Uchwała nr 6 Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 2017 r. w sprawie przyjęcia Polskiej Strategii Kosmicznej

§ 1. Przyjmuje się Polską Strategię Kosmiczną, stanowiącą załącznik do uchwały.

§ 2. Koordynację nad wykonaniem Polskiej Strategii Kosmicznej powierza się ministrowi właściwemu do spraw gospodarki.

Załącznik do uchwały nr 6 Rady Ministrów

zzdnia

stycznia

r.

dnia 2626

stycznia

2017 r. 2017

(poz. 203)

(poz. ...)

Polska Strategia Kosmiczna

Spis treści

1. Wprowadzenie ................................................................................................................... 4

2.

Polski sektor kosmiczny – stan obecny i perspektywy rozwoju ................................... 7

3.

Cele szczegółowe i kierunki interwencji ....................................................................... 14

4.

System wdrażania i monitorowania – instytucje i instrumenty.................................. 44

Słowniczek skrótów ................................................................................................................ 50

1. Wprowadzenie

Dążenie do budowy stabilnej i wydajnej współpracy pomiędzy nauką i przemysłem,

rozwoju innowacyjnych technologii oraz wspierania współpracy zagranicznej w celu

stymulowania wzrostu gospodarczego opartego na innowacjach w sektorze kosmicznym to

główne powody opracowania Polskiej Strategii Kosmicznej (PSK).

Polski sektor kosmiczny od kilku lat notuje bardzo dynamiczny wzrost. Jest to wysoko

technologiczna branża o charakterze niszowym, która może przyczynić się do osiągnięcia

podstawowego celu Strategii Odpowiedzialnego Rozwoju – stworzenia nowego modelu

rozwoju polskiej gospodarki, opartego w większym stopniu na wiedzy, innowacjach

i postępie technologicznym niż na niskich kosztach produkcji.

Z punktu widzenia realizacji założeń Strategii Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR) kluczowe

zalety polskiego sektora kosmicznego, potwierdzone chociażby przez statystyki udziału

polskich podmiotów w przetargach Europejskiej Agencji Kosmicznej i w unijnym programie

badawczo-rozwojowym Horyzont 2020 w ramach priorytetu „przestrzeń kosmiczna” to

wzmacnianie trwałych kontaktów pomiędzy nauką i przemysłem, tworzenie innowacyjnych

technologii oraz stymulowanie współpracy zagranicznej. Dzięki temu wspieranie polskiego

sektora kosmicznego może z jednej strony przyczynić się do trwałego rozwoju

gospodarczego opartego o innowacyjne przedsiębiorstwa zdolne do konkurowania

posiadanymi rozwiązaniami technologicznymi, co stanowi realizację celu szczegółowego

SOR – Trwały wzrost gospodarczy oparty na dotychczasowych i nowych przewagach,

Rozwój innowacyjnych firm. Z drugiej strony popularyzacja wykorzystywania danych

satelitarnych przez administrację publiczną różnego szczebla doprowadzi do zwiększenia

efektywności jej funkcjonowania i lepszego użytkowania posiadanych zasobów

(np. w planowaniu przestrzennym, inteligentnych systemach transportu, monitorowaniu

środowiska czy zarządzaniu kryzysowym), co z kolei przyczyni się do osiągnięcia innego celu

szczegółowego SOR – Skuteczne państwo i instytucje gospodarcze służące wzrostowi oraz

włączeniu społecznemu i gospodarczemu.

Wizja Polskiej Strategii Kosmicznej

Sektor kosmiczny jest ważnym elementem polskiej gospodarki

opartej na wiedzy i innowacyjności, a jego powiązania z innymi

obszarami gospodarki sprzyjają zwiększaniu ich konkurencyjności.

Sektor kosmiczny ma rosnące znaczenie dla światowej gospodarki. Według danych OECD

globalne przychody1) komercyjnego sektora kosmicznego wynosiły w 2013 r. 256,2 mld

USD. Jedną trzecią, czyli około 85 mld USD stanowiła produkcja satelitów i rakiet (szacunki

zaniżone, ponieważ nie uwzględniono niejawnych budżetów wojskowych na te cele). 9% to

1)

Według danych amerykańskiej Space Foundation globalne obroty (nie przychody) sektora kosmicznego

w 2015 r. wyniosły ok. 330 mld USD. Dla porównania według tych samych wyliczeń w 2009 r. wynosiły one

261, 61 mld USD. Jest to nieco inna metodologia niż używana przez OECD.

usługi operatorów satelitarnych, głównie telekomunikacyjnych. 58%, czyli około 150 mld

USD, to szeroko pojęte usługi oparte na danych i infrastrukturze satelitarnej.2) 3)

Natomiast w roku 2014 globalne wydatki publiczne na działalność kosmiczną szacowano na

ponad 50 mld euro4). Z wyłączeniem USA i Rosji wzrosły one o 8% w porównaniu do 2013 r.

Wykres nr 1. Wydatki na działalność kosmiczną jako % PKB w wybranych krajach.

Źródło: OECD, The Space economy at a glance.

Stworzone na potrzeby misji kosmicznych nowoczesne technologie znajdują zastosowanie

w wielu dziedzinach przemysłu (np. obronnym, lotniczym, motoryzacyjnym). Działalność

kosmiczna promuje bliską współpracę pomiędzy sektorem badawczo-rozwojowym

a przemysłem, tym samym przyczyniając się do wzrostu innowacyjności w gospodarce.

Sektor kosmiczny stymuluje również rozwój nowych materiałów i technologii, wprowadza

nowe formy organizacji pracy i kontroli jakości. Oprócz „zwykłego” transferu technologii

z i do sektora kosmicznego (często znacznie wykraczającego poza przewidywania i plany

twórców takich rozwiązań) trzeba podkreślić mniej widoczny, ale również istotny aspekt

systemów zarządzania i rygorystycznej kontroli jakości, niezbędnej w realizacji projektów

kosmicznych. Na świecie i w Europie, a także coraz częściej w Polsce, fakt, że firma ma

udokumentowane doświadczenie w działalności kosmicznej, na przykład w projektach

Europejskiej Agencji Kosmicznej, stanowi swoisty „certyfikat jakości” potwierdzający

wiarygodność potencjalnego partnera i jego kompetencje technologiczne.

Trzecim (poza nauką i przemysłem) aktorem sektora kosmicznego jest administracja

publiczna państw zaangażowanych w taką działalność, która jako główny użytkownik określa

strategiczne kierunki i najważniejsze realizowane programy. Aplikacje oparte na technikach

satelitarnych (łączność, nawigacja, obserwacja Ziemi) są wykorzystywane w wielu obszarach

2)

Ten rynek rozwija się najszybciej, ale jest zarazem najtrudniejszy do oszacowania, ponieważ wymaga

przeanalizowania, jakie dane i sygnały satelitarne są wykorzystywane w różnych produktach i usługach. Zalicza

się tu telewizję satelitarną dla odbiorców indywidualnych, nawigację satelitarną, usługi o wartości dodanej

np. przenośne terminale bankowe.

3)

Według statystyk wartość brytyjskiego sektora kosmicznego w 2007 r. wynosiła 6,5 mld funtów, a w 2014 r.

już 11,8 mld funtów, a więc niemal się podwoiła (w dużej mierze dzięki zwiększeniu składki UK do ESA

o ponad 25% oraz ustanowieniu programu narodowego). Dane za: UK Space Innovation and Growth Strategy

2015 update.

4)

Według danych ESA.

– we wszystkich rodzajach transportu, monitorowaniu środowiska, rolnictwie, planowaniu

przestrzennym, bezpieczeństwie i zarządzaniu kryzysowym, energetyce, bankowości i innych.

Również polska administracja powinna w znacznie większym stopniu niż dotychczas

wykorzystywać dane satelitarne dla usprawnienia realizacji swoich zadań, co z kolei (dzięki

zamawianiu usług odpowiadających na zdefiniowane potrzeby użytkowników, jak również

konsumentów komercyjnych) przyczyni się do dalszego dynamicznego rozwoju polskich firm

z sektora downstream.

Większość nowoczesnych państw posiada autonomiczny dostęp do infrastruktury satelitarnej,

umożliwiającej zaspokojenie ich potrzeb. Dotyczy to zwłaszcza satelitarnej obserwacji Ziemi

(Earth observation – EO). Wbrew rozpowszechnionym stereotypom, własne satelity EO mają

obecnie nie tylko najbardziej rozwinięte i bogate kraje (USA, Rosja, Chiny, Francja, Niemcy

czy Włochy dysponują swoimi systemami obserwacyjnymi), ale także państwa takie jak

Nigeria, Pakistan czy Tajlandia. Dzięki nim nie są skazane tylko na zakup potrzebnych im

zobrazowań od zewnętrznych podmiotów komercyjnych5), ale mogą nawiązywać

równoprawną współpracę z innymi krajami posiadającymi satelity EO w celu np. wymiany

danych. Realizacja takiego projektu (zwykle przy udziale partnera zagranicznego

dysponującego odpowiednim doświadczeniem) stanowi również „koło zamachowe” dla

przemysłu wysokich technologii, który uzyskuje szansę dynamicznego rozwoju i podniesienia

swoich kompetencji. Należy podkreślić, że dzięki przystąpieniu Polski do ESA polskie firmy

zdobyły już cenne doświadczenia w projektach Agencji, które mogłyby być wykorzystane

przy budowie polskich satelitów – i vice versa, dzięki udziałowi w krajowym programie

satelitarnym polskie podmioty mogłyby podnieść swój poziom gotowości technologicznej

(TRL) i uzyskać tzw. flight heritage, umożliwiający skuteczniejsze konkurowanie

w programach ESA.

Cele strategiczne do roku 2030

5)



Polski sektor kosmiczny będzie zdolny do skutecznego konkurowania

na rynku europejskim, a jego obroty wyniosą co najmniej 3%

ogólnych obrotów tego rynku (proporcjonalnie do polskiego

potencjału gospodarczego)



Polska administracja publiczna będzie wykorzystywać dane

satelitarne dla szybszej i skuteczniejszej realizacji swoich zadań,

a krajowe przedsiębiorstwa będą w stanie w pełni zaspokoić popyt

wewnętrzny na tego typu usługi oraz eksportować je na inne rynki



Polska gospodarka i instytucje publiczne będą posiadały dostęp do

infrastruktury satelitarnej umożliwiającej zaspokojenie ich potrzeb,

zwłaszcza w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności

Ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu ograniczeniami związanymi z ceną, dostępnością czy jakością zdjęć.

Dla osiągnięcia powyższych celów strategicznych przewiduje się różne kierunki interwencji,

przyporządkowane do realizacji 5 celów szczegółowych opisanych w dalszej części

dokumentu. Należy podkreślić, że budowa kadr i tworzenie sprzyjających warunków do

rozwoju sektora kosmicznego w Polsce to działania o charakterze horyzontalnym, a ich

realizacja przyczyni się do wzrostu konkurencyjności, rozwoju gospodarki cyfrowej

i zaspokojenia potrzeb Polski w obszarze bezpieczeństwa i obrony.

Cele szczegółowe do roku 2030

 Wzrost konkurencyjności polskiego sektora kosmicznego i zwiększenie jego

udziału w obrotach europejskiego sektora kosmicznego

 Rozwój aplikacji satelitarnych – wkład w budowę gospodarki cyfrowej

 Rozbudowa zdolności w obszarze bezpieczeństwa i obronności państwa

z wykorzystaniem technologii kosmicznych i technik satelitarnych

 Stworzenie sprzyjających warunków do rozwoju sektora kosmicznego

w Polsce

 Budowa kadr dla potrzeb polskiego sektora kosmicznego

2. Polski sektor kosmiczny – stan obecny i perspektywy

rozwoju

Patrząc z perspektywy historycznej polskie jednostki naukowe i uczelnie (w sumie

kilkadziesiąt ośrodków)6) mają wieloletnie doświadczenia w działalności kosmicznej i spore

osiągnięcia w tej dziedzinie, zwłaszcza w budowie instrumentów badawczych na misje

kosmiczne i elementów do satelitów oraz w przetwarzaniu uzyskiwanych z kosmosu danych

(np. zobrazowań satelitarnych). Oprócz udanych prac na forum krajowym prowadzą aktywną

współpracę międzynarodową, m.in. przez udział w projektach UE w 7 Programie Ramowym i

programie Horyzont 2020 – pod względem uczestnictwa w projektach Polska ma najlepsze

rezultaty wśród nowych państw członkowskich i wyprzedza również kraje skandynawskie.

6)

W dniu 1.07.2016 r. na portalu EMITS zarejestrowanych było 56 podmiotów naukowych.

Uczestnictwo z UE28 w H2020 w temacie SPACE - PL na poz. 11

800

60%

EU15

EU13

700

50,00%

50%

600

40%

500

30%

400

24,73%

300

22,46%

21,59%

18,09%

18,69%

200

17,30%

20,83%

17,32%

17,88%

15,00%

14,18%

22,22%

21,15%

20,83%

19,05%

14,81%

20%

18,18%

16,67%

15,00%

108

15,38%

16 11,65%

100

10,26%

9,09%

10,26%

12,00%

11,76%

10%

0,00%

Liczba zgłoszeń we wioskach projektowych

Liczbe uczestnictw w projektach (MAINLIST)

M

al

ta

La

tv

ia

Cr

oa

tia

Lit

hu

an

ia

Cy

pr

us

Bu

lg

ar

ia

Es

to

ni

a

Lu

xe

m

bu

rg

Slo

va

ki

a

Sw

Cz

ed

ec

en

h

Re

pu

bl

ic

Ro

m

an

ia

De

nm

ar

k

Ire

la

nd

Hu

ng

ar

y

Sl

ov

en

ia

Fi

nl

an

d

Gr

ee

ce

Au

st

ria

Po

rt

ug

al

Po

lan

d

Be

lg

iu

Ne

m

th

er

la

nd

s

Un

it e Spa

in

d

Ki

ng

do

m

0%

It a

ly

Ge

rm

an

y

Fr

an

ce

0

Współczynnik sukcesu

Wykres nr 2. Udział państw UE w konkursach w programie Horyzont 2020 w priorytecie „przestrzeń

kosmiczna” według ilości złożonych i zaakceptowanych wniosków projektowych.

Źródło: Krajowy Punkt Kontaktowy, dane po 158 konkursach.

Ostatnich kilka lat, a zwłaszcza od przystąpienia Polski do Europejskiej Agencji

Kosmicznej w 2012 r., to czas bardzo dynamicznego wzrostu polskiego przemysłu

kosmicznego. W chwili akcesji Polski do ESA na specjalnym portalu internetowym Agencji

zarejestrowanych było poniżej 50 polskich podmiotów zainteresowanych udziałem w

przetargach ESA, a obecnie jest ich ponad 300. W większości są to małe i średnie

przedsiębiorstwa, dla których działalność kosmiczna stanowi coraz ważniejszy obszar ich

aktywności, uzupełniający ich wcześniejsze „portfolio” (liczba firm zajmujących się

wyłącznie tym obszarem jest zdecydowanie mniejsza, według obecnych szacunków poniżej

50). Również duże firmy z innych sektorów, np. IT, obronności czy lotnictwa, coraz częściej

zaczynają realizować projekty w tej dziedzinie.

W rozstrzygniętych do końca lipca 2016 r. otwartych naborach wniosków projektowych

w ramach Programu Wsparcia Polskiego Przemysłu w ESA (Polish Industry Incentive

Scheme – PLIIS, uruchomiony w 2013 r.) złożono 236 propozycji, z których zaakceptowano

do realizacji 99 na łączną kwotę około 19,5 mln euro. Wyniki kolejnych konkursów będą

znane w 2017 r. Należy podkreślić stabilny, relatywnie wysoki współczynnik sukcesu,

świadczący o dobrej jakości składanych wniosków – jeden na trzy złożone otrzymuje

dofinansowanie.

Wykres nr 3. Liczba zaakceptowanych projektów wg rodzaju podmiotów w I, II i III konkursie Task

Force (lipiec 2016).

Źródło: Opracowanie własne.

Wykres nr 4. Wyniki dotychczas rozstrzygniętych konkursów w ramach programu PLIIS według wnioskodawców

i typów projektów.

Źródło: Opracowanie własne.

Poza programami obowiązkowymi Europejskiej Agencji Kosmicznej Polska w 2012 r.

przystąpiła do 10 wybranych programów opcjonalnych, deklarując łączną składkę roczną na

ten cel w wysokości około połowy składki obowiązkowej, tj. ok. 9 mln euro rocznie.

Najlepszym dowodem dużego zainteresowania polskiego przemysłu i nauki oraz wysokiej

jakości składanych propozycji są wyniki osiągnięte np. w programie rozwoju technologii

GSTP (np. udział polskich podmiotów w misji Proba3) czy w programie zintegrowanych

aplikacji (Integrated Application Promotion – IAP), w którym realizowane są między innymi

projekty dotyczące wykorzystywania danych satelitarnych w rolnictwie, monitorowaniu stanu

lasów czy nawigacji morskiej w portach. Również w programie eksploracji robotycznej

Mrep-2, monitorowania sytuacji w przestrzeni kosmicznej Space Situational Awareness,

budowy komponentu kosmicznego systemu Copernicus czy w programie budowy

instrumentów naukowych Prodex polski sektor kosmiczny osiągnął doskonałe wyniki,

wyczerpując pulę dostępnych środków na rok przed zakończeniem programu. W programach

o dłuższym horyzoncie czasowym, zwłaszcza obserwacji Ziemi, stopień alokacji środków jest

proporcjonalny do planowanego czasu ich trwania.

Na podstawie dostępnych obecnie informacji i statystyk dot. dotychczas zrealizowanych

przez polskie podmioty projektów kosmicznych w ramach różnych programów (ESA, UE,

środki z NCN i NCBiR) można sformułować następujące obserwacje i zalecenia, rozwinięte

w kolejnym rozdziale dokumentu.

Współczesna działalność kosmiczna, a zwłaszcza programy ESA, opiera się na bliskiej

współpracy sektora naukowo-badawczego i przemysłu, co umożliwia opracowywanie

nowych rozwiązań technologicznych, a następnie ich wdrażanie. Wiodące firmy

kosmiczne w Europie mają własne działy badawczo-rozwojowe oraz współpracują

z instytutami naukowymi i uczelniami. Należy zauważyć, że chociaż obecnie w Polsce to

wciąż sektor naukowy dysponuje większą wiedzą, doświadczeniem i kompetencjami

w zakresie aktywności kosmicznej, to od akcesji Polski do ESA sytuacja ta ulega szybkiej

zmianie, ponieważ coraz więcej przedsiębiorstw rozpoczyna działania w tym obszarze.

Powstaje wiele firm, które mają na celu komercjalizację wyników badań i prac rozwojowych.

Dlatego też należy nadal wspierać nawiązywanie kontaktów i współpracy pomiędzy

jednostkami naukowymi a firmami komercyjnymi, transfer technologii, wymianę know-how,

rozwój spin-offów itp.

Rozwój aplikacji jest uzależniony od dostępnej infrastruktury satelitarnej, a ta od postępu

w technologiach kosmicznych. Dlatego też w dłuższej perspektywie udział w segmencie

upstream jest niezbędny dla zapewnienia zrównoważonego rozwoju polskiego sektora

kosmicznego. Z uwagi na silną konkurencję w tym obszarze ze strony doświadczonych

koncernów zachodnich wysokie wymagania technologiczne i nakłady finansowe polskie

podmioty powinny dążyć do uzyskania pozycji podwykonawców w określonych dziedzinach

i poszukiwać możliwych nisz technologicznych. Jedną z szans dla polskich podmiotów na

szybsze „wejście” w segment upstream może być obserwowana obecnie coraz mocniejsza

tendencja do rozwoju mniejszych, tańszych i mniej skomplikowanych satelitów7).

W niektórych wypadkach mogą one tworzyć tzw. konstelacje czy nawet megakonstelacje (na

razie raczej w programach amerykańskich, ale te trendy pojawiają się również w Europie).

W takim podejściu wymagania techniczne dotyczące jakości i niezawodności pojedynczego

satelity mają mniejsze znaczenie niż jego cena i czas wytworzenia, gdyż oczekiwaną

funkcjonalność zapewnia cała grupa satelitów na orbicie, a nie jeden egzemplarz, który w

razie awarii powinien być relatywnie szybko i tanio zastąpiony kolejnym. Otwiera to nowe

możliwości dla polskich podmiotów, które mogą być konkurencyjne cenowo, oferując

jednocześnie realny dla nich i akceptowalny dla klienta poziom ryzyka technologicznego.

Wśród potencjalnych obszarów specjalizacji rozwijanych przez polskie podmioty warto

wymienić takie dziedziny jak oprogramowanie kosmiczne i naziemne, optyka,

optoelektronika, mechanika precyzyjna, rozwiązania robotyczne, awionika, systemy zasilania,

systemy orientacji na orbicie i korekcji orbity, technologie materiałowe i kompozyty oraz

technologie materiałów pędnych, w tym ekologiczne układy napędowe i paliwa dla satelitów

i małych rakiet kosmicznych, a także systemy wspomagające testy naziemne. Istnieje również

duży potencjał i zainteresowanie rozwojem w obszarach satelitarnej synchronizacji czasu,

systemów obserwacji przestrzeni kosmicznej (zarówno optycznych, jak i radarowych) oraz

łączności.

Obecnie bardzo dynamicznie rozwija się światowy rynek aplikacji opartych na

zobrazowaniach, nawigacji i łączności satelitarnej. Znajdują one zastosowanie w wielu

dziedzinach życia gospodarczego i społecznego – we wszystkich rodzajach transportu,

gospodarce przestrzennej, monitorowaniu i zarządzaniu środowiskiem, energetyce, rolnictwie,

rybołówstwie, ubezpieczeniach i bankowości, obronności, bezpieczeństwie i zarządzaniu

kryzysowym i wielu innych. Z perspektywy polskiego sektora kosmicznego, uwzględniając

7)

Według danych ESA aż 135 z 296 satelitów wyniesionych na orbitę w 2014 r. (czyli 45%) miało masę równą

lub mniejszą niż 10 kg.

jego obecny potencjał technologiczny i finansowy, szczególnie istotny jest fakt, że „bariery

wejścia” na ten segment rynku są znacznie niższe niż w segmencie upstream (mniejsze

nakłady własne, mniej skomplikowane zaplecze badawcze i infrastrukturalne, mniej

wygórowane wymagania techniczne). Polskie podmioty w konkurencji z firmami

zachodnimi mogą wykorzystywać swoje mocne strony, takie jak bardzo dobrze rozwinięte

technologie IT, niższe koszty pracy, doświadczenia w pokrewnych dziedzinach (na przykład

możliwość wytworzenia porównywalnej jakości elektroniki czy komponentów do segmentu

naziemnego i konkurowanie ceną). Nowe usługi oparte na technikach satelitarnych mogą

łatwiej niż w niedawnej przeszłości znaleźć klientów, zarówno instytucjonalnych, jak

i indywidualnych8) (np. aplikacje do nawigacji satelitarnej), a zatem relatywnie najszybciej

umożliwić osiągnięcie zadowalającej stopy zwrotu z inwestycji.

Projekt SAT-AIS-PL jest realizowany przez konsorcjum złożone z polskich podmiotów

naukowych, badawczych i biznesowych. Celem projektu jest stworzenie satelitarnego

systemu automatycznej identyfikacji w ruchu morskim (SAT AIS) na rzecz obronności

i bezpieczeństwa kraju. Projekt jest realizowany w ścisłej współpracy z Europejską Agencją

Kosmiczną (ESA) oraz Europejską Agencją Bezpieczeństwa Morskich (EMSA). Pierwszy

polski satelita, budowany na potrzeby systemu SAT-AIS-PL, wejdzie w skład konstelacji

satelitów innych państw UE, co umożliwi zwiększenie efektywności systemu automatycznej

identyfikacji w ruchu morskim, dzięki współpracy z tymi państwami w zakresie wymiany

danych satelitarnych.

Analiza SWOT

Mocne strony

• Dynamizm, elastyczność i potencjał

innowacyjny polskich przedsiębiorstw,

w szczególności MŚP

Słabe strony

• Brak przedsiębiorstw z wieloletnim

doświadczeniem w segmencie upstream

tzw. flight heritage

• Rozmiar i różnorodność polskiego rynku

wewnętrznego, w tym w segmencie

downstream

•

Relatywnie niski poziom inwestycji ze

strony państwa w działalność

kosmiczną skutkujący wolno rosnącym

zainteresowaniem dużych firm

zaangażowaniem się w tę działalność

(zarówno w kontekście podjęcia roli

integratora w upstream, jak i

możliwości poważnych inwestycji i

silnego marketingu w downstream)

•

Brak dostępu do dedykowanej linii

krajowego finansowania działalności

kosmicznej

•

Niskie zainteresowanie wykorzystaniem

technik satelitarnych na zasadach

komercyjnych ze strony administracji

• Bogate doświadczenie jednostek

naukowych w projektach kosmicznych

UE i ESA

• Wysoki stopień wykorzystania składki

do programów opcjonalnych przez

polskie podmioty już w pierwszych

latach członkostwa w ESA

• Wysoki poziom rozwiązań technicznych

w kilku niszowych dziedzinach

technologii kosmicznych, a także w

obszarze IT (jako powiązanym)

8)

Należy zauważyć, że jednym z 4 celów określonych w opublikowanym w październiku 2016 r. komunikacie

KE Strategia Kosmiczna dla Europy jest „Optymalne wykorzystanie przestrzeni kosmicznej dla dobra

społeczeństwa i gospodarki UE”, zakładające działania Komisji zmierzające do ułatwienia innowacyjnym

firmom i przedsiębiorstwom typu start-up dostępu do danych pozyskanych w przestrzeni kosmicznej

i możliwości ich przetwarzania za pośrednictwem dedykowanych platform internetowych tworzonych przez

przemysł w celu rozwoju usług i szukania nowych zastosowań.

publicznej (ograniczony popyt). Brak

zorganizowanych działań

szkoleniowych i promujących techniki

satelitarne wśród odbiorców

instytucjonalnych

• Kompetencje w wielu dziedzinach

„pokrewnych”, które mogą być

dostosowane do wykorzystania w

sektorze kosmicznym

• Wysoka jakość kształcenia polskich

szkół wyższych w obszarze nauk

technicznych, w szczególności

mechaniki, elektroniki oraz technologii

telekomunikacyjnych i informatycznych

(ICT)

•

Niewystarczające krajowe narzędzia

wspierające współpracę firm i jednostek

naukowych (zwłaszcza w sytuacji, gdy

w niektórych instytucjach naukowych

kryje się obiecujący potencjał)

• Potencjał innowacyjny i

przedsiębiorczość wśród młodych –

studentów, doktorantów, młodych

przedsiębiorców

•

Niewystarczające zaangażowanie

inwestorów w rozwój polskich firm

prowadzących działalność kosmiczną,

startupów – brak kapitału

• Stabilność i wielkość polskiej

gospodarki będąca zachętą do inwestycji

zagranicznych o największym potencjale

innowacyjnym

•

Aktywność kosmiczna nie jest

postrzegana jako obszar priorytetowy w

percepcji społecznej i medialnej. Brak

również szerszej świadomości efektów

pośrednich dla rozwoju innowacyjności

(know how zarządczy, inżynieria

systemowa i kontrola jakości,

współpraca międzynarodowa, kosmos

jako „certyfikat” jakości)

• Rozwój współpracy przemysł–nauka w

projektach realizowanych dla ESA, co

pozwala na pełne wykorzystanie wiedzy

i kompetencji dostępnych w Polsce w

obszarze sektora kosmicznego

• Inwestycje poniesione przez

przedsiębiorców działających już w

sektorze kosmicznym (m.in. zakupy

sprzętu, budowa cleanrooms, szkolenia,

zatrudnianie specjalistów itp.), co

pokazuje, że są nastawieni na

długoterminową działalność w tym

sektorze

• Pozytywne informacje od ESA i

partnerów zagranicznych nt. jakości i

rezultatów prac wykonanych przez

polskie podmioty w pierwszych

projektach dla ESA, co potwierdza duży

potencjał polskich przedsiębiorstw i

instytucji naukowych

Szanse

Zagrożenia

• Aktywność kosmiczna w Polsce jako

potencjalnie jedna z silniejszych

lokomotyw innowacyjności (zwłaszcza

biorąc pod uwagę efekty pośrednie)

•

Wysokie bariery wejścia w sektor

upstream wynikające m.in. z istnienia

ugruntowanych więzi kooperacyjnych

pomiędzy integratorami systemów i

mniejszymi firmami europejskimi,

w tym MŚP

•

Wysoka dojrzałość europejskiego i

światowego sektora downstream, w

którym oferowane dziś usługi są

efektem wieloletnich prac

• Rozwój nowych obszarów aktywności

kosmicznej, w tym New Space, oraz

rozwój nowych technologii

wykorzystywanych w działalności

kosmicznej (czyli szanse na rozwój w

dopiero tworzących się niszach)

rozwojowych, często finansowanych ze

źródeł publicznych

• Istnienie szeregu obszarów możliwego

wykorzystania technik satelitarnych w

administracji publicznej, w efekcie

służących zwiększeniu jej efektywności.

Także ciągły wzrost znaczenia

aktywności kosmicznej w obszarze

bezpieczeństwa i obronności (globalnie)

• Potencjalne nowe możliwości

otwierające się przez zmiany w

europejskiej polityce kosmicznej – nowe

inicjatywy, nacisk na komercyjne

wykorzystywanie dostępnych danych

satelitarnych w różnych obszarach

•

Ograniczenie możliwości rozwoju

kompetencji technicznych kluczowych

dla zapewnienia przewagi

konkurencyjnej wyłącznie przez

wykorzystanie międzynarodowych

programów (ESA, EU) – brak programu

krajowego

•

Brak koniecznej wieloletniej stabilności

inwestycji w sektor kosmiczny

wynikającej ze zmian politycznych

• Szerokie możliwości rozwoju

współpracy bilateralnej pomiędzy Polską

i wybranymi krajami europejskimi i

pozaeuropejskimi w niektórych

obszarach, w tym związanych z

bezpieczeństwem i obronnością

• Rosnąca zdolność polskich podmiotów

do działań eksportowych

• Dostępność funduszy krajowych i UE na

wsparcie działań innowacyjnych

• Dotychczasowy rozwój w Polsce branż

pokrewnych do sektora kosmicznego

(np. branże samochodowa, lotnicza,

kolejowa), co jest szansą na uzyskanie

efektu synergii pomiędzy branżą

kosmiczną a branżami pokrewnymi

• Dobrze rozwinięty (w stosunku do

innych krajów z regionu) przemysł

obronny, co daje szansę na szybką

absorpcję osiągnięć sektora

kosmicznego

Tabela nr 1. Analiza SWOT sektora kosmicznego w Polsce (2016 r.).

Źródło: Opracowanie własne.

Z przeprowadzonej analizy SWOT wynika, że mocne strony i szanse mogą zniwelować słabe

strony oraz zapobiec zagrożeniom. Bardzo istotna jest odpowiednia polityka państwa, która

powinna wspomagać rozwój sektora kosmicznego (m.in. przez udział w programach

Europejskiej Agencji Kosmicznej i wdrożenie Krajowego Programu Kosmicznego) na

początkowym etapie jego rozwoju, przezwyciężać zidentyfikowane bariery i minimalizować

zagrożenia oraz stwarzać warunki do długoterminowego inwestowania w tym sektorze –

czemu ma służyć niniejsza Strategia i opisane dalej konkretne działania. Doświadczenia

z innych krajów pokazują, że nakłady na sektor kosmiczny przynoszą duże korzyści dla całej

gospodarki.

3. Cele szczegółowe i kierunki interwencji

Cel szczegółowy nr 1

Wzrost konkurencyjności polskiego sektora kosmicznego i zwiększenie jego

udziału w obrotach europejskiego sektora kosmicznego

Kierunki interwencji/narzędzia realizacji

 Zwiększenie udziału w programach opcjonalnych ESA (docelowo

150%–200% składki obowiązkowej)

 Opracowanie i wdrożenie Krajowego Programu Kosmicznego

 Zwiększenie udziału w programach kosmicznych UE –

Horyzont 2020, Copernicus, Galileo, SST, GovSatCom

 Określenie najbardziej obiecujących dla polskiego sektora

kosmicznego obszarów technologicznych (istniejące kompetencje,

nisze technologiczne, potencjał rozwojowy)

 Dążenie do podniesienia pozycji polskiego sektora kosmicznego

z dostawcy elementów do dostawcy podsystemów satelitarnych

 Rozwój współpracy dwustronnej

 Zwiększenie udziału w innych inicjatywach międzynarodowych

(EUMETSAT, ESO)

 Zainicjowanie udziału polskiego sektora kosmicznego w tzw. New

Space

Wskaźniki przewidziane do realizacji do 2020 r.

Zwiększenie udziału w programach opcjonalnych ESA

(docelowo 150%–200% składki obowiązkowej)

Opracowany i wdrożony Krajowy Program Kosmiczny

Określone najbardziej obiecujące dla polskiego sektora kosmicznego

obszary technologiczne

Na światowym i europejskim rynku kosmicznym nadal dominują zamówienia płynące

z różnych instytucji publicznych jako stymulacja rozwoju systemów satelitarnych, aczkolwiek

udział przedsięwzięć komercyjnych również w tym segmencie stale wzrasta (w obszarze

telekomunikacji to sektor prywatny ma przewagę). Według szacunków ESA łączne nakłady

rządowe na działalność kosmiczną w Europie wyniosły 8,3 mld euro w 2014 r., co oznaczało

wzrost o 9% w porównaniu z 2013 r. Dzięki realizacji kontraktów zlecanych przez ESA

czy EUMETSAT oraz udziale w programach kosmicznych UE europejski przemysł

kosmiczny rozwija technologie i pozyskuje kompetencje, które następnie wykorzystuje

dla stworzenia komercyjnych produktów czy usług. Polski sektor kosmiczny również

powinien w większym stopniu wykorzystywać ten mechanizm dla przyspieszenia tempa

swojego rozwoju, w tym zwiększenia eksportu. Drugim istotnym elementem ułatwiającym

osiągnięcie tego celu jest opracowanie i wdrożenie krajowego programu kosmicznego, jako

uzupełnienia aktywności międzynarodowej.

Zwiększenie udziału w programach opcjonalnych ESA (docelowo 200% składki

obowiązkowej)

Jednym z głównych instrumentów wykorzystywanych przez większe kraje europejskie dla

wspierania rozwoju swoich krajowych przemysłów wysokich technologii jest udział

w programach opcjonalnych Europejskiej Agencji Kosmicznej, które – co bardzo

charakterystyczne – stanowią 75% jej budżetu. Każde państwo swobodnie wybiera, czy

i w których programach chce uczestniczyć oraz w jakim wymiarze finansowym. Polska po

akcesji do ESA przystąpiła w 2012 r. do wybranych 10 programów opcjonalnych, deklarując

łączną roczną składkę na ten cel w wysokości ok. 9 mln euro, co stanowi prawie 50% składki

na programy obowiązkowe.9) Polski przemysł wykazał bardzo duże zainteresowanie

możliwością uczestnictwa w programach opcjonalnych i dobrą skuteczność w przetargach

ESA, biorąc pod uwagę konieczność nabycia wiedzy o zasadach i procedurach ESA, które są

odmienne od obowiązujących w UE.



Dzięki uczestnictwu w programach opcjonalnych polskie firmy i instytucje nie tylko uzyskują

środki finansowe na realizację swoich projektów, rozwój możliwości technicznych i kadry,

przetestowanie technologii czy stworzenie prototypu produktu. Programy te pozwalają im

również zaznajomić się ze specyfiką projektów kosmicznych oraz zwiększyć

rozpoznawalność krajowych podmiotów w skali Europy (zarówno w ESA, jak i wśród

jednostek przemysłowych tego sektora, w szczególności wśród dużych integratorów

satelitarnych – tak zwanych Primes lub Large Systems Integrators – LSI), co może

niewątpliwie przekładać się na dalszą ich aktywność w przedmiotowym sektorze, również w

konsorcjach z partnerami spoza Polski. Należy podkreślić, że obowiązująca w ESA zasada

zwrotu geograficznego „wymusza” na LSI poszukiwanie konkurencyjnych dostawców

i podwykonawców, często stałych, w mniejszych państwach członkowskich Agencji, tak aby

mogły osiągnąć określone współczynniki zwrotu w realizowanych dla ESA misjach

i programach, a kontakty te mają szansę przekształcić się w stałe miejsce w „łańcuchu

dostaw” LSI również na potrzeby innych projektów tych koncernów (poza zamówieniami

ESA). Udział w programach opcjonalnych umożliwia gromadzenie niezbędnego

doświadczenia organizacyjnego i technicznego, pozwalającego na współpracę

z europejskim sektorem kosmicznym (przez eksport i sprzedaż zaawansowanych

produktów i rozwiązań technologicznych). W ramach programów opcjonalnych ESA

polskie podmioty mogą prowadzić prace nad technologiami dual use oraz tzw. generic

technologies, czyli technologiami, które wykorzystywane są w wielu gałęziach przemysłu

9)

Po zadeklarowanej na Radzie Ministerialnej w Lucernie w 2016 r. podwyżce polskiej składki opcjonalnej

stanowi ona około 60% składki obowiązkowej. Jest to prawie najniższa proporcja wśród wszystkich krajów

członkowskich ESA – tylko Grecja i Węgry płacą mniej (węgierska składka opcjonalna to ok. 22% składki

obowiązkowej, a grecka ok. 24% - kwotowo w 2017 r. odpowiednio 5,05 mln euro do 1,14 dla HU i 11,76 mln

euro do 2,83 dla Grecji). Dla Finlandii składka opcjonalna to 75% obowiązkowej (11,11 mln euro i 8,3 mln), dla

Portugalii ponad 80% (9,27 mln i 7,73 mln). Rumunia i Czechy płacą na programy opcjonalne 300% swojej

składki obowiązkowej (RO 7,22 mln euro na programy obowiązkowe i 22,8 mln na opcjonalne w 2017 r.,

CZ 8,1 mln euro i 24,56 mln euro).

m.in. przemyśle obronnym, lotniczym, energetycznym, ICT, materiałowym. Dzięki

rozwinięciu tych technologii w projektach ESA do odpowiedniego poziomu gotowości

technologicznej (TRL) pojawia się możliwość ich wykorzystywania w różnych misjach

kosmicznych ESA oraz innych przedsięwzięciach komercyjnych.

Uwzględniając dotychczasowe rezultaty polskiego przemysłu w programach opcjonalnych

ESA, jego obecne kompetencje oraz rosnący potencjał naukowo-technologiczny, jak również

wzrastające zapotrzebowanie poszczególnych sektorów gospodarki oraz administracji

publicznej na innowacyjne rozwiązania i zdolności operacyjne w określonych obszarach

należy stopniowo zwiększać polskie zaangażowanie finansowe w programy opcjonalne,

docelowo do poziomu 150–200% składki obowiązkowej. Umożliwi to polskim

przedsiębiorcom ubieganie się o większe kontrakty i udział w przetargach na bardziej

skomplikowane technologicznie (a więc i droższe) produkty. Obecnie średnia wartość

jednostkowego projektu realizowanego przez polskich wykonawców dla ESA to

200–400 tysięcy euro – poziom wystarczający na początkowym etapie, ale przy aktualnym

stanie rozwoju przemysłu kosmicznego staje się powoli istotną barierą, utrudniającą również

zaangażowanie dużych firm np. zbrojeniowych czy lotniczych, zainteresowanych większymi

kontraktami. Bardzo istotna jest kontynuacja zaangażowania w te programy, które cieszą

się szczególnie dużym zainteresowaniem ze strony krajowych firm i instytucji, a przy tym

w dalszym ciągu cechują się wysokim poziomem innowacyjności. Konieczne jest także

dokładne rozpoznanie nowych programów opcjonalnych lub programów, w których

Polska do tej pory nie uczestniczy, a które mogłyby być atrakcyjne dla polskich

podmiotów i pomóc ukierunkować polskie podmioty na obszary priorytetowe na rynku

europejskim oraz umożliwić odnalezienie atrakcyjnych nisz rynkowych.

Należy podkreślić, że zwiększanie polskiej składki na programy opcjonalne ESA do

średniego poziomu stosowanego przez inne państwa członkowskie Agencji jest głównym

instrumentem służącym podniesieniu konkurencyjności polskiego sektora kosmicznego, ale

może i powinno ułatwiać realizację pozostałych celów szczegółowych niniejszej Strategii.

Dzięki większemu udziałowi w programach opcjonalnych polskie firmy mogą pozyskać lub

rozwinąć technologie użyteczne dla potrzeb bezpieczeństwa i obronności czy stworzyć

aplikacje odpowiadające na oczekiwania polskich użytkowników.



Opracowanie i wdrożenie Krajowego Programu Kosmicznego

Krajowy Program Kosmiczny jest jednym z kluczowych instrumentów realizacji

niniejszej Strategii, a zarazem celem cząstkowym niezbędnym dla znacznego i szybkiego

zwiększenia konkurencyjności polskiego sektora kosmicznego. Należy podkreślić, że

zdecydowana większość państw członkowskich ESA prowadzi również programy krajowe

o różnych zakresach tematycznych i budżetach. Przy wszystkich zaletach i korzyściach

z udziału w projektach kosmicznych ESA (zwłaszcza w programach opcjonalnych), UE czy

innych organizacji ich ostateczny kształt jest wynikiem kompromisu pomiędzy potrzebami

i możliwościami państw członkowskich i samych organizacji. Oznacza to, że nie wszystkie

tematy i technologie, którymi dany kraj jest zainteresowany (np. na potrzeby bezpieczeństwa

czy administracji publicznej), można w nich rozwijać. Programy narodowe są uzupełnieniem

działań w organizacjach międzynarodowych. Czasem w ich ramach wykorzystuje się

technologie rozwinięte w ESA czy UE dla własnych potrzeb, a czasem finansuje się projekty

o niższym poziomie TRL, aby wyrównać go do poziomu oczekiwanego przez ESA

i umożliwić krajowym podmiotom skuteczne konkurowanie z innymi na arenie

międzynarodowej. Programy narodowe mogą także służyć realizowaniu projektów we

współpracy bilateralnej.

Celem opracowania i wdrożenia Krajowego Programu Kosmicznego jest zbudowanie

systemu optymalnych narzędzi wsparcia doradczego, finansowego i edukacyjnego dla

sektora kosmicznego i instytucji realizujących oraz wspierających polską politykę

kosmiczną. Dokument będzie uwzględniał wyniki diagnozy sektora kosmicznego i jego

najistotniejsze potrzeby, niezbędne kamienie milowe rozwoju wynikające z dokumentów

strategicznych krajowych i międzynarodowych oraz konsultacji środowiskowych, konkretne

schematy wsparcia dla grup beneficjentów, wskaźniki monitorowania i ewaluacji programu

oraz harmonogram realizacji z uwzględnieniem alokacji na poszczególne lata jego realizacji.

Mechanizmy wsparcia w ramach Krajowego Programu Kosmicznego ukierunkowane będą na

sektor prywatny, naukę, administrację rządową i samorządową oraz na działania edukacyjne

i podnoszące świadomość społeczeństwa w zakresie wpływu technologii kosmicznych na

rozwój gospodarczy Polski, przez możliwość realizacji konkretnych projektów.

Opracowanie KPK umieszczono w ramach kierunków interwencji przypisanych do celu

szczegółowego nr 1, ponieważ ma służyć przede wszystkim jego osiągnięciu, jednakże należy

podkreślić, że w ramach tego programu będą również stworzone instrumenty wspierające

realizację pozostałych celów (np. upowszechnianie aplikacji satelitarnych wśród

administracji, działania informacyjno-promocyjne na rzecz sektora kosmicznego czy

wspieranie edukacji i staży).



Zwiększenie udziału w programach kosmicznych Unii Europejskiej

Drugą kluczową organizacją zajmującą się działalnością kosmiczną jest Unia Europejska. Jak

już wspomniano, w programach badawczych UE (7 Program Ramowy i obecnie

Horyzont 2020) polski sektor kosmiczny jest aktywny i osiąga dobre wyniki, niemniej jednak

należy dążyć do podniesienia dotychczasowej skuteczności w konkursach Horyzontu 2020

oraz w jego kontynuacji w kolejnej wieloletniej perspektywie finansowej, jakąkolwiek formę

ona przybierze. Wyzwaniem, które czasem pojawia się w tym obszarze, jest transfer wyników

badań do przemysłu i/lub przejście z fazy demonstracyjnej projektu (finansowanej przez UE)

do fazy praktycznego wdrożenia (na którą zwykle trzeba pozyskać dodatkowe fundusze).

Inaczej wygląda sytuacja we „flagowych” programach kosmicznych UE opierających się na

budowie systemów satelitarnych – obserwacji Ziemi Copernicus i nawigacji Galileo.

W ubiegłej dekadzie, kiedy UE i ESA podejmowały decyzje o ich utworzeniu i kiedy

rozdzielano kontrakty na budowę satelitów i towarzyszącej im infrastruktury naziemnej,

podmioty z Polski – nowego kraju członkowskiego UE, który nie należał do ESA ani

EUMETSAT – nie miały praktycznie żadnych szans na udział w tych przetargach. Obecnie

należy zatem skupić się na rozwijaniu aplikacji i usług opartych o dane z Copernicusa

i sygnały Galileo (np. przez bardziej intensywny udział w projektach dot. nawigacji

satelitarnej realizowanych na zlecenie GSA w Pradze), gdzie polski przemysł ma realne

możliwości konkurowania z zagranicznymi podmiotami na rynku europejskim, a z pewnością

zaspokojenia krajowego popytu w tej dziedzinie. Równocześnie trzeba przygotowywać się do

włączenia się w prace koncepcyjne, a potem w miarę możliwości w budowę kolejnych

generacji satelitów Copernicus i Galileo. Należy również wykorzystywać pojawiające się

nisze związane z wykonywaniem elementów sprzętu naziemnego dla tych systemów, np.

odbiorników PRS, odbiorników transferu czasu czy stacji odbierającej dane z Copernicusa.

W ostatnim czasie w ramach UE pojawiły się dwie nowe inicjatywy – SST (Space

Surveillance and Tracking Framework Support) i GovSatCom (Governmental Satellite

Communication). Ta pierwsza dotyczy stworzenia programu monitorowania obiektów

w przestrzeni kosmicznej, dzięki któremu będzie możliwa ochrona europejskich satelitów

przed ryzykiem kolizji z innymi obiektami, zwłaszcza tzw. śmieciami kosmicznymi10). Jest on

oparty na sieci czujników udostępnianych na potrzeby systemu przez państwa członkowskie,

które zgodnie z przepisami wykonawczymi do wydanej w 2014 r. decyzji UE zawiązały

tzw. konsorcjum SST. W pierwszym terminie, tj. do końca stycznia 2015 r., dokonało tego

pięć krajów: Francja, Niemcy, Włochy, Wielka Brytania i Hiszpania. Polska, podobnie jak

kilka innych państw, jest zainteresowana udziałem w tej inicjatywie. Podjęto już działania na

szczeblu krajowym, zmierzające do uzyskania wymaganego przez UE dostępu do

czujnika/czujników umożliwiających obserwację obiektów w kosmosie zgodnie

z parametrami technicznymi wskazanymi w decyzji UE.11) Prowadzone są również rozmowy

na forum UE dot. przystąpienia Polski do konsorcjum SST w pierwszym możliwym

terminie. Prace te powinny być kontynuowane, zwłaszcza że w unijnym programie SST

można wykorzystać doświadczenia i kompetencje nabyte w programie opcjonalnym ESA

pod nazwą SSA, do którego Polska przystąpiła w 2012 r., zapewniając efekt synergii.

Kolejną inicjatywą KE jest GovSatCom, mający na celu dostarczenie europejskim rządom

(w tym szczególnie służbom cywilnym) systemu łączności satelitarnej, który zapewni

większy poziom bezpieczeństwa i niezawodności niż istniejące cywilne komercyjne systemy

łączności satelitarnej (tzw. ComSatCom), a zarazem będzie tańszy i łatwiejszy

w implementacji niż systemy stricte wojskowe (MilSatCom). Tu również można by

zsynchronizować ewentualne działania z programami opcjonalnymi ESA z grupy

ARTES.

Określenie najbardziej obiecujących dla polskiego sektora kosmicznego

obszarów technologicznych (istniejące kompetencje, nisze technologiczne,

potencjał rozwojowy)

Sektor kosmiczny od zawsze był motorem rozwoju nowych, innowacyjnych rozwiązań z racji

specyfiki swoich wymagań. Opracowywane na potrzeby misji kosmicznych urządzenia muszą

być niezawodne (brak możliwości naprawy na orbicie), odporne na ekstremalne warunki

(np. promieniowanie, wysokie różnice temperatur, przeciążenia przy starcie), lekkie (redukcja

kosztów wynoszenia) i energooszczędne (ograniczona ilość energii dostępnej na satelicie). Te



10)

Obecnie wokół Ziemi poza czynnymi satelitami krążą tysiące innych obiektów, które mogą być dla nich

zagrożeniem. Są to tzw. śmieci kosmiczne – stare, niedziałające satelity (lub ich fragmenty), kawałki zużytych

rakiet itp.

11)

Na zlecenie MON NCBiR uruchomił projekt budowy teleskopu optycznego, który ma być polskim wkładem

do systemu SST.

wszystkie zalety technologii kosmicznych sprawiają, że bardzo łatwo mogą być

wykorzystywane w innych sektorach gospodarki.

Obecnie w sektorze kosmicznym zachodzi wiele zmian technologicznych, które mogą ułatwić

włączanie się do niego nowych podmiotów. Należy tu wymienić między innymi dynamiczny

postęp w sektorze IT, zarówno pod względem wydajności obliczeniowej i pojemności

pamięci, jak i przetwarzania dużej ilości danych czy obliczeń w chmurze oraz rozpoznawania

obrazów. Istotna jest także miniaturyzacja, nowe materiały, systemy zasilania, technologia

druku 3D, komunikacja laserowa, anteny z wielu materiałów, rosnące możliwości

wykorzystywania rozwiązań spoza sektora kosmicznego wynikające m.in. z tendencji do

budowy konstelacji małych satelitów12), zwłaszcza na potrzeby telekomunikacji (głównie

szerokopasmowy Internet i telefonia). Pewną rolę odgrywają także nowe wymogi prawne UE

w zakresie dyrektywy REACH (konieczność stopniowej eliminacji uznanych za szkodliwe

dla środowiska substancji i związków chemicznych13) i zastępowania ich nowymi, np.

ekologiczne paliwa) czy dążenie do zmniejszania ilości tzw. śmieci kosmicznych

(projektowanie satelitów z myślą o ich usunięciu z orbity po zakończeniu czasu życia,

aktywna i pasywna deorbitacja, systemy zasilania i silniki, materiały ulegające spaleniu

w atmosferze).

Dla rozwoju kompetencji technologicznych polskiego sektora kosmicznego konieczne

jest pozyskanie jak najszerszej wiedzy o już istniejących i planowanych rozwiązaniach

oraz obszarach rozwijanych przez potencjalnych partnerów i konkurentów z innych

krajów. Najlepszym (choć nie jedynym) narzędziem do tego jest proces harmonizacji

europejskich technologii kosmicznych (European Space Technology Harmonisation), który

został zainicjowany przez ESA w 2000 r. Jest on prowadzony w celu osiągnięcia lepszej

koordynacji w zakresie badań i rozwoju oraz w celu stworzenia silnej bazy technologicznej

jako klucza do globalnej konkurencyjności przemysłu europejskiego i powodzenia przyszłych

misji kosmicznych. Proces harmonizacji obejmuje przegląd bieżącej sytuacji i potrzeb,

ustanowienie map drogowych w zakresie technologii kosmicznych – w ramach uzgodnień

pomiędzy ESA i krajami członkowskimi, Unią Europejską i instytucjami europejskimi oraz

innymi interesariuszami, w tym stowarzyszeniami przedsiębiorców. Oczekuje się, że w miarę

pozyskiwania kompetencji merytorycznych Polska Agencja Kosmiczna aktywnie włączy się

w ten proces i będzie udzielać wsparcia technicznego zarówno administracji publicznej, jak

i naukowcom i przedsiębiorcom.

Proces harmonizacji przez konsolidację strategicznego potencjału europejskiego ma na

celu zapełnienie luk strategicznych i minimalizację zbędnego powielania nakładów.

Intensyfikacja polskiego udziału w tym procesie powinna umożliwić rozwój tych krajowych

obszarów technologicznych, a co się z tym wiąże również krajowych przedsiębiorstw, które

mają największe szanse na uczestnictwo w programach ESA, obowiązkowych i opcjonalnych,

12)

Z jednej strony następuje znaczny postęp i poprawa jakości rozwiązań technologicznych tworzonych na

„ziemskie” potrzeby, z drugiej – jak wspomniano – przy produkcji konstelacji małych satelitów bardziej liczy się

czas i koszt wytworzenia niż wysoka trwałość i niezawodność wymagane przy dużych misjach kosmicznych.

13)

Nawet jeśli stosowanie jakiś substancji objętych dyrektywą REACH jest dopuszczone w działalności

kosmicznej, to w długiej perspektywie z powodu ograniczenia zdolności jej produkcji wywołanych eliminacją

ziemskich zastosowań nie będzie już firm mogących zaspokoić zapotrzebowanie producentów urządzeń

satelitarnych lub też ceny wzrosną poza próg opłacalności ich zakupu.

a także na współpracę z wiodącymi graczami na rynku kosmicznym zarówno w odniesieniu

do sektora upstream, jak i zastosowań aplikacji satelitarnych (downstream).

Należy podkreślić, że proces harmonizacji jest otwarty dla wszystkich interesariuszy. Mogą

i powinny w nim uczestniczyć zarówno przedsiębiorstwa, jak i jednostki naukowe. Korzyści

dla przemysłu to zdobywanie informacji, nawiązywanie kontaktów oraz możliwość

prezentowania przez przemysł swoich kompetencji, potencjału i zrealizowanych już

projektów, co zaprocentuje w relacjach biznesowych zarówno z wiodącymi

przedsiębiorstwami w tym sektorze na świecie, jak i z ESA.

Ponadto ESA, Komisja Europejska (KE) i Europejska Agencja Obrony (EDA) wspólnie

prowadzą proces przygotowywania i aktualizacji listy działań/technologii krytycznych

mających na celu zapewnienie niezależności technologicznej Europy w zakresie

technologii kosmicznych. Rozwijane inicjatywy technologiczne powinny zapewnić, że

Europa będzie mieć wolny, nieograniczony dostęp do dowolnej technologii niezbędnej do

realizacji misji kosmicznych.

W 2009 r., przygotowane zostało wspólne, spójne europejskie podejście instytucjonalne,

a następnie proces harmonizacyjny w zakresie technologii krytycznych prowadzono

w 2009 r., 2011 r. oraz w 2014 r. W ostatnim cyklu udało się stworzyć listę krytycznych

inicjatyw technologicznych na lata 2015–2017. Komisja Europejska, ESA, EDA wraz

z zainteresowanymi podmiotami europejskimi uruchomiły w 2016 roku kolejny cykl

mapowania technologii, który zakończy się przedstawieniem krajom członkowskim listy

inicjatyw technologicznych w zakresie technologii krytycznych na lata 2018–2020. Spotkanie

mapujące jest otwarte dla przemysłu, zarówno dużych przedsiębiorstw, jak i MŚP.

Określenie priorytetowych obszarów technologicznych dla rozwoju krajowego

przemysłu kosmicznego musi odbywać się w ścisłej współpracy wszystkich

interesariuszy (przemysł, nauka, administracja publiczna) na zasadzie wymiany

informacji i koordynacji. Stosowanie zasady koncentracji, tj. wybór ograniczonej liczby

tematów strategicznych (np. określonych programów opcjonalnych ESA, uzupełnianych

w miarę potrzeby w ramach programu krajowego) i ich efektywna implementacja powinna

doprowadzić do rozwoju krajowych kompetencji oraz osiągnięcia unikalnych na skalę co

najmniej europejską kompetencji w obszarach niszowych. Podkreślić należy również

konieczność stałego monitorowania aktualnych trendów i wspierania organizacji pragnących

zaangażować się w nowe, pojawiające się obszary14) – lista technologii mogących mieć

zastosowanie w działalności kosmicznej stale ewoluuje.

Na potrzeby swojej działalności ESA opracowała tzw. drzewo technologiczne, obejmujące

26 głównych obszarów tematycznych, które jest również podstawą opisanego powyżej

europejskiego procesu harmonizacji technologii. Przyjmując je za punkt odniesienia,

w przeprowadzonym wśród przedstawicieli polskiego sektora kosmicznego badaniu

ankietowym uzyskano następujące wyniki

14)

Przykładami są VDES (VHF Data Exchange System - nowy standard łączności na morzu) czy Galileo PRS,

dla których nie ma jeszcze rozpowszechnionych komercyjnych urządzeń. Potencjalnie jednak są to obszary,

które w perspektywie kilku lat będą komercyjnie wykorzystywane, zatem istotne jest włączanie się w te

inicjatywy już w ich początkowych fazach. Inne interesujące obszary to nowe materiały i paliwa.

Wykres nr 5. Obecne i przyszłe kompetencje polskiej branży kosmicznej według głównych obszarów

technologicznych ESA – Liczba przedsiębiorstw wskazujących, że posiada, będzie rozwijać posiadane lub

rozwinie nowe kompetencje.

Źródło: Ekspertyza „Efekty funkcjonowania Polski w ESA i ocena dotychczasowego rozwoju polskiego sektora

kosmicznego”, Seendico Doradcy Sp.j., 2014.

Wyniki ankiety znajdują w większości potwierdzenie w projektach realizowanych w ramach

Programu Wsparcia Polskiego Przemysłu oraz programach opcjonalnych. Należy podkreślić,

że ponad 60% kontraktów PLIIS dotyczy tzw. generic technologies, czyli rozwiązań

mogących mieć zastosowania w różnych obszarach i misjach ESA. Kolejne obszary to

obserwacja Ziemi i nawigacja (15% i 13%). Na podstawie dotychczasowych analiz za

najbardziej obiecujące dla polskiego sektora kosmicznego można uznać następujące

dziedziny: oprogramowanie kosmiczne i naziemne, optyka, optoelektronika, mechanika

precyzyjna, robotyka, awionika, systemy zasilania, systemy orientacji na orbicie i korekcji

orbity, technologie materiałowe i kompozyty oraz technologie materiałów pędnych, w tym

ekologiczne układy napędowe i paliwa dla satelitów i małych rakiet kosmicznych, a także

systemy wspomagające testy naziemne.

Dążenie do podniesienia pozycji polskiego sektora kosmicznego z dostawcy

elementów do dostawcy podsystemów satelitarnych

W sektorze kosmicznym można wyróżnić 4 poziomy rozwoju firm

o Tier I – integratorzy misji (tzw. primes lub Large System Integrators – LSI, 3 wiodące

europejskie koncerny: Airbus DS, Thales Alenia Space i OHB)

o Tier II – integratorzy systemów

o Tier III – integratorzy podsystemów

o Tier IV – dostawcy technologii i elementów (obecny poziom Polski)



Rozwój polskiego sektora kosmicznego powinien podążać w kierunku od badań, dostarczania

technologii i produkcji elementów satelitarnych do produkcji podsystemów, a w dłuższej

perspektywie nawet systemów satelitarnych. Oznaczałoby to znaczące podniesienie

kompetencji technologicznych oraz umiejętności zarządzania większymi projektami

przez polskie podmioty, jak również bardzo duże zwiększenie ich obrotów. Należy

podkreślić, że w Europie jest obecnie tylko kilkanaście firm na tym poziomie, a zatem

znalezienie się w tym gronie 1–2 podmiotów z Polski oznaczałoby zmianę nie tylko

ilościową, ale i jakościową. Jest to zadanie ambitne i na dodatek uzależnione od sytuacji

międzynarodowej, tj. udziału poszczególnych krajów jako liderów misji, ale jest możliwe do

spełnienia, przy założeniu istotnie zwiększonego wsparcia publicznego dla wytworzenia

produktów (podsystemów), które miałyby być realizowane w wersji lotnej. Koszt

wytworzenia podsystemu to kilka do kilkunastu15)(zależnie od wymagań technicznych danej

misji) milionów euro w ciągu 2–4 lat, a więc takie kontakty są nieosiągalne przy całkowitej

składce Polski na programy opcjonalne w wysokości 9 mln euro rocznie.

Należy także zauważyć, że realna szansa dla polskich przedsiębiorstw na bycie

odpowiedzialnym za dany podsystem istnieje wówczas, gdy jakikolwiek element tego

podsystemu był już realizowany w projektach ESA i/lub Polish Industry Incentive Scheme

(przy czym realizacja projektów ESA wygranych w otwartej konkurencji z firmami z innych

krajów poza dedykowanym dla Polski programem PLIIS jest znacząco lepszym wskaźnikiem

późniejszego sukcesu). Mechanizmem umożliwiającym zdobycie oczekiwanego przez ESA

tzw. flight heritage może być również udział w budowie satelitów w ramach programu

narodowego. Trzeba również wskazać, że firmy, które mają doświadczenie w produkcji

podsystemów, stosunkowo łatwiej mogą „przejść” na wyższy poziom zaawansowania

technicznego i organizacyjnego i zostać np. integratorami małych satelitów.

15)

Z tej kwoty około 40–50% trafia do integratora, a reszta to kontrakty dla podwykonawców.

Docelowa pozycja najsilniejszych polskich firm

Wykres nr 6. Schemat podziału sektora kosmicznego na poszczególne poziomy rozwoju firm.

Źródło: ARP.

Jedną z dróg do wzrostu zarówno kompetencji technologicznych, jak i szans na bycie

dostawcami podsystemów bądź całych instrumentów dla polskich instytucji może być

zwiększenie udziału w programie PRODEX. W programie tym w praktyce wszystkie do tej

pory zainwestowane środki wróciły do polskich instytutów i firm, a same instytucje nabyły

wymaganego doświadczenia. Możliwości w programie zwiększają się wraz z rozwojem misji

naukowych. Polskie instytucje są już zapraszane do udziału w projektach w roli dostawców

podsystemów do instrumentów naukowych – takie doświadczenia mogą im ułatwić ubieganie

się o kontrakty na urządzenia na platformy satelitarne.



Rozwój współpracy dwustronnej

Udział w większości projektów realizowanych w ramach różnych organizacji

międzynarodowych odbywa się przez uczestnictwo w konsorcjach z partnerami z innych

krajów, a to wymaga rozbudowy sieci kontaktów i współpracy dwustronnej. Należy

dążyć do nawiązywania takich relacji przede wszystkim z wiodącymi krajami kosmicznymi w

Europie (Francja, Niemcy, Włochy, Wielka Brytania) oraz mniejszymi państwami, dla

których Polska ze swoim potencjałem gospodarczym mogłaby być bardziej równorzędnym

partnerem (np. Hiszpania, kraje skandynawskie), które posiadają kompetencje mogące być

komplementarne do polskich (np. Luksemburg, Ukraina) lub które mają zbliżone

doświadczenia i potrzeby (np. Rumunia, Czechy). Wydaje się, że szczególne znaczenie

powinno zostać przypisane rozwojowi współpracy z Ukrainą. Wiele obiecujących dla

polskiego sektora kosmicznego inicjatyw to także projekty dwu- lub wielostronne

realizowane poza strukturami organizacji międzynarodowych – na przykład pierwsze

polskie satelity naukowe Lem i Heweliusz powstały w ramach projektu BRITE

prowadzonego wspólnie przez Austrię, Kanadę i Polskę. Nie można ograniczać kontaktów

bilateralnych tylko do państw europejskich, aczkolwiek z oczywistych przyczyn powinny one

być bardzo rozbudowane – należy dążyć do nawiązania nowych i rozwoju już istniejących

powiązań (opartych często na wcześniejszych doświadczeniach we współpracy naukowej)

z krajami prowadzącymi działalność kosmiczną na świecie (np. USA, Rosja, Chiny).



Udział w innych inicjatywach międzynarodowych (EUMETSAT, ESO)

Polska jest także członkiem dwóch innych organizacji międzynarodowych zajmujących się

działalnością kosmiczną – EUMETSAT (European Organisation for the Exploitation of

Meteorological Satellites) i ESO (European Southern Observatory). Obie zapewniają swoim

państwom członkowskim dostęp do pozyskiwanych z obserwacji satelitarnej danych

(odpowiednio – meteorologicznych i astronomicznych), które mogą być wykorzystywane dla

celów praktycznych i naukowych. Zwłaszcza dane z EUMETSAT są użyteczne nie tylko jako

bieżące źródło informacji niezbędnych do sporządzania krótko- i długoterminowych prognoz

pogody, ale w dłuższej perspektywie zapewniają możliwość ciągłej obserwacji zachodzących

zmian klimatu, stanu oceanów, pokrywy lodowej itp. (dostęp do danych archiwalnych). Poza

wykorzystywaniem danych EUMETSAT wspólnie z ESA buduje kolejne generacje satelitów

meteorologicznych, a Polska jako członek ESA uczestniczący w programie opcjonalnym

MetOpSG ma szansę na udział swojego przemysłu w tych przetargach.

Istotny jest również udział Polski w ESO, nie tylko ze względu na możliwości uczestnictwa

polskich instytucji w projektach technologicznych, ale również ze względu na badania

astronomiczne. To właśnie one są motorem rozwoju naukowych misji obserwacyjnych ESA.

Udział w projektach astronomicznych przyczyni się z pewnością do rozwoju współpracy

polskich astronomów nie tylko z partnerami europejskimi, ale również na poziomie

globalnym. Należy również dążyć do jak największego zaangażowania polskich podmiotów

w budowę tzw. E-ELT (European Extremely Large Telescope, z głównym lustrem o średnicy

39 metrów, budowa ma się zakończyć w 2024 r.) i towarzyszącej mu infrastruktury.



Zainicjowanie udziału polskiego sektora kosmicznego w tzw. New Space

Kolejną szansą dla polskiego sektora kosmicznego jest tzw. New Space. Termin ten narodził

się w Stanach Zjednoczonych na początku lat 80. XX wieku, aby określić firmy dokonujące

znaczących prywatnych inwestycji w loty kosmiczne poza projektami zlecanymi przez

amerykańską agencję kosmiczną (NASA), inne agencje kosmiczne lub ich kontraktorów.

Pod koniec lat 90. nastąpił gwałtowny wzrost tych inwestycji, który doprowadził do

zaistnienia w powszechnej świadomości takich marek jak Space X czy Virgin Galactic.

Obecnie mianem tym określa się firmy dążące do zapewnienia tańszego dostępu do

przestrzeni kosmicznej (np. nowe wydajne technologie rakietowe i/lub nowe generacje

promów kosmicznych) i tańszej eksploracji kosmosu (np. konstelacje niskokosztowych

satelitów telekomunikacyjnych i obserwacyjnych na bliskich orbitach okołoziemskich, plany

częściowej komercjalizacji Międzynarodowej Stacji Kosmicznej czy prywatna eksploracja

innych ciał niebieskich – Księżyca, Marsa, asteroid). New Space może przyczynić się do

znaczącego wzrostu światowego rynku kosmicznego i opracowania wielu przełomowych

technologii poszerzających ludzką wiedzę na temat otaczającej nas przestrzeni kosmicznej

i umożliwiających łatwiejszy do niej dostęp. Jednocześnie jest to rynek bardzo wymagający,

na którym liczy się dostarczenie rozwiązań tanich, a jednocześnie niezawodnych. New

Space wymaga zmiany filozofii podejścia do realizacji projektów kosmicznych od

tradycyjnych wielkich przedsięwzięć zlecanych przez agencje rządowe i międzyrządowe do

elastycznego podejścia wymaganego przez inwestora prywatnego. Polski przemysłowy

sektor kosmiczny, który dopiero się kształtuje, nie mając obciążeń związanych

z wieloletnią realizacją projektów w ramach zamówień agencji rządowych, ma szanse na

włączenie się w ten trend.

Cel szczegółowy nr 2

Rozwój aplikacji satelitarnych – wkład w budowę gospodarki cyfrowej

Kierunki interwencji/narzędzia realizacji

 Zapewnienie stałego, szybkiego i pewnego dostępu do danych

satelitarnych

 Upowszechnianie

wykorzystywania

danych

satelitarnych

w administracji publicznej różnego szczebla

 Rozwój usług komercyjnych

 Zwiększony udział w programach międzynarodowych (UE, ESA,

EUMETSAT, Europejski Bank Inwestycyjny, Bank Światowy)

Wskaźniki przewidziane do realizacji do 2020 r.

Utworzenie w Polsce stacji odbioru danych satelitarnych z systemu

Copernicus

Utworzenie repozytorium danych satelitarnych obejmującego dane

archiwalne oraz dane z najnowszych obserwacji dla obszaru kraju wraz

z mechanizmami udostępniania danych)

Uruchomienie usługi Galileo PRS w Polsce

Przykładowe zastosowania technik satelitarnych w różnych dziedzinach.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Euroconsult.



Zapewnienie stałego, szybkiego i pewnego dostępu do danych satelitarnych

Unia Europejska w ramach programu Copernicus udostępnia państwom członkowskim dane

z satelitarnej obserwacji Ziemi, których ilość stale rośnie w miarę rozbudowy systemu

i wynoszenia na orbitę kolejnych satelitów. Wyzwaniem, a zarazem olbrzymią szansą dla UE

jako całości oraz dla poszczególnych krajów jest jak najszersze wykorzystanie tej ogromnej

ilości danych na potrzeby różnych polityk sektorowych, zwłaszcza w takich dziedzinach jak

monitorowanie zmian klimatu, ochrona środowiska, rolnictwo, planowanie przestrzenne czy

zarządzanie kryzysowe. Stały dostęp do danych pochodzących zarówno z satelitów

konstelacji Sentinel, których właścicielem jest Komisja Europejska, jak również niektórych

misji wspomagających w programie Copernicus, będących pod zarządem Europejskiej

Agencji Kosmicznej, zapewni polskim podmiotom przystąpienie do współpracującego

systemu naziemnego (Collaborative Ground Segment), zarządzanego przez ESA. Jest to

szczególnie ważne dla zapewnienia polskim podmiotom dostępu do danych systemu

Copernicus oraz możliwości wykorzystania tych danych w oferowanych przez polskie firmy

usługach przeznaczonych zarówno na rynek krajowy, jak i zagraniczny. Musi to być dostęp

pewny, stały i efektywny, pozwalający polskim przedsiębiorcom na oferowanie na jego

bazie komercyjnych usług. Zapewnienie dostępu do danych systemu Copernicus będzie

również równoznaczne z zapewnieniem realnych szans na rozwój polskich firm w tym

obszarze. Może to być prawdziwy przełom dla polskich podmiotów, ponieważ dzięki niemu

zniknie jedna z podstawowych barier dla rozwoju aplikacji opartych na obserwacji Ziemi

(EO) – konieczność zakupu danych (często drogich lub nie do końca spełniających

wymagania użytkownika) oraz możliwości ich porównywania ze starszymi zobrazowaniami

w celu detekcji zmian. Polskie firmy będą mogły wykorzystać posiadane kompetencje

w dziedzinie IT i przetwarzania dużej ilości danych (big data, obliczenia w chmurze itp.)

i dzięki temu być konkurencyjne w stosunku do podmiotów zagranicznych oferujących

produkty z tego obszaru.

Upowszechnianie wykorzystywania danych satelitarnych w administracji

publicznej różnego szczebla

Jednym z użytkowników danych satelitarnych dostarczanych przez systemy obserwacji Ziemi

oraz nawigacji satelitarnej (choć tu już w mniejszym stopniu ze względu na rosnącą liczbę

klientów indywidualnych) jest administracja publiczna różnego szczebla, która może

i powinna wykorzystywać je jako narzędzie do realizacji wielu swoich zadań. Zastosowania

technik satelitarnych w praktyce urzędów i służb nie oznaczają zwykle całkowitej zmiany

procesów i źródeł informacji stanowiących podstawę podejmowanych decyzji

administracyjnych. Dają one natomiast możliwość poprawy ich skuteczności, pełniejszej

świadomości sytuacyjnej oraz osiągnięcia wyższego poziomu koordynacji prac pomiędzy

instytucjami działającymi na tym samym obszarze. Dane satelitarne to źródło informacji

obiektywnej i aktualnej oraz ciągłej w przestrzeni (w przeciwieństwie do monitoringu

naziemnego). Często mogą stanowić cenne uzupełnienie informacji pozyskiwanych z innych

źródeł, np. zobrazowań lotniczych – zależnie od rzeczywistych potrzeb użytkownika. Jedną

z barier rozwoju przedsiębiorstw dostarczających usługi na rzecz administracji jest

rozbudowywanie jej o wyspecjalizowane komórki, realizujące zadania w obszarach

kompetencji tych przedsiębiorstw. Takie zjawisko prowadzi do samowystarczalności

administracji i likwidacji potencjalnego pola działania przedsiębiorstw. Skutkiem tego jest

wzrost kosztów administracji przy jednoczesnym ograniczeniu bazy podatkowej.

Wszędzie tam, gdzie jest to możliwe i ekonomicznie uzasadnione, administracja, jako

„inteligentny klient”, powinna wykorzystywać potencjał polskich przedsiębiorców

(w razie potrzeby współpracujących w tworzeniu nowych aplikacji z sektorem

naukowym), zamawiając usługi oparte na danych satelitarnych zaspokajające jej

precyzyjnie zdefiniowane potrzeby. Umożliwi to z jednej strony poprawę efektywności

działania organów administracji, a z drugiej będzie istotnym instrumentem stymulującym

rozwój krajowego sektora usług satelitarnych. Wymagać to będzie także działań

zmierzających do przezwyciężenia najczęściej napotykanych przez organy administracji już

wykorzystujące takie rozwiązania barier i problemów. W 2015 r. organizacja Eurisy, we

współpracy z Ministerstwem Rozwoju (wcześniej Ministerstwem Gospodarki),

przeprowadziła badanie obejmujące urzędy publiczne korzystające z usług satelitarnych16)

(wyniki zostały opublikowane w: Eurisy, Satellites for Society: Reporting on operational uses

of satellite-based services in the public sector – Focus on Poland, Paris (France), June

2016). Urzędy, które wzięły udział w ankiecie, wskazały następujące obszary wykorzystania

usług satelitarnych: transport, ochrona środowiska, rolnictwo, planowanie przestrzenne oraz

zarządzanie kryzysowe. Na etapie wdrażania usług ankietowani napotykali na problemy

ekonomiczne (np. koszt nabycia tego typu usług), produktowe (np. dostępność konkretnych



16)

W ankiecie wzięło udział 49 organów administracji publicznej różnego szczebla z Polski. Dla porównania

z całej Europy otrzymano w sumie 141 odpowiedzi.

rozwiązań i usług na rynku) oraz techniczne (np. trudności z tłumaczeniem i poprawnym

określeniem specyfikacji techniczno-technologicznych). Po wdrożeniu usług na etapie

operacyjnego użytkowania serwisu u połowy ankietowanych pojawiły się z kolei trudności

organizacyjne (np. zdolności i umiejętności personelu związane z użytkowaniem usługi) oraz

techniczne (np. integracja serwisu do istniejącego systemu). Konieczne są więc działania

informacyjno-promocyjne skierowane do administracji (w tym wskazanie możliwych

źródeł finansowania zakupu takich usług np. z funduszy strukturalnych).

Korzyści wynikające z wykorzystania usług satelitarnych w oparciu analizę

przeprowadzoną przez Eurisy na podstawie otrzymanych 49 ankiet

Wykres nr 7. Korzyści z zastosowania aplikacji satelitarnych według ankiety Eurisy w Polsce.

Źródło: Eurisy.

Poza przezwyciężeniem wskazywanych przez użytkowników problemów i trudności,

wskazane jest bliższe rozpoznanie barier prawnych spowalniających lub uniemożliwiających

wsparcie wykonywania zadań administracji monitoringiem satelitarnym. Problemem bywa

brak chęci sięgnięcia po nowe metody realizacji bądź wsparcia wykonywania zadań

statutowych służb i urzędów, jeśli nie są dopuszczone lub wymagane prawnie. Monitoring

satelitarny wprowadzono jako obligatoryjne źródło informacji lub dopuszczono jako dobrą

praktykę w szeregu przypadków, w tym m.in. w systemie wsparcia publicznego, z jakiego

mogą korzystać producenci rolni w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Opracowane przez

europejskie jednostki naukowe metody monitoringu satelitarnego są na podstawie

europejskich wymagań stosowane także w Polsce17). Przygotowywany obecnie Kodeks

urbanistyczny budowlany wśród źródeł danych referencyjnych do prowadzenia

monitorowania zagospodarowania przestrzennego wskazuje m.in. systemy satelitarnej

obserwacji Ziemi.

Należy jednak zauważyć, że obowiązujące prawo międzynarodowe i europejskie z zakresu

ochrony środowiska nie uwzględnia możliwości stosowania technik satelitarnych jako

17)

https://ec.europa.eu/jrc/en/research-topic/agricultural-monitoring

obligatoryjnego źródła danych w procesie monitorowania i sprawozdawania – mogą one być

stosowane jedynie w charakterze pomocniczym.18)

Innowacyjne usługi i produkty opracowane na rzecz realizacji konkretnych zadań służb

i urzędów powinny zostać uprzednio sprawdzone, a ich skuteczność udokumentowana.

Kontroli i ocenie powinny podlegać korzyści pojawiające się dzięki wprowadzeniu nowych

rozwiązań. Kolejnym krokiem natomiast powinno dopuszczenie prawne wykorzystania

nowych metod o potwierdzonej skuteczności.

Osobnym obszarem ze względu na specyficzne uwarunkowania prawne z nim związane jest

usługa PRS (Public Regulated Service) systemu Galileo. Usługa PRS będzie oparta wyłącznie

na kodowanych sygnałach, odseparowanych od innych sygnałów przekazywanych w systemie

GALILEO w celu utrzymania wysokiej jakości i niezawodności transmisji.

Sygnały te będą dodatkowo zabezpieczone mechanizmami kryptograficznymi przed

działaniem zewnętrznych elektronicznych systemów zakłócających, próbami ich przejęcia lub

całkowitego ich wyeliminowania.

Usługa PRS będzie nieograniczona i nieprzerwanie dostępna w każdej części świata, nawet

w przypadku całkowitego zablokowania innych usług GALILEO, co może być spowodowane

np. działaniami terrorystycznymi lub wojennymi. Usługa PRS jest planowana do

wykorzystywania głównie przez organy administracji rządowej. Będzie usługą bezpłatną dla

krajów członkowskich UE i organizacji humanitarnych.

Ze względu na wymagania bezpieczeństwa i wynikający z nich ograniczony dostęp do

sygnału i odbiorników PRS (wraz z kluczami kryptograficznymi) we wszystkich krajach

członkowskich UE powołano specjalne struktury, tzw. CPA (Competent PRS Authority).

Głównym zadaniem krajowej jednostki zarządzającej usługą PRS będzie koordynacja działań

w zakresie implementacji usługi PRS w Polsce, w tym prowadzenie rejestru krajowych

użytkowników usługi PRS oraz monitorowanie działań związanych z procedurą dystrybucji

i rejestracji kluczy kryptograficznych PRS. Na szczeblu europejskim jednostka ta będzie

utrzymywała kontakty z organami unijnymi odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo systemu

GALILEO oraz rozwój usługi PRS. Do roku 2020 Polska powinna mieć wypracowane

krajowe zasady dostępu do usługi PRS, zgodne z wymaganiami unijnymi

i uwzględniające potrzeby przyszłych użytkowników tej usługi.

Przykładowe obszary zastosowań usług opartych o dane i usługi satelitarne na potrzeby

administracji publicznej to

18)

Aby dane mogły być wykorzystywane do procesu monitorowania, powinny spełniać następujące zasady

kompletności (przekazywane dane muszą mieć charakter kompleksowy), spójności (dane muszą być

porównywalne w określonych okresach czasowych), przejrzystości (musi być otwarty dostęp do

przekazywanych danych), dokładności (dane muszą spełniać określoną dokładność, wielkość błędu musi być

określona i ograniczona, a wszystkie urządzenia pomiarowe związane z monitorowaniem powinny być

skalibrowane – poddane weryfikacji). Wszystkie te zasady mają umożliwić porównywalność danych i mają na

celu standaryzację procesu monitorowania.

 Planowanie przestrzenne – w ramach planowanej budowy krajowego systemu

monitoringu przestrzennego, m.in. z zastosowaniem teledetekcji obiektów zabudowy

do oceny zmian zachodzących w strukturach osadniczych czy monitorowania zmian

sposobu wykorzystywania terenu (obszary rolne, leśne, zurbanizowane, urbanizujące

się, wolne od zabudowy itd.), ocena i prognozowanie skutków realizacji polityk

publicznych w przestrzeni,

 Prognozowanie pogody (krótko- i długoterminowe)19),

 Monitorowanie i ochrona środowiska, w tym zwłaszcza zmiany klimatu (większość

tzw. Essential Climate Variables jest mierzona przy pomocy satelitów obserwacji

Ziemi), zanieczyszczenia, pochłanianie dwutlenku węgla,

 Leśnictwo – np. ocena stanu lasów, występowanie szkodników, nielegalne wycinki

czy wysypiska śmieci)20),

 Rolnictwo i przetwórstwo rolno-spożywcze – monitoring wykorzystania rolniczej

przestrzeni produkcyjnej, włączenie sektora rolno-spożywczego w ideę Przemysłu

4.0., zarządzanie ryzykiem w produkcji rolnej,

 Rozwój obszarów wiejskich – monitoring wykorzystania obszarów wiejskich

w procesach gospodarczych oraz pełnionych funkcji publicznych (w tym m.in.

środowiskowych), planowanie na obszarach wiejskich i innych,

 Lotnictwo – systemy precyzyjnego podejścia na lotniskach, sterowanie dronami,

 Drogownictwo – prace geodezyjne przy budowie dróg, bieżące utrzymanie

(np. precyzyjne lokalizowanie odcinków dróg wymagających zabiegów

utrzymaniowych), inteligentne systemy transportowe tzw. ITS przy zarządzaniu

ruchem drogowym: zarządzanie potokami ruchu (rozładowywanie korków),

lokalizacja zdarzeń drogowych, w tym lokalizacja pojazdów użytkowników oraz

służb, prognozowanie pogody i jej wpływu na warunki drogowe, pozycjonowanie

pojazdów np. dla poboru opłat za przejazd, monitorowania przejazdu pojazdów

z ładunkami wrażliwymi, niebezpiecznymi,

 Kolejnictwo – sterowanie ruchem, lokalizacja poszczególnych partii towarów

powierzonych przewoźnikom kolejowym, projektowanie optymalnych łańcuchów

dostaw i zarządzanie nimi w czasie rzeczywistym, zwłaszcza w transporcie

intermodalnym i na długich trasach (np. transport kolejowy do Chin), synchronizacja

sieci łączności satelitarnej z cyfrowymi systemami komunikacji oraz wymiany

informacji wykorzystywanymi przez przedsiębiorstwa kolejowe. Ponadto możliwość

projektowania budowy nowych linii kolejowych zwłaszcza w obszarach silnie

zurbanizowanych,

 Żegluga morska i śródlądowa – monitorowanie ruchu statków, zwłaszcza na

podejściach do portów, nawigacja, łączność,

19)

Według przeprowadzonej na zlecenie EUMETSAT w 2013 r. analizy łączne korzyści gospodarcze

z precyzyjnych prognoz pogody w Europie wyniosły około 15 mld euro. Z kolei przeprowadzony w 2012 r.

przez niemiecką służbę pogodową eksperyment wykazał, że bez dostępu do danych satelitarnych z satelitów

o orbicie polarnej całkowicie niemożliwe było przewidzenie zarówno miejsca, jak i siły zimowej śnieżycy

z 45-godzinnym wyprzedzeniem, a zatem także wydanie odpowiednich ostrzeżeń dla służb kryzysowych

i ludności.

20)

Analiza przeprowadzona przez Szwedzką Agencję Leśną wykazała, że dzięki zastosowaniu danych

satelitarnych do monitoringu lasów państwowych i prywatnych uzyskano korzyści gospodarcze rzędu 16–20 mld

euro, przy kosztach wytworzenia odpowiednich map rzędu 500 mln euro.

 Gospodarka morska – monitorowanie stanu polskich wód terytorialnych (np. wykwity

sinic, zanieczyszczenia), monitorowanie połowów rybackich,

 Zarządzanie kryzysowe – obserwacja satelitarna stanowi źródło szerokiej gamy

informacji o zagrożeniach i przebiegu wydarzeń, a pozycjonowanie satelitarne

i oczekiwane nowe możliwości łączności satelitarnej służą coraz lepszej koordynacji

prowadzonych działań. Zarządzanie kryzysowe i ratownictwo stanowią obszar,

w którym zwiększenie wykorzystania technik satelitarnych może mieć bezpośrednie

przełożenie na poprawność oceny możliwych zagrożeń, możliwość oceny skutków

zdarzeń kryzysowych i zwiększenie efektywności prowadzenia działań ratowniczych

i usuwania skutków katastrof.

Należy zauważyć, że upowszechnienie wśród administracji publicznej różnego szczebla

aplikacji opartych o dane satelitarne może być jednym z elementów wspierających cyfryzację

i informatyzację usług publicznych, zgodnie z działaniami podejmowanymi w tym obszarze

przez Ministerstwo Cyfryzacji.



Rozwój usług komercyjnych

Według badań przeprowadzonych w ramach projektu EO Seed21) w Polsce 101 podmiotów

oferuje usługi oparte na satelitarnej obserwacji Ziemi, aczkolwiek dla większości z nich jest

to tylko jeden z aspektów prowadzonej działalności. 10% z nich to duże firmy, pozostałe to

MŚP. Polskie firmy koncentrują się na przetwarzaniu i udostępnianiu danych (w sumie 75%,

15% zajmuje się tzw. preparatory activities i 10% jest zaangażowanych w segment upstream)

oraz często realizują projekty badawczo-rozwojowe w tym obszarze. Polskie podmioty są

w stanie zaoferować usługi w praktycznie każdym z obszarów zastosowań wymienionych

powyżej, zależnie od potrzeb i oczekiwań klienta.

Komercyjny sektor nawigacji satelitarnej w Polsce jest starszy niż EO, a zatem również

bardziej rozwinięty (sygnał GPS był powszechnie dostępny dla firm prywatnych znacznie

wcześniej niż zobrazowania satelitarne). Wiele podmiotów oferuje różnego rodzaju usługi

dotyczące pozycjonowania, szeroko pojętej logistyki i monitorowania transportu. Znacznie

mniejszy jest udział polskich podmiotów w segmencie upstream czy budowie odbiorników,

aczkolwiek tu również jest potencjał rozwojowy w kilku niszach (zwłaszcza w budowie

odbiorników specjalnych, np. sygnału PRS czy transferu czasu).

Warto zauważyć, że 92% podmiotów realizujących projekty dot. obserwacji Ziemi z funduszy

UE to jednostki naukowo-badawcze, a tylko 7% to podmioty prywatne. W przypadku

projektów ESA te proporcje wynoszą odpowiednio 52% i 44%, a zatem programy Agencji są

obecnie lepszym instrumentem wspierania rozwoju sektora komercyjnego. Sytuacja ta może

jednak w ciągu najbliższych lat ulec zmianie, ponieważ jednym z głównych celów

deklarowanych przez KE w ogłoszonym w październiku 2016 r. komunikacie o europejskiej

strategii kosmicznej jest zapewnienie komercyjnego wykorzystywania danych satelitarnych

w różnych obszarach gospodarki i polityk sektorowych UE. Warto podkreślić, że według

danych ESA całkowite dochody sektora aplikacji obserwacji Ziemi w 2014 r. wyniosły

21)

Projekt EO SEED pt. Support activities to Enhanced EO Activity in Priority States.

910 M€, a dla porównania w 2012 r. była to kwota 786 M€. 50% rynku stanowią małe

i średnie przedsiębiorstwa. Co szczególnie ważne, udział tzw. value-adding segment –

a zatem obszaru najbardziej interesującego polski sektor na obecnym etapie jego rozwoju –

wzrósł z 25% w 2012 r. do 44% w 2014 r. (rysunek poniżej). Należy zatem dołożyć

wszelkich starań, aby polski sektor kosmiczny był w stanie jak najlepiej wykorzystać

obecne i przyszłe możliwości w segmencie downstream.

Wykres nr 8. Schemat podziału rynku usług EO na poszczególne elementy łańcucha dostaw (2014).

Źródło: Opracowanie European Association of Remote Sensing Companies (EARSC).

Zwiększony udział w programach międzynarodowych (UE, ESA, EUMETSAT,

Bank Światowy, Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych itp.)

Szansą na z jednej strony dofinansowanie działalności badawczej w obszarze innowacyjnych

zastosowań danych satelitarnych, a z drugiej na rozwój międzynarodowej współpracy

i w konsekwencji możliwość ekspansji na rynki zagraniczne jest zwiększenie polskiego

udziału w programach międzynarodowych realizowanych przez UE, ESA i inne organizacje

(w tym programy pomocowe Banku Światowego czy działania Azjatyckiego Banku

Inwestycji Infrastrukturalnych). Wykorzystywanie zobrazowań satelitarnych do

monitorowania stanu upraw czy zasobów wody (szczególnie istotne w krajach Afryki czy

Bliskiego Wschodu), teleedukacja, telemedycyna, zarządzanie kryzysowe – to tylko niektóre

przykłady tematów, w których polskie podmioty mają kompetencje i doświadczenie

umożliwiające im skuteczne włączenie się w inicjatywy pomocowe organizacji

międzynarodowych. Może być to również traktowane jako element „miękkiej” dyplomacji,

wspierający działania na rzecz wchodzenia polskiego eksportu na nowe rynki przez budowę

pozytywnych skojarzeń z Polską w regionie.



Wejście na rynki pozaeuropejskie z aplikacjami i opracowanymi zobrazowaniami wiązałoby

się również ze sprzedażą sprzętu, oprogramowania, budową segmentów naziemnych itp. – to

działalność dodatkowa, która mogłaby być szansą rozwoju dla całego przemysłu

kosmicznego.

Cel szczegółowy nr 3

Rozbudowa zdolności w obszarze bezpieczeństwa i obronności państwa

z wykorzystaniem technologii kosmicznych i technik satelitarnych

Kierunki interwencji/narzędzia realizacji

 Budowa narodowego systemu satelitarnej obserwacji Ziemi

 Budowa systemu świadomości sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej

 Zapewnienie dostępności usług satelitarnych systemów łączności

i nawigacji

 Rozwój technologii rakietowych

Wskaźniki przewidziane do realizacji do 2020 r.

Uruchomienie programu strategicznego „Satelitarny system

optoelektronicznej obserwacji Ziemi”

Opracowanie koncepcji architektury przyszłego systemu SSA/SST

Przestrzeń kosmiczna, tak jak ziemia, morze i powietrze, uważana jest za naturalny obszar

potencjalnych operacji wojskowych. Powinna być rozpoznana i kontrolowana w celu

wzmocnienia bezpieczeństwa i obronności państwa. Mając na uwadze wspomniany fakt oraz

rozpatrując potrzeby operacyjne w kontekście całościowym, wynikającym z zadań

powierzonych instytucjom odpowiedzialnym za ww. obszar, należy zdefiniować wstępne

założenia, które ukierunkują dalsze działania

1.

Obronność i bezpieczeństwo należy rozumieć nie tylko jako zapobieganie

i przeciwdziałanie ewentualnej agresji ze strony wroga zewnętrznego, ale także

identyfikację potencjalnych zagrożeń wynikających z funkcjonowania człowieka

w ramach działalności gospodarczo-przemysłowej, jak również minimalizowanie

skutków katastrof naturalnych;

2.

Celem nadrzędnym w kontekście niniejszej Strategii jest zapewnienie wsparcia dla

odpowiednich służb przez zabezpieczenie usług opartych na zasobach segmentu

kosmicznego (sztuczne satelity) oraz segmentu naziemnego (infrastruktura

satelitarna);

3.

Kładzie się silny nacisk na współpracę pomiędzy krajowymi ministerstwami

i agendami rządowymi, a także partnerami zagranicznymi, rozumiejąc szanse

i korzyści wynikające z połączonych działań dążących do realizacji spójnych celów.

4.

Usługi wspierające operacje wojskowe powinny charakteryzować się odpowiednim

poziomem bezpieczeństwa informacyjnego oraz być zintegrowane w ramach

narodowych systemów wsparcia dowodzenia, rozpoznania czy zarządzania

kryzysowego;

5.

Mając na uwadze cechy tzw. podwójnego zastosowania wielu technologii i systemów

kosmicznych, uważa się za zasadne wspólne wykorzystanie usług na potrzeby

6.

7.

8.

– 34 –

Poz. 203

cywilne, bezpieczeństwa i obronności (wojskowe). W konsekwencji ustanowienie

i finansowanie spójnych narodowych programów ukierunkowanych na rozwój

krajowego potencjału kosmicznego, zarówno na potrzeby naukowe, komercyjne oraz

wojskowe;

W ramach międzynarodowych programów, umów i porozumień wspierany będzie

polski sektor kosmiczny. Krajowe podmioty naukowe oraz przemysłowe otrzymają

odpowiednie wsparcie, a w konsekwencji naturalnej synergii zabezpieczą interesy

resortów odpowiedzialnych za obszar bezpieczeństwa i obronności państwa;

Przemysł krajowy pozostaje głównym źródłem zaopatrzenia sił zbrojnych

w uzbrojenie i sprzęt wojskowy, a polskie placówki naukowo-badawcze są głównym

dostawcą technologii i myśli technicznej w zakresie technologii obronnych.

Integracja polskiego potencjału naukowego i przemysłowego w obszarze obronności

powinna być ukierunkowana na państwa Unii Europejskiej i NATO, a platformą

wymiany doświadczeń i pozyskiwania najnowszych technologii powinna być

Europejska Agencja Obrony oraz Organizacja Badań i Technologii NATO. Celem

głównym integracji powinno być pozyskiwanie najnowszych technologii obronnych

dla Sił Zbrojnych RP oraz wzmacnianie potencjału naukowego i przemysłowego

Polski.



Budowa narodowego systemu satelitarnej obserwacji Ziemi

Satelitarne systemy obserwacyjne umożliwiają monitorowanie obszarów zainteresowania

w zasięgu globalnym, bez naruszania przestrzeni powietrznej innych państw, zapewniając

pozyskiwanie informacji ważnych z punktu widzenia bezpieczeństwa i obronności państwa.

Analizy zdolności technologicznych sektora naukowo-badawczego (w tym kosmicznego)

w Polsce wskazują, że na bazie krajowego potencjału możliwe jest wybudowanie satelity(ów)

od 10 do 150 kg, zdolnych do realizacji zadań operacyjnych. Dzięki postępującej

miniaturyzacji na platformach tej wielkości można będzie montować również systemy

optoelektroniczne oraz syntetyczną aperturę radarową (SAR).

a)

Satelita rozpoznania optoelektronicznego

W celu realizacji ww. zadania, planowany jest do uruchomienia w Narodowym Centrum

Badań i Rozwoju i współfinansowany przez Ministerstwo Obrony Narodowej program

strategiczny pn. „Satelitarny system optoelektronicznej obserwacji Ziemi”.

Wyniesienie satelitów w przestrzeń kosmiczną oraz ich pełna operacyjność powinna być

osiągnięta do 2024 r.

b)

Satelita rozpoznania radarowego (Synthetic Aperture Radar – SAR)

Satelita typu SAR będzie systemem komplementarnym do systemu optoelektonicznego.

Obrazy (zdjęcia) uzyskiwane w oparciu o technologie SAR i ich analizy mają zastosowanie

w obszarze obronności państwa (obserwacja granic, rozmieszczenia i ruchu obiektów) oraz

w wielu sektorach gospodarki narodowej (np. zarządzanie kryzysowe).

Konstruowanie satelity rozpoznania radarowego powinno być realizowane na bazie

doświadczeń zdobytych w czasie prac nad ww. satelitą optoelektronicznym. Należy

wykorzystać krajowe doświadczenie wynikające z budowy radarów naziemnych oraz całość

prac prowadzić z takim wyliczeniem, aby zakończenie projektu możliwe było do końca

2025 r.



Budowa systemu świadomości sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej

System świadomości sytuacji w przestrzeni kosmicznej (Space Situational Awareness – SSA)

zapewnia bezpieczeństwo operacji kosmicznych (wynoszenia i eksploatacji satelitów, w tym

ochrony przed czynnikami naturalnymi i tzw. śmieciami kosmicznymi, intencjonalną

działalnością człowieka: operacjami wrogimi np. zakłóceniami, podsłuchami, dezaktywacją

systemu, cyberatakiem), zabezpieczenie operacji wojskowych oraz interesu narodowego,

monitorowanie traktatów i porozumień, ochronę własnych i sojuszniczych zdolności

kosmicznych.

W 2014 r. Unia Europejska uruchomiła program kosmiczny pn. SST Suport Framework,

który finansuje eksploatację, a w kolejnej perspektywie finansowej również budowę

europejskich zdolności SSA przez wsparcie narodowych zasobów państw członkowskich.

Obecnie w programie uczestniczy pięć państw (Wielka Brytania, Niemcy, Hiszpania, Francja

i Włochy). Polska ma szansę przystąpić do europejskiego konsorcjum SST (Space

Surveillance and Tracking) na przełomie 2017/2018 r. Członkowstwo naszego kraju w ww.

konsorcjum umożliwi pozyskanie unijnego finansowania narodowego systemu SSA.

Krajowe sensory mogą być wykorzystane do budowy przedmiotowego systemu. Na chwilę

obecną są to wyłącznie instrumenty cywilne (teleskopy oraz stacje laserowe). System oprócz

warstwy sensorów wymaga warstwy przetwarzania oraz warstwy świadczenia usług.

Centrum Operacyjne świadomości sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej

Inicjatywa ma na celu podjęcie działań zmierzających do utworzenia w Polsce Centrum

operacyjnego obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych (Space Surveillance and

Tracking – SST) umożliwiającego pozyskanie oraz przetwarzanie informacji dotyczącej

sytuacji bieżącej w kosmosie oraz przewidywanie jej rozwoju.

Zadanie, ze względu na złożoność, należy realizować przez wykorzystanie i rozwój

potencjału krajowego (budowa sensorów optycznych, laserowych, radarowych oraz

infrastruktury), jak również przez podjęcie działań zmierzających do uzyskania członkowstwa

w europejskim konsorcjum SST, co stworzy dodatkowe źródło finansowania rozwoju

narodowego oraz europejskiego systemu.

W najbliższych latach całość prac należy ukierunkować na opracowanie koncepcji

architektury przyszłego systemu SSA/SST, w tym rozpoczęcie procesu tworzenia centrum

operacyjnego w uzgodnionej lokalizacji. Równolegle należy rozwijać sieć narodowych

sensorów oraz oprogramowanie integrujące system.



Zapewnienie dostępności usług satelitarnych systemów łączności i nawigacji

Wykorzystanie technologii satelitarnych dotyczy również obszaru wojskowej (MilSatCom)

oraz rządowej (GovSatCom) łączności satelitarnej. Po stronie realnych potrzeb i korzyści

wynikających z niezależnego dostępu do łączności satelitarnej należy wymienić: potrzebę

zabezpieczenia realizacji zadań przez SZ RP w kraju i poza jego granicami, zabezpieczenie

przyjęcia sojuszniczego wzmocnienia na terenie kraju, utrzymanie komunikacji z polskimi

placówkami dyplomatycznymi oraz przedstawicielami organizacji niosącymi pomoc

humanitarną na obszarach niestabilnych politycznie, jak również zabezpieczenie łączności dla

potrzeb reagowania kryzysowego na terenach trudno dostępnych o słabej infrastrukturze

telekomunikacyjnej oraz w przypadkach zniszczenia lub uszkodzenia infrastruktury

naziemnej.

W związku z planami modernizacji Sił Zbrojnych RP, w tym pozyskania nowoczesnych

środków i systemów uzbrojenia, należy zapewnić rozwój Wojskowego Systemu Łączności

Satelitarnej.

Ponadto w obszarze nawigacji i pozycjonowania wskazane jest pozyskanie zdolności do

wykorzystania usługi PRS (Public Regulated Service) systemu Galileo w aplikacjach

i odbiornikach dwusystemowych, wykorzystujących również sygnały PPS (Precise

Positioning Service) systemu NAVSTAR GPS, zgodnie z wymaganiami wojskowymi. Należy

również zapewnić odpowiednią dostępność powyższych usług w eksploatowanych oraz

planowanych do pozyskania systemach łączności.

Transponder telekomunikacyjny

Istnieją realne możliwości nabycia określonych zasobów przez wykup transponderów

w ramach partnerstwa (tzw. hosted payload) oraz przystąpienia do realizacji programów

z innymi krajami/podmiotami dysponującymi takimi zdolnościami. Przystąpienie do ww.

programów zapewniłoby rozwój technologiczny oraz pozyskanie wiedzy w zakresie budowy

zdolności w obszarze wojskowej łączności satelitarnej. Przedmiotowe zasoby byłyby

wykorzystywane wyłącznie przez resort obrony narodowej, natomiast pozyskane

doświadczenie w eksploatacji systemów łączności daje możliwość spożytkowania przy

budowie sieci łączności rządowej dla innych resortów.



Rozwój technologii rakietowych

Możliwość wykorzystania technologii rakietowych (tj. silniki hybrydowe, systemy

sterowania, paliwa ekologiczne) wpisuje się w cele strategiczne Unii Europejskiej

(UE – Strategia Kosmiczna dla Europy 2016), długofalowe założenia Europejskiej Agencji

Kosmicznej (ESA Long Term Plan 2017–2026) oraz wspólne plany ESA, Europejskiej

Agencji Obrony (EDA) i UE zapewnienia Europie strategicznej niezależności dostępu do

technologii krytycznych.

Rozwój technologii rakietowych w sposób bezpośredni powiązany jest również z jednym

z najważniejszych priorytetów modernizacji Sił Zbrojnych RP jakim jest obrona powietrzna

i przeciwlotnicza. Realizacja zadania zapoczątkuje proces budowania narodowych

kompetencji pozwalających na docelowe konstruowanie polskich rakiet różnego typu.

Przedmiotowe technologie charakteryzują się podwójnym zastosowaniem. Mogą być

wykorzystane zarówno w systemach wojskowych (np. systemy OPL), jak i cywilnych

systemach wynoszenia obiektów na orbitę okołoziemską.

Główne obszary

• Rozwój technologii sterowania i układów wykonawczych dla rakiet,

• Technologie silników pomocniczych na paliwo stałe dla systemów rakietowych

wykorzystujących paliwo ciekłe,

• Technologie wykorzystywane do napędów na paliwo ciekłe.

Cel szczegółowy nr 4

Stworzenie sprzyjających warunków do rozwoju sektora kosmicznego w Polsce

Kierunki interwencji/narzędzia realizacji

 Utworzenie inkubatora przedsiębiorczości ESA (ESA Business

Incubator Centre, w powiązaniu z Platformą Ambasadorów IAP)

 Prowadzenie działań informacyjno-promocyjnych

 Wprowadzanie ułatwień dla nauki i przedsiębiorców, zwłaszcza dla

MŚP

 Zwiększenie poziomu prywatnych inwestycji

 Opracowanie projektu ustawy o Krajowym Rejestrze Obiektów

Kosmicznych

Wskaźnik przewidziany do realizacji do 2020 r.

Utworzenie inkubatora przedsiębiorczości ESA

Obowiązująca ustawa o Krajowym Rejestrze Obiektów Kosmicznych

Opracowanie mechanizmów ułatwiających inwestycje w sektorze

kosmicznym w ramach Krajowego Programu Kosmicznego

Utworzenie inkubatora przedsiębiorczości ESA (ESA Business Incubator Centre

- ESA BIC, w powiązaniu z Ambasadorem IAP)

Jednym z mechanizmów wspierających rozwój polskiego sektora kosmicznego powinno

być utworzenie w Polsce inkubatora przedsiębiorczości ESA. Celem BIC jest wspieranie

przedsiębiorstw z branży kosmicznej na wczesnych etapach ich rozwoju, a także zapewnianie

wsparcia w postaci doradztwa o charakterze biznesowym i technologicznym w różnych

segmentach branży kosmicznej. Inkubatory te współpracują z ośrodkami naukowo-badawczymi, a także potencjalnymi instytucjami, które mogą finansować rozwój

przedsiębiorstw (m.in. z bankami, funduszami inwestycyjnymi, obejmującymi venture capital

oraz anioły biznesu). BIC jest prowadzony przez lokalnego partnera, a jego działalność

częściowo finansuje ESA, a częściowo państwo członkowskie (przy składaniu wniosku trzeba

przedstawić gwarancje finansowania krajowego na 5 lat). Aby zmaksymalizować korzyści

z tej inwestycji, proponuje się połączenie działania BIC z tzw. Platformą Ambasadorów

IAP, której zadaniem jest wspieranie rozwoju aplikacji opartych na technikach satelitarnych.

Należy wskazać, że lokalizacja inkubatora biznesu ESA powinna być rozważona w oparciu

o analizę potencjału sektora kosmicznego w danym regionie, jak również deklaracje władz

lokalnych co do inwestowania środków własnych.



Prowadzenie działań informacyjno-promocyjnych

Mimo zachodzących w ostatnich latach wielu pozytywnych zmianach w tym zakresie,

większość opinii publicznej w Polsce nadal niestety postrzega działalność kosmiczną

jako coś drogiego i niepraktycznego, pozbawionego wpływu na ich codzienne życie – coś

zarezerwowanego dla wielkich, bogatych mocarstw, a nie kraju rozpoczynającego tworzenie

branży kosmicznej, jak Polska. Techniki satelitarne nie są kojarzone z codzienną prognozą

pogody, nawigacją satelitarną w samochodzie czy komórce, możliwością oglądania na żywo

transmisji telewizyjnych z imprez sportowych odbywających się na drugiej półkuli czy

mapami w Internecie. Konieczna jest zatem stała promocja działalności kosmicznej,

zwłaszcza w aspekcie biznesowym, zarówno w środkach masowego przekazu na potrzeby

szeroko rozumianej opinii publicznej, jak i w środowiskach, które odgrywają lub będą

w najbliższym czasie odgrywać istotną rolę w rozwoju gospodarczym kraju. Wymaga to

zintensyfikowania dotychczas prowadzonych działań informacyjno-promocyjnych

i edukacyjnych przez różne podmioty, jak i opracowania i zastosowania nowych

instrumentów przekazu. Podstawową cechą tych działań powinno być ich ukierunkowanie

do

1) środowisk naukowo-badawczych i przedsiębiorców, widzianych jako

a) twórców postępu naukowo-technicznego,

b) podmioty wdrażające powstające rozwiązania do praktyki gospodarczej,

przetwarzające efekty inwestycji w naukę w rentowne przedsięwzięcia gospodarcze.

2) środowisk uczniów szkół średnich i studentów uczelni wyższych oraz ich kadr naukowo-dydaktycznych, przygotowujących kwalifikowane zasoby ludzkie dla rozwoju środowiska

naukowo-badawczego i przedsiębiorczego zaangażowanych w rozwój polskiego sektora

kosmicznego,

3) środowiska podmiotów finansowo-inwestycyjnych, skłonnych do angażowania się

w projekty gospodarcze o podwyższonym poziomie ryzyka (także z zakresu technik

i technologii kosmicznych).



Interesującym elementem promocji działalności kosmicznej jest wspieranie różnego rodzaju

konkursów skierowanych do młodych przedsiębiorców i innowatorów, w których nagrodą

jest możliwość wdrożenia swojego pomysłu biznesowego (przez np. granty wdrożeniowe,

szkolenia, doradztwo i mentoring, inkubację biznesu itp.). Polska powinna bardziej aktywnie

zaangażować się w tego typu inicjatywy na poziomie instytucjonalnym, a także finansowym,

ponieważ cieszą się one dużym zainteresowaniem w naszym kraju. Jest bardzo wiele

przykładów tego typu działań w ramach ESA czy UE, np. konkursy Galileo Masters,

Copernicus Masters, Mars Rover Challenge czy kosmiczne hackatony typu SpaceApps

Challenge.



Wprowadzanie ułatwień dla nauki i przedsiębiorców, zwłaszcza dla MŚP

Wejście w sektor kosmiczny wymaga nakładów własnych i jest procesem wieloletnim. Z tego

powodu jest to duże wyzwanie dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), które nie

posiadają dużych możliwości inwestowania. Dlatego bardzo istotne jest, aby kontynuować

istniejące oraz stwarzać nowe ułatwienia dla sektora MŚP w zakresie rozwoju

w sektorze kosmicznym. Przykładami tego typu działań w ostatnim czasie były m.in.

1) wyjazdy do siedziby ESA oraz organizacja spotkań bilateralnych z przedstawicielami

sektora kosmicznego w wybranych krajach, gdzie koszt wyjazdu dla przedstawicieli MŚP

był pokrywany przez PARP,

2) zapraszanie do Polski integratorów misji na dedykowane warsztaty, w których uczestniczą

przedstawiciele MŚP,

3) opracowywanie wspólnych materiałów informacyjno-promocyjnych o polskim sektorze

kosmicznym i prezentowanie ich na targach, konferencjach i wystawach dot. działalności

kosmicznej,

4) dedykowane szkolenia w zakresie sposobu działania ESA (organizowane w kraju),

5) wsparcie dla MŚP w przygotowywaniu wniosków do ESA,

6) seminaria naukowe i spotkania dwustronne organizowane dla jednostek zaangażowanych

w sektor kosmiczny.

Wraz z rozwojem sektora kosmicznego w Polsce potrzeby MŚP będą się zmieniać, dlatego

bardzo istotne jest, aby śledzić te potrzeby i na bieżąco dostosowywać do nich odpowiednie

mechanizmy wsparcia. Szczegółowe rozwiązania w tym zakresie powinny być elementem

Krajowego Programu Kosmicznego i działalności PAK i ARP.

Zwiększenie poziomu prywatnych inwestycji

Na przestrzeni ostatnich kilku lat można obserwować w sektorze kosmicznym trend związany

ze wzrostem prywatnych inwestycji w tym sektorze. Źródłem tego trendu jest rynek

amerykański, gdzie odpowiednie regulacje prawne, zmiana w sposobie funkcjonowania

NASA (National Aeronautics and Space Administration) i odpowiednie programy rządowe

doprowadziły do zwiększonego zainteresowania kapitału prywatnego sektorem kosmicznym.

W efekcie, sektor kosmiczny zaczął przyciągać inwestorów oraz duże firmy, dla których ten

sektor stał się kolejnym obszarem ekspansji rynkowej. Wśród najbardziej znanych

prywatnych przedsięwzięć możemy wyróżnić: firmę SpaceX (firma świadczy usługi

dostarczania obiektów na orbitę okołoziemską), firmę WorldVu Satellites i projekt OneWeb

(konstelacja blisko 700 satelitów telekomunikacyjnych, projekt w fazie przygotowania), Terra

Bella (firma, której właścicielem jest Google, posiadająca konstelację satelitów

dostarczających zobrazowania satelitarne).



Poziom prywatnych inwestycji w sektorze kosmicznym w USA oraz Europie jest

diametralnie różny z ogromną przewagą po stronie amerykańskiej. Jednak w ostatnich latach

również w państwach europejskich podejmowanych jest szereg inicjatyw mających na celu

przyciągnięcie prywatnych inwestycji do tego sektora. Istnieje coraz większe przekonanie,

że to właśnie inwestycje prywatne obok programów rządowych oraz międzynarodowej

współpracy będą motorem innowacji i zmian w sektorze kosmicznym.

Jednym z efektów realizacji działań wspierających w ramach tworzenia sprzyjających

warunków do rozwoju sektora kosmicznego w Polsce powinno być zwiększenie poziomu

prywatnych inwestycji w sektorze kosmicznym w Polsce, co jest zbieżne z celami SOR.



Opracowanie projektu ustawy o Krajowym Rejestrze Obiektów Kosmicznych

Polska jest stroną Układu o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania

przestrzeni kosmicznej, łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi, sporządzonego

dnia 27 stycznia 1967 r. (Dz. U. z 1968 r. poz. 82), Konwencji o rejestracji obiektów

wypuszczonych w przestrzeń kosmiczną z dnia 14 stycznia 1975 r. (Dz. U. z 1979 r. poz. 22)

oraz Konwencji o międzynarodowej odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekty

kosmiczne sporządzonej dnia 29 marca 1972 r. (Dz. U. z 1973 r. poz. 154). Traktaty te

zakładają konieczność uregulowania w prawie krajowym m.in. takich kwestii jak

– zasady wyrażania zgody na działalność w przestrzeni kosmicznej przez podmioty krajowe

oraz wyznaczenie organu odpowiedzialnego za nadzór tego rodzaju działalności,

– zasady prowadzenia krajowego rejestru obiektów kosmicznych,

– zagadnienia dotyczące odpowiedzialności państwa oraz odszkodowawcze.

W celu zapewnienia realizacji zobowiązania wynikającego dla Polski z art. 2 Konwencji

Narodów Zjednoczonych, konieczne jest opracowanie projektu ustawy o Krajowym Rejestrze

Obiektów Kosmicznych, która ma zawierać przede wszystkim przepisy dotyczące

prowadzenia rejestru obiektów kosmicznych wypuszczanych w przestrzeń kosmiczną przez

polskie podmioty, przy jednoczesnym każdorazowym notyfikowaniu tych informacji

Sekretarzowi Generalnemu Narodów Zjednoczonych.

Rejestr będzie prowadzony przez Polską Agencję Kosmiczną, która będzie również

sprawować nadzór nad działalnością kosmiczną polskich podmiotów.

Cel szczegółowy nr 5

Budowa kadr dla potrzeb polskiego sektora kosmicznego

Kierunki interwencji/narzędzia realizacji

 Utworzenie nowych kierunków kształcenia wyższego

 Rozwijanie programów staży i praktyk (polskie firmy, uczelnie,

organizacje międzynarodowe)

 Wspieranie konkursów i projektów studenckich

 Zwiększenie udziału polskiego personelu w organizacjach

międzynarodowych (UE, ESA)

Wskaźniki przewidziane do realizacji do 2020 r.

Utworzenie nowych kierunków kształcenia wyższego

Rozwinięty program staży i praktyk w firmach kosmicznych



Utworzenie nowych kierunków kształcenia wyższego

Rozwijane obecnie na całym świecie, w tym i w Polsce, programy kosmiczne miały swoje

początki w badaniach naukowych. To właśnie w laboratoriach i pracowniach należy szukać

źródeł najbardziej nowoczesnych technologii kosmicznych.

Dziś nauki związane z technologiami kosmicznymi są szansą rozwoju całej gospodarki.

Innowacyjne rozwiązania, opracowywane na potrzeby eksploracji przestrzeni kosmicznej

coraz częściej znajdują zastosowanie poza przemysłem lotniczym i kosmicznym, na przykład

w innych gałęziach przemysłu, systemach monitoringu i bezpieczeństwa, w budownictwie,

inżynierii medycznej, ale też jako technologie stosowane w tworzeniu przedmiotów

codziennego użytku (zwłaszcza nowe materiały czy czujniki).

Pożądane jest zatem wytyczenie pożądanych kierunków przyszłego kształcenia kadr na

potrzeby badawczego i przemysłowego sektora kosmicznego. Ze względu na swoją

interdyscyplinarność zatrudnienie przy tworzeniu nowych technologii kosmicznych znajdują

dziś specjaliści z wielu dziedzin, m.in. absolwenci takich kierunków jak: elektronika,

automatyka, informatyka, mechanika, fizyka, nawigacja czy nawet geografia. O sile polskich

kadr kosmicznych decyduje dziś solidne wykształcenie przede wszystkim w zakresie

podstawowych nauk technicznych. Wskazane jest, aby ci specjaliści oprócz wiedzy

w swoich dziedzinach nabywali też wiedzę z zakresu zastosowań kosmicznych.

Najbardziej pożądaną formą takiego kształcenia wydają się być studia II stopnia

o specjalizacji inżynieria kosmiczna i satelitarna oraz studia podyplomowe. Obecnie

obowiązująca ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym daje możliwość uczelniom tworzenia

indywidualnych studiów międzyobszarowych. Kształcenie takie może być podjęte na

podstawie zawartego porozumienia. Przedmiotem porozumienia może być prowadzenie

studiów na kierunku i poziomie kształcenia, w którym podstawowe jednostki organizacyjne

uczelni polskich będących stronami porozumienia mają uprawnienia do prowadzenia studiów

na poziomie kształcenia nie niższym niż poziom określony w porozumieniu, we współpracy

z najlepszymi specjalistami. Absolwenci takich studiów mogą otrzymać dyplom wspólny,

spełniający wymogi określone w przepisach wydanych na podstawie art. 167 ust. 3. Również

otwieranie przez uczelnie kierunkowych studiów podyplomowych, dokształcających

inżynierów i menadżerów z sektora kosmicznego, byłoby odpowiednim rozwiązaniem

problemu niewystarczającej w stosunku do tempa rozwoju sektora kosmicznego ilości

wykwalifikowanej kadry. W dalszej perspektywie należy podjąć działania na rzecz

upowszechnienia kształcenia III stopnia na poziomie pozyskiwania doktorantów, co z jednej

strony zapewni dopływ wysoko wykwalifikowanej kadry do przemysłu, ale z drugiej pozwoli

na wzmocnienie potencjału naukowego i intelektualnego w tej dziedzinie. Trzeba zauważyć,

że obecnie większość uczelni (CBK to instytut naukowy PAN) nie jest przygotowana do

prowadzenia studiów doktoranckich o tematyce kosmicznej.

Rozwijanie programów staży i praktyk (polskie firmy, uczelnie, organizacje

międzynarodowe)

Poza odpowiednim wykształceniem akademickim i doświadczeniem w badaniach naukowych

dla dalszego rozwoju polskiego przemysłu kosmicznego konieczne jest zwiększenie

praktycznych umiejętności poszukiwanych specjalistów przez włączanie ich w jak



największym stopniu w realizację projektów kosmicznych. Należy zintensyfikować

współpracę pomiędzy uczelniami i instytutami badawczymi w zakresie ewentualnej wymiany

kadry (np. szkolenia dla pracowników firm prowadzone przez wykładowców i zajęcia ze

studentami prowadzone przez specjalistów z firm przekazujących praktyczne doświadczenia)

oraz dostosowania programów kształcenia do potrzeb i oczekiwań pracodawców. Wskazane

jest również rozwinięcie i promocja systemu staży w firmach i instytutach badawczych z

sektora kosmicznego.

Istotnym elementem budowy kompetencji polskich inżynierów i naukowców jest także udział

w projektach organizacji międzynarodowych, w szczególności Europejskiej Agencji

Kosmicznej, EUMETSAT-u i ESO. W ramach swojej podstawowej działalności ESA

oferuje staże i praktyki dla osób na różnym poziomie wykształcenia (studentów,

absolwentów, doktorantów, młodych naukowców). Są one wyłaniane w corocznych

konkursach spośród kandydatów – obywateli państw członkowskich Agencji w drodze

konkursu22). Poza tym istnieją inne możliwości praktyk i staży badawczych w ESA

współfinansowanych przez Agencję i instytucje delegujące kandydatów (np. w ramach tzw.

secondments adresowanych do administracji i przemysłu czy programu Networking

Partnering Initiative dla uczelni wyższych). Niektóre kraje ESA (BE, DE, LUX, PT, CH)

skorzystały lub nadal korzystają z dostosowanego do ich potrzeb i oczekiwań i realizowanego

na mocy umowy dwustronnej pomiędzy Agencją a danym państwem National Trainee

Programme, dzięki któremu młodzi absolwenci w wybranych dziedzinach przez rok lub dwa

lata odbywają praktyki w ESA (wynagrodzenie i koszty utrzymania pokrywa państwo

delegujące, ESA zapewnia opiekę merytoryczną i odpowiedni zakres szkolenia). Dzięki takim

rozwiązaniom stażyści i praktykanci nabywają praktycznych umiejętności w działalności

kosmicznej, uczestniczą w realizacji projektów ESA i – co szczególnie ważne dla krajów

niedawno przyjętych do Agencji – poznają „od środka” wszystkie standardy, procedury

i zasady jej funkcjonowania.

Również EUMETSAT i ESO mają programy stypendialne dla studentów, lecz z racji swojej

specyfiki i koncentracji tematycznej są one zdecydowanie mniej rozbudowane i mniej

różnorodne.

Polska może i powinna w większym stopniu wykorzystywać istniejące możliwości

kształcenia kadry w ramach organizacji międzynarodowych, których jest członkiem.

Przeszkodą do tego jest z jednej strony wciąż zbyt mała świadomość i wiedza o nich wśród

potencjalnie zainteresowanych instytucji i osób, a z drugiej konieczność współfinansowania

niektórych opcji, co wymaga zapewnienia odpowiednich środków budżetowych23). Zostaną

zintensyfikowane działania informacyjno-promocyjne na ten temat i będzie

przeanalizowane ustanowienie polskiego National Trainee Programme z odpowiednim

finansowaniem i mechanizmami prawnymi zapewniającymi powrót wykształconej

kadry do kraju.

22)

Ilość dostępnych miejsc jest ograniczona, a konkurencja spora, np. na 85 miejsc w ramach programu Young

Graduate Trainee wpływa ok. 3000 aplikacji.

23)

W przypadku National Trainee Programme koszt rocznego stażu (wynagrodzenia i utrzymania) jednego

uczestnika wynosi około 25 000 euro.

 Wspieranie programów, konkursów i projektów studenckich i uczniowskich

Istnieje wiele interesujących inicjatyw poza formalną ścieżką kształcenia akademickiego

i staży/praktyk, których wspieranie może przyczynić się do popularyzowania kształcenia

w obszarze STEM, a zatem pośrednio także tworzenia kadr dla polskiego sektora

kosmicznego. Przykładem mogą być np. studenckie konkursy łazików marsjańskich czy

budowy minisatelitów (cubesats), program REXUS/BEXUS (Rocket/Balloon EXperiments

for University Students), a na poziomie szkolnym np. konkursy wiedzy kosmicznej czy

budowy CanSat-ów. Są to działania o relatywnie niskich kosztach, często prowadzone przez

nauczycieli-pasjonatów czy wykładowców akademickich oraz różne stowarzyszenia

i organizacje pozarządowe, a przyczyniają się do popularyzowania tematyki kosmicznej

wśród dzieci i młodzieży. Wiele takich inicjatyw jest realizowanych lub wspieranych przez

Biuro Edukacji ESA24), a w Polsce m.in. przez Centrum Nauki Kopernik w ramach sieci

ESERO. Zostaną zintensyfikowane działania informacyjno-promocyjne na ich temat oraz

przeanalizowane istniejące możliwości ich finansowania z różnych dostępnych źródeł.

Zwiększenie udziału polskiego personelu w organizacjach międzynarodowych (UE,

ESA, EUMETSAT, inne)

Elementem wzmacniania krajowego sektora kosmicznego powinno również być dążenie do

zwiększenia ilości polskiego personelu zatrudnianego w strukturach międzynarodowych,

zwłaszcza Unii Europejskiej i ESA. Dotyczy to wszystkich poziomów – zarówno inżynierów

i ekspertów, jak i personelu kierowniczego średniego i wyższego szczebla. Należy przy tym

podkreślić, że w ESA czy EUMETSAT jako organizacjach o charakterze

wysokospecjalistycznym przy rekrutacji kluczową rolę odgrywają wysokie kompetencje

merytoryczne kandydatów i ich doświadczenie w sektorze. Z tego względu oraz z powodów

finansowych (zapewnienie efektywności ekonomicznej realizowanych misji) nie ma praktyki

tworzenia dodatkowych stanowisk po to, aby wypełnić oczekiwany „kontyngent” narodowy

dla poszczególnych państw członkowskich. Warto zauważyć, że w ciągu najbliższej dekady

w ESA dojdzie do wymiany pokoleniowej większości kadry inżynierskiej, związanej

z przechodzeniem na emeryturę pracowników zatrudnianych w pierwszych latach istnienia tej

organizacji. Ten naturalny proces może być niepowtarzalną szansą dla młodych polskich

inżynierów i naukowców.

Poza bezpośrednim zatrudnieniem w organizacjach międzynarodowych istotną rolę odgrywa

udział polskich naukowców w różnego rodzaju grupach doradczych i eksperckich w UE

i ESA, w tym np. odpowiedzialnych za definiowanie zadań naukowych przyszłych misji ESA

czy planów pracy w programie Horyzont 2020. Należy jednak zauważyć, że nabór do tego

rodzaju gremiów nie opiera się na prostych zasadach podziału narodowego, ale na

indywidualnych uznanych osiągnięciach naukowych i dorobku w danej dziedzinie.



24)

Na przykład adresowane do studentów programy Fly your thesis i Drop your thesis, w ramach których

wybrane propozycje eksperymentów są realizowane przez pomysłodawców podczas lotów parabolicznych lub

zrzutów ze specjalnej wieży.

4. System wdrażania i monitorowania – instytucje i instrumenty

Polska Strategia Kosmiczna (PSK) jest instrumentem programowania, zarządzania

i koordynacji publicznej polityki realizowanej przez Rząd w odniesieniu do sektora

kosmicznego w partnerstwie z podmiotami publicznymi, prywatnymi oraz społeczeństwem.

Strategia jest podstawą do aktualizacji obowiązujących dokumentów programowych

dotyczących tego sektora, a także weryfikacji dotychczasowych instrumentów ich realizacji.

Dotyczy to przede wszystkim wcześniejszych dokumentów programowych, takich jak

„Program działań na rzecz rozwoju technologii kosmicznych i wykorzystywania systemów

satelitarnych w Polsce” (przyjęty przez Radę Ministrów w czerwcu 2012 r.) czy „Krajowy

Plan rozwoju sektora kosmicznego” (przyjęty przez Komitet Stały Rady Ministrów w marcu

2014 r.). Z Polską Strategią Kosmiczną – po jej akceptacji przez Radę Ministrów – powinny

być również spójne dokumenty niższego szczebla dotyczące polskiego sektora kosmicznego,

w tym zwłaszcza o charakterze wykonawczym, takie jak przygotowywany przez Polską

Agencję Kosmiczną Krajowy Program Kosmiczny czy plany działania PAK, ARP i innych

podmiotów publicznych uczestniczących w polskiej aktywności kosmicznej.

Ustalone cele i wartości wskaźników są podstawą do prowadzenia stałego monitoringu

przebiegu procesów rozwojowych oraz wpływu Strategii na ich osiąganie. W realizację celów

Strategii zaangażowani zostaną na zasadzie partnerstwa przedstawiciele przedsiębiorców,

środowisk akademickich oraz organizacji pozarządowych. Zostali oni włączeni już na etapie

programowania działań Strategii m.in. przez udział w pracach nad projektem Strategii oraz na

etapie konsultacji społecznych.

1. Instytucje

Ministerstwo Rozwoju jest ośrodkiem zarządzania gospodarczego Rządu, opracowując,

w ramach współpracy z właściwymi resortami, projekty rozwiązań systemowych, dokumenty

strategiczne, analizy i oceny funkcjonowania poszczególnych dziedzin gospodarki oraz

zamierzenia rozwojowe kraju. Ministerstwo Rozwoju koordynuje i podejmuje również

bezpośrednie działania w obszarach wpływających na realizację celów zawartych w Strategii

na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju, w tym również w odniesieniu do sektora kosmicznego.

Skoncentrowanie funkcji zarządczych i koordynacyjnych w rękach ministra właściwego do

spraw gospodarki odpowiadającego za całokształt polityki kosmicznej, przy jednoczesnym

zapewnieniu efektywnych mechanizmów współpracy z innymi resortami, regionami oraz

partnerami, służy efektywności i skuteczności w osiąganiu celów PSK, przy zachowaniu

zwierzchności Prezesa Rady Ministrów i Rady Ministrów.

Ministerstwo Rozwoju opracowuje PSK i wdraża działania prorozwojowe w zakresie

wykorzystania przestrzeni kosmicznej, zarówno w wymiarze krajowym, jak i w obszarze

współpracy międzynarodowej. W odniesieniu do Polskiej Strategii Kosmicznej ustala we

współpracy z interesariuszami jej cele strategiczne oraz bezpośrednio koordynuje i nadzoruje

jej realizację. Ministerstwo Rozwoju przewodniczy delegacji polskiej do Europejskiej

Agencji Kosmicznej i prowadzi działania związane z członkostwem Polski w tej organizacji.

MR koordynuje relacje z Unią Europejską w zakresie polityki kosmicznej.

Międzyresortowy Zespół do spraw Polityki Kosmicznej w Polsce (MZPK) został

powołany zarządzeniem nr 102 Prezesa Rady Ministrów z 16 listopada 2012 r.

(M.P. poz. 852) znowelizowanym zarządzeniem nr 71 z dnia 6 czerwca 2016 r.

(M.P. poz. 502). Zespół stanowi platformę informacyjno-koordynacyjną dla resortów

zajmujących się poszczególnymi obszarami aktywności kosmicznej. Do jego zadań należy

– koordynowanie działań związanych z członkostwem Polski w Europejskiej Agencji

Kosmicznej,

– uczestnictwo w formułowaniu założeń polskiej polityki kosmicznej i krajowego programu

dotyczącego sektora kosmicznego,

– uczestnictwo w ocenie działalności komórki organizacyjnej do spraw wspierania

przedsiębiorczości w sektorze kosmicznym w Polskiej Agencji Rozwoju

Przedsiębiorczości,

– rekomendowanie odpowiednich zapisów budżetowych na kolejny rok w odniesieniu do

wysokości składki opcjonalnej do Europejskiej Agencji Kosmicznej.

W pracach Zespołu mogą brać udział, z głosem doradczym, osoby niebędące członkami

Zespołu, zaproszone przez przewodniczącego, w szczególności eksperci i przedstawiciele

biznesu w liczbie nie większej niż 15 osób.

Pozostałe Ministerstwa, w szczególności uczestniczące w pracach MZPK, wskazane

w zarządzeniu Prezesa Rady Ministrów, tj.: Ministerstwa: Nauki i Szkolnictwa Wyższego,

Spraw Wewnętrznych i Administracji, Obrony Narodowej, Środowiska, Spraw

Zagranicznych, Cyfryzacji, Finansów, Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Edukacji Narodowej,

Infrastruktury i Budownictwa, Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, Energii –

realizują PSK według posiadanych kompetencji i obszarów zainteresowań. W szczególności

MNiSW koordynuje kwestie dotyczące unijnych programów Copernicus i Horyzont 2020,

MC sprawy dot. programu Galileo, a MŚ współpracę Polski z EUMETSAT.

Polska Agencja Kosmiczna (POLSA) powstała na mocy ustawy z dnia 26 września 2014 r.

Zadaniem Agencji jest wspieranie polskiego przemysłu kosmicznego przez łączenie świata

biznesu i nauki oraz świadczenie pomocy rodzimym przedsiębiorcom w pozyskiwaniu

funduszy z Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Ważnym aspektem działań Agencji jest

działanie na rzecz rozwoju technik satelitarnych, znajdujących zastosowanie na co dzień

w naszym życiu w komunikacji, nawigacji, monitoringu środowiska czy prognozowaniu

pogody.

Realizując PSK, POLSA będzie przede wszystkim wdrażać Krajowy Program Kosmiczny

oraz prowadzić działania wykonawcze, w tym w razie potrzeby udzielać wsparcia dla

ministerstw, w szczególności przez przygotowywanie analiz i ekspertyz oraz doradztwo.

Agencja będzie również odpowiedzialna za prowadzenie Krajowego Rejestru Obiektów

Kosmicznych oraz działania informacyjno-promocyjne dotyczące polskiego sektora

kosmicznego, zarówno w kraju, jak i na arenie międzynarodowej.

Pozostałe Agencje i inne podmioty wspierające

Agencja Rozwoju Przemysłu ARP – spółka akcyjna Skarbu Państwa, wspierająca

przedsiębiorstwa w prowadzeniu i rozwijaniu działalności, a także w realizacji procesów

restrukturyzacji. Wsparcie obejmuje zarówno finansową, jak i pozafinansową pomoc

w realizacji przedsięwzięć, m.in. przez udostępnianie terenów inwestycyjnych i obiektów

produkcyjnych w ramach zarządzanych przez ARP specjalnych stref ekonomicznych. Spółka

łączy także partnerów zainteresowanych nawiązaniem współpracy przy realizacji projektów

innowacyjnych. W ramach Grupy Polskiego Funduszu Rozwoju ARP współpracuje z

kluczowymi polskimi instytucjami wspierającymi przedsiębiorców oraz dostarcza pakiety

rozwiązań w odpowiedzi na bieżące potrzeby i wyzwania biznesowe.

Zadaniem agencji i innych podmiotów wspierających będzie zapewnienie sprawnego

i szybkiego przepływu informacji pomiędzy podmiotami sektora kosmicznego, a także

zapewnienie koordynacji działań w odniesieniu do konkretnych instrumentów

przewidzianych do wdrażania przez te podmioty, w celu uniknięcia rozpraszania działań lub

powielania.

Partnerzy społeczni – istotną rolę wspierającą wdrażanie PSK będą odgrywać partnerzy

społeczni, zwłaszcza Związek Pracodawców Sektora Kosmicznego w Polsce oraz Komitet

Badań Kosmicznych i Satelitarnych Polskiej Akademii Nauk. Obie te organizacje skupiają

najbardziej aktywne przedsiębiorstwa i jednostki naukowe tworzące polski sektor kosmiczny.

Reprezentują one ten sektor w branżowych organizacjach i stowarzyszeniach europejskich

(np. SME4Space) i światowych (COSPAR), a ich działania stanowią niezbędne uzupełnienie

inicjatyw podejmowanych przez administrację państwową w obszarze działalności

kosmicznej. Istotną rolę w promowaniu tematyki kosmicznej oraz upowszechnianiu wiedzy

i popularyzowaniu edukacji w tej dziedzinie odgrywają także inne organizacje pozarządowe

i stowarzyszenia (w tym studenckie koła naukowe), prowadzące różnego rodzaju wykłady,

konkursy czy szkolenia, od poziomu szkół podstawowych po uczelnie wyższe.

2. Instrumenty

Programy opcjonalne ESA – te programy finansowane są przez państwa w nich

uczestniczące. Udział poszczególnych państw jest ustalany w drodze indywidualnych

negocjacji, odrębnie dla każdego programu. Zakłada się stopniowe zwiększanie udziału

finansowego Polski w programach opcjonalnych, zależnie od realnego uczestnictwa polskiego

przemysłu w realizowanych przez ESA projektach i misjach oraz zapotrzebowania polskiego

sektora kosmicznego i administracji. Docelowo polska składka opcjonalna powinna wynosić

150–200% składki obowiązkowej, tak jak w przypadku większości państw ESA.

Programy obowiązkowe ESA – zakłada się, że do 2019 r. 45% składki na programy

obowiązkowe ESA będzie przeznaczane na „finansowanie działań mających na celu

dostosowanie przemysłu, operatorów, środowiska naukowego i innych podmiotów do

wymogów Agencji, w szczególności w zakresie działań obowiązkowych”.

W praktyce te środki finansowe pozostają w dyspozycji specjalnie stworzonego wspólnego

Zespołu Zadaniowego (Task Force) złożonego z przedstawicieli Polski i ESA, który

nadzoruje organizowanie przetargów dostępnych wyłącznie dla polskich podmiotów (Polish

Industry Incentive Scheme – PLIIS), zwłaszcza w obszarach aktywności Agencji

o szczególnym zainteresowaniu dla Polski, oraz podejmuje inne działania zmierzające do

maksymalnego zintegrowania polskiego przemysłu z działaniami ESA (np. warsztaty,

szkolenia itp.).

O pozostałą część polskiej składki na programy obowiązkowe przeznaczaną na kontrakty dla

przemysłu polskie przedsiębiorstwa mogą się ubiegać zgodnie z ogólnymi zasadami

i procedurami przetargowymi ESA.

Krajowy Program Kosmiczny – przygotowany pod kierunkiem Polskiej Agencji

Kosmicznej i przyjęty wspólnie przez wszystkie instytucje zaangażowane w jego wdrażanie,

z odpowiednim udziałem resortów i polskiego sektora kosmicznego. Będzie to instrument

− wielonarzędziowy (w ramach programu będą dostępne różne rodzaje pomocy, np. dotacje,

granty, dofinansowania/uzupełnienia wkładów, pożyczki, poręczenia, konsultacje,

szkolenia etc.),

− wielobudżetowy (suma kwot potrzebnych na realizację Programu będzie pochodzić

z wydzielonego zadania w budżecie państwa oraz z budżetów poszczególnych resortów,

regionów, wkładów własnych beneficjentów),

− wieloinstytucjonalny (w jego wdrażanie będzie zaangażowanych wiele instytucji –

za wdrażanie poszczególnych działań będą odpowiedzialne różne instytucje, co zostanie

w nim jasno zdefiniowane).

Program będzie dedykowany różnym rodzajom beneficjentów (przedsiębiorcy, nauka,

organizacje pozarządowe, obywatele).

Programy kosmiczne UE. Przewiduje się zwiększenie udziału krajowego sektora

kosmicznego w już istniejących inicjatywach UE, takich jak Copernicus, Galileo oraz

w programie Horyzont 2020, a także włączanie się w nowe działania, przykładowo: Space

Surveillance nad Tracking (SST), Governmental Satellite Communications (GovSatCom)

i inne.

Inne organizacje międzynarodowe. Celem działania w długim okresie będzie poprawa

wykorzystania polskiej składki do tych organizacji, w których Polska już uczestniczy, tj.

w Europejskiej Organizacji ds. Wykorzystania Satelitów Meteorologicznych EUMETSAT;

Europejskiej Organizacji ds. Badań Astronomicznych Półkuli Południowej ESO; Europejskiej

Agencji Obrony EDA.

Fundusze strukturalne UE. W okresie do 2020 r. (a praktyczne do 2023 r.) sektor

kosmiczny może korzystać z funduszy strukturalnych w zakresie wsparcia prac badawczo-rozwojowych, infrastruktury B+R, usług na rzecz przedsiębiorców sektora kosmicznego,

a także rozwoju kadr dla tego sektora. W perspektywie finansowej 2014–2020 wsparcie

z funduszy strukturalnych dla przedsiębiorstw w dużej mierze kierowane jest wyłączne lub

z preferencją dla Krajowej Inteligentnej Specjalizacji (KIS). Rozwój technologii kosmicznych

mieści się w kilku z wymienionych w tym dokumencie specjalizacji: zwłaszcza w nr 9 –

rozwiązania transportowe przyjazne środowisku, 13 – wielofunkcyjne materiały i kompozyty,

14 – sensory, 15 – inteligentne sieci i technologie geoinformacyjne, 16 – elektronika oparta na

polimerach przewodzących, 17 – automatyka i robotyka, 18 – optoelektroniczne systemy

i materiały. Tematyka związana z sektorem kosmicznym może być również uznana za tzw.

inteligentną specjalizację na poziomie regionalnym, co znacznie ułatwi przedsiębiorstwom

i jednostkom naukowym pozyskiwanie wsparcia finansowego na realizację ich projektów.

Fundusze NCN i NCBiR. Fundusze Narodowego Centrum Nauki i Narodowego Centrum

Badań i Rozwoju posłużą do finansowania badań podstawowych (NCN) prowadzonych przez

podmioty sektora kosmicznego, jak i badań stosowanych, a także prac rozwojowych oraz

transferu wyników prac sektora kosmicznego do innych sektorów gospodarki (NCBiR).

Udział w programach finansowanych przez te instytucje pozwala instytucjom z sektora

kosmicznego na zdobycie doświadczenia, wymaganego przez ESA przy ubieganiu się

o realizację projektów.

Działalność Agencji Rozwoju Przemysłu S.A.

ARP S.A. przygotowała własny program rozwoju sektora technologii kosmicznych pn.

program wsparcia sektora technologii kosmicznych, który obejmuje 3 etapy

– wsparcie rozwoju kadr, nowych projektów biznesowych, wielopłaszczyznowej promocji

sektora oraz wypracowaniu właściwych narzędzi finansowych, niezbędnych do

inwestycji,

– inwestycje kapitałowe w spółki sektora, mające na celu stworzenie kompetencyjnie

uzupełniającej się grupy firm (pod roboczą nazwą ARP Space),

– podjęcie działań koncentrujących się na wsparciu spółek grupy ARP Space, w tym m.in.

promocji biznesowej, tworzenia konsorcjów projektowych, wspólnej infrastruktury

technicznej, rozwoju kadr, itp.

ARP powinna stać się aktywnym uczestnikiem sektora technologii kosmicznych, a jej

działania powinny dać dodatkowy impuls do rozwoju sektora, umożliwić pożądany zwrot

z realizowanych inwestycji, a także ułatwiać transfer innowacyjnych technologii z sektora

kosmicznego do innych sektorów przemysłowych.

Instrumenty finansowe, w tym inwestycje funduszy typu venture capital i seed capital

Należy podkreślić, że inwestycje w sektorze kosmicznym, jako bardzo innowacyjne

obarczone są stosunkowo wysokim ryzykiem biznesowym. Jednocześnie rynek kosmiczny

rozwija się w pełni harmonijnie, jeżeli jest zasilany stale innowacyjnymi pomysłami. Ich

identyfikacja i dalszy rozwój jest procesem złożonym, wymagającym specjalistycznej wiedzy

a zarazem wsparcia ze strony instytucji finansowych.

Mimo ryzyka biznesowego należy przewidywać większe ukierunkowanie kapitału

prywatnego na sektor kosmiczny w sytuacji kurczenia się możliwości osiągania

zadowalającego zwrotu z inwestycji kapitałowych w tradycyjnych sektorach gospodarczych.

Ponadto przedsięwzięcia w sektorze kosmicznym będą mogły być finansowane

w ramach

– programów współpracy bilateralnej,

– inwestorów prywatnych,

– inwestycji zagranicznych.

3. Monitorowanie

Określone w PSK cele strategiczne oraz cele szczegółowe powinny zostać zrealizowane do

2030 r. Za ich całościowe wdrożenie odpowiedzialne będzie Ministerstwo Rozwoju, we

współpracy z właściwymi instytucjami opisanymi w punkcie 4.1, w szczególności z innymi

resortami i Polską Agencją Kosmiczną prowadzącą Krajowy Program Kosmiczny.

Wszystkie działania opisane w Strategii będą realizowane równocześnie, jednakże, aby

ułatwić monitorowanie wdrażania PSK oraz podjęcie ewentualnych działań korygujących,

zdefiniowane zostały dla każdego celu szczegółowego wybrane wskaźniki przewidziane do

realizacji do 2020 r. – mają one stanowić pierwszą „bramkę kontrolną”. Na tym pierwszym

etapie większość zaproponowanych wskaźników ma charakter „zero-jedynkowy”, natomiast

po ich osiągnięciu będą one nadal monitorowane pod kątem jakościowym (np. do 2020 r.

zakłada się opracowanie i wdrożenie Krajowego Programu Kosmicznego, a następnie ocenę

efektywności jego realizacji, utworzenie stacji odbioru danych satelitarnych z systemu

Copernicus, a następnie monitorowanie liczby użytkowników korzystających z tych danych

czy też uruchomienie programu NCBiR budowy narodowego systemu satelitarnej obserwacji

Ziemi i ewaluację procesu jego realizacji). Dodatkowo weryfikowane będą – w zależności od

dostępnych szczegółowych danych – informacje na temat liczby i tematyki projektów

realizowanych przez polskie podmioty w ramach współpracy międzynarodowej (na podstawie

statystyk ESA, Krajowego Punktu Kontaktowego UE, EUMETSAT-u i innych organizacji

międzynarodowych, z których takie dane są pozyskiwane, oraz informacji ankietowej od

przedsiębiorców w przypadku działalności komercyjnej). Kolejna „bramka kontrolna” jest

przewidziana na 2025 r., a szczegółowe wskaźniki będą zdefiniowane po weryfikacji

efektywności zaproponowanych działań i narzędzi przeprowadzonej w 2020 r.

Słowniczek skrótów

ARTES (Advanced Research in Telecomunication Systems) – program ESA dedykowany

komercjalizacji wyników programów badań i rozwoju technologii kosmicznych w zakresie

telekomunikacji.

BRITE (BRIght Target Explorer) – międzynarodowy projekt badawczy, realizowany

wspólnie z Kanadą i Austrią, zakładający do 2014 r. zbudowanie, przetestowanie

i umieszczenie na orbicie 2 polskich satelitów naukowych (LEM-2013, Heveliusz-2014). Jest

to pierwszy projekt zakładający budowę całego satelity, a nie tylko poszczególnych

instrumentów czy podsystemów, przez polskich wykonawców.

EDA (European Defence Agency) – agencja UE, istnieje od 2004 r., działa w ramach

wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Jednym z jej zadań jest wspieranie

europejskiej bazy przemysłowej i wdrażanie nowoczesnych rozwiązań w zarządzaniu

kryzysowym.

EGNOS (European Geostationary Navigation Overlay System) – zbudowany przez

Europejską Agencję Kosmiczną, Komisję Europejską i EUROCONTROL europejski system

satelitarny wspomagający systemy GPS i GLONASS, a w przyszłości Galileo. System

znacznie zwiększa dokładność i wiarygodność pozycji uzyskiwanej z GPS, co ma szczególne

znaczenie dla lotnictwa oraz precyzyjnych pomiarów geodezyjnych.

ESA (European Space Agency) – organizacja międzyrządowa utworzona w 1975 r. dla

realizacji wspólnego, europejskiego programu badania i wykorzystania przestrzeni

kosmicznej. Do jej zadań należy również wspieranie rozwoju nowoczesnego

i konkurencyjnego przemysłu w państwach członkowskich. Członkami ESA są 22 kraje

europejskie: Austria, Belgia, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania,

Irlandia, Luksemburg, Niderlandy, Niemcy, Norwegia, Polska (od listopada 2012 r.),

Portugalia, Rumunia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania, Włochy, Węgry. Na podstawie

osobnej umowy w pracach ESA uczestniczy Kanada.

ESO (European Southern Observatory) – międzyrządowa organizacja skupiająca 16 krajów

członkowskich: Austria, Belgia, Brazylia, Czechy, Dania, Finlandia, Hiszpania, Holandia,

Francja, Niemcy, Polska, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania), prowadząca

badania/obserwację przestrzeni kosmicznej z wykorzystaniem stacji badawczych

zlokalizowanych w Chile (pustynia Atacama). Jednym z jej głównych projektów jest obecnie

budowa tzw. E-ELT (European Extremely Large Telescope, z głównym lustrem o średnicy

39 metrów), która ma się zakończyć w 2024 r.

EUMETSAT (European Organisation for the Exploitation of Meteorological Satellites) –

utworzona w 1983 r. międzynarodowa organizacja („córka” ESA) odpowiedzialna za

powołanie, utrzymanie, i wykorzystanie europejskich satelitarnych systemów obserwacji

meteorologicznych. Obecnie do organizacji należy 30 państw członkowskich i jedno państwo

stowarzyszone. Polska przystąpiła do tej organizacji w 2009 r.

Galileo – europejski system nawigacji satelitarnej, budowany przez Unię Europejską i ESA

jako pierwszy system GNSS pozostający pod kontrolą cywilną. Pierwsze funkcjonalności

systemu mają zostać udostępnione pod koniec 2016 r., natomiast pełna zdolność operacyjna

zostanie osiągnięta w 2020 r. W jego ramach na orbicie ma się znaleźć 30 satelitów, powstaje

również odpowiednia infrastruktura naziemna.

GEOSS (Global Earth Observation System of Systems) – Globalny System Systemów

Obserwacji Ziemi, inicjatywa skupiająca 81 państw, Komisję Europejską i 58 różnych

organizacji. Od 2005 r. realizuje 10-letni Plan Wdrożenia GEOSS, zmierzający do

koordynacji i harmonizacji istniejących systemów obserwacji Ziemi różnymi metodami.

Wkładem Unii Europejskiej w GEOSS jest system Copernicus.

Copernicus (dawniej GMES – Global Monitoring for Environment and Security) –

wspólny program UE i ESA w dziedzinie pozyskiwania globalnych danych o stanie

środowiska Ziemi oraz ich przetwarzania. Łączy w sobie segment kosmiczny (głównie

zobrazowania z satelitów serii Sentinel, obecnie na orbicie znajdują się 4 satelity, kolejne są

w budowie) i obserwacje naziemne. W ramach systemu oferowane są usługi w 6 obszarach

pokrycie terenu, morza i oceany, atmosfera, zmiany klimatu, zarządzanie kryzysowe

i bezpieczeństwo.

GNSS (Global Navigation Satellite Systems) – zbiorcza nazwa systemów nawigacji

satelitarnej.

GPS (Global Positioning System) – operacyjny system nawigacji satelitarnej, pozostający

pod kontrolą amerykańskiego Departamentu Obrony, udostępniony dla zastosowań

cywilnych.

Horyzont 2020 – największy w historii Unii Europejskiej program w zakresie badań

naukowych i innowacji. Swoim zakresem obejmuje trzy dotychczas odrębne programy

wspierania badań na poziomie unijnym. W ciągu 7 lat (2014–2020) na nowatorskie badania

i innowacyjne rozwiązania przeznaczone zostanie łącznie 77 028,3 mln euro, w tym także na

finansowanie programów badań i wykorzystania przestrzeni kosmicznej.

IAP (Integrated Applications Promotion) – program ESA w grupie programów ARTES,

dedykowany rozwojowi, wdrażaniu i wykorzystaniu aplikacji opracowanych w/dla ESA,

łączących przynajmniej dwie różne techniki satelitarne (telekomunikację, obserwację Ziemi,

nawigację) na potrzeby różnych zastosowań i użytkowników.

PECS (Plan for European Cooperating States) – inicjatywa ESA skierowana pierwotnie

głównie do krajów Europy Środkowej i Wschodniej, służąca zacieśnieniu ich współpracy

z Agencją i przygotowaniu do przyszłego członkostwa. Przedsiębiorstwa i jednostki

naukowo-badawcze z tych krajów zyskują częściową możliwość udziału w programach

i projektach realizowanych przez ESA, do wysokości składki wnoszonej przez dane państwo.

Porozumienia PECS przed akcesją do ESA podpisały Czechy, Rumunia, Węgry, Polska,

Estonia. Obecnie sygnatariuszami umów PECS są Słowenia, Łotwa, Litwa, Słowacja,

Bułgaria, Cypr.

Program Wsparcia Polskiego Przemysłu (PLIIS – Polish Industry Incentive Scheme) –

służy wspieraniu budowy kompetencji polskiego sektora kosmicznego i jego integracji

z programami i działaniami ESA. W jego ramach odbywają się przetargi adresowane

wyłącznie na polski rynek, nadzorowane przez specjalny Zespół Zadaniowy PL-ESA (Task

Force PL-ESA). Budżet PLIIS to 45% polskiej składki obowiązkowej do ESA podczas

tzw. okresu przejściowego, który potrwa do końca 2019 r.

Programy obowiązkowe ESA – finansowane ze składki członkowskiej do ESA, ustalanej

proporcjonalnie do dochodu narodowego państw, obejmują, m.in.

• badania przestrzeni kosmicznej oraz budowę i wykorzystanie sprzętu służącego takim

badaniom,

• programy naukowe – fizyka systemu słonecznego, astronomia i fizyka podstawowa,

badania technologiczne,

• programy edukacyjne,

• pośrednictwo w przepływie informacji o programach kosmicznych państw.

Programy opcjonalne ESA – programy finansowane tylko przez państwa w nich

uczestniczące. Obejmują głównie użytkowe wykorzystanie przestrzeni kosmicznej. Udział

poszczególnych krajów jest ustalany w drodze negocjacji odrębnie dla każdego programu.

Polska obecnie uczestniczy w następujących programach opcjonalnych

• obserwacja Ziemi,

• nawigacja,

• telekomunikacja i zintegrowane aplikacje,

• loty załogowe i eksploracja (tylko eksploracja robotyczna),

• system informacji o sytuacji w przestrzeni kosmicznej (SSA),

• program ogólnego wsparcia technologii (GSTP),

• program budowy instrumentów naukowych (PRODEX),

• program rozwoju technologii dla przyszłych systemów wynoszenia FLPP.

Upstream – działalność obejmująca produkcję sprzętu kosmicznego oraz usługi w zakresie

wynoszenia, odbywająca się zwykle w ramach dużych programów kosmicznych

finansowanych głównie ze środków publicznych (33% rynku kosmicznego w 2013 r.).

Obejmuje ona budowę rakiet, satelitów, systemy sterowania, a także usługi wynoszenia

w przestrzeń kosmiczną, usługi operatorów.

Downstream – usługi dla konsumentów/użytkowników, oparte na wykorzystywaniu danych

z infrastruktury satelitarnej, np. nawigacji czy zdjęć satelitarnych.

§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: B. Szydło

Dokument

podpisany przez

Marek Głuch

Data: 2017.02.17

15:51:31 CET

MONITOR POLSKI

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 17 lutego 2017 r.

Poz. 203

UCHWAŁA NR 6

RADY MINISTRÓW

z dnia 26 stycznia 2017 r.

w sprawie przyjęcia Polskiej Strategii Kosmicznej

Na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2016 r.

poz. 383, 1250, 1948 i 1954 oraz z 2017 r. poz. 5) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik

Poz. 203

do uchwały nr 6

Rady Ministrów