PL
Uchwała nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022
Statutory Text (5 Articles)
§ 1. Uchwala się Krajowy plan gospodarki odpadami 2022, stanowiący załącznik do uchwały.
§ 2. Traci moc uchwała nr 217 Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2010 r. w sprawie „Krajowego planu gospodarki odpadami 2014” (M.P. poz. 1183).
ww
w.
rcl
§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
1)
Prezes Rady Ministrów: B. Szydło
Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r. poz. 888 i 1238, z 2014 r. poz. 695, 1101 i 1322 oraz z 2015 r.
poz. 87, 122, 933, 1045, 1688, 1936 i 2281.
.go
v.p
l
Dokument
podpisany przez
Krzysztof Madej
Data: 2016.08.11
16:50:15 CEST
MONITOR POLSKI
.go
v.p
l
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 11 sierpnia 2016 r.
Poz. 784
UCHWAŁA NR 88
RADY MINISTRÓW
z dnia 1 lipca 2016 r.
w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022
Na podstawie art. 36 ust. 1 w związku z art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r.
poz. 21, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje
Załącznik do uchwały nr 88 Rady Ministrów
z dnia 1 lipca 2016 r. (poz. 784)
Załącznik
do uchwały nr 88
Rady Ministrów
z dnia 1 lipca 2016 r.
(poz. …)
ww
w.
rcl
Krajowy plan gospodarki odpadami 2022
Warszawa, 2016
Spis treści
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
Wykaz pojęć i skrótów użytych w opracowaniu ........................................................................ 5
ROZDZIAŁ 1. WSTĘP .............................................................................................................. 7
ROZDZIAŁ 2. ANALIZA AKTUALNEGO STANU GOSPODARKI ODPADAMI ........... 11
2.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji . 11
2.2. Odpady powstające z produktów .................................................................................. 28
2.2.1. Oleje odpadowe .............................................................................................................. 29
2.2.2. Zużyte opony .................................................................................................................. 30
2.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory .............................................................................. 32
2.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ..................................................................... 35
2.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe............................................................................ 38
2.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji.................................................................................... 42
2.3. Odpady niebezpieczne................................................................................................... 44
2.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ................................................................................ 45
2.3.2. Odpady zawierające PCB ............................................................................................... 47
2.3.3. Odpady zawierające azbest ............................................................................................ 48
2.3.4. Mogilniki ........................................................................................................................ 50
2.4. Odpady pozostałe .......................................................................................................... 51
2.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej ................................................................................................................................... 51
2.4.2. Komunalne osady ściekowe ........................................................................................... 54
2.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne .................................................... 58
2.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
.................................................................................................................................................. 68
2.4.5. Odpady w środowisku morskim ..................................................................................... 79
2.5. Podsumowanie .............................................................................................................. 82
ROZDZIAŁ 3. PROGNOZA ZMIAN W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI........... 83
3.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji
………………………………………………………………………………………83
3.2. Odpady powstające z produktów .................................................................................. 90
3.2.1. Oleje odpadowe .............................................................................................................. 90
3.2.2. Zużyte opony .................................................................................................................. 90
3.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory .............................................................................. 91
3.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ..................................................................... 91
3.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe............................................................................ 92
3.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji.................................................................................... 93
3.3. Odpady niebezpieczne................................................................................................... 94
3.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ................................................................................ 94
3.3.2. Odpady zawierające PCB ............................................................................................... 94
3.3.3. Odpady zawierające azbest ............................................................................................ 94
3.4. Odpady pozostałe .......................................................................................................... 95
3.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej ................................................................................................................................... 95
3.4.2. Komunalne osady ściekowe ........................................................................................... 95
3.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne .................................................... 96
3.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
.................................................................................................................................................. 96
3.4.5. Odpady w środowisku morskim ..................................................................................... 97
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
ROZDZIAŁ 4. PRZYJĘTE CELE W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI ................ 98
4.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji . 98
4.2. Odpady powstające z produktów .................................................................................. 99
4.2.1. Oleje odpadowe .............................................................................................................. 99
4.2.2. Zużyte opony .................................................................................................................. 99
4.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory .............................................................................. 99
4.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ..................................................................... 99
4.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe.......................................................................... 101
4.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji.................................................................................. 102
4.3. Odpady niebezpieczne................................................................................................. 103
4.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne .............................................................................. 103
4.3.2. Odpady zawierające PCB ............................................................................................. 103
4.3.3. Odpady zawierające azbest .......................................................................................... 103
4.3.4. Mogilniki ...................................................................................................................... 103
4.4. Odpady pozostałe ........................................................................................................ 103
4.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej ................................................................................................................................. 103
4.4.2. Komunalne osady ściekowe ......................................................................................... 103
4.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne .................................................. 104
4.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
................................................................................................................................................ 104
4.4.5. Odpady w środowisku morskim ................................................................................... 104
ROZDZIAŁ 5. KIERUNKI DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU
ODPADÓW ORAZ KSZTAŁTOWANIA SYSTEMU GOSPODARKI ODPADAMI ....... 105
5.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji105
5.2. Odpady powstające z produktów ................................................................................ 109
5.2.1. Oleje odpadowe ............................................................................................................ 109
5.2.2. Zużyte opony ................................................................................................................ 110
5.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ............................................................................ 110
5.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ................................................................... 110
5.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe.......................................................................... 111
5.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji.................................................................................. 111
5.3. Odpady niebezpieczne................................................................................................. 111
5.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne .............................................................................. 111
5.3.2. Odpady zawierające PCB ............................................................................................. 112
5.3.3. Odpady zawierające azbest .......................................................................................... 112
5.3.4. Mogilniki ...................................................................................................................... 112
5.4. Odpady pozostałe ........................................................................................................ 112
5.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej ................................................................................................................................. 112
5.4.2. Komunalne osady ściekowe ......................................................................................... 113
5.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne .................................................. 113
5.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
................................................................................................................................................ 113
5.4.5. Odpady w środowisku morskim ................................................................................... 114
.go
v.p
l
ROZDZIAŁ 6. SPOSÓB MONITORINGU I OCENY WDRAŻANIA KRAJOWEGO
PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 2022 ........................................................................ 115
ROZDZIAŁ 7. HARMONOGRAM, OKREŚLENIE WYKONAWCÓW I SPOSOBU
FINANSOWANIA REALIZACJI ZADAŃ .......................................................................... 121
ROZDZIAŁ 8. INFORMACJA O STRATEGICZNEJ OCENIE ODDZIAŁYWANIA NA
ŚRODOWISKO ..................................................................................................................... 130
ROZDZIAŁ 9. OCENA STOSOWANYCH ŚRODKÓW Z ZAKRESU ZAPOBIEGANIA
POWSTAWANIU ODPADÓW ............................................................................................ 131
ROZDZIAŁ 10. STRESZCZENIE KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI
2022 W JĘZYKU NIESPECJALISTYCZNYM.................................................................... 137
CZĘŚĆ A – PROGNOZA ODZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO
CZĘŚĆ B – MAPY DOTYCZĄCE STANU ŚRODOWISKA
CZĘŚC C – PISEMNE PODSUMOWANIE, O KTÓRYM MOWA W ART. 55 UST. 3
USTAWY Z DNIA 3 PAŹDZIERNIKA 2008 R. O UDOSTĘPNIANIU INFORMACJI O
ŚRODOWISKU I JEGO OCHRONIE, UDZIALE SPOŁECZEŃSTWA W OCHRONIE
ŚRODOWISKA ORAZ O OCENACH ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO
ww
w.
rcl
Wykaz pojęć i skrótów użytych w opracowaniu
Wykaz pojęć i skrótów
Objaśnienie
Kpgo 2022
Krajowy plan gospodarki odpadami 2022
BAT
najlepsza dostępna technika (ang. Best available techniques)
Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami
BDO
Uchwała nr 58 Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 2014 r. w sprawie
przyjęcia Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa
BEiŚ
do 2020 r. (M.P. poz. 469)
Odpady budowlano-remontowe
BiR
Dz. U.
Dziennik Ustaw
EOG
Europejski Obszar Gospodarczy (ang. European Economic Area)
EMAS
System Ekozarządzania i Audytu (ang. Eco-Management and Audit Scheme)
Zasada Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ang. Extended Producer
EPR
Responsibility)
EUROSTAT
Europejski Urząd Statystyczny (ang. European Statistical Office)
GIOŚ
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska
GOOPAM
Gospodarka Odpadami Olejowymi Pochodzącymi z Awarii Morskich
GUS
Główny Urząd Statystyczny
GWh
Gigawatogodzina
Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ang. International Organization
ISO
for Standardization)
ITPOK
instalacja do termicznego przekształcania odpadów komunalnych
KE
Komisja Europejska
KOŚ
komunalne osady ściekowe
Krajowy plan gospodarki odpadami 2014, przyjęty uchwałą nr 217 Rady
Kpgo 2014
Ministrów z dnia 24 grudnia 2010 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki
odpadami 2014 (M.P. poz. 1183)
KPOŚK
Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych
Międzynarodowa Konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez
MARPOL
statki, sporządzona w Londynie dnia 2 listopada 1973 r. wraz z załącznikami I,
Polichlorowane bifenyle
przestępczość gospodarcza
produkt krajowy brutto
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2007-2013
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U.
z 2016 r. poz. 672 i 831)
portowe urządzenia odbiorcze (ang. Port Reception Facilities)
punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych
frakcja odpadów palnych / paliwo alternatywne (ang. Refuse Derived Fuel)
regionalna dyrekcja ochrony środowiska
Rzeczpospolita Polska
regionalna instalacja do przetwarzania odpadów komunalnych
Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa (ang. Search and Rescue)
sucha masa
środki ochrony roślin
Unia Europejska
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Wojewódzki Plan Gospodarki Odpadami
zapobieganie powstawaniu odpadów
zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
zielone zamówienia publiczne
ww
w.
PRF
PSZOK
RDF
RDOŚ
RP
RIPOK
SAR
s.m.
ŚOR
UE
WFOŚiGW
WPGO
ZPO
ZSEE
ZZP
Ministerstwo Środowiska
małe i średnie przedsiębiorstwa
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
rcl
Mg
MR
MF
MŚ
MŚP
NFOŚiGW
PCB
PG
PKB
PO IiŚ 2007-2013
.go
v.p
MBP
Poś
Objaśnienie
II, III, IV i V, oraz Protokół z 1978 r. dotyczący tej konwencji, wraz z
załącznikiem I, sporządzony w Londynie dnia 17 lutego 1978 r.
instalacja do mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów
komunalnych
megagram / tona
Ministerstwo Rozwoju
Ministerstwo Finansów
l
Wykaz pojęć i skrótów
l
ROZDZIAŁ 1. WSTĘP
ww
w.
rcl
.go
v.p
Podstawę prawną do opracowania Kpgo 2022 stanowi ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r.
o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21, z późn. zm.1), zwana dalej „ustawą o odpadach”, zgodnie z którą
plany gospodarki odpadami podlegają aktualizacji nie rzadziej niż co 6 lat, na podstawie art. 37 ust. 3
ustawy o odpadach, co w przypadku Kpgo 2014 oznacza konieczność jego aktualizacji nie później niż
w 2016 r. Jednocześnie aktualizacja Kpgo 2014 wynika z konieczności spełnienia jednego z kryteriów
warunku wstępnego dla gospodarki odpadami ustanowionego dla perspektywy finansowej
UE 2014–2020.
Punkt wyjścia do opracowania planów gospodarki odpadami stanowi hierarchia sposobów
postępowania z odpadami określona w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z
dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE L 312
z 22.11.2008, str. 3, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2008/98/WE”. Zgodnie z przedmiotową
hierarchią sposobów postępowania z odpadami należy przede wszystkim zapobiegać powstawaniu
odpadów, następnie zapewnić ich przygotowanie do ponownego użycia, recykling, w dalszej
kolejności inne procesy odzysku, a w ostateczności unieszkodliwianie. Gospodarowanie odpadami
zgodnie z wskazaną wyżej hierarchią umożliwi dalsze pogłębianie obserwowanego w ostatnich latach
zjawiska, jakim jest oddzielanie wzrostu masy wytwarzanych odpadów od wzrostu gospodarczego
(PKB).
Kpgo 2022 wpisuje się w strategiczne dokumenty przyjęte na poziomie UE i krajowym.
Jednym z takich dokumentów jest decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1386/2013/UE z dnia
20 listopada 2013 r. w sprawie ogólnego unijnego programu działań w zakresie środowiska do 2020 r.
„Dobra jakość życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety” (Dz. Urz. UE L 354 z 28.12.2013,
str. 171), w której określono następujące zadania w zakresie gospodarki odpadami
1) ochrona środowiska i zdrowia ludzi przez zapobieganie negatywnemu wpływowi wytwarzania
odpadów i gospodarowania nimi, lub zmniejszanie go, oraz przez zmniejszenie ogólnych
skutków użytkowania zasobów i poprawę efektywności takiego użytkowania dzięki stosowaniu
następującej hierarchii sposobów postępowania z odpadami: zapobieganie, przygotowanie do
ponownego użycia, recykling, inne metody odzysku oraz unieszkodliwianie;
2) pilne zwiększenie wysiłków, między innymi w celu zwalczania zanieczyszczenia i ustanowienia
ogólnounijnego głównego celu ilościowego w zakresie ograniczenia ilości odpadów
wyrzucanych do mórz, przy uwzględnieniu strategii morskich ustanowionych przez państwa
członkowskie UE;
3) poprawa ZPO i gospodarki odpadami w Unii, aby zapewnić między innymi lepsze
wykorzystanie zasobów;
4) przekształcenie odpadów w zasoby, co wymaga pełnego wdrożenia unijnych przepisów
dotyczących odpadów w całej Unii, opartego na bezwzględnym przestrzeganiu hierarchii
sposobów postępowania z odpadami;
5) ograniczenie odzyskiwania energii do materiałów nienadających się do recyklingu;
6) stopniowe wycofywanie składowania odpadów nadających się do recyklingu lub odzysku;
7) zapewnienie recyklingu najwyższej jakości, jeśli wykorzystanie materiału pochodzącego z
recyklingu nie prowadzi do ogólnych negatywnych skutków dla środowiska lub zdrowia ludzi.
1
Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r. poz. 888 i 1238, z 2014 r. poz. 695, 1101
i 1322 oraz z 2015 r. poz. 87, 122, 933, 1045, 1688, 1936 i 2281.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
W Kpgo 2022 uwzględniono w szczególności regulacje i wymagania wynikające z przepisów
UE z zakresu gospodarki odpadami, w szczególności określone w
1) dyrektywie Rady z dnia 12 czerwca 1986 r. w sprawie ochrony środowiska, w szczególności
gleby, w przypadku wykorzystywania osadów ściekowych w rolnictwie (86/278/EWG)
(Dz. Urz. WE L 181 z 04.07.1986, str. 6, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne,
rozdz. 15, t. 1, str. 265);
2) dyrektywie 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie
opakowań i odpadów opakowaniowych (Dz. Urz. WE L 365 z 31.12.1994, str. 10, z późn. zm.;
Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 13, str. 349), zwanej dalej „dyrektywą
94/62/WE”;
3) dyrektywie Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów
(Dz. Urz. WE L 182 z 16.07.1999, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne,
rozdz. 15, t. 4, str. 228), zwanej dalej „dyrektywą 1999/31/WE”;
4) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w
sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. Urz. WE L 269 z 21.10.2000, str. 34, z późn.
zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 224), zwanej dalej „dyrektywą
2000/53/WE”;
5) dyrektywie 2006/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie
gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego oraz zmieniającej
dyrektywę 2004/35/WE Oświadczenie Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (Dz. Urz. UE
L 102 z 11.04.2006, str. 15, z późn. zm.);
6) dyrektywie 2006/66/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 września 2006 r. w sprawie
baterii i akumulatorów oraz zużytych baterii i akumulatorów oraz uchylającej dyrektywę
91/157/EWG (Dz. Urz. UE L 266 z 26.09.2006, str. 1, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą
2006/66/WE”;
7) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r.
ustanawiającej ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (Dz. Urz.
UE L 164 z 25.06.2008, str. 19);
8) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w
sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE L 312 z 22.11.2008, str. 3,
z późn. zm.);
9) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie
emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz. Urz.
UE L 334 z 17.12.2010, str. 17, z późn. zm.);
10) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/19/UE z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie
zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE) (Dz. Urz. UE L 197 z 24.07.2012,
str. 38, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2012/19/UE”
oraz wzięto pod uwagę propozycje legislacyjne przedstawione przez KE w dniu 2 grudnia 2015 r. w
ramach tak zwanego pakietu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym.
Zgodnie z dyrektywą 2008/98/WE, będącą kluczowym aktem prawa UE w dziedzinie
gospodarki odpadami, dążeniem UE jest stworzenie „społeczeństwa recyklingu”, którego celem
będzie „unikanie wytwarzania odpadów oraz wykorzystywanie odpadów jako zasobów”. Jak
wspomniano powyżej, art. 28 wskazanej wyżej dyrektywy określa wymagania dotyczące planów
gospodarki odpadami, natomiast art. 29 – wymagania dotyczące programów ZPO, których celem jest
przerwanie powiązania pomiędzy wzrostem gospodarczym a wytwarzaniem odpadów mających
wpływ na środowisko. Dokument taki pt. Krajowy program zapobiegania powstawaniu odpadów
został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 26 czerwca 2014 r. Jednakże, zgodnie z wymaganiami
.go
v.p
l
ustawy o odpadach, postanowienia zawarte we wskazanym wyżej Krajowym programie zostały
przeniesione odpowiednio do Kpgo 2022 oraz zostaną przeniesione do aktualizowanych WPGO.
Jednym z krajowych dokumentów strategicznych, w który wpisuje się Kpgo 2022, jest BEiŚ,
która stanowi strategiczne ramy dla dalszych prac programowych i wdrożeniowych. Celem głównym
BEiŚ jest: „zapewnienie wysokiej jakości życia obecnych i przyszłych pokoleń z uwzględnieniem
ochrony środowiska oraz stworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju nowoczesnego sektora
energetycznego, zdolnego zapewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne oraz konkurencyjną i
efektywną gospodarkę”. BEiŚ wskazuje również 3 cele szczegółowe
1) zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska;
2) zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia
w energię;
3) poprawa stanu środowiska.
Kpgo 2022 został sporządzony zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 35 ustawy z dnia
14 grudnia 2012 r. o odpadach. Kpgo 2022 odnosi się do odpadów, które powstały w Polsce, a przede
wszystkim do odpadów komunalnych, odpadów niebezpiecznych, odpadów opakowaniowych, a
także KOŚ oraz do odpadów będących przedmiotem transgranicznego ich przemieszczania. W Kpgo
2022 uwzględniono również problematykę odpadów w środowisku morskim.
Przedstawione w Kpgo 2022 cele i zadania dotyczą lat 2016–2022 oraz perspektywicznie
okresu do 2030 r.
ww
w.
rcl
W ramach Kpgo 2022 dokonano podziału odpadów na
1) odpady komunalne, w tym odpady żywności2 i inne odpady ulegające biodegradacji;
2) odpady powstające z produktów
a) oleje odpadowe,
b) zużyte baterie i zużyte akumulatory,
c) ZSEE,
d) pojazdy wycofane z eksploatacji,
e) zużyte opony,
f) opakowania i odpady opakowaniowe;
3) odpady niebezpieczne
a) odpady medyczne i weterynaryjne,
b) odpady zawierające PCB,
c) odpady zawierające azbest,
d) mogilniki;
4) odpady pozostałe
a) odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej,
b) KOŚ,
c) odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne,
d) odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
– z grupy 01 – odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej
i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin,
– z grupy 06 – odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania
produktów przemysłu chemii nieorganicznej,
2
Termin „odpady żywności” pojawił się w przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 26 czerwca 2014 r.
Krajowym programie zapobiegania powstawaniu odpadów.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
– z grupy 10 – odpady z procesów termicznych,
e) odpady w środowisku morskim.
Kpgo 2022 opracowano według stanu prawnego na dzień 1 czerwca 2016 r. Grupy, podgrupy i
rodzaje odpadów określano zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r.
w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. poz. 1923). W kwestii danych dotyczących lat 2011–2013, gdy
nie obowiązywało jeszcze rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie
katalogu odpadów, grupy, podgrupy i rodzaje odpadów określano zgodnie z rozporządzeniem Ministra
Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. poz. 1206).
l
ROZDZIAŁ 2. ANALIZA AKTUALNEGO STANU GOSPODARKI
ODPADAMI
.go
v.p
2.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji
ww
w.
rcl
ZPO, rodzaje, źródła powstawania, ilość i jakość wytwarzanych odpadów komunalnych
Odpady komunalne są to odpady wytwarzane w gospodarstwach domowych oraz odpady
wytwarzane w handlu detalicznym, przedsiębiorstwach, budynkach biurowych i instytucjach
edukacyjnych oraz opieki medycznej i administracji publicznej, o charakterze i składzie podobnym do
odpadów wytwarzanych w gospodarstwach domowych.
Ilość oraz skład morfologiczny odpadów komunalnych w bardzo dużym stopniu zależą
od miejsca ich powstawania, w tym przede wszystkim od zamożności społeczeństwa i związanego z
nią poziomu konsumpcji wyrobów, ale także od pory roku. Nadmienić należy, że ilość odpadów
komunalnych zebranych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca na rok, jest silnie skorelowana z
kondycją ekonomiczną poszczególnych regionów kraju.
Wpływ na rodzaj i ilość wytwarzanych odpadów mają również: rodzaj obszaru (miasto, wieś),
na którym są one wytwarzane, gęstości zaludnienia, typ zabudowy (jednorodzinna, wielorodzinna),
liczba turystów, obecność obiektów użyteczności publicznej oraz obecność, rodzaj, wielkość i liczba
placówek handlowych i drobnego przemysłu lub usług.
W zakresie możliwości ZPO komunalnych, w tym odpadów żywności, na poszczególnych
etapach cyklu życia produktu mogą być stosowane następujące działania
1) w gospodarstwach domowych
a) możliwość wymiany przedmiotów użytkowych między zainteresowanymi podmiotami,
b) przekazywanie przedmiotów używanych oraz innych, których posiadacz chciałby się
pozbyć, zainteresowanym, w tym odpowiednim organizacjom w celu rozdysponowania
wśród osób potrzebujących,
c) edukacja w zakresie ZPO, w tym w zakresie ponownego użycia przedmiotów w
gospodarstwach domowych i w szczególności w zakresie docelowej zmiany ich
pierwotnej funkcji lub przeznaczenia, na przykład: słoików, butelek, toreb,
d) wdrażanie jednoznacznego oznakowania informującego o okresie przydatności do
spożycia,
e) unikanie stosowania artykułów jednorazowych, na przykład golarek, długopisów,
sztućców;
2) w instytucjach, na przykład urzędach, bankach, szkołach
a) wdrażanie EMAS w organizacjach,
b) eliminacja używania papieru do takich zastosowań jak faktury, potwierdzenia odbioru
dóbr, formularze zamówień, raporty finansowe oraz dokumenty związane z kosztami
pracowniczymi wszędzie tam, gdzie jest to możliwe i prawnie dozwolone,
c) stosowanie ZZP uwzględniających na przykład wymogi w zakresie minimalnej długości
okresu użytkowania zakupionych produktów, możliwości ich naprawy, wymogu
dostarczenia produktów wielokrotnego użytku;
d) unikanie stosowania artykułów jednorazowych, na przykład długopisów, sztućców;
3) w gastronomii, w tym w zakładach pracy i szkołach, szpitalach
a) edukacja w zakresie zasad ZPO żywności,
b) wdrażanie systemów i dobrych praktyk z zakresu zarządzania środowiskowego w
organizacjach,
c) wprowadzanie zróżnicowanych wielkości porcji żywieniowych,
monitoring ilości powstających odpadów w celu poprawy struktury zakupów,
promowanie produktów lokalnych i sezonowych,
wczesny wybór menu w przypadku grup,
przekazywanie potrzebującym niewykorzystanej i pozostającej w dobrej jakości
żywności.
4) w gminnych punktach selektywnego zbierania odpadów komunalnych
a) tworzenie punktów wymiany rzeczy używanych,
b) tworzenie punktów napraw i przygotowania do ponownego użycia.
W tabeli 1 przedstawiono podstawowe informacje pochodzące z GUS na temat odpadów
komunalnych.
.go
v.p
l
d)
e)
f)
g)
Poz. 784
Tabela 1. Podstawowe informacje na temat odpadów komunalnych w latach 2004–2014
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
% odpadów
przekształconych
termicznie
9,35
9,88
10,08
10,04
10,05
10,04
9,83
9,58
9,47
10,3
256
245
259
265
263
264
263
257
249
246
268
12,23
12,17
12,24
12,26
12,19
12,05
12,04
12,13
12,09
11,30
10,3
87,4
44,4
45,3
41,0
62,7
101,1
102,5
98,3
50,7
766,0
1560
0,89%
0,47%
0,46%
0,41%
0,62%
1%
1,02%
1%
0,53%
8,08%
15,1%
234,1
317,9
297,1
277,7
262,4
508,3
608,5
365,6
926,5
1230,5
1154
ww
w.
Masa odpadów
przetworzonych
biologicznie
% odpadów
przetworzonych
biologicznie
Masa odpadów
składowanych
% odpadów
składowanych
9,76
rcl
masa
odebranych
odpadów [mln
Mg]
masa
odebranych
odpadów w
przeliczeniu na
1 mieszkańca na
rok [kg]
masa
wytworzonych
odpadów [mln
Mg]
Masa odpadów
przekształconyc
h termicznie
2014
12.
2,39%
3,39%
3,01%
2,75%
2,61%
5,06%
6,06%
3,72%
9,67%
12,99%
11,17%
9193,6
8623,1
8986,5
9098,4
8693,2
7859,4
7368,7
6967,1
7158,2
5978,7
5437
94,21%
92,18%
90,99%
90,24%
86,62%
78,18%
73,36%
70,89%
74,71%
63,11%
52,63%
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS.
Obserwowany niewielki spadek ilości zbieranych odpadów w latach 2010–2013 był
spowodowany różnymi czynnikami. Mogło to być związane ze zmniejszającą się liczbą mieszkańców
w Polsce, skutkami kryzysu finansowo-ekonomicznego lub niewłaściwymi praktykami
gospodarowania odpadami komunalnymi, także w zakresie sprawozdawczości.
Ze względu na fakt, że w 2013 r. rozpoczął funkcjonowanie system gospodarowania odpadami
komunalnymi, a co za tym idzie została wprowadzona inna metodologia zbierania danych, w dalszej
części opracowania dane na temat odpadów komunalnych są prezentowane z wykorzystaniem
.go
v.p
l
sprawozdań marszałków z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi
składane zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 15 maja
2012 r. w sprawie wzorów sprawozdań o odebranych odpadach komunalnych, odebranych
nieczystościach ciekłych oraz realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi
(Dz. U. poz. 630).
Nie prowadzono kompleksowych badań składu morfologicznego odpadów komunalnych po
2008 r. Realizowane były w 2015 r. jedynie badania sezonowe w okresie zimowym zmieszanych
odpadów komunalnych, przyjmowanych do wybranych RIPOK. Wobec tego przyjęto skład
morfologiczny odpadów komunalnych dla 2008 r., określony na podstawie szczegółowych badań, jako
najbardziej reprezentatywny dla kraju. Na rysunkach 1-3 przedstawiono skład morfologiczny
odpadów komunalnych w zależności od miejsca powstawania.
5,30%
2,60%
3,20%
0,80%
0,20%
2,30%
4,20%
3,20%
Papier i tektura
19,10%
Szkło
Metale
Tw orzyw a sztuczne
Odpady w ielomateriałow e
Odpady kuchenne i ogrodow e
10%
Odpady mineralne
Frakcja < 10 mm
rcl
Tekstylia
2,60%
Drew no
Odpady niebezpieczne
Inne kategorie
28,90%
Odpady w ielkogabarytow e
Odpady z terenów zielonych
15,10%
2,50%
ww
w.
Rysunek 1. Skład morfologiczny odpadów komunalnych wytworzonych w dużych miastach, to
jest miastach liczących ponad 50 tys. mieszkańców, w których mieszka 14,18 mln mieszkańców
kraju (37,18%). Źródło: Jędrczak A. Analiza dotycząca ilości wytwarzanych oraz
zagospodarowanych odpadów ulegających biodegradacji, Zielona Góra, 2010 r.
Papier i tektura
4,50%
Szkło
.go
v.p
9,70%
l
5,30%
2,60%
0,60%
Metale
0,30%
Tw orzyw a sztuczne
10,20%
4%
Odpady w ielomateriałow e
Odpady kuchenne i ogrodow e
1,50%
6,80%
Odpady mineralne
Frakcja < 10 mm
Tekstylia
2,80%
11%
Drew no
Odpady niebezpieczne
Inne kategorie
Odpady w ielkogabarytow e
4%
36,70%
Odpady z terenów zielonych
Rysunek 2. Skład morfologiczny odpadów komunalnych wytworzonych w małych miastach, to
jest miastach liczących poniżej 50 tys. mieszkańców, w których mieszka 9,11 mln mieszkańców
kraju (23,89%). Źródło: Jędrczak A. Analiza dotycząca ilości wytwarzanych oraz
zagospodarowanych odpadów ulegających biodegradacji, Zielona Góra, 2010 r.
2,50%
rcl
1,30%
4,90%
0,80%
0,70%
2,10%
Papier i tektura
Szkło
5%
Metale
10%
Tworzywa sztuczne
Odpady wielomateriałowe
2,40%
16,90%
Odpady kuchenne i ogrodowe
Odpady mineralne
10,30%
Frakcja < 10 mm
ww
w.
Tekstylia
4,10%
6%
Drewno
Odpady niebezpieczne
Inne kategorie
Odpady wielkogabarytowe
Odpady z terenów zielonych
33,10%
Rysunek 3. Skład morfologiczny odpadów komunalnych wytworzonych na terenach wiejskich,
gdzie mieszka 14,85 mln mieszkańców kraju (38,93%). Źródło: Jędrczak A. Analiza dotycząca
ilości wytwarzanych oraz zagospodarowanych odpadów ulegających biodegradacji, Zielona
Góra, 2010 r.
W tabelach 2 i 3 zaprezentowano dane za 2013 r. i 2014 r. odnośnie masy odebranych
odpadów komunalnych pochodzące ze Sprawozdań marszałków z realizacji zadań z zakresu
gospodarowania odpadami komunalnymi.
ww
w.
756 031,60
1 432 325,74
275 787,85
350 770,35
251 231,94
667 669,80
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podlaskie
pomorskie
551 528,50
zachodniopomorskie
7 786 623,74
rcl
980 952,65
41 100,80
96 559,80
22 617,60
34 855,10
131 551,71
56 611,80
13 570,29
46 102,81
24 403,61
155 735,57
104 755,70
71 886,76
17 331,20
5,96
7,11
10,15
6,13
7,96
13,63
9,64
5,61
10,52
4,67
6,85
8,00
9,25
7,73
9,23
6,79
8,34
62 259,70
38 121,70
37 459,60
18 006,50
53 081,26
103 032,60
138 102,78
15 467,93
36 895,76
11 740,72
45 765,40
116 363,35
18 474,80
28 660,50
87 260,00
37 436,80
848 129,40
89 592,10
49 925,80
14 495,80
9,65
7,45
10,21
6,10
17,46
9,04
772 569,49
84 130,30
162 923,10
51 268,30
17 437,60
53 779,24
63 648,70
8 666,65
58 791,47
14 855,05
33 633,92
22 725,80
21 422,46
25 273,20
9,92
19,91
21,43
16,68
12,14
4,91
12,45
3,97
21,02
7,13
2,99
4,00
4,48
10,47
32,09
11,99
1,98
l
.go
v.p
8,48
5,40
13,14
8,85
10,87
13,86
10,78
5,90
15,56
7,51
6,33
9.
%
% 20 03 01
poddanych
składowaniu
(ogółem)
– 15 –
15
Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2013 r. (w tym na podstawie sekcji: III. Informacja o osiągniętych
poziomach recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania
- a) informacja dotycząca recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła).
10 168 200,23
760 305,20
945 746,80
Suma
307 413,20
370 775,20
422 636,20
143 613,40
199 662,90
1 095 398,36
511 311,60
218 494,71
279 702,63
568 830,10
478 605,23
241 297,80
świętokrzyskie
warmińskomazurskie
wielkopolskie
1 455 446,94
208 259,57
666 957,08
łódzkie
57 441,70
40 250,50
66 177,70
8.
Mg
masa 20 03 01
poddanych
składowaniu
Monitor Polski
śląskie
1 123 500,94
293 916,20
lubuskie
279 186,80
369 197,40
lubelskie
416 231,70
731 836,30
535 881,90
1 045 270,03
2.
Mg
kujawsko-pomorskie
dolnośląskie
1.
województwo
masa odpadów
komunalnych
masa 4 frakcji
udział 4 frakcji
masa niesegrego- łączna masa 4 udział 4 frakcji
poddanych
poddana
wanych
frakcji (papier,
(papier,
recyklingowi oraz
recyklingowi (w
(zmieszanych)
metale,
metale,
przygotowanych do odniesieniu do masy
odpadów
tworzywa
tworzywa
ponownego użycia
odebranych
komunalnych –
sztuczne i
sztuczne i
odpadów
20 03 01
szkło)
szkło)
komunalnych )
Mg
%
Mg
Mg
%
6.
7.
3.
4.
5.
Tabela 2. Informacja za 2013 r. na temat masy odebranych odpadów komunalnych oraz recyklingu i przygotowania do ponownego użycia
następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła
ww
w.
601 124,50
430 930,70
326 864,10
638 453,01
833 219,40
1 520 599,34
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
267 869,62
702 113,05
podlaskie
pomorskie
390 026,00
10 804 859,47
581 935,12
9,92
12,04
57 753,30
7 840 193,13 1 300 750,91
410 690,70
854 339,90
7,55
10,66
23,91
19,55
73 228,15
50 304,40
11,91
36 249,37
11,64
13,39
203 676,77
182 876,26
13,15
109 547,50
8,57
16,40
104 705,90
11,20
7,40
24 181,10
78 614,30
13,89
59 851,90
22 966,96
9,37
56 306,00
29 465,80
116 824,20
310 483,70
139 725,80
1 045 027,77
511 084,80
218 012,51
274 353,34
202 751,76
rcl
9,87
5.
%
94 199,00
4.
Mg
7,68
12,93
8,46
46 139,20
55 716,20
27 653,80
45 997,30
34 070,80
3 703,70
8.
Mg
masa 20 03 01
poddanych
składowaniu
9.
%
8,96
12,06
8,81
7,29
12,80
6,53
10,54
9,19
8,00
8,22
9,54
9,17
9,37
57 192,30
100 465,70
133 969,34
22 187,52
47 929,09
17 489,33
74 031,10
144 408,63
16 836,30
32 056,70
104 548,80
53 350,40
1 012 058,21
329 157,42
14 763,70
144 148,20
14 409,90
1 826,50
31 894,97
1 848,80
32,28
19 302,64
10,50
570,70
997,20
2 579,63
13 000,6
4,28
l
4,14
17,09
4,64
1,31
3,05
0,36
0,02
7,34
0,01
0,05
0,17
0,62
5,87
15,43
7,89
0,50
% 20 03 01 poddanych
składowaniu (ogółem)
.go
v.p
8,18
7.
%
78 083,80
6.
Mg
masa 4 frakcji
udział 4 frakcji
poddanych
poddana
recyklingowi oraz
recyklingowi (w
przygotowanych do
odniesieniu do
ponownego użycia masy odebranych
odpadów
komunalnych)
– 16 –
16
Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2014 r (w tym na podstawie sekcji: III. Informacja o osiągniętych
poziomach recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania
- a) informacja dotycząca recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła.).
Suma
zachodniopomorskie
1 096 380,50
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
210 363,80
świętokrzyskie
1 571 558,76
374 554,67
podkarpackie
śląskie
304 401,30
1 136 426,63
583 723,10
440 799,92
244 368,70
298 074,90
431 812,40
738 517,20
łączna masa 4
frakcji
udział 4 frakcji
(papier,
(papier, metale,
metale,
tworzywa
tworzywa
sztuczne i szkło)
sztuczne i
szkło)
Monitor Polski
opolskie
lubelskie
954 465,60
kujawsko-pomorskie
3.
Mg
2.
Mg
masa odpadów
komunalnych
dolnośląskie
1.
województwo
masa
niesegregowanych
(zmieszanych)
odpadów
komunalnych – 20
03 01
Tabela 3. Informacja za 2014 r. na temat masy odebranych odpadów komunalnych oraz recyklingu i przygotowania do ponownego użycia
następujących frakcji odpadów komunalnych papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła
rcl
.go
v.p
l
Na podstawie analizy danych z tabel 2 i 3 można zauważyć niewielki wzrost masy odebranych
odpadów komunalnych i masy odebranych niesegregowanych odpadów komunalnych. Natomiast
nastąpił znaczny wzrost łącznej masy czterech frakcji, a także masy czterech frakcji poddanych
recyklingowi. Masa odebranych odpadów o kodzie 20 03 01 poddanych składowaniu uległa
zmniejszeniu w 2014 r. w stosunku do 2013 r.
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U.
z 2016 r. poz. 250) nakłada na gminę między innymi obowiązki osiągnięcia do dnia 31 grudnia
2020 r.: poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów
komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła (tak zwanych 4 frakcji) w wysokości co
najmniej 50% wagowo. Ustawa określa również obowiązek ustanowienia selektywnego zbierania
odpadów komunalnych. Z danych GUS wynika, że w 2013 r. selektywne zbieranie odpadów
komunalnych było prowadzone w 2 478 gminach (nie zostało zorganizowane na terenie jednej gminy).
Dane te odnoszą się również do gmin, które ustanowiły dwupojemnikowy system zbierania odpadów
komunalnych, który ze względu na małą skuteczność wzbudza wątpliwości jako system selektywnego
zbierania odpadów komunalnych.
W 2013 r. masa odpadów papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła poddanych
recyklingowi i przygotowanych do ponownego użycia wynosiła 848 129,40 Mg. Poziom dla kraju w
2013 r. wyniósł 22%, a więc osiągnięto wymagany poziom w wysokości 12%, określony przepisami
rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 maja 2012 r. w sprawie poziomów recyklingu,
przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów
komunalnych (Dz. U. poz. 645).
Natomiast w 2014 r. masa odpadów papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła poddanych
recyklingowi i przygotowanych do ponownego użycia wynosiła 1 013 090,89 Mg, a poziom dla kraju
w 2014 r. wyniósł 26% – a więc osiągnięto wymagany poziom w wysokości 14%, określony
przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 maja 2012 r. w sprawie poziomów
recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji
odpadów komunalnych.
W tabeli 4 przedstawione zostały informacje na temat liczby PSZOK funkcjonujących na
terenie poszczególnych województw.
ww
w.
Tabela 4. Informacja na temat liczby PSZOK funkcjonujących na terenie województw w 2013
i 2014 r.
województwo
liczba PSZOK
liczba PSZOK
2013
2014
1.
2.
3.
dolnośląskie
119
132
kujawsko-pomorskie
119
120
lubelskie
176
186
lubuskie
49
56
łódzkie
111
128
małopolskie
84
115
mazowieckie
217
208
opolskie
24
34
podkarpackie
140
166
podlaskie
liczba PSZOK
liczba PSZOK
2013
2014
.go
v.p
województwo
1.
pomorskie
Poz. 784
l
Monitor Polski
2.
3.
81
93
232
230
świętokrzyskie
53
66
warmińsko-mazurskie
49
51
wielkopolskie
90
115
zachodniopomorskie
69
74
1689
1871
śląskie
Suma
Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania
odpadami komunalnymi za 2013 r. i 2014 r.
Na podstawie danych z tabeli 4 należy stwierdzić, że liczba PSZOK w 2014 r. wzrosła w
stosunku do stanu w 2013 r. Należy zaznaczyć jednak, że zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i
porządku w gminach, gmina jest obowiązana utworzyć co najmniej jeden stacjonarny punkt
selektywnego zbierania odpadów komunalnych, samodzielnie lub wspólnie z inną gminą lub gminami.
Tak więc jeden PSZOK może obsługiwać kilka gmin.
W tabeli 5 zaprezentowano dane na temat masy poszczególnych frakcji odpadów selektywnie
zebranych w 2013 r. oraz w 2014 r.
rcl
Tabela 5. Procentowy udział poszczególnych frakcji odpadów komunalnych selektywnie
zebranych w 2013 r. i 2014 r. w ogólnej masie odebranych odpadów, z wyłączeniem odpadów
BiR
Nazwa frakcji
1.
opakowania z tworzyw
sztucznych
opakowania ze szkła
zmieszane odpady
opakowaniowe
opakowania z papieru i tektury
szkło
2013 r.
(ogólna masa odpadów odebranych
9 697 970,64 Mg – z wyłączeniem
odpadów BiR)
udział frakcji
Masa frakcji
[%]
[Mg]
2.
3.
2014 r.
(ogólna masa odpadów odebranych
10 350 617,10 Mg –
z wyłączeniem odpadów BiR)
udział frakcji
Masa frakcji
[%]
[Mg]
4.
5.
289 280,10
1,60
165 612,24
2,49
241 678,29
3,19
330 444,81
1,89
182 862,19
3,40
351 651,99
1,32
0,61
127 985,50
58 706,39
1,35
0,68
139 974,59
70 054,72
tworzywa sztuczne
0,54
52 689,81
0,72
74 481,32
papier i tektura
0,45
43 212,10
0,49
50 304,59
opakowania z metali
0,05
5 319,82
0,05
5 333,10
metale
0,02
1 806,59
0,02
2 433,29
suma
10,35
1 003 540,78
11,50
1 190 290,67
ww
w.
2,98
Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania
odpadami komunalnymi za 2013 i 2014 r. – opracowano na podstawie sekcji II. Informacja o masie odpadów
komunalnych ulegających biodegradacji (w przypadku odpadów ulegających biodegradacji to jest papier i
tektura, opakowania z papieru i tektury oraz dla pozostałych odpadów na podstawie sekcji I. Informacja o masie
l
poszczególnych rodzajów odebranych z obszaru województwa odpadów komunalnych oraz sposobie ich
zagospodarowania).
.go
v.p
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakłada na
gminę między innymi obowiązki osiągnięcia do dnia 31 grudnia 2020 r. poziomu recyklingu,
przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami innych niż niebezpieczne odpadów
BiR w wysokości co najmniej 70% wagowo. W 2013 r. masa odebranych innych niż niebezpieczne
odpadów budowlanych i rozbiórkowych stanowiących odpady komunalne wyniosła 480 696,97 Mg,
recyklingowi poddano 81 776,87 Mg, masa odpadów przygotowanych do ponownego użycia wyniosła
34 521,51 Mg, natomiast masa odpadów poddanych odzyskowi innymi metodami niż recykling i
ponowne użycie wyniosła 312 902,66 Mg.
W 2014 r. natomiast masa odebranych innych niż niebezpieczne odpadów budowalnych i
rozbiórkowych stanowiących odpady komunalne wyniosła 499 431,58 Mg, recyklingowi poddano
89 570,81 Mg, masa odpadów przygotowanych do ponownego użycia wyniosła 28 224,27 Mg,
natomiast masa odpadów poddanych odzyskowi innymi metodami niż recykling i ponowne użycie
wyniosła 353 632,28 Mg.
W zakresie gospodarki odpadami komunalnymi ulegającymi biodegradacji przyjęto jako cel
zmniejszenie ilości tych odpadów kierowanych na składowiska odpadów, tak aby nie deponowano
1) w 2013 r. więcej niż 50%;
2) w 2020 r. więcej niż 35%
masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. (rok odniesienia).
Do odpadów komunalnych ulegających biodegradacji zalicza się
papier i tekturę;
odzież i tekstylia z materiałów naturalnych (50%);
odpady z terenów zielonych;
odpady kuchenne i ogrodowe;
drewno (50%);
odpady wielomateriałowe (40%);
frakcję drobną < 10 mm (30%).
rcl
1)
2)
3)
4)
5)
6)
7)
ww
w.
W 1995 r., który jest rokiem odniesienia, zostało wytworzonych 4,38 mln Mg komunalnych
odpadów ulegających biodegradacji, przy czym na jednego mieszkańca miasta przypadało 155 kg, zaś
na jednego mieszkańca wsi 47 kg.
W 2013 r. zeskładowano 1,75 mln Mg odpadów komunalnych ulegających biodegradacji.
Poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do
składowania w stosunku do masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. dla kraju w 2013 r. wyniósł
40%, a więc osiągnięto poziom zakładany w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu
czystości i porządku w gminach.
Natomiast w 2014 r. zeskładowano 1,53 mln Mg odpadów komunalnych ulegających
biodegradacji, a poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
przekazanych do składowania w stosunku do masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. dla kraju
w 2014 r. wyniósł 35%. Wymagany przepisami prawa poziom został osiągnięty.
ww
w.
35 487,90
76 913,74
4 959,20
13 188,30
47 141,50
25 193,10
667 669,80
1 455 446,94
199 662,90
370 775,20
945 746,80
551 528,50
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
.go
v.p
4,57
4,98
3,56
2,48
5,28
5,32
2,76
2,99
0,54
0,13
1,17
0,06
1,17
0,03
7,47
1,71
0,87
0,26
0,51
0,17
0,70
0,69
0
6.
%
97,01
99,46
99,87
98,83
99,94
98,83
99,97
92,53
98,29
99,13
99,74
99,49
99,83
99,30
99,31
100
udział odpadów ulegających
biodegradacji selektywnie
zebranych i odebranych
nieprzekazany na składowisko
l
– 20 –
20
Suma
10 168 200,23
470 120,87
4,62
0,83
99,17
Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2013 r. – opracowano na podstawie
sekcji II. Informacja o masie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji.
śląskie
6 928,91
251 231,94
3,57
4,81
4,49
4,25
4,84
4,98
4,74
6,06
3,95
5.
%
udział odpadów ulegających
biodegradacji selektywnie
zebranych i odebranych
przekazany na składowisko
Monitor Polski
12 530,62
13 252,80
4.
%
udział selektywnie zebranych
i odebranych odpadów
ulegających biodegradacji w
strumieniu wszystkich
odpadów komunalnych
rcl
64 260,21
32 164,30
pomorskie
mazowieckie
32 251,09
podlaskie
756 031,60
1 432 325,74
małopolskie
350 770,35
666 957,08
łódzkie
14 642,50
podkarpackie
293 916,20
lubuskie
17 489,90
32 460,70
275 787,85
369 197,40
opolskie
535 881,90
lubelskie
1 045 270,03
3.
41 256,10
Mg
2.
Mg
masa odebranych odpadów
komunalnych
kujawsko-pomorskie
dolnośląskie
1.
Województwo
łączna masa selektywnie
zebranych i odebranych
odpadów komunalnych
ulegających biodegradacji
Tabela 6. Informacja za 2013 r. o masie odebranych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
ww
w.
601 124,50
430 930,70
326 864,10
638 453,01
833 219,40
1 520 599,34
kujawsko-pomorskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
10 890,58
267 869,62
podlaskie
pomorskie
61 444,50
133 740,22
6 871,90
19 724,30
70 769,20
41 636,60
702 113,05
1 571 558,76
210 363,80
390 026,00
1 096 380,50
581 935,12
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
100
.go
v.p
7,15
6,45
3,27
5,06
8,51
8,75
0,18
0,14
9,99
0
0,09
0,81
0,13
3,56
0,18
0,68
0,16
0,15
0
99,82
99,86
90,01
100
99,91
99,19
99,87
96,44
99,82
99,32
99,84
99,85
100
99,87
0
0,13
100
0
6.
%
udział odpadów ulegających
biodegradacji selektywnie
zebranych i odebranych
nieprzekazany na
składowisko
l
– 21 –
21
Suma
10 804 859,47
756 513,87
7,00
0,37
99,63
Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2014 r. – opracowano na podstawie
sekcji II. Informacja o masie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji.
zachodniopomorskie
wielkopolskie
śląskie
4,07
3,75
8,53
5,69
5,59
8,76
10,01
6,29
8,78
7,31
5.
%
udział odpadów ulegających
biodegradacji selektywnie
zebranych i odebranych
przekazany na składowisko
Monitor Polski
14 061,68
374 554,67
podkarpackie
25 960,38
86 474,64
304 401,30
4.
%
udział selektywnie zebranych i
odebranych odpadów
ulegających biodegradacji w
strumieniu wszystkich
odpadów komunalnych
rcl
46 589,90
55 908,07
32 783,40
27 091,70
52 778,40
opolskie
lubelskie
954 465,60
3.
69 788,40
Mg
2.
Mg
masa odebranych odpadów
komunalnych
dolnośląskie
1.
