

i wykreślenia podatnika z rejestru podatników VAT,

−

wprowadzeniu sankcji podatkowych za nierzetelne rozliczanie podatku VAT, w tym sankcja

podatkowa w wysokości 100% w odniesieniu do podatników dopuszczających się oszustw

podatkowych, w tym odliczających podatek z tzw. pustych faktur. Proponowane sankcje mają

przede wszystkim charakter prewencyjny.

Adresaci

podatnicy podatku od towarów i usług

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów

Termin

1.01.2017 r. – ustawa z dnia 1 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2024).

2) Likwidacja zwolnienia w przypadku usług stanowiących element usługi ubezpieczeniowej,

świadczonych przez podmioty trzecie na rzecz zakładów ubezpieczeń, a także stosowanie prounijnej

wykładni w odniesieniu do usług stanowiących element usługi finansowej.

Adresaci

podatnicy podatku od towarów i usług

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów

Termin

Ustawa z dnia 1 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz zmianie

niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2024) uchyla z dniem 1.07.2017 r. ust. 13 i 14 w art. 43 ustawy z

dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2016 r. poz. 710, z późn. zm.).

Szacowany skutek finansowy dla narzędzi wskazanych w pkt 2.1-2.2

Dochody w ujęciu rok do roku (w mln zł)

2017

2018

max

3 663

-512

tylko skutki bezpośrednie

3 663

-512

min

tylko skutki bezpośrednie

3. UTWORZENIE

TOWARÓW

SYSTEMU

MONITOROWANIA

DROGOWEGO

PRZEWOZU

Cel

Uszczelnienie systemu podatkowego poprzez gromadzenie danych o przewozach wybranych

„wrażliwych” towarów w związku z ich dostawą na terytorium kraju, dostawą wewnątrzwspólnotową,

nabyciem wewnątrzwspólnotowym, eksportem i importem oraz przewozem przez terytorium kraju.

Fakt funkcjonowania rejestru i w następnej kolejności włączenie lokalizatora GPS w trakcie

faktycznego przewozu towarów będzie dyscyplinować podatników (podmioty gospodarcze)

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

i podmioty przewożące te towary na i przez terytorium Polski do wykazywania transakcji

opodatkowanych, m.in. podatkiem od towarów i usług, a w przypadku wyrobów akcyzowych także

podatkiem akcyzowym, co zwiększy dochody podatkowe i przychody w opłacie paliwowej.

Narzędzia

Rejestr prowadzony będzie w systemie teleinformatycznym przez Szefa Krajowej Administracji

Skarbowej. Przekazywanie danych dotyczących czynności opodatkowanych wobec niektórych

towarów związane będzie z dokonaniem zgłoszenia przewozu przez osoby obowiązane, a także w

sposób automatyczny z gromadzeniem danych geolokalizacyjnych przesyłanych przez lokalizatory

GPS. Służby kontrolne będą miały dostęp do danych z systemu na drodze w celu ukierunkowania

kontroli na przewozy niezgłoszone.

Adresaci

podmioty prowadzące działalność gospodarczą uczestniczące w obrocie towarami „wrażliwymi”

wskazanymi w ustawie i wydanym na jej podstawie rozporządzeniu oraz przewoźnicy i kierujący

środkami transportu

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów

Termin

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów (Dz. U.

poz. 708); wejście w życie 18 kwietnia 2017 r. Projekt nowelizacji ustawy przewiduje dodanie do

systemu lokalizatorów GPS (planowane wejście w życie zależy od stanowiska Komisji Europejskiej

związanego z oceną przepisów technicznych zawartych w projekcie). Skutki wprowadzonych regulacji

wystąpią również w kolejnych latach.

Szacowany skutek finansowy

Proponowane regulacje mają pozytywnie oddziaływać na stronę dochodową budżetu państwa

i zmniejszyć szarą strefę w zakresie uszczupleń szczególnie w podatku od towarów i usług. Ze

względu na fakt, że wielkość szarej strefy ma charakter szacunkowy, przyjęto, że dla trzech branż, tj.

paliwowej, alkoholowej i tytoniowej w podatku od towarów i usług, podatku akcyzowym i tam gdzie

to właściwe w opłacie paliwowej, rocznie wynosi ona 11 mld zł, stąd tylko 10% wzrost skuteczności

przyczyni się do zmniejszenia szarej strefy rocznie o ok. 1 mld zł.

Dochody w ujęciu rok do roku (w mln zł)

2017

2018

min

330

1067

330

1067

tylko skutki bezpośrednie

max

tylko skutki bezpośrednie

4. WPROWADZENIE KLAUZULI PRZECIWKO UNIKANIU OPODATKOWANIA

Cele

−

eliminowanie podejmowanych przez podatników czynności, które cechuje sztuczność,

niezgodność z ekonomicznymi realiami, w których funkcjonują,

−

wyznaczenie poprzez swoją treść i praktykę granic dopuszczalnej optymalizacji podatkowej,

−

zapewnienie równego traktowania podatników prowadzących działalność gospodarczą.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

Narzędzia

Zmiana ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw.

Adresaci

podmioty prowadzące działalność gospodarczą oraz uczestniczące w prowadzeniu działalności

gospodarczej i czerpiące z niej zyski (posiadanie udziałów, akcji, zarządzanie)

Organ odpowiedzialny

Szef Krajowej Administracji Skarbowej

Termin

Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych

ustaw, wejście w życie 15 lipca 2016 r.

Dochody w ujęciu rok do roku (w mln zł)

2017

2018

min

2750

50

tylko skutki bezpośrednie

50

50

max

10920

50

tylko skutki bezpośrednie

50

50

5. USZCZELNIENIE SYSTEMU PODATKÓW DOCHODOWYCH

Cele

−

egzekwowanie regulacji służących wyeliminowaniu wątpliwości interpretacyjnych, które

mogłyby skutkować unikaniem opodatkowania niektórych dochodów,

−

ograniczenie stosowania niektórych preferencji podatkowych w przypadku transakcji

dokonywanych wyłącznie lub głównie w celu uzyskania korzyści podatkowej (bez uzasadnionych

przyczyn ekonomicznych),

−

zmiana przepisów

optymalizacyjnych.

wykorzystywanych

w

stosowanych

przez

podatników

schematach

Narzędzia

Zmiana ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i ustawy o podatku dochodowym od osób

prawnych.

Adresaci

podatnicy podatków dochodowych będący nierezydentami, którzy uzyskują dochód na terytorium

Rzeczpospolitej Polskiej, podatnicy podatków dochodowych, którzy wnoszą do spółek kapitałowych

wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, podatnicy

podatków dochodowych, którzy posiadają udziały (akcje) podlegające unicestwieniu w związku

z procesami transformacyjnymi spółek, a także uczestniczą w transakcji wymiany udziałów (akcji)

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów

Termin

Ustawa z dnia 5 września 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz

ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. poz. 1550), wejście w życie 1 stycznia

2017 r. (z wyjątkiem art. 7, który wszedł w życie 28 września 2016 r.).

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

Dochody w ujęciu rok do roku (w mln zł)

2017

2018

max

277

11

tylko skutki bezpośrednie

277

11

min

tylko skutki bezpośrednie

6. ZWIĘKSZENIE SKUTECZNOŚCI DZIAŁANIA ADMINISTRACJI SKARBOWEJ

Cele

−

zdecydowane ograniczenie skali oszustw podatkowych,

−

zwiększenie skuteczności poboru należności podatkowych i celnych,

−

zwiększenie dochodów w wyniku ograniczenia luki podatkowej,

−

zwiększenie poziomu dobrowolności wypełniania obowiązków podatkowych.

Narzędzia

Wdrożenie Krajowej Administracji Skarbowej powstałej z połączenia Służby Celnej, administracji

podatkowej i kontroli skarbowej, które umożliwi

−

scentralizowanie poboru podatków w jednym organie – urzędzie skarbowym,

−

wprowadzenie kontroli celno-skarbowej – jest to nowy rodzaj kontroli, która jest prowadzona

przez naczelników urzędów celno-skarbowych. Kontrola ta ma charakter tzw. twardej kontroli,

jej podstawowym zadaniem jest wykrywanie i zwalczanie nieprawidłowości o szerokiej skali

oszustw, wyłudzeń i innych przestępstw powodujących znaczny uszczerbek w finansach

publicznych, a tym samym wpływających istotnie na system bezpieczeństwa finansowego

państwa. Kontrola celno-skarbowa będzie zajmować się m.in. działalnością zorganizowanych

grup przestępczych, karuzelami podatkowymi skutkującymi wyłudzaniem podatku VAT itp.,

−

wprowadzenie

dodatkowych

uprawnień

do

wykonywania

operacyjno-rozpoznawczych, które będą wykorzystywane przy

tzw.

czynności

•

zwalczaniu oszustw podatkowych i celnych, przynoszących ogromne straty dla budżetu

państwa, zwłaszcza w zakresie związanym z wyłudzaniem nienależnego zwrotu podatku VAT

(karuzele podatkowe) oraz obrotem towarowym z zagranicą, podatkiem akcyzowym,

podatkiem od gier,

•

zwalczaniu przestępstw korupcyjnych popełnianych przez osoby zatrudnione lub pełniące

służbę w KAS.

W ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych w odniesieniu do podmiotów kontrolowanych lub

wobec których istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa albo przestępstwa

skarbowego funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej będą mogli m.in.

−

uzyskiwać, gromadzić, przetwarzać i wykorzystywać informacje zawierające dane osobowe,

informacje o dochodach, obrotach, rzeczach i prawach majątkowych, bilingi oraz niektóre dane

pocztowe i internetowe,

−

prowadzić obserwację w miejscach publicznych oraz rejestrować obraz i dźwięk,

−

wnioskować do sądu o zarządzenie kontroli operacyjnej, w tym założenie podsłuchu,

−

dokonywać zakupów i sprzedaży kontrolowanych.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

Adresaci

Skutki realizacji zadania dotyczą całej gospodarki.

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów

Termin

1 marca 2017 r.

7. WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA

7.1. Automatyczna wymiana informacji podatkowych

Cel

Pozyskanie od państw członkowskich UE oraz innych współpracujących państw informacji o

− rachunkach finansowych posiadanych przez polskich rezydentów podatkowych w zagranicznych

instytucjach finansowych;

− interpretacji podatkowych o charakterze transgranicznym oraz decyzji w sprawach cen

transakcyjnych;

− jednostkach wchodzących w skład grupy podmiotów

oraz ich wykorzystanie w procedurach ukierunkowanych na walkę z unikaniem opodatkowania oraz

ukrywaniem dochodów.

Narzędzia

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami (Dz. U.

poz. 648) implementująca dyrektywę Rady 2011/16/UE z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie współpracy

administracyjnej w dziedzinie opodatkowania i uchylającą dyrektywę 77/799/EWG (Dz. Urz. UE L 64

z 11.03.2011, str. 1, z późn. zm.).

Adresaci

Szef Krajowej Administracji Skarbowej oraz organy Krajowej Administracji Skarbowej

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów

Termin

Ustawa weszła w życie 4 kwietnia 2017 r., niektóre przepisy, w tym dotyczące automatycznej

wymiany informacji o rachunkach raportowanych, wchodzą w życie 1 maja 2017 r.

7.2. Wdrożenie regulacji unijnych w zakresie przeciwdziałania praktykom unikania

opodatkowania

Cel

Wdrożenie do krajowego porządku prawnego dyrektywy Rady (UE) 2016/1164 z dnia 12 lipca 2016 r.

ustanawiającej przepisy mające na celu przeciwdziałanie praktykom unikania opodatkowania, które

mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego (tzw. dyrektywa ATAD). Działania

w zakresie zwalczania erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków mają zniechęcać do stosowania

praktyk unikania opodatkowania i przyczyniać się do sprawiedliwego i efektywnego opodatkowania.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Załącznik - Działania uszczelniające system podatkowy w latach 2017–18

Narzędzia

Zmiana przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych w zakresie: ograniczenia

możliwości odliczania odsetek; zasad dotyczących kontrolowanych spółek zagranicznych; zasad

przeciwdziałających rozbieżnościom w kwalifikacji struktur hybrydowych oraz opodatkowania

niezrealizowanych zysków kapitałowych w przypadku przeniesienia aktywów, rezydencji podatkowej

lub stałego zakładu.

Adresaci

podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych podejmujący działania optymalizacyjne, którym

przeciwdziałać mają rozwiązania przewidziane w dyrektywie

Organ odpowiedzialny

Minister Rozwoju i Finansów

Termin

Trwają prace koncepcyjne nad projektem ustawy przed wpisaniem jej do wykazu prac legislacyjnych

Rady Ministrów. Wdrożenie części rozwiązań planowane jest na koniec 2017 r. Termin implementacji

dyrektywy: 31 grudnia 2018 r.

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

CZĘŚĆ II. Cele głównych funkcji państwa

wraz z miernikami stopnia ich realizacji

Zgodnie z art. 104 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

(Dz. U. z 2016 r. poz. 1870, z późn. zm.), Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2017-2020

(dalej WPFP) określa cele wraz z miernikami stopnia ich realizacji, w układzie obejmującym główne

funkcje państwa. Funkcje państwa obejmują swym zakresem podstawowe obszary działań właściwych

dla poszczególnych polityk państwa. Cele wyznaczone na tym szczeblu układu zadaniowego dotyczą

perspektywy przewidzianej dla WPFP, tj. lat 2017-20 i wpisują się w sposób spójny w priorytety

rozwojowe oraz kluczowe kierunki polityki społeczno-gospodarczej, które zostały zdefiniowane

w najważniejszych krajowych oraz unijnych dokumentach strategiczno-programowych. Cele

na poziomie funkcji ze względu na rangę oraz reprezentatywny charakter dla danej polityki państwa

zostały określone wraz z miernikami, zgodnie z ust. 64 pkt 6 załącznika nr 49 do rozporządzenia

Ministra Finansów z dnia 20 maja 2016 r. w sprawie szczegółowego sposobu, trybu i terminów

opracowania materiałów do projektu ustawy budżetowej na rok 2017 (Dz. U. poz. 735) przez

ministrów wiodących w ich realizacji, wskazanych w załączniku nr 45 do ww. rozporządzenia,

w łącznej liczbie nie większej niż trzy cele i trzy mierniki (przy wyłączeniu funkcji 1 i 22).

Odniesienie dla celów WPFP stanowi główna strategia rozwoju, określająca podstawowe ramy

programowe dla polityki rozwoju, tj. uwarunkowania, cele i kierunki rozwoju kraju w wymiarze

społecznym, gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym, którą jest – przyjęta uchwałą Rady

Ministrów w dniu 14 lutego 2017 r. – Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020

(z perspektywą do 2030 r.) 51 . Strategia ta wyznacza cele do realizacji w horyzoncie

średniookresowym, tj. do roku 2020 (a więc roku granicznego dla aktualizacji WPFP 2017-20)

z perspektywą do 203052. Jednocześnie Strategia określa zakres aktualizacji obowiązujących strategii,

w tym 9 strategii zintegrowanych53 i programów oraz innych dokumentów wdrożeniowych, a także

determinuje nowy układ dokumentów strategicznych wiążący się z rezygnacją z dotychczasowej

długookresowej strategii rozwoju kraju54, który przedstawiony zostanie w zaktualizowanym Systemie

zarządzania rozwojem Polski oraz znajdzie odzwierciedlenie w nowelizacji ustawy z dnia

6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.

Strategia powiązana jest także z innymi krajowymi oraz międzynarodowymi dokumentami

o charakterze strategicznym odnoszącymi się do działań mających znaczenie dla funkcjonowania

państwa, rozwoju gospodarki i społeczeństwa (m.in. z podstawowym dokumentem strategicznym Unii

Europejskiej, tj. Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju

sprzyjającego włączeniu społecznemu55).

Cele poszczególnych funkcji państwa oraz towarzyszące im mierniki stopnia ich realizacji

zaprezentowano w odniesieniu do struktury celów szczegółowych i przyporządkowanych im obszarów

51

Strategia ta jest aktualizacją średniookresowej strategii rozwoju kraju, tj. Strategii Rozwoju Kraju 2020

przyjętej uchwałą Rady Ministrów w dniu 25 września 2012 r., zgodnie z wymogami ustawy z dnia

6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2016 r. poz. 383, z poźn. zm.).

52

W Strategii nastąpiło połączenie perspektywy długo- i średniookresowej.

53

Mowa tu o następujących strategiach: Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna

Polska 2020”, Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020, Strategii Rozwoju Transportu do 2020 roku (z

perspektywą do 2030 roku), Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 2020, Strategii Sprawne Państwo 2020,

Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, Miasta, Obszary wiejskie, Strategii Rozwoju

Systemu Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022, Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi,

Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020, Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do

2020 r.

54

Długookresowa strategia rozwoju kraju Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności.

55

Dotyczy to jednocześnie Krajowego Programu Reform, aktualizowanego w rytmie semestru europejskiego,

ostatnia aktualizacja 2016/2017.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

Strategii. Głównym celem Strategii jest: Tworzenie warunków dla wzrostu dochodów mieszkańców

Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym,

środowiskowym i terytorialnym. Celami szczegółowymi Strategii i przyporządkowanymi im

obszarami są

Cel szczegółowy I: Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, dane i doskonałość

organizacyjną

(obszary: Reindustrializacja, Rozwój innowacyjnych firm, Małe i średnie przedsiębiorstwa,

Kapitał dla rozwoju, Ekspansja zagraniczna)

Cel szczegółowy II: Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

(obszary: Spójność społeczna, Rozwój zrównoważony terytorialnie)

Cel szczegółowy III: Skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu

społecznemu i gospodarczemu

(obszary: Prawo w służbie obywatelom i gospodarce, Instytucje prorozwojowe i strategiczne

zarządzanie rozwojem, E-państwo, Finanse publiczne, Efektywność wykorzystania środków UE).

Strategia wyszczególnia ponadto 6 obszarów wpływających na osiągnięcie celów tam określonych,

którymi są: Kapitał ludzki i społeczny, Cyfryzacja, Transport, Energia, Środowisko, Bezpieczeństwo

narodowe.

Zawarta w Strategii wizja rozwojowa proponuje model oparty na rozwoju zrównoważonym.

Wskazuje, iż polska gospodarka potrzebuje nowych impulsów rozwojowych, które zapewnią stabilny

wzrost konkurencyjności w oparciu o inne niż dotychczas czynniki rozwojowe. Niezbędne jest

m.in. zwiększenie roli wiedzy i technologii wytwarzanej w kraju, rozwój i dalsza ekspansja polskich

podmiotów gospodarczych, budowa systemu oszczędności oraz podwyższenie jakości funkcjonowania

instytucji i ich interakcji ze społeczeństwem56.

Działania państwa, zorientowane na wsparcie wzrostu konkurencyjności, wydajności i innowacyjności

gospodarki, są ujęte w ramach funkcji 6. Polityka gospodarcza kraju, dla której został określony

cel: stabilny i zrównoważony rozwój polskiej gospodarki (cel ten dotyczy jednocześnie wszystkich

obszarów w ramach celu szczegółowego I Strategii pn. Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz

silniej o wiedzę, dane i doskonałość organizacyjną).

Zadania budżetowe zawarte w tej funkcji dotyczą działalności na rzecz tworzenia optymalnych

warunków prawnych i organizacyjnych dla rozwoju gospodarki, w tym dla funkcjonowania

przedsiębiorstw. Do funkcji przypisane zostały inicjatywy, których celem jest m.in. zwiększenie

dostępu przedsiębiorców do kapitału, pobudzanie innowacyjności, konkurencyjności oraz

przedsiębiorczości, jak też zapewnienie warunków do tworzenia nowych miejsc pracy. Ponadto

podejmowane są czynności mające na celu wzmocnienie pozytywnego wizerunku Polski za granicą

oraz polskich interesów gospodarczych, zrównoważenie wymiany i wzrost polskiego eksportu.

Dla pomiaru stopnia osiągania celu funkcji przyjęto miernik: PKB per capita w PPS w porównaniu do

średniej w krajach UE-28 (w %), dla którego przewiduje się stopniowy wzrost wartości w latach

2017-20 z nie mniej niż 72% w 2017 r. do nie mniej niż 74% w 2020 r.

Wzmacnianiu konkurencyjności gospodarki Polski ma służyć także realizacja zadań ujętych w funkcji

10. Nauka polska, w ramach której finansowane są inicjatywy związane z polityką naukową,

naukowo-techniczną i innowacyjną państwa. Wspierane są zatem działania mające na celu utrzymanie

potencjału naukowego polskich jednostek naukowych oraz efektywne prowadzenie badań naukowych

i prac rozwojowych. Ponadto finansowane są projekty mające na celu unowocześnienie infrastruktury

badawczej nauki polskiej, w tym inwestycje związane z utrzymaniem i rozwojem infrastruktury

informacyjnej i informatycznej nauki polskiej oraz inwestycje budowlane i zakupy aparatury

naukowo-badawczej. Docelowo działania te będą miały wpływ na rozwój kompetencji polskich firm i

jednostek naukowych w najbardziej innowacyjnych obszarach wiedzy (wpisując się w cel

szczegółowy I Strategii pn. Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, dane i

doskonałość organizacyjną w zakresie zwiększenia nakładów na działania badawczo-rozwojowe

56

Strategia, str. 6.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

(B+R) poprzez stworzenie odpowiednich warunków dla lepszej współpracy nauki z biznesem

sprzyjającej rozwojowi innowacyjnych firm).

W ramach funkcji wspierane są również zadania służące rozwojowi kadry naukowej, promocji nauki

oraz jej roli w społeczeństwie. Ważny element wsparcia stanowią także inicjatywy mające

za przedmiot współpracę naukową z zagranicą.

Celem funkcji jest: podniesienie poziomu wyników badań naukowych, a stopień jego osiągnięcia

zostanie zmierzony miernikami

− liczba publikacji z Polski w czasopismach objętych bazą SCOPUS (w szt.). Na rok 2017

przewiduje się osiągnięcie wartości tego miernika na poziomie 40.040 szt. i jego stopniowy

wzrost do 44.700 szt. w roku 2020;

− liczba patentów międzynarodowych udzielonych w Europejskim Urzędzie Patentowym (EPO),

Urzędzie Patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej (USPTO), liczba patentów

krajowych uzyskanych przez polskich rezydentów w Urzędzie Patentowym RP (w szt.).

Przewiduje się osiągnięcie wartości tego miernika na poziomie 170 EPO, 230 USPTO,

2.500 UPRP w 2017 r. i jego stopniowy wzrost aż do 300 EPO, 400 USPTO, 2.700 UPRP

w roku 2020.

Rozwojowi polskiej gospodarki ma służyć także zapewnienie odpowiedniego poziomu inwestycji

prorozwojowych. SOR wskazuje, iż realizacji celu zwiększenia stopy inwestycji sprzyjają duże

potencjalne zasoby inwestycyjne, m.in. spółek Skarbu Państwa57. Zgodnie z tym dokumentem, jednym

z ważnych działań do 2020 r. ma być reorganizacja nadzoru nad spółkami Skarbu Państwa

i wspieranie ich zaangażowania w inwestycje rozwojowe58. W ramach tych działań dokonano zmiany

zasad zarządzania mieniem państwowym, w celu wzmocnienia efektywności nadzoru właścicielskiego

oraz skutecznego budowania długoterminowego wzrostu polskiego majątku narodowego

i poszczególnych spółek z udziałem Skarbu Państwa59.

Zadania państwa z obszaru zarządzania mieniem państwowym wpisują się w działania realizowane

z zakresu merytorycznego funkcji 5. Ochrona praw i interesów Skarbu Państwa. W ramach prac

nad przygotowaniem projektu ustawy budżetowej na rok 2017 zostały określone przez Ministra

Skarbu Państwa dwa cele dla funkcji: aktywne budowanie wartości spółek z udziałem Skarbu Państwa

oraz wywiązywanie się ze zobowiązań Skarbu Państwa w stosunku do obywateli, którym

przyporządkowano odpowiednio mierniki: wysokość dochodów z tytułu dywidend z zysku spółek

nadzorowanych przez Ministra Skarbu Państwa (w mld PLN) oraz liczba zrealizowanych wypłat

w stosunku do liczby uprawnionych, których dane zostały przekazane do realizacji przez MSP (w %).

W dniu 1 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania

mieniem państwowym (Dz. U. poz. 2259, z późn. zm.) oraz ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. –

Przepisy wprowadzające ustawę o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. poz. 2260), na

mocy tych przepisów uprawnienia właścicielskie w stosunku do spółek wykonują ministrowie,

pełnomocnicy rządu lub państwowe osoby prawne, na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów,

natomiast Prezes Rady Ministrów pełni rolę koordynatora polityki właścicielskiej.

Ważne znaczenie dla rozwoju gospodarczego Polski i jej konkurencyjności ma wzmocnienie

potencjału eksportowego, obecności i powiązań polskich przedsiębiorstw na rynkach zagranicznych.

Dążeniu do realizacji tych zamierzeń (ujętych w zakresie celu szczegółowego I SOR pn. Trwały wzrost

gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, dane i doskonałość organizacyjną, obszar pn. Ekspansja

zagraniczna) sprzyjać będzie działalność państwa prowadzona w zakresie funkcji 15. Polityka

zagraniczna, dla której jednym z celów jest: zapewnienie Polsce miejsca w gronie krajów liczących

57

Strategia, str. 277.

Cel szczegółowy I Strategii pn. Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, dane i doskonałość

organizacyjną, obszar: Kapitał dla rozwoju, kierunek interwencji nr 1 pn. Zwiększenie koordynacji wsparcia

inwestycji rozwojowych. Strategia, str. 94.

59

Strategia, str. 277.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

się w stosunkach międzynarodowych60. Działania dyplomacji w tym zakresie służyć będą zapewnieniu

Polsce pozytywnego wizerunku na świecie i poprawie pozycji konkurencyjnej Polski na arenie

międzynarodowej. W tym obszarze będą realizowane przedsięwzięcia o charakterze promocyjnym

i informacyjnym, w tym m.in. promocja polskiej gospodarki wraz z działaniami nakierowanymi

na budowę wizerunku Polski jako atrakcyjnej, bezpiecznej i otwartej destynacji turystycznej opartej

o bogate zasoby kulturowe i przyrodnicze. Kolejnym celem do osiągnięcia wyznaczonym dla funkcji

jest: dyplomacja w służbie RP, odnoszący się do zapewnienia odpowiedniej sprawności polskiej

dyplomacji. Współpraca, budowanie i rozwój relacji RP z innymi państwami oraz z organizacjami

międzynarodowymi odbywa się w zmieniających się warunkach wydarzeń politycznych, społecznych

i ekonomicznych zachodzących w przestrzeni międzynarodowej. Analiza tych zagadnień wpływa

na wytyczanie kierunków polityki zagranicznej RP oraz sposoby prowadzenia dialogu z partnerami

zagranicznymi i organizacjami międzynarodowymi. W ramach funkcji realizowane będą zadania

związane z prowadzeniem polityki w wymiarze dwustronnym i wielostronnym, kształtowaniem

międzynarodowym wizerunku naszego kraju, wspieraniem rozwoju demokracji i praw człowieka,

a także działania ukierunkowane na właściwe reprezentowanie i ochronę interesów Polski i Polaków

za granicą oraz obsługę cudzoziemców przez urzędy konsularne.

Miarą skuteczności podejmowanych działań dla pierwszego i drugiego celu funkcji będą

odpowiednio

− ocena wizerunku Polski w mediach zagranicznych (ocena w skali: niewystarczająco dobry,

dobry, bardzo dobry) – oczekiwanym efektem w latach 2017-20 będzie wynik na poziomie

dobrym;

− ocena działalności dyplomacji polskiej w opinii środowisk eksperckich i opiniotwórczych

(ocena w skali: bardzo dobra, dobra, dostateczna, negatywna), w zakresie której w latach

2017-20 przewiduje się uzyskiwać ocenę na poziomie dobrym.

Jednocześnie dla oparcia konkurencyjności kraju o stabilne i trwałe podstawy konieczne jest

zwrócenie większej niż dotychczas uwagi na zagadnienia włączania w procesy rozwojowe wszystkich

grup społecznych i wszystkich terytoriów61.

W ramach obszaru dotyczącego poprawy spójności społecznej i terytorialnej kraju, w zakresie

funkcji 17. Kształtowanie rozwoju regionalnego kraju, kontynuowane będzie tworzenie

odpowiednich warunków na rzecz wsparcia procesów rozwojowych, ukierunkowanych na efektywne

wykorzystanie specyficznych regionalnych i innych terytorialnych potencjałów rozwojowych

dla osiągania celów rozwoju kraju w horyzoncie długookresowym (przy jednoczesnym włączaniu

w te procesy również podmiotów o słabszych potencjałach oraz niwelowaniu rozwarstwienia

towarzyszącego tym procesom, będącego wynikiem zidentyfikowanych barier rozwojowych). Celami

do osiągnięcia dla funkcji są

− efektywne wykorzystanie przez Polskę środków bezzwrotnej pomocy zagranicznej w ramach

programów zarządzanych lub koordynowanych przez ministra właściwego do spraw rozwoju

regionalnego, a także

− efektywne wykorzystanie specyficznych regionalnych i innych terytorialnych potencjałów

rozwojowych dla osiągania celów rozwoju kraju – wzrostu, zatrudnienia i spójności

w horyzoncie długookresowym.

Powyższe cele funkcji są zbieżne z celami szczegółowymi I i II SOR odpowiednio pn. Trwały wzrost

gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, dane i doskonałość organizacyjną oraz Rozwój społecznie

wrażliwy i terytorialnie zrównoważony.

Stopień realizacji celów funkcji zostanie odzwierciedlony w postaci pomiaru rosnącej wartości

PKB per capita w PPS w porównaniu do średniej w krajach UE-28 (w %) z nie mniej niż 72% w roku

60

Pomiar tego celu w odniesieniu do aspektu działań dyplomacji polskiej na rzecz kształtowania stabilnego

międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa został omówiony w części WPFP dotyczącej wspierania

bezpieczeństwa zewnętrznego państwa, na str. 94.

61

Strategia, str. 6.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

2017 do nie mniej niż 74% w roku 2020. W znaczącym wymiarze powiększać ma się wartość

środków certyfikowanych i zakontraktowanych w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 do

wartości alokacji wkładu pomocy zagranicznej na program (w %). W 2017 r. powinna ona wynieść

45% w odniesieniu do kontraktacji i 13,7% w odniesieniu do certyfikacji. W 2020 r. powinna ona

wynieść 97% w odniesieniu do kontraktacji i 62% w odniesieniu do certyfikacji.

Działania w kierunku wzmocnienia konkurencyjności gospodarczej i zrównoważonego terytorialnie

rozwoju realizowane są również w ramach poszczególnych zadań funkcji 21. Polityka rolna i

rybacka, której celem jest poprawa i stabilizacja warunków ekonomicznych rolnictwa, rozwój

obszarów wiejskich oraz zwiększenie konkurencyjności gospodarki rolno-żywnościowej (cel ten

wpisuje się w cel szczegółowy I SOR pn. Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę,

dane i doskonałość organizacyjną oraz cel szczegółowy II SOR pn. Rozwój społecznie wrażliwy i

terytorialnie zrównoważony, obszar Rozwój zrównoważony terytorialnie). W ramach funkcji

realizowane są zadania związane z rozwojem rolnictwa, regulacją i stabilizacją rynków rolnych i

żywnościowych oraz rozwojem obszarów wiejskich. W szczególności obejmują one zagadnienia

dotyczące produkcji roślinnej i ochrony roślin uprawnych, nasiennictwa, roślin genetycznie

zmodyfikowanych, hodowli i produkcji zwierzęcej, ochrony zdrowia zwierząt, weterynaryjnej

ochrony zdrowia publicznego oraz nadzoru nad zdrowotną jakością środków spożywczych

pochodzenia zwierzęcego. Państwo zapewnia także kształtowanie ustroju rolnego i gospodarki

żywnościowej oraz infrastruktury wsi. Monitorowanie tego obszaru działalności dokonywać się będzie

w oparciu o obserwację stopnia wykorzystania limitu środków na WPR w ramach perspektywy

2014-20 (w %), który w poszczególnych latach będzie kształtował się na poziomie 100%. Ponadto

stopień realizacji celu będzie mierzony miernikiem: liczba podpisanych umów i wydanych decyzji w

danym roku (w szt.), którego wartość w latach 2017-20 wyniesie 2.416.526 szt. W obszarze tej funkcji

znajdują się także działania państwa, których celem jest tworzenie i utrzymanie konkurencyjnego,

nowoczesnego i dynamicznego sektora rybackiego. Zadaniem państwa jest wspieranie, w

szczególności polegające na zapewnieniu odpowiednich warunków dla rozwoju rybactwa

śródlądowego, rybołówstwa morskiego (w tym także racjonalne gospodarowanie żywymi zasobami),

przetwórstwa rybnego, ochrony środowiska, przestrzegania przepisów Wspólnej Polityki Rolnej oraz

wdrażania Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze. Do monitorowania tej działalności państwa

zostanie użyty wskaźnik wielkość produkcji akwakultury (w tonach), który w 2017 r. osiągnie wartość

33.560 ton, natomiast do roku 2020 wzrośnie do poziomu 47.560 ton.

W tworzenie warunków dla wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście

spójności w wymiarze społecznym wpisują się odpowiednie działania przeciwdziałające ubóstwu

i wykluczeniu społecznemu Polaków oraz wyrównujące szanse różnych grup społecznych.

Zabezpieczenie społeczne i ochrona rodziny ma fundamentalne znaczenie dla zagwarantowania

podstawowych konstytucyjnych praw obywateli.

Działania władz publicznych podejmowane na rzecz umacniania kapitału ludzkiego będą się wiązać

z realizacją działań wpisujących się w ramy polityki prorodzinnej oraz ochrony m.in. macierzyństwa

i rodzicielstwa – w zakresie funkcji 13. Zabezpieczenie społeczne i wspieranie rodziny, której

celami (wpisującymi się w obszar Spójność społeczna i odpowiednie kierunki interwencji, celu

szczegółowego II SOR pn. Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony) są: systemowe

wsparcie rodzin oraz osób będących w trudnej sytuacji życiowej, a także systemowe wsparcie rodzin w

realizacji funkcji wychowawczej. W tym zakresie – wychodząc naprzeciw wyzwaniom wynikającym z

trendów demograficznych – szczególne wsparcie i opieka państwa będzie zapewniona osobom

i rodzinom wychowującym dzieci, umożliwiając godzenie życia zawodowego z rodzinnym.

Podstawowym i najważniejszym narzędziem polityki rodzinnej jest program Rodzina 500 plus,

którego celem jest częściowe pokrycie wydatków rodzin związanych z wychowywaniem dzieci

poprzez wypłatę miesięcznego świadczenia wychowawczego. Jest to bardzo ważny instrument

wsparcia rodzin o szerokim spektrum działania. Programem objętych zostało 2,6 mln rodzin (3,8 mln

dzieci). Świadczenie w takiej samej wysokości przysługuje również na dzieci umieszczone

w rodzinnych formach pieczy zastępczej oraz w placówkach opiekuńczo-wychowawczych typu

rodzinnego. Program ten ma przyczynić się do wzrostu dzietności, a tym samym do zahamowania

negatywnych trendów demograficznych, pozwoli poprawić sytuację materialną rodzin z dziećmi oraz

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

podnieść jakość kapitału społecznego. Oprócz działań realizowanych w ramach Programu Rodzina

500 plus, zwrócić należy uwagę, że od 1 listopada 2016 r. podwyższeniu uległy kwoty zasiłków

rodzinnych i dodatków do zasiłku rodzinnego. Operacja ta będzie miała także miejsce od 1 listopada

2017 r., kiedy to kwoty zasiłków i dodatków do zasiłku rodzinnego oraz kwoty kryteriów

dochodowych zostaną ponownie podwyższone. Pomoc dla rodzin nie będzie ograniczała się do

wymiaru finansowego, ale zakłada również rozwój usług opieki nad małymi dziećmi. Najważniejszym

działaniem w tym obszarze jest Resortowy program rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku

do lat 3 „MALUCH”.

Stopień osiągnięcia poszczególnych celów funkcji będzie monitorowany za pomocą mierników

(odpowiednio dla pierwszego i drugiego celu funkcji)

− wysokość wydatków budżetu państwa na dziecko w wieku do ukończenia 24 roku życia (w zł),

która w latach 2017-20 wyniesie od 1.397 zł (w 2017 r.) do 1.443 zł (w 2020 r.);

− wysokość wydatków budżetu państwa na świadczenie wychowawcze, dodatek wychowawczy i

dodatek do zryczałtowanej kwoty w przeliczeniu na dziecko w wieku do 18 roku życia (w zł),

która kształtować się będzie na poziomie 3.436 zł w 2017 r., 3.434 zł w 2018 r., 3.428 zł

w 2019 r., 3.415 zł w 2020 r.

Ważnym wymiarem polityki publicznej w zakresie tej funkcji będzie wspieranie osób potrzebujących

(w tym osób niepełnosprawnych) i ich integracja społeczna. Państwo będzie również kontynuować

zadania w sferze inwestycji w kapitał społeczny, w szczególności poprzez wspieranie działalności

organizacji pozarządowych. Ponadto, w ramach tej funkcji, państwo będzie podejmowało działania na

rzecz ochrony aktywnych zawodowo obywateli przed skutkami różnego rodzaju ryzyka związanego z

aktywnością zawodową (skalę tej ochrony będzie odzwierciedlała relacja – stosunek liczby osób

objętych ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym w systemie powszechnym do liczby osób w wieku

produkcyjnym, który ukształtuje się w 2017 r. na poziomie 0,61, w 2018 r. na poziomie 0,62, w 2019 r.

i w 2020 r. na poziomie 0,63).

Bezpośredni wpływ na sytuację społeczną i demograficzną kraju, a także na mobilność zawodową

obywateli ma sytuacja mieszkaniowa62. Aktywna polityka prorodzinna może przynieść efekty jedynie

wówczas, gdy proponuje kompleksowe rozwiązania, które wiążą się także z zaspokojeniem potrzeb

mieszkaniowych rodzin 63 . Działalność państwa w zakresie wspierania mieszkalnictwa ujęta jest

w funkcji 7. Gospodarka przestrzenna, budownictwo i mieszkalnictwo, której celem jest poprawa

stanu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych64 . Osiągnięciu tego celu sprzyjają zadania obejmujące

podstawowe programy rządowe polityki mieszkaniowej oraz stanowiące realizację ustawowo

określonych zobowiązań z przeszłości w zakresie finansowania mieszkalnictwa. Ponadto funkcja

obejmuje swym zakresem obszar państwa odpowiedzialny za sprawy architektury, budownictwa,

nadzoru

architektoniczno-budowlanego,

zagospodarowania

przestrzennego,

wspierania

mieszkalnictwa, gospodarki nieruchomościami oraz rządowych programów rozwoju infrastruktury

komunalnej. Realizacja zadań w ramach tej funkcji obejmuje również nadzór nad przestrzeganiem

prawa w procesie budowlanym oraz bezpieczeństwa użytkowania obiektów budowlanych, a także

eliminowanie z obrotu rynkowego wyrobów budowlanych, które nie spełniają obowiązujących

wymogów. Ponadto prowadzone są zadania związane z polityką państwa w zakresie geodezji,

kartografii i systemów informacji przestrzennej, w tym nadzór i kontrola w zakresie przestrzegania

i stosowania przepisów w dziedzinie geodezji i kartografii. Pomiar celu funkcji realizowany jest

za pomocą miernika: liczba mieszkań przypadająca na 1.000 mieszkańców (w szt. na 1.000

mieszkańców), wartość miernika wyniesie w latach 2017-20 odpowiednio: 374,7; 378,3; 381,9 i 385,5.

62

Strategia, str. 117.

Strategia, str. 10.

64

Dążenie do osiągnięcia powyższego celu wpisuje się w realizację celu szczegółowego II Strategii pn. Rozwój

społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony w ramach obszaru pn. Spójność społeczna. W strategii tej

zaprezentowano projekty strategiczne przewidziane do przygotowania i realizacji do roku 2020, w tym

Narodowy Program Mieszkaniowy, tj. nowa polityka mieszkaniowa, integrująca sfery legislacyjne i finansowe,

zmierzająca do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych niezamożnych rodzin (m.in. tanie mieszkania

na wynajem, system oszczędzania na cele mieszkaniowe). Strategia, str. 124.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

Uzyskanie odpowiedniego poziomu rozwoju kapitału ludzkiego i społecznego wymaga również

zapewnienia realizacji działań dotyczących poprawy sytuacji na rynku pracy (a tym samym warunków

bytowych Polaków) poprzez pełniejsze wykorzystanie potencjału zasobów ludzkich. Zadania te są

właściwe dla działań prowadzonych w ramach funkcji 14. Rynek pracy, której pierwszym z celów

jest: zwiększanie aktywności zawodowej. Wymaga to tworzenia warunków instytucjonalnych

sprzyjających powstawaniu miejsc pracy wysokiej jakości, tj. takich, które oznaczają godne warunki

pracy, dostęp do praw pracowniczych oraz systemu zabezpieczenia społecznego, zadania dostosowane

do kwalifikacji oraz możliwość rozwoju, a także sprawiedliwe wynagrodzenie. Działania realizowane

w tym obszarze będą zorientowane m.in. na organizację warunków sprzyjających zwiększaniu

aktywności zawodowej, szczególnie kobiet oraz osób młodych kontynuujących edukację, a także osób

z najstarszej grupy wiekowej. Przyczyni się to do wzrostu wskaźnika zatrudnienia w wieku 20-64 lata

(w %) z 69,1% w 2017 r. do 71,0% w 2020 r., tj. zgodnie z celem przyjętym w ramach Strategii

Europa 2020 (wskaźnik ten jest jednocześnie miernikiem dla ww. celu funkcji). Tendencji tej

towarzyszyć będzie wzrost produktywności pracy – w tym dzięki efektom trwającej rewolucji

cyfrowej i postępującej automatyzacji procesów produkcji, ale także wspomnianemu wzrostowi

kwalifikacji zasobów ludzkich. Władze publiczne będą ponadto podejmować działania na rzecz

poprawy bezpieczeństwa i warunków pracy (miernik: wskaźnik wypadkowości (liczba niemianowana)

utrzymywać się będzie na poziomie 7,45) oraz wspierać rozwój i organizować dialog społeczny.

Jednym z kluczowych czynników konkurencyjności, a jednocześnie podstawowym wyznacznikiem

możliwości korzystania w pełni ze swobód demokratycznych i praw obywatelskich jest jakość

funkcjonowania państwa65. Państwo i jego instytucje powinny być skuteczne, służąc wzrostowi oraz

włączeniu społecznemu i gospodarczemu (cel szczegółowy III SOR). Ważnym wymogiem

dla zapewnienia nowoczesnego państwa (cyfrowego państwa usługowego) jest sprawnie działająca

administracja, rozumiana jako sieć instytucji powiązanych systemem informacyjnym państwa,

realizująca ideę otwartej administracji publicznej, wspierająca obywateli (w tym przedsiębiorców)

i świadcząca wysokiej jakości usługi, z wykorzystaniem nowoczesnych technologii informacyjnych66.

Obszar działalności państwa, dotyczący spraw z zakresu administracji publicznej i informatyzacji,

znajduje odzwierciedlenie w funkcji 16. Sprawy obywatelskie, której celem jest: zapewnienie

przysługujących praw obywatelskich przez organy administracji publicznej oraz poprawa obsługi

administracyjnej obywatela. Cel ten wpisuje się w cel szczegółowy III SOR pn. Skuteczne państwo

i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu i gospodarczemu, obszar pn. E-państwo. W

zakresie realizacji ww. celu dla funkcji przewiduje się – wpisujący się w budowę społeczeństwa

informacyjnego – stopniowy wzrost odsetka osób korzystających z usług administracji publicznej

za pomocą Internetu w ciągu ostatnich 12 miesięcy w celu wysłania wypełnionych formularzy (w %)

(z 20% w roku 2017 do 26% w roku 2020). Wykorzystanie współczesnych możliwości technicznych

w zakresie elektronicznego dostępu obywateli do organów administracji państwowej i samorządu

pozwoli na zwiększenie wydajności działań oraz zmniejszenie kosztów. Wyrazem tego jest dalszy

rozwój elektronicznej administracji, rozumianej jako możliwość realizacji spraw administracyjnych

za pośrednictwem Internetu. W ramach funkcji prowadzone są działania zmierzające

do upowszechniania oraz zapewniania dostępności usług administracji publicznej. Administracja

publiczna dąży do opracowania cyfrowych usług publicznych tak, aby były one z założenia

powszechne i dostosowane do różnych potrzeb, np. potrzeb osób starszych i osób niepełnosprawnych.

Wskazany miernik zakładający stopniowy wzrost odsetka osób korzystających z usług administracji

publicznej obrazuje wpływ zadań realizowanych przez Ministerstwo Cyfryzacji na popyt usług

elektronicznych oraz obrazuje zainteresowanie obywateli i przedsiębiorców usługami elektronicznej

administracji.

Cel funkcji zdefiniowany dla działań w zakresie spraw administracji publicznej będzie osiągany

poprzez uproszczenie i unowocześnienie procedur administracyjnych (zadania te są adekwatne

dla obszaru pn. Instytucje prorozwojowe i strategiczne zarządzanie rozwojem ujętego w celu

szczegółowym III Strategii pn. Skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu

społecznemu i gospodarczemu). Pomiar tego celu będzie monitorował: liczbę skarg na bezczynność

65

66

Strategia, str. 164.

Strategia, str. 182.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ kierowanych do sądów administracyjnych

(w szt.). Planowana wartość miernika w latach 2017-20 ma wynieść 6.300 szt.

Najważniejszym celem do osiągnięcia w obszarze sądownictwa powszechnego, a zarazem głównym

celem funkcji 18. Sprawiedliwość, jest zagwarantowanie obywatelom konstytucyjnego prawa

do sądu. Powyższy cel jest równoważny z dążeniem do jak najpełniejszej realizacji postulatu

zapewnienia powszechnego dostępu do sądu rozumianego zarówno jako „fizyczna” dostępność sądu,

osiągana m.in. poprzez działania organizacyjne zmierzające do zapewnienia zrównoważonej

i wydajnej struktury jednostek organizacyjnych sądownictwa na obszarze całego kraju, jak również

dostępność w aspekcie finansowym, tj. poziom opłat sądowych, który nie będzie stanowił bariery

dochodzenia własnych praw przed sądem z uwagi na sytuację materialną obywateli. Jednocześnie,

zagwarantowanie prawa do sądu wiąże się nierozerwalnie z aspektem czasowym, tj. możliwością

rozstrzygania sporów przed sądem w możliwie krótkich terminach oraz wysoką jakością orzecznictwa

(działania te mieszczą się w ramach postulatu skuteczności instytucji państwa celu szczegółowego

III Strategii pn. Skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu

i gospodarczemu, w obszarze pn. Instytucje prorozwojowe i strategiczne zarządzanie rozwojem).

Do monitorowania stopnia realizacji powyższego celu na poziomie funkcji służyć mają mierniki

− odsetek obywateli pozytywnie oceniających funkcjonowanie sądów (w %), który w roku 2017

wyniesie 40% natomiast w latach 2018-20 odpowiednio: 42%, 44%, 46% , a także

− odsetek spraw, w których uwzględniono skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania

sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (w relacji do liczby spraw

rozpatrywanych przez sąd), (w %) – wskaźnik ten będzie kształtować się w 2017 r.

na poziomie 0,024% , a w roku 2020 wyniesie 0,022%).

System finansów publicznych jest podstawowym instrumentem zaspokajania ważnych potrzeb

społecznych

oraz

tworzenia

fundamentów

trwałego

i

zrównoważonego

rozwoju

społeczno-gospodarczego. Warunkiem koniecznym dla sprawnego funkcjonowania państwa jest

zapewnienie stabilności systemu finansów publicznych 67 . Celem dla funkcji 4. Zarządzanie

finansami państwa jest zapewnienie dochodów dla budżetu państwa z tytułu podatków i należności

niepodatkowych pobieranych przez organy podatkowe i celne (cel tej funkcji odnosi się do Strategii

w zakresie celu szczegółowego III pn. Skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz

włączeniu społecznemu i gospodarczemu, a także do obszaru pn. Finanse publiczne). Stopień realizacji

celu funkcji będzie monitorowany poprzez wskaźnik realizacji wpływów (w %), będący relacją sumy

zrealizowanych kwot dochodów z tytułu podatków i należności niepodatkowych pobieranych przez

organy podatkowe i celne, liczoną narastająco od początku danego roku do końca okresu

sprawozdawczego do kwoty dochodów zaplanowanych w ustawie budżetowej na dany rok.

W zakresie omawianego pomiaru znajdują się dane dotyczące najważniejszych źródeł dochodów

budżetu państwa, tj.: podatku CIT, PIT, VAT, podatku akcyzowego, od gier, a także od wydobycia

niektórych kopalin oraz w zakresie cła. Wartość miernika kształtować się będzie w latach 2017-20 na

poziomie nie niższym niż 100%. Przewidywane do realizacji w okresie 2017-20 działania państwa w

obszarze finansów publicznych, w tym dotyczące poprawy skuteczności systemu poboru podatków i

przeciwdziałania nadużyciom, zostały przedstawione w I części Wieloletniego Planu Finansowego

Państwa na lata 2017-2020.

Kapitał ludzki to krytyczny czynnik rozwoju społeczno-gospodarczego kraju, który wraz

z postępującymi procesami demograficznymi i innymi wyzwaniami o charakterze globalnym

(np. automatyzacja, cyfryzacja, upowszechnienie standardów rozwoju cywilizacyjnego) nabierać

będzie jeszcze większego znaczenia dla uzyskania przewag konkurencyjnych w globalnej gospodarce.

Przez kapitał ludzki należy rozumieć zasób wiedzy, umiejętności oraz potencjał zawarty w każdym

człowieku i w społeczeństwie jako całości, określający zdolności do pracy, adaptacji do zmian

w otoczeniu oraz możliwości tworzenia nowych rozwiązań 68 . Poprawa jakości kapitału ludzkiego

67

Strategia, str. 184.

Strategia, str. 198. Celami Strategii dla obszaru pn. Kapitał ludzki i społeczny są: poprawa jakości kapitału

ludzkiego oraz zwiększenie udziału kapitału społecznego (w tym organizacji społeczeństwa obywatelskiego) w

rozwoju społeczno-gospodarczym. Strategia, str. 206.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

i społecznego będzie efektem lepszego funkcjonowania systemu oświaty, szkolnictwa wyższego, sfery

uczenia się dorosłych, ochrony zdrowia, dostępu do dóbr kultury, a także rozwoju społeczeństwa

obywatelskiego. Lepiej wykształcone społeczeństwo, to większe szanse na znalezienie dobrej pracy,

a także wszechstronny rozwój69.

Poprawie jakości kapitału ludzkiego i społecznego sprzyjać zatem będą działania państwa realizowane

w ramach funkcji 3. Edukacja, wychowanie i opieka, której celem jest podnoszenie jakości

i efektywności kształcenia i wychowania, a także podniesienie poziomu jakości kształcenia. Cele

te wpisują się w cel przyjęty w strategii Europa 2020, którym jest podnoszenie poziomu

wykształcenia społeczeństwa. Wyzwaniami określonymi przez Strategię w tym obszarze pozostają

m.in. dalsze doskonalenie systemu edukacji w kierunku bardziej praktycznego podejścia do

kształcenia i jego lepsze dopasowanie do wymagań stawianych przez współczesny rynek pracy,

przygotowanie do uczenia się przez całe życie, jak też zapewnienie odpowiedniej jakości

i atrakcyjności szkolnictwa zawodowego, a także aspekt jakościowy szkolnictwa wyższego

(usprawnienie funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego zostanie osiągnięte dzięki

kompleksowej reformie). Zadania realizowane w ramach funkcji służą zapewnieniu powszechnego

dostępu do nauki, zwiększeniu dostępności wychowania przedszkolnego, podwyższeniu jakości

wykształcenia i kwalifikacji zawodowych społeczeństwa, jak również wspieraniu funkcji

wychowawczej, opiekuńczej oraz profilaktycznej realizowanej przez szkoły i inne placówki oraz

wyrównywaniu szans edukacyjnych dzieci i młodzieży. Poszczególne zadania państwa dotyczą

wychowania

przedszkolnego,

szkolnictwa

podstawowego,

gimnazjalnego,

kształcenia

ogólnokształcącego, specjalnego i zawodowego, jak również określania programów, podręczników i

środków dydaktycznych nauczania, systemu egzaminów zewnętrznych, organizowania pomocy

stypendialnej dla uczniów, zatrudniania nauczycieli, ich awansu zawodowego i wynagradzania. W

obszarze tym ujęte są także działania dotyczące spraw młodzieży, jak również związane z koordynacją

polityki uczenia się przez całe życie oraz Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji. Drugim ważnym

obszarem ujętym w tej funkcji jest działalność państwa na rzecz rozwoju szkolnictwa wyższego

i zapewnienia obywatelom możliwości kształcenia na poziomie wyższym. Wspierane są działania

służące wzmacnianiu i rozwojowi potencjału dydaktycznego szkolnictwa wyższego oraz promocji

szkolnictwa wyższego. Finansowane są inicjatywy wpływające na jakość tego szkolnictwa, takie jak

działania mające na celu usprawnienie funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego oraz

zwiększenie stopnia jego umiędzynarodowienia w Polsce, jak też projekty ukierunkowane na

unowocześnienie infrastruktury szkolnictwa wyższego, w tym inwestycje związane z utrzymaniem i

rozwojem infrastruktury w zakresie działalności dydaktycznej oraz infrastruktury socjalnej dla

studentów. Stopień osiągnięcia celów funkcji zostanie zmierzony za pomocą następujących

mierników

− liczba osób, które zdały egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie w stosunku do liczby

osób, które przystąpiły do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (1) (w %), oraz

liczba absolwentów poszczególnych typów szkół ponadgimnazjalnych, którzy zdali egzamin

maturalny w stosunku do liczby absolwentów szkół ponadgimnazjalnych, którzy przystąpili

do egzaminu maturalnego (2) (w %) – wielkość ta w horyzoncie poszczególnych lat planowania

powinna wynieść 1) 71,1%, 2) 82,0% w 2017 r.; 1) 71,2%, 2) 82,0% w 2018 r.; 1) 71,3%,

2) 82,0% w 2019 r.; 1) 71,4%, 2) 82,0% w 2020 r.;

− odsetek dzieci w wieku 3-5 lat objętych wychowaniem przedszkolnym (w %) wyniesie w 2017 r.

86,0%, natomiast w latach 2018-20 kształtuje się odpowiednio: 88,0%, 89,0%, 90,0%;

− liczba aktywnych zawodowo pracujących z wyższym wykształceniem w liczbie zawodowo

pracujących ogółem (w %). W roku 2017 przewiduje się osiągnięcie wartości tego miernika

na poziomie 35,5%, a w 2020 r. na poziomie 39,8%.

Jednym z istotnych wymiarów rozwoju kapitału ludzkiego jest stan zdrowia i dostęp do usług

z zakresu opieki zdrowotnej. Dobry stan zdrowia obywateli i całego społeczeństwa jest istotną

69

Strategia, str. 206.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

determinantą wzrostu gospodarczego, a interwencje w dziedzinie zdrowia są kluczowe w ograniczaniu

ryzyka ubóstwa z powodu dezaktywacji zawodowej wynikającej z przyczyn zdrowotnych70.

Działalności państwa ujętej w obszarze funkcji 20. Zdrowie został przypisany cel: zwiększenie

bezpieczeństwa zdrowotnego społeczeństwa poprzez zapewnienie trwałego dostępu do świadczeń

opieki zdrowotnej, ze szczególnym uwzględnieniem świadczeń ratujących życie. W tym obszarze

realizowane będą działania zwiększające dostępność leczenia, tak aby każdy obywatel otrzymał

pomoc medyczną w sposób szybki i pozwalający na utrzymanie obywateli w poczuciu

bezpieczeństwa. W tym celu będą prowadzone prace dotyczące zmiany modelu organizacji

finansowania służby zdrowia, polegające m.in. na likwidacji NFZ i przeniesieniu

finansowania do budżetu, zorientowane na stopniowy wzrost nakładów na ochronę zdrowia.

Prowadzone też będą szczególne działania dotyczące zabezpieczenia zdrowia osób najczęściej

korzystających z pomocy lekarskiej, a więc osób starszych. Będzie to realizowane m.in. poprzez

kontynuację przyznanego świadczeniobiorcom po ukończeniu przez nich 75. roku życia uprawnienia

do bezpłatnych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów

medycznych wymienionych w wykazie ogłaszanym przez Ministra Zdrowia w drodze obwieszczenia.

Zapewnieniu prawidłowej alokacji środków publicznych zgodnie z potrzebami zdrowotnymi służyć

będzie ocena celowości inwestycji. Realizowana ona będzie przy wykorzystaniu Instrumentu Oceny

Wniosków Inwestycyjnych w Sektorze Zdrowia. Ocena dokonywana przez Ministra Zdrowia lub

wojewodę pozwoli na rozwój infrastruktury w ochronie zdrowia zgodny z mapami potrzeb

zdrowotnych oraz priorytetami dla regionalnej polityki zdrowotnej. Stopień osiągnięcia celu funkcji

będzie monitorowany jednocześnie za pomocą trzech mierników

− liczba wykonywanych świadczeń wysokospecjalistycznych finansowanych z budżetu państwa

na 1 mln mieszkańców (w szt.), która w okresie planowania WPFP 2017-20 wyniesie 475,22

szt. w każdym roku;

− liczba jednostek KKCz (Koncentratu Krwinek Czerwonych) wydanych do lecznictwa (w szt.),

będzie kształtować się w latach 2017-20 na poziomie 1.080.000 szt.;

− liczba przeprowadzonych postępowań w zakresie produktów leczniczych, wyrobów

medycznych i produktów biobójczych (w szt.), których przewiduje się zrealizować 62.410 szt.

w roku 2017, a w roku 2020 – 62.069 szt.

Kapitał społeczny może być umacniany także przez sport, a działania państwa w obszarze sportu,

realizowane w ramach funkcji 8. Kultura fizyczna, należy traktować przede wszystkim jako szeroko

rozumianą prewencję zdrowotną oraz sprzyjanie postawom prospołecznym. Działania podejmowane

w ramach funkcji pozwolą na systematyczne zwiększenie poziomu aktywności fizycznej społeczeństwa

podejmowanej w czasie wolnym (w wymiarze zgodnym z wytycznymi WHO), co jest zgodne z celem

głównym Programu Rozwoju Sportu do roku 2020 – średniookresowego dokumentu strategicznego

określającego kierunki interwencji w obszarze sportu. Upowszechnianie podejmowania prozdrowotnej

aktywności fizycznej obniża koszty przeznaczane na opiekę zdrowotną oraz ubezpieczenia socjalne, a

także pozytywnie oddziałuje na pracowników, m.in. zmniejszając ilość absencji w pracy czy

zwiększając efektywność i kreatywność. Sport pełni ponadto funkcję wychowawczą, szczególnie w

odniesieniu do dzieci i młodzieży szkolnej. Nie do przecenienia jest również rola sportu jako istotnej

gałęzi gospodarki w kontekście kreowania popytu na produkty i usługi okołosportowe (np. odzież,

usługi turystyczne) oraz sprzyjania innowacyjności. Cel dla funkcji będzie monitorowany za pomocą

miernika: odsetek Polaków w wieku 15-69 lat podejmujących aktywność fizyczną w czasie wolnym w

wymiarze zgodnym z wytycznymi WHO (w %). Planowana wartość miernika w latach 2017-20

wyniesie odpowiednio: 17,0% w 2017 r., 17,5% w 2018 r., 18,0% w 2019 r., 22,0% w 2020 r.

Na wzmacnianie kapitału ludzkiego wpływ mają także inwestycje w kulturę, które wpływają zarazem

na ekonomiczny rozwój i wzrost konkurencyjności kraju. Zadania w tym zakresie realizowane

są w ramach funkcji 9. Kultura i dziedzictwo narodowe, dla której określono cele: rozwój

i efektywne wykorzystanie potencjału kulturowego i kreatywnego oraz utrzymanie i pielęgnacja

70

Strategia, str. 202.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

materialnej substancji sfery kultury. Cele te wpisują się w obszar pn. Kapitał ludzki i społeczny

wspierający realizację celów szczegółowych Strategii, kierunek interwencji nr 4 pn. Wzmocnienie roli

kultury dla rozwoju gospodarczego i spójności społecznej. Inwestowanie w ochronę dziedzictwa,

rozwój i modernizację infrastruktury kultury oraz edukację kulturalną (kształcenie odbiorcy i jego

kulturowych kompetencji) przyczynia się do rozwijania kultury i innowacyjności. Dzięki tym

kompetencjom i uczestnictwu w kulturze społeczeństwo buduje z jednej strony tożsamość, szacunek

do tradycji, poczucie przynależności do wspólnoty i jej historii, z drugiej zaś kreatywność,

innowacyjność, otwartość i tolerancyjność71. Istotne jest również wspieranie instytucji kultury, których

wieloletnia działalność i tradycja mają szczególne znaczenie dla celów polityki państwa w obszarze

kultury i których dorobek jest ważnym elementem budowania tożsamości kulturowej Polaków oraz

narzędziem promocji Polski w świecie. Kluczowe znaczenie ma także stworzenie warunków dla

rozwoju sektorów kreatywnych w Polsce. Ważnym zadaniem jest kontynuowanie zwiększania dostępu

do instytucji i dzieł kultury, w tym poprzez likwidację „białych plam” w dostępie do kultury. Pomiar

celów dla funkcji będzie oparty na dwóch miernikach (odpowiednio dla poszczególnych celów)

− widzowie i słuchacze w teatrach i instytucjach muzycznych, otrzymujących dotację

podmiotową na 1.000 osób w danym roku – planowana wartość miernika w latach 2017-20

wynosi odpowiednio 60, 57, 58, 58;

− liczba nowo wybudowanych, modernizowanych, pozyskanych i wyposażonych obiektów

służących kulturze w danym roku w jednostkach podległych i nadzorowanych przez MKiDN

(w szt.) – przewiduje się, iż wartość ta wyniesie 288 szt. w 2017 r., 215 szt. w 2018 r., 262

szt. w 2019 r. oraz 321 szt. w 2020 r.

Rozwój społeczno-gospodarczy jest wspierany poprzez cyfryzację i innowacyjność, co wymaga

odpowiedniej infrastruktury telekomunikacyjnej. Dostęp do szybkiego Internetu napędza rozwój

społeczno-gospodarczy i jest jedną z potrzeb, której zaspokojenie umożliwia społeczeństwu

korzystanie z usług i aplikacji ułatwiających życie codzienne. Dzięki sieciom szerokopasmowym

możliwe jest ograniczenie kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, m.in. poprzez nowe

modele biznesowe, lepsze zautomatyzowanie produkcji czy dostęp do nowych narzędzi cyfrowych.

Coraz bardziej zaawansowane usługi cyfrowe wymagają coraz wyższych przepustowości. Rozwój

sieci w tym kierunku jest zatem kołem zamachowym innowacji wzmacniających konkurencyjność

gospodarki i poziom życia obywateli72. Celem w Strategii dla obszaru cyfryzacji jest: wzmocnienie

cyfrowego rozwoju kraju73. Zadanie budżetowe dotyczące tej kwestii (w 2017 r. – 6.3. (W) Regulacja

i wspieranie rozwoju rynków telekomunikacyjnego i pocztowego oraz infrastruktury

telekomunikacyjnej) zostało ujęte w ramach funkcji 6. Polityka gospodarcza kraju, a jego cel

wzrost dostępności usług telekomunikacyjnych dla społeczeństwa oraz zwiększanie ich wykorzystania

jest monitorowany miernikiem: penetracja szerokopasmowego dostępu do sieci Internet

(na 100 mieszkańców).

Na konkurencyjność Polski i jej regionów, a także sektorów gospodarki czy poszczególnych

przedsiębiorstw mają wpływ działania służące spójności terytorialnej kraju, a zarazem tworzeniu

warunków dla pełnego wykorzystania potencjału gospodarczego, realizowane w ramach funkcji

19. Transport i infrastruktura transportowa, w zakresie infrastruktury głównych rodzajów

transportu: transportu drogowego, kolejowego, morskiego i śródlądowego. Celami funkcji

(i ich miernikami) są

− poprawa dostępności komunikacyjnej Polski i połączenie z głównymi korytarzami

transportowymi (miernik: stopień realizacji docelowej sieci dróg szybkiego ruchu (w %),

dla którego planowane wartości wynoszą: 45,88% w roku 2017, 51,36% w roku 2018,

57,24% w roku 2019 oraz 58,92% w roku 2020);

71

Strategia, str. 216.

Strategia, str. 12.

73

Strategia, str. 223.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

zwiększenie dostępności i poprawa jakości transportu kolejowego (miernik: udział długości

eksploatowanych linii kolejowych spełniających standardy do ogólnej długości

eksploatowanych linii kolejowych (w %), dla którego planowane wartości wynoszą: 82,5%

w roku 2017, 83,0% w roku 2018, 83,5% w roku 2019 oraz 84,2% w roku 2020);

− poprawa konkurencyjności polskich portów (miernik: poziom zmian wielkości przeładunków

towarów w portach o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej (w %), dla którego

planowane wartości w latach 2017-20 wynoszą nie mniej niż 102%).

Wartości mierników dotyczących transportu kolejowego (% linii kolejowych spełniających standardy)

zostały oszacowane przy uwzględnieniu finansowania w ramach projektowanego programu pomocy w

zakresie finansowania kosztów zarządzania infrastruktura kolejową, w tym jej utrzymania i remontów,

który jest jednym z projektów strategicznych wskazanych w Strategii. Wartości te mogą ulec zmianie

w zależności od ostatecznego poziomu finansowania. Działania realizowane w obszarze transportu

przyczyniają się do zrównoważonego międzygałęziowo rozwoju transportu, przy jednoczesnej

poprawie stanu jego bezpieczeństwa. Dążenie do osiągnięcia powyższych celów wpisuje się w

realizację Strategii w obszarze pn. Transport, której celem jest: zwiększenie dostępności transportowej

oraz poprawa warunków świadczenia usług związanych z przewozem towarów i pasażerów74. Efektem

działań w tym obszarze będzie zbudowanie wielogałęziowej, zintegrowanej i uzupełniającej się sieci

transportowej (kolej, drogi, sieci aglomeracyjne, sieci żeglugi śródlądowej i morskiej, porty lotnicze).

Pozwoli ona m.in. na ograniczanie jednostkowych kosztów transportu, poprawę bezpieczeństwa,

jakości usług transportowych w przewozie towarów i pasażerów, dostępności transportowej w

wymiarze europejskim, krajowym i lokalnym, a także ograniczenie emisji zanieczyszczeń

pochodzących z tego sektora75.

Środowisko przyrodnicze jest kapitałem naturalnym, którego zasoby (ich stan, potencjał i dostępność)

warunkują rozwój gospodarczy (możliwości inwestycyjne) i społeczny (zaspokojenie elementarnych

potrzeb bytowych). Działania państwa w tym obszarze dotyczą zarządzania środowiskiem na rzecz

zachowania podstawowych zasobów takich jak: potencjał energetyczny, zasoby wody, powietrze

atmosferyczne, warunki klimatyczne, zasoby przestrzeni i krajobrazów oraz związana z nimi

różnorodność biologiczna (zasoby siedlisk, gatunków i genów), gleba i zasoby geologiczne oraz

użytki pozaekonomiczne środowiska 76 . Realizacja tych działań została ujęta w zakresie funkcji

12. Środowisko, dla której jednym z celów jest: ochrona środowiska poprzez utrzymanie bądź

poprawę stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków fauny i flory. Realizacja celu polega

na doprowadzeniu do zahamowania spadku liczby siedlisk i gatunków na terenie kraju, poprzez

objęcie prawną ochroną obiektów i powierzchni form ochrony przyrody takich jak: pomnik przyrody,

rezerwat przyrody. W związku z powyższym pomiar celu będzie się odbywał przy pomocy miernika

liczba zarejestrowanych form ochrony przyrody w danym roku/rok poprzedni (w szt./szt.), który

wskazuje liczbę form ochrony przyrody zarejestrowanych w ustawowo prowadzonym Centralnym

Rejestrze Form Ochrony Przyrody. Wartość tego miernika w latach 2017-20 będzie kształtować się na

poziomie 41.500 szt./41.500 szt. Główną działalnością w ramach funkcji jest projektowanie

instrumentów prawnych wdrażających zasady ochrony środowiska w zakresie gospodarki odpadami, a

także współpraca na forum międzynarodowym, analiza i monitorowanie wdrażania tych zmian, które

mają zapewniać ograniczenie ilości składowanych odpadów poprzez właściwą gospodarkę odpadami.

Pomiar celu będzie się odbywał przy pomocy miernika: masa składowanych odpadów w skali kraju w

stosunku do masy wytworzonych odpadów w skali kraju (w %), która w okresie planowania ma zostać

ograniczona z 20% w 2017 r. do 19% w latach 2018-20. Ponadto ważną rolę dla funkcji będą pełnić

(realizowane w sferze gospodarki wodnej) działania państwa mające na celu: zaspokojenie potrzeb

wodnych ludności i gospodarki narodowej oraz ograniczenie zagrożeń wywołanych przez powodzie

i susze, w połączeniu z utrzymaniem dobrego stanu wód i związanych z nim ekosystemów. Podstawowe

zadania wykonywane w tym obszarze związane są z poprawą warunków korzystania z wód oraz

ochroną przeciwpowodziową, w tym dotyczących utrzymania oraz inwestycji w infrastrukturę

−

74

Strategia, str. 233.

Strategia, str. 233.

76

Strategia, str. 252.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

hydrotechniczną, której przeznaczeniem jest zaspokajanie potrzeb wodnych ludności i gospodarki

narodowej, ze szczególnym uwzględnieniem ograniczania zagrożeń wywołanych przez ekstremalne

zjawiska naturalne (powodzie i susze). Do pomiaru stopnia realizacji powyższego celu wykorzystany

zostanie miernik: liczba zakończonych inwestycji hydrotechnicznych w danym roku/rok poprzedni (w

%), który w latach 2017-20 będzie kształtować się na poziomie 25%.

Jednym z podstawowych wyzwań rozwojowych Polski jest zapewnienie gospodarce, instytucjom

i obywatelom stabilnych i optymalnie dostosowanych do potrzeb dostaw energii, po akceptowalnej

ekonomicznie cenie 77 . W obszar energii wpisują się działania realizowane w ramach funkcji

6. Polityka gospodarcza kraju mające na celu: zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego państwa,

związane z zapewnieniem gospodarce odpowiedniego dostępu do źródeł energii. Efektem realizacji

celu ma być utrzymanie udziału importu nośników energii w zużyciu energii ogółem (w %)

na poziomie niższym niż 55%. W Strategii wskazuje się, iż podwyższenie konkurencyjności polskiego

przemysłu oraz zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego wymaga dywersyfikacji źródeł energii,

modernizacji i rozbudowy sieci przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej, gazu i ciepła sieciowego

(celem Strategii dla obszaru pn. Energia jest: zapewnienie powszechnego dostępu do energii

pochodzącej z różnych źródeł)78. Realizacja tych założeń zostanie osiągnięta poprzez kształtowanie

warunków funkcjonowania sektora elektroenergetyki i ciepłownictwa, działania podejmowane w

zakresie rynku gazu ziemnego oraz ropy naftowej, wspieranie wykorzystania odnawialnych źródeł

energii, wspieranie przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej oraz

kontynuowanie zadań w zakresie rozwoju energetyki jądrowej 79 . Bezpieczeństwo gospodarcze

państwa zapewnione zostanie także poprzez działania mające na celu odpowiednie utrzymanie rezerw

strategicznych, zgodnie z potrzebami państwa w warunkach kryzysu. W latach 2017-20 zakłada się, że

wartość realizacji rezerw nie powinna być mniejsza niż 80% zakładanego planu. Bezpieczeństwo

energetyczne to zachowanie polskiego węgla jako źródła energii. W ramach funkcji realizowane będą

prace kształtujące warunki funkcjonowania górnictwa węgla kamiennego, mające na celu wzrost jego

efektywności.

Niezbędnym warunkiem odpowiedzialnego rozwoju społeczno-gospodarczego kraju jest zapewnienie

bezpieczeństwa narodowego (obszar wspierający realizację Strategii pn. Bezpieczeństwo narodowe).

Rozpoznawanie, monitorowanie i zapobieganie zagrożeniom, a także zapewnienie skutecznych

mechanizmów reagowania oraz podnoszenie skuteczności służb państwowych to warunki konieczne

do prawidłowego funkcjonowania państwa oraz realizacji jego celów rozwojowych80.

Jednym z zasadniczych warunków niezakłóconego, stabilnego oraz zrównoważonego społecznego

i ekonomicznego rozwoju kraju jest gwarancja trwałego bezpieczeństwa zewnętrznego

i nienaruszalności granic, co jest realizowane w ramach funkcji 11. Bezpieczeństwo zewnętrzne

i nienaruszalność granic, dla której określony został cel: zapewnienie niepodległości

i nienaruszalności terytorialnej RP81. Cel funkcji oznaczający ochronę suwerenności, niezależności

oraz stabilności wewnętrznej państwa realizowany będzie poprzez szereg działań konsolidujących,

integrujących i rozwijających oraz modernizujących system zewnętrznego bezpieczeństwa państwa.

Sprzyjać temu powinien – powiązany ze wzrostem nominalnym PKB – poziom finansowania

wydatków obronnych. Poziom wykorzystania tych środków zobrazowany będzie m.in. poprzez,

monitorowaną w ujęciu rocznym, wartość relacji wskaźnika potencjału bojowego do jego poziomu

z roku poprzedniego (wartość niemianowana), określającą możliwości bojowe Sił Zbrojnych RP na

podstawie potencjału bojowego sprzętu wojskowego zdolnego do wykonywania uderzeń. Prognozuje

się, że w latach 2017-20 relacja ta wyniesie: 0,998 w 2017 r., 1,009 w 2018 r., 1,014 w 2019 r. oraz

1,036 w 2020 r. Wraz z modernizacją armii budowany będzie innowacyjny potencjał polskiego

77

Strategia, str. 242.

Strategia, str. 246–248.

79

Obszaru pn. Energia dotyczy w szczególności kierunek interwencji nr 1 pn. Poprawa bezpieczeństwa

energetycznego kraju, a ponadto – Polityka energetyczna Polski do 2030 roku.

80

Strategia, str. 268.

81

Celem dla obszaru pn. Bezpieczeństwo narodowe (dla bezpieczeństwa zewnętrznego) w Strategii jest

poprawa odporności państwa na współczesne zagrożenia i zdolności przeciwdziałania im. Strategia, str. 270.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

przemysłu obronnego82. Zmianie jakościowej w zakresie modernizacji technicznej towarzyszyć będzie

sukcesywne zwiększanie poziomu stanu osobowego Sił Zbrojnych RP, w tym tworzenie jednostek

obrony terytorialnej. Zakłada się, że Siły Zbrojne RP będą mogły realizować swoje zadania

w prognozowanej perspektywie, jeśli wskaźnik ukompletowania żołnierzami zawodowymi Sił

Zbrojnych RP czasu „P” (stan ewidencyjny żołnierzy zawodowych do liczby stanowisk etatu czasu

„P”), (w %) wynosić będzie co najmniej 90%. Powyższe zmiany odbywać się będą przy założeniu

równoczesnego podnoszenia poziomu wyszkolenia wojsk oraz zmiany struktur organizacyjnych,

m.in. systemów kierowania oraz dowodzenia, a także przy realizacji współpracy obronnej

i wypełniania zobowiązań sojuszniczych naszego kraju wynikających z udziału Polski w UE i w

NATO. Istotnym przyczynkiem do umacniania bezpieczeństwa narodowego jest także udział

w międzynarodowych misjach wojskowych, w których średnioroczna liczba żołnierzy skierowanych

do PKW w stosunku do poziomu ambicji narodowych (uchwała nr 170/2012 Rady Ministrów z dnia

25 września 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych kierunków przebudowy i modernizacji SZ RP

na lata 2013-2018) 83 planowana jest w przedziałach: 0,21-0,25 w 2017 r., 0,34-0,41 w 2018 r.,

0,38-0,45 w 2019 r., 0,36-0,43 w 2020 r.

Ważnym warunkiem dla zapewnienia zewnętrznego bezpieczeństwa narodowego jest kształtowanie

stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa 84 . Działania w ramach tego kierunku

zmierzać będą do zwiększenia efektywności polskiej polityki zagranicznej w ramach NATO,

UE i innych organizacji międzynarodowych, a także budowy silnej pozycji międzynarodowej Polski85.

Zasadniczym filarem realizacji tej polityki jest także aktywność państwa w zakresie funkcji

15. Polityka zagraniczna, której jednym z celów jest: zapewnienie Polsce miejsca w gronie krajów

liczących się w stosunkach międzynarodowych. W ramach realizacji tego celu dążyć się będzie

do zagwarantowania istotnej roli i wpływu Polski na funkcjonowanie i plany działania organizacji

międzynarodowych, w szczególności poprzez zapewnienie znaczącej liczby Polaków zajmujących

najwyższe stanowiska w UE, NATO, OBWE, systemie NZ (w os.). Przewiduje się, iż w latach 2017-20

liczba ta kształtować się będzie na poziomie 18 osób.

Jednocześnie ważne są nie tylko zewnętrzne, ale również wewnętrzne aspekty bezpieczeństwa Polski,

a w szczególności przeciwdziałanie zagrożeniu przestępczością, w tym przestępczością

zorganizowaną i gospodarczą. Istotne jest także zabezpieczenie państwa w kontekście występowania

zagrożeń naturalnych oraz awarii technicznych, jak też innych zdarzeń związanych z rozwojem

cywilizacji. Zabezpieczeniu państwa w tym zakresie odpowiadają instytucje i służby publiczne

realizujące zadania w ramach funkcji 2. Bezpieczeństwo wewnętrzne i porządek publiczny, której

celem jest poprawa funkcjonowania służb bezpieczeństwa powszechnego i porządku publicznego

służąca przede wszystkim zapewnieniu wysokiego poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa

i porządku publicznego oraz zwiększeniu sprawności zabezpieczenia terytorium RP i zewnętrznej

granicy Unii Europejskiej 86 . W ramach działań ukierunkowanych na osiągnięcie tego celu,

kontynuowane będą (przy wykorzystaniu m.in. Krajowej Mapy Zagrożeń Bezpieczeństwa) prace

dotyczące poprawy funkcjonowania służb bezpieczeństwa powszechnego i porządku publicznego

poprzez odczuwalną obecność Policji zarówno w dużych aglomeracjach, jak i mniejszych

miejscowościach, a także zapewnienie szybkiej i skutecznej reakcji Policji i innych służb na

zgłoszenia. W latach 2017-20 realizowany będzie Program modernizacji Policji, Straży Granicznej,

Państwowej Straży Pożarnej i Biura Ochrony Rządu, którego celem jest poprawa skuteczności i

sprawności działania służb oraz stworzenie warunków sprzyjających realizacji ich ustawowych zadań

poprzez modernizację infrastruktury, sprzętu i wyposażenia.

82

W ramach kierunku interwencji nr 4 Strategii pn. Integracja bezpieczeństwa narodowego i rozwoju

społeczno-gospodarczego w obszarze pn. Bezpieczeństwo narodowe. Strategia, str. 272.

83

Poziom ambicji narodowych oznacza poziom zaangażowania SZ RP (wielkość sił przebywających

jednocześnie w operacjach poza granicami kraju).

84

Kierunek interwencji nr 3 w zakresie obszaru wspierającego realizację Strategii pn. Bezpieczeństwo narodowe.

Strategia, str. 272.

85

Strategia, str. 272.

86

Celem dla obszaru pn. Bezpieczeństwo narodowe (dla bezpieczeństwa wewnętrznego) w Strategii jest

zwiększenie poziomu bezpieczeństwa i porządku publicznego, jako warunek rozwoju kraju. Strategia, str. 270.

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

Ponadto kontynuowane będą programy z zakresu zwalczania przestępczości (m. in. Program

ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań „Razem bezpieczniej” im. Władysława Stasiaka

na lata 2016 i 2017, Narodowy Program Antyterrorystyczny na lata 2015-2019 oraz Program

przeciwdziałania i zwalczania przestępczości gospodarczej na lata 2015-2020). Jednocześnie

realizowane będą działania ukierunkowane na poprawę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Planuje

się także kontynuowanie przeglądu obecnej struktury Straży Granicznej na terytorium całego kraju

i jej dostosowanie do nowych wyzwań. Wzmacniana jest zewnętrzna granica Unii Europejskiej,

zwłaszcza południowy odcinek, na którym może zostać odnotowywana zwiększona presja migracyjna.

Ważnym obszarem działalności, w ramach tej funkcji państwa, pozostaje zapewnienie skutecznej

ochrony ludności i ratownictwo, czemu służyć ma m.in. rozbudowa sieci jednostek krajowego systemu

ratowniczo-gaśniczego, doskonalenie wiedzy, umiejętności i kompetencji ratowników, a także (w

obszarze zarządzania kryzysowego) zapewnienie społeczeństwu dostępu do usług powiadamiania

ratunkowego. Cel dla zadania będzie monitorowany poprzez następujące mierniki

−

−

−

wskaźnik wykrywalności przestępstw ogółem (w %), który w latach 2017-20 nie powinien być

niższy niż 68%,

średni czas oczekiwania na podjęcie interwencji podmiotów ratowniczych Krajowego Systemu

Ratowniczo-Gaśniczego od momentu przyjęcia zgłoszenia (w minutach i sekundach), który

będzie kształtował się w 2017 r. na poziomie 9 min. 30 sek., w latach 2018-19 wyniesie

nie dłużej niż 10 min., natomiast w 2020 r. powinien wynieść 8 min. i 8 sek., a także

wskaźnik sprawności funkcjonowania systemu zintegrowanego zarządzania granicą

i migracjami (w %), którego wartość będzie wzrastać z 88% w 2017 r. do 90% w 2020 r.

Natomiast, w zakresie funkcji 18. Sprawiedliwość, państwo ma również na celu zapewnienie

bezpieczeństwa społecznego poprzez izolację osób tymczasowo aresztowanych i skazanych na karę

pozbawienia wolności oraz resocjalizację osadzonych. Do monitorowania stopnia realizacji tego celu

będzie wykorzystywany miernik: powrotność do przestępstwa osób prawomocnie skazanych (w %),

który w roku 2017 wyniesie 25,2% natomiast w latach 2018-20 wyniesie odpowiednio: 25,0%, 24,8%,

24,6%. Miernik odnosi się do skuteczności polityki karnej państwa rozumianej jako całokształt

zagadnień związanych z przeciwdziałaniem zjawisku przestępczości, tj. szeroko rozumianej polityki

karnej, kreowanej i realizowanej na wielu poziomach funkcjonowania państwa, począwszy

od ustawodawcy, poprzez Ministerstwo Sprawiedliwości i nadzorowane przez nie instytucje, organy

ścigania, sądy powszechne jako niezależne organy państwa powołane do sprawowania wymiaru

sprawiedliwości, aż po służby wykonawcze (Służba Więzienna, kuratela sądowa).

Cele głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji

Dokument

podpisany przez

Krzysztof Madej

Data: 2017.05.10

16:21:18 CEST

MONITOR POLSKI

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 10 maja 2017 r.

Poz. 439

UCHWAŁA Nr 46

RADY MINISTRÓW

z dnia 25 kwietnia 2017 r.

w sprawie Wieloletniego Planu Finansowego Państwa na lata 2017–2020

Na podstawie art. 106 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1870,

z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik do uchwały nr 46 Rady Ministrów

z dnia 25 kwietnia 2017 r. (poz. 439)

Załącznik

do uchwały nr 46

Rady Ministrów

z dnia 25 kwietnia 2017 r.

RADA MINISTRÓW

WIELOLETNI PLAN FINANSOWY

PAŃSTWA NA LATA 2017–2020

Warszawa, kwiecień 2017 r.

Wstęp

Przyjęcie wieloletniej perspektywy planowania budżetowego sprzyja przejrzystości i racjonalności

polityki budżetowej państwa, większość działań fiskalnych powoduje bowiem konsekwencje

wykraczające poza cykl roczny.

Wieloletni Plan Finansowy Państwa (WPFP), uchwalany przez Radę Ministrów do końca kwietnia

danego roku, stanowi podstawę przygotowania projektu ustawy budżetowej na kolejny rok

budżetowy. Obejmuje on dwie części

 Program konwergencji,

 określenie celów głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji.

CZĘŚĆ I. PROGRAM KONWERGENCJI.

AKTUALIZACJA 2017

CZĘŚĆ I. PROGRAM KONWERGENCJI.

AKTUALIZACJA 2017

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Program konwergencji. Aktualizacja 2017

Spis treści

Strona

Podsumowanie

I.

Ogólne ramy prowadzenia polityki gospodarczej i jej cele

I.1.

Polityka budżetowa w kontekście wymogów UE

I.2.

Koordynacja polityk gospodarczych

I.3.

Cele polityki gospodarczej

II.

Ocena bieżącej sytuacji gospodarczej i prognoza

II.1.

Cykl koniunkturalny i sytuacja bieżąca

II.2.

Scenariusz średniookresowy

II.3.

Wpływ kluczowych reform strukturalnych na wzrost gospodarczy

III.

Wynik i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

III.1. Strategia i cele średniookresowe rządu

III.2. Sytuacja bieżąca

III.3. Prognoza średniookresowa

III.4. Wynik strukturalny

III.5. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych

IV.

Analiza wrażliwości i porównanie z poprzednią aktualizacją Programu

IV.1. Czynniki ryzyka

IV.2. Analiza wrażliwości

IV.3. Porównanie z poprzednią aktualizacją Programu

V.

Stabilność finansów publicznych w długim okresie

V.1. Stabilność finansów publicznych, w tym skutki starzenia się ludności

V.2. Zobowiązania warunkowe (contingent liabilities)

VI.

Jakość finansów publicznych

VI.1. Struktura, wydajność i efektywność wydatków

VI.2. Struktura i wydajność systemów dochodów

VII.

Krajowe ramy budżetowe

VII.1. Reguły fiskalne

VII.2. Niezależne instytucje fiskalne

VII.3. Proces budżetowy, w tym zarządzanie statystykami sektora

Aneks tabelaryczny