Województwo
łączna masa selektywnie
zebranych i odebranych
odpadów komunalnych
ulegających biodegradacji
Tabela 7. Informacja za 2014 r. o masie odebranych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
.go
v.p
l
Przedstawione dane pokazują, że wzrasta udział komunalnych odpadów ulegających
biodegradacji selektywnie zbieranych „u źródła” i zagospodarowanie ich w inny sposób niż
składowanie, co jest zgodne zarówno z hierarchią sposobów postępowania z odpadami, jak i z
obowiązującymi przepisami w zakresie ograniczenia oraz zakazu składowania odpadów komunalnych
ulegających biodegradacji. Jednocześnie warto zwrócić uwagę, że selektywnie zebrane bioodpady w
zabudowie jednorodzinnej mogą być zagospodarowane w przydomowych kompostownikach, co
oznacza, że w praktyce udział odpadów komunalnych ulegających biodegradacji selektywnie
zbieranych „u źródła” jest wyższy niż podany w tabeli 6 i 7, który obrazuje wyłącznie odpady
odebrane. Jednak szczegółowe dane w tym zakresie nie są ewidencjonowane.
ww
w.
rcl
Zgodnie z publikacją GUS Infrastruktura komunalna 2014 na koniec 2014 r. w Polsce istniało
2 371 nielegalnych miejsc porzucania odpadów, to jest o 15% mniej niż w roku poprzednim. W
miastach istniało 745 takich miejsc (spadek w porównaniu z 2013 r. o 33%), a na obszarach wiejskich
– 1 626 (spadek w stosunku do 2013 r. o 3%). W 2014 r. zlikwidowanych zostało 12 707 nielegalnych
miejsc porzucania odpadów, z czego 87% w miastach. Podczas likwidacji nielegalnych miejsc
porzucania odpadów w 2014 r. zebrano około 46,6 tys. ton odpadów komunalnych (mniej o 54,5% niż
w 2013 r.), z czego 87,7% w miastach. Poniżej wymieniono czynniki mogące mieć wpływ na
powstawanie liczby nielegalnych miejsc składowania odpadów komunalnych
1)
stosowanie nielegalnych praktyk przez wyłonionych w przetargu wykonawców w
szczególności prowadzących działalność łącznie w zakresie usług odbioru i zagospodarowania
odpadów;
2)
obniżanie kosztów systemu gospodarowania odpadami komunalnymi przez gminy przez
ustanowienie zbyt rzadkiej częstotliwości odbierania odpadów komunalnych lub zbyt niskiego
limitu ilościowego odbieranych odpadów w ramach opłaty w stosunku do faktycznych potrzeb
mieszkańców;
3)
zbyt mała liczba lub brak prowadzenia kontroli w zakresie wywiązywania się przedsiębiorców
z umownych obowiązków dotyczących prawidłowego zagospodarowania odebranych
odpadów z terenu gmin;
4)
zbyt mała liczba stacjonarnych PSZOK, zapewniających przyjmowanie określonych odpadów
komunalnych;
5)
problemy gmin ze zorganizowaniem nowego systemu spowodowane opóźnieniami w
podejmowaniu uchwał i rozstrzyganiu przetargów;
6)
brak ustawowego zobowiązania gmin do objęcia systemem również nieruchomości
niezamieszkanych przy jednoczesnym braku kontroli ze strony gmin sposobu
zagospodarowania odpadów powstających na tych nieruchomościach.
System gospodarowania odpadami komunalnymi
Istotnym czynnikiem, który wpłynął na zmiany w dotychczas funkcjonującym systemie
gospodarki odpadami była ustawa z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i
porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 897, 1016 i 1337), która weszła w
życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Zasadniczą zmianą wprowadzoną przez ustawę było nałożenie na
gminy obowiązku zorganizowania systemu odbierania odpadów komunalnych od właścicieli
nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, z możliwością rozszerzenia tego systemu na
pozostałe nieruchomości, na których powstają odpady komunalne, w zamian za uiszczaną przez
właścicieli nieruchomości opłatę.
Nowe obowiązki gmin w zakresie odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych
polegają na
objęciu systemem gminnym nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy oraz
opcjonalnie pozostałych nieruchomości;
2)
podjęciu odpowiednich aktów prawa miejscowego;
3)
gospodarowaniu środkami z opłat pobieranych od właścicieli nieruchomości;
4)
wprowadzeniu selektywnego zbierania odpadów komunalnych;
5)
zapewnieniu funkcjonowania PSZOK;
6)
uzyskiwaniu poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia oraz odzysku
niektórych frakcji odpadów komunalnych oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych
ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania;
7)
zapewnieniu funkcjonowania RIPOK;
8)
prowadzeniu działań informacyjnych i edukacyjnych w zakresie prawidłowego postępowania
z odpadami komunalnymi;
9)
nadzorze nad gospodarowaniem odpadami komunalnymi, m. in. przez kontrolę strumienia
odpadów komunalnych wytwarzanych na terenie gminy i przedsiębiorców odbierających
odpady komunalne;
10) dokonywaniu corocznej analizy stanu gospodarki odpadami komunalnymi, w celu weryfikacji
możliwości technicznych i organizacyjnych gminy w zakresie gospodarowania odpadami
komunalnymi.
Wyżej powołana ustawa znowelizowała również ustawę z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach,
zobowiązując sejmiki województw do aktualizacji WPGO nie później niż w terminie 6 miesięcy od
dnia wejścia w życie ustawy. Wraz z uchwałą w sprawie przyjęcia WPGO sejmik województwa był
obowiązany podjąć uchwałę w sprawie wykonania WPGO, w której wskazywał regiony gospodarki
odpadami komunalnymi, RIPOK, a także instalacje do zastępczej obsługi regionów. Uchwała w
sprawie wykonania WPGO stanowi akt prawa miejscowego – przez tę uchwałę część postanowień
zawartych w WPGO stała się prawnie obowiązująca dla gmin i podmiotów odbierających oraz
gospodarujących odpadami.
Zmieszane odpady komunalne oraz odpady zielone odbierane od właścicieli nieruchomości są
transportowane do RIPOK lub do instalacji przewidzianych do zastępczej obsługi regionu.
Zaplanowanie regionalnych instalacji niezbędnych do przetwarzania odpadów komunalnych
wytwarzanych w regionach i ich budowa były konieczne dla możliwości zrealizowania obowiązków
wynikających z dyrektyw unijnych, tzn. osiągnięcie we wskazanym terminie odpowiednich poziomów
ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych do składowania –
do dnia 16 lipca 2013 r. – do nie więcej niż 50%, a do dnia 16 lipca 2020 r. – do nie więcej niż 35%, a
także poziomów recyklingu oraz przygotowania do ponownego użycia papieru, metali, tworzyw
sztucznych, szkła – do dnia 31 grudnia 2020 r. – 50%, a także innych niż niebezpieczne odpadów BiR
– do dnia 31 grudnia 2020 r. – 70%. Do poziomów określonych w powołanej wyżej ustawie gminy
dochodzą stopniowo.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
1)
Istniejące instalacje do odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych
W tabelach 8, 9 i 10 przedstawione zostały informacje na temat istniejących instalacji do
zagospodarowania odpadów komunalnych w poszczególnych województwach według stanu na dzień
31 grudnia 2014 r. Zestawienie to zostało opracowane z wykorzystaniem sprawozdań urzędów
marszałkowskich z realizacji WPGO oraz z informacji pochodzących z ankietowania tych urzędów
przeprowadzonego w październiku 2015 r.
.go
v.p
l
Tabela 8. Rozmieszczenie oraz moce przerobowe instalacji o statusie RIPOK do mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów komunalnych oraz instalacji o statusie RIPOK do
przetwarzania selektywnie zebranych odpadów zielonych i innych bioodpadów (kompostowni)
według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r.
Instalacje do przetwarzania
selektywnie zebranych odpadów
zielonych i innych bioodpadów
(kompostownie)
MBP
Nazwa
województwa
mechaniczne
moce przerobowe
[Mg/rok]
liczba
instalacji
2.
16
3.
1 297 800
4.
531 474
525 070
Moce przerobowe
[Mg/rok]
liczba
instalacji
5.
6.
22
91 700
407 500
10
73 000
393 900
430 600
230 000
859 000
1 889 480
326 000
241 500
424 000
782 600
676 250
200 800
152 350
140 500
106 500
339 659
899 420
106 000
111 970
226 940
280 780
264 651
77 323
2
5
3
10
4
4
3
6
10
4
6
3 500
76 800
4 900
118 000
96 800
10 000
13 200
14 000
190 955
37 500
19 358
6
349 000
130 500
0
0
5
7
367 000
417 500
120 250
204 200
3
5
73 000
50 500
9 410 500
4 100 017
97
873 213
9
8
6
4
13
13
4
4
7
10
9
6
rcl
1.
dolnośląskie3
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podlaskie
pomorskie
śląskie
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
biologiczne
moce
przerobowe
[Mg/rok]
ww
w.
zachodniopomorskie
Polska
127
Źródło: Dane urzędów marszałkowskich.
Na koniec 2014 r. w kraju funkcjonowało 127 MBP o statusie RIPOK o łącznych
mechanicznych mocach przerobowych około 9,4 mln Mg/rok, zaś biologicznych około 4,1 mln
Mg/rok. Natomiast jeśli chodzi o instalacje o statusie RIPOK do przetwarzania selektywnie zebranych
odpadów zielonych i innych bioodpadów (kompostowni), tych w kraju na koniec 2014 r.
funkcjonowało 97 o łącznych mocach przerobowych około 0,87 mln Mg/rok. Ponadto na terenie
województwa mazowieckiego funkcjonuje jedna spalarnia zmieszanych odpadów komunalnych o
mocach przerobowych około 60 000 Mg/rok. Z danych przygotowanych przez urzędy marszałkowskie
wynika, że w Polsce na koniec 2014 r. nie funkcjonowała żadna instalacja do fermentacji odpadów
komunalnych.
Z danych zawartych w tabeli 8 wynika, że moc przerobowa MBP jest nie tylko wystarczająca
w kontekście ilości odpadów zmieszanych, odebranych od mieszkańców w skali kraju, lecz w
kontekście braku trendu znaczącego zwiększenia ilości odpadów komunalnych wytwarzanych na
Według stanu na dzień 7.10.2015 r.
.go
v.p
l
terytorium Polski w części województw można stwierdzić przewymiarowanie mocy przerobowych
tych instalacji. Może być to szczególnie istotne w kontekście pilnej konieczności zwiększenia ilości
odpadów komunalnych selektywnie zebranych, a także w kontekście zaplanowanego w kilku
województwach uruchomienia ITPOK, które będą przyjmować w części również odpady komunalne
zmieszane (pozostałość z prowadzonej w regionach selektywnej zbiórki u źródła).
Tabela 9. Rozmieszczenie oraz moce przerobowe sortowni odpadów według stanu na dzień
31 grudnia 2014 r.
sortownie odpadów
sortownie odpadów
sortownie odpadów
selektywnie zebranych
selektywnie zebranych
zmieszanych
i zmieszanych
Nazwa województwa
liczba
instalacji
2.
7
3
6
2
5
8
13
5
8
4
8
11
9
1
24
2
116
4.
moce
przerobowe
[Mg/rok]
5.
0
12
5
3
5
4
16
9
12
0
0
35
0
2
6
11
120
0
626 990
97 700
110 000
279 875
94 330
3 519 400
703 550
490 500
0
0
3 113 878
0
357 800
545 000
960 500
10 899 523
liczba
instalacji
310 200
3 500
85 600
16 000
127 375
60 600
775 100
44 482
146 860
14 450
149 800
154 495
301 000
5 000
619 460
32 345
2 846 267
ww
w.
rcl
1.
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie4
opolskie
podkarpackie
podlaskie4
pomorskie
śląskie4
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
Polska
moce
przerobowe
[Mg/rok]
3.
liczba
instalacji
6.
1
2
0
0
4
0
17
0
0
6
0
0
2
1
10
1
44
moce
przerobowe
[Mg/rok]
7.
22 000
131 000
0
0
330 000
0
696 800
0
0
215 490
0
0
11 200
36 000
356 500
40 000
1 838 990
Źródło: Dane urzędów marszałkowskich.
MBP stanowią dominującą w Polsce technologię przetwarzania zmieszanych odpadów
komunalnych.
Łączna liczba sortowni odpadów komunalnych i odpadów pochodzących ze strumienia
odpadów komunalnych w Polsce na koniec 2014 r. wyniosła 280 instalacji
o łącznych mocach przerobowych blisko 15,6 mln Mg/rok. Część odpadów komunalnych selektywnie
zebranych jest przetwarzana (doczyszczana) również w instalacjach MBP.
Z uwagi na wysoki poziom zaawansowania realizacji w tabeli 10 zamieszczone zostały
informacje na temat nowo wybudowanych ITPOK w ramach PO IiŚ 2007–2013. Instalacje te w
założeniach projektowych przeznaczone były do przetwarzania przede wszystkim zmieszanych
odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01, z odzyskiem energii.
Według stanu na dzień 31.12.2013 r.
Tabela 10. Moce przerobowe nowo wybudowanych ITPOK według PO IiŚ 2007–2013
ITPOK
1.
kujawsko-pomorskie
małopolskie
podlaskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
Polska
l
moce przerobowe
[Mg/rok]
3.
liczba instalacji
.go
v.p
Nazwa województwa
2.
1
1
1
2
1
6
180 000
220 000
120 000
304 000
150 000
974 000
Źródło: Informacje od podmiotów zarządzających wskazanymi wyżej projektami.
Na 1 mapie poglądowej przedstawiono przestrzenne rozmieszczenie ITPOK oraz instalacji
przetwarzających odpady wytworzone z odpadów komunalnych (cementowni).
ww
w.
rcl
Mapa 1. Rozmieszczenie ITPOK oraz cementowni
Legenda
- Instalacje istniejące
- Instalacje nowo wybudowane
- Cementownie
Źródło: Informacje od podmiotów zarządzających wskazanymi wyżej instalacjami.
.go
v.p
l
Zgodnie ze stanem na koniec 2014 r. w Polsce funkcjonowała 1 instalacja mechaniczno-cieplnego przetwarzania odpadów komunalnych o mocy przerobowej 40 000 Mg/rok, zlokalizowana
w województwie warmińsko-mazurskim.
Według stanu na koniec 2014 r. na podstawie danych zawartych w sprawozdaniach z realizacji
WPGO, zweryfikowanych przez urzędy marszałkowskie, łączna liczba istniejących w kraju
składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, na których składowane były odpady
komunalne, z wyłączeniem składowisk nieczynnych, wynosi 417 instalacji. Z analizy danych wynika,
że dyspozycyjna pojemność składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, spełniających
wymagania, wynosi około 63,7 mln Mg (79,7 mln m3), co oznacza, że przy obecnej masie
składowanych odpadów wystarczy ona na około 11 lat eksploatacji.
ww
w.
rcl
Identyfikacja problemów w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, w tym odpadami
żywności i innymi odpadami ulegającymi biodegradacji
W zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, w tym odpadami żywności i innymi
odpadami ulegającymi biodegradacji, na podstawie analizy stanu, kontroli GIOŚ i konsultacji
społecznych, identyfikuje się następujące problemy
1) zbyt mały udział odpadów selektywnie zebranych u źródła, co przekłada się na zbyt mały postęp
poddawania odpadów procesom recyklingu;
2) niewłaściwa jakość zbieranych odpadów spowodowana brakiem jednolitych w kraju standardów
w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych;
3) możliwość ryczałtowego rozliczania firmy odbierającej odpady komunalne od mieszkańców, co
utrudnia gminom kontrolę nad strumieniem odpadów komunalnych;
4) ograniczony nadzór gmin nad właściwym postępowaniem z odpadami komunalnymi
spowodowany wyborem łącznego przetargu na odbiór i zagospodarowanie odpadów;
5) zbyt duży udział odpadów komunalnych poddawanych składowaniu w stosunku do
wytwarzanych;
6) zbyt duży udział zmieszanych odpadów komunalnych w strumieniu odbieranych odpadów
komunalnych, co w konsekwencji prowadzi do zbyt dużej masy pozostałości po mechaniczno-biologicznym przetwarzaniu zmieszanych odpadów komunalnych kierowanej do składowania;
7) niewystarczająca liczba stacjonarnych PSZOK;
8) aktualny system opłat za składowanie odpadów w dalszym ciągu w zbyt małym stopniu
motywujący gminy oraz inne podmioty uczestniczące w systemie gospodarki odpadami
komunalnymi do zagospodarowania odpadów innymi metodami niż składowanie;
9) występowanie przypadków składowania odpadów ulegających biodegradacji selektywnie
zebranych pomimo zakazu takiego postępowania;
10) występowanie przypadków składowania zmieszanych odpadów komunalnych bez przetworzenia;
11) niewystarczająca edukacja w zakresie gospodarki odpadami spowodowana zbyt małym
zaangażowaniem gmin w szeroko pojęte działania edukacyjno-informacyjne skierowane do
różnych grup docelowych;
12) zbyt mała świadomość i wiedza większości społeczeństwa na temat należytego gospodarowania
odpadami komunalnymi, między innymi dążenie do ograniczania powstawania odpadów u źródła,
selektywne zbieranie odpadów;
13) obniżone wartości osiąganych poziomów odzysku i recyklingu surowców w niektórych rejonach
kraju jako konsekwencja przekazywania części surowców do produkcji paliw alternatywnych z
odpadów;
.go
v.p
l
14) duża liczba miejsc nielegalnego składowania odpadów (na koniec 2014 r. w Polsce istniało
2 371 nielegalnych miejsc porzucania odpadów, to jest o 15% mniej niż w roku poprzednim);
15) brak funkcjonowania systemu monitorowania gospodarki odpadami komunalnymi w oparciu o
BDO;
16) niewystarczające rozwiązania pozwalające na monitorowanie i kontrolę postępowania z frakcją
odpadów komunalnych wysortowywaną ze strumienia zmieszanych odpadów komunalnych i
nieprzeznaczoną do składowania (frakcja 19 12 12);
17) brak należytego zbilansowania funkcjonowania systemu gospodarki odpadami komunalnymi w
świetle obowiązującego zakazu składowania określonych frakcji odpadów komunalnych i
pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych, w tym odpadów o zawartości ogólnego
węgla organicznego powyżej 5% s.m. i o cieple spalania powyżej 6 MJ/kg suchej masy, od
1 stycznia 2016 r.;
18) brak aktualnych badań w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, między innymi badań
dotyczących analizy składu morfologicznego odpadów oraz właściwości fizycznych i
chemicznych odpadów, w poszczególnych województwach;
19) zbyt niskie rynkowe ceny niektórych surowców wtórnych, w związku z czym pozyskane środki
nie pozwalają na obniżenie stawki opłaty.
2.2. Odpady powstające z produktów
ww
w.
rcl
Odpady powstające z produktów, takie jak oleje odpadowe, zużyte opony, zużyte baterie i
akumulatory, ZSEE, odpady opakowaniowe oraz pojazdy wycofane z eksploatacji objęte są EPR.
Zasada EPR stanowi odpowiedź na wyzwania, które stanęły w szczególności przed
samorządem gminnym w zakresie zarządzania wskazanymi wyżej odpadami. Założenia EPR
prowadzą do przesunięcia ciężaru zarządzania odpadami powstającymi z produktów z administracji
samorządowej i użytkowników produktów, z których te odpady powstają, na producentów olejów,
opon, baterii i akumulatorów, sprzętu elektrycznego i elektronicznego, produktów w opakowaniach i
opakowań oraz pojazdów. Celem wdrażania EPR, przez nałożenie na producentów wskazanych wyżej
produktów obowiązków w zakresie finansowania i organizowania systemów zbierania i przetwarzania
odpadów, jest zachęcenie producentów do przeprojektowania produktów i opakowań, w taki sposób
aby zmniejszyć udział odpadów przeznaczonych jedynie do składowania, a zwiększyć ich potencjał
recyklingu.
W myśl zasady EPR odpowiedzialność producenta za produkt zostaje rozszerzony na etap
post-konsumencki cyklu życia tego produktu. Oznacza to tym samym, że producenci mają obowiązek
zebrać z rynku i prawidłowo przetworzyć odpady, które powstały z produktów wprowadzonych przez
nich do obrotu. Mogą swoje zadania w tym zakresie wykonywać samodzielnie lub dołączając do
systemów zbiorowych, na przykład: organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego czy
organizacji odzysku opakowań.
W UE państwa członkowskie są obowiązane do wdrożenia postanowień poszczególnych
dyrektyw, które wprowadzają zasadę EPR. W Polsce dyrektywy te transponowane są przepisami
następujących ustaw
1. z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U.
poz. 888, z 2015 r. poz. 1688 oraz z 2016 r. poz. 542) (dyrektywa 94/62/WE);
2. z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz. U. z 2015 r. poz. 687 i 1688)
(dyrektywa 2006/66/WE);
3. z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz. U.
poz. 1688) (dyrektywa 2012/19/UE);
.go
v.p
l
4. z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2016 r.
poz. 803) (dyrektywa 2000/53/WE);
5. z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi
odpadami oraz o opłacie produktowej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1413 oraz z 2015 r. poz. 933)
(dyrektywa 94/62/WE).
Najważniejszym elementem każdego z powyższych aktów prawnych jest zobowiązanie
wprowadzających do obrotu na terytorium Polski oleje, opony, baterie i akumulatory, sprzęt
elektryczny i elektroniczny, produkty w opakowaniach i opakowania oraz pojazdy w szczególności do
ekoprojektowania to jest stosowania w czasie produkcji rozwiązań projektowych lub procesów
ułatwiający ponowne użycie i przetwarzanie odpadów z nich powstających oraz do zapewnienia
później prawidłowego zagospodarowania tych odpadów przez finansowanie i organizowanie
systemów zbierania odpadów i ich przetwarzania.
ww
w.
rcl
2.2.1. Oleje odpadowe
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Stosowanie olejów o wydłużonym okresie ich użytkowania, racjonalne ich użytkowanie oraz
wykorzystywanie ekonomicznych urządzeń lub instalacji, cechujących się wyższą efektywnością
wykorzystywania olejów albo mniejszym zapotrzebowaniem na olej należą do sposobów ZPO.
Oleje odpadowe powstają w wyniku wymiany zużytych olejów, awarii instalacji i urządzeń
oraz w wyniku ich usuwania między innymi z pojazdów wycofanych z eksploatacji.
Na przestrzeni lat 2004–2008 zmniejszała się masa olejów wprowadzanych na rynek z około
241 do 166,7 tys. Mg. W latach tych osiągnięte zostały wymagane poziomy odzysku i recyklingu
olejów odpadowych. Z danych za lata 2011–2013 wynika, że zakładane poziomy odzysku i recyklingu
olejów odpadowych na przestrzeni tych lat również zostały osiągnięte. Jednakże uzyskane poziomy
zawierają również tak zwane nadwyżki odzysku i recyklingu wypracowane w latach poprzednich. To
powoduje, że analizując te dane trudno jest wskazywać trendy, gdyż na poziom odzysku i recyklingu
uzyskany w danym roku duży wpływ miały uwzględnione nadwyżki z lat poprzednich, a nie
faktyczny odzysk i recykling wykonany w danym roku. 2013 r. był ostatnim, w którym takie
nadwyżki poziomu odzysku i recyklingu osiągnięte w latach wcześniejszych mogły być w pełni
uwzględnione w składanych przez przedsiębiorców sprawozdaniach. Zmiany w przedmiotowej
kwestii wynikają z wejścia w życie ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i
odpadami opakowaniowymi. Natomiast w roku 2014, w porównaniu z latami poprzednimi, osiągnięto
wysokie poziomy odzysku i recyklingu. Wpływ na wysokość tych poziomów miała przede wszystkim
masa wprowadzonych na rynek olejów, która była niższa niż w latach poprzednich. Z kolei masa
odpadów poddanych odzyskowi i recyklingowi jest wyższa, jednak porównywalna z rokiem
poprzednim.
Tabela 11. Uzyskane w latach 2011-2014 poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych
Lata
Masa wprowadzonych olejów
[tys. Mg]
Ogółem
1.
2011
2.
145,1
Podlegających
obowiązkowi
odzysku
recyklingu
3.
4.
145,1
145,1
2012
146,9
146,9
2013
149,3
149,3
2014
102,7
102,7
Odpady poddane
ogółem
[tys. Mg]
odzyskowi recyklingowi
Wymagany
poziom
Osiągnięty poziom
[%]
odzysk
recykling
odzysku
recyklingu
5.
103,0
6.
72,4
7.
50
8.
35
9.
71,0
10.
49,8
146,9
111,1
82,6
50
35
75,6
56,2
149,3
81,5
57,9
50
35
54,5
38,8
102,7
82,8
56,7
50
35
80,6
55,2
Źródło: Dane MŚ.
.go
v.p
l
Istniejący system gospodarowania
Funkcjonowanie krajowego rynku gospodarowania olejami odpadowymi jest ściśle związane
z systemem utworzonym w wyniku wprowadzenia przepisów ustawy z dnia 11 maja 2001 r.
o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie
produktowej. Wprowadzający oleje są obowiązani do uzyskania wymaganych poziomów odzysku
i recyklingu. Obowiązek ten mogą wykonywać samodzielnie lub za pośrednictwem organizacji
odzysku. Zbieraniem, transportem i zagospodarowaniem olejów odpadowych zajmują się
wyspecjalizowane podmioty posiadające stosowne zezwolenia.
Oleje odpadowe powinny być w pierwszej kolejności poddawane procesom odzysku przez
regenerację, będącą procesem, w którym oleje bazowe mogą być produkowane przez rafinowanie
olejów odpadowych, a w szczególności przez usunięcie z nich zanieczyszczeń, produktów utleniania
i dodatków zawartych w tych olejach. Szczegółowe sposoby postępowania z olejami odpadowymi
reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 5 października 2015 r. w sprawie szczegółowego
sposobu postępowania z olejami odpadowymi (Dz. U. poz. 1694).
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Według danych pochodzących ze sprawozdań z realizacji WPGO w 2013 r. na terenie kraju
funkcjonowało 17 zakładów gospodarujących olejami odpadowymi. Roczne zdolności przerobowe
instalacji do regeneracji olejów odpadowych funkcjonujących w kraju są wystarczające w odniesieniu
do wymaganych przepisami prawa celów w zakresie odzysku i recyklingu olejów smarowych.
rcl
Identyfikacja problemów
W zakresie systemu gospodarki olejami odpadowymi zidentyfikowano następujące problemy
1) pomimo, że zakładane poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych na przestrzeni lat
2011–2014 zostały osiągnięte, to ze względu na objęcie przepisami preparatów smarowych,
co oznacza zwiększenie masy olejów odpadowych, które muszą być poddane odzyskowi
i recyklingowi, istnieje ryzyko nieuzyskania wymaganych poziomów w kolejnych latach;
2) nieodpowiednia jakość olejów odpadowych pozwalająca na ich regenerację.
2.2.2. Zużyte opony
ww
w.
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
W zakresie zapobiegania powstawaniu zużytych opon istnieje możliwość ograniczenia tempa
zużycia opon w trakcie użytkowania pojazdów przez prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych odnośnie optymalnego użytkowania pojazdów – a przez to opon. Wśród możliwości
zapobiegania powstawaniu zużytych opon można wymienić: płynny i bezpieczny styl jazdy to jest
unikanie nadmiernego przyśpieszania i hamowania w sytuacjach tego niewymagających, utrzymanie
pojazdu w dobrym stanie technicznym, w szczególności zawieszenia pojazdu, zbieżności kół,
zapewnienie odpowiedniego ciśnienia w oponach, odpowiednie przechowywanie opon,
w szczególności w przypadku stosowania sezonowego ogumienia, zrównoważone użytkowanie to jest
unikanie zbędnego ryzyka związanego z możliwością mechanicznego uszkodzenia opony. Niemniej
jednak zapobieganie powstawaniu zużytych opon jest ograniczone wymaganiami bezpieczeństwa
ruchu drogowego, w szczególności w zakresie minimalnej wysokość bieżnika opony, którą reguluje
rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych
pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2015 r. poz. 305, 1077 i 1966).
.go
v.p
l
Zużyte opony powstają w wyniku eksploatacji pojazdów, a także podczas demontażu
pojazdów wycofanych z eksploatacji.
W tabeli 12 przedstawiono dane dotyczące masy opon wprowadzonych na rynek oraz
wymaganych i osiągniętych poziomów odzysku i recyklingu zużytych opon w Polsce w latach
2011–2014. Należy przy tym nadmienić, że uzyskane i prezentowane w tabeli 12 wartości odzysku
i recyklingu zawierają również tak zwane nadwyżki. Uwzględnione nadwyżki, podobnie jak w
przypadku olejów smarowych, zaburzały uzyskane poziomy co utrudnia analizę trendów w zakresie
zagospodarowania tego typu odpadów. 2013 r. był ostatnim, w którym takie nadwyżki poziomu
odzysku i recyklingu osiągnięte w latach wcześniejszych mogły być w pełni uwzględnione w
składanych
przez
przedsiębiorców
sprawozdaniach.
W
związku
z
powyższym
w 2014 r. osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu są niższe niż w latach poprzednich, natomiast
wymagane poziomy zostały przekroczone.
Tabela 12. Opony wprowadzone na rynek oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach
2011–2014
Lata
Masa wprowadzonych opon
[tys. Mg]
1.
2011
2012
2.
222,9
218,9
Podlegających
obowiązkowi
odzysku recyklingu
3.
4.
222,9
222,9
218,9
218,9
2013
2014
222,0
234,3
222,0
234,3
222,0
234,3
Wymagany
poziom
Osiągnięty poziom
[%]
odzysk
recykling
odzysku
recyklingu
5.
252,9
237,9
6.
93,5
83,9
7.
75
75
8.
15
15
9.
113,5
108,7
10.
41,9
38,3
214,3
178,5
74,1
57,7
75
75
15
15
96,5
81,6
33,4
26,4
rcl
Ogółem
Odpady poddane
ogółem
[tys. Mg]
odzyskowi recyklingowi
Źródło: Dane MŚ.
ww
w.
W porównaniu do 2004 r. masa wprowadzonych opon w 2014 r. była o około 54,8% wyższa,
zaś w porównaniu z 2008 r. o około 24,3%. Wymagany poziom odzysku (75%) i recyklingu (15%)
opon był osiągnięty już w 2006 r. (odpowiednio 91,3% oraz 19,7%), w 2013 r. sytuacja w tym
zakresie uległa jeszcze poprawie (odzysk: 96,5% oraz recykling: 33,4%), natomiast w 2014 r. wartości
odzysku i recyklingu były niższe niż w roku poprzednim (odpowiednio 81,6% oraz 26,4%). Jednak
jak wspomniano powyżej, znaczący wpływ na uzyskane poziomy miały uwzględniane przez
przedsiębiorców nadwyżki odzysku i recyklingu uzyskane w latach poprzednich.
Istniejący system gospodarowania
Wytwórca opon bądź sprowadzający je do kraju jako osobne produkty, ale także sprowadzając
je do kraju jako części pojazdów, jest zobowiązany do osiągnięcia określonych prawem poziomów
odzysku i recyklingu odpadów powstałych z opon. Obowiązki te przedsiębiorca może realizować
samodzielnie lub przez ich powierzenie organizacji odzysku. W przypadku nieuzyskania wymaganych
poziomów przedsiębiorca jest zobowiązany do wpłacenia opłaty produktowej obliczonej w
odniesieniu zarówno do nieuzyskanego poziomu odzysku, jak i nieuzyskanego poziomu recyklingu.
System zbierania zużytych opon jest głównie kształtowany przez stacje obsługi pojazdów oraz
stacje demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji. Zużyte opony są poddawane regeneracji,
recyklingowi lub współspalaniu w cementowniach jako paliwo alternatywne. Zakazane jest
składowanie zużytych opon z wyjątkiem opon rowerowych i opon o średnicy zewnętrznej większej
niż 1400 mm. Kluczową kwestią w zakresie gospodarowania tą grupą odpadów jest stworzenie
l
sprawnej sieci wymiany i zbierania zużytych opon oraz motywacji dla użytkowników pojazdów
mechanicznych, aby były one przekazywane do odpowiednich punktów zbierania.
.go
v.p
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Według danych pochodzących ze sprawozdań z realizacji WPGO w okresie 2011–2013
na terenie kraju funkcjonowało 67 zakładów gospodarujących zużytymi oponami. Zużyte opony
są poddawane procesowi odzysku przez tak zwane bieżnikowanie oraz w instalacjach wytwarzających
granulat gumowy. Wykorzystywane są również jako paliwo alternatywne w procesie współspalania
w cementowniach.
Identyfikacja problemów
W gospodarce zużytymi oponami zidentyfikowano następujące problemy
1) brak możliwości uwzględniania w kolejnych latach nadwyżek z lat poprzednich wpłynie
na konieczność zwiększenia nakładów finansowych na zagospodarowanie tego typu odpadów,
w szczególności na system ich zbierania;
2) spalanie części zużytych opon w instalacjach nieprzystosowanych do tego celu;
3) trudności z zagospodarowaniem opon o dużej średnicy oraz brak systemowej organizacji sieci
zbierania zużytych opon ponadgabarytowych.
2.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory
ww
w.
rcl
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Zapobieganie powstawaniu zużytych baterii i zużytych akumulatorów polega głównie na
stosowaniu baterii i akumulatorów o przedłużonej żywotności, w tym doborze urządzeń o
odpowiedniej efektywności energetycznej, to jest zmniejszonym zapotrzebowaniu na energię. Równie
istotny w przedmiotowym zakresie jest także sposób wykorzystywania baterii lub akumulatorów przez
użytkowników w kierunku ich zrównoważonego użytkowania. Podkreślić należy zasadność realizacji
kampanii informacyjnych i edukacyjnych uświadamiających użytkowników na temat odpowiednich
do danego typu baterii lub akumulatora sposobie użytkowania, na przykład dobór cyklów ładowania,
odpowiednia konfiguracja urządzeń by ograniczyć zbędne procesy. Istotne korzyści w zakresie
zapobiegania powstawaniu zużytych baterii mogą być osiągnięte wskutek ograniczenia użytkowania
jednorazowych baterii na rzecz akumulatorów wielokrotnego użytku.
Zgodnie z danymi GIOŚ w 2014 r. wprowadzono do obrotu na terytorium Polski 450,5 mln
sztuk baterii i akumulatorów o łącznej masie około 111 105 Mg, w tym przenośnych baterii i
akumulatorów około 11 799 Mg (10,6%), baterii i akumulatorów samochodowych około 76 221 Mg
(68,8%) oraz baterii i akumulatorów przemysłowych około 23 085 Mg (20,8%). Powyższa tendencja
jest rosnąca, gdyż w 2011 r. wprowadzono do obrotu około 399,2 mln sztuk baterii i akumulatorów o
łącznej masie około 91 562 Mg, w 2012 r. około 394,4 mln sztuk baterii i akumulatorów o łącznej
masie około 89 767 Mg, zaś w 2013 r. około 407,4 mln sztuk o łącznej masie około 91 109 Mg.
Polska w ramach realizacji celów w zakresie zbierania określonych dyrektywą 2006/66/WE,
wyznaczyła wewnętrzne cele dotyczące poziomów zbierania zużytych baterii i zużytych
akumulatorów przenośnych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 3 grudnia 2009 r.
w sprawie rocznych poziomów zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów
przenośnych (Dz. U. poz. 1671) poziomy zbierania powinny wynosić: w 2014 r. – 35%, w 2015 r. –
40%, zaś w 2016 r. i w kolejnych latach – 45%.
W 2014 r. w Polsce zebrano około 3 710 Mg zużytych baterii i zużytych akumulatorów
przenośnych. Na przestrzeni lat 2010–2014 osiągnięty w Polsce poziom zbierania zużytych baterii
przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych kształtował się następująco
w 2010 r. – 18%;
w 2011 r. – 22,72%;
w 2012 r. – 29,1%;
w 2013 r. – 30,06%;
w 2014 r. – 33,06%.
Poz. 784
.go
v.p
1)
2)
3)
4)
5)
– 33 –
l
Monitor Polski
W 2014 r. 74,35% podmiotów spośród ogólnej liczby wprowadzających baterie przenośne lub
akumulatory przenośne osiągnęło wymagany poziom zbierania zużytych baterii przenośnych i
zużytych akumulatorów przenośnych, w 2013 r. było to 75,92%.
W tabelach 13 i 14 przedstawiono masę przyjętych do przetworzenia oraz przetworzonych
zużytych baterii i zużytych akumulatorów przez zakłady przetwarzania tego rodzaju odpadów w
ramach procesu odzysku R12 oraz procesach odzysku R3-R6.
Tabela 13. Zestawienie masy zużytych baterii i zużytych akumulatorów przyjętych do zakładów
przetwarzania oraz masy przetworzonych odpadów tego typu w procesie odzysku R12
2011
przyjęte do
przetwarzania
[Mg]
1.
2012
przetworzone
[Mg]
2.
41 680
41 610
Źródło: Dane GIOŚ.
przyjęte do
przetwarzania
[Mg]
3.
2013
przyjęte do
przetwarzania
[Mg]
5.
przetworzone
[Mg]
4.
41 726
39 505
2014
przetworzone
[Mg]
6.
38 409
38 373
przyjęte do
przetwarzania
[Mg]
7.
przetworzone
[Mg]
8.
37 446
34 042
Tabela 14. Zestawienie masy zużytych baterii i zużytych akumulatorów przyjętych do zakładów
przetwarzania oraz masy przetworzonych odpadów tego typu w procesach R3-R6
2011
91 165
2012
przetworzone
[Mg]
przyjęte do
przetwarzania
[Mg]
3.
2013
przyjęte do
przetwarzania
[Mg]
5.
przetworzone
[Mg]
2014
przetworzone
[Mg]
rcl
przyjęte do
przetwarzania
[Mg]
1.
2.
88 485
100 209
4.
98 794
98 113
6.
91 455
przyjęte do
przetwarzania
[Mg]
7.
147 478
przetworzone
[Mg]
8.
118 621
Źródło: Dane GIOŚ.
ww
w.
W 2014 r. Polska osiągnęła wymagane poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii i
zużytych akumulatorów określone w dyrektywie 2006/66/WE. Osiągnięte poziomy wyniosły
1) 77,3% dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów kwasowo-ołowiowych, przy
wymaganych 65%;
2) 85,5% dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów niklowo-kadmowych, przy
wymaganych 75%;
3) 56,7% dla innych zużytych baterii i zużytych akumulatorów, przy wymaganych 50%.
Zgodnie z raportem GIOŚ o funkcjonowaniu systemu gospodarki bateriami i akumulatorami
oraz zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami za rok 2014 wszystkie zebrane zużyte baterie i
zużyte akumulatory zostały poddane przetwarzaniu, w tym recyklingowi, zgodnie z art. 12 ust. 1
dyrektywy 2006/66/WE. Nie wywieziono zebranych zużytych baterii i zużytych akumulatorów poza
terytorium UE. W 2014 r. przywieziono do Polski z Niemiec, Słowacji oraz Cypru ponad 1402 Mg
odpadów o kodzie 16 06 01* . W 2013 r. było to 1917 Mg.
Istniejący system gospodarowania
Zgodnie z ustawą z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach na przedsiębiorcę
wprowadzającego do obrotu baterie lub akumulatory nałożono rozszerzoną odpowiedzialność za
wprowadzane produkty, od momentu wprowadzenia wyrobu na rynek do ostatecznego jego
zagospodarowania, kiedy wyrób ten stanie się odpadem. W związku z tym, wprowadzający baterie lub
akumulatory jest obowiązany do zorganizowania i sfinansowania systemu zbierania, przetwarzania,
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
recyklingu i unieszkodliwiania zużytych baterii i zużytych akumulatorów oraz właściwego
gospodarowania zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami, w tym do zawarcia umowy w formie
pisemnej pod rygorem nieważności z zakładem przetwarzania zużytych baterii lub akumulatorów.
Wprowadzający baterie lub akumulatory mają możliwość realizowania wszystkich obowiązków
wynikających z przepisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach za pomocą
podmiotu pośredniczącego. Podmiot pośredniczący przed rozpoczęciem działalności jest obowiązany
do uzyskania wpisu do rejestru, o którym mowa w dziale IV w rozdziale 2 ustawy o odpadach.
Ponadto podmiot pośredniczący jest obowiązany posiadać wdrożony system EMAS lub zgodny z
normą ISO 14001.
Prowadzący zakład przetwarzania zużytych baterii lub akumulatorów jest obowiązany do
przetwarzania i recyklingu zużytych baterii i zużytych akumulatorów przede wszystkim w sposób
bezpieczny dla środowiska i zdrowia ludzi, ale także w instalacjach i przy użyciu technologii
spełniających wymogi określone dla BAT zapewniających osiągnięcie co najmniej wymaganych
poziomów wydajności recyklingu.
W przepisach krajowych główny nacisk położono na zorganizowanie systemu zbierania
zużytych baterii i zużytych akumulatorów przenośnych, gdyż są to odpady o niewielkich wymiarach o
znaczącym stopniu rozproszenia. Zbieranie wskazanych wyżej odpadów dokonywane jest przez
zbierających odpady oraz w miejscach odbioru, które są powszechnie dostępne i skupiają wokół siebie
dużą liczbę ludzi, między innymi: szkoła, siedziba urzędu lub instytucji, punkt świadczący usługi w
zakresie wymiany zużytych baterii lub akumulatorów, czy placówka handlowa, do której użytkownik
końcowy może oddać zużyte baterie i zużyte akumulatory przenośne. Użytkownik końcowy jest
obowiązany do przekazania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych, w
tym baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych, które nie mogą stanowić już źródła energii, do
zbierającego zużyte baterie lub zużyte akumulatory lub do miejsca odbioru. Użytkownicy końcowi,
oddający przedmiotowe odpady nie ponoszą żadnych kosztów z tym związanych oraz nie mają
obowiązku zakupu nowych baterii i akumulatorów.
Zebrane u sprzedawcy detalicznego, sprzedawcy hurtowego oraz w innych miejscach odbioru
zużyte baterie i zużyte akumulatory są kierowane do zbierającego zużyte baterie lub zużyte
akumulatory. Natomiast w przypadku punktów serwisowych oraz zakładów przetwarzania ZSEE
podmioty te mogą oddać zużyte baterie i zużyte akumulatory albo bezpośrednio do zbierającego
zużyte baterie lub zużyte akumulatory albo do zakładu przetwarzania, gdzie prowadzone są procesy
polegające co najmniej na sortowaniu zużytych baterii i zużytych akumulatorów.
Istniejące instalacje do zagospodarowania
GIOŚ prowadzi rejestr wprowadzających baterie lub akumulatory oraz prowadzących zakłady
przetwarzania zużytych baterii lub zużytych akumulatorów5. Zgodnie z informacjami zawartymi w
„Raporcie o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i
akumulatorami za rok 2014” na dzień 31 grudnia 2014 r. ogółem zarejestrowanych było 2798
przedsiębiorców, w tym 2774 wprowadzających baterie lub akumulatory (630 przedsiębiorców
wprowadzających na rynek wyłącznie baterie i akumulatory i 2144 wprowadzających na rynek baterie
lub akumulatory wraz ze sprzętem elektrycznym i elektronicznym) i 24 prowadzących zakłady
przetwarzania zużytych baterii lub zużytych akumulatorów. Istniejące w kraju instalacje do
Rejestr dostępny jest na stronie GIOŚ pod adresem http://rzseie.gios.gov.pl/szukaj_baterie.php.
.go
v.p
l
prowadzenia odzysku baterii i akumulatorów kwasowo-ołowiowych mają niewykorzystane moce
przerobowe.
Na terenie Polski funkcjonują dwie instalacje do przeróbki zużytych baterii i zużytych
akumulatorów niklowo-kadmowych o przepustowości ponad 2 000 Mg. Uwzględniając masę
zużytych baterii i zużytych akumulatorów niklowo-kadmowych poddanych recyklingowi w 2014 r. (to
jest 504 Mg) oraz masę tych baterii wprowadzanych do obrotu w 2014 r. (to jest 939 Mg) można
ocenić, że wydajność instalacji do przetwarzania tej grupy odpadów w Polsce jest wystarczająca. Do
dyspozycji jest także drugi zakład przerobu posiadający pozwolenie na recykling baterii niklowo-kadmowych.
W przypadku baterii cynkowych i innych w Polsce istnieją cztery duże zakłady przerobu o
wydajności ponad 14 000 Mg.
Identyfikacja problemów
W odniesieniu do gospodarowania zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami
zidentyfikowano następujące problemy
1) zagrożenie nieosiągnięcia wymaganych poziomów zbierania zużytych baterii przenośnych i
zużytych akumulatorów przenośnych w wysokości 45% w związku z brakiem osiągnięcia
wymaganego poziomu zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów
przenośnych w 2014 r.;
2) nieprawidłowe postępowanie ze zużytymi bateriami przenośnymi i zużytymi akumulatorami
przenośnymi przez użytkowników końcowych;
3) brak skutecznego systemu selektywnego zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych
akumulatorów przenośnych zapewniającego osiągnięcie wymaganych poziomów zbierania.
rcl
2.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
ww
w.
ZPO, źródła powstawania, ilości zebrane i zagospodarowane
Instrumentem wpływającym na zapobieganie powstawania zużytego sprzętu można uznać
ZZP, w ramach których podmioty publiczne włączają kryteria i wymagania środowiskowe do procesu
zakupów (procedur prowadzenia postępowań o udzielenie zamówień publicznych) i poszukują
rozwiązań ograniczających negatywny wpływ produktów lub usług na środowisko oraz
uwzględniających cały cykl życia produktów. Taka postawa wpływa na rozwój i upowszechnienie
technologii niskoodpadowych. Za stosowaniem ZZP przemawiają przepisy prawne zawarte w ustawie
z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2164): art. 30 ust. 6
„Zamawiający może odstąpić od opisywania przedmiotu zamówienia (…), jeżeli zapewni dokładny
opis przedmiotu zamówienia przez wskazanie wymagań funkcjonalnych. Wymagania te mogą
obejmować opis oddziaływania na środowisko” oraz art. 91 ust. 2: „Kryteriami oceny ofert są cena
albo cena i inne kryteria odnoszące się do przedmiotu zamówienia, w szczególności jakość,
funkcjonalność, parametry techniczne, zastosowanie najlepszych dostępnych technologii w zakresie
oddziaływania na środowisko, koszty eksploatacji, serwis oraz termin wykonania zamówienia”.
Niezwykle istotne w zakresie zapobiegania powstawaniu ZSEE są również działania informacyjno-edukacyjne zmierzające do budowania i kształtowania świadomych postaw konsumentów.
Na terytorium Polski w 2014 r. wprowadzono łącznie 518 868 kg sprzętu elektrycznego i
elektronicznego. Jak wynika z danych z tabeli 15 w 2014 r. ponad 94,56% masy zebranego zużytego
sprzętu pochodziło z gospodarstw domowych. W okresie od 2011 r. do 2013 r. zwiększał się procent
zebranego zużytego sprzętu, w stosunku do sprzętu wprowadzonego, z wartości 27,8% w 2011 r. do
35,2% w 2013 r. W 2014 r. trend ten uległ zmianie (zebrano 32,7%).
.go
v.p
l
Tabela 15. Informacja dotycząca masy sprzętu wprowadzonego do obrotu i masy zebranego
zużytego sprzętu w latach 2011-2014
Masa sprzętu
[Mg]
Informacja dotycząca masy
2011 r.
2012 r.
2013 r.
2014 r.
2.
3.
4.
5.
sprzętu wprowadzonego do obrotu
515 666
481 230
486 179
518 868
łącznej zebranego zużytego sprzętu
143 339
157 306
171 727
168 938
zebranego zużytego sprzętu
pochodzącego z gospodarstw
domowych
135 648
147 738
163 687
159 756
1.
Źródło: Dane GIOŚ.
W 2014 r. poziom zbierania ZSEE wyniósł 32,76% (liczony jako iloraz masy sprzętu
wprowadzonego w 2013 r. i całkowitej masy zebranego zużytego sprzętu w 2014 r.). Osiągnięty
wynik dotyczy zarówno sprzętu przeznaczonego dla gospodarstw domowych jak i innego niż
przeznaczony dla gospodarstw domowych. Poniżej przedstawiono informacje na temat masy
zebranego ZSEE w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2006–2014.
rcl
Wykres 1. Masa zebranego ZSEE w przeliczeniu na mieszkańca w latach 2006–2014
[kg/mieszkańca/rok]
4,34
4,25
4,15
2012
2013
2014
3,55
2,7
2,8
1,48
0,71
ww
w.
5
4,5
4
3,5
3
2,5
2
1,5
1
0,5
0
0,13
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: Dane GIOŚ.
Cel obowiązujący od 1 stycznia 2008 r., wynikający z dyrektywy 2002/96/WE Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i
elektronicznego (WEEE) (Dz. Urz. WE L 37 z 13.02.2003, str. 24, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie
wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 7, str. 359) oraz dyrektywy 2012/19/UE, jakim jest zebranie minimum
4 kg ZSEE z gospodarstw domowych na mieszkańca rocznie, został osiągnięty w latach 2012–2014.
1.
.go
v.p
l
Tabela 16. Informacja dotycząca mas: przetworzonego zużytego sprzętu, odpadów powstałych
ze zużytego sprzętu poddanych recyklingowi oraz odpadów powstałych ze zużytego sprzętu
poddanych innym niż recykling procesom odzysku, za lata 2011–2014
Masa
[Mg]
Informacja dotycząca masy
przetworzonego zużytego sprzętu
odpadów powstałych ze zużytego
sprzętu poddanych recyklingowi
odpadów powstałych ze zużytego
sprzętu poddanych innym niż
recykling procesom odzysku
Źródło: Dane GIOŚ.
2011 r.
2012 r.
2013 r.
2014 r.
2.
3.
4.
5.
151 858
159 413
160 290
162 363
129 054
133 701
129 771
127 190
816
1 033
914
1 114
rcl
Istniejący system gospodarowania
Kluczowym elementem w zakresie zagospodarowywania ZSEE jest zasada zanieczyszczający
płaci oraz realizacja przez producentów lub wprowadzających sprzęt EPR za wprowadzony na rynek
sprzęt. To właśnie producent lub wprowadzający sprzęt jest zobowiązany do sfinansowania i
zorganizowania systemu zbierania i przetwarzania zużytego sprzętu, który powstał ze sprzętu
wprowadzonego przez niego do obrotu oraz uzyskania odpowiedniego poziomu selektywnego
zbierania ZSEE w odniesieniu do masy wprowadzonego do obrotu sprzętu elektrycznego i
elektronicznego, odzysku oraz przygotowania do ponownego użycia i recyklingu dla poszczególnych
grup sprzętu elektrycznego i elektronicznego.
ww
w.
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Od dnia 1 lipca 2006 r. do czasu utworzenia rejestru prowadzonego przez marszałków
województw GIOŚ prowadzi rejestr
1) przedsiębiorców wprowadzających sprzęt elektryczny i elektroniczny;
2) zbierających zużyty sprzęt;
3) prowadzących zakład przetwarzania;
4) prowadzących działalność w zakresie recyklingu;
5) prowadzących działalność w zakresie innych niż recykling procesów odzysku;
6) organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego.
Jak wynika z danych GIOŚ, na dzień 31 grudnia 2014 r. do rejestru wpisanych było 16 001
przedsiębiorców
1) 5 626 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie wprowadzania sprzętu;
2) 13 330 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie zbierania zużytego sprzętu;
3) 180 przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania;
4) 120 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie recyklingu;
5) 14 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie innych niż recykling procesów
odzysku;
6) 8 organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego.
.go
v.p
l
Wiele podmiotów wpisanych do rejestru prowadzi działalność w kilku zakresach
jednocześnie, na przykład wprowadzająco-zbierający, zbierająco-przetwarzający lub prowadzący
działalność w zakresie recyklingu.
Na 180 przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania ZSEE ich łączna moc
przetwórcza jest szacowana na 905 115,6 Mg/rok, zatem jak wynika z danych zawartych powyżej jest
wystarczająca do przetworzenia zebranego zużytego sprzętu (w 2014 r. było to 168 932 Mg).Warto
odnotować, że moc przetwórcza przedsiębiorców pomiędzy 2013 a 2014 r. zwiększyła się o ponad
47%.
Na 120 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie recyklingu ich łączna moc
przetwórcza wynosi 5 792 822,7 Mg/rok (wzrost o ponad 3% względem 2013 r.). Natomiast w
przypadku 14 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie innych niż recykling procesów
odzysku, ich łączna moc przetwórcza wynosi 859 042 Mg/rok (wzrost o ponad 72% względem
2013 r.). Reasumując moc przetwórcza instalacji do odzysku i recyklingu w Polsce jest wystarczająca
do zagospodarowania odpadów powstających w wyniku przetwarzania zużytego sprzętu.
rcl
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki ZSEE zidentyfikowano poniżej opisane problemy
1) nielegalny demontaż zużytego sprzętu poza zakładem przetwarzania;
2) możliwość wystąpienia w przyszłości trudności w osiągnięciu wymaganych przepisami ustawy z
dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym rocznych poziomów
zbierania ZSEE, biorąc pod uwagę informacje dotyczące osiągniętych poziomów zbierania
zużytego sprzętu w latach 2011–2014;
3) brak prawidłowego postępowania ze ZSEE przez użytkowników końcowych, w szczególności w
zakresie istoty ich selektywnego zbierania.
2.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
ww
w.
Podobnie jak w przypadku innych produktów, np. sprzętu elektrycznego i elektronicznego,
głównym sposobem ZPO opakowaniowych jest ekoprojektowanie. Oznacza to na etapie
projektowania opakowania producent winien stosować rozwiązania technologiczne ułatwiające
ponowne użycie i przetwarzanie odpadów opakowaniowych oraz polegające na minimalizacji masy
opakowań.
Opakowania i odpady opakowaniowe powstają nie tylko w gospodarstwach domowych, ale
także, w szczególności w zakładach produkcyjnych, jednostkach handlowych, miejscach użyteczności
publicznej, różnych gałęziach przemysłu. Odpady opakowaniowe wytwarzane są na wszystkich
ogniwach łańcucha dostaw, ale przede wszystkim przez konsumentów jako użytkowników
końcowych.
W tym przypadku również ważną rolę w ograniczaniu powstawania odpadów
opakowaniowych odgrywają ZZP. Funkcjonowanie ZZP pozwala tworzyć politykę, w ramach której
podmioty publiczne włączają kryteria i wymagania środowiskowe do procesu zakupów (procedur
udzielania zamówień publicznych) i poszukują rozwiązań ograniczających negatywny wpływ
produktów oraz usług na środowisko oraz uwzględniających cały cykl życia produktów, a przez
to wpływają na rozwój i upowszechnienie technologii niskoodpadowych.
W tabeli 17 zamieszczono zestawienie mas opakowań wprowadzonych na rynek oraz
osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2011–2013.
Źródło: Dane MŚ.
.go
v.p
l
Tabela 17. Opakowania wprowadzone na rynek (ogółem) oraz osiągnięte poziomy odzysku
i recyklingu w latach 2011–2014
Masa wprowadzonych
Odpady poddane
Osiągnięty poziom
opakowań
ogółem
[%]
[tys. Mg]
[tys. Mg]
Lata
Podlegających
obowiązkowi
Ogółem
odzyskowi recyklingowi odzysku recyklingu
odzysku recyklingu
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
4 605,3
2 576,5
1 901,7
56,0
41,4
2011 4 611,1 4 605,3
4 664,2
2 665,9
1 932,2
57,2
41,4
2012 4 669,9 4 664,7
4 838,9
2 430,4
1 740,2
50,2
36,0
2013 4 836,4 4 838,8
4 841,7
2 918,4
2 694,1
60,3
55,6
2014 4 846,0 4 838,1
rcl
Poziomy odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych pomiędzy 2011 r. oraz 2014 r.
uległy zwiększeniu odpowiednio o: 4,3% i 14,2%. Należy również zauważyć, że uzyskane poziomy
odzysku i recyklingu do roku 2013 zawierają również tak zwane nadwyżki odzysku i recyklingu
uzyskane w latach poprzednich, co powoduje, że dane te nie odzwierciedlają faktycznego odzysku i
recyklingu uzyskanego w poszczególnych latach. Pomimo tego, że w 2014 r. ww. nadwyżki nie mogły
być w pełni uwzględnione w składanych przez przedsiębiorców sprawozdaniach, zanotowano wzrost
uzyskiwanych poziomów zarówno odzysku jak i recyklingu.
W tabeli 18 wyszczególnione zostały poszczególne opakowania wprowadzone
na rynek, wraz z osiągniętymi poziomami recyklingu w 2014 r.
Tabela 18. Opakowania wprowadzone na rynek (wyszczególnione) oraz osiągnięte poziomy
recyklingu w 2014 r
opakowania
ww
w.
1.
z tworzyw sztucznych
z aluminium
ze stali, w tym blachy stalowej
z papieru i tektury
ze szkła gospodarczego (poza
ampułkami)
z materiałów naturalnych
(drewna i tekstyliów)
Źródło: Dane MŚ.
Masa wprowadzonych opakowań
[Mg]
Podlegających
obowiązkowi
Ogółem
odzysku
recyklingu
2.
3.
4.
894 347
896 321
87 692
87 681
4 838 101
156 782
156 743
1 567 973
1 566 751
Odpady poddane
ogółem
recyklingowi
[Mg]
Osiągnięty
poziom
recyklingu
[%]
5.
6.
256 014
42 188
87 024
1 141 764
28,6
48,1
55,5
72,9
1 027 963
1 027 644
618 432
60,2
1 108 601
1 108 583
538 286
48,6
Na przestrzeni lat zaobserwować można stały wzrost masy wprowadzanych na rynek
opakowań. W 2004 r. było to 3413,0 tys. Mg, w 2006 r. wprowadzono 3654,7 tys. Mg, w 2008 r. zaś
4181,9 tys. Mg. Zatem masa opakowań wprowadzonych w 2013 r. w stosunku do trzech wyżej
wskazanych okresów referencyjnych jest wyższa o odpowiednio: 42%, 32,6% oraz 15,9%.
Na wykresie 2 zaprezentowane zostały zmiany w rodzaju opakowań wprowadzanych na rynek
Polski w wybranych latach.
Źródło: Dane MŚ.
.go
v.p
l
Wykres 2. Struktura rodzajów opakowań z których powstały odpady opakowaniowe
w wybranych latach z okresu 2004–2014
rcl
Z powyższych informacji wynika, że od 2008 r. systematycznie wzrastał udział odpadów
opakowaniowych z frakcji papieru i tektury oraz tworzyw sztucznych wprowadzanych na rynek.
Zmniejszał się natomiast udział odpadów opakowaniowych z opakowań szklanych oraz z drewna
i tekstyliów.
ww
w.
Odpady opakowaniowe po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR
ZPO opakowaniowych po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR, polega głównie
na kształtowaniu świadomych postaw konsumenckich.
W ramach ZPO istotnym jest nabywanie takich ilości przedmiotowych substancji, aby nie
ulegały one przeterminowaniu lub aby proces ten w maksymalny sposób ograniczyć, co przekłada się
na ograniczenie ilości opakowań wprowadzanych na rynek.
W przypadku ŚOR ze względu na wysokie ceny tych preparatów, przeterminowaniu ulegają
stosunkowo nieznaczne ilości tych substancji. Powstają natomiast odpady opakowaniowe po ŚOR. Jak
wynika z tabeli 19, ŚOR w Polsce są wykorzystywane coraz powszechniej, a to przekłada się na ilość
odpadów opakowaniowych po tych substancjach.
Do 2004 r. badaniami sprzedaży objęte były wybrane ŚOR dopuszczone do obrotu
i stosowania. Od 2005 r. zgodnie z wymogami EUROSTAT-u ewidencji podlegają wszystkie ŚOR
dopuszczone do obrotu w Polsce, w 2014 r. tych substancji było 1244.
W 2014 r. na potrzeby rolnictwa sprzedano około 65 tys. Mg ŚOR w masie towarowej (wzrost
o 5,8% w stosunku do 2013 r.). Zdecydowana większość tych środków (około 80%) pochodziła
z importu.
Tabela 19. Sprzedaż ŚOR w Polsce w latach 2010–2014
2010 r.
2011 r.
1.
2.
3.
w Mg masy towarowej
51 613
58 736
w Mg substancji czynnej
19 449
21 779
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS.
40
2012 r.
4.
61 805
21 886
2013 r.
5.
61 197
22 204
2014 r.
6.
64 772
23 557
rcl
.go
v.p
l
Istniejący system gospodarowania
Na każdego przedsiębiorcę, który wprowadza na rynek produkty w opakowaniach nałożono
obowiązek zapewnienia odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych powstałych po tych
produktach, realizując w ten sposób EPR. W przypadku nieosiągnięcia przez przedsiębiorcę
wymaganych poziomów odzysku i recyklingu zobowiązany jest on do uiszczenia opłaty produktowej
obliczonej w odniesieniu do różnicy pomiędzy wymaganym a uzyskanym poziomem odzysku
i recyklingu. Opłata ta ma więc charakter sankcji nakładanej na przedsiębiorcę wprowadzającego
na rynek produkty w opakowaniach za niewykonanie ustawowych obowiązków.
Powyższe obowiązki przedsiębiorca może realizować samodzielnie lub przez ich powierzenie
organizacji odzysku. Finansowanie systemu zbierania i przetwarzania odpadów opakowaniowych
zapewniają wprowadzający produkty w opakowaniach.
Odmiennie realizowane są obowiązki w zakresie zagospodarowania odpadów
opakowaniowych wielomateriałowych oraz po środkach niebezpiecznych, w tym ŚOR.
Wprowadzający opakowania wielomateriałowe oraz środki niebezpieczne w opakowaniach jest
obowiązany zorganizować system zbierania oraz zapewniać odzysk, w tym recykling, odpadów
opakowaniowych wielomateriałowych oraz po środkach niebezpiecznych, z tym że wprowadzający
środki niebezpieczne będące ŚOR jest obowiązany zorganizować system zbierania oraz zapewniać
odzysk, w tym recykling, odpadów opakowaniowych po środkach niebezpiecznych będących ŚOR.
Przedsiębiorca może realizować obowiązek zagospodarowania odpadów opakowaniowych
wielomateriałowych oraz po środkach niebezpiecznych, w tym ŚOR, samodzielnie lub
przez przystąpienie do porozumienia. Organizacja samorządu gospodarczego reprezentująca grupę
przedsiębiorców wprowadzających produkty w opakowaniach wielomateriałowych albo środki
niebezpieczne w opakowaniach, w tym ŚOR, może zawrzeć porozumienie z marszałkiem
województwa w zakresie utworzenia i utrzymania systemu zbierania, transportu, odzysku lub
unieszkodliwiania odpadów opakowaniowych powstałych z opakowań wielomateriałowych albo
z opakowań po środkach niebezpiecznych. Wprowadzający, o których mowa powyżej, mogą
na równych zasadach przystępować do już zawartych porozumień.
Opakowania po ŚOR będących środkami niebezpiecznymi powinny trafić z powrotem do ich
sprzedawcy, który jest odpowiedzialny za ich właściwe zagospodarowanie.
ww
w.
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Odpady opakowaniowe ze szkła, metali, tworzyw sztucznych, papieru i tektury są poddawane
recyklingowi odpowiednio w hutach szkła, hutach metali żelaznych i nieżelaznych, instalacjach do
recyklingu tworzyw sztucznych oraz papierniach.
Odnośnie instalacji do zagospodarowywania opakowań wielomateriałowych, w szczególności
z przewagą tworzyw sztucznych, oraz po środkach niebezpiecznych ich wydajność i moce przerobowe
w skali kraju uznać należy za niewystarczające w stosunku do wymaganych przepisami prawa
poziomów odzysku i recyklingu odpadów powstałych z tego typu opakowań, pomimo obserwowanego
na rynku stopniowego wzrostu zainteresowania prowadzeniem takich instalacji.
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi zidentyfikowano następujące problemy
1) nieodpowiednia jakość odpadów opakowaniowych zbieranych selektywnie w gospodarstwach
domowych uniemożliwiająca ich recykling;
2) niewystarczające moce przerobowe instalacji do recyklingu odpadów opakowaniowych po
środkach niebezpiecznych (problem szczególnie istotny w kontekście założonych do osiągnięcia
od 2016 r. poziomów recyklingu dla przedmiotowej grupy odpadów);
.go
v.p
l
3) niewystarczające moce przerobowe instalacji do przetworzenia wielomateriałowych odpadów
opakowaniowych w kontekście wymaganych do osiągnięcia poziomów odzysku i recyklingu;
4) wciąż niewystarczające uwzględnianie aspektów środowiskowych przy projektowaniu produktu z
zamiarem poprawienia charakterystyki oddziaływania, jakie dany produkt wywiera na
środowisko na etapie wytwarzania i przez cały cykl jego życia, takich jak: ograniczenie masy
opakowania oraz ograniczenie wielkości opakowania w stosunku do wielkości produktu,
stosowanie opakowań wielokrotnego użytku, jeśli ma to uzasadnienie ekologiczne i
ekonomiczne.
2.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
ww
w.
rcl
Producenci pojazdów są obowiązani do ograniczania stosowania substancji niebezpiecznych
w pojazdach, uwzględniania wymogów demontażu i ponownego użycia przedmiotów wyposażenia i
części pojazdów oraz odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także stosowania
materiałów pochodzących z recyklingu do produkcji pojazdów.
Ogólna liczba pojazdów samochodowych i ciągników zarejestrowanych według Centralnej
Ewidencji Pojazdów prowadzonej przez Ministra Cyfryzacji, zgodnie ze stanem na koniec 2014 r.
wyniosła 30,3 mln (w 2013 r. – 25,7 mln, w 2012 r. 24,9 mln6).
Liczba pojazdów zarejestrowanych po raz pierwszy na terytorium kraju w 2014 r. była wyższa
o 5,6% niż w 2013 r.(pojazdy nowe i używane sprowadzone z zagranicy). Liczba zarejestrowanych
samochodów osobowych na koniec 2014 r. wyniosła 19,9 mln i była wyższa o 2,7% niż w 2013 r.
Na każde 1000 mieszkańców w Polsce w 2014 r. przypadało 520 sztuk samochodów (2013 r.
– 504, w 2012 – 486, w 2008 r. zaś 425, zgodnie z danymi wskazanej wyżej Centralnej Ewidencji
Pojazdów). Średnia dla 27 krajów UE w 2012 r. wyniosła 487, zaś średnia dla UE 15 to 514
samochodów.
W 2014 r. w ogólnej liczbie zarejestrowanych samochodów osobowych wzrósł udział
samochodów o masie 1900 kg i większej z 18,7% w 2013 r. do 20,3%. Spadł natomiast udział
pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej do 1399 kg z 30,4% w 2013 r. do 28,8% w 2014 r. Udział
samochodów osobowych w wieku do 5 lat obniżył się z 9,6% w 2013 r. do 9,1% w 2014 r.
Odnotowano wzrost udziału pojazdów w wieku 16 lat i starszych z 51,2% w 2013 r. do 53,1% w
2014 r.
Jak wynika z danych prezentowanych w tabeli 20 zarówno liczba, jak i masa pojazdów
wycofywanych z eksploatacji przyjętych do stacji demontażu w Polsce na przestrzeni ostatnich lat
systematycznie rośnie, od 2011 r. do 2014 r. liczba takich pojazdów wzrosła o ponad 46,6%, zaś masa
o blisko 54,6%.
6
Stan na dzień 31.12.2014 r. 30 273 047 pojazdów, z czego 15 311 332 posiadało ważne badanie techniczne
(50,6% wszystkich pojazdów), a 19 739 995 pojazdów posiadało ważną polisę OC (65,2% wszystkich
pojazdów).
Tabela 20. Sposoby zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji
w latach 2011–2014
2012 r.
2013 r.
2014 r.
Liczba
Masa
[Mg]
Liczba
Masa
[Mg]
Liczba
Masa
[Mg]
2.
3.
4.
5.
6.
295 152
284 307
344 809
340 212
-
260 058
-
-
254 459
-
l
2011 r.
.go
v.p
Sposób
zagospodarowania
odpadów w postaci
pojazdów wycofanych
z eksploatacji
1.
Pojazdy wycofane z
eksploatacji przyjęte do
stacji demontażu
Odpady poddane
odzyskowi, w tym
ponowne użycie
Odpady poddane
recyklingowi, w tym
ponowne użycie
Liczba
Masa
7.
8.
9.
402 416
401 639
432 707
439 608
315 617
-
362 527
-
409 125
307 670
-
355 727
-
395 773
Źródło: Źródłem danych za lata 2011-2013 są Sprawozdania RP na temat osiągniętych poziomów ponownego
użycia i odzysku oraz ponownego użycia i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, przekazywane KE,
natomiast dane za 2014 r. pochodzą ze zbiorczej informacji NFOŚiGW przekazywanej do MŚ zgodnie z
przepisami art. 400k Poś.
rcl
W produkcji pojazdów wykorzystuje się przede wszystkim metale żelazne, na przykład stal, i
nieżelazne, na przykład: aluminium, miedź, cynk. Ponadto w budowie pojazdów stosowane są różne
rodzaje tworzyw sztucznych i kompozytów. W powyższym zakresie istnieje bardzo duży potencjał do
prowadzenia recyklingu wskazanych wyżej odpadów uzyskanych z pojazdów wycofanych z
eksploatacji.
ww
w.
Obowiązki w zakresie uzyskania poziomów odzysku i recyklingu określono w art. 28 i 60
ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji. Poziomy te są
tożsame z wymaganiami określonymi w dyrektywie 2000/53/WE, tj.
1) do 2014 r.: 80% – recykling, 85% – odzysk;
2) od 2015 r.: 85% – recykling, 95% – odzysk.
Jednocześnie należy zauważyć, że przy obliczaniu wskazanych wyżej poziomów przedmioty
wyposażenia i części pojazdów przeznaczone do ponownego użycia zalicza się do odzysku i
recyklingu.
Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu dla pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach
2011-2014 kształtowały się w następujący sposób
1) poziom recyklingu: w 2011 r. – 89,5%, w 2012 r. – 90,4%, w 2013 r. – 88,6%, w 2014 r. –
89,9%;
2) poziom odzysku: w 2011 r. – 91,5%, w 2012 r. – 92,8%, w 2013 r. - 90,3%, w 2014 r. –
92,5%.
Z powyżej prezentowanych danych wynika więc, że w latach 2011–2014 obowiązujące
poziomy i wymagania dotyczące odzysku i recyklingu zostały osiągnięte.
Istniejący system gospodarowania
Ustawa z dnia 27 maja 2015 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z
eksploatacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 933 i 1688) wprowadziła od 1 stycznia 2016 r.
między innymi likwidację tak zwanej opłaty recyklingowej w wysokości 500 zł od pojazdu
wprowadzonego na terytorium kraju po dniu 31 grudnia 2015 r. w ramach wewnątrzwspólnotowego
nabycia lub importu pojazdu oraz od 2017 r. systemu dopłat dla przedsiębiorców prowadzących stacje
rcl
.go
v.p
l
demontażu. Nowe prawo wprowadza zasadę, zgodnie z którą prowadzący stacje demontażu, przy
przyjmowaniu pojazdu wycofanego z eksploatacji zarejestrowanego w kraju UE lub EOG, nie będą
pobierać opłaty od jego właściciela. Jednocześnie w przepisach określono przypadki, kiedy opłata
będzie mogła być pobierana.
Wprowadzający na terytorium kraju ponad 1000 pojazdów w roku kalendarzowym jest
obowiązany zapewnić taką sieć zbierania pojazdów, aby w każdym województwie były prowadzone
co najmniej trzy stacje demontażu lub punkty zbierania pojazdów, w tym co najmniej jedna stacja
demontażu, położone w różnych miejscowościach. Powyższe obowiązki wprowadzający może
realizować także na podstawie umów z podmiotami prowadzącymi stacje demontażu. W praktyce
oznacza to, że wprowadzający taką liczbę pojazdów będzie musiał zapewnić w kraju funkcjonowanie
co najmniej 48 stacji lub punktów.
Z kolei wprowadzający na rynek nie więcej niż 1000 pojazdów rocznie jest obowiązany
zapewnić sieć obejmującą co najmniej trzy stacje demontażu lub punkty zbierania pojazdów, w tym co
najmniej jedną stację demontażu, położone w różnych miejscowościach.
Wprowadzający pojazd zapewnia sieć zbierania pojazdów wyłącznie przez własne stacje
demontażu i punkty zbierania pojazdów lub na podstawie umów z przedsiębiorcami prowadzącymi
stacje demontażu.
Każdy posiadacz pojazdu po zakończeniu jego eksploatacji musi oddać go przedsiębiorcy
prowadzącemu stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącemu punkt zbierania pojazdów.
Przedsiębiorca nie pobiera opłaty od właściciela oddawanego pojazdu, jeśli pojazd jest
zarejestrowany na terytorium kraju, kompletny, nie zawiera innych odpadów, które nie pochodzą z
danego pojazdu.
Wykazy stacji demontażu oraz punktów zbierania pojazdów są dostępne na stronach
internetowych urzędów marszałkowskich. Nie później niż do 30 dni od dnia otrzymania
zaświadczenia o demontażu pojazdu lub zaświadczenia o przyjęciu niekompletnego pojazdu należy
złożyć wniosek o wyrejestrowanie pojazdu.
ww
w.
Istniejące punkty zbierania pojazdów i stacje demontażu
Liczba stacji demontażu według Centralnego Systemu Odpadowego według stanu na dzień
31 grudnia 2014 r. wynosiła 783. W tym okresie w Polsce funkcjonowało 10 stacji demontażu, które
posiadają wdrożone certyfikowane systemy zarządzania środowiskiem. Nadmienić należy, że w
Polsce na przestrzeni lat stale zwiększa się liczba stacji demontażu pojazdów. Powyższa sieć jest
wystarczająca do zagospodarowania pojazdów wycofanych z eksploatacji pochodzących z terenu
kraju.
Identyfikacja problemów
W gospodarce pojazdami wycofanymi z eksploatacji ujawniły się następujące problemy
1) ryzyko nieosiągnięcia wymaganego poziomu odzysku pojazdów wycofanych z eksploatacji w
wysokości 95%;
2) nielegalny demontaż pojazdów wycofanych z eksploatacji poza stacjami demontażu;
3) wahania cen odzyskiwanych surowców z pojazdów wycofanych z eksploatacji, w szczególności
złomu, co ma bezpośredni wpływ na rentowność funkcjonowania stacji demontażu;
4) sprowadzanie do kraju używanych pojazdów celem nielegalnego demontażu w celu pozyskania
niektórych części i nielegalne pozbywanie się pozostałości.
2.3. Odpady niebezpieczne
ZPO
Według art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, odpady niebezpieczne są to
.go
v.p
l
odpady wykazujące co najmniej jedną spośród właściwości niebezpiecznych. Odpady niebezpieczne
mogą powstawać na etapie produkcji i użytkowania chemikaliów i innych produktów zawierających
substancje niebezpieczne, a także w wyniku prowadzenia pracy przez placówki medyczne i gabinety
weterynaryjne (zakaźne odpady medyczne i zakaźne odpady weterynaryjne), prowadzenia remontów
(odpady zawierające azbest) czy też w wyniku eliminowania z użytkowania urządzeń zawierających
PCB (odpady zawierające PCB).
W zakresie ZPO niebezpiecznych podejmowane są następujące działania (nie dotyczy
odpadów zakaźnych, odpadów zawierających azbest oraz odpadów zawierających PCB)
1) wdrażanie zasad ekoprojektowania przez
a)
ograniczanie użycia substancji niebezpiecznych na etapie produkcji,
b)
wdrażanie czystych małoodpadowych procesów produkcji,
c)
wdrażanie systemów zarządzania jakością i środowiskiem w zakładach przemysłowych,
d)
wdrażanie ekoznakowania produktów spełniających ściśle określone wymagania;
2) odnośnie użytkowania produktów typu chemia gospodarcza, ŚOR, farby itd.
a)
edukacja w zakresie ekoznakowania i ograniczania zużycia środków szczególnie
niebezpiecznych,
b)
edukacja w zakresie świadomych zakupów, w ilościach możliwych do zużycia przed
upływem daty przydatności,
c)
edukacja w zakresie magazynowania i selektywnego zbierania, przeciwdziałającego
zanieczyszczeniu innych produktów.
2.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne
ww
w.
rcl
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Odpady o właściwościach zakaźnych powstają w wyniku udzielania świadczeń zdrowotnych
oraz prowadzenia badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny, a także w wyniku
świadczenia usług weterynaryjnych, w tym badanie, leczenie zwierząt, prace naukowe i
doświadczalne na zwierzętach. Selektywne magazynowanie odpadów medycznych i weterynaryjnych
pozwala na zmniejszenie masy wtórnie wytwarzanych odpadów zakaźnych.
W przypadku omawianej grupy odpadów możliwości zapobiegania ich powstawaniu uznać
należy za bardzo ograniczone. Ze względu na obowiązujące przepisy sanitarno-epidemiologiczne
konieczne jest stosowania wyposażenia jednorazowego użytku.
Ilość wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych w 2013 r. w stosunku do
2008 r. wzrosła o około 25,6%, to jest z wartości około 35,5 tys. Mg do około 44,6 tys. Mg. W 2011 r.
wytworzono około 45,1 tys. Mg tej grupy, zaś w 2012 około 47,6 tys. Mg. W przeliczeniu na jednego
mieszkańca (według GUS w 2011 r. liczba ludności wynosiła 38 538 tys.) w 2011 r. zostało
wytworzonych 1,17 kg odpadów z grupy 18, w 2012 r. (według GUS w 2012 r. liczba ludności
wynosiła 38 533 tys.) zostało wytworzonych 1,24 kg odpadów z grupy 18, natomiast w 2013 r.
(według GUS w 2013 r. liczba ludności wynosiła 38 496 tys.) zostało wytworzonych 1,16 kg odpadów
z grupy 18.
W danych publikowanych przez GUS brak jest informacji dotyczących unieszkodliwienia
całego strumienia powstających odpadów tego typu. W 2012 r. wytworzonych zostało 41 315 Mg
niebezpiecznych odpadów medycznych i weterynaryjnych, zaś przetworzonych zostało 35 400 Mg.
Istniejący system gospodarowania
W większości placówek medycznych i weterynaryjnych w kraju stosuje się selektywne
zbieranie odpadów do przeznaczonych temu celowi pojemników albo worków. Zakaźne odpady
l
medyczne i weterynaryjne oraz przeterminowane leki są unieszkodliwiane przez termiczne
przekształcanie.
.go
v.p
Istniejące instalacje do zagospodarowania
W 2009 r. funkcjonowało 45 spalarni o łącznej mocy przerobowej 40 443 Mg/rok. Natomiast
w 2013 r. łączna moc przerobowa zwiększyła się o blisko 46% w stosunku do 2009 r. – do 59009,50
Mg/rok, pomimo zmniejszenia do 29 liczby instalacji mogących przyjmować do termicznego
unieszkodliwienia odpady medyczne i weterynaryjne.
Prezentowane w tabeli 21 dane na temat mocy przerobowych instalacji są wartościami
nominalnymi. Dlatego też ilość odpadów, która rzeczywiście może zostać w nich unieszkodliwiana,
prawdopodobnie będzie niższa. Należy zauważyć, że część instalacji termicznie przetwarzających
odpady medyczne i weterynaryjne spala także inne rodzaje odpadów niż odpady zakaźne medyczne i
weterynaryjne. Zatem faktyczne moce przerobowe tych instalacji nie są przewidziane wyłącznie dla
odpadów medycznych i weterynaryjnych. Dotyczy to w szczególności dużych spalarni odpadów
niebezpiecznych, które także spalają odpady medyczne i weterynaryjne.
Tabela 21. Ilości wytworzonych w 2013 r. odpadów medycznych i weterynaryjnych oraz moce
przerobowe instalacji przyjmujących odpady medyczne i weterynaryjne w poszczególnych
województwach
Województwo
1.
dolnośląskie
Ilość wytworzonych
odpadów medycznych i
weterynaryjnych
[Mg]
Liczba
spalarni
Moc przerobowa instalacji
[Mg/rok]
2.
3.
4.
1
350,0
kujawsko-pomorskie
2 798,2
2
4 000,0
lubelskie
2 418,0
0
0
1 229,3
2
1 260,0
3 194,3
1
5 100,0
małopolskie
4 234,9
1
3 260,0
mazowieckie
9 533,86
1
300
lubuskie
łódzkie
927,3
1
690,0
podkarpackie
2 633,0
3
10 951,5
podlaskie
1 617,76
3
921,0
pomorskie
3 700,7
4
10 236,0
śląskie
5 878,6
4
15 050,0
świętokrzyskie
1 756,0
1
805,0
warmińsko-mazurskie
1 320,2
1
600,0
wielkopolskie
3 411,58
2 743,3
2
3 686,0
zachodniopomorskie
2
1 800,0
Suma
51 033,70
29
59 009,50
ww
w.
opolskie
rcl
3 636,7
Źródło: Sprawozdania z WPGO oraz Centralnego Systemu Odpadowego według stanu na 31 grudnia 2013 r.
Na podstawie danych prezentowanych w tabeli 21, to jest porównując ilość wytworzonych
odpadów medycznych i weterynaryjnych z ilością oraz mocą przerobową spalarni, należy stwierdzić,
że roczna moc przerobowa funkcjonujących w Polsce instalacji tego typu jest wystarczająca w ujęciu
krajowym, lecz w przypadku niektórych województw jest niewystarczająca. W dziewięciu
.go
v.p
l
województwach (dolnośląskie, lubelskie, małopolskie, mazowieckie, opolskie, podlaskie,
świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie i zachodniopomorskie) w roku wytwarza się więcej odpadów
medycznych i weterynaryjnych niż spalarnie zlokalizowane na ich terenie są w stanie przekształcić.
Może to wskazywać, że zostają one zagospodarowane poza obszarem województwa, na którym
zostały wytworzone. Jedno województwo nie posiada spalarni odpadów, w której można przekształcać
termicznie odpady medyczne i weterynaryjne.
ww
w.
rcl
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarowania odpadami medycznymi i weterynaryjnymi, w szczególności
zakaźnymi (które wg załącznika 3 do ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach są substancjami i
preparatami zawierającymi żywe drobnoustroje lub ich toksyny) o których wiadomo lub co do których
istnieją wiarygodne podstawy do przyjęcia, że wywołują choroby u ludzi lub innych żywych
organizmów, zidentyfikowano występowanie następujących problemów
1) niewłaściwe gospodarowanie niebezpiecznymi odpadami medycznymi
a)
nieprzestrzeganie zasady bliskości,
b)
nienależyte prowadzenie ewidencji odpadów przez posiadaczy odpadów,
c)
nienależyte postępowanie z odpadami wytworzonymi na terenie placówek służby zdrowia
i weterynaryjnych, między innymi wskutek niewłaściwej kwalifikacji odpadów
medycznych innych niż niebezpieczne o kodzie 18 01 04 jako odpady komunalne o
kodzie 20 03 01;
2) niewłaściwa segregacja odpadów medycznych i weterynaryjnych u źródła powstawania,
skutkująca obecnością odpadów innych niż niebezpieczne w strumieniu odpadów
niebezpiecznych, przede wszystkim w strumieniu odpadów zakaźnych;
3) nierównomierne rozmieszczenie mocy przerobowych spalarni odpadów w skali kraju.
Niemniej jednak, w związku ze zmianą dyrektywy ramowej w zakresie własności odpadów
niebezpiecznych, dotyczącą wydania rozporządzenia Komisji 1357/2014 z dnia 18 grudnia 2014 r.
zastępującego załącznik III do dyrektywy 2008/98/WE (Dz. Urz. UE L 365 z 19.12.2014, str. 89), na
poziomie państw członkowskich nie ustalono własności zakaźnej odpadów, pozostawiając to w gestii
każdego z państw członkowskich UE. Rozporządzeniem, które na poziomie krajowym ustanawia
własność zakaźną jest projekt rozporządzenia MŚ w sprawie szczegółowych warunków uznania
odpadów niebezpiecznych za odpady inne niż niebezpieczne, obecnie znajdujący się w notyfikacji
technicznej.
2.3.2. Odpady zawierające PCB
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Ze względu na obowiązek7 wyeliminowania z użytkowania urządzeń zawierających PCB rozważanie
zagadnień ZPO nie znajduje uzasadnienia. Należy podkreślić, że zakaz wprowadzania tych substancji
do obrotu spowodował, że w przyszłości odpady zawierające PCB nie będą wytwarzane.
PCB ze względu na swoje właściwości były stosowane jako
1) dodatki do olejów w transformatorach, kondensatorach i wyłącznikach;
2) dodatki do farb, lakierów i plastyfikatorów;
3) środki konserwujące i impregnujące.
7
Dyrektywa Rady 96/59/WE z dnia 16 września 1996 r. w sprawie unieszkodliwiania polichlorowanych bifenyli i
polichlorowanych trifenyli (PCB/PCT) (Dz. Urz. WE L 243 z 24.09.1996, str. 31 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie
specjalne, rozdz. 15, t. 3, str. 75).
.go
v.p
l
Zgodnie z danymi zawartymi w sprawozdaniach marszałków województw z realizacji planów
gospodarki odpadami za lata 2011–2013 w 2011 r., w Polsce wytworzonych zostało 431,34 Mg
odpadów zawierających PCB, w 2012 r. było to 383,01 Mg, zaś w 2013 r. 215,13 Mg. Masa
pozostałych do zlikwidowania urządzeń zawierających PCB w skali kraju systematycznie maleje, od
wartości 970 Mg w 2010 r., 637,76 Mg w 2011 r., przez 385,03 Mg w 2012 r., do wartości 85,36 Mg
w 2013 r. Dziesięciu marszałków województw w sprawozdaniach przedkładanych Ministrowi
Środowiska deklaruje, że na terenie ich województw nie znajdują się urządzenia zawierające PCB (są
to następujące województwa: dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, lubuskie, łódzkie, opolskie,
pomorskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie oraz zachodniopomorskie).
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Na koniec 2013 r. na terenie kraju funkcjonowały dwie instalacje do unieszkodliwiania stałych
odpadów zawierających PCB, obie w województwie dolnośląskim o mocy przerobowej 120 205
Mg/rok. Natomiast brak jest w Polsce instalacji przystosowanych do zagospodarowywania
kondensatorów zawierających PCB, dlatego też są one unieszkodliwiane za granicą, a usługi w
zakresie zbierania i transportu tych odpadów do instalacji przetwarzania świadczą podmioty
posiadające odpowiednie zezwolenia. Ze względu na zmniejszającą się sukcesywnie liczbę
kondensatorów zawierających związki PCB, brak jest konieczności budowy instalacji do ich
unieszkodliwiania w Polsce.
Moce przerobowe istniejących w kraju instalacji do unieszkodliwiania olejów i cieczy
zanieczyszczonych PCB są wystarczające w stosunku do potrzeb.
rcl
Identyfikacja problemów
Nie wszystkie urządzenia zawierające PCB w stężeniu większym niż 50 ppm oraz zawierające olej o
objętości większej niż 5 dm3 zostały usunięte w wymaganym prawnie terminie, to jest do dnia
30 czerwca 2010 r.
2.3.3. Odpady zawierające azbest
ww
w.
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
W Programie Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032 założono wyeliminowanie ze
stosowania do 2032 r. wyrobów zawierających azbest.
Konsekwencją tego jest spodziewany wzrost ilości wytwarzanych odpadów zawierających
azbest, wskutek usuwania wyrobów zawierających azbest z miejsca ich dotychczasowego
wykorzystania, w latach 2009–2032. Zgodnie z przepisami, odpady zawierające azbest powinny być
unieszkodliwianie na składowiskach odpadów niebezpiecznych lub z wydzieloną kwaterą na odpady
zawierające azbest lub też na podziemnych składowiskach odpadów niebezpiecznych.
Tabela 22. Masa wytworzonych i unieszkodliwionych odpadów zawierających azbest w latach
2011–2013
Masa odpadów zawierających azbest [Mg]
Województwo
wytworzonych
unieszkodliwionych
2011 r.
2012 r.
2013 r.
2011r.
2012 r.
2013 r.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
dolnośląskie
3 559,13
6 035,04
4 763,22
3 719,45
7 525,43
6 630,68
kujawsko-pomorskie
29 989,98
58 643,47
6 183,28
9 876,16
18 697,04
21 176,53
lubelskie
5 173,87
6 501,26
8 435,32
15 135,91
16 788,61
30 605,19
lubuskie
1 779,72
1 433,19
2 033,96
5 328,96
4 980,00
4 990,98
1.
Masa odpadów zawierających azbest [Mg]
wytworzonych
2012 r.
2013 r.
2011r.
995,81
22 273,32
5 411,98
3 031,16
małopolskie
8 193,70
2 910,26
11 556,84
mazowieckie
9 976,88
7 002,13
990,93
łódzkie
2012 r.
2013 r.
7 808,13
9 606,62
28 008,97
5 196,99
6 107,41
193,00
76,20
91,42
8
0
8
08
.go
v.p
2011 r.
unieszkodliwionych
l
Województwo
729,00
2 430,23
1 802,75
0
podkarpackie
1 275,27
3 565,67
4 818,34
831,70
973,04
1 177,42
podlaskie
4 934,92
697,90
4 068,82
25,91
390,52
2 413,07
pomorskie
3 656,10
3 645,70
3 210,80
721,30
839,10
1 089,40
śląskie
10 037,98
8 670,08
10 636,48
7 714,22
7 968,18
9 299,76
świętokrzyskie
3 952,74
4 024,72
5 429,58
45 320,20
47 322,19
46 366,02
warmińsko-mazurskie
5 958,65
2 178,65
2 990,37
1 255,95
331,82
63,90
wielkopolskie
8 373,98
3 972,21
6 190,00
9 340,74
5 352,92
3 834,63
zachodniopomorskie
2 366,22
2 993,28
4 047,22
2 928,84
1 978,92
2 286,22
100 953,93
136 977,13
83 743,37
133 432,46 126 229,08
145 739,25
opolskie
SUMA
Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji WPGO.
ww
w.
rcl
Według stanu na dzień 31 grudnia 2008 r. oszacowana ilość odpadów zawierających azbest do
usunięcia do 2032 r. wynosiła około 14,5 mln Mg. Były to przede wszystkim wyroby azbestowo-cementowe, w tym eternit. Do 2008 r. unieszkodliwiono 1,083 mln Mg odpadów zawierających
azbest. Pierwotnie przyjęto, że następujące ilości odpadów zawierających azbest zostaną wycofane z
użytkowania w kolejnych latach
1) w latach 2009–2012 około 28% odpadów (4 mln Mg);
2) w latach 2013–2022 około 35% odpadów (5,1 mln Mg);
3) w latach 2023–2032 około 37% odpadów (5,4 mln Mg).
Mając na uwadze ilość zeskładowanych wyrobów zawierających azbest w 2009 r. (98 322,55
Mg) i 2010 r. (116 457,2 Mg) oraz dane z lat 2011-2012 na podstawie tabeli 22, można stwierdzić, że
prognozowana do osiągnięcia na 2012 r. masa wycofanych z użytkowania wyrobów zawierających
azbest nie została osiągnięta. Do 2012 r. zeskładowano łącznie około 1,557 mln Mg odpadów
zawierających azbest, to jest około 10,9% całkowitej masy odpadów z tej grupy przeznaczonej do
usunięcia. Prognoza na lata 2013-2022 przy zachowaniu obecnego tempa usuwania i składowania
wyrobów zawierających azbest również w związku z powyższym może nie zostać zrealizowana.
Istniejący system gospodarowania
W Polsce zakazana jest produkcja, stosowanie oraz obrót azbestem i wyrobami zawierającymi
azbest. Prace polegające na usuwaniu lub naprawie wyrobów zawierających azbest mogą być
wykonywane wyłącznie przez wykonawców posiadających odpowiednie wyposażenie techniczne do
prowadzenia takich prac oraz zatrudniających pracowników przeszkolonych w zakresie
bezpieczeństwa i higieny pracy przy usuwaniu i wymianie materiałów zawierających azbest.
8
Na terenie województwa opolskiego brak jest instalacji do przetwarzania odpadów zawierających azbest, w
związku z powyższym, wytworzone odpady z tej grupy są unieszkodliwiane poza województwem.
.go
v.p
l
Istotną zmianą legislacyjną usprawniającą system gospodarowania odpadami zawierającymi
azbest była ustawa z dnia 20 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1664), która umożliwiła jednostkom samorządu terytorialnego
udzielanie dotacji z budżetów gmin i powiatów na usuwanie tej grupy odpadów.
Istniejące instalacje do unieszkodliwiania
W istniejącym stanie prawnym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i
Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego
użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. poz. 649 oraz z 2010 r. poz. 1089, z
późn. zm.), odpady zawierające azbest mogą być unieszkodliwiane jedynie na składowiskach
odpadów niebezpiecznych lub na wydzielonych częściach składowisk innych niż niebezpieczne i
obojętne lub na podziemnych składowiskach odpadów niebezpiecznych.
Zgodnie z informacjami zamieszczonymi na stronie www.bazaazbestowa.gov.pl9 na koniec
2013 r. w Polsce funkcjonowało 35 składowisk odpadów zawierających azbest, w tym
33 ogólnodostępne i 2 zakładowe. Wolna pojemność na istniejących ogólnodostępnych składowiskach
odpadów jest szacowana na około 1,673 mln m3. Ponadto 13 z 33 ogólnodostępnych składowisk
odpadów zawierających azbest planuje rozbudowę. Planowana jest także budowa 5 nowych
składowisk o planowanej pojemności na poziomie około 119 tys. m3. Można zatem ocenić, że przy
zbliżonym do dotychczasowego tempie unieszkodliwiania wyrobów zawierających azbest rocznie w
skali kraju, pojemność składowisk w perspektywie najbliższych kilku lat będzie wystarczająca. Należy
natomiast na bieżąco monitorować tempo usuwania wyrobów zawierających azbest i odpowiednio
dostosowywać zdolności infrastruktury do unieszkodliwiania tej grupy odpadów.
rcl
Identyfikacja problemów
Zidentyfikowano problem polegający na zbyt wolnym tempie usuwania wyrobów zawierających
azbest w odniesieniu do założeń Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032.
Prognoza usuwania wyrobów zawierających azbest na lata 2013–2022 r. przy zachowaniu obecnego
tempa prac może nie zostać zrealizowana.
ww
w.
2.3.4. Mogilniki
Do dnia 30 czerwca 2010 r. w Polsce zlikwidowano łącznie 180 mogilników zawierających
około 16,4 tys. Mg przeterminowanych ŚOR oraz 97 magazynów zawierających 0,54 tys. Mg
przeterminowanych ŚOR.
W okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2013 r. zlikwidowano łącznie 28 mogilników
zawierających około 5,4 tys. Mg przeterminowanych ŚOR. Do likwidacji według stanu na dzień
31 grudnia 2013 r. pozostawały 4 mogilniki, zawierające około 278,43 Mg odpadów. Zgodnie ze
stanem aktualnym (lipiec 2015 r.) do likwidacji pozostały 3 mogilniki
1) we wsi Majdan, w gminie Michałowo w województwie podlaskim, z ilością odpadów do
usunięcia wynoszącą 25,41 Mg;
2) w Starym Julianowie gmina Walim w województwie dolnośląskim, z ilością odpadów do
usunięcia wynoszącą około 165 Mg;
3) w gminie miejskiej Brzeg w województwie opolskim, z ilością odpadów do usunięcia
wynoszącą około 5 Mg.
Dostęp 21.01.2016 r.
2.4. Odpady pozostałe
.go
v.p
l
Identyfikacja problemów
Zidentyfikowano problem polegający na braku likwidacji wszystkich mogilników w Polsce, to
jest trzech mogilników na terenie województw: dolnośląskiego, opolskiego i podlaskiego. Likwidacja
mogilników w zakładanych terminach, to jest do końca 2010 r., nie została dotychczas zakończona
między innymi z uwagi na przedłużające się postępowania administracyjne.
2.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej powstają w budownictwie mieszkaniowym i przemysłowym oraz w kolejnictwie
i drogownictwie zarówno na etapie budowy, rozbudowy, modernizacji, jak i prac rozbiórkowych. W
praktyce stosowane są różne metody ZPO, duże znaczenie w tym zakresie ma rodzaj
wykorzystywanych materiałów oraz technologia. W zakresie możliwości zapobiegania powstawaniu
wyżej wymienionych odpadów wyróżnić można działanie polegające na wykorzystaniu do prac BiR
materiałów pochodzących z odzysku.
Tabela 23. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej wytworzonych w latach 2011–2013 w podziale na podgrupy
Grupa
odpadu
2.
1
1701
2
3
4
1702
1703
1704
5
1705
3.
Odpady materiałów i elementów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej, na przykład beton, cegły, płyty,
ceramika
Odpady drewna, szkła i tworzyw sztucznych
Odpady asfaltów, smół i produktów smołowych
Odpady i złomy metaliczne oraz stopów metali
Gleba i ziemia, włączając glebę i ziemię z terenów
zanieczyszczonych oraz urobek z pogłębiania
ww
w.
1.
Masa odpadów w tys. Mg,
wytworzonych w latach
Nazwa odpadu
rcl
Lp.
6
1706
Materiały izolacyjne oraz materiały konstrukcyjne
zawierające azbest
Materiały konstrukcyjne zawierające gips
Inne odpady z budowy, remontów i demontażu
2011
4.
2012
5.
2013
6.
679,1
481,9
608,6
15,7
24,5
635,7
16,0
14,7
568,8
23,1
67,0
545,5
6 859,4
4 349,3
4 475,5
5,8
4,4
2,8
7
1708
0,1
0,0
0,0
8
1709
16,6
321,1
19,1
Razem
8 236,9
5 756,2 5 741,6
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS i zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki
wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów komunalnych,
lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
Zgodnie z danymi GUS w 2011 r. wytworzonych zostało 8 236,9 tys. Mg odpadów z grupy
17 odpady z budowy, remontów i demontażu. W kolejnych latach ilości wytworzonych odpadów
znacząco spadły do 5 756,2 tys. Mg odpadów w 2012 r. i 5 741,6 tys. Mg odpadów w 2013 r. Istotne
różnice w ilości odpadów wytworzonych w latach 2011–2012 wynikają w głównej mierze z
realizowanych dużych inwestycji budowlanych, na przykład z organizacji EURO 2012. Ilość
wytworzonych odpadów w 2013 r. jest większa od tej odnotowanej w latach 2004, 2006 oraz 2008 o
odpowiednio 214,4%, 136,1% oraz 63,7%.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
Jak wynika z danych prezentowanych w tabeli 24 w latach 2011–2013 ponad 70%
wytworzonych odpadów budowlano rozbiórkowych zostało poddanych przygotowaniu do ponownego
użycia, recyklingowi oraz innym formom odzysku. Realizacja dużych projektów z zakresu
infrastruktury kubaturowej, drogowej i kolejowej powoduje znaczący wzrost ilości wytwarzanych
odpadów z grupy 17, ale też daje możliwość ich wykorzystania.
ww
w.
5 756,2
5 741,6
2012
2013
2
3
5 616,8
5 603,1
7 968,0
4.
ogółem
5.
12
14
14
11
11
6.
kompostowane
11
termicznie
poddane odzyskowi
13
13
13
64,4
63,6
117,8
8.
9.
kompostowane
0,1
13
14
11.
117,2
12.
14
13.
magazyw
inny nowane
czasowo
sposób
14.
15
15
63,3
60,4
1,0
3,2
60,4
89,5
151,1
15
l
– 53 –
53
W latach 2012–2013 sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę odzysku.
Przez składowiska własne należy rozumieć składowiska przyzakładowe lub składowiska należące do wytwórców.
11
Sprawozdawczość GUS nie wyodrębnia danych z zakresu poddawania odpadów odzyskowi przez termiczne przekształcenie.
12
W 2011 r. sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę unieszkodliwiania.
13
Brak możliwości obliczenia wartości.
14
Nie wykazano przedmiotowego sposobu zagospodarowania odpadów w danym roku.
10
2 005,2
2 029,1
1 982,5
Odpady dotychczas
składowane
(nagromadzone) na
składowiskach
własnych10 (stan na
koniec roku)
.go
v.p
w tysiącach Mg
10.
0,6
termicznie
rcl
7.
w inny
razem
sposób
składowane na
składowiskach
własnych10
i innych
wytworzonych w
ciągu roku
unieszkodliwione
Odpady z grupy 17 wytworzone w ciągu roku [tys. Mg]
Monitor Polski
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS.
Objaśnienia zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów
komunalnych, lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
8 236,9
3.
2011
2.
1.
Ogółem
1
Rok
Lp.
Tabela 24. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej wytworzonych oraz poddanych
odzyskowi, unieszkodliwionych, magazynowanych i nagromadzonych w latach 2011–2013
.go
v.p
l
W 2013 r. procesom odzysku poddano 5 616,8 tys. Mg czyli aż 97,8% wytworzonych
odpadów z grupy 17. Dominującym sposobem unieszkodliwiania tej grupy odpadów było ich
deponowanie na składowiskach (63,3 tys. Mg).
Pośród 8 236,9 tys. Mg wytworzonych w 2011 r. odpadów z budowy, remontów i demontażu
obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej 83,3% stanowiły odpady z podgrupy 17 05 –
Gleba i ziemia, włączając glebę i ziemię z terenów zanieczyszczonych oraz urobek z pogłębiania. W
kolejnych latach również największą część odpadów z budowy i rozbiórki stanowiła gleba i ziemia.
Natomiast w latach 2012–2013 w ogóle nie zostały wytworzone odpady z podgrupy 17 08 – Materiały
konstrukcyjne zawierające gips.
Istniejący system gospodarowania
Zbieraniem i transportem odpadów z budowy, remontów i demontażu zajmują się ich
wytwórcy, na przykład osoby prywatne, firmy remontowo-budowlane oraz demontażowe oraz
specjalistyczne podmioty działające w zakresie zbierania i transportu odpadów.
Odpady z tej grupy poddawane są w szczególności odzyskowi pozainstalacyjnemu, zgodnie z
rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza
instalacjami i urządzeniami (Dz. U. poz. 796). Zdecydowana większość tych odpadów jest
wykorzystywana przy budowie nowej infrastruktury drogowej i kolejowej. Są one także
wykorzystywane do formowania warstw inertnych na składowiskach odpadów komunalnych,
wypełniania wyrobisk oraz utwardzania placów budowy i dróg technologicznych. Odpady asfaltów
niezawierające substancji niebezpiecznych są stosowane do utwardzania dróg, poboczy i placów.
rcl
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Zasadniczymi składnikami odpadów remontowo-budowlanych są: gruz betonowy, ceglany i
ceramiczny. Materiały te po prostym przetworzeniu w kruszarkach i klasyfikacji na sitach
wykorzystywane są w budownictwie drogowym lub do produkcji materiałów budowlanych. Ziemia z
wykopów znajduje zastosowanie przy wypełnianiu wyrobisk bądź przy budowie nasypów.
Inne rodzaje odpadów, których nie da się wykorzystać, jak na przykład drewno pokryte
farbami, unieszkodliwia się między innymi przy wykorzystaniu metod termicznych.
Pozostałe odpady takie jak na przykład azbest unieszkodliwiane są przez deponowanie ich na
składowiskach.
ww
w.
Identyfikacja problemów
W zakresie odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej zidentyfikowano problem polegający na stosowaniu nieuczciwych i nielegalnych praktyk
przez podmioty prowadzące prace BiR w zakresie zagospodarowywania odpadów BiR, w tym
1) pozostawianie odpadów BiR w miejscu wytworzenia;
2) przekazywanie odpadów BiR nieuprawnionym podmiotom;
3) porzucanie odpadów BiR w miejscach na ten cel nieprzeznaczonych celem zmniejszenia
kosztów zagospodarowania wskazanych wyżej odpadów.
2.4.2. Komunalne osady ściekowe
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
KOŚ powstają na różnych etapach oczyszczania ścieków. Rozwojowi sieci wodociągowych i
kanalizacyjnych towarzyszy wzrost przepustowości komunalnych oczyszczalni ścieków oraz
stosowanie na nich pogłębionego usuwania biogenów. Ze względu na budowę i modernizację
.go
v.p
l
infrastruktury wodociągowej, kanalizacyjnej i oczyszczania ścieków oraz rozwój społecznogospodarczy kraju, w tym związany z nim wzrost konsumpcji zasobów, prognozuje się, że ilość KOŚ
wymagających zagospodarowania będzie wzrastała.
W praktyce możliwości i warunki przetwarzania KOŚ, które uzyskują status odpadu, w dużym
stopniu zależą od stosowanych procesów przetwarzania ścieków w oczyszczalni.16
Stosowanie bardziej zaawansowanych technologii, ogranicza powstawanie KOŚ w formie
uwodnionej. Również minimalizacja ilości suchej masy w wytwarzanych KOŚ w oczyszczalniach
ścieków jest niekiedy realizowane, na przykład przez modyfikację procesową układów przeróbki
osadów, oraz stosowanie rozwiązań generujących mniejsze ilości osadu nadmiernego w głównych
ciągach technologicznych oczyszczania ścieków. Zagadnienie minimalizacji ilości powstawania
osadów ściekowych jest często traktowane przez zarządzających oczyszczalniami ścieków jako
drugorzędne. Główny nacisk kładziony jest na efektywność oczyszczania ścieków w celu spełnienia
wymagań przewidzianych w ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne.
Tabela 25. Wytwarzanie i zagospodarowanie KOŚ w latach 2011–2014
Sposób zagospodarowania KOŚ/
Odsetek osadów składowanych/nagromadzonych
Wytwarzanie i zagospodarowanie KOŚ w latach 2011-2014
2011
2012
2013
2014
w tys. Mg suchej masy
2.
3.
4.
5.
519,2
533,3
540,3
556,0
116,2
115,0
105,4
107,2
54,4
50,3
29,4
22,0
31,0
33,3
32,6
46,3
41,6
51,4
9,89
212,4
56,6
46,8
8,77
208,1
72,9
31,4
5,81
219,8
84,2
31,5
5,67
226,0
rcl
1.
Wytworzone ogółem
zastosowanie w rolnictwie
zastosowanie do rekultywacji terenów, w tym gruntów na cele
rolne
zastosowanie do uprawy roślin przeznaczonych do produkcji
kompostu
przekształcenie termicznie
składowanie
odsetek osadów składowanych [%]
osady nagromadzone na terenie oczyszczalni [tys. Mg s.m.]
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS.
ww
w.
Informacja na temat wzrastającej ilości wytwarzanych KOŚ w ostatnich latach została
zamieszczona w tabeli 2517. W 2004 r. duża ilość wytworzonych KOŚ (ponad 34,1%) była
składowana18. W kolejnych latach składowano coraz mniej KOŚ (przez 16,1% w 2008 r.18 do około
5,7 % w 2014 r.). Najbardziej rozpowszechnionym sposobem zagospodarowania KOŚ w 2008 r. było
ich użytkowanie w rolnictwie (ponad 19,7%) oraz w rekultywacji (18,6%)18. W 2014 r.
wykorzystywany był w rolnictwie bardzo zbliżony do danych z 2008 r. udział wytwarzanych osadów
(19,3%), natomiast zupełnie odwrócił się trend wykorzystywania osadów w rekultywacji (około 4%).
W 2008 r. termicznie przekształcano niewiele ponad 1% wytworzonych osadów18, zaś w 2014 r. już
blisko 15,1%, tendencja ta jest cały czas rosnąca. W praktyce nieznacznie zwiększył się udział
wykorzystywania osadów na cele uprawy roślin przeznaczonych do produkcji kompostu (4,8% w
2008 r.18 oraz 8,4% w 2014 r.). W dalszym ciągu KOŚ w znacznych ilościach są gromadzone na
terenach oczyszczalni (226,0 tys. Mg s. m. w 2014 r.).
16
Przedstawienie informacji o sposobie zagospodarowania osadów ściekowych jest wymagane na etapie
uzyskiwania pozwolenia wodnoprawnego i powinno być elementem operatu wodnoprawnego, o czym mowa w
art. 132 ust. 5 pkt 6 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne.
17
Z uwagi na rozbieżności interpretacyjne na temat tego, kiedy osady stanowią integralną część ścieków
poddawaną procesom przeróbki w ramach ciągu technologicznego w oczyszczalni, a kiedy osady stają się
odpadami (to jest kiedy mogą zostać zaklasyfikowane jako odpady o odpowiednim kodzie i być przetwarzane w
rozumieniu przepisów o odpadach) można założyć, że strumień rzeczywiście wytwarzanych KOŚ jest wyższy od
ewidencjonowanego.
Źródło danych: Krajowy plan gospodarki odpadami 2014, Warszawa 2010 r.
rcl
.go
v.p
l
Istniejący system gospodarowania
Na zagospodarowanie KOŚ jako odpadów wpływają przede wszystkim ich właściwości
fizyczne, takie jak postać w jakiej występują: płynna, mazista, ziemista, granulat; właściwości
chemiczne, takie jak zawartość materii organicznej oraz zawartość zanieczyszczeń substancjami
niebezpiecznymi, a także właściwości biologiczne, takie jak bezpieczeństwo sanitarne, w tym
obecność organizmów patogennych. W wyniku procesów przetwarzania osadów ściekowych
uzyskiwane są odpady o różnych właściwościach.
W działaniach dotyczących KOŚ należy postępować zgodnie z hierarchią sposobów
postępowania z odpadami. W zależności od postaci, w jakiej występują oraz ich jakości, należy
1) zapobiegać powstawaniu KOŚ, na przykład przez poddawanie osadów takim procesom przeróbki
jak dezintegracja, głęboka stabilizacja, higienizacja i odwodnienie lub też działania zmierzające do
utraty statusu odpadu w takim kierunku, aby KOŚ zostały przeznaczone na przykład na nawozy
organiczne;
2) prowadzić recykling KOŚ – recykling organiczny, w tym kompostowanie KOŚ z innymi odpadami
w celu uzyskania materiału po procesie kompostowania stosowanego w celach nawozowych19 oraz
recykling mineralny z odzyskiem fosforu lub w cementowniach;
3) stosować metody odzysku KOŚ (bezpośrednio na powierzchni ziemi po spełnieniu określonych
przepisami warunków20, odzysku, w tym odzysku w kompostowniach, biogazowniach lub
cementowniach), w tym odzysku energii – na przykład w odniesieniu do osadów jako biomasy
oznacza to spalanie lub odzysk poza instalacjami;
4) unieszkodliwiać KOŚ – osady w tym procesie mogą być termicznie przekształcane w spalarniach
lub współspalarniach odpadów, bez odzysku energetycznego21 lub też składowane, po przetworzeniu,
w sytuacji gdy spełniają wymogi określone przepisami prawa.
Należy zauważyć, że zgodnie z hierarchią sposobów postępowania z odpadami najmniej
pożądanym sposobem postępowania z KOŚ jest składowanie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami
odpady mogą być składowane na składowisku odpadów danego typu pod warunkiem spełnienia
określonych kryteriów22. Kryteria te w praktyce uniemożliwiają składowanie tych odpadów bez ich
uprzedniego przetworzenia.
ww
w.
Istniejące instalacje do zagospodarowania KOŚ
W stosunku do stanu na koniec czerwca 2010 r. kiedy to w Polsce funkcjonowały trzy
spalarnie KOŚ o łącznej wydajności 37,3 tys. Mg s.m./rok, liczba monospalarni znacząco wzrosła – w
2014 r. w kraju funkcjonowało 11 monospalarni KOŚ, o łącznej mocy przerobowej 160,3 tys. Mg
s.m./rok. Niepokojącym jest fakt, że instalacje te nie wykorzystują w pełni swojego potencjału
19
Wykorzystanie ustabilizowanych KOŚ do produkcji nawozu lub środka wspomagającego wzrost roślin jest
regulowane przez ustawę z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. z 2015 r. poz. 625 i 1893) oraz
wydany na jej podstawie akt wykonawczy – rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca
2008 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. poz. 765 oraz z 2009
r. poz. 1804).
20
Zgodnie z przepisami ustawy o odpadach KOŚ mogą być stosowane na gruntach pod warunkiem spełniania
wymogów określonych w art. 96 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach oraz określonych w rozporządzeniu
Ministra Środowiska z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz. U. poz. 257).
21
Wymagania dotyczące termicznego przekształcania odpadów, w tym KOŚ określono w art. 155-163 ustawy z
dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.
22
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 16 lipca 2015 r. w sprawie dopuszczania odpadów do składowania
na składowiskach (Dz. U. poz. 1277) określa między innymi kryteria dopuszczania odpadów o kodzie 19 08 05 –
ustabilizowane KOŚ do składowania na składowisku odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne.
l
przetwórczego, w 2014 r. termicznie przekształcono 84,2 tys. Mg odpadów, co stanowi około 52,53%
nominalnej wydajności spalarni.
Lp.
1.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
Źródło: Dane MŚ.
.go
v.p
Tabela 26. Charakterystyka poszczególnych instalacji monospalania KOŚ eksploatowanych
w Polsce
Położenie/miasto
2.
Warszawa – Oczyszczalnia Ścieków „Czajka”
Kraków – Oczyszczalnia ścieków „Płaszów”
Łódź – Grupowa Oczyszczalnia Ścieków
Gdańsk – Oczyszczalnia Ścieków „Wschód”
Gdynia – Grupowa Oczyszczalnia Ścieków
„Dębogórze”
Bydgoszcz – Oczyszczalnia Ścieków „Fordon”
Szczecin – Oczyszczalnia Ścieków „Pomorzany”
Zielona Góra – Oczyszczalnia Ścieków „Łącza”
Kielce – Oczyszczalnia Ścieków „Sitkówka”
Olsztyn – Oczyszczalnia Ścieków „Łyna”
Łomża – Łomżyńska Oczyszczalnia Ścieków
razem
Nominalna
wydajność
tys. Mg s.m./rok
3.
62,2
23,0
21,0
14,0
9,0
7,8
6,0
6,4
6,2
3,2
1,5
160,3
rcl
KOŚ są także zagospodarowywane poza instalacjami, głównie w procesie odzysku R10
(w 2014 r. było to 175,5 tys. Mg s.m.). KOŚ przetwarzane są również w kompostowniach,
biogazowniach, współspalane jako paliwo alternatywne, między innymi w cementowniach – w 2012 r.
w tych instalacjach przetworzonych zostało około 9,8 tys. Mg, a także unieszkodliwiane na
składowiskach. W związku z faktem, że moce przerobowe wyżej wymienionych instalacji obejmują
również przetwarzanie innych rodzajów odpadów nie jest możliwe podanie, jaka część tych mocy
przerobowych przypada na KOŚ. KOŚ wykorzystane są również, po ich uprzednim ustabilizowaniu,
bezpośrednio na powierzchni ziemi.
ww
w.
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki KOŚ zidentyfikowano następujące problemy
1) zbyt ogólne wymagania ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne dotyczące wskazania
sposobu zagospodarowania osadów ściekowych w operacie wodnoprawnym skutkują
nienależytym przykładaniem wagi do właściwego planowania przeróbki osadów w kontekście
ich końcowego zagospodarowania po uzyskaniu statusu odpadów;
2) brak jasnego zdefiniowania w ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne pojęcia przeróbki
osadów (obróbki osadów) powoduje nakładanie się tego pojęcia z kwestią przetwarzania KOŚ
stanowiących odpady;
3) KPOŚK i jego aktualizacje oraz Master Plan dla wdrażania dyrektywy Rady 91/271/EWG
z dnia 21 maja 1991 r. dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (Dz. Urz. WE L 135
z 30.05.1991, str. 40; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 2, str. 26) pomimo
spełniania formalnych wymogów prawnych, w sposób niewyczerpujący odnoszą się do kwestii
przeróbki i właściwego przygotowania do zagospodarowania KOŚ, gdyż inwestycje skupiają się
jedynie na osiągnięciu właściwych paramentów oczyszczania ścieków, natomiast nie były
analizowane pod kątem racjonalności przyjętych rozwiązań w zakresie gospodarki KOŚ;
.go
v.p
l
4) na etapie planowania budowy lub modernizacji oczyszczalni ścieków często
w niewystarczającym stopniu uwzględnia się odpowiednie rozwiązania mające wpływ na skład
KOŚ, biorąc pod uwagę zarówno jakość przyjmowanych do oczyszczalni ścieków, sposoby ich
oczyszczania, jak i sposoby przeróbki powstających osadów ściekowych;
5) nie wszystkie przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjne, w szczególności małe, są w stanie
samodzielnie finansować funkcjonowanie instalacji do zagospodarowywania KOŚ;
6) stwierdza się niepełne wykorzystywanie mocy spalarni KOŚ funkcjonujących na terenie kraju;
7) brak w pełni jednoznacznej definicji terminu stabilizacji osadów w ustawie o odpadach, co
skutkuje kierowaniem do stosowania na powierzchni ziemi osadów o różnym stopniu
zawartości materii organicznej, mimo formalnego wymogu stabilizacji osadów przed
skierowaniem do stosowania na powierzchni ziemi;
8) w oficjalnie dostępnych danych istnieją rozbieżności dot. jakości i ilości przetwarzanych KOŚ,
wynikające z odmiennych metodyk ich zbierania dla różnych celów.
2.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne23
rcl
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Ze względu na różnorodność odpadów innych niż komunalne ulegających biodegradacji,
stosowane są różne metody zapobiegania ich powstawaniu. Duże znaczenie w tym zakresie ma
modernizacja wykorzystywanych technologii w procesach produkcyjnych i przetwórczych.
Szczególnie duży potencjał w zakresie możliwości ZPO żywności jest związany z sektorem
rolnictwa, przemysłem rolno-spożywczym oraz dystrybucji i handlu. W zakresie zapobiegania
powstawaniu wyżej wymienionej grupy odpadów wyróżnia się następujące działania
1) edukacja w zakresie ZPO żywności;
2) współpraca podmiotów zaangażowanych w produkcję oraz przetwarzanie żywności;
3) ekoprojektowanie, tzn. systematyczne uwzględnianie aspektów środowiskowych przy
projektowaniu produktu z zamiarem poprawienia charakterystyki oddziaływania, jakie dany
produkt wywiera na środowisko przez cały cykl życia oraz realizacja projektów badawczych w
zakresie ekoprojektowania;
4) wdrażanie systemów zarządzania środowiskiem, na przykład EMAS, w przedsiębiorstwach.
ww
w.
Zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w
sprawie katalogu odpadów odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne należą głównie do
1) grupy 02 – odpady z rolnictwa, sadownictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa,
leśnictwa, łowiectwa oraz przetwórstwa żywności;
2) grupy 03 – odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli, masy celulozowej,
papieru i tektury;
3) grupy 19 – odpady z instalacji i urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów,
z oczyszczalni ścieków oraz z uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych.
Właściwości fizyczne i skład chemiczny odpadów ulegających biodegradacji z sektora
przemysłowego są bardzo zróżnicowane i zależą od miejsca powstawania odpadów, rodzajów użytych
surowców oraz warunków technologicznych prowadzenia procesu. Z kolei odpady wytwarzane w
23
Sformułowanie zgodne z podejściem polegającym na przejściu od szczegółu (charakteru odpadów) do ogółu
(odpady będące innymi niż komunalne).
l
poszczególnych sektorach przemysłu z reguły charakteryzują zbliżone właściwości fizyczne i
chemiczne.
.go
v.p
Grupa 02 – odpady z rolnictwa, sadownictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa,
łowiectwa oraz przetwórstwa żywności.
W tabeli 27 zawarto zestawienie mas odpadów z grupy 02 wytworzonych w latach
2011–2013.
Tabela 27. Masa odpadów ulegających biodegradacji z grupy 02 wytworzonych w latach
2011–2013 w podziale na podgrupy i rodzaje
Masa odpadów w tys. Mg,
wytworzonych w latach
Lp. Kod odpadu Nazwa odpadu
2011
2012
2013
1.
2.
3.
4.
5.
6.
1 02 01 02
Odpadowa tkanka zwierzęca
2,0
2,6
2,3
2 02 01 03
Odpadowa masa roślinna
59,5
72,9
79,7
3 02 01 06
Odchody zwierzęce
171,1
222,4
352,8
4 02 01 07
Odpady z gospodarki leśnej
-24
-24
10,8
24
5 02 01 83
Odprawy z upraw hydroponicznych
-24
-24
Odpady z rolnictwa, sadownictwa, upraw
297,9
445,6
02 01
hydroponicznych,
leśnictwa,
łowiectwa
i
232,6
rybołówstwa
02 02 01
7
02 02 02
8
02 02 03
9
02 02 04
10
02 02 82
23,1
11,6
662,9
602,9
388,2
32,3
44,5
49,0
90,0
97,9
95,9
0,1
24
-
-24
Odpady z przygotowania i przetwórstwa
produktów spożywczych pochodzenia zwierzęcego
Szlamy z mycia, oczyszczania, obierania,
odwirowywania i oddzielania surowców
Odpady poekstrakcyjne
Surowce i produkty nienadające się do spożycia i
przetwórstwa
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
803,8
768,4
544,7
79,2
84,7
74,7
286,8
209,9
0,1
12,5
27,8
23,1
32,4
45,6
43,2
Wytłoki, osady i inne odpady z przetwórstwa
produktów roślinnych (z wyłączeniem 02 03 81)
Odpady z produkcji pasz roślinnych
Odpady tytoniowe
396,1
449,4
403,5
0,6
5,2
0,5
4,7
0,3
4,4
ww
w.
02 02
18,5
Odpady z mycia i przygotowywania surowców
Odpadowa tkanka zwierzęca
Surowce i produkty nie nadające się do spożycia i
przetwórstwa
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
Odpady z produkcji mączki rybnej inne niż
wymienione w 02 02 80
rcl
6
24
11
02 03 01
12
02 03 03
13
02 03 04
14
02 03 05
15
02 03 80
16
17
02 03 81
02 03 82
Żaden z zakładów objętych sprawozdawczością nie wykazał ilości przedmiotowych odpadów za dany rok.
Kod odpadu Nazwa odpadu
1.
2.
02 03
02 04 03
02 04 80
02 04
20
02 05 01
21
22
02 05 02
02 05 80
02 05
23
02 06 01
24
02 06 03
25
02 06 80
02 06
812,8
822,6
549,3
4,2
517,3
521,5
16,6
346,9
363,5
22,7
377,2
399,9
13,3
14,2
16,4
15,4
794,8
823,5
24,8
736,2
775,2
26,9
653,9
697,2
6,9
9,4
7,6
0,7
0,6
0,5
-25
-25
-25
7,6
10,0
Odpady z przemysłu piekarniczego i cukierniczego
Odpady z mycia, oczyszczania i mechanicznego
2,3
2,9
rozdrabniania surowców
Odpady z destylacji spirytualiów
-25
-25
Surowce i produkty nieprzydatne do spożycia i
3,4
1,0
przetwórstwa
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
5,5
13,1
Wytłoki, osady moszczowe i pofermentacyjne,
1 285,6 1 486,6
wywary
Odpady z produkcji napojów alkoholowych i
bezalkoholowych (z wyłączeniem kawy, herbaty i 1 295,0 1 505,4
kakao)
8,1
02 07 01
27
02 07 02
28
02 07 04
29
02 07 05
ww
w.
26
30
02 07 80
02 07
Masa odpadów w tys. Mg,
wytworzonych w latach
2011
2012
2013
4.
5.
6.
rcl
18
19
3.
Odpady z przygotowania, przetwórstwa produktów
i używek spożywczych oraz odpady pochodzenia
roślinnego, w tym odpady z owoców, warzyw,
produktów zbożowych, olejów jadalnych, kakao,
kawy, herbaty oraz przygotowania i przetwórstwa
tytoniu, drożdży i produkcji ekstraktów
drożdżowych, przygotowywania i fermentacji
melasy (z wyłączeniem 02 07)
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
Wysłodki
Odpady z przemysłu cukrowniczego
Surowce i produkty nieprzydatne do spożycia oraz
przetwarzania
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
Odpadowa serwatka
Odpady z przemysłu mleczarskiego
Surowce i produkty nieprzydatne do spożycia i
przetwórstwa
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
Nieprzydatne
do
wykorzystania
tłuszcze
spożywcze
Poz. 784
.go
v.p
Lp.
– 60 –
l
Monitor Polski
Razem
4 496,8 4 543,0
1,5
-25
2,1
5,9
1 310,3
1 319,8
3 964,6
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS i zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki
wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów komunalnych,
lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
Najważniejszym problemem w gospodarce odpadami z grupy 02 jest to, że wiele gałęzi
przemysłu rolno-spożywczego działa w trybie kampanii. W praktyce oznacza to, że w krótkim czasie
Żaden z zakładów objętych sprawozdawczością nie wykazał ilości przedmiotowych odpadów za dany rok.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
w jedno miejsce dostarczany jest nietrwały surowiec, to jest podlegający szybkim przemianom składu
fizyczno-chemicznego, z którego powstaje natychmiast duża ilość równie nietrwałych odpadów.
Powoduje to cykliczność pracy części instalacji do przetwarzania odpadów, a także problemy z
transportem na większe odległości.
ww
w.
.go
v.p
30
27
l
– 62 –
62
W latach: 2012–2013 sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę odzysku.
Przez składowiska własne należy rozumieć składowiska przyzakładowe lub składowiska należące do wytwórców.
Sprawozdawczość GUS nie wyodrębnia danych z zakresu poddawania odpadów odzyskowi przez termiczne przekształcenie.
28
W 2011r. sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę unieszkodliwiania.
29
Brak możliwości obliczenia wartości.
26
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS.
Objaśnienia zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów
komunalnych, lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
Monitor Polski
rcl
Tabela 28. Masa odpadów ulegających biodegradacji wytworzonych oraz poddanych odzyskowi, unieszkodliwionych, magazynowanych i
nagromadzonych z grupy 02 w latach 2011–2013
Odpady
Odpady z grupy 02 (wskazane w tabeli 27) wytworzone w ciągu roku ulegające biodegradacji
dotychczas
poddane odzyskowi
unieszkodliwione
składowane
składowane na
(nagromadzone)
magazy- na
składowiskach
Lp. Rok Ogółem
termi- komposto- w inny
termi- komposto- własnych26
w inny nowane składowiskach
ogółem
razem
cznie wane
sposób
cznie wane
i innych
sposób czasowo własnych26
wytworzonych
(stan na koniec
w ciągu roku
roku)
w tysiącach Mg
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
27
28
29
1
130,7
27,9
26,7
25,7
50,4
70,6
16,5
2011 4 496,8 4 295,5
27
29
30
2
14,2
99,8
42,7
16,7
40,4
71,4
16,7
2012 4 543,0 4 371,8
27
29
30
3
14,6
63,4
33,2
3,3
26,9
44,1
16,9
2013 3 964,6 3 857,1
W tabeli 28 zawarto wykaz mas odpadów ulegających biodegradacji wytworzonych oraz poddanych odzyskowi, unieszkodliwionych,
magazynowanych i nagromadzonych z grupy 02 (wskazanych w tabeli 27).
.go
v.p
l
W latach 2011-2013 ilości wytworzonych odpadów z grupy 02 – odpady z rolnictwa,
sadownictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa, łowiectwa oraz przetwórstwa
żywności utrzymywały się na względnie zbliżonym poziomie i wynosiły od 3 964,6 tys. Mg w 2013 r.
do 4 543,0 tys. Mg w 2012 r. W analizowanych latach zaobserwowano pozytywne zmiany tendencji w
aspekcie poddawania odpadów ulegających biodegradacji z grupy 02 procesom odzysku, w 2011 r.
95,52% odpadów wytworzonych poddano odzyskowi, w 2012 r. 96,23%, w 2013 r. 97,29%.
Ilość odpadów ulegających biodegradacji z grupy 02 poddanych unieszkodliwieniu malała od
wartości 2,91% odpadów wytworzonych w 2011 r., do wartości 1,6% w 2013 r.
W latach 2011-2013 zdeponowano na składowiskach własnych i innych odpowiednio 0,57%,
0,37% i 0,08% odpadów ulegających biodegradacji z grupy 02 wytworzonych w ciągu roku.
W poszczególnych latach 2011-2013 nagromadzonych zostało na składowiskach własnych
odpowiednio 16,5, 16,7 oraz 16,9 tys. Mg odpadów ulegających biodegradacji z grupy 02. Powyższe
wartości stanowią odpowiednio 0,37% w 2011 r., 0,28% w 2012 r. oraz 0,43% w 2013 r. odpadów
wytworzonych w tych latach. Udział ten wskazuje, że przyjęty cel z Kpgo 2014 zakładający w okresie
do 2022 r. zmniejszenie masy składowanych odpadów do poziomu nieprzekraczającego 40% masy
wytworzonych odpadów, został osiągnięty.
Grupa 03 – odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli, masy celulozowej, papieru i
tektury.
W tabeli 29 zamieszczono zestawienie liczbowe mas odpadów ulegających biodegradacji z
grupy 03 wytworzonych w latach 2011 - 2013.
rcl
Tabela 29. Masa odpadów ulegających biodegradacji z grupy 03 wytworzonych w latach
2011–2013 w podziale na podgrupy i rodzaje
Kod
odpadu
1.
1
2.
03 01 01
2
03 01 05
3
03 01 82
Nazwa odpadu
03 01
4
03 03 01
5
03 03 02
6
03 03 05
7
03 03 07
8
03 03 08
9
03 03 10
10
03 03 11
03 03
Masa odpadów w tys. Mg,
wytworzonych w latach
2011
2012
2013
4.
5.
6.
483,8
465,3
444,9
3.
Odpady kory i korka
Trociny, wióry, ścinki, drewno, płyta wiórowa i
2 245
2 353,8
fornir inne niż wymienione w 03 01 04
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
7,3
7,5
Odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt
2 844,9 2 717,8
i mebli
Odpady z kory i drewna
307,5
316,5
Osady wapienne i szlamy z ługu zielonego
16,4
18,9
(z przetwarzania ługu czarnego)
Szlamy z odbarwiania makulatury
55,9
110,8
Mechanicznie wydzielone odrzuty z przeróbki
150,1
146
makulatury i tektury
Odpady z sortowania papieru i tektury przeznaczone
275,4
251,8
do recyklingu
Odpady z włókna, szlamy z włókien, wypełniaczy i
106,1
87,9
powłok pochodzące z mechanicznej separacji
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków inne niż
62
64,9
wymienione w 03 03 10
Odpady z produkcji oraz z przetwórstwa masy
932,9 1 037,3
celulozowej, papieru i tektury
ww
w.
Lp.
63
2 369,8
5,9
2 820,6
334,4
18,8
63,7
155,8
313,2
106,4
93,2
1 085,5
2.
Masa odpadów w tys. Mg,
wytworzonych w latach
2011
2012
2013
4.
5.
6.
3 777,8 3 755,1 3 906,1
Nazwa odpadu
l
1.
Razem
Kod
odpadu
Poz. 784
3.
.go
v.p
Lp.
– 64 –
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS i zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki
wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów komunalnych,
lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
ww
w.
rcl
W tabeli 30 zamieszczono wykaz mas odpadów ulegających biodegradacji wytworzonych
oraz poddanych odzyskowi, unieszkodliwionych, magazynowanych i nagromadzonych z grupy 03,
wskazanych w tabeli 29.
ww
w.
.go
v.p
Sprawozdawczość GUS nie wyodrębnia danych z zakresu poddawania odpadów odzyskowi przez termiczne przekształcenie.
W 2011 r. sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę unieszkodliwiania.
Brak możliwości obliczenia wartości.
W latach: 2012–2013 sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę odzysku.
32
33
34
35
l
– 65 –
65
Przez składowiska własne należy rozumieć składowiska przyzakładowe lub składowiska należące do wytwórców.
31
Monitor Polski
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS.
Objaśnienia zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów
komunalnych, lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
rcl
Tabela 30. Masa odpadów ulegających biodegradacji wytworzonych oraz poddanych odzyskowi, unieszkodliwionych, magazynowanych i
nagromadzonych z grupy 03 w latach 2011–2013
Odpady
Odpady z grupy 03 (wskazane w tabeli 29) wytworzone w ciągu roku ulegające biodegradacji
dotychczas
poddane odzyskowi
unieszkodliwione
składowane
składowane na
(nagromadzone)
magazyskładowiskach
na
Lp. Rok Ogółem
termi- komposto- w inny
termi- komposto- własnych31
w inny nowane składowiskach
ogółem
razem
cznie wane
sposób
cznie wane
i innych
sposób czasowo własnych31
wytworzonych w
(stan na koniec
ciągu roku
roku)
w tysiącach Mg
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
32
33
34
1
160,2
66,3
18,3
75,6
0
149,0
414,2
2011 3 777,8 3 468,6
32
34
35
3
755,1
3
497,2
4,4
138,5
55,4
82,8
0,3
119,4
299,9
2
2012
32
34
35
22,3
105,9
26,6
79,0
0,3
60,6
168,5
2013 3 906,1 3 739,6
.go
v.p
l
W latach 2011-2013 ilości wytworzonych odpadów z grupy 03 – odpady z przetwórstwa
drewna oraz produkcji płyt i mebli, masy celulozowej, papieru i tektury utrzymywały się na zbliżonym
poziomie i wynosiły od 3 755,1 tys. Mg w 2012 r. do 3 906,1 tys. Mg w 2013 r.
W analizowanych latach zaobserwowano pozytywne zmiany tendencji w aspekcie
poddawania odpadów ulegających biodegradacji z grupy 03 procesom odzysku, w 2011 r. 91,82%
odpadów wytworzonych poddano odzyskowi, w 2012 r. 93,13%, w 2013 r. 95,74%.
Ilość odpadów ulegających biodegradacji z grupy 03 poddanych unieszkodliwieniu natomiast
stale malała, od wartości 4,24% odpadów wytworzonych w 2011 r., do wartości 2,71% w 2013 r.
W latach 2011–2013 zdeponowano na składowiskach własnych i innych odpowiednio po
około 2%, 2,21%, 2,02% odpadów ulegających biodegradacji z grupy 03 wytworzonych w ciągu roku.
W poszczególnych latach na składowiskach własnych nagromadzone było od 414,2 Mg
odpadów w 2011 r., przez 299,9 Mg w 2012 r. do 168,5 Mg w 2013 r. Powyższe przekłada się na
odpowiednio: 10,96%, 7,99% oraz 4,31% masy składowanych odpadów w stosunku do masy
wytworzonych odpadów. Wartości te wskazują, że przyjęty cel z Kpgo 2014 zakładający w okresie do
2022 r. zmniejszenie masy składowanych odpadów do poziomu nieprzekraczającego 40% masy
wytworzonych odpadów został osiągnięty.
Grupa 19 – odpady z instalacji i urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów, z oczyszczalni
ścieków oraz z uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych.
W tabeli 31 zamieszczono zestawienie liczbowe mas odpadów ulegających biodegradacji z
grupy 19 wytworzonych w latach 2011–2013.
Kod
odpadu
1.
2.
1
19 06 04
2
19 06 06
3
19 06
19 08 01
4
19 08 09
5
19 08 12
6
19 08
19 09 01
Nazwa odpadu
3.
Przefermentowane odpady z beztlenowego rozkładu
odpadów komunalnych
Przefermentowane odpady z beztlenowego rozkładu
odpadów zwierzęcych i roślinnych
Odpady z beztlenowego rozkładu odpadów
Skratki
Tłuszcze i mieszaniny olejów z separacji olej/woda
zawierające wyłącznie oleje jadalne i tłuszcze
Szlamy
z
biologicznego
oczyszczania
ścieków
przemysłowych inne niż wymienione w 19 08 11
Odpady z oczyszczalni ścieków nie ujęte w innych grupach
Odpady stałe ze wstępnej filtracji i skratki
Odpady z uzdatniania wody pitnej i wody do celów
przemysłowych
Papier i tektura
Drewno inne niż wymienione w 19 12 06
Tekstylia
ww
w.
Lp.
rcl
Tabela 31. Masa odpadów ulegających biodegradacji z grupy 19 wytworzonych w latach
2011–2013 w podziale na podgrupy i rodzaje
19 09
36
7
8
9
19 12 01
19 12 07
19 12 08
10
19 12 12 mechanicznej obróbki odpadów inne niż wymienione w 19 12 11
Inne odpady (w tym zmieszane substancje i przedmioty) z
Masa odpadów w tys. Mg,
wytworzonych w latach
2011
2012
2013
4.
5.
6.
-36
-36
-36
73,8
70,1
69,9
73,8
29,3
70,1
30,9
69,9
31,6
2,1
5,1
5,4
31,7
29,8
33,6
63,1
0,4
65,8
0,2
70,6
0
0,40
0,20
0
55,4
1,1
- 36
57,6
0,7
-36
56,6
0,3
-36
62,5
29,2
125,5
Żaden z zakładów objętych sprawozdawczością nie wykazał ilości przedmiotowych odpadów za dany rok.
Kod
odpadu
Nazwa odpadu
1.
2.
3.
19 12
Odpady z mechanicznej obróbki odpadów (na przykład
obróbki ręcznej, sortowania, zgniatania, granulowania) nie
ujęte w innych grupach
Masa odpadów w tys. Mg,
wytworzonych w latach
2011
2012
2013
4.
5.
6.
.go
v.p
l
Lp.
Poz. 784
119
87,5
182,4
Razem
256,30
223,60
322,90
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS i zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki
wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów komunalnych,
lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
Pomiędzy 2011 r. a 2013 r. odnotowano wzrost ilości wytwarzanych odpadów z 256,3 Mg do
322,9 Mg, czyli o blisko 26%.
ww
w.
rcl
Istniejący system zagospodarowania
Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne z grupy 02 i 03 w latach 2011–2013 były
poddawane przede wszystkim odzyskowi, natomiast odpady ulegające biodegradacji inne niż
komunalne z grupy 19 w przedmiotowym okresie czasu były poddawane głównie procesom
unieszkodliwiania.
Odpady z sektora rolno-spożywczego powstają głównie w: ubojniach, zakładach przetwórstwa
mięsnego, mleczarniach, chłodniach, gospodarstwach rolnych, ogrodniczych i hodowlanych,
cukrowniach, browarach, gorzelniach oraz innych zakładach zajmujących się produkcją i
przetwórstwem żywności. Wytwarzanie tych odpadów ze względu na specyfikę branży ma
rozproszony charakter. Z całej masy wytwarzanych odpadów odzyskowi poddawane jest 97,3%,
unieszkodliwianiu 1,6% zaś magazynowaniu 1,1%. Skład chemiczny i właściwości tych odpadów
predysponują je do przyrodniczego wykorzystania. Dominującym kierunkiem odzysku odpadów jest
produkcja nawozów organicznych i komponentów do produkcji kompostu. Ponadto niektóre rodzaje
odpadów z sektora rolno-spożywczego mogą być stosowane jako środek do produkcji kwasów
organicznych, barwników itp.
Odpady z przetwórstwa drewna oraz produkcji papieru, tektury, masy celulozowej, płyt i
mebli powstają głównie w tartakach, zakładach przetwórstwa drzewnego, zakładach stolarskich,
wytwórniach płyt pilśniowo-wiórowych oraz fabrykach papierniczo-celulozowych. Dominujący udział
ilościowy mają takie odpady, jak: wióry, ścinki, kawałki drewna i płyt wiórowych, fornir oraz trociny
i odpady kory i korka. Kora i korek podlega odzyskowi w celach energetycznych na terenie zakładów
je wytwarzających lub przez odbiorców indywidualnych. Odpady z produkcji płyt i mebli,
niezanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi stosowane są w ogrodnictwie i leśnictwie jako
komponent mieszanek torfowych lub naturalna ściółka w szkółkach leśnych. Przyrodnicze
użytkowanie odpadów z przetwórstwa drzewnego jest jednak zbyt niskie w stosunku do potencjalnych
możliwości. Odpadami, które składuje się w największej ilości, są: szlamy z przeróbki makulatury,
osady z zakładowych oczyszczalni ścieków oraz odrzuty z przeróbki makulatury. Podstawowym
problemem w zwiększeniu stopnia odzysku tych odpadów jest ich duże uwodnienie. Z tego powodu są
one najczęściej deponowane w stawach osadowych lub lagunach.
Odpady z grupy 19 z uwagi na różne źródła i w związku z tym różnymi właściwościami,
zasadniczo są unieszkodliwiane metodami termicznymi bądź składowane.
.go
v.p
l
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki odpadami biodegradowalnymi innymi niż komunalne, ze względu na
ich specyfikę mogącą powodować trudności w ich zagospodarowaniu, zidentyfikowano następujące
problemy
1) silne powiązanie ilości wytwarzanych odpadów z grup 02 i 03 z aktualnie panującymi trendami w
gospodarce;
2) najważniejszymi problemami w gospodarce odpadami z grupy 19 są ich różnorodność, zmienność
właściwości.
2.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
ww
w.
rcl
W 2013 r. w Polsce wytworzono 142 mln Mg odpadów, z czego 130,6 mln Mg stanowiły
odpady inne niż komunalne (z kopalin oraz procesów termicznych), co oznacza 6% wzrost w stosunku
do roku poprzedniego. Wzrost ten związany jest głównie z procesami towarzyszącymi wydobywaniu
kopalin, a także ze zmianami przepisów prawa (2012 r.) odnoszącymi się do gospodarki odpadami
wydobywczymi. Głównymi źródłami odpadów w Polsce w 2013 r. były: górnictwo (około 52% ilości
w wytworzonych odpadów ogółem), przetwórstwo przemysłowe (blisko 20%), a także wytwarzanie i
zaopatrywanie w energię elektryczną (17%).
W ostatnim dziesięcioleciu największy udział w ilości odpadów wytworzonych stanowiły
odpady z grupy 01 powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce
rud i innych kopalin (ponad 50% w 2013 r.), jak również odpady z procesów termicznych (blisko
25%). Ilość wytwarzania odpadów z tej grupy w znacznej mierze uwarunkowana jest koniunkturą
rynkową, która jest bardzo trudna do przewidzenia.
Pomiędzy 2011 r. a 2013 r. ilość odpadów z grupy 01 wzrosła z 62 419,3 tys. Mg do
74 061,1 tys. Mg. Zakłada się, że ilość wytwarzanych odpadów pochodzących z tej grupy w kolejnych
latach nie powinna ulegać znacznemu zwiększeniu względem wielkości strumienia odpadów
odnotowanego w 2013 r. między innymi z uwagi na spadek wydobycia kopalin w Polsce przy
jednoczesnym zwiększonym imporcie tych surowców z zagranicy. Jednakże pomimo postępującej
restrukturyzacji polskiego przemysłu wydobycie szeregu surowców utrzymuje się nadal na wysokim
poziomie. Należy stosować nowoczesne technologie w zakresie poszukiwania, wydobywania,
fizycznej i chemicznej przeróbki rud oraz innych kopalin w takim kierunku, aby w możliwie
najbardziej racjonalny sposób gospodarować tymi surowcami i tym samym zapobiegać powstawaniu
odpadów z tych procesów.
Ilość odpadów powstających z grupy 06, to jest produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania
produktów przemysłu chemii nieorganicznej również jest silnie skorelowana z prowadzonymi
procesami produkcyjnymi i przetwórczymi. Pomiędzy 2004 r. a 2013 r. zauważalny był spadek ilości
wytwarzanych odpadów z grupy 06 z wartości 2 424,7 tys. Mg do 2 149,7 tys. Mg, w 2011 r.
wytworzonych zostało 2 926,4 tys. Mg. Zakłada się, że ilość odpadów pochodzących z tej grupy w
kolejnych latach nie powinna ulegać znacznemu zwiększeniu względem wielkości strumienia
odpadów wytworzonego w latach 2011–2013 r.
Wytwarzanie odpadów z procesów termicznych, to jest z grupy 10, w zależy przede
wszystkim od stosowanej technologii spalania paliw oraz charakteru stosowanego paliwa oraz
sposobów ich prowadzenia.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu
odpadów do odpadów z gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy można
zaliczyć odpady z
1) grupy 01 to jest odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej
przeróbce rud oraz innych kopalin obejmuje 4 podgrupy: 01 01, 01 03, 01 04, 01 05;
.go
v.p
l
2) grupy 06 to jest odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów
przemysłu chemii nieorganicznej. Obejmuje ona następujące podgrupy: 06 01, 06 02, 06 03,
06 04, 06 05, 06 06, 06 07, 06 08, 06 09, 06 10, 06 11 i 06 13;
3) grupy 10 to jest odpady z procesów termicznych wyróżnia się według wyżej powołanego
rozporządzenia 13 podgrup (10 01, 10 02, 10 03, 10 04, 10 05, 10 06, 10 08, 10 09, 10 10, 10
11, 10 12, 10 13, 10 80).
ww
w.
rcl
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz
innych kopalin (grupa 01)
ZPO z grupy 01 następuje głównie przez modernizację technologii wydobywania kopalin.
Stosowane w przemyśle dobre praktyki służące zmniejszeniu ilości wytwarzanych odpadów
wydobywczych to między innymi
1) stosowanie, tam gdzie jest to możliwe, technologii głębinowych zamiast odkrywkowych,
umożliwiających zmniejszenie urobku u źródła;
2) ograniczanie, w zależności od charakteru kopaliny, eksploatacji pokładów o dużym
zanieczyszczeniu skałą płonną;
3) planowanie i projektowanie prac wydobywczych w sposób zapewniający optymalne
wykorzystanie zasobów i uzyskanie produktu o najwyższych parametrach;
4) ograniczenie, o ile jest to możliwe, eksploatacji pokładów „cienkich” wykorzystującej stare
technologie wydobywcze prowadzące do niskoefektywnej gospodarki złożem;
wykorzystanie złóż o wyższych koncentracjach;
5) dobieranie obudowy zmechanizowanej dokładnie do parametrów planowanej furty
eksploatacyjnej, czyli stosowanie odpowiednio dobranych parametrów obudów
zmechanizowanych ścian i kombajnów ścianowych, pozwalających na minimalizację
konieczności przybierania skał otaczających podczas eksploatacji pokładów (ścian);
6) stosowanie na szeroką skalę klejenia skał stropowych, a tym samym likwidację odpadów
skał w ścianach i chodnikach, co następnie prowadzi do powstawania odpadów;
7) zwiększenie kontroli prawidłowości prowadzenia ścian przez służby ustalone
w dokumentacji technicznej;
8) bieżące przeglądy stanu technicznego maszyn i urządzeń, mających między innymi na celu
ograniczenie zużycia samych maszyn, jak i olejów w nich stosowanych;
9) przy zakupie nowych maszyn wybieranie urządzeń o wyższej jakości i przedłużonym okresie
bezpiecznego użytkowania.
Ponadto działaniem wspomagającym i w perspektywie długoterminowej przynoszącym efekty
powinno być podnoszenie świadomości i kwalifikacji pracowników w zakresie ZPO.
W przypadku górnictwa odkrywkowego, ZPO polega na właściwym prowadzeniu
eksploatacji, które obejmuje między innymi
1) stosowanie takich sposobów poszukiwania, rozpoznawania, wydobywania, przeróbki i
magazynowania kopaliny, które zapobiegają powstawaniu odpadów wydobywczych lub
pozwalają utrzymać na możliwym najniższym poziomie ich ilość, jak również ograniczają
negatywne oddziaływanie na środowisko lub zagrożenie życia i zdrowia ludzi, przy
uwzględnieniu BAT;
2) maksymalne wykorzystanie (zagospodarowanie) osadów krasowych, wykształconych w
postaci glin i iłów zapiaszczonych ze zwietrzeliną wapieni w procesie technologicznym
przedsiębiorstwa, jako surowiec korekcyjny;
3) eliminowanie powstawania tak zwanych zwisów skalnych, związanych z prowadzonymi
robotami strzałowymi, przez: prowadzenie tych prac zgodnie z obowiązującymi przepisami
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
w tym zakresie; zachowanie parametrów siatki wiertniczej, kąta nachylenia otworów i
prostoliniowości frontu eksploatacyjnego;
4) zachowanie wysokości ściany eksploatacyjnej w piętrze suchym, w taki sposób, aby nie
przekraczała wysokości maksymalnego zasięgu pracy maszyny urabiającej, przy danej
technologii urabiania;
5) przeprowadzenie regularnych kontroli stanu skarp, przez służbę geologiczną w okresie
wiosennym i jesiennym;
6) kontrolowanie stanu skarp eksploatacyjnych, przez operatora maszyny urabiającej, przed
podjęciem eksploatacji, kontrolę taką należy prowadzić również po intensywnych opadach
atmosferycznych;
7) prowadzenie bieżącej analizy chemicznej ścian eksploatacyjnych, pod kątem parametrów
jakościowych materiału do zastosowania w procesie technologicznym, pobieranie próbek
z odwiertów i przekazywanie do laboratorium, a następnie przekazanie wyników dozorowi
górniczemu;
8) pozostawienie żył i przerostów skały płonnej, nieprzewidzianych w dokumentacji
geologicznej, a zaliczonych do zasobów złoża, stosując przyjętą technologię eksploatacji i
istniejące warunki geologiczno – górnicze;
9) prawidłowe prowadzenie robót strzałowych, przy wykorzystaniu odpowiednich rodzajów
materiałów wybuchowych.
Korzystając z wyłączeń z ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych (Dz. U. z
2013 r. poz. 1136 oraz z 2014 r. poz. 1101), zwanej dalej „ustawą o odpadach wydobywczych” w
stosunku do mas ziemnych lub skalnych można zapobiegać powstawaniu odpadów przez ich
wykorzystanie na przykład do budowy elementów infrastruktury w wyrobisku. Natomiast korzystając
z wyłączeń z ustawy o odpadach wydobywczych, w przypadku nadkładu, jest możliwość jego
wykorzystania do rekultywacji na przykład wyrobisk.
Ponadto wspomnieć należy, że możliwość korzystania z przepisów dotyczących uznania
substancji lub przedmiotu za produkt uboczny ma pozytywny wpływ na racjonalną gospodarkę
zasobami i na ograniczenie ilości wytwarzanych odpadów. Dla tej grupy odpadów korzystać można z
tych przepisów, a takie produkty uboczne mogą być z powodzeniem stosowane na przykład w
budownictwie i drogownictwie.
Główny udział w wytworzeniu tych odpadów ma górnictwo surowców energetycznych, w tym
zwłaszcza węgla kamiennego i brunatnego. W tabeli 32 przedstawiono dane dotyczące ilości
wytworzonych odpadów z grupy 01 w latach 2011–2013.
Tabela 32. Masa odpadów z grupy 01 wytworzonych w latach 2011–2013 w podziale na
podgrupy
Masa odpadów,
w tys. Mg,
Grupa
Lp.
Nazwa odpadu
wytworzonych w latach
odpadu
2011
2012
2013
1.
2.
3.
4.
5.
6.
1
01 01 Odpady z wydobywania kopalin
2 448,7
2 399,2
5 882,7
Odpady z fizycznej i chemicznej przeróbki
2
01 03
29 344,6
29 830,5
30 237,2
rud metali
Odpady z fizycznej i chemicznej przeróbki
3
01 04
30 544,4
33 604,9
37 887,4
kopalin innych niż rudy metali
4
01 05 Płuczki wiertnicze i inne odpady wiertnicze
81,6
33,2
53,8
Razem
62 419,3
65 867,8
74 061,1
l
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS i zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki
wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów komunalnych,
lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
ww
w.
rcl
.go
v.p
Z danych prezentowanych w tabeli 32 wynika, że ilość odpadów z grupy 01 wytworzonych w
poszczególnych latach systematycznie wzrasta. Powyższy trend w latach 2011-2013 w głównej mierze
wynikał z faktu wzrostu ilości produkcji: węgla kamiennego (o 0,7 mln Mg, to jest około 0,9%), węgla
brunatnego (o 3 mln Mg, to jest około 4,8%) oraz rud miedzi (o 1 mln Mg, to jest około 3,2%). W
latach 2004–2008 tendencja masy odpadów wytwarzanych z grupy 01 była malejąca
(z 70 507,8 tys. Mg do 63 259,0 tys. Mg).
W tabeli 33 przedstawiono dane dotyczące masy wytworzonych i zagospodarowanych
odpadów z grupy 01 w latach 2011–2013.
ww
w.
.go
v.p
W 2011 r. sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę unieszkodliwiania.
Brak możliwości obliczenia wartości.
Nie wykazano przedmiotowego sposobu zagospodarowania odpadów w danym roku.
W latach: 2012–2013 sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę odzysku.
39
40
41
42
l
– 72 –
72
Przez składowiska własne należy rozumieć składowiska przyzakładowe lub składowiska należące do wytwórców.
Sprawozdawczość GUS nie wyodrębnia danych z zakresu poddawania odpadów odzyskowi przez termiczne przekształcenie.
38
37
Monitor Polski
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS.
Objaśnienia zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów
komunalnych, lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
rcl
Tabela 33. Masa wytworzonych i zagospodarowanych odpadów z grupy 01 w latach 2011–2013
Odpady z grupy 01 wytworzone
w ciągu roku
Dotychczas
poddane odzyskowi
unieszkodliwione
składowane
(nagroMagaskładowane
madzone) na
zynoLp. Rok
terna składowiogółem
kompow inny
termikompow inny
składowiskach
wane
ogółem
mirazem
skach
stowane sposób
cznie
stowane
sposób czasowo
własnych37
cznie
własnych37
i innych
w tys. Mg
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
38
39
40
41
41
1
62 419,3 46 783,6
14 904,0
14 899,2
4,8
731,7
1 173 272,2
2011
38
41
40
41
42
2
65 867,8 50 405,0
15 202,2
15 073,8
128,4
260,6
1 159 256,7
2012
38
41
40
42
3
74 061,1 52 278,9
21 137,1
0,5
21 048,5
88,1
645,1
1 172 169,0
.go
v.p
l
Analizując dane przedstawione w tabeli 33 należy stwierdzić, że w latach 2011–2013, udział
odpadów z grupy 01 poddanych odzyskowi w ogólnej ilości odpadów wytworzonych w
poszczególnych latach, to jest 74,9% w 2011 r., 76,5% w 2012 r. oraz 70,6% w 2013 r., znajduje się
na zbliżonym poziomie. Niemniej jednak, wzrasta udział odpadów poddanych unieszkodliwieniu, w
tym na składowiskach odpadów (obiektach unieszkodliwiania odpadów wydobywczych), w ogólnej
ilości odpadów wytworzonych w poszczególnych latach, to jest 23,9% w 2011 r., 23,1% w 2012 r.
oraz 28,5% w 2013 r.
Odnosząc się do danych z okresu 2011–2013, stwierdzić należy, że niestety obserwowane
powyżej tendencje (spadek odzysku, wzrost odpadów unieszkodliwianych) w pełni wpisują się w
sytuację, jaka zauważana była w latach 2004–2008.
W okresie 2011–2013 udział odpadów poddanych procesowi czasowego magazynowania
utrzymuje się na stałym poziomie i wynosi 1,2% w 2011 r., 0,4% w 2012 r. oraz 0,9% w 2013 r.
Zgodnie z informacjami przedstawianymi przez urzędy marszałkowskie, według stanu na
31 grudnia 2013 r., w Polsce znajdowało się 93 obiekty unieszkodliwiania odpadów wydobywczych.
rcl
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki odpadami z grupy 01 zidentyfikowano następujące problemy
1)
wzrost ilości odpadów unieszkodliwianych w zestawieniu z systematycznie malejącym
udziałem odpadów poddawanych procesowi odzysku;
2)
duża ilość wytwarzanych odpadów w stosunku do ilości odpadów wytwarzanych ogółem;
3)
brak pełnego zbilansowania odpadów składowanych i nagromadzonych;
4)
specyfika eksploatowanych złóż sprawia, że kopaliny rzadko kiedy cechują właściwości
umożliwiające ich bezpośrednie wykorzystanie w gospodarce, z tego względu ich eksploatacja,
a następnie wzbogacanie w ciągu procesów przeróbki powodują powstanie pozostałości, które
często nie znajdują bezpośredniego zastosowania.
ww
w.
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii nieorganicznej
(grupa 06)
Głównym rodzajem odpadów w tej grupie są odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania chemikaliów fosforowych oraz z chemicznych procesów przetwórstwa fosforu, w 2013 r.
stanowiły one 71,3% masy wszystkich odpadów z grupy 06. Stwierdzić można, że sytuacja w tej
grupie odpadów pod względem struktury ilości wytwarzanych odpadów na przełomie 2008 i 2013 r.
nie uległa znaczącym zmianom, przykładowo w 2008 r. masa odpadów o kodzie 06 09 wyniosła około
75,6%, czyli różniła się od tej obserwowanej w 2013 r. o 4,3%.
Tabela 34. Masa odpadów z grupy 06 wytworzonych w latach 2011–2013 w podziale na
podgrupy
Masa odpadów w tys. Mg,
Grupa
wytworzonych w latach
Lp.
Nazwa odpadu
odpadu
2011
2012
2013
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
1
06 01
110,1
103,6
114,8
stosowania kwasów nieorganicznych
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
2
06 02
10,5
11,2
9,5
stosowania wodorotlenków
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
3
06 03 stosowania soli i ich roztworów oraz tlenków
37,6
37,4
41,5
metali
Odpady zawierające metale inne niż wymienione
4
06 04
1,4
1,7
0,6
w 06 03
Masa odpadów w tys. Mg,
wytworzonych w latach
2011
2012
2013
4.
5.
6.
349,5
364,9
318,3
1.
5
2.
06 05
3.
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
6
06 06
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania związków siarki oraz z chemicznych
procesów przetwórstwa siarki i odsiarczania
1,5
1,7
1,4
7
06 07
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania chlorowców oraz z chemicznych
procesów przetwórstwa chloru
3,5
4,2
5,5
8
06 08
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania krzemu oraz pochodnych krzemu
-43
-43
-43
9
06 09
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania chemikaliów fosforowych oraz z
chemicznych procesów przetwórstwa fosforu
11
06 11
12
06 13
Razem
.go
v.p
06 10
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania chemikaliów azotowych, z
chemicznych procesów przetwórstwa azotu oraz
z produkcji nawozów azotowych i innych
Odpady z produkcji pigmentów oraz zmętniaczy
nieorganicznych
Odpady z innych nieorganicznych procesów
chemicznych
rcl
10
Nazwa odpadu
l
Lp.
Grupa
odpadu
2 251,8 2 064,7 1 533,4
1,1
0,8
2
154,2
170,4
129
2,3
2,4
2,1
2 926,4 2 768,5 2 149,7
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS i zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki
wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów komunalnych,
lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
ww
w.
Można wskazać na zmiany w ilości masy odpadów z grupy 06 wytwarzanych na przestrzeni
lat 2004–2013. W 2004 r. masa odpadów wytworzonych z grupy 06 wyniosła 2 424,7 tys. Mg, w
2006 r. znacząco wzrosła do 3 550,3 tys. Mg, by z kolei w 2008 r. spaść do 2834,4 tys. Mg. W 2011 r.
odnotowany został nieznaczny wzrost masy odpadów wytworzonych w tej grupie, do 2 926,4 tys. Mg.
W 2012 r. i 2013 r. obserwowana była istotna tendencja malejąca, w 2013 r. powstało o ponad 36,1%
mniej odpadów w tej grupie niż w 2011 r.
W tabeli 35 przedstawiono, w szczególności dane odnośnie do sposobu zagospodarowania
odpadów z grupy 06 w latach 2011–2013.
Żaden z zakładów objętych sprawozdawczością nie wykazał ilości przedmiotowych odpadów za dany rok.
ww
w.
2.
2011
2012
2013
1.
1
2
3
2 149,7
2 768,5
3.
2 926,4
Ogółem
499,9
584,1
4.
555,6
ogółem
5.
45
45
45
termicznie
6.
48
48
7.
47
47
47
w inny
sposób
termicznie
1 645,0
2 181,0
2 363,4
10.
48
kompostowane
12.
91,8
w inny
sposób
13.
7,4
magazyno
wane
czasowo
48
0,3
48
49
49
1 553,6
2 081,9
11.
2 271,6
14.
109 659,8
91,4
98,8
4,8
3,4
112 806,4
111 733,8
.go
v.p
w tysiącach Mg
9.
8.
razem
rcl
46
kompostowane
składowane na
składowiskach
własnych44
i innych
wytworzonych w
ciągu roku
unieszkodliwione
Odpady
dotychczas
składowane
(nagromadzone)
na
składowiskach
własnych44
(stan na
koniec
roku)
Sprawozdawczość GUS nie wyodrębnia danych z zakresu poddawania odpadów odzyskowi przez termiczne przekształcenie.
W 2011 r. sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę unieszkodliwiania.
Brak możliwości obliczenia wartości.
Nie wykazano przedmiotowego sposobu zagospodarowania odpadów w danym roku.
W latach: 2012–2013 sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę odzysku.
45
46
47
48
49
l
– 75 –
75
Przez składowiska własne należy rozumieć składowiska przyzakładowe lub składowiska należące do wytwórców.
44
Monitor Polski
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS.
Objaśnienia zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów
komunalnych, lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
Rok
Lp
.
poddane odzyskowi
Odpady z grupy 06 wytworzone w ciągu roku
Tabela 35. Masa wytworzonych i zagospodarowanych odpadów z grupy 06 w latach 2011–2013
.go
v.p
l
W 2011 r. poziom odzysku odpadów wytworzonych z grupy 06 wyniósł 19%, zaś
unieszkodliwiania 80,8%. W kolejnych latach odnotowano pozytywne trendy (wzrost udziału
odpadów poddawanych odzyskowi oraz zmniejszanie strumienia odpadów unieszkodliwianych). W
2012 r. odzyskowi poddano 21,1% odpadów, zaś unieszkodliwianiu 78,8%, zaś w 2013 r.
odpowiednio 23,3% oraz 76,5%. Z danych za okres 2011–2013 wynika, że obserwowane w tych
latach tendencje w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów z grupy 06 w pełni wpisują się w
tendencję spadku poziomów odzysku jaki był obserwowany w latach 2004–2008.
W okresie 2011–2013 udział odpadów poddanych procesowi czasowego magazynowania
utrzymuje się na stałym poziomie i wynosi 1,2% w 2011 r., 0,4% w 2012 r. oraz 0,9% w 2013 r.
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki odpadami z grupy 06 zidentyfikowano problem dotyczący dominującej
technologii ich unieszkodliwiania – przez składowanie. Odpady z grupy 06 takie jak fosfogipsy są
wytwarzane w dużych ilościach, a ze względu na brak ekonomicznie uzasadnionych metod odzysku
tych odpadów są unieszkodliwiane przez składowanie.
ww
w.
rcl
Odpady z procesów termicznych (grupa 10)
ZPO z grupy 10 polega głównie na stosowaniu odpowiednich technologii spalania
pozwalających zminimalizować masę powstających odpadów (żużel, popioły). Warto zaznaczyć, że
właściwości żużli i popiołów uzależnione są także od zastosowanych metod oczyszczania spalin, a to
wpływa na możliwości ich gospodarczego wykorzystania.
Do sposobów ZPO oraz redukcji ilości wytwarzanych odpadów z procesów termicznych
należą między innymi
1) poprawa efektywności energetycznej instalacji;
2) stosowanie nowoczesnych technologii spalania, spełniających podstawowe warunki, takie jak
a) wysoka niezawodność,
b) niska emisja zanieczyszczeń,
c) stosowanie dobrej jakości węgla, co zapewnia sprawność termiczną procesu spalania,
d) minimalizowanie ilości rozruchów kotłów w skali roku,
e) wykorzystanie węgla przy zastosowaniu sprawnych i niskoemisyjnych technologii w tym
zgazowania węgla oraz przerobu na paliwa ciekłe lub gazowe;
3) zastępowanie stałych paliw kopalnych innymi rodzajami paliw, w tym rozwój poszukiwań i
wydobycia gazu łupkowego;
4) zwiększanie udziału w bilansie energetycznym energii uzyskiwanej ze źródeł odnawialnych.
Ponadto, ograniczanie ilości wytwarzanych odpadów może także następować przez
„optymalizację” wytwarzania tak zwanych ubocznych produktów spalania w celu spełnienia kryteriów
dla produktów ubocznych i ich wykorzystanie w branży budowlanej.
Odpady z grupy 10 powstają w
1) energetyce, głównie w procesie spalania surowców energetycznych (węgiel kamienny i
brunatny) oraz w wyniku stosowania metod oczyszczania gazów odlotowych;
2) hutnictwie żelaza i stali oraz metali nieżelaznych.
Głównymi rodzajami wytwarzanych odpadów są: mieszanki popiołowo-żużlowe z mokrego
odprowadzania odpadów paleniskowych, popioły lotne z węgla, mieszaniny popiołów lotnych i
odpadów stałych z wapniowych metod odsiarczania gazów odlotowych oraz żużle, popioły
paleniskowe i pyły z kotłów.
W tabeli 36 przedstawiono zestawienie mas odpadów z grupy 10 wytworzonych w latach
2011–2013.
rcl
.go
v.p
l
Tabela 36. Masa odpadów z grupy 10 wytworzonych w latach 2011, 2012 i 2013 w podziale na
podgrupy
Masa odpadów w tys. Mg,
Grupa
wytworzonych w latach
Lp.
Nazwa odpadu
odpadu
2011
2012
2013
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Odpady z elektrowni i innych zakładów
1
10 01 energetycznego spalania paliw (z wyłączeniem
23 928,3 23 705,3
24 304,3
grupy 19)
2
10 02 Odpady z hutnictwa żelaza i stali
3 865,2 3 762,7
3 642,9
3
10 03 Odpady z hutnictwa aluminium
14,9
7,5
18,9
4
10 04 Odpady z hutnictwa ołowiu
47,0
43,0
32,1
5
10 05 Odpady z hutnictwa cynku
59,3
113,4
92,0
6
10 06 Odpady z hutnictwa miedzi
1 270,4 1 242,3
1 182,0
Odpady z hutnictwa pozostałych metali
7
10 08
0,1
5,5
0,1
nieżelaznych
8
10 09 Odpady z odlewnictwa żelaza
547,3
517,6
445,5
9
10 10 Odpady z odlewnictwa metali nieżelaznych
103,6
115,8
110,6
10
10 11 Odpady z hutnictwa szkła
211,7
160,6
191,9
Odpady z produkcji wyrobów ceramiki
budowlanej, szlachetnej i ogniotrwałej (wyrobów
11
10 12
288,8
285,7
320,1
ceramicznych, cegieł, płytek i produktów
budowlanych)
Odpady z produkcji spoiw mineralnych (w tym
12
10 13 cementu, wapna i tynku) oraz z wytworzonych z
198,0
184,4
209,6
nich wyrobów
13
10 80 Odpady z produkcji żelazostopów
7,9
0,6
11,0
Razem
30 542,5 30 144,4
30 561,0
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS i zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki
wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów komunalnych,
lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
ww
w.
W latach 2004, 2006 i 2008 masa odpadów wytworzonych wyniosła odpowiednio
27 970,0 tys. Mg, 26 217,7 tys. Mg oraz 25 693,2 tys. Mg. Na przestrzeni 2011 i 2013 r. ilość
wytworzonych odpadów z grupy 10 ustabilizowała się na poziomie około 30,5 mln Mg. W 2013 r.
wytworzonych zostało 18,9% odpadów więcej niż w 2008 r. Natomiast struktura poszczególnych
rodzajów odpadów w latach 2004–2013 jest bardzo zbliżona, w 2013 r. 79,5% odpadów
wytworzonych zostało z elektrowni i innych zakładów energetycznego spalania paliw – z
wyłączeniem grupy 19 zaś około 11,9% odpadów z hutnictwa żelaza i stali. W 2008 r. było to
odpowiednio 75,5% oraz 13,4%.
W tabeli 37 znajdują się dane przedstawiające ilości wytworzonych i zagospodarowanych
odpadów z grupy 10 w latach 2011–2013.
ww
w.
2.
2011
2012
2013
1.
1
2
3
4.
19 678,1
18 539,9
18 338,7
3.
30 542,5
30 144,4
30 561,0
Ogółem
termicznie
5.
51
51
51
52
razem
w inny sposób
0,3
0,3
6.
53
53
53
7.
w tysiącach Mg
9.
10.
54
4,5
11.
8 725,6
składowane na
składowiskach
własnych50 i
innych
wytworzonych
w ciągu roku
w inny sposób
12.
271,7
13.
1 862,6
Magazynowane
czasowo
14.
352 386,7
Odpady
dotychczas
składowane
(nagromadzone)
na
składowiskach
własnych 50 (stan
na koniec roku)
4,4
3,9
55
55
10 133,1
9 202,2
691,4
824,0
1 393,4
1 574,4
368 866,7
360 417,1
.go
v.p
10 828,9
10 030,1
8.
9 001,8
rcl
kompostowane
unieszkodliwione
kompostowane
poddane odzyskowi
termicznie
Odpady z grupy 10 wytworzone w ciągu roku
Sprawozdawczość GUS nie wyodrębnia danych z zakresu poddawania odpadów odzyskowi przez termiczne przekształcenie.
W 2011 r. sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę unieszkodliwiania.
Brak możliwości obliczenia wartości.
Nie wykazano przedmiotowego sposobu zagospodarowania odpadów w danym roku.
W latach: 2012–2013 sprawozdawczość ujmowała kompostowanie jako metodę odzysku.
51
52
53
54
55
l
– 78 –
78
Przez składowiska własne należy rozumieć składowiska przyzakładowe oraz składowiska należące do wytwórców.
50
Monitor Polski
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS.
Objaśnienia zgodnie z kryterium sprawozdawczym obejmują jednostki wytwarzające w ciągu roku sumarycznie powyżej 1 tys. Mg odpadów, z wyłączeniem odpadów
komunalnych, lub posiadające 1 mln Mg i więcej odpadów nagromadzonych.
Rok
Lp.
ogółem
Tabela 37. Masa wytworzonych i zagospodarowanych odpadów z grupy 10 w latach 2011–2013
.go
v.p
l
W okresie 2011–2013 zauważyć można kilkuprocentowy spadek udziału odpadów poddanych
odzyskowi na rzecz ich unieszkodliwiania. Tendencja ta wpisuje się w tą obserwowaną w latach
wcześniejszych to jest 2004–2008. Poziom odzysku w 2011 r. wyniósł 64,4%, unieszkodliwiania
29,5%, w 2012 r. poziom odzysku wyniósł 61,5%, unieszkodliwiania 33,3%, natomiast w 2013 r.
poziom odzysku wyniósł 60%, unieszkodliwiania 35,4%.
Wytwórcy odpadów z grup 10 są odpowiedzialni za właściwe ich zagospodarowanie.
Obowiązek ten realizują samodzielnie lub za pośrednictwem podmiotów trzecich, posiadających
stosowne zezwolenia w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów.
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki odpadami z grupy 10 zidentyfikowano następujące problemy
1) duża ilość wytwarzanych odpadów w stosunku do ilości odpadów wytwarzanych ogółem;
2) coroczne zmniejszanie się odsetka odpadów poddawanych odzyskowi oraz postępujący wzrost
odsetka odpadów unieszkodliwianych;
3) duża ilość odpadów dotychczas składowanych (nagromadzonych) na składowiskach własnych
odpadów z grupy 10;
4) dominującą technologią unieszkodliwiania odpadów z grupy 10 jest składowanie.
ww
w.
rcl
2.4.5. Odpady w środowisku morskim
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Głównymi źródłami powstawania odpadów w środowisku morskim są zanieczyszczenia
niesione wraz z nurtem rzek trafiających do morza. Pozostałe odpady pochodzą ze statków
przemieszczających się po Bałtyku, w zakresie zanieczyszczeń ropopochodnych oraz nielegalnego
pozbywania się odpadów na przykład z kutrów rybackich, nielegalnego wyrzucania odpadów do
morza lub w jego sąsiedztwie, na przykład na plażach, w portach, oraz zatopionych wraków morskich.
Możliwości precyzyjnej inwentaryzacji ilości wytworzonych odpadów w środowisku morskim
są ograniczone. Ilość i jakość odpadów wytworzonych na statkach jest możliwa do oszacowania, np.
na podstawie portowych planów gospodarowania odpadami. Natomiast problem stanowi strumień
odpadów kierowanych z lądu, który jest głównym strumieniem odpadów dostających się do
środowiska morskiego. Dodatkowo prowadzona od 1998 r., wzorem innych państw bałtyckich,
inwentaryzacja wraków pozwala stwierdzić, że na polskich obszarach morskich zalega wiele
zatopionych wraków niebezpiecznych dla środowiska oraz życia ludzi. W celu zminimalizowania tego
zagrożenia niezbędne jest dokładne zbadanie skali zagrożenia jakie one stanowią.
W zakresie ZPO wskazać należy w pierwszej kolejności na konieczność ograniczenia napływu
odpadów z lądu, a dalej na utrzymywania statków w należytym stanie technicznym oraz zwiększanie
świadomości ekologicznej (której wzrost wpływać będzie na obniżenie zanieczyszczenia Morza
Bałtyckiego odpadami).
Odrębną grupą odpadów w środowisku są odpady z katastrof morskich oraz incydentów
zanieczyszczenia morza w wyniku katastrof (awarii technicznych) na lądzie, które powstają
bezpośrednio wskutek skażenia olejem wody i brzegu morskiego oraz pośrednio na skutek
prowadzenia akcji zwalczania rozlewu olejowego na morzu i na brzegu morskim. Do grupy pierwszej
odpadów należy zaliczyć: czysty olej, mieszaniny oleju z wodą, olej z sedymentem, zanieczyszczone
olejem fauna, flora i inne odpady organiczne i nieorganiczne, w tym zanieczyszczone piaski, żwiry i
kamienie. W drugiej grupie odpadów wyróżnić można materiały zużyte podczas prowadzenia akcji
ratowniczej, sorbenty, odzież ochronną, zużyty bądź uszkodzony sprzęt oraz zaolejoną wodę
zawierającą środki dyspergujące bądź rozpuszczalniki organiczne użyte do dekontaminacji sprzętu i
personelu. Do grupy tej można zaliczyć również odpady wytworzone wskutek reemisji
zanieczyszczenia np. na skutek źle prowadzonej akcji ratowniczej, niewłaściwego sortowania,
składowania lub transportu odpadów. Rodzaj rozlanego oleju determinuje m.in. ilość powstających
.go
v.p
l
odpadów. W sytuacjach ekstremalnych olej, który powoduje zanieczyszczenie brzegu, może
wygenerować nawet 30 razy więcej odpadu (a jedna tona oleju może zanieczyścić ok. 50 km linii
brzegowej), dlatego kluczowym elementem, mogącym znacznie zminimalizować szkody w
środowisku morskim i zapobiec zagrożeniu zdrowia i życia mieszkańców wybrzeża, jest szybkie
podjęcie działań zmierzających do zebrania zanieczyszczenia.
W zakresie ZPO, w celu minimalizacji ryzyka i skutków wypadków morskich, oprócz
odpowiednich mechanizmów prewencji i wyposażenia służb odpowiedzialnych za prowadzenie tych
działań (Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa SAR, Państwowa Straż Pożarna, służby
gminne), istotne jest opracowanie procedur odbioru i zagospodarowania odpadów z rozlewów
olejowych powstających zarówno na morzu, jak i na brzegu morskim. Wymaga to m.in.
przygotowania mechanizmów współpracy służb lądowych i morskich oraz podmiotów
zaangażowanych w gospodarowanie odpadami na lądzie, zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu
zamkniętym.
W tym zakresie ze środków NFOŚiGW w ramach współpracy Ministra Gospodarki Morskiej i
Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Środowiska przygotowywany jest obecnie „Plan
zagospodarowania odpadów z rozlewów olejowych powstałych na skutek wypadków morskich”, dla
którego przyjęto roboczą nazwę „GOOPAM” (Gospodarka Odpadami Olejowymi Pochodzącymi z
Awarii Morskich). Dokument ten będzie obejmować opis funkcjonowania planu, zasady wymiany
informacji, procedury postępowania, sekwencje zdarzeń oraz schematy podejmowania decyzji
związane z wyborem metody postępowania z odpadami olejowymi.
ww
w.
rcl
Istniejący system gospodarowania
Zapobieganie zanieczyszczaniu morza przez statki w aspekcie ograniczania zrzutu odpadów
do morza uregulowane jest następującymi przepisami krajowymi i międzynarodowymi
1. Międzynarodowa Konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki,
sporządzona w Londynie dnia 2 listopada 1973 r. wraz z załącznikami I, II, III, IV, i V, oraz
Protokół z 1978 r. dotyczący tej konwencji, wraz z załącznikiem I, sporządzony w Londynie
dnia 17 lutego 1978 r. (Dz. U. z 1987 r. poz. 101 i 102, z 2005 r. poz. 1679), zwana dalej
„konwencją MARPOL” (Załącznik V do konwencji, wraz z wytycznymi Rezolucja
MEPC.219(63)) – Zmiany do Protokołu I oraz do załączników do Międzynarodowej
konwencji o zapobieganiu zanieczyszczeniu morza przez statki, 1973, sporządzonej w
Londynie dnia 2 listopada 1973 r., zmienionej Protokołem sporządzonym w Londynie dnia
17 lutego 1978 r. oraz uzupełnionej Protokołem przyjętym w Londynie dnia 26 września
1997 r., przyjęte w Londynie w okresie od dnia 5 grudnia 1985 r. do dnia 4 kwietnia 2014 r.
(Dz. U. z 2016 r. poz. 761);
2. Konwencja sporządzona w Helsinkach dnia 9 kwietnia 1992 r. o ochronie środowiska
morskiego obszaru Morza Bałtyckiego (Dz. U. z 2000 r. poz. 346), zwana dalej „konwencją
Helsińską” (art. 8 i Załącznik IV);
3. Konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu mórz przez zatapianie odpadów i innych
substancji, sporządzona w Moskwie, Waszyngtonie, Londynie i Meksyku dnia 29 grudnia
1972 r. (Dz. U. z 1984 r. poz. 46 i 47 oraz z 1997 r. poz. 300), zwana dalej „konwencją o
zatapianiu”;
4. Dyrektywa 2000/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 listopada 2000 r. w
sprawie portowych urządzeń do odbioru odpadów wytwarzanych przez statki i pozostałości
ładunku (Dz. Urz. WE L 332 z 28.12.2000, str. 81, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie
specjalne, rozdz. 7, t. 5, str. 358), dotycząca wszystkich statków, wraz ze statkami rybackimi
oraz jachtami rekreacyjnymi;
5. Ustawa z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki (Dz. U.
z 2015 r. poz. 434 i 881);
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
6. Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o portowych urządzeniach do odbioru odpadów oraz
pozostałości ładunkowych ze statków (Dz. U. poz. 1361, z 2004 r. poz. 959, z 2005 r.
poz. 1683 oraz z 2010 r. poz. 1508);
7. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 21 grudnia 2002 r. w sprawie raportów
dotyczących funkcjonowania i stopnia wykorzystania portowych urządzeń odbiorczych
(Dz. U. poz. 1988);
8. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 21 grudnia 2002 r. w sprawie portowych
planów gospodarowania odpadami oraz pozostałościami ładunkowymi ze statków (Dz. U.
poz. 1989 oraz z 2005 r. poz. 747);
9. Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 11 stycznia
2013 r. w sprawie przekazywania informacji o odpadach znajdujących się na statku (Dz. U.
poz. 77).
Statek podczas postoju w porcie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest zobowiązany z
pewnymi zastrzeżeniami, zdać do portowych urządzeń odbiorczych (PRF) wszystkie odpady i
pozostałości ładunkowe, których zrzut do morza nie jest dozwolony, a porty i przystanie morskie mają
obowiązek zapewnić odpowiednie urządzenia odbiorcze. Kwestie dostępnych urządzeń, procedury
odbioru oraz inwentaryzacji odpadów, a także system opłat za odbiór odpadów ujęte są w portowych
planach gospodarowania odpadami. Ponadto porty zobowiązane są do rozwoju infrastruktury w tym
zakresie.
Biorąc pod uwagę zapobieganie zanieczyszczaniu morza przez statki w aspekcie ich
demontażu oraz zagospodarowania odpadów pochodzących z demontażu, prowadzone są prace
mające na celu właściwe wdrożenie rozwiązań unijnych. W dniu 20 listopada 2013 roku przyjęte
zostało rozporządzenie 1257/2013/UE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie recyklingu
statków. Celem rozporządzenia jest zapewnienie kierowania statków do takich miejsc recyklingu,
które gwarantują bezpieczeństwo i należytą ochronę środowiska.
Dodatkowo organizowane są akcje informacyjno-edukacyjne na temat szkodliwych skutków
niewłaściwego postępowania z odpadami oraz akcje sprzątania Morza Bałtyckiego dla odpadów z linii
brzegowej, znajdujących się w słupie wody, pływających oraz opadłych na dno.
Zgodnie z art. 155c ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, GIOŚ opracował
Program monitoringu wód morskich, który został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 3 czerwca
2015 r.
Program uwzględnia wdrożenie i realizację od 2015 r. monitoringu odpadów w środowisku
morskim. W drugim kwartale 2015 r. rozpoczęły się badania odpadów w środowisku morskim w
ramach PMŚ finansowane ze środków NFOŚiGW.
Istniejące instalacje do zagospodarowania
W zależności od rodzaju zebranych i wyłowionych odpadów są one adekwatnie
zagospodarowywane.
Identyfikacja problemów
W gospodarce odpadami w środowisku morskim zidentyfikowano następujące problemy
1) zanieczyszczenie Morza Bałtyckiego (linii brzegowej, powierzchni Morza, słupa wody oraz dna)
odpadami, w tym zaleganie na obszarach morskich wraków stanowiących zagrożenie dla
środowiska;
2) zbyt mała świadomość ekologiczna społeczeństwa polskiego na temat problematyki
zanieczyszczenia Morza Bałtyckiego odpadami;
3) wraki statków zalegające na dnie morskim.
.go
v.p
l
2.5. Podsumowanie
W trakcie opracowywania Kpgo 2022 zaobserwowano poprawę w niektórych dziedzinach
gospodarki odpadami i udało się osiągnąć niektóre cele założone w Kpgo 2014, na przykład w 2013 r.
i 2014 r. osiągnięto poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
przekazanych do składowania w stosunku do masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. dla kraju
zakładany w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
Ponadto osiągnięto zakładane poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych w latach 2011–2013,
a także w 2014 r. osiągnięto poziom selektywnego zbierania ZSEE pochodzącego z gospodarstw
domowych w wysokości 4 kg/mieszkańca/rok, a także osiągnięto ogólne poziomy odzysku i
recyklingu odpadów opakowaniowych, określone w ustawie z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce
opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.
Masa wytwarzanych odpadów ogółem w Polsce w okresie od 2000 do 2014 kształtuje się na
poziomie około 125–140 mln Mg. Wskazać można na występowanie tendencji oddzielenia wzrostu
masy wytwarzanych odpadów od wzrostu gospodarczego (PKB). Obserwowany wzrost ilości
odpadów wytwarzanych w latach 2010–2011 w dużej mierze podyktowany był prowadzonymi
wówczas na szeroką skalę inwestycjami infrastrukturalnymi (z których na przykład w 2011 r.
pochodziło około 2,5 mln Mg odpadów więcej niż wytworzono w 2013 r.).
Poniższy rysunek obrazuje tempo wzrostu PKB w cenach bieżących i stałych w Polsce oraz
ilość wytwarzanych odpadów, według danych GUS.
Rysunek 4. Porównanie tempa wzrostu PKB (w cenach bieżących i stałych) w Polsce oraz ilości
wytwarzanych odpadów (według danych GUS)
1 800
1 600
1 400
1 200
1345
1417
1596
1528
1137,41
1048,09
400
200
1636
1159,00
1179,09
135
142
1729
1223,01
1088,28
ww
w.
1 000
800
600
rcl
Wzrost gospodarczy (PKB) a ilość wytwarzanych odpadów
123
126
136
142
0
2009
2010
2011
odpady wytwarzane, mln. Mg
PKB, mld zł w cenach stałych 2000 r.=100%
Źródło: Dane pochodzą z badania GUS.
82
2012
PKB, mld zł w cenach bieżących
l
ROZDZIAŁ 3. PROGNOZA ZMIAN W ZAKRESIE GOSPODARKI
ODPADAMI
.go
v.p
3.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji
ww
w.
rcl
W prognozowaniu tendencji zmian ilości wytwarzanych odpadów komunalnych na terenie
Polski do 2030 r. uwzględniono liczbę mieszkańców, według danych GUS, uznając 2014 r. za rok
bazowy oraz ilości odbieranych odpadów w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Na ilość
wytwarzanych odpadów komunalnych powinna wpływać zmiana polityki unijnej i krajowej
realizowana przez zwiększenie nacisku na zapobieganie i ograniczenie wytwarzania odpadów, rozwój
„gospodarki o obiegu zamkniętym”, a także podnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa.
W prognozowaniu jako dane źródłowe wykorzystano informacje na temat ilości odpadów
odebranych od mieszkańców pochodzące ze sprawozdań marszałków województw za 2014 r. Z uwagi
na wyżej określone czynniki wpływające na ilość wytwarzanych odpadów w perspektywie czasu
zdecydowano o wykonaniu prognozy dla dwóch hipotez wysokiej i niskiej.
Istotnym założeniem metodologicznym w ramach opracowania prognoz zmian w zakresie
gospodarki odpadami komunalnymi, w tym odpadami żywności i innymi odpadami ulegającymi
biodegradacji były opracowane przez GUS prognozy demograficzne. Prognozy te zawierają
rozróżnienie na dwa typy środowisk: miasta oraz obszary wiejskie. Brak jest wyszczególnienia tak
zwanych „dużych miast” oraz „małych miast”.
Jak wynika z danych GUS – Prognoza ludności na lata 2014–2050, do 2030 r. prognozuje się
wzrost liczby mieszkańców wsi o około 2,1% (ponad 300 tys.) w stosunku do roku bazowego 2014, w
którym wieś zamieszkiwało 15 262,3 tys. ludzi. W kolejnych latach sytuacja ta ma się jednak
odwrócić i po 2030 liczba ludności wiejskiej zacznie maleć.
W miastach natomiast GUS prognozuje ciągły spadek liczby ludności z 23 216,4 tys. w roku
bazowym 2014 o odpowiednio około 4,3% do 2025 r. i 6,9% w 2030 r.
Jak wynika z Prognozy ludności na lata 2014-2050 (opracowanie GUS), w Polsce przewiduje
się ujemny przyrost naturalny na poziomie -0,2% rocznie (hipoteza wysoka).
W Kpgo 2014 prognoza ilości wytwarzanych odpadów przewidywała tempo wzrostu
wskaźnika wytwarzania w zakresie od 1,2 do 1,6% rocznie. Zgodnie z tymi założeniami przewidziano,
że w 2014 r. wytworzonych zostanie około 13 mln Mg odpadów komunalnych, tymczasem w
rzeczywistości wytworzonych zostało o około 2 mln Mg odpadów mniej. W związku z tym w ramach
Kpgo 2022 przyjęto do prognozowania oprócz zmian demograficznych, dwa wskaźniki wytwarzania
„niski” wynoszący 0,6% i „wysoki” wynoszący 1%. Wartość wskaźnika wynosząca 0,6% odpowiada
założeniu znacznego spowolnienia ilości wytwarzanych odpadów, natomiast wskaźnik 1% jest
zbliżony do mniejszego spowolnienia ilości wytwarzanych odpadów. Przyjęcie wskaźników na tych
dwóch poziomach zapobiegnie przeszacowaniu masy odpadów wytwarzanych w przyszłości i
ewentualnemu przewymiarowaniu planowanych instalacji. Prognozowania dla hipotezy niskiej
dokonano przy założeniu ujemnego przyrostu naturalnego na poziomie -0,15% rocznie. Prognozy
dotyczące ilości odpadów odbieranych w kolejnych latach wykonano dla dwóch perspektyw – do
2025 i 2030 r.
Średnio dla Polski prognozuje się wzrost ilości odbieranych odpadów komunalnych o 7,34%
w odniesieniu do 2014 r. Według hipotezy wysokiej poziom ten może wynieść nawet 9,2%, natomiast
według hipotezy niskiej, bardziej optymistycznej, będzie to około 5,5%.
Dla wspomnianych założeń w 2030 r. według mniej optymistycznej hipotezy wysokiej,
zakłada się o około 13,66% odpadów więcej w porównaniu z rokiem bazowym 2014. Bardziej
optymistyczne wyniki prognozuje się dla hipotezy niskiej, według której poziom wytwarzanych
l
odpadów komunalnych zwiększy się o 8,12% w stosunku do roku bazowego. Zatem średnia ilość
odpadów komunalnych wytwarzanych w prognozowanym czasie obliczona na podstawie średniej z
hipotezy wysokiej i niskiej zwiększy się o 10,89% w 2030 r. w porównaniu z 2014 r.
Województwa
.go
v.p
Tabela 38. Prognoza ilościowego oraz procentowego wzrostu wytwarzania odpadów
komunalnych w 2030 r. w odniesieniu do 2014 r.
Prognozowana ilość odpadów
komunalnych wytwarzanych w
2030 r. w odniesieniu do 2014 r.
hipoteza
wysoka
hipoteza
niska
Prognozowana ilość
odpadów komunalnych
wytwarzanych w 2030 r. w
odniesieniu do 2014 r.
hipoteza
hipoteza
wysoka
niska
Średnia wartość
wzrostu ilości
wytwarzanych
odpadów
komunalnych
dla obu hipotez
%
%
tys. Mg
1.
Polska (ogółem)
2.
3.
4.
12 280,37
11 682,02
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS.
5.
13,66
6.
8,12
10,89
Prognozuje się, że w Polsce nastąpi średnioroczny około 0,5% wzrost udziału frakcji
biodegradowalnej w ogólnym strumieniu odpadów komunalnych.
W związku z następującymi celami
1) osiągnięcie recyklingu odpadów komunalnych na poziomie 65 proc. do 2030 r.;
2) osiągnięcie recyklingu odpadów opakowaniowych na poziomie 75 proc. do 2030 r.;
3) redukcja składowania odpadów do maksymalnie 10 proc. do 2030 r.
ww
w.
rcl
określonymi w opublikowanym przez KE w projekcie pakietu dotyczącego gospodarki o obiegu
zamkniętym, instalacje MBP i inne instalacje dla strumienia zmieszanych odpadów komunalnych będą
zmieniały swoje przeznaczenie jako doczyszczające odpady selektywnie zbierane, a część biologiczna
będzie przeznaczona dla odpadów zielonych i innych ulegających biodegradacji.
W tabeli 39 i 40 przedstawiono szacunkowy bilans dostępności strumienia odpadów
komunalnych odpowiednio w 2025 r. i 2030 r. uwzględniający moce przerobowe istniejącej i nowo
wybudowanych ITPOK. W tabeli bilansowej ujęto
1) w kolumnach 2 i 3: prognozę ilości odpadów komunalnych jaką przewiduje się wytwarzać w
2025 r. i 2030 r. W wariancie hipotezy niskiej oraz hipotezy wysokiej – szczegółowe
informacje na temat prognozy wytwarzania odpadów komunalnych zamieszczone zostały w
rozdziale 3.1;
2) na podstawie wyżej wskazanej prognozy: w kolumnach 4 i 5 oszacowano masę odpadów, jaka
powinna zostać poddana recyklingowi, to jest: dla 2025 r. – 60% i dla 2030 r. – 65%
prognozowanej ilości wytwarzanych odpadów;
3) w kolumnach 6 i 7 wskazano bilans dostępności odpadów komunalnych do zagospodarowania
w procesach innych niż recykling;
4) w kolumnie 8 wskazano sumę mocy przerobowych ITPOK (instalacje istniejące i nowo
wybudowane).
Z uwagi na fakt, że w ramach aktualizowanych WPGO, po spełnieniu odpowiednich warunków,
spalarnia odpadów komunalnych stanowiąca ponadregionalną instalację będzie mogła obsługiwać
regiony gospodarki odpadami komunalnymi również z innych województw, przedstawione poniżej
bilanse dostępności strumienia odpadów komunalnych w poszczególnych województwach mają
charakter poglądowy.
.go
v.p
l
Z różnicy wartości z kolumn 6 oraz 8 (dla hipotezy niskiej) oraz 7 oraz 8 (dla hipotezy
wysokiej) uzyskano szacunkowy bilans dostępności odpadów komunalnych do dalszego
zagospodarowania w procesach innych niż recykling, to jest metodami biologicznymi lub przez
termiczne przekształcanie odpadów w spalarniach odpadów czy też we współspalarniach odpadów na
przykład w cementowniach lub specjalnie dostosowanych do współspalania odpadów obiektach
energetycznego spalania paliw, uwzględniający również moce przerobowe ITPOK (instalacja
istniejąca i nowo wybudowane).
Z danych udostępnionych resortowi środowiska przez Stowarzyszenie Producentów Cementu
wynika, że w 2014 r. w cementowniach spalono ponad 750 tys. Mg RDF wytworzonego z odpadów
komunalnych, natomiast w zależności od koniunktury rynku ilość ta w kolejnych latach może ulec
zmianie.
ww
w.
rcl
Powyższe dane dla kraju są szacunkowe, natomiast indywidualnie będzie kształtowała się
sytuacja w tym zakresie na terenie poszczególnych województw, która będzie zależała od ustaleń
dokonanych przez województwa, dotyczących możliwości włączenia cementowni w system
przetwarzania odpadów pochodzących z odpadów komunalnych.
ww
w.
świętokrzyskie
221 860,43
1 668 474,77
791 810,99
pomorskie
śląskie
287 229,79
1 717 502,30
mazowieckie
podlaskie
937 191,04
małopolskie
409 678,85
675 582,02
łódzkie
podkarpackie
355 159,29
lubuskie
317 856,73
458 010,68
lubelskie
218 570,10
1 641 891,16
753 588,18
285 523,11
396 087,88
314 536,18
1 632 978,67
892 832,33
656 080,38
341 492,34
445 278,02
628 026,27
997 180,44
3.
133 116,26
1 001 084,86
475 086,59
172 337,87
245 807,31
190 714,04
1 030 501,38
562 314,62
405 349,21
213 095,57
274 806,41
8.
[Mg/rok]
0
suma mocy
przerobowych
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
88 744,17
667 389,91
316 724,40
114 891,92
163 871,54
127 142,69
687 000,92
374 876,42
87 428,04
656 756,46
301 435,27
114 209,24
158 435,15
125 814,47
653 191,47
357 132,93
262 432,15
136 596,94
178 111,21
251 210,51
398 872,18
0
0
0
120 000
0
0
60 000
220 000
0
0
0
180 000
88 744,17
667 389,91
316 724,40
-5 108,08
163 871,54
127 142,69
672 000,92
154 876,42
270 232,81
142 063,72
183 204,27
80 976,33
413 009,54
9.
hipoteza wysoka
[Mg]
87 428,04
656 756,46
301 435,27
l
-5 790,76
158 435,15
125 814,47
593 191,47
137 132,93
262 432,15
136 596,94
178 111,21
71 210,51
398 872,18
10.
hipoteza niska
[Mg]
.go
v.p
270 232,81
142 063,72
183 204,27
260 976,33
413 009,54
7.
hipoteza niska
[Mg]
bilans dostępności
odpadów do
zagospodarowania w
procesach innych niż
recykling
(kolumna: 3-5)
– 86 –
86
131 142,06
985 134,70
452 152,91
171 313,87
237 652,73
188 721,71
979 787,20
535 699,40
393 648,23
204 895,40
267 166,81
376 815,76
598 308,26
6.
hipoteza wysoka
[Mg]
bilans dostępności
odpadów do
zagospodarowania
w procesach innych
niż recykling
(kolumna: 2-4)
rcl
391 464,49
619 514,30
5.
[Mg]
[Mg]
4.
wymagane
poziomy
recyklingu OK
(60% w 2025 r.)
hipoteza niska
wymagane
poziomy
recyklingu OK
(60% w 2025 r.)
hipoteza wysoka
bilans dostępności
odpadów
uwzględniający
moce przerobowe
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
(kolumna: 7-8)
Monitor Polski
opolskie
652 440,82
1 032 523,84
2.
[Mg]
[Mg]
kujawsko-pomorskie
dolnośląskie
1.
województwo
prognoza masy
wytwarzanych
odpadów
komunalnych w
2025 r.
hipoteza niska
prognoza masy
wytwarzanych
odpadów
komunalnych w
2025 r.
hipoteza wysoka
bilans dostępności
odpadów
uwzględniający
moce przerobowe
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
(kolumna: 6-8)
Tabela 39. Szacunkowy bilans dostępności odpadów komunalnych w 2025 r. (uwzględniający konieczność osiągnięcia poziomu recyklingu w
wysokości 60%) uwzględniający moce przerobowych instalacji ITPOK (instalacje: istniejąca i nowo wybudowane)
11 797 074,11
628 833,34
1 222 389,95
420 529,27
2.
11 399 956,82
611 337,61
1 174 821,94
409 732,21
3.
[Mg]
[Mg]
7 078 244,47
377 300,00
733 433,97
252 317,56
4.
6 839 974,09
366 802,57
704 893,16
245 839,33
5.
469 928,78
163 892,88
7.
hipoteza niska
[Mg]
bilans dostępności
odpadów do
zagospodarowania w
procesach innych niż
recykling
(kolumna: 3-5)
0
304 000
8.
[Mg/rok]
suma mocy
przerobowych
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
184 955,98
168 211,71
9.
hipoteza wysoka
[Mg]
165 928,78
163 892,88
10.
hipoteza niska
[Mg]
4 718 829,64
251 533,34
4 559 982,73
244 535,04
1 034 000
150 000
3 684 829,64
101 533,34
3 525 982,73
94 535,04
.go
v.p
488 955,98
168 211,71
6.
hipoteza wysoka
[Mg]
rcl
[Mg]
[Mg]
bilans dostępności
odpadów do
zagospodarowania
w procesach innych
niż recykling
(kolumna: 2-4)
bilans dostępności
odpadów
uwzględniający
moce przerobowe
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
(kolumna: 7-8)
l
– 87 –
87
Monitor Polski
Prognozy dotyczące masy wytwarzanych odpadów komunalnych na 2025 r. oscylują średnio w granicach około 11,40 a 11,80 mln Mg. Powyższe
oznacza, że uwzględniając założenia KE wyrażone w projekcie pakietu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, innym niż recykling procesom
zagospodarowania w 2025 r. będzie mogło zostać poddane nie więcej niż 35% wszystkich odpadów odbieranych i zbieranych jako odpady komunalne, to jest
pomiędzy około 3,99 a 4,13 mln Mg.
Polska
zachodniopomorskie
wielkopolskie
warmińsko-mazurskie
1.
województwo
wymagane
poziomy
recyklingu OK
(60% w 2025 r.)
hipoteza niska
wymagane
poziomy
recyklingu OK
(60% w 2025 r.)
hipoteza wysoka
ww
w.
prognoza masy
wytwarzanych
odpadów
komunalnych w
2025 r.
hipoteza niska
prognoza masy
wytwarzanych
odpadów
komunalnych w
2025 r.
hipoteza wysoka
bilans dostępności
odpadów
uwzględniający
moce przerobowe
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
(kolumna: 6-8)
ww
w.
227 291,86
435 172,13
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
1 714 481,62
836 287,10
pomorskie
śląskie
296 486,51
1 815 243,47
mazowieckie
podlaskie
988 647,09
małopolskie
426 715,33
693 165,26
łódzkie
podkarpackie
368 818,12
lubuskie
324 168,05
470 876,39
lubelskie
419 015,76
222 405,32
1 674 892,65
778 217,37
293 927,53
406 280,76
319 253,96
1 686 770,04
921 321,40
664 252,92
348 356,23
451 956,83
640 649,39
1 017 223,44
3.
282 861,88
147 739,71
1 114 413,05
543 586,62
192 716,23
277 364,96
210 709,23
1 179 908,26
642 620,61
450 557,42
239 731,78
152 310,25
79 552,15
600 068,57
292 700,49
103 770,28
149 350,37
113 458,82
146 655,52
77 841,86
586 212,43
272 376,08
102 874,64
142 198,27
111 738,89
590 369,51
322 462,49
232 488,52
121 924,68
158 184,89
224 227,29
356 028,20
8.
[Mg/rok]
0
suma mocy
przerobowych
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
0
0
0
0
120 000
0
0
60 000
220 000
0
0
0
180 000
152 310,25
79 552,15
600 068,57
292 700,49
-16 229,72
149 350,37
113 458,82
575 335,21
126 026,48
242 607,84
129 086,34
164 806,74
57 017,58
374 529,77
9.
hipoteza wysoka
[Mg]
146 655,52
77 841,86
586 212,43
l
272 376,08
-17 125,36
142 198,27
111 738,89
530 369,51
102 462,49
232 488,52
121 924,68
158 184,89
44 227,29
356 028,20
10.
hipoteza niska
[Mg]
.go
v.p
635 335,21
346 026,48
242 607,84
129 086,34
164 806,74
237 017,58
374 529,77
7.
hipoteza niska
[Mg]
bilans dostępności
odpadów do
zagospodarowania w
procesach innych niż
recykling
(kolumna: 3-5)
bilans dostępności
odpadów
uwzględniający
moce przerobowe
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
(kolumna: 7-8)
– 88 –
88
272 360,24
144 563,46
1 088 680,22
505 841,29
191 052,89
264 082,49
207 515,07
1 096 400,53
598 858,91
431 764,40
226 431,55
293 771,94
416 422,10
661 195,24
6.
hipoteza wysoka
[Mg]
bilans dostępności
odpadów do
zagospodarowania
w procesach innych
niż recykling
(kolumna: 2-4)
rcl
306 069,65
440 175,51
695 555,30
5.
[Mg]
[Mg]
4.
wymagane
poziomy
recyklingu OK
(65% w 2030 r.)
hipoteza niska
wymagane
poziomy
recyklingu OK
(65% w 2030 r.)
hipoteza wysoka
bilans dostępności
odpadów
uwzględniający
moce przerobowe
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
(kolumna: 6-8)
Monitor Polski
opolskie
677 193,09
1 070 085,07
2.
[Mg]
[Mg]
kujawsko-pomorskie
dolnośląskie
1.
województwo
prognoza masy
wytwarzanych
odpadów
komunalnych w
2030 r.
hipoteza niska
prognoza masy
wytwarzanych
odpadów
komunalnych w
2030 r.
hipoteza wysoka
Tabela 40. Szacunkowy bilans dostępności odpadów komunalnych w 2030 r. (uwzględniający konieczność osiągnięcia poziomu recyklingu w
wysokości 65%) uwzględniający moce przerobowych instalacji ITPOK (instalacje: istniejąca i nowo wybudowane)
12 280 372,22
651 382,38
1 284 358,75
2.
11 682 021,56
625 189,06
1 212 308,90
3.
[Mg]
[Mg]
7 982 241,94
423 398,55
834 833,19
4.
7 593 314,01
406 372,89
788 000,79
5.
218 816,17
424 308,12
7.
hipoteza niska
[Mg]
bilans dostępności
odpadów do
zagospodarowania w
procesach innych niż
recykling
(kolumna: 3-5)
150 000
304 000
8.
[Mg/rok]
suma mocy
przerobowych
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
77 983,83
145 525,56
9.
hipoteza wysoka
[Mg]
68 816,17
120 308,12
10.
hipoteza niska
[Mg]
bilans dostępności
odpadów
uwzględniający
moce przerobowe
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
(kolumna: 7-8)
4 298 130,28
4 088 707,55
1 034 000
3 264 130,28
3 054 707,55
.go
v.p
227 983,83
449 525,56
6.
hipoteza wysoka
[Mg]
rcl
[Mg]
[Mg]
bilans dostępności
odpadów do
zagospodarowania
w procesach innych
niż recykling
(kolumna: 2-4)
bilans dostępności
odpadów
uwzględniający
moce przerobowe
ITPOK (instalacje
istniejące i nowo
wybudowane)
(kolumna: 6-8)
l
– 89 –
89
Monitor Polski
Prognozy dotyczące masy wytwarzanych odpadów komunalnych na 2030 r. oscylują średnio w granicach około 11,68 a 12,28 mln Mg. Oznacza to, że
innym niż recykling procesom zagospodarowania w 2030 r. również będzie mogło zostać poddane 35% wszystkich odpadów odbieranych i zbieranych jako
odpady komunalne, to jest pomiędzy około 4,09 a 4,30 mln Mg.
Polska
zachodniopomorskie
wielkopolskie
1.
województwo
wymagane
poziomy
recyklingu OK
(65% w 2030 r.)
hipoteza niska
wymagane
poziomy
recyklingu OK
(65% w 2030 r.)
hipoteza wysoka
ww
w.
prognoza masy
wytwarzanych
odpadów
komunalnych w
2030 r.
hipoteza niska
prognoza masy
wytwarzanych
odpadów
komunalnych w
2030 r.
hipoteza wysoka
.go
v.p
l
Zaprezentowane dane dowodzą, że w przyszłości na poziomie WPGO będzie konieczna
weryfikacja istniejących i planowanych w najbliższych latach mocy przerobowych instalacji
prowadzących procesy mechanicznego przetwarzania odpadów o łącznej mocy około 15,9 mln Mg
oraz MBP o łącznej mocy przerobowej w części mechanicznej około 9,4 mln Mg oraz w części
biologicznej około 4 mln Mg w celu stopniowego przekształcenia tych instalacji w sortownie
doczyszczające odpady selektywnie zebrane oraz instalacje biologicznego przetwarzania bioodpadów
i odpadów zielonych. Natomiast termicznemu przekształcaniu nie powinno być poddawane więcej niż
30% wytworzonych odpadów komunalnych. Przedmiotowy cel uwzględnia przekształcenie termiczne
odpadów komunalnych oraz odpadów pochodzących z przetworzenia odpadów komunalnych.
Hierarchia sposobów postępowania z odpadami i cele do osiągnięcia w perspektywie do 2030 r.
wskazują na konieczność znacznej redukcji ilości składowanych odpadów oraz ograniczenia
składowania wyłącznie do odpadów uprzednio przetworzonych. W związku z powyższym, nie
znajduje uzasadnienia powstawanie kolejnych składowisk odpadów przeznaczonych do składowania
odpadów komunalnych i pochodzących ze strumienia odpadów komunalnych. Jednakże szczegółowa
analiza w tym zakresie należy do marszałków województw.
3.2. Odpady powstające z produktów
ww
w.
rcl
3.2.1. Oleje odpadowe
Oleje odpadowe pochodzące głównie z rynku motoryzacyjnego, to przeważnie zużyte oleje
silnikowe i przekładniowe, a także oleje odpadowe pochodzące z przemysłu – zanieczyszczone oleje
przekładniowe, hydrauliczne, maszynowe, turbinowe, sprężarkowe, transformatorowe oraz grzewcze.
W latach 2004–2008 nastąpił spadek ilości wprowadzanych do użytku olejów. Rokrocznie o
kilka procent (od 4% do 11%) następował spadek masy wprowadzonych do użytku olejów. Po tym
czasie masa wprowadzanych olejów ustabilizowała się, zaś od 2011 r. zaczęła wzrastać. Średni roczny
wzrost masy wprowadzonych olejów na przestrzeni lat 2011–2013 wyniósł 1,435%. Gdyby przyjąć to
tempo wzrostu, proporcjonalny wzrost wprowadzonych olejów w 2030 r. w stosunku do 2013 r. może
wynieść blisko 25%, to jest do poziomu około 185 tys. Mg. Natomiast trudno przewidzieć realny
wzrost masy wprowadzonych olejów w kolejnych latach, biorąc pod uwagę, że w 2014 r.
wprowadzono 31,2% mniej tych produktów niż w roku 2013.
Zdolność przerobowa zakładów przetwarzania olejów odpadowych, według sprawozdań
marszałków za lata 2011–2013, wynosi w Polsce ponad 670 tys. Mg/rok, a więc nawet dla strumienia
olejów odpadowych na poziomie 185 tys. Mg w 2030 r. powinna być wystarczająca do zapewnienia
właściwego sposobu postępowania z olejami odpadowymi.
Ponadto na skutek zmniejszania średniego wieku pojazdów poruszających się po polskich
drogach, przewiduje się większe zużycie olejów syntetycznych w stosunku do mineralnych,
w nowszych pojazdach używa się częściej oleje syntetyczne. Wzrost strumienia wytwarzania olejów
odpadowych powstających wskutek stosowania olejów syntetycznych powinien następować w tempie
porównywalnym z wymianą samochodów na nowsze modele.
3.2.2. Zużyte opony
Prognozuje się wzrost masy zbieranych zużytych opon corocznie o około 1–2%, w związku ze
wzrostem liczby użytkowanych pojazdów. Uwzględniając zakładane prognozy ocenia się,
że w Polsce moc przerobowa istniejących instalacji do recyklingu zużytych opon (ponad 950 tys.
Mg/rok) będzie wystarczająca do zagospodarowania wytwarzanych odpadów tego rodzaju.
Przewiduje się również, że zużyte opony nadal będą wykorzystywane jako paliwo alternatywne
w cementowniach, w 2012 r. w ten sposób zagospodarowane zostało około 89,5 tys. Mg tych
odpadów.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
3.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory
W związku z postępującym rozwojem techniki wykorzystywanych jest coraz więcej baterii i
akumulatorów w różnych dziedzinach życia. Zakładając około 1–1,5% wzrost ilości zbieranych
zużytych baterii i zużytych akumulatorów rocznie, dla 2030 r. wzrost ten w stosunku do roku
bazowego 2013 wyniesie około 20–25% przy utrzymaniu procentowego poziomu zbierania ustalonego
na 2016 r. Jednocześnie wzrost ilości wprowadzanych do obrotu baterii i akumulatorów przenośnych
będzie następował szybciej niż wzrost ilości wytwarzanych zużytych baterii i zużytych akumulatorów.
Tak niewielką tendencję wzrostową (1–1,5% rocznie) w zakresie ilości zbieranych odpadów zużytych
baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych można szacować dzięki znacznej poprawie
jakości baterii i akumulatorów przejawiającej się przedłużeniem czasu ich eksploatacji, a także
wprowadzania na rynek coraz większej liczby urządzeń zasilanych bateriami i akumulatorami
przenośnymi. W efekcie wzrostu zamożności Polaków zwiększeniu ulega konsumpcja drobnego
sprzętu elektronicznego, w szczególności smartfonów, tabletów, e-booków.
W zależności od zastosowania wyróżnia się baterie i akumulatory: przenośne, samochodowe
oraz przemysłowe. W każdej z grup produkowane są baterie i akumulatory niklowo-kadmowe, dla
których, prognozuje się spadek wprowadzania do obrotu, a tym samym mniejszy strumień odpadów
wytwarzanych wskutek ich eksploatacji o około 2–3% w skali roku. Baterie i akumulatory niklowo-kadmowe są stopniowo zastępowane przez inne rodzaje ogniw, na przykład niklowo-metalowo-wodorkowe, litowo-jonowe czy litowo-polimerowe, z uwagi na ich charakterystykę technologiczną,
między innymi występowanie tak zwanego „efektu pamięci” oraz mniejszą pojemność na jednostkę
objętości niż podobne ogniwa. Dla grupy baterii i akumulatorów niklowo-metalowo-wodorkowych
oraz litowo-jonowych wykorzystywanych w przemyśle, energetyce, odnawialnych źródłach energii,
napędach wózków widłowych czy samochodach elektrycznych prognozuje się początkowo niewielki
(około 0,5%), a w końcu najbliższej dekady 2–3% wzrost strumienia wprowadzanych na rynek baterii
tego rodzaju. Wzrost ilości wytwarzanych odpadów z omawianego rodzaju baterii odnotowany
zostanie z kilkuletnim opóźnieniem, które w znacznej mierze będzie wynikiem zakończenia okresu
eksploatacji. Prognozuje się również wzrost strumienia wprowadzanych na rynek ogniw guzikowych.
Prognozowany wzrost ilości używanych ogniw guzikowych wynika z ich szerokiego zastosowania w
drobnym sprzęcie elektronicznym codziennego użytku.
Zgodnie z obowiązującą dyrektywą 2006/66/WE Polska została zobowiązana do
selektywnego zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych na
poziomie 25% i 45% w stosunku do masy wprowadzonych przenośnych baterii i akumulatorów
odpowiednio w 2012 r. i 2016 r. (oraz w kolejnych latach). Analizując tempo wzrostu poziomu
zbierania omawianych odpadów w ostatnich latach (2–3% wzrostu w odniesieniu do roku
poprzedniego) może oznaczać niedotrzymanie zobowiązań w 2016 r. i kolejnych latach.
Przegląd instalacji do przetwarzania zużytych baterii i zużytych akumulatorów pozwalają na
stwierdzenie, że ich moce przerobowe znacznie przekraczają ilości wytwarzanych odpadów. Nie
mniej jednak należy zwrócić uwagę, że część instalacji, szczególnie tych mniejszych, nie spełnia
warunków BAT.
3.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
Przyjmując założenie ilości zbieranego rocznie zużytego sprzętu na poziomie takim jak
odnotowano w okresie kilku poprzednich lat, prognozuje się, że do 2030 r. odnotowany zostanie
wzrost ilości zbieranych odpadów tego rodzaju o około 150%. Należy nadmienić, że w ostatnich
latach nastąpił bardzo wyraźny wzrost liczby przedsiębiorstw zbierających zużyty sprzęt. Nie bez
znaczenia jest także rozwój selektywnego zbierania tej grupy odpadów.
rcl
.go
v.p
l
Prognozuje się jednak, że tempo wzrostu ilości zbieranego zużytego sprzętu ulegnie
spowolnieniu w kolejnych latach. Zatem w 2030 r. wzrost ilości zbieranego zużytego sprzętu
wyniesie około 50% w odniesieniu do 2014. Spowodowane to może być faktem, że w Polsce nadal w
momencie nabywania nowego sprzętu użytkownicy nie pozbywają się starszych urządzeń, a
pozostawiają je na przykład w domkach letniskowych. Dopiero po całkowitym wyeksploatowaniu się
sprzętu jest on przekazywany jako odpad. Tu należy wskazać, że nie zawsze zużyty sprzęt oddawany
jest do miejsc do tego przeznaczonych.
Należy również wskazać na strumień zużytego sprzętu pochodzącego ze źródeł innych niż
gospodarstwa domowe. Dotychczas wynosił on w całym strumieniu odpadów około 4–6%.
Prognozuje się, że w związku z określeniem minimalnego poziomu zbierania dla całości zużytego
sprzętu, w tym zużytego sprzętu pochodzącego od użytkowników innych niż gospodarstwa domowe,
nastąpi wzrost udziału tej części odpadów w stosunku do strumienia całego zużytego sprzętu.
Strumień zużytego sprzętu pochodzącego z innych źródeł niż gospodarstwa domowe w łącznej liczbie
zbieranych odpadów zużytego sprzętu wzrastał dotychczas z szybkością większą o 0,5% w stosunku
do zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych. Szacuje się, że w kolejnych latach
tendencja ta może się utrzymać bądź przyspieszyć. Prognozy zwiększania ilości zbieranych odpadów
elektrycznych i elektronicznych pochodzących z gospodarstw domowych, jak i z innych źródeł niż
gospodarstwa domowe są związane z obowiązkiem osiągania rocznych poziomów zbierania zużytego
sprzętu, poziomów odzysku oraz poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu.
W świetle powyższych informacji oraz osiągniętych w ostatnich latach poziomów zbierania
zużytego sprzętu podejrzewać można wystąpienie trudności w osiągnięciu wymaganych minimalnych
rocznych poziomów zbierania zużytego sprzętu, które od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 grudnia
2020 r. wyniosą nie mniej niż 40% średniorocznej masy sprzętu wprowadzonego do obrotu, a w
przypadku sprzętu oświetleniowego, z wyjątkiem opraw oświetleniowych do lamp fluorescencyjnych
oraz pozostałego sprzętu oświetleniowego do celów rozprowadzania lub regulacji światła – nie mniej
niż 50% średniorocznej masy sprzętu wprowadzonego do obrotu. Niemniej jednak, skracający się cykl
życia sprzętu, pojawianie się na rynku co raz to nowszych rodzajów urządzeń oraz zwiększająca się
świadomość społeczna dotycząca prawidłowego postępowania z ZSEE, prowadzi do wniosku, że
będzie następował wzrost zbieranych ilości zużytego sprzętu.
ww
w.
3.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe
W przyszłości kierunek rozwoju rynku opakowań będzie uzależniony od ciągle wzrastających
wymagań w zakresie ochrony środowiska. Tego rodzaju wymagania jako pierwsze powinny spełniać
opakowania produktów spożywczych, kosmetyków oraz materiałów farmaceutycznych. Na produkcję
opakowań wpływ będzie miała także cena energii i surowców oraz podstawowych materiałów
wykorzystywanych do produkcji opakowań z tworzyw sztucznych.
Uwzględniając powyższe kwestie, prognozuje się wzrost strumienia odpadów
opakowaniowych, w tym po środkach niebezpiecznych, bardziej przyjaznych środowisku, to jest
łatwiejszych do odzysku oraz możliwych do wielokrotnego użycia energo- i materiałooszczędnych.
Tego rodzaju opakowania mogą zapewnić wykorzystanie odpadów opakowaniowych jako cennych
surowców konstrukcyjnych oraz nośników energii.
Notowany jest ciągły wzrost masy opakowań wprowadzanych do obrotu, od 4 181 tys. Mg w
2008 r., przez 4 611,1 tys. Mg w 2011 r., do 4 846 tys. Mg w 2014 r. Prognozuje się, że obserwowany
w latach 2011–2013 wzrost masy wprowadzanych do obrotu opakowań ulegnie zmniejszeniu i
początkowo będzie wynosić około 3% rocznie, by po 2020 r. obniżyć się do około 2–2,5%. Ponadto
przewiduje się, że wzrastać będzie udział opakowań z papieru i tektury oraz tworzyw sztucznych. W
efekcie końcowym masa wprowadzanych do obrotu opakowań w 2030 r. może ulec niemal
podwojeniu i osiągnąć poziom bliski 7 250 tys. Mg.
Źródło: Dane MŚ.
.go
v.p
l
Wykres 3. Masa wprowadzonych na rynek opakowań, z podziałem na rodzaje, w latach
2008–2014 (w tys. Mg)
ww
w.
rcl
Z danych zawartych na powyższym wykresie wynika, że masa wprowadzonych do obrotu
opakowań podlegała wahaniom na przestrzeni kilku ostatnich lat. W latach 2008, 2010–2013
zauważalny jest wyraźny systematyczny wzrost ilości opakowań produkowanych z tworzyw
sztucznych oraz opakowań z papieru i tektury, natomiast w 2014 r. nastąpiło ustabilizowanie rodzajów
opakowań wprowadzonych do obrotu. Dla opakowań z aluminium notowany jest tylko nieznaczny
wzrost strumienia odpadów w całej grupie, a dla opakowań ze stali nieznaczny spadek. Prognozuje
się, że masa powstających odpadów opakowaniowych z tych tworzyw nie będzie ulegała znaczącym
wahaniom. Prognozuje się brak istotnych zmian w ilości wytwarzanych odpadów opakowaniowych ze
szkła oraz drewna i tekstyliów. Wśród odpadów z grupy 15 w kolejnych latach przewiduje się wzrost
strumienia odpadów wielomateriałowych w odniesieniu do lat poprzednich.
3.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji
W latach 2011–2014 odnotowano około 55% wzrost masy pojazdów wycofanych z
eksploatacji przyjętych do stacji demontażu. Jednocześnie zauważyć można spowolnienie tempa
wzrostu wytwarzania tej grupy odpadów. W Polsce na przestrzeni ostatnich lat wzrastała średnia
wieku eksploatowanych pojazdów.
Średnia wieku mieszkańców Polski zwiększa się i coraz więcej jest osób w wieku starszym,
które jednocześnie posiadają prawo jazdy oraz samochód. Osoby starsze rzadziej kupują nowe lub
nowsze samochody, stąd przewiduje się, że tempo wycofywania z eksploatacji samochodów i
przekazywania ich do stacji demontażu będzie mniejsze.
Należy również mieć na uwadze wzrost zamożności Polaków, a co za tym idzie użytkowanie
coraz nowszych samochodów oraz mniejszą liczbę sprowadzanych z zagranicy używanych (co
najmniej 10-letnich) aut, pomimo odnotowanego w ostatnich latach wzrostu ilości sprowadzanych
.go
v.p
l
samochodów zarówno nowych, jak i używanych. Na każde 1000 mieszkańców w Polsce w 2014 r.
przypadało 520 sztuk samochodów (2013 r. – 504, w 2012 – 486, w 2008 r. zaś 425, zgodnie z danymi
wskazanej wyżej Centralnej Ewidencji Pojazdów). Średnia dla 27 krajów UE w 2012 r. wyniosła 487,
zaś średnia dla 15 krajów UE to 514 samochodów, co może potwierdzać poprawę jakości życia
Polaków oraz większą liczbę osób posiadających prawo jazdy lub samochód.
Każdego roku zwiększa się także liczba rejestrowanych samochodów transportowych, co
związane jest z obsługą wewnętrznych potrzeb przewozowych społeczeństwa i gospodarki, a także
przewozów międzynarodowych.
Reasumując można przewidywać, że w trakcie kolejnej dekady liczba pojazdów wycofanych z
eksploatacji nie ulegnie znacznemu zmniejszeniu. Prawdopodobny spadek każdego roku będzie
wynosił maksymalnie 1–1,5% w stosunku do roku poprzedniego.
Zauważalna jest także wzrostowa tendencja liczby pojazdów pochodzących z zagranicy, które
bezpośrednio przekazywane są do krajowych stacji demontażu.
W 2014 r. z eksploatacji wycofano 432 707 sztuk pojazdów o łącznej masie 439 608 Mg,
które zostały następnie przekazane do stacji demontażu. Sprawozdania marszałków wskazują na moc
zdolności przerobowych instalacji demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji w wysokości
ponad 1,7 mln Mg rocznie. Dlatego też w świetle przeprowadzonych prognoz, można uznać aktualne
moce przerobowe za wystarczające.
ww
w.
rcl
3.3. Odpady niebezpieczne
3.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne
W przypadku odpadów medycznych i weterynaryjnych trudno jest mówić o przewidywalności
wytwarzania odpadów z tej grupy. W tym przypadku, niezależnie od prognoz przyrostu naturalnego
należy założyć wytwarzanie stałego poziomu masy odpadów w kolejnych latach na poziomie około
45–47 tys. Mg rocznie. Niemniej jednak, ze względu na starzejące się społeczeństwo czy też wzrost
zachorowalności na choroby cywilizacyjne (np. cukrzyca, alergie itp.), wartość ta może być
nieznacznie większa. Aktualna moc przerobowa 29 spalarni wyłącznie odpadów medycznych i
weterynaryjnych wynosi 59 tys. Mg/rok, co przy przewidywanych w kolejnych latach 45–47 tys. Mg
rocznie odpadów medycznych i weterynaryjnych wydawać, by się mogło wystarczające. Jednakże z
uwagi na charakter tych odpadów, dla zapewnienia bezpieczeństwa sanitarnego kraju należy
uwzględnić niezbędną nadwyżkę mocy przerobowych spalarni w stosunku do strumienia
wytwarzanych odpadów medycznych i weterynaryjnych.
3.3.2. Odpady zawierające PCB
Masa pozostałych do zlikwidowania urządzeń zawierających PCB w skali kraju
systematycznie maleje. Prognozuje się, że w najbliższych latach urządzenia te zostaną zlikwidowane
na terenie wszystkich województw.
3.3.3. Odpady zawierające azbest
W związku z wprowadzonym Programem Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032,
którego celem jest wyeliminowanie do 2032 r. wyrobów zawierających azbest, przewiduje się, że ilość
wytworzonych odpadów zawierających azbest w najbliższych latach zwiększy się. Przewiduje się
również, że prace termoizolacyjne budynków będą sprzyjały powstawaniu zwiększonej ilości
odpadów zawierających azbest, na przykład w skutek zmiany pokrycia budynków, w których
stosowany był eternit.
W latach 2011–2013 usunięto niecałe 3% z zakładanych do unieszkodliwienia do 2032 r.
14,5 mln Mg odpadów zawierających azbest. Należy zatem założyć, że wzrost ilości
unieszkodliwionych odpadów tej grupy powinien wynieść około 5% każdego roku.
3.4. Odpady pozostałe
.go
v.p
l
Zgodnie z Krajowym Planem Usuwania Azbestu, do 2032 r. należy usunąć około 14,5 mln
Mg azbestu. Do 2012 r. usunięto i zdeponowano łącznie około 1,557 mln Mg odpadów zawierających
azbest. Zatem do usunięcia i unieszkodliwieniu na składowiskach pozostaje około 13 mln Mg.
Dostępna pojemność składowisk odpadów przyjmujących azbest wynosi około 1,8 mln m3, co
odpowiada masie nieco ponad 1 mln Mg odpadów azbestu. Konieczność zdynamizowania usuwania
azbestu powinna spowodować również niezbędne inwestycje w budowę składowisk azbestu lub
wydzielonych kwater na innych składowiskach.
ww
w.
rcl
3.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej
W 2012 r. wytworzono 5 756,2 tys. Mg odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów
budowlanych oraz infrastruktury drogowej, co w porównaniu z masą tych odpadów wytworzonych w
2011 r. (8 236,9 tys. Mg) oznacza około 30% spadek. Dla 2013 r. (5 741,6 tys. Mg) spadek ten był
znacznie mniejszy i wyniósł zaledwie 0,25% (w odniesieniu do 2012 r.). Podwyższona ilość odpadów
z tej grupy wytworzona w 2011 r. w Polsce wynikała w szczególności z dużej liczby inwestycji z
zakresu infrastruktury drogowej, kolejowej i kubaturowej.
Jeszcze do 2020 r. prawdopodobne jest nieznaczne zwiększenie ilości wytwarzanych odpadów
z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej o około 1–2%
rocznie. Po 2020 r. prognozuje się, że ilość wytwarzanych odpadów w grupie 17 ustabilizuje się lub
nieznacznie zmniejszy do około 1% rocznie. Zatem zgodnie z prognozami w 2030 r. masa odpadów z
budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej może wynieść
od około 6,8 mln do około 7,3 mln Mg. Jak wskazane zostało w sprawozdaniach marszałków z
realizacji WPGO za lata 2011–2013 w Polsce funkcjonowało ponad 730 instalacji do poddawania
odzyskowi tej grupy odpadów o łącznych mocach przerobowych szacowanych na ponad 59 mln
Mg/rok.
Uwzględniając nałożony na gminy obowiązek osiągnięcia do dnia 31 grudnia 2020 r. poziomu
recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami innych niż
niebezpieczne odpadów BiR w wysokości co najmniej 70% wagowo ustalono, że moce przerobowe
funkcjonujących w każdym województwie instalacji są wystarczające, natomiast w skali całego kraju
występuje ponad dziesięciokrotna nadwyżka mocy przerobowej odpadów BiR.
3.4.2. Komunalne osady ściekowe
Odnotowany został jedynie niewielki wzrost ilości wytworzonych odpadów z tej grupy w
latach 2010–2013. W tym samym czasie odnotowano wzrost ilości oczyszczanych ścieków z 97,6% w
2011 r., przez 97,8% w 2012 r., aż do 99,8% w 2013 r. W 2014 r. ilość oczyszczanych ścieków
wyniosła 99,3%.
Uwzględniając zaobserwowane trendy wytwarzania KOŚ w latach 2011–2014 (wzrost około
6,6%) oraz dynamiczny rozwój sieci kanalizacyjnych oraz wodociągowych, prowadzący do
powstawania zwiększonej ilości KOŚ, do celów prognozowania przyjęto, że każdego roku ilość KOŚ
w przeliczeniu na suchą masę będzie wzrastała o około 2–3%.
W związku z planowanym ustanowieniem obszarów ochronnych zbiorników wód
śródlądowych w trybie art. 60 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, przewiduje się na tych
obszarach wzrost ilości komunalnych osadów ściekowych wymagających zagospodarowania w inny
sposób niż przez ich wykorzystanie w rolnictwie lub rekultywacji gruntów, co związane jest z
przepisem zawartym w art. 96 ust. 12 pkt 8 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.
.go
v.p
l
3.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne
Prognozy zmian ilości wytwarzanych odpadów ulegających biodegradacji innych niż
komunalne powinny być rozpatrywane z podziałem na trzy grupy odpadów o kodach 02, 03, 19.
Masa odpadów o kodzie 02 (w 2013 r. wytworzono 3 964,6 tys. Mg) to jest odpadów z
rolnictwa, sadownictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa, łowiectwa oraz
przetwórstwa żywności powinna nieznacznie maleć każdego roku (średnio o około 1,5%). Rokrocznie
przemysł przetwórstwa żywności generuje setki ton produktów ubocznych, które są głównie
zagospodarowywane jako odpady. Przekształcanie tego rodzaju produktów ubocznych w składniki
produktów spożywczych oraz nowe produkty może nie tylko zwiększyć zyski, ale także zmniejszyć
strumień wytwarzanych odpadów. Poprawa efektywności prowadzonych upraw hydroponicznych
także zmniejszy strumień odpadów tego rodzaju.
Masa odpadów z grupy 03 to jest odpadów z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i
mebli, masy celulozowej, papieru i tektury będzie wzrastała (w pierwszych kilku latach o około
1,5–2,5% rocznie w stosunku do ilości odpadów z 2013 r. – 3 906,1 tys. Mg), co ma związek z
rozwojem społeczno-gospodarczym oraz rosnącym wykorzystaniem papieru i tektury.
Prognozuje się, że również masa odpadów z grupy 19 (w 2013 r. wytworzono 322,90 tys. Mg)
będzie w kolejnych latach wzrastać (kilka procent rocznie) ze względu na charakter tych odpadów,
gdyż stanowią one odpady z instalacji i urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów z
oczyszczalni ścieków oraz uzdatniania wody pitnej oraz wody do celów przemysłowych. Wytwarzane
ilości odpadów z grupy 19 są ściśle uzależnione od poziomu życia Polaków, gospodarki wodno-ściekowej czy też rosnącego zapotrzebowania na wodę pitną i użytkową.
ww
w.
rcl
3.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
W 2013 r. w Polsce wytworzono 142 mln Mg odpadów, z czego 130,6 mln Mg stanowiły
odpady inne niż komunalne (z kopalin oraz procesów termicznych), co oznacza 6% wzrost w stosunku
do roku poprzedniego. Wzrost ten związany jest głównie z procesami towarzyszącymi wydobywaniu
kopalin, a także ze zmianami przepisów prawa (2012 r.) odnoszącymi się do gospodarki odpadami
wydobywczymi. Głównymi źródłami odpadów w Polsce w 2013 r. były: górnictwo (około 52% ilości
w wytworzonych odpadów ogółem), przetwórstwo przemysłowe (blisko 20%), a także wytwarzanie i
zaopatrywanie w energię elektryczną (17%). W ostatniej dekadzie największy udział w ilości
odpadów wytworzonych stanowiły odpady z grupy 01 powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu,
fizycznej i chemicznej przeróbce rud i innych kopalin (ponad 50% w 2013 r.), jak również odpady z
grupy 10 to jest z procesów termicznych (blisko 25%).
Pomiędzy 2011 a 2013 r. ilość odpadów z grupy 01 wzrosła z 62 419,3 tys. Mg do
74 061,1 tys. Mg. Zakłada się, że ilość odpadów pochodzących z tej grupy w kolejnych latach nie
powinna ulec znacznemu zwiększeniu względem ilości strumienia odpadów odnotowanego w 2013 r.
między innymi z uwagi na spadek wydobycia kopalin w Polsce przy jednoczesnym zwiększonym
imporcie z zagranicy. Zatem w grupie odpadów 01 prognozuje się stabilizację ilości wytwarzanych
odpadów w kolejnych latach. Ilość odpadów powstających z grupy 01 to jest przy poszukiwaniu,
wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin w znacznej mierze
uwarunkowana będzie koniunkturą rynkową, która jest trudna do przewidzenia.
Ilość odpadów powstających z grupy 06 to jest z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania produktów przemysłu chemii nieorganicznej również jest silnie skorelowana z
prowadzonymi procesami produkcyjnymi i przetwórczymi. Pomiędzy 2004 r. a 2013 r. ilość
wytwarzanych odpadów z tej grupy spadła z 2 424,7 tys. Mg do 2 149,7 tys. Mg, w 2011 r. wyniosła
2 926,4 tys. Mg. Zakłada się, że ilość odpadów pochodzących z tej grupy w kolejnych latach nie
powinna ulec znacznemu przekroczeniu (do kilku procent różnicy) względem ilości strumienia
odpadów odnotowanego w latach 2011–2013 r.
.go
v.p
l
W znacznej mierze ilość wytwarzanych odpadów z grupy 10, to jest z procesów termicznych,
zależeć będzie od kierunku rozwoju technologii procesów termicznych oraz sposobów ich
prowadzenia. Zgodnie z przyjętą przez Radę Ministrów w listopadzie 2009 r. Polityką energetyczną
Polski do 2030 r. podstawowymi kierunkami rozwoju polskiej polityki energetycznej w tej
perspektywie czasowej są między innymi: poprawa efektywności energetycznej, dywersyfikacja
struktury wytwarzania energii elektrycznej przez wprowadzenie energetyki jądrowej, rozwój
wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw oraz ograniczenie oddziaływania
energetyki na środowisko. Rozwój gospodarczy, który jest wynikiem stosowania nowych technologii,
wskazuje na znaczny wzrost zużycia energii elektrycznej przy relatywnym spadku innych form
energii.
Wykorzystanie paliw konwencjonalnych, w szczególności węgla, do wytwarzania energii
elektrycznej lub cieplnej będzie prowadzone nawet w przypadku znacznego zwiększenia udziału
wykorzystywania źródeł energii odnawialnej. Z tego względu zakłada się, że ilość odpadów
pochodzących z wyżej wskazanych procesów w nadchodzących latach nie ulegnie znacznym
wahaniom (maksymalnie około 1,5–2% odchylenia od masy odpadów wytworzonych w 2013 r.).
Prognozuje się, że optymalizacja procesów oraz wprowadzanie nowych technik i technologii utrzyma
strumień generowanych odpadów pochodzących z wytwarzania energii z węgla na zbliżonym do
aktualnego poziomie, pomimo przewidywanej wzrastającej produkcji energii elektrycznej.
ww
w.
rcl
3.4.5. Odpady w środowisku morskim
W Polsce prowadzony jest monitoring odpadów w środowisku morskim na linii brzegowej, na
powierzchni, w kolumnie wody oraz na dnie, zgodnie z przyjętym przez Radę Ministrów i wdrożonym
Programem monitoringu wód morskich. 10 listopada 2014 r. Rada Ministrów przyjęła dokument
dotyczący przyjętego systemu oceny oraz wyniku stanu środowiska wód morskich na podstawie
odpadów w środowisku morskim pn. Wstępna Ocena Stanu Środowiska Wód Morskich Polskiej
Strefy Morza Bałtyckiego opracowany przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na podstawie
art. 61i ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne
(http://www.gios.gov.pl/images/dokumenty/pms/monitoring_wod/wstepna_ocena_stanu_srodowiska_
wod_morskich_RM.pdf).
Podstawowej oceny stanu środowiska wód morskich dokonano w oparciu o 46 wskaźników, w
tym m.in. o wskaźnik ilości odpadów na linii brzegowej. Ogólna ocena stanu środowiska morskiego
polskiej strefy Morza Bałtyckiego została określona jako: „stan niezadowalający/niepożądany”.
Szacuje się, że w następnych latach ilość odpadów w środowisku morskim powinna się
zmniejszać, wskutek przeprowadzania kampanii edukacyjnych, których celem będzie podnoszenie
świadomości w zakresie tych odpadów.
l
ROZDZIAŁ 4. PRZYJĘTE CELE W ZAKRESIE GOSPODARKI
ODPADAMI
.go
v.p
4.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające
biodegradacji
ww
w.
rcl
W gospodarce odpadami komunalnymi, w tym odpadami żywności i innymi odpadami
ulegającymi biodegradacji, przyjęto następujące cele
1) zmniejszenie ilości powstających odpadów
a) ograniczenie marnotrawienia żywności,
b) wprowadzenie selektywnego zbierania bioodpadów z zakładów zbiorowego żywienia;
2) zwiększanie świadomości społeczeństwa na temat właściwego gospodarowania odpadami
komunalnymi, w tym odpadami żywności i innymi odpadami ulegającymi biodegradacji;
3) doprowadzenie do funkcjonowania systemów zagospodarowania odpadów zgodnie z hierarchią
sposobów postępowania z odpadami.
W celu obliczenia poszczególnych wartości procentowych wskazanych poniżej, należy ująć
wszystkie odpady komunalne odebrane i zebrane (również odpady BiR pochodzące z gospodarstw
domowych)
a) osiągnięcie poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia frakcji: papieru,
metali, tworzyw sztucznych i szkła z odpadów komunalnych w wysokości minimum 50% ich
masy do 2020 r.,
b) do 2020 r. udział masy termicznie przekształcanych odpadów komunalnych oraz odpadów
pochodzących z przetworzenia odpadów komunalnych w stosunku do wytworzonych
odpadów komunalnych nie może przekraczać 30%,
c) do 2025 r. recyklingowi powinno być poddawane 60% odpadów komunalnych,
d) do 2030 r. recyklingowi powinno być poddawane 65% odpadów komunalnych,
e) redukcja składowania odpadów komunalnych do maksymalnie 10% do 2030 r.
4) zmniejszenie udziału zmieszanych odpadów komunalnych w całym strumieniu zbieranych
odpadów (zwiększenie udziału odpadów zbieranych selektywnie)
a) objęcie wszystkich właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy
systemem selektywnego zbierania odpadów komunalnych,
b) wprowadzenie jednolitych standardów selektywnego zbierania odpadów komunalnych na
terenie całego kraju do końca 2021 r. – zestandaryzowanie ma na celu zapewnienie
minimalnego poziomu selektywnego zbierania odpadów szczególnie w odniesieniu do gmin
w których stosuje się niedopuszczalny podział na odpady „suche”-„mokre”,
c) zapewnienie jak najwyższej jakości zbieranych odpadów przez odpowiednie systemy
selektywnego zbierania odpadów, w taki sposób, aby mogły one zostać w możliwie
najbardziej efektywny sposób poddane recyklingowi,
d) wprowadzenie we wszystkich gminach w kraju systemów selektywnego odbierania odpadów
zielonych i innych bioodpadów u źródła – do końca 2021 r.;
5) zmniejszenie ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych
na składowiska odpadów, aby nie było składowanych w 2020 r. więcej niż 35% masy tych
odpadów w stosunku do masy odpadów wytworzonych w 1995 r.;
6) zaprzestanie składowania odpadów ulegających biodegradacji selektywnie zebranych;
7) zaprzestanie składowania zmieszanych odpadów komunalnych bez przetworzenia;
8) zmniejszenie liczby miejsc nielegalnego składowania odpadów komunalnych;
9) utworzenie systemu monitorowania gospodarki odpadami komunalnymi;
.go
v.p
l
10) monitorowanie i kontrola postępowania z frakcją odpadów komunalnych wysortowywaną ze
strumienia zmieszanych odpadów komunalnych i nieprzeznaczoną do składowania (frakcja
19 12 12);
11) zbilansowanie funkcjonowania systemu gospodarki odpadami komunalnymi w świetle
obowiązującego zakazu składowania określonych frakcji odpadów komunalnych i pochodzących z
przetwarzania odpadów komunalnych, w tym odpadów o zawartości ogólnego węgla
organicznego powyżej 5% s.m. i o cieple spalania powyżej 6 MJ/kg suchej masy, od 1 stycznia
2016 r.
4.2. Odpady powstające z produktów
4.2.1. Oleje odpadowe
W gospodarce olejami odpadowymi przyjęto następujące cele
1) zapobieganie powstawaniu olejów odpadowych;
2) dążenie do zwiększenia ilości zbieranych olejów odpadowych;
3) utrzymanie poziomu odzysku na poziomie co najmniej 50%, a recyklingu rozumianego jako
regeneracja na poziomie co najmniej 35%;
4) w przypadku preparatów smarowych: wzrost poziomu recyklingu do wartości co najmniej 35%
oraz poziomu odzysku do wartości co najmniej 50% w 2020 r.
rcl
4.2.2. Zużyte opony
W gospodarce zużytymi oponami przyjęto następujące cele
1) utrzymanie dotychczasowego poziomu odzysku w wysokości co najmniej 75%, a recyklingu
w wysokości co najmniej 15%;
2) zwiększenie świadomości społeczeństwa, w tym przedsiębiorców na temat właściwego, to jest
zrównoważonego, użytkowania pojazdów, w szczególności opon oraz dozwolonych przepisami
prawa sposobów postępowania ze zużytymi oponami.
ww
w.
4.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory
W gospodarce zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami przyjęto następujące cele
1) wzrost świadomości społeczeństwa oraz przedsiębiorców na temat prawidłowego sposobu
postępowania ze zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami;
2) osiągnięcie w 2016 r. i w latach następnych poziomu zbierania zużytych baterii przenośnych
i zużytych akumulatorów przenośnych, w wysokości co najmniej 45% masy wprowadzonych
baterii i akumulatorów przenośnych;
3) utrzymanie poziomu wydajności recyklingu
a) zużytych baterii kwasowo-ołowiowych i zużytych akumulatorów kwasowo-ołowiowych w wysokości co najmniej 65%,
b) zużytych baterii niklowo-kadmowych i zużytych akumulatorów niklowo-kadmowych
w wysokości co najmniej 75%,
c) pozostałych zużytych baterii i zużytych akumulatorów w wysokości co najmniej 50%
masy zużytych baterii lub zużytych akumulatorów.
4.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
W gospodarce ZSEE przyjęto następujące cele
.go
v.p
l
1) zwiększenie świadomości społeczeństwa i przedsiębiorców na temat prawidłowego
sposobu postępowania z ZSEE;
2) ograniczenie powstawania odpadów w postaci ZSEE;
3) zapewnienie osiągnięcia odpowiedniego poziomu zbierania ZSEE
a) od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. nie mniej niż 40% średniorocznej masy
sprzętu wprowadzonego do obrotu, a w przypadku sprzętu oświetleniowego nie mniej niż
50% średniorocznej masy sprzętu wprowadzonego do obrotu,
b) od dnia 1 stycznia 2021 r. nie mniej niż 65% średniorocznej masy sprzętu wprowadzonego do
obrotu albo 85% masy zużytego sprzętu wytworzonego na terytorium kraju;
4) zapewnienie osiągnięcia odpowiednich poziomów odzysku i recyklingu zużytego
sprzętu
a) od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2017 r.
– dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grup sprzętu nr 1 (Wielkogabarytowe
urządzenia gospodarstwa domowego) i nr 10 (Automaty wydające)
-- odzysku – 85% masy zużytego sprzętu oraz
-- przygotowania do ponownego użycia i recyklingu – 80% masy zużytego sprzętu;
– dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grup sprzętu nr 3 (Sprzęt informatyczny i
telekomunikacyjny) i nr 4 (Sprzęt konsumencki i panele fotowoltaiczne)
-- odzysku – 80% masy zużytego sprzętu oraz
-- przygotowania do ponownego użycia i recyklingu – 70% masy zużytego sprzętu;
rcl
– dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grup sprzętu nr 2 (Małogabarytowe
urządzenia gospodarstwa domowego) i nr 5–9 (Sprzęt oświetleniowy; Narzędzia elektryczne i
elektroniczne, z wyjątkiem wielkogabarytowych stacjonarnych narzędzi przemysłowych; Zabawki,
sprzęt rekreacyjny i sportowy; Wyroby medyczne, z wyjątkiem wszelkich wyrobów wszczepionych i
zainfekowanych; Przyrządy do monitorowania i kontroli)
-- odzysku – 75% masy zużytego sprzętu oraz
-- przygotowania do ponownego użycia i recyklingu – 55% masy zużytego sprzętu;
ww
w.
– dla zużytych gazowych lamp wyładowczych recyklingu zużytych lamp wyładowczych w wysokości
80% masy tych zużytych lamp.
b) od 1 stycznia 2018 r.
– dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grup sprzętu nr 1 (Sprzęt działający na
zasadzie wymiany temperatury) i nr 4 (Sprzęt wielkogabarytowy, którego którykolwiek z
zewnętrznych wymiarów przekracza 50 cm)
-- odzysku – 85% masy zużytego sprzętu oraz
-- przygotowania do ponownego użycia i recyklingu – 80% masy zużytego sprzętu;
– dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grupy sprzętu nr 2 (Ekrany, monitory i
sprzęt zawierający ekrany o powierzchni większej niż 100 cm2)
-- odzysku – 80% masy zużytego sprzętu oraz
-- przygotowania do ponownego użycia i recyklingu – 70% masy zużytego sprzętu;
.go
v.p
l
– dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grup sprzętu nr 5 (Sprzęt
małogabarytowy, którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm) i nr 6
(Małogabarytowy sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny, którego żaden z zewnętrznych
wymiarów nie przekracza 50 cm)
-- odzysku – 75% masy zużytego sprzętu oraz
-- przygotowania do ponownego użycia i recyklingu – 55% masy zużytego sprzętu;
– dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grupy sprzętu nr 3 (Lampy) recyklingu w
wysokości 80% masy tego zużytego sprzętu.
4.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe
W gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi przyjęto następujące cele
1) zapewnienie odpowiedniej jakości odpadów opakowaniowych zbieranych selektywnie
w gospodarstwach domowych;
2) utrzymanie poziomów odzysku i recyklingu co najmniej na poziomie określonym w
załączniku nr 1 do ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i
odpadami opakowaniowymi;
3) osiągnięcie i utrzymanie co najmniej poziomów odzysku i recyklingu56 w
poszczególnych latach dla opakowań wielomateriałowych zawartych w tabeli 41
rcl
Tabela 41. Poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań
wielomateriałowych
odzysku
[%]
recyklingu
[%]
odzysku
[%]
recyklingu
[%]
odzysku
[%]
recyklingu
[%]
od 2020
poziom
recyklingu
[%]
2019
poziom
odzysku
[%]
2018
poziom
recyklingu
[%]
2017
poziom
2.
25
25
3.
18
20
4.
30
30
5.
20
25
6.
40
40
7.
21
32
8.
50
50
9.
22
41
10.
61
61
11.
23,5
51
25
20
30
25
40
32
50
41
61
51
25
25
25
20
20
16
30
30
30
30
30
16
40
40
40
40
40
16
50
50
50
50
50
16
61
61
61
61
61
16
ww
w.
1.
tworzywa sztucznego
aluminium
stali w tym z blachy
stalowej
papieru i tektury
szkła
drewna
2016
poziom
odzysku
[%]
rodzaj opakowania
wielomateriałowego
(według rodzaju
materiału
przeważającego)
Źródło: Przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie
minimalnych rocznych poziomów odzysku i recyklingu dla opakowań wielomateriałowych oraz dla
opakowań po środkach niebezpiecznych, w poszczególnych latach, poniżej których nie mogą zostać
określone poziomy w porozumieniu zawieranym z marszałkiem województwa (Dz. U. poz. 618).
56
Powyższe poziomy wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie
minimalnych rocznych poziomów odzysku i recyklingu dla opakowań wielomateriałowych oraz dla opakowań po środkach
niebezpiecznych, w poszczególnych latach, poniżej których nie mogą zostać określone poziomy w porozumieniu zawieranym z
marszałkiem województwa (Dz. U. poz. 618).
.go
v.p
l
4) osiągnięcie i utrzymanie co najmniej poziomów odzysku i recyklingu57 w
poszczególnych latach dla opakowań po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR,
zawartych w tabeli 42
Tabela 42. Poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań po środkach
niebezpiecznych, w tym po ŚOR
recyklingu
[%]
odzysku
[%]
recyklingu
[%]
odzysku
[%]
recyklingu
[%]
od 2020
poziom
odzysku
[%]
2019
poziom
recyklingu
[%]
2018
poziom
odzysku
[%]
2017
poziom
recyklingu
[%]
1.
tworzywa sztucznego
aluminium
stali w tym z blachy
stalowej
papieru i tektury
szkła
drewna
opakowań
wielomateriałowych57
2016
poziom
odzysku
[%]
rodzaj opakowania po
środkach
niebezpiecznych
(według rodzaju
materiału)
2.
20
20
3.
8
10
4.
30
30
5.
12
20
6.
40
40
7.
15
30
8.
56
56
9.
18
40
10.
61
61
11.
23,5
51
10
30
20
40
30
56
40
61
51
15
15
7
30
30
30
25
25
9
40
40
40
35
35
11
56
56
56
48
48
13
61
61
61
61
61
16
57
57
57
57
57
57
57
57
57
20
20
20
20
57
rcl
Źródło: Przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie
minimalnych rocznych poziomów odzysku i recyklingu dla opakowań wielomateriałowych oraz dla
opakowań po środkach niebezpiecznych, w poszczególnych latach, poniżej których nie mogą zostać
określone poziomy w porozumieniu zawieranym z marszałkiem województwa.
5) wyeliminowanie stosowania nieuczciwych praktyk w zakresie wystawiania
dokumentów potwierdzających przetworzenie odpadów opakowaniowych;
6) zwiększenie świadomości użytkowników i sprzedawców środków zawierających
substancje niebezpieczne, w tym ŚOR, odnośnie prawidłowego postępowania z
opakowaniami po tych produktach.
ww
w.
4.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji
W gospodarce pojazdami wycofanymi z eksploatacji przyjęto następujące cele
1) osiąganie minimalnych rocznych poziomów odzysku i recyklingu odniesionych do
masy pojazdów przyjętych do stacji demontażu w skali roku co najmniej na poziomie
odpowiednio 95% i 85%;
2) ograniczenie nieuczciwych praktyk w zakresie zbierania i demontażu pojazdów
wycofanych z eksploatacji (zwiększenie ilości pojazdów wycofanych z eksploatacji
kierowanych do legalnych stacji demontażu);
3) ograniczenie liczby pojazdów sprowadzanych z zagranicy bezpośrednio do krajowych
stacji demontażu w sposób nielegalny.
57
Poziom dla odpadów opakowaniowych wielomateriałowych po środkach niebezpiecznych określony odpowiednio
w poz. 1–6 według rodzaju materiału przeważającego w opakowaniu wielomateriałowym.
4.3. Odpady niebezpieczne
.go
v.p
l
4.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne
W gospodarce odpadami medycznymi i weterynaryjnymi przyjęto następujące cele
1) zapewnienie odpowiedniego rozmieszczenia, ilości oraz wydajności spalarni odpadów spalających
odpady medyczne i weterynaryjne w ujęciu nie tylko krajowym, ale i regionalnym tak, aby
ograniczyć transport tych odpadów w celu przestrzegania zasady bliskości;
2) podniesienie efektywności selektywnego zbierania odpadów medycznych i weterynaryjnych, w
tym segregacji odpadów u źródła powstawania;
3) ograniczenie ilości odpadów innych niż niebezpieczne w strumieniu odpadów niebezpiecznych.
4.3.2. Odpady zawierające PCB
W gospodarce odpadami zawierającymi PCB przyjęto cel polegający na kontynuacji
likwidacji urządzeń o zawartości PCB poniżej 5 dm3.
4.3.3. Odpady zawierające azbest
W gospodarce odpadami zawierającymi azbest przyjęto cel polegający na osiągnięciu celów
określonych w przyjętym w dniu 15 marca 2010 r. przez Radę Ministrów Programie Oczyszczania
Kraju z Azbestu na lata 2009–2032.
4.3.4. Mogilniki
W zakresie mogilników przyjęto cel polegający na dokończeniu likwidacji mogilników,
zawierających przeterminowane ŚOR i inne odpady niebezpieczne.
4.4. Odpady pozostałe
rcl
4.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej
W gospodarce odpadami z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej przyjęto następujące cele
ww
w.
1) zwiększenie świadomości wśród inwestorów oraz podmiotów wytwarzających
odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej na temat należytego postępowania ze strumieniem wyżej wskazanych
odpadów, w szczególności w zakresie selektywnego zbierania oraz recyklingu;
2) utrzymanie poziomu przygotowania do ponownego użycia, recyklingu oraz innych
form odzysku materiałów budowlanych i rozbiórkowych na poziomie minimum 70%
wagowo.
4.4.2. Komunalne osady ściekowe
W zakresie gospodarki KOŚ przyjęto następujące cele
1) całkowite zaniechanie składowania KOŚ;
2) zwiększenie ilości KOŚ przetwarzanych przed wprowadzeniem do środowiska oraz ilości KOŚ
poddanych termicznemu przekształcaniu;
3) dążenie do maksymalizacji stopnia wykorzystania substancji biogennych zawartych w osadach
przy jednoczesnym spełnieniu wszystkich wymogów dotyczących bezpieczeństwa sanitarnego,
chemicznego oraz środowiskowego.
.go
v.p
l
4.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne
W gospodarce odpadami ulegającymi biodegradacji innymi niż komunalne przyjęto
następujący cel: w okresie do 2022 r. i w latach następnych utrzymanie masy składowanych odpadów
na poziomie nie większym niż 40% masy wytworzonych odpadów.
4.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
W gospodarce odpadami z grupy 01, 06 i 10 przyjęto następujące cele
1) zwiększenie udziału odpadów poddawanych procesom odzysku;
2) ograniczenie masy wytworzonych odpadów w stosunku do wielkości produkcji;
3) zwiększenie stopnia zagospodarowania odpadów w podziemnych wyrobiskach
kopalni, w tym przez odzysk.
ww
w.
rcl
4.4.5. Odpady w środowisku morskim
W gospodarce odpadami ze środowiska morskiego przyjęto następujące cele
1) poprawa stanu jakości wód Morza Bałtyckiego;
2) zmniejszanie ilości odpadów znajdujących się w Bałtyku (również jego linii brzegowej);
3) wzrost świadomości społeczeństwa na temat istoty należytego sposobu postępowania z
odpadami, ze szczególnym uwzględnieniem niekorzystnego wpływu odpadów na stan jakości
wód Morza Bałtyckiego.
.go
v.p
l
ROZDZIAŁ 5. KIERUNKI DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA
POWSTAWANIU ODPADÓW ORAZ KSZTAŁTOWANIA SYSTEMU
GOSPODARKI ODPADAMI
5.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające
biodegradacji
ww
w.
rcl
W gospodarce odpadami komunalnymi, w tym odpadami żywności i innymi odpadami
ulegającymi biodegradacji, przyjęto następujące kierunki działań
W zakresie ogólnym
1) realizacja badań w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, między innymi badania
dotyczące analizy składu morfologicznego odpadów oraz właściwości fizycznych i chemicznych
odpadów;
2) utrzymanie finansowania inwestycji, między innymi przez instrumenty finansowe,
ukierunkowanych na modernizację instalacji przetwarzających odpady komunalne, w tym odpady
ulegające biodegradacji selektywnie zebrane, tak aby mogły dostosować się i spełniać wysokie
standardy ochrony środowiska;
3) ograniczenie możliwości finansowania ze środków publicznych inwestycji z zakresu
gospodarowania odpadami komunalnymi i pochodzącymi z ich przetworzenia – w przypadku
wystąpienia zagrożenia możliwości osiągnięcia wyznaczonych celów do 2020 r. lub w przypadku
wystąpienia nadwyżki mocy przerobowych instalacji w regionach gospodarki odpadami lub
województwach w stosunku do dostępnego strumienia odpadów;
4) organizowanie i prowadzenie działań edukacyjno-informacyjnych zarówno na szczeblu
ogólnokrajowym, jak i gminnym mających na celu między innymi
a) podnoszenie świadomości społeczeństwa w zakresie ZPO, w tym odpadów ulegających
biodegradacji, ze szczególnym podkreśleniem należytego, to jest racjonalnego planowania
zakupów artykułów spożywczych, aby zapobiegać marnotrawieniu żywności,
b) właściwe postępowanie z odpadami, w tym odpadami ulegającymi biodegradacji, szczególnie
w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych,
c) promowanie takich technologii przetwarzania bioodpadów, w wyniku których powstaje
pełnowartościowy i bezpieczny dla środowiska materiał wykorzystywany do celów
nawozowych lub rekultywacyjnych,
d) promowanie prawidłowego sposobu postępowania z odpadami i korzyści z tego
wynikających (szeroko pojęte działania edukacyjno-informacyjne skierowane do różnych
grup docelowych, w szczególności przedszkolaków, uczniów i studentów, ogółu obywateli, a
także decydentów);
5) utworzenie systemu monitorowania gospodarki odpadami komunalnymi w oparciu o BDO;
6) stworzenie podstawy prawnej i organizacyjnej dla gmin do prowadzenia kontroli prawidłowego
odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych, w szczególności przez zniesienie rozwiązań
prawnych odnoszących się do możliwości ryczałtowego rozliczania firmy odbierającej odpady
komunalne od mieszkańców proporcjonalnie do ich ilości oraz łączenia przetargu na odbiór i
zagospodarowanie odpadów;
7) wdrożenie rozwiązań pozwalających na należyte monitorowanie i kontrolę postępowania z frakcją
odpadów komunalnych wysortowywaną ze strumienia zmieszanych odpadów komunalnych i
nieprzeznaczoną do składowania (frakcja 19 12 12);
8) realizacja działań na rzecz należytego zbilansowania funkcjonowania systemu gospodarki
odpadami komunalnymi w świetle obowiązującego zakazu składowania określonych frakcji
.go
v.p
l
odpadów komunalnych i pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych, w tym odpadów
o zawartości ogólnego węgla organicznego powyżej 5% s.m., od 1 stycznia 2016 r.;
9) określenie procentowej różnicy pomiędzy stawkami opłat za odpady zbierane w sposób
selektywny a odpadami zbieranymi w sposób nieselektywny, tak aby stanowiła ona zachętę do
selektywnego zbierania odpadów;
10) na etapie aktualizacji poszczególnych WPGO dokonanie analizy podziału na regiony gospodarki
odpadami komunalnymi wraz ze wskazaniem gmin wchodzących w skład każdego regionu, tak
aby prawidłowo wykorzystać moce przerobowe instalacji, z uwzględnieniem aspektów
ekologicznych i ekonomicznych
11) prowadzenie przez gminy gospodarki odpadami komunalnymi w ramach systemu regionów
gospodarki odpadami komunalnymi i w oparciu o RIPOK;
12) wdrażanie przez przedsiębiorców BAT.
Przewiduje się także wprowadzenie w przyszłości rozwiązania polegającego na możliwości
stosowania zamówień publicznych „in house” w zakresie gospodarki odpadami w celu umożliwienia
gminom efektywnej kontroli sposobu zagospodarowania odpadów komunalnych.
ww
w.
rcl
W zakresie ZPO
Stosowanie działań na rzecz ZPO komunalnych, w tym odpadów żywności i innych odpadów
ulegających biodegradacji, w szczególności przez
a) powtórne użycie, w przypadku odpadów komunalnych innych niż odpady żywności i odpady
ulegające biodegradacji
–
tworzenie punktów ponownego użycia umożliwiających wymianę rzeczy używanych,
między innymi przy PSZOK. Punkty takie powinny dawać możliwość pozostawienia
sprawnych, a już niepotrzebnych, na przykład urządzeń domowych i pobrania innych
użytecznych rzeczy,
–
tworzenie punktów napraw rzeczy oraz produktów, które właściciele chcieliby w
dalszym ciągu użytkować, lub przekazać po naprawie zainteresowanym,
–
organizowanie giełd wymiany różnych rzeczy, w tym w szczególności urządzeń
domowych, ubrań i obuwia,
b) ekoprojektowanie (systematyczne uwzględnianie aspektów środowiskowych przy
projektowaniu produktu z zamiarem poprawienia charakterystyki oddziaływania, jakie dany
produkt wywiera na środowisko na etapie wytwarzania i przez cały cykl życia oraz realizację
projektów badawczych w zakresie ekoprojektowania, a także takie projektowanie, które
wydłuża czas użytkowania produktu i pozwala na wykorzystanie elementów do powtórnego
użycia),
c) tworzenie banków żywności gromadzących i dystrybuujących dla osób potrzebujących
żywność o krótkim czasie pozostającym do upływu terminu ich przydatności do spożycia,
d) wykorzystywanie odpadów żywności niezdatnej dla ludzi do innych celów,
e) edukację w zakresie zasad ZPO komunalnych, w tym odpadów żywności i innych odpadów
ulegających biodegradacji.
W zakresie zbierania i transportu odpadów
1) wdrożenie odpowiedniego systemu selektywnego zbierania i odbierania odpadów u źródła co
najmniej następujących frakcji odpadów komunalnych
a) papier i tektura,
b) metale, tworzywa sztuczne, opakowania wielomateriałowe,
c) szkło,
d) popiół,
rcl
.go
v.p
l
e) bioodpady, w tym odpady zielone.
Ponadto wskazanym kierunkiem działania jest
a) oddzielne zbieranie papieru i tektury oraz oddzielnie szkła opakowaniowego, aby zapobiec
ich zanieczyszczeniu (dzięki temu surowce te będzie cechować należyta jakość i tym
samym możliwość poddania ich recyklingowi),
b) gromadzenie i transport odpadów zebranych selektywnie w sposób zapobiegający ich
zmieszaniu;
2) zapewnienie możliwości selektywnego zbierania za pośrednictwem PSZOK oraz w miarę
możliwości w inny dogodny dla mieszkańców sposób, co najmniej następujących frakcji
odpadów
a) zużyte baterie i zużyte akumulatory,
b) ZSEE,
c) przeterminowane leki i chemikalia,
d) meble i inne odpady wielkogabarytowe,
e) zużyte opony,
f) odpady zielone,
g) popiół,
h) odpady BiR, stanowiące odpady komunalne;
3) oprócz zapewnienia selektywnego odbierania odpadów komunalnych „u źródła” oraz
przyjmowania odpadów w PSZOK zalecane jest zapewnienie zbierania odpadów przez gniazda na
odpady opakowaniowe selektywnie zbierane oraz mobilne punkty zbierania;
4) zagospodarowanie na terenach wiejskich odpadów zielonych i innych bioodpadów we własnym
zakresie, między innymi w kompostownikach przydomowych lub w biogazowniach rolniczych, a
na terenach z zabudową jednorodzinną w kompostownikach przydomowych.
ww
w.
W zakresie recyklingu i przygotowania do ponownego użycia
1) modernizacja technologii w MBP. Po modernizacji część mechaniczna w tych instalacjach ma
służyć do efektywnego wysortowania odpadów surowcowych i doczyszczania odpadów
wysegregowanych u źródła, natomiast część biologiczna ma być wykorzystywana do
kompostowania lub fermentacji bioodpadów i odpadów zielonych;
2) dążenie do maksymalnego zwiększenia masy odpadów komunalnych poddawanych recyklingowi,
tak aby możliwe było osiągnięcie założonych celów w tym zakresie
a) dokonanie analizy możliwości poddawania recyklingowi w każdym województwie przede
wszystkim tworzyw sztucznych, opakowań wielomateriałowych oraz opakowań po środkach
niebezpiecznych,
b) w przypadku materiałów, których recykling wymaga wybudowania instalacji o znacznych
nakładach inwestycyjnych należy zapewnić skuteczny system zbierania i transportu tych
surowców do istniejących instalacji,
c) ekoprojektowanie (projektowanie wydłużające, czas użytkowania produktu i pozwalające na
maksymalne wykorzystanie elementów do powtórnego użycia i recyklingu, w tym realizacja
projektów badawczych we wskazanym wyżej zakresie),
d) promowanie i realizacja działań na rzecz przygotowania do ponownego użycia oraz
recyklingu nadających się do tego produktów lub materiałów wydzielonych ze strumienia
odpadów komunalnych,
e) tworzenie warunków prawnych i ekonomicznych do realizacji instalacji pozwalających na
przetworzenie wszystkich selektywnie zebranych odpadów,
f) stymulowanie rozwoju rynku surowców wtórnych i produktów zawierających surowce
wtórne przez wspieranie współpracy producentów i reprezentujących ich organizacji
.go
v.p
l
odzysku, przemysłu i jednostek samorządu terytorialnego oraz konsekwentne egzekwowanie
obowiązków w zakresie przygotowania do ponownego użycia i recyklingu, promowanie
produktów wytwarzanych z materiałów odpadowych przez odpowiednie działania
promocyjne i edukacyjne, jak również zamówienia publiczne.
ww
w.
rcl
W zakresie innych metod odzysku i unieszkodliwiania odpadów
1) maksymalizacja poziomów odzysku wymaga realizacji następujących kierunków działań
a) wydawania decyzji związanych z realizacją celów spełniających założenia planów gospodarki
odpadami oraz ich egzekwowanie,
b) informacja i promocja w zakresie planowanych inwestycji strategicznych zgodnie z planami
gospodarki odpadami,
c) wspierania i propagowania badań nad technologiami odzysku odpadów;
2) analiza możliwości oraz warunków wprowadzenia nowych stawek opłat za korzystanie ze
środowiska, które wpływać będą na kształtowanie prawidłowych postaw w zakresie
gospodarowania odpadami zgodnie z hierarchią sposobów postępowania z odpadami
a) weryfikacja możliwości oraz warunków zwiększenia opłat za składowanie odpadów,
b) weryfikacja możliwości oraz warunków wdrożenia nowych założeń w zakresie opłat za
termiczne oraz mechaniczno-biologiczne przetwarzanie odpadów w takim kierunku, aby
recykling odpadów w ujęciu całościowym był ekonomicznie bardziej opłacalny (odpowiednie
kształtowanie stawek opłat za korzystanie ze środowiska);
3) ograniczenie składowania odpadów ulegających biodegradacji wpływa na konieczność
a) tworzenia przez jednostki samorządu terytorialnego zachęt w zakresie zagospodarowywania
odpadów zielonych i innych bioodpadów w przydomowych kompostownikach (finansowanie
lub współfinansowanie zakupu przydomowych kompostowników),
b) budowy lub modernizacji linii technologicznych do ich przetwarzania
− kompostowni odpadów organicznych,
− instalacji do fermentacji odpadów organicznych,
− ITPOK z komponentem przekształcania odpadów pochodzących z przetworzenia
odpadów komunalnych oraz RDF, z odzyskiem energii, przy uwzględnieniu
wymaganych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu;
4) wdrożenie zrównoważonego systemu zastosowania termicznych metod przekształcania odpadów
komunalnych z odzyskiem energii
a) ograniczenie aktualnych zamierzeń w zakresie budowy ITPOK. Rozwijanie termicznych
metod przekształcania odpadów komunalnych powinno następować w sposób niestanowiący
zagrożenia dla ustalonych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu,
b) koordynacja działań na poziomie poszczególnych województw w zakresie planów rozwoju
infrastruktury służącej przetwarzaniu odpadów komunalnych, w szczególności dla ITPOK
oraz ich późniejsza realizacja. Ustalenia działań koordynacyjnych powinny w szczególności
uwzględniać szacowaną dostępność odpadów komunalnych, przy czym zasadne jest, aby w
poszczególnych województwach podjęto ustalenia dotyczące możliwości włączenia
cementowni w system przetwarzania odpadów pochodzących z odpadów komunalnych.
uniemożliwienie finansowania ze środków publicznych, to jest ze środków funduszy ochrony
środowiska, funduszy UE, jak i budżetu państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego,
ITPOK, jeżeli udział w województwie lub kraju masy termiczne przekształconych odpadów
komunalnych oraz odpadów pochodzących z przetworzenia odpadów komunalnych w
stosunku do wytworzonych odpadów komunalnych przekroczy 30%,
c) dokonanie analizy strumienia odpadów komunalnych w regionach gospodarki odpadami
komunalnymi i w oparciu o wyznaczone cele, w szczególności konieczność przekazania
–
d)
Poz. 784
l
odpowiedniej masy odpadów do recyklingu, projektowanie mocy przerobowych instalacji do
zagospodarowania odpadów komunalnych, w tym
niezbędne jest zweryfikowanie na etapie opracowywania aktualizacji poszczególnych WPGO
potrzeb inwestycyjnych we wszystkich regionach gospodarki odpadami, w tym zasadności
tworzenia nowych instalacji, w szczególności MBP oraz ITPOK, a także dopasowanie ich
mocy przerobowych do aktualnych i prognozowanych potrzeb w tym zakresie, w tym
uwzględnienie specyfiki zagospodarowywanego strumienia odpadów, w szczególności w
kontekście możliwości wykorzystania RDF,
moc przerobowa wszystkich instalacji do termicznego przekształcania odpadów
komunalnych oraz odpadów pochodzących z przetworzenia odpadów komunalnych w danym
województwie nie powinna przekroczyć 30% ilości wytwarzanych odpadów komunalnych w
tym województwie. W przeciwnym wypadku zagrożone może być uzyskanie wymaganych
poziomów odzysku i recyklingu,
po dokonaniu analizy strumienia odpadów komunalnych i wydzieleniu frakcji przeznaczonej
do recyklingu dążyć do wykorzystania potencjału energetycznego frakcji powstałej z
funkcjonowania instalacji do MBP w instalacjach posiadających stosowne zezwolenia, w
stopniu niestanowiącym zagrożenia dla ustalonych poziomów przygotowania do ponownego
użycia i recyklingu.
.go
v.p
–
– 109 –
rcl
W zakresie ograniczania składowania odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
Działania w celu osiągnięcia wymagań określonych w dyrektywie 1999/31/WE oraz w ustawie z dnia
13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w zakresie ograniczenia
składowania komunalnych odpadów ulegających biodegradacji, powinny być ukierunkowane przede
wszystkim na
1) zwiększenie efektywności prowadzenia selektywnej zbiórki „u źródła”, w tym również
komunalnych odpadów ulegających biodegradacji;
ww
w.
2) kierowanie zmieszanych odpadów komunalnych do przetworzenia w RIPOK, np. w MBP lub
ITPOK;
3) zwiększenie efektywności przetwarzania zmieszanych odpadów w MBP w części mechanicznej,
aby powstawało jak najwięcej odpadów nadających się do recyklingu i odzysku, a jak najmniej do
składowania;
4) zwiększenie efektywności przetwarzania zmieszanych odpadów w MBP w części biologicznej,
aby przetworzone odpady spełniały wymagania określone dla składowania;
5) przestrzeganie zakazu składowania selektywnie zebranych odpadów ulegających biodegradacji;
6) przestrzeganie zakazu składowania zmieszanych odpadów komunalnych.
5.2. Odpady powstające z produktów
5.2.1. Oleje odpadowe
W gospodarce olejami odpadowymi przyjęto następujące kierunki działań
1) stosowanie działań na rzecz zapobiegania powstawaniu olejów odpadowych;
2) działania informacyjno-edukacyjne w zakresie dozwolonych przepisami prawa sposobów
postępowania z olejami odpadowymi kierowane w szczególności do mikro przedsiębiorstw, MŚP
oraz ogółu społeczeństwa;
3) rozwój istniejącego systemu zbierania olejów odpadowych, w tym ze źródeł rozproszonych;
.go
v.p
l
4) zwiększenie nadzoru nad wytwórcami olejów odpadowych, w szczególności w zakresie
selektywnego zbierania tych odpadów oraz przekazywanie ich do zagospodarowania podmiotom
do takiego działania uprawnionym;
5) monitoring prawidłowego postępowania z olejami odpadowymi, w pierwszej kolejności odzysk
przez regenerację, a jeśli jest niemożliwy ze względu na stopień zanieczyszczenia poddanie
olejów odpadowych innym procesom odzysku;
6) w kontekście trudności technicznych poddawania recyklingowi i odzyskowi smarów plastycznych
zasadnym wydaje się rozważenie zmiany ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach
przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej
w kierunku wyłączenia obowiązku osiągnięcia określonych limitów odzysku i recyklingu dla tej
kategorii odpadu.
5.2.2. Zużyte opony
W gospodarce zużytymi oponami przyjęto następujące kierunki działań
1) tworzenie odpowiednich warunków do zbierania zużytych opon, szczególnie w zakresie odbioru
od MŚP oraz ogółu społeczeństwa;
2) prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych na temat odpowiedniego, to jest
zrównoważonego użytkowania pojazdów, w tym opon oraz dozwolonych przepisami prawa
sposobów postępowania ze zużytymi oponami.
ww
w.
rcl
5.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory
W gospodarce zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami przyjęto następujące kierunki
działań
1) intensyfikacja działań informacyjno-edukacyjnych ukierunkowanych na wzrost świadomości
społeczeństwa oraz przedsiębiorców na temat istoty odpowiedniego sposobu postępowania z
odpadami tego typu;
2) utrzymanie i rozwój krajowego systemu zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych
akumulatorów przenośnych zapewniającego możliwość oddania zużytych baterii i zużytych
akumulatorów do punktu zbierania lub miejsca odbioru wspomnianych odpadów;
3) rozważenie podniesienia stawki opłaty produktowej – aktualnie zgodnie z rozporządzeniem
Ministra Środowiska z dnia 3 grudnia 2009 r. w sprawie stawki opłaty produktowej (Dz. U. poz.
1672) wynosi 9 zł/kg, co spowodować ma zwiększenie poziomu zbierania zużytych baterii
przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych;
4) intensyfikacja działań kontrolnych podmiotów zbierających zużyte baterie lub zużyte akumulatory
oraz zakładów przetwarzania zużytych baterii lub zużytych akumulatorów.
5.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
W gospodarce ZSEE przyjęto następujące kierunki działań
1) promowanie naprawy i ponownego wykorzystywania używanego sprzętu elektrycznego i
elektronicznego oraz prawidłowego zbierania ZSEE;
2) intensyfikacja działań informacyjno-edukacyjnych ukierunkowanych na wzrost świadomości
społeczeństwa oraz przedsiębiorców na temat ZSEE (hierarchia postępowania z ZSEE, źródła
powstawania, selektywne zbieranie, sposoby postępowania, prawa konsumenckie itp.);
3) intensyfikacja prowadzenia kontroli w celu weryfikacji przestrzegania obowiązujących przepisów
prawa przez podmioty wprowadzające sprzęt oraz zajmujące się zbieraniem, przetwarzaniem,
recyklingiem i działalnością inną niż recykling w zakresie ZSEE, w tym organizacji odzysku.
.go
v.p
l
5.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe
W gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi przyjęto następujące kierunki
działań
1) stosowanie działań na rzecz ZPO opakowaniowych przez systematyczne uwzględnianie aspektów
środowiskowych przy projektowaniu produktu z zamiarem poprawienia charakterystyki
oddziaływania, jakie dany produkt wywiera na środowisko na etapie wytwarzania i przez cały
cykl jego życia, w tym ograniczenie masy opakowania oraz ograniczenie wielkości opakowania
w stosunku do wielkości produktu, stosowanie opakowań wielokrotnego użytku jeśli ma
to uzasadnienie ekologiczne i ekonomiczne;
2) rozwój systemu selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych oraz przetwarzania odpadów
opakowaniowych, a w szczególności odpadów opakowaniowych wielomateriałowych oraz
powstałych z opakowań środków niebezpiecznych;
3) kontynuacja kampanii informacyjnych i edukacyjnych skierowanych do sprzedawców
i użytkowników substancji niebezpiecznych poszerzających wiedzę w zakresie właściwego
postępowania z opakowaniami po tych środkach.
5.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji
W gospodarce pojazdami wycofanymi z eksploatacji przyjęto następujące kierunki działań
ww
w.
rcl
1) intensyfikacja działań informacyjno-edukacyjnych ukierunkowanych na wzrost
świadomości społeczeństwa oraz przedsiębiorców na temat zgodnego z
obowiązującym prawem postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji;
2) prowadzenie cyklicznych kontroli poszczególnych podmiotów, w tym
wprowadzających pojazdy, punktów zbierania pojazdów, stacji demontażu,
prowadzących strzępiarki, w zakresie przestrzegania przepisów o odzysku i
recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji;
3) rozważenie możliwości wprowadzenia odpowiedniego systemu zachęt służącego
dostarczaniu pojazdów wycofanych z eksploatacji do funkcjonujących zgodnie z
przepisami prawa stacji demontażu;
4) prowadzenie bieżących działań zmierzających do ograniczenia nielegalnego
przemieszczania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji,
sprowadzanych do krajowych stacji demontażu pojazdów, w tym rozwijanie
współpracy z właściwymi organami innych państw.
5.3. Odpady niebezpieczne
5.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne
W gospodarce odpadami medycznymi i weterynaryjnymi przyjęto następujące kierunki
działań
1) działania informacyjno-edukacyjne w zakresie należytego postępowania z odpadami medycznymi
i weterynaryjnymi, w tym segregacja u źródła powstawania;
2) budowa nowych i modernizacja istniejących instalacji mających na celu termiczne przekształcanie
odpadów medycznych i weterynaryjnych lub modernizacja istniejących instalacji ze wskazanych
wyżej grup w celu dostosowania ich do przekształcania zakaźnych odpadów medycznych i
zakaźnych odpadów weterynaryjnych;
3) prowadzenie cyklicznych kontroli podmiotów wytwarzających odpady medyczne i weterynaryjne
w zakresie zgodności postępowania z obowiązującymi przepisami prawa;
.go
v.p
l
4) realizacja przez właściwe organy kontrolne przeglądów funkcjonowania spalarni odpadów
medycznych i weterynaryjnych przynajmniej raz w roku również w celu ustalenia ich rzeczywistej
oraz maksymalnej wydajności.
5.3.2. Odpady zawierające PCB
W gospodarce odpadami zawierającymi PCB przyjęto następujące kierunki działań
1) identyfikacja i sukcesywna likwidacja urządzeń o stężeniu powyżej 50 ppm PCB i o zawartości
oleju zawierającego PCB poniżej 5 dm3;
2) organizowanie i prowadzenie działań edukacyjno-informacyjnych mających na celu między
innymi podnoszenie świadomości społeczeństwa, w szczególności przedsiębiorców – podmiotów
mogących być w posiadaniu wskazanych wyżej odpadów, na temat szkodliwości odpadów
zawierających PCB oraz konieczności ich likwidacji;
3) przeprowadzenie ponownych kontroli zakładów, w których występują urządzenia o zawartości
oleju zawierającego PCB powyżej 5 dm3 oraz o stężeniu PCB powyżej 50 ppm.
rcl
5.3.3. Odpady zawierające azbest
W gospodarce odpadami zawierającymi azbest przyjęto następujące kierunki działań
1) działania informacyjno-edukacyjne w zakresie właściwego gospodarowania odpadami
zawierającymi azbest, w szczególności zagrożenia, kierunki działań;
2) kontynuacja oraz zwiększenie zaangażowania i wsparcia udzielanego przez administrację
samorządową na rzecz działań związanych z usuwaniem azbestu, między innymi dotacje i
zachęty;
3) uwzględnianie w ramach realizowanych projektów dotyczących termomodernizacji pełnych
efektów ekologicznych, to jest informacji na temat ilości usuniętych i unieszkodliwionych
odpadów zawierających azbest.
5.3.4. Mogilniki
Przyjęty kierunek działania w zakresie mogilników to zwiększenie zaangażowania
administracji publicznej na rzecz usunięcia mogilników na terenie województw: dolnośląskiego,
opolskiego i podlaskiego (finalizacja prowadzonych postępowań administracyjnych oraz egzekucja
ich postanowień).
ww
w.
5.4. Odpady pozostałe
5.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej
W gospodarce odpadami z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej przyjęto następujące kierunki działań
1)
działania informacyjno-edukacyjne na rzecz budowy świadomości wśród inwestorów oraz
podmiotów wytwarzających odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej w zakresie należytego postępowania ze strumieniem wskazanych wyżej
odpadów;
2)
wprowadzenie systemu zachęt promującego selektywne zbieranie odpadów BiR;
3)
wprowadzenie systemu zachęt promującego wykorzystywanie materiałów BiR pochodzących
z recyklingu;
.go
v.p
l
4)
kontynuacja prowadzenia kontroli podmiotów wytwarzających odpady z budowy, remontów i
demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej w zakresie należytego postępowania
ze strumieniem wyżej wskazanych odpadów;
5)
rozbudowa infrastruktury technicznej do selektywnego zbierania, przetwarzania oraz
ponownego wykorzystania, odpadów BiR.
ww
w.
rcl
5.4.2. Komunalne osady ściekowe
W zakresie KOŚ przyjęto następujące kierunki działania
1) analiza konieczności doprecyzowania przepisów prawnych zarówno w zakresie gospodarki
ściekowej, jak i gospodarki odpadami, obejmujących kwestie przeróbki i zagospodarowania KOŚ,
a także zbierania informacji w tym zakresie;
2) aktualizacja KPOŚK powinna obejmować szersze odniesienie się do problematyki przeróbki KOŚ,
które nie uzyskały jeszcze statusu odpadów i przygotowania do ich późniejszego
zagospodarowania zgodnie z przepisami o odpadach;
3) uporządkowanie stosowanej terminologii dotyczącej wytwarzania, obróbki i przetwarzania KOŚ;
4) dążenia do ujednolicenia sposobu zbierania informacji na temat KOŚ;
5) na etapie budowy lub modernizacji oczyszczalni ścieków oraz w pozwoleniu wodno-prawnym
należy precyzyjnie określać kierunek ostatecznego zagospodarowania KOŚ oraz projektować
odpowiednie instalacje służące przeróbce KOŚ w celu uzyskania pożądanych właściwości,
pozwalających na bezpieczne dla środowiska ich zagospodarowanie – dotyczy to w szczególności
obszarów ochronnych zbiorników wód śródlądowych przewidzianych do ustanowienia w trybie
art. 60 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne;
6) podejmowanie inicjatyw na rzecz opracowywania rozwiązań regionalnych na poziomie
wojewódzkim w celu wypracowania dostosowanych do potrzeb sposobów postępowania z KOŚ,
w szczególności z zaangażowaniem WFOŚiGW, urzędów marszałkowskich, operatorów
oczyszczalni;
7) racjonalne zagospodarowywanie produktów termicznego przekształcania osadów, w
szczególności składowanie popiołów uzyskanych po spaleniu KOŚ w sposób umożliwiający
odzysk fosforu;
8) w zakresie stosowanej terminologii korzystne byłoby jednoznaczne określenie sposobu wyliczania
zawartości suchej masy KOŚ, ponieważ w chwili obecnej sucha masa osadów jest określana
w niejednorodny sposób w różnych instalacjach;
9) istotne jest rozstrzygnięcie, kiedy osady stanowią integralną część ścieków, poddawaną procesom
przeróbki w ramach ciągu technologicznego w oczyszczalni, a kiedy osady stają się odpadami, to
jest kiedy mogą zostać zaklasyfikowane jako odpady o odpowiednim kodzie i być przetwarzane
w rozumieniu przepisów o odpadach.
5.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne
W gospodarce odpadami ulegającymi biodegradacji innymi niż komunalne przyjęto kierunek
działania polegający na rozbudowie infrastruktury technicznej, ponownym wykorzystaniu, odzysku, w
tym recyklingu tych odpadów, między innymi przez realizację zadań zawartych w dokumencie
przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 13 lipca 2010 r. Kierunki rozwoju biogazowni rolniczych na
lata 2010–2020.
5.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
W gospodarce odpadami z grupy 01, 06 i 10 przyjęto następujące kierunki działań
rcl
.go
v.p
l
1) projektowanie nowych procesów i wyrobów w taki sposób, aby w jak najmniejszym stopniu
oddziaływały na środowisko w fazie produkcji, użytkowania i po zakończeniu użytkowania;
2) promowanie uwzględniania w fazie projektowej danego przedsięwzięcia sposobów i możliwości
zagospodarowania odpadów w trakcie eksploatacji i po zakończeniu jego realizacji, na przykład
zastosowania odpadów wydobywczych lub produktów powstałych po procesach odzysku
odpadów wydobywczych oraz popiołów i żużli stanowiących pozostałości ze spalania, do
produkcji cementu, betonu oraz kruszyw, zastępujących materiały naturalne, w szczególności w
projektach inwestycji budowlanych na przykład drogowych i projektach rekultywacji terenów;
3) składowanie odpadów, w szczególności z grupy 01, 06 i 10, ale także i innych również
niebezpiecznych pochodzących na przykład z procesów oczyszczania spalin w podziemnych
wyrobiskach górniczych, w tym w wyrobiskach górniczych podziemnych kopalń soli, zgodnie z
obowiązującymi przepisami, charakteryzujących się
a) korzystnymi warunkami geologiczno-górniczymi, z uwzględnieniem lokalizacji podziemnego
składowiska odpadów (odpowiednia budowa geologiczna złoża, struktura kopalni, kubatura
wyeksploatowanych wyrobisk, stateczność wyrobisk w długim czasie – w okresie ich
użytkowania lub eksploatacji),
b) korzystnymi warunkami hydrogeologicznymi (charakter izolacyjny otaczających skał),
c) występowaniem naturalnych barier ochronnych oraz filarów ochronnych dla podziemnego
składowiska odpadów;
4) prowadzenie kontroli obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych;
5) aktualizacja spisu zamkniętych obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych oraz
opuszczonych obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych (corocznie, zgodnie ze
stanem na dzień 31 grudnia roku kończącego rok sprawozdawczy);
6) zintensyfikowanie działań prowadzących do zwiększenia stopnia odzysku odpadów, w
szczególności z grupy 10 z procesów termicznych oraz dalszego ograniczania ilości odpadów
unieszkodliwianych przez składowanie.
ww
w.
5.4.5. Odpady w środowisku morskim
W gospodarce odpadami w środowisku morskim przyjęto następujące kierunki działań
1) kontunuowanie działań w zakresie monitoringu odpadów w środowisku morskim w ramach
Programu monitoringu wód morskich;
2) podejmowanie działań prowadzących do minimalizowania ilości odpadów trafiających do Morza
Bałtyckiego przez przeprowadzenie kampanii informacyjno-edukacyjnych, których celem byłoby
podnoszenie świadomości społeczeństwa w zakresie odpadów w środowisku morskim,
kształtowanie nawyków niewyrzucania śmieci w miejscach na ten cel nieprzeznaczonych,
wskazanie negatywnych skutków środowiskowych spowodowanych przez odpady w Morzu
Bałtyckim oraz wskazanie działań i postaw przeciwdziałających temu zjawisku;
3) opracowanie oraz wdrażanie i propagowanie dobrych praktyk w zakresie zagadnień dotyczących
odpadów w środowisku morskim, w szczególności dotyczących należytego postępowania z
odpadami na pokładzie statków, w portach oraz na plażach i w ich sąsiedztwie;
4) identyfikacja zatopionych wraków i dokładne zbadanie skali zagrożenia jakie stanowią.
Kontynuowanie działań mających na celu ograniczenie ilości odpadów trafiających do środowiska
morskiego ze względu na recykling dużych jednostek dokonywany bez przestrzegania zasad
mających na celu ochronę środowiska;
5) wdrożenie „Planu zagospodarowania odpadów z rozlewów olejowych powstałych na skutek
wypadków morskich” (GOO PAM).
l
ROZDZIAŁ 6. SPOSÓB MONITORINGU I OCENY WDRAŻANIA
KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 2022
ww
w.
rcl
.go
v.p
Korzystając ze wskaźników zawartych w tabeli niniejszego rozdziału, prowadzony będzie
monitoring i ocena wdrażania celów określonych w Kpgo 2022. Źródłem danych do przeprowadzenia
wyżej wskazanej oceny będą tymczasowo informacje gromadzone w istniejących bazach, zbierane w
ramach systemu administracyjnego i badań statystycznych, zaś docelowo informacje z BDO.
Do określenie wartości niektórych wskaźników będą również wykorzystywane dane ze sprawozdań z
realizacji WPGO.
W sprawozdaniach z realizacji WPGO zostaną ujęte za każdy rok najbardziej aktualne dane w
okresie sprawozdawczym. W odniesieniu do odpadów objętych odrębnymi przepisami będą
wskazywane tylko masy produktów wprowadzonych przez przedsiębiorców działających na terenie
danego województwa oraz masy odpadów wytworzonych i zagospodarowanych na terenie
województwa oraz informacje o stanie realizacji zadań na podstawie sprawozdań z realizacji WPGO.
W sprawozdaniach z realizacji WPGO będą zamieszczone także wykazy regionalnych
instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych według stanu na ostatni dzień okresu
sprawozdawczego, z wydzieleniem
1) kompostowni selektywnie zbieranych odpadów organicznych;
2) instalacji do fermentacji;
3) MBP;
4) sortowni odpadów komunalnych selektywnie zebranych;
5) sortowni odpadów zmieszanych;
6) spalarni zmieszanych odpadów komunalnych i odpadów powstałych z przetworzenia
odpadów komunalnych;
7) cementowni jako współspalarni paliw alternatywnych produkowanych na bazie odpadów
komunalnych;
8) legalnych składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, na których
składowane są odpady komunalne;
9) instalacji do recyklingu
a) instalacje do recyklingu papieru,
b) instalacje do recyklingu metalu,
c) instalacje do recyklingu szkła,
d) instalacje do recyklingu tworzyw sztucznych
– wraz z podaniem co najmniej rodzaju instalacji, nazwy, adresu, zdolności przerobowych oraz masy
przetworzonych odpadów w okresie sprawozdawczym.
W sprawozdaniach z realizacji WPGO będą zamieszczane również wykazy instalacji do
zagospodarowania odpadów innych niż komunalne
1) stacji demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji;
2) instalacji do przetwarzania ZSEE;
3) instalacji do regeneracji olejów odpadowych;
4) instalacji do poddawania odzyskowi odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów
budowlanych oraz infrastruktury drogowej;
5) instalacji do recyklingu zużytych opon;
6) instalacji i linii przetwarzania zużytych baterii lub zużytych akumulatorów;
7) instalacji unieszkodliwiania PCB;
8) składowisk odpadów obojętnych;
9) składowisk odpadów niebezpiecznych;
10) składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, na których nie są składowane
odpady komunalne;
11) obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych;
.go
v.p
l
12) składowisk odpadów niebezpiecznych, na których są składowane odpady zawierające
azbest oraz składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, na których
wydzielono kwatery do składowania odpadów zawierających azbest;
13) spalarni przeznaczonych wyłącznie do spalania odpadów medycznych i weterynaryjnych;
14) pozostałych spalarni odpadów
– wraz z podaniem co najmniej rodzaju i liczby instalacji, nazwy, adresu, zdolności przerobowych
oraz masy przetworzonych odpadów w okresie sprawozdawczym.
W WPGO zostaną przeprowadzone analizy w zakresie tego, czy zdolności przerobowe
instalacji są wystarczające do zagospodarowania odpadów powstających na obszarze województwa,
tzn. czy województwo jest samowystarczalne w zakresie gospodarki odpadami, przy czym zostanie
określone, dla których rodzajów odpadów występują nadwyżki mocy przerobowych, a dla których
niedobory. Przedmiotowe analizy powinny dotyczyć również strumienia odpadów kierowanych do
odzysku pozainstalacyjnego. Zostanie dokonana ogólna ocena stanu gospodarki odpadami na obszarze
województwa.
Wskaźniki przedstawione w tabeli 43, określone w skali rocznej, mogą stanowić instrument
wspierający prace ukierunkowane na rzecz przeprowadzenia ogólnej oceny stanu gospodarki
odpadami w kraju.
Tabela 43. Wskaźniki w zakresie monitorowania i oceny wdrażania Kpgo 2022
1
2
1.
3
4
5
6
Ogólne
2.
Masa odpadów wytworzonych – ogółem
Masa odpadów wytwarzanych w Polsce w odniesieniu do PKB w cenach stałych (2000 r.
= 100%)
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych recyklingowi (bez recyklingu
organicznego)
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych recyklingowi organicznemu
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych termicznemu przekształcaniu
z odzyskiem energii
Odsetek masy odpadów wytworzonych wykorzystanych bezpośrednio na powierzchni
ziemi do prac wskazanych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r.
w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych unieszkodliwianiu metodami
biologicznymi (procesy fermentacji oraz kompostowania)
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych unieszkodliwianiu metodami
termicznymi
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych składowaniu bez przetworzenia
Wartość PKB
Wartość PKB na 1 mieszkańca
Odsetek zaktualizowanych WPGO
Liczba podmiotów legitymujących się zweryfikowanym systemem zarządzania
środowiskowego (posiadających aktualną rejestrację w EMAS)
Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji
ww
w.
7
Nazwa wskaźnika
rcl
Lp.
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
Liczba mieszkańców
Masa zebranych odpadów komunalnych – ogółem
Masa odpadów komunalnych zebranych selektywnie
Masa odpadów komunalnych zebranych jako zmieszane odpady komunalne
Ilość zebranych zmieszanych odpadów komunalnych na mieszkańca na rok
Masa żywności przekazanej Bankom Żywności przez przedsiębiorców w Polsce (bez
żywności pochodzącej ze wsparcia z programów UE) (wskaźnik pomocniczy)
Udział odpadów komunalnych selektywnie zebranych w ogólnej masie odpadów
Odsetek masy odpadów komunalnych zebranych jako zmieszane odpady komunalne
116
Jednostka
3.
Mg
mln Mg/mld zł
%
%
%
%
%
%
%
mld zł
mld zł
%
szt.
mln
mln Mg
mln Mg
mln Mg
kg/M rok
Mg/rok
%
%
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
l
Jednostka
składowanych bez przetwarzania
Osiągnięty poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia papieru, metali,
tworzyw sztucznych i szkła z odpadów komunalnych
Odsetek masy odpadów komunalnych przekazanych do składowania do masy zebranych
odpadów (w danym roku)
Masa odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazana na składowiska
odpadów
Liczba czynnych składowisk odpadów, na których są składowane odpady komunalne
Pozostała do wypełnienia pojemność składowisk odpadów, na których są składowane
odpady komunalne
Liczba MBP
Moce przerobowe (biologiczne) MBP
Moce przerobowe (mechaniczne) MBP
Liczba spalarni zmieszanych odpadów komunalnych
Moce przerobowe spalarni zmieszanych odpadów komunalnych
Liczba instalacji spalania odpadów powstałych z przetwarzania odpadów komunalnych
Moce przerobowe spalarni odpadów powstałych z przetwarzania odpadów komunalnych
Odpady niebezpieczne
%
%
mln Mg
szt.
m3
szt.
mln Mg
mln Mg
szt.
mln Mg
szt.
mln Mg
Masa wytworzonych odpadów niebezpiecznych
Odsetek masy wytworzonych odpadów niebezpiecznych poddanych odzyskowi
Odsetek masy wytworzonych odpadów niebezpiecznych poddanych termicznemu
przekształceniu
Masa selektywnie zebranych odpadów niebezpiecznych pochodzących ze strumienia
odpadów komunalnych
Odsetek masy selektywnie zebranych odpadów niebezpiecznych pochodzących ze
strumienia odpadów komunalnych poddanych recyklingowi
Odpady niebezpieczne – odpady medyczne i weterynaryjne
tys. Mg
%
Ilość wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych
Liczba województw o wskaźniku zdolności przerobowych odpadów medycznych i
weterynaryjnych niższym, niż ilość wytwarzanych odpadów tej kategorii
Odsetek masy wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych do zdolności
przerobowych instalacji do zagospodarowywania tych odpadów
Odpady niebezpieczne – zawierające PCB
tys. Mg
ww
w.
41
Nazwa wskaźnika
.go
v.p
22
Poz. 784
rcl
Lp.
– 117 –
42
Masa pozostałych do zlikwidowania urządzeń zawierających PCB
Odpady niebezpieczne – zawierające azbest
43
Masa pozostałych zinwentaryzowanych wyrobów zawierających azbest – do usunięcia
i unieszkodliwienia
%
tys. Mg
%
szt.
%
tys. Mg
mln Mg
Odpady niebezpieczne – mogilniki
44
Liczba mogilników pozostała do zlikwidowania
Odpady powstające z produktów – oleje odpadowe
szt.
45
46
47
Ilość wprowadzonych olejów odpadowych
Poziom odzysku olejów odpadowych
Poziom recyklingu (regeneracji) olejów odpadowych
Odpady powstające z produktów – baterie i akumulatory
[tys. Mg]
%
%
48
49
Masa wprowadzonych do obrotu baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych
Masa zebranych zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych
(ogółem)
Osiągnięty poziom zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów
tys. Mg
50
tys. Mg
%
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
l
przenośnych
Masa zebranych zużytych baterii i akumulatorów kwasowo-ołowiowych wprowadzanych
do procesu recyklingu
Masa materiałów wytworzonych w wyniku recyklingu zużytych baterii i akumulatorów
kwasowo-ołowiowych
Osiągnięty poziom wydajności recyklingu zużytych baterii i zużytych akumulatorów
kwasowo-ołowiowych
Masa zebranych zużytych baterii i akumulatorów niklowo-kadmowych ołowiowych
wprowadzanych do procesu recyklingu
Masa materiałów wytworzonych w wyniku recyklingu zużytych baterii i akumulatorów
niklowo-kadmowych
Osiągnięty poziom wydajności recyklingu zużytych baterii i zużytych akumulatorów
niklowo-kadmowych
Masa pozostałych zebranych zużytych baterii i akumulatorów ołowiowych
wprowadzanych do procesu recyklingu
Masa materiałów wytworzonych w wyniku recyklingu pozostałych zużytych baterii i
akumulatorów
Osiągnięty poziom wydajności recyklingu zużytych baterii i zużytych akumulatorów
pozostałych
Odpady powstające z produktów – sprzęt elektryczny i elektroniczny
Masa wprowadzonego do obrotu sprzętu elektrycznego i elektronicznego
Masa wprowadzonego do obrotu sprzętu elektrycznego i elektronicznego przeznaczonego
dla gospodarstw domowych
Masa wprowadzonego do obrotu sprzętu elektrycznego i elektronicznego przeznaczonego
dla użytkowników innych niż gospodarstwa domowe.
Masa zebranego ZSEE – ogółem
Masa zebranego ZSEE z gospodarstw domowych
Masa zebranego ZSEE pochodzącego od użytkowników innych niż gospodarstwa
domowe.
Poziom zbierania ZSEE
Udział masy zużytego sprzętu przygotowanego do ponownego użycia w stosunku do
całkowitej masy zużytego sprzętu zebranego w danym roku
W zakresie osiągnięcia poziomów odzysku i recyklingu – od dnia 1 stycznia 2016 r. do
dnia 31 grudnia 2017 r.
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grup sprzętu nr 1 (Wielkogabarytowe
urządzenia gospodarstwa domowego) i 10 (Automaty wydające)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu należącego
do grup nr 1 (Wielkogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego) i 10 (Automaty
wydające)
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grup sprzętu należącego do grup nr 3
(Sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny) i 4 (Sprzęt konsumencki i panele
fotowoltaiczne)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu należącego
do grup nr 3 (Sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny) i 4 (Sprzęt konsumencki i panele
fotowoltaiczne)
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grup sprzętu należącego do grup nr 2
(Małogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego) i 5–9 (Sprzęt oświetleniowy;
Narzędzia elektryczne i elektroniczne, z wyjątkiem wielkogabarytowych stacjonarnych
narzędzi przemysłowych; Zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy; Wyroby medyczne, z
wyjątkiem wszelkich wyrobów wszczepionych i zainfekowanych; Przyrządy do
monitorowania i kontroli)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu należącego
do grup nr 2 (Małogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego) i 5–9 (Sprzęt
oświetleniowy; Narzędzia elektryczne i elektroniczne, z wyjątkiem wielkogabarytowych
ww
w.
68
69
70
71
72
73
Jednostka
Mg
.go
v.p
51
Poz. 784
Nazwa wskaźnika
rcl
Lp.
– 118 –
118
Mg
%
Mg
Mg
%
Mg
Mg
%
Mg
Mg
Mg
Mg
Mg
Mg
%
%
%
%
%
%
%
%
Nazwa wskaźnika
Jednostka
l
Lp.
– 119 –
76
77
78
79
80
81
82
Liczba stacji demontażu
Liczba punktów zbierania pojazdów
Masa zebranych pojazdów wycofanych z eksploatacji
Poziom odzysku odpadów pochodzących z demontowanych pojazdów wycofanych
z eksploatacji
Poziom recyklingu odpadów pochodzących z demontowanych pojazdów wycofanych
z eksploatacji
Odpady powstające z produktów – opakowania i odpady opakowaniowe (inne
opakowania po środkach niebezpiecznych)
Masa opakowań wprowadzonych z produktami na rynek
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych – ogółem
Masa odpadów opakowaniowych wytwarzanych w stosunku do PKB w cenach stałych z
2000 r.
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych ze szkła
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z papieru i tektury
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych ze stali
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z aluminium
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z drewna
Poziom odzysku odpadów opakowaniowych – ogółem
Odpady powstające z produktów – opakowania i odpady opakowaniowe - dla
opakowań po środkach niebezpiecznych
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych – ogółem
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych ze szkła
ww
w.
83
84
85
86
.go
v.p
75
rcl
74
stacjonarnych narzędzi przemysłowych; Zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy; Wyroby
medyczne, z wyjątkiem wszelkich wyrobów wszczepionych i zainfekowanych; Przyrządy
do monitorowania i kontroli)
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grup sprzętu należącego do grup nr 3
(Sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny) i 4 (Sprzęt konsumencki i panele
fotowoltaiczne)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu zużytych gazowych
lamp wyładowczych
W zakresie osiągnięcia poziomów odzysku i recyklingu - od dnia 1 stycznia 2018
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grup sprzętu nr 1 (Sprzęt działający na
zasadzie wymiany temperatury) i 4 (Sprzęt wielkogabarytowy, którego którykolwiek z
zewnętrznych wymiarów przekracza 50 cm)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu należącego
do grup nr 1 (Sprzęt działający na zasadzie wymiany temperatury) i 4 (Sprzęt
wielkogabarytowy, którego którykolwiek z zewnętrznych wymiarów przekracza 50 cm)
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grup sprzętu nr 2 (Ekrany, monitory i
sprzęt zawierający ekrany o powierzchni większej niż 100 cm2)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu należącego
do grup nr 2 (Ekrany, monitory i sprzęt zawierający ekrany o powierzchni większej niż
100 cm2)
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grup sprzętu nr 5 (Sprzęt
małogabarytowy, którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm) i 6
(Małogabarytowy sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny, którego żaden z
zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu należącego
do grup nr 5 (Sprzęt małogabarytowy, którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie
przekracza 50 cm) i 6 (Małogabarytowy sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny,
którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu należącego
do grup nr 3 (Lampy)
Odpady powstające z produktów – pojazdy wycofane z eksploatacji
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
119
%
%
%
%
%
%
%
%
%
szt.
szt.
tys. Mg
%
%
tys. Mg
%
tys. Mg/mld zł
rok
%
%
%
%
%
%
%
%
%
Nazwa wskaźnika
Jednostka
l
Lp.
Poz. 784
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z papieru i tektury
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych ze stali
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z aluminium
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z drewna
Poziom odzysku odpadów opakowaniowych – ogółem
Odpady powstające z produktów – zużyte opony
106
107
108
109
110
Masa opon wprowadzonych na rynek
Masa opon poddanych innym niż recykling procesom odzysku
Masa opon poddanych recyklingowi
Poziom odzysku odpadów powstałych z opon
Poziom recyklingu odpadów powstałych z opon
Odpady pozostałe – odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów
budowlanych oraz infrastruktury drogowej
Poziom przygotowania do ponownego użycia, recyklingu oraz innych form odzysku
materiałów budowlanych i rozbiórkowych
Odpady pozostałe – KOŚ
111
Masa wytworzonych KOŚ
113
114
115
Odsetek masy wytworzonych KOŚ poddanych przetwarzaniu metodami termicznymi
Odsetek masy wytworzonych KOŚ bezpośrednio stosowanych na powierzchni ziemi
Odsetek masy wytworzonych KOŚ poddanych odzyskowi innymi metodami
Odpady pozostałe – odpady ulegające biodegradacji – inne niż komunalne
Odsetek masy składowanych odpadów biodegradowalnych (innych niż komunalne) w
stosunku do masy wytworzonych odpadów
Odpady pozostałe – odpady z wybranych gałęzi gospodarki
117
Masa odpadów wydobywczych (jako suma: a. odpadów z flotacyjnego wzbogacania rud
metali nieżelaznych, b. odpadów powstających przy płukaniu i oczyszczaniu kopalin) w
stosunku do masy produktu (suma węgla kamiennego, brunatnego i miedzi)
Masy odpadów z sektora energetyki (jako suma: mieszanek popiołowo-żużlowych z
mokrego odprowadzania odpadów paleniskowych, popiołów lotnych z węgla; c.
mieszaniny popiołów lot. i odpadów stałych z wapniowych metod odsiarczania; d. żużli,
popiołów paleniskowych i pyłów z kotłów) w stosunku do ilości wyprodukowanej energii
Odpady pozostałe – odpady w środowisku morskim
ww
w.
118
rcl
112
116
119
%
%
%
%
%
%
.go
v.p
100
101
102
103
104
105
Mg
Mg
Mg
%
%
%
tys.
Mg
tys. Mg
s.m.
%
%
%
Mg/Mg
Mg/GWh
Wykorzystanie systemu monitoringu odpadów w środowisku morskim w ramach PMŚ planowanego do
wdrożenia w latach 2015–2016
Źródło: Opracowanie własne.
l
ROZDZIAŁ 7. HARMONOGRAM, OKREŚLENIE WYKONAWCÓW I
SPOSOBU FINANSOWANIA REALIZACJI ZADAŃ
ww
w.
rcl
.go
v.p
W związku z identyfikacją problemów oraz wyznaczonymi na ich podstawie celami i
kierunkami działań określono zadania do realizacji w ramach Kpgo 2022. W tabeli 44 zestawiono
między innymi działania, organy lub instytucje wdrażające, terminy ich realizacji oraz szacunkowe
nakłady finansowe.
W tabeli nie ujęto zadań o charakterze rutynowym, realizowanych przez organy administracji
publicznej, wynikających bezpośrednio z mocy prawa, na przykład wydawania decyzji,
monitorowania, kontrolowania, a także zadań zapisanych w innych programach krajowych, na
przykład: Programie Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032, Aktualizacji Krajowego
programu oczyszczania ścieków komunalnych.
Poniżej wymieniono główne sposoby i źródła finansowania działań z zakresu gospodarki
odpadami. Mogą one odbywać się z udziałem między innymi
1) dotacji ze środków pomocowych
a) krajowych – na przykład w ramach programów NFOŚiGW lub WFOŚiGW,
b) międzynarodowych – głównie UE (lub innych – Fundusz Norweski, EOG itp.);
2) środków publicznych, w większości pochodzących z budżetu jednostek samorządu terytorialnego
lub środków własnych podmiotów odpowiedzialnych za realizację zadań w danym zakresie
(spółek komunalnych);
3) przy wsparciu zwrotnymi środkami finansowymi, to jest pożyczkami i kredytami
a) pozyskiwanymi na warunkach preferencyjnych w instytucjach powołanych do
udzielania wsparcia w tym zakresie (NFOŚiGW, WFOŚiGW),
b) pozyskiwanymi na rynku niepublicznych instytucji finansowych (banków), krajowych
lub międzynarodowych (BOŚ, EBI),
c) przez emisję papierów dłużnych (obligacji);
4) środków publiczno-prywatnych, będących na przykład wynikiem przyjęcia formuły partnerstwa
publiczno-prywatnego dla realizacji danej inwestycji.
ww
w.
2.
3.
Przeprowadzenie ogólnopolskiej
kampanii informacyjno-edukacyjnej na
temat postępowania z poszczególnymi
rodzajami odpadów (w tym opracowanie
zaleceń dla gmin odnoszących się do
przeprowadzenia kampanii
informacyjno-promocyjnych
dotyczących postępowania z odpadami,
w szczególności w zakresie
selektywnego zbierania odpadów)
59
58
do końca
2017 r.
-
-
NFOŚiGW
NFOŚiGW/budżet państwa
– 122 –
122
l
Liczba zlikwidowanych
mogilników
Nie przewiduje się,
działanie obligatoryjne
Nie przewiduje się,
działanie obligatoryjne
7.
Wskaźniki
monitorowania realizacji
działań
.go
v.p
4,0
(w tym około 10
mln na utworzenie
systemu)
6.
Potencjalne źródło
finansowania58
W przypadku NFOŚiGW są to zarówno środki krajowe jak i środki międzynarodowe, w tym UE, zgodnie z przyjętymi zasadami udzielania dofinansowania.
Przeprowadzanie cykli kontrolnych i przekazanie ich wyników do MŚ.
Główny Inspektor
Ochrony
Środowiska59,
wojewódzcy
inspektorzy ochrony
środowiska59,
administracja
do końca
2018 r.
do 2018 r.
14,24
5.
Szacunkowe
nakłady finansowe
[mln zł]
rcl
Minister Środowiska
Główny Inspektor
Ochrony Środowiska
4.
Termin
realizacji
Monitor Polski
Prowadzenie kontroli likwidacji trzech
mogilników na terenie województw
dolnośląskiego, opolskiego i podlaskiego
Opracowanie i wdrożenie BDO,
umożliwiającej monitoring wdrażania
ZPO
3.
2.
1.
1.
Organ/instytucja
wykonująca
Nazwa działania
Nr
Tabela 44. Harmonogram rzeczowo – finansowy rekomendowanych działań
Minister Środowiska,
Wydanie rozporządzenia ws.
szczegółowego sposobu selektywnego
zbierania wybranych frakcji odpadów
oraz określenia kiedy wymóg
selektywnego zbierania uważa się za
spełniony
Nowelizacja ustawy z dnia 13 września
1996 r. o utrzymaniu czystości i
porządku w gminach w kierunku
zniesienia możliwości: ryczałtowego
rozliczania firm odbierających odpady
komunalne od mieszkańców oraz
łączenia przetargu na odbiór i
zagospodarowanie odpadów.
Określenie procentowej różnicy
4.
5.
6.
2016-2017
Przeprowadzanie cykli kontrolnych i przekazanie ich wyników do MŚ.
Minister Środowiska
2016 r.
-
6.
Potencjalne źródło
finansowania58
Nie przewiduje się,
działanie obligatoryjne
7.
Wskaźniki
monitorowania realizacji
działań
123
-
-
-
-
l
Nie przewiduje się,
działanie legislacyjne
Nie przewiduje się,
działanie legislacyjne
.go
v.p
-
5.
Szacunkowe
nakłady finansowe
[mln zł]
rcl
do końca
2030 r.
4.
Termin
realizacji
Monitor Polski
60
Główny Inspektor
Ochrony
Środowiska60,
wojewódzcy
inspektorzy ochrony
środowiska60
Przeprowadzenie kontroli terenów
zanieczyszczonych i zdegradowanych w
celu oceny realizacji zadania ujętego w
Krajowym planie gospodarki odpadami
2010 „Rekultywacja terenów
zanieczyszczonych i zdegradowanych
składowaniem niebezpiecznych odpadów
przemysłowych” przewidywanego do
wykonania w latach 2009–2010
publiczna na terenie
właściwych
województw
3.
2.
1.
ww
w.
Organ/instytucja
wykonująca
Nazwa działania
Nr
9.
Prowadzenie kontroli obiektów
unieszkodliwiania odpadów
wydobywczych
Inspekcja Ochrony
Środowiska,
Państwowa Straż
Pożarna
Minister Środowiska
do końca
2030 r.
do końca
2017 r. oraz
kontynuacja w
latach
następnych
do końca
2030 r.
-
6.
Potencjalne źródło
finansowania58
Nie przewiduje się,
działanie obligatoryjne
7.
Wskaźniki
monitorowania realizacji
działań
124
-
0,3
-
środki UE/NFOŚiGW
l
Nie przewiduje się,
działanie obligatoryjne
Opracowanie wytycznych
dla jednostek samorządu
terytorialnego,
dotyczących realizacji
badań w zakresie analizy
składu morfologicznego
odpadów, właściwości
fizycznych i chemicznych
odpadów
.go
v.p
-
5.
Szacunkowe
nakłady finansowe
[mln zł]
rcl
Inspekcja Ochrony
Środowiska, Policja
(PG), Urzędy
Kontroli Skarbowej
4.
Termin
realizacji
Monitor Polski
8.
7.
pomiędzy stawkami opłat za odpady
zbierane w sposób selektywny a
odpadami zbieranymi w sposób
nieselektywny
Prowadzenie kontroli
- organizacji odzysku, podmiotów
zbierających oraz instalacji do
przetwarzania ZSEE,
- instalacji do przetwarzania zużytych
baterii i zużytych akumulatorów,
- punktów zbierania pojazdów, stacji
demontażu pojazdów,
- podmiotów wytwarzających odpady
medyczne oraz spalarni odpadów
medycznych i weterynaryjnych
Opracowanie wytycznych dla jednostek
samorządu terytorialnego, dotyczących
realizacji badań w zakresie analizy
składu morfologicznego odpadów,
właściwości fizycznych i chemicznych
odpadów oraz weryfikacja wyników
badań
3.
2.
1.
ww
w.
Organ/instytucja
wykonująca
Nazwa działania
Nr
14.
13.
Główny Inspektor
Ochrony
Środowiska61,
Prowadzenie kontroli w zakresie
zagospodarowania osadów ściekowych
61
do końca
2030 r.
wdrożenie od
2016 r.
NFOŚiGW/Minister
Środowiska/Minister
Rozwoju
do końca
2030 r.
wojewódzcy
inspektorzy ochrony
środowiska61
wojewódzcy
inspektorzy ochrony
środowiska61
Przeprowadzanie cykli kontrolnych i przekazanie ich wyników do MŚ.
Prowadzenie kontroli podmiotów
zaangażowanych w gospodarowanie
odpadami komunalnymi
Działania na rzecz współpracy w
zakresie ZPO pomiędzy
interesariuszami: MŚ, organizacje
zrzeszające przemysł, konsumentów,
jednostki samorządu terytorialnego
do końca
2030 r.
Główny Inspektor
Ochrony
Środowiska61,
wojewódzcy
inspektorzy ochrony
środowiska61
Prowadzenie kontroli przestrzegania
przepisów o gospodarce opakowaniami i
odpadami opakowaniowymi
1,0
-
-
-
-
l
Liczba współpracujących
instytucji
Liczba zrealizowanych
warsztatów w roku,
NFOŚiGW, na przykład w
ramach Dobrych Praktyk
Środki UE
Nie przewiduje się,
działanie obligatoryjne
Nie przewiduje się,
działanie obligatoryjne
Nie przewiduje się,
działanie obligatoryjne
Nie przewiduje się,
działanie obligatoryjne
7.
Wskaźniki
monitorowania realizacji
działań
-
-
-
-
6.
Potencjalne źródło
finansowania58
.go
v.p
125
rcl
do końca
2030 r.
5.
Szacunkowe
nakłady finansowe
[mln zł]
Monitor Polski
12.
11.
10.
Główny Inspektor
Ochrony
Środowiska61,
wojewódzcy
inspektorzy ochrony
środowiska61
4.
Termin
realizacji
Aktualizacja spisu zamkniętych
obiektów unieszkodliwiania odpadów
wydobywczych oraz opuszczonych
obiektów unieszkodliwiania odpadów
wydobywczych
3.
2.
1.
ww
w.
Organ/instytucja
wykonująca
Nazwa działania
Nr
Koordynacja i wsparcie realizacji prac
naukowo-badawczych w zakresie
gospodarki odpadami oraz projektów
badawczych i demonstracyjnych w
dziedzinie technologii ZPO) oraz
upowszechnianie wyników badań
Uwzględnienie w priorytetach
NFOŚiGW/WFOŚiGW w perspektywie
finansowej na lata 2014-2020
możliwości wsparcia dla przedsiębiorstw
na działania dotyczące zmiany
technologii na technologie
małoodpadowe, innowacyjne
(analogiczne jak do programów
efektywności energetycznej); tworzenie
nowych form działalności związanej z
ZPO
15.
16.
Nie ma możliwości
określenia na tym
etapie kosztów
zadania, ze względu
na fakt, że MNiSW
nie planuje środków
na badania z
konkretnej
dziedziny nauki –
projekty
finansowane są w
trybie
konkursowym i
wyłącznie na
podstawie kryterium
doskonałości, a nie
na podstawie
przynależności do
konkretnego
obszaru wiedzy.
2016–2030 r.
2016–2020 r.
126
-
-
budżet Państwa
l
Uruchomione programy
priorytetowe NFOŚiGW
lub umieszczenie na listach
przedsięwzięć
priorytetowych
WFOŚiGW zadań w
zakresie wsparcia dla
przedsiębiorstw na
działania dotyczące
zmiany technologii na
technologie
małoodpadowe,
innowacyjne oraz
Suma środków
przeznaczonych na
projekty badawcze
[mln/rok]
7.
Wskaźniki
monitorowania realizacji
działań
Monitor Polski
NFOŚiGW /
WFOŚiGW
Minister Nauki i
Szkolnictwa
Wyższego
/Narodowe Centrum
Badań i Rozwoju
6.
Potencjalne źródło
finansowania58
.go
v.p
5.
Szacunkowe
nakłady finansowe
[mln zł]
4.
Termin
realizacji
rcl
3.
2.
1.
ww
w.
Organ/instytucja
wykonująca
Nazwa działania
Nr
2017–2020 r.
2016–2022 r.
Minister Środowiska/
Minister Rozwoju
Minister Środowiska
Federacja Polskich
Banków Żywności
lub inna organizacja,
we współpracy
z organizacjami
handlu detalicznego,
gastronomii,
organizacji
konsumenckich,
organizacji pomocy
społecznej;
Przygotowanie rekomendacji dla
weryfikacji procesów produkcyjnych,
pod kątem ograniczenia ilości
wytwarzanych odpadów i uwzględnienia
w tych procesach wykorzystania
odpadów
Kampanie promujące hierarchię
sposobów postępowania z odpadami, w
tym mniej konsumpcyjny styl życia oraz
ekoprojektowanie)
Promowanie inicjatyw i konkursów dla
„małoodpadowych” gmin
Opracowanie analizy na rzecz ZPO
dotyczącej możliwości racjonalnego
wykorzystania żywności, z
uwzględnieniem handlu, gastronomii,
organizacji i osób potrzebujących, w celu
wdrożenia działań ograniczających
marnotrawienie żywności, w tym
dotyczących stworzenia niezbędnej
infrastruktury
17.
18.
19.
20.
Ministerstwo
Rozwoju
Minister Środowiska,
oraz
2016–2019 r.
2016–2022 r.
Środki UE
6.
Potencjalne źródło
finansowania58
Opracowane wytyczne dla
sektorowych przeglądów
ekologicznych mające na
celu optymalizację
procesów produkcyjnych
pod kątem surowcowoodpadowym
tworzenie nowych form
działalności związanej z
ZPO
7.
Wskaźniki
monitorowania realizacji
działań
127
NFOŚiGW
NFOŚiGW
0,5
l
Liczba instytucji
współpracujących
Liczba podjętych
inicjatyw,
zorganizowanych
konkursów
Liczba wydarzeń
zorganizowanych w roku
Monitor Polski
0,2
UE
NFOŚiGW /
2,0
3,0
.go
v.p
0,1
5.
Szacunkowe
nakłady finansowe
[mln zł]
rcl
4.
3.
2.
1.
ww
w.
Termin
realizacji
Organ/instytucja
wykonująca
Nazwa działania
Nr
24.
Przegląd legislacji w zakresie ustawy o
odpadach oraz ustaw dotyczących
odpadów powstających z produktów,
to jest
1. ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o
bateriach i akumulatorach;
2. ustawy z dnia 11 września 2015 r.
o zużytym sprzęcie elektrycznym
i elektronicznym;
3. ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o
gospodarce opakowaniami i
odpadami opakowaniowymi;
MŚ
MŚ
Ministerstwo
Edukacji Narodowej
Ośrodek Rozwoju
Edukacji
Minister Edukacji
Narodowej,
2016–2017 r.
2016–2018 r.
2016–2017 r.
-
6.
Potencjalne źródło
finansowania58
nie przewiduje się
7.
Wskaźniki
monitorowania realizacji
działań
128
-
0,2
-
NFOŚiGW/środki UE
-
-
l
Nie przewiduje się
nie przewiduje się
.go
v.p
-
-
5.
Szacunkowe
nakłady finansowe
[mln zł]
rcl
2016–2016 r.
4.
Termin
realizacji
Monitor Polski
23.
22.
21.
Wprowadzenie zagadnień związanych z
ZPO oraz prawidłowym postępowaniem
z odpadami do podstawy programowej
kształcenia ogólnego i podstawy
programowej kształcenia w zawodach
Przygotowanie rekomendacji dla budowy
sieci napraw i ponownego użycia oraz
opracowanie wytycznych dotyczących
minimalnej funkcjonalności PSZOK dla
jednostek samorządu terytorialnego
Gromadzenie i udostępnianie materiałów
edukacyjnych na temat ZPO oraz
prawidłowego postępowania z odpadami
dla szkół
1.
współpraca z
organizacjami
partnerskimi z innych
krajów
członkowskich UE
3.
2.
Nr
ww
w.
Organ/instytucja
wykonująca
Nazwa działania
Opracowanie propozycji zmian
legislacyjnych i organizacyjnych w
zakresie EPR
Analiza możliwości powołania jednostki
odpowiedzialnej za realizację EPR, w
przypadku przyjęcia takiego rozwiązania
na poziomie KE
25.
26.
4. ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o
recyklingu pojazdów wycofanych
z eksploatacji,
w celu identyfikacji i wprowadzenia
koniecznych zmian dla zapewnienia
sprawnego systemu gospodarki
odpadami komunalnymi, w tym
odpadami powstającymi z produktów
2019 r.
-
-
7.
l
Wskaźniki
monitorowania realizacji
działań
– 129 –
129
-
-
6.
Potencjalne źródło
finansowania58
.go
v.p
-
-
5.
Szacunkowe
nakłady finansowe
[mln zł]
rcl
2017 r.
4.
Termin
realizacji
Monitor Polski
MŚ, MR, MF, GIOŚ,
NFOŚiGW
MŚ
3.
2.
1.
ww
w.
Organ/instytucja
wykonująca
Nazwa działania
Nr
OCENIE
.go
v.p
l
ROZDZIAŁ 8. INFORMACJA
O
STRATEGICZNEJ
ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO
ww
w.
rcl
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o
środowisku jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach
oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 353), Kpgo 2022 wymagał przeprowadzenia
strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. W związku z tym, sporządzono Prognozę
oddziaływania na środowisko Kpgo 2022, której zakres i stopień szczegółowości informacji został
uzgodniony z Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska oraz Głównym Inspektorem Sanitarnym.
W strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko zapewniono możliwość udziału
społeczeństwa na zasadach określonych w powołanej wyżej ustawie, informacje o przystąpieniu do
opracowania projektu dokumentu i o jego przedmiocie, możliwości zapoznania się z niezbędną
dokumentacją oraz składania uwag i wniosków, w tym sposobu i miejscu ich składania, organie
właściwym do rozpatrzenia uwag i wniosków zostały zamieszczone między innymi na stronach
internetowych MŚ oraz w prasie o zasięgu ogólnokrajowym. Ponadto projekt Kpgo 2022 wraz z
Prognozą został przekazany do zaopiniowania przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska
oraz Głównego Inspektora Sanitarnego, którzy wydali opinię w ustawowym terminie 30 dni od dnia
otrzymania dokumentów.
Zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach podsumowanie z
przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko Kpgo 2022 stanowi część C.
ww
w.
1. Wykorzystanie środków
planowania lub innych instrumentów
ekonomicznych wspierających
efektywne wykorzystanie zasobów
2. Promocja badań i rozwoju w
obszarze pozyskiwania czystszych i
bardziej oszczędnych produktów i
technologii oraz upowszechnianie i
wykorzystywanie wyników takich
badań i rozwoju
3. Opracowanie na wszystkich
poziomach skutecznych i przydatnych
wskaźników presji na środowisko
związanej z wytwarzaniem odpadów,
przy czym celem tych wskaźników
Mogące mieć
wpływ na
warunki ramowe
związane z
wytwarzaniem
odpadów
Mogące mieć
wpływ na
warunki ramowe
związane z
wytwarzaniem
Rodzaje środków (według
załącznika nr 5 do ustawy o
odpadach)
2.
1.
Mogące mieć
wpływ na
warunki ramowe
związane z
wytwarzaniem
odpadów
Grupa
środków
wysoka
2. Działanie jest realizowane w
ramach ogólnej restrukturyzacji przemysłu
od lat 90; Realizowane są projekty
międzynarodowe między innymi ZeroWIN
(dot. Symbioz przemysłowych), Central
Europe Repair and Reuse Centres and
Networks (CERREC), TRANSWASTE (w
ramach którego utworzono Kącik
używanych rzeczy przy PSZOK w
Poznaniu), FoRWaRD, „Nie marnuj
jedzenia, myśl ekologicznie” (ograniczanie i
ZPO żywności)
l
3. Potrzeba opracowania wskaźników monitorowania
Krajowego programu zapobiegania powstawaniu
odpadów umożliwiających ocenę efektywności ZPO i
porównanie w ramach poszczególnych sektorów
przemysłu; potrzeba opracowania rzetelnej BDO
– 131 –
131
3. Ogólne wskaźniki monitorowania zostały
opracowane w ramach Kpgo 2010, Kpgo
2014 i WPGO; istnieje grupa monitorująca
wdrażanie Kpgo 2014
.go
v.p
2. Realizacja projektów badawczych i
demonstracyjnych w dziedzinie technologii ZPO oraz
upowszechnianie wyników badań; Propozycja
uzupełnienia działań o stworzenie krajowej sieci
współpracujących instytucji na rzecz ZPO żywności.
1. Wdrożona jest zasada zanieczyszczający
płaci; EPR za wybrane produkty; ZPO
zostało uwzględnione w Kpgo 2014 i
WPGO
Monitor Polski
wysoka
5.
1. Objęcie większej liczby produktów EPR,
zwiększenie udziału opakowań zwrotnych, objęcie
opłatą innych produktów jednorazowych; rozwój
współpracy na rzecz ZPO pomiędzy interesariuszami
MŚ, organizacje zrzeszające przemysł, konsumentów,
jednostki samorządu terytorialnego.
4.
Realizowane działania w ramach środka
rcl
wysoka
3.
Ocena
użyteczności
Możliwe dodatkowe działania w ramach środka
Poniżej dokonano oceny istniejących i stosowanych środków, które mogą być wykorzystane do osiągania celów z zakresu ZPO. Wskazane wyżej
środki zostały podzielone na trzy grupy, to jest
1) mogące mieć wpływ na warunki ramowe związane z wytwarzaniem odpadów;
2) mogące mieć wpływ na fazę projektu, produkcji i dystrybucji;
3) mogące mieć wpływ na fazę konsumpcji i użytkowania.
ROZDZIAŁ 9. OCENA STOSOWANYCH ŚRODKÓW Z ZAKRESU ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW
Mogące mieć
wpływ na fazę
projektu,
produkcji i
dystrybucji
Mogące mieć
wpływ na fazę
projektu,
produkcji i
dystrybucji
6. Organizacja szkoleń dla
właściwych organów w zakresie
wprowadzania wymogów
dotyczących ZPO do decyzji
wydawanych na podstawie ustawy o
odpadach i Poś
7. Objęcie środkami zapobiegania
wytwarzaniu odpadów instalacji
niepodlegających pozwoleniom
zintegrowanym. W odpowiednich
przypadkach środki takie mogą
zawierać oceny i plany ZPO
5. Dostarczanie informacji o
technikach ZPO z zamiarem
ułatwiania wprowadzania BAT w
przemyśle
Mogące mieć
wpływ na fazę
projektu,
produkcji i
dystrybucji
wysoka
wysoka
wysoka
wysoka
5.
umożliwiającej monitoring wdrażania ZPO;
rozszerzenie zakresu prac grupy monitorującej Kpgo o
monitoring wdrażania Kpzpo; powołanie/ustalenie
instytucji wdrożeniowej dla ZPO wspierającej
przemysł, w celu wyłonienia możliwych zakresów
współpracy w ramach symbioz przemysłowych
4. Intensywna promocja ekoprojektowania;
Opracowanie narzędzi do oceny wpływu na
środowisko w całym cyklu życia produktu dla potrzeb
ekoprojektowania w wybranych branżach przemysłu.
Poprawa efektywności eksploatacji złóż naturalnych,
wdrażanie nowych technologii wydobycia.
Kontynuacja i intensyfikacja działań mających na celu
wdrażanie konkretnych rozwiązań w odniesieniu do
poszczególnych priorytetowych strumieni odpadów
Możliwe dodatkowe działania w ramach środka
-
l
6. Organizacja szkoleń dla urzędów marszałkowskich,
urzędów powiatowych i RDOŚ (dla terenów
zamkniętych) w zakresie wprowadzania wymogów
dotyczących ZPO do pozwoleń na wytwarzanie
odpadów (pozwoleń zintegrowanych) – dobre praktyki
5. Wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw w
zakresie wdrażania ZPO
– 132 –
132
7. Istnieją właściwe przepisy w ustawie o
odpadach oraz Poś to jest marszałek,
starosta, RDOŚ (dla terenów zamkniętych)
według art. 184 i 188 Poś – we wniosku i w
pozwoleniu na wytwarzanie odpadów
określa się „wskazanie sposobów ZPO lub
6. Organizacja szkoleń ogólnych dot. ustawy
o odpadach (transponującej przepisy
dyrektywy ramowej o odpadach), w tym
wynikającej z ustawy hierarchii sposobów
postępowania z odpadami
5. Szkolenia na temat technologii w
obszarze ochrony środowiska (BAT), metod
ich wdrażania, a także możliwości
pozyskiwania środków na inwestycje
proekologiczne
4. Prowadzone są projekty badawcze w
zakresie ekoprojektowania. Wdrażanie
konkretnych rozwiązań w zakresie ZPO w
odniesieniu do poszczególnych istotnych
strumieni odpadów
.go
v.p
4.
Realizowane działania w ramach środka
rcl
3.
Ocena
użyteczności
Monitor Polski
Mogące mieć
wpływ na fazę
projektu,
produkcji i
dystrybucji
4. Promocja ekoprojektowania
(systematycznego uwzględniania
aspektów środowiskowych przy
projektowaniu produktu z zamiarem
poprawienia charakterystyki
oddziaływania, jakie dany produkt
wywiera na środowisko przez cały
cykl życia)
1.
odpadów
Rodzaje środków (według
załącznika nr 5 do ustawy o
odpadach)
2.
ma być przyczynienie się do ZPO, od
porównywania produktów na
poziomie Wspólnoty, przez działania
podjęte przez władze lokalne, po
środki ogólnokrajowe
ww
w.
Grupa
środków
10. Promocja wiarygodnych
systemów zarządzania
środowiskowego, w tym EMAS i ISO
14001
Mogące mieć
wpływ na fazę
projektu,
produkcji i
dystrybucji
Mogące mieć
wpływ na fazę
projektu,
produkcji i
dystrybucji
.go
v.p
l
– 133 –
133
10.Szkolenia przedstawiające
przedsiębiorcom zasady budowania
systemów zarządzania środowiskowego
(ISO 14001, EMAS); Doradztwo dla
przedsiębiorstw w zakresie wdrażania
systemów zarządzania środowiskowego
-
9. Rozwój symbioz przemysłowych i sieci współpracy
przedsiębiorstw na rzecz racjonalnej gospodarki
surowcowej. ZPO, na przykład budowlanych i
remontowych, przemysłowych, przez zobowiązanie
dostawców materiałów do przyjmowania zwrotów
nadwyżek zakupionych materiałów w określonym
okresie, po cenie zakupów. Weryfikacja praktyk
stosowanych w handlu: na przykład sprzedaż wiązana
jako zachęta do zwiększonej konsumpcji, nadmierne
promowanie dużych porcji, na przykład w
multipleksach kinowych zachęca do większej
konsumpcji i do marnotrawienia żywności, w
uzasadnionych przypadkach objecie opłatą produktów
jednorazowych
10. Promowanie przeglądów ekologicznych procesów
produkcyjnych, mających na celu inwentaryzację i
zbilansowanie przepływu surowców, produktów,
usług i odpadów oraz określenie zależności
przyczynowo-skutkowych warunkujących
wytwarzanie odpadów; Wdrażanie systemów
8. Uwzględnienie w priorytetach
NFOŚiGW/WFOŚiGW w perspektywie 2014–2020
możliwości wsparcia dla MŚP na działania dotyczące
zmiany technologii na technologie małoodpadowe,
innowacyjne (analogiczne jak do programów
efektywności energetycznej), tworzenie nowych form
działalności związanej z ZPO, usług
outsourcingowych uzupełniających
5.
Możliwe dodatkowe działania w ramach środka
Monitor Polski
wysoka
wysoka
9. Stosowanie dobrowolnych umów,
paneli konsumentów i producentów
lub negocjacji sektorowych,
zmierzających do tego, aby dane
przedsiębiorstwa lub sektory
przemysłu wyznaczały własne plany
lub cele ZPO lub udoskonalały
nieoszczędne produkty lub
opakowania
8. Wsparcie informacyjne, finansowe i
decyzyjne dla przedsiębiorstw, w tym
małych i średnich przedsiębiorstw jest
realizowane w ramach Programu
Innowacyjna Gospodarka, finansowanego z
Europejskiego Funduszu Rozwoju
Regionalnego oraz ze środków budżetu
państwa
4.
ograniczania ilości odpadów i ich
negatywnego oddziaływania na środowisko”
Realizowane działania w ramach środka
rcl
wysoka
Mogące mieć
wpływ na fazę
projektu,
produkcji i
dystrybucji
3.
Ocena
użyteczności
8. Wykorzystanie kampanii
informacyjnych oraz zapewnienie
wsparcia finansowego, decyzyjnego i
innego rodzaju wsparcia dla
przedsiębiorstw. Środki takie będą
szczególnie skuteczne, jeżeli będą
skierowane i dostosowane do małych
i średnich przedsiębiorstw i będą
działały przez sieci istniejących
powiązań gospodarczych
1.
Rodzaje środków (według
załącznika nr 5 do ustawy o
odpadach)
2.
ww
w.
Grupa
środków
11. Instrumenty ekonomiczne, takie
jak zachęty do czystych zakupów lub
wprowadzenie obowiązkowej zapłaty
przez konsumentów za dany artykuł
lub element opakowania, który w
przeciwnym wypadku byłby
wydawany bezpłatnie
12. Wykorzystanie kampanii
informacyjnych i kierowanie
informacji do ogółu społeczeństwa
lub konkretnej grupy konsumentów
13. Promocja wiarygodnego
etykietowania ekologicznego
14. Porozumienia z sektorem
Mogące mieć
wpływ na fazę
konsumpcji i
użytkowania
Mogące mieć
wpływ na fazę
konsumpcji i
użytkowania
Mogące mieć
wpływ na fazę
konsumpcji i
użytkowania
Mogące mieć
1.
Rodzaje środków (według
załącznika nr 5 do ustawy o
odpadach)
2.
wysoka
wysoka
12. Uzupełnienie działań informacyjnych o promocję i
zachęty: Kampanie promujące sens hierarchii
sposobów postępowania z odpadami (w tym: zachęty
do mniej konsumpcyjnego stylu życia) wśród
konsumentów; Inicjowanie i promowanie przez
jednostki samorządu terytorialnego regionalne
inicjatyw, konkursów dla „zero odpadowych” gmin,
miast w stałych cyklicznych programach wieloletnich;
Wspólne działania na wszystkich szczeblach
administracji w ramach Europejskiego Tygodnia
Zapobiegania Powstawaniu Odpadów. Opracowanie
materiałów edukacyjnych nt. ZPO dla szkół i
wyższych uczelni
13. Kampanie promujące produkty o obniżonym
potencjale wytwarzania odpadów i zawartości
substancji szkodliwych za pomocą rozpoznawalnych
systemów znakowania
12. Krajowe portale informacyjne
prowadzone przez MŚ nt. zrównoważonego
stylu życia: http://ekoszyk.mos.gov.pl/
http://naszesmieci.mos.gov.pl/
Wprowadzane nowe przepisy prawne kładą
większy nacisk na prowadzenie kampanii
edukacyjnych dotyczących gospodarowania
odpadami, w tym ZPO
13. Od 2005 r. wydawane są w Polsce
certyfikaty ekoznakowania (Eko-znak,
Ecolabel), a także istnieją certyfikaty
produktów regionalnych i lokalnych;
Alternatywę stanowią inne europejskie
programy znakowania środowiskowego
14. Istnieją przepisy w nowej ustawie o
l
14. Stworzenie sieci współpracujących instytucji na
– 134 –
134
.go
v.p
11. Wprowadzanie instrumentów ekonomicznych
zmniejszających zużycie jednorazowych opakowań i
przedmiotów, gdzie jest to uzasadnione
11. Kaucja za butelki zwrotne, opłata za
torby jednorazowe
5.
zarządzania środowiskowego i programów w zakresie
czystych technologii umożliwiających ograniczenie
powstawania odpadów lub ograniczenie ich
toksyczności; Wdrażanie EMAS w instytucjach
publicznych
Możliwe dodatkowe działania w ramach środka
Monitor Polski
wysoka
wysoka
4.
Realizowane działania w ramach środka
rcl
3.
Ocena
użyteczności
ww
w.
Grupa
środków
15. W kontekście zamówień
publicznych i zaopatrzenia
przedsiębiorstw – włączanie
kryteriów środowiskowych (w tym
związanych z ZPO) do dokumentów
przetargowych, zgodnie ze
wskazaniami zawartymi w drugim
wydaniu podręcznika pt.
„Ekologiczne zakupy! Podręcznik
dotyczący zielonych zamówień
publicznych”, który został
opublikowany przez KE 25
października 2011 r. (polska wersja
wysoka
5.
l
– 135 –
135
15. Kontynuacja rozpowszechniania wiedzy
na temat wdrażania ZZP. Opracowano
materiały edukacyjne w postaci
podręczników dotyczących stosowania ZZP,
między innymi podręcznik Ministerstwa
Rozwoju Regionalnego dla Beneficjentów
Funduszy Europejskich, podręcznik UZP
zrealizowane. Przeprowadzono zamówienia
uwzględniające kryteria poza cenowe,
między innymi w przetargach na budowę
spalarni odpadów, budownictwie
pasywnym, wyborze sposobu oświetlenia
15. Akcje edukacyjne w zakresie ZPO dla instytucji
publicznych, skutkujące wprowadzaniem w nich
konkretnych działań w zakresie ZPO oraz włączaniem
kryteriów związanych z ochroną środowiska, w tym
ZPO do zamówień publicznych
rzecz ZPO
Możliwe dodatkowe działania w ramach środka
.go
v.p
4.
gospodarce opakowaniami i odpadami
opakowaniowymi stwarzające możliwość
tworzenia porozumień pomiędzy ministrem
właściwym do spraw środowiska a
przedsiębiorcami wprowadzającymi
produkty w opakowaniach jednostkowych
wielokrotnego użytku w zakresie utworzenia
i utrzymania systemu obrotu tymi
opakowaniami. Ustawa ta przewiduje
możliwość zawierania porozumień
pomiędzy organizacją samorządu
gospodarczego, reprezentującą
wprowadzających produkty w
opakowaniach wielomateriałowych albo
środki niebezpieczne w opakowaniach, w
tym ŚOR, a marszałkiem województwa
dotyczących w zakresie utworzenia i
utrzymania systemu gospodarowania
odpadami tych opakowań
Realizowane działania w ramach środka
rcl
3.
Ocena
użyteczności
Monitor Polski
Mogące mieć
wpływ na fazę
konsumpcji i
użytkowania
1.
wpływ na fazę
konsumpcji i
użytkowania
Rodzaje środków (według
załącznika nr 5 do ustawy o
odpadach)
2.
przemysłu, na przykład dotyczące
paneli produktów p podobnych do
prowadzonych w ramach
zintegrowanych polityk
produktowych lub umowy z
detalistami w sprawie dostępności
informacji o ZPO oraz w sprawie
produktów powodujących mniejsze
oddziaływanie na środowisko
ww
w.
Grupa
środków
Mogące mieć
wpływ na fazę
konsumpcji i
użytkowania
1.
Rodzaje środków (według
załącznika nr 5 do ustawy o
odpadach)
2.
podręcznika jest dostępna
http://ec.europa.eu/environment/gpp/p
df/handbook_pl.pdf ).
16. Propagowanie ponownego użycia
lub naprawy wyrzucanych produktów
lub ich składników, w szczególności
przez stosowanie środków
edukacyjnych, ekonomicznych,
logistycznych i innych, takich jak
wspieranie lub tworzenie
akredytowanych sieci napraw i
ponownego użycia, zwłaszcza w
regionach gęsto zaludnionych
wysoka
Monitor Polski
– 136 –
136
l
16. Budowa sieci napraw i ponownego użycia;
Wspieranie rozwoju rynków zbytu dla produktów
używanych
5.
Możliwe dodatkowe działania w ramach środka
.go
v.p
16. Istnieją pojedyncze przykłady punktów
przyjmujących rzeczy do ponownego użycia
oraz funkcjonują portale internetowe
opierające się na sprzedaży, sprzedaży za
symboliczną cenę lub nieodpłatnej
wymiennie przedmiotów używanych,
niepotrzebnych, głównie odzieży, ale
również mebli, urządzeń gospodarstwa
domowego i innych
4.
Realizowane działania w ramach środka
rcl
3.
Ocena
użyteczności
ww
w.
Grupa
środków
ROZDZIAŁ 10. STRESZCZENIE
GOSPODARKI
ODPADAMI
NIESPECJALISTYCZNYM
Poz. 784
KRAJOWEGO
2022
W
PLANU
JĘZYKU
l
Monitor Polski
ww
w.
rcl
.go
v.p
Niniejszy dokument stanowi aktualizację Kpgo 2014.
Zgodnie z ustawą o odpadach plany gospodarki odpadami podlegają aktualizacji nie rzadziej niż
co 6 lat.
Dyrektywa 2008/98/WE wprowadziła następującą hierarchię sposobów postępowania z
odpadami
1) ZPO;
2) przygotowywanie do ponownego użycia;
3) recykling;
4) inne procesy odzysku;
5) unieszkodliwianie.
Hierarchia ta stanowiła punkt wyjścia do opracowania celóww i kierunków działań w zakresie
postępowania z odpadami w ramach Kpgo 2022.
Zgodnie z wymaganiami zawartymi w ustawie o odpadach, dotyczącymi zakresu planów
gospodarki odpadami, Kpgo 2022 zawiera
1) analizę aktualnego stanu gospodarki odpadami w kraju, z uwzględnieniem transgranicznego
przemieszczania odpadów, w tym informacje na temat
a) rodzajów, ilości i źródła powstawania odpadów,
b) rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku,
c) rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom unieszkodliwiania,
d) istniejących systemów gospodarowania odpadami, w tym również zbierania odpadów,
e) rodzajów, liczby i mocy przerobowych instalacji do przetwarzania odpadów;
2) ocenę funkcjonowania obecnych systemów gospodarki odpadami, identyfikację problemów w
zakresie gospodarki odpadami dla poszczególnych strumieni odpadów, w tym ocenę potrzeb w
skali kraju w zakresie tworzenia nowej infrastruktury;
3) prognozowane zmiany w zakresie wytwarzanych odpadów i sposobów ich zagospodarowania z
perspektywą do 2030 r., w tym wynikające ze zmian demograficznych i gospodarczych;
4) określenie celów w zakresie gospodarki odpadami oraz rekomendacje dotyczące kierunków
działań, w tym tworzenia nowych systemów gospodarki odpadami i tworzenia nowej
infrastruktury oraz stosowanych technologii;
5) harmonogram realizacji zadań wynikających z przyjętych kierunków działań, określenie
wykonawców i sposobu finansowania zadań;
6) wskaźniki dla monitorowania i oceny realizacji założonych celów.
Głównym celem dokumentu jest określenie polityki gospodarki odpadami zgodnej z hierarchią
sposobów postępowania z odpadami oraz zasadą zanieczyszczający płaci. Celami wskazanymi w
dokumencie są między innymi
1) ZPO;
2) zmniejszenie ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych na
składowiska odpadów, aby w 2020 r. nie było składowanych więcej niż 35% masy tych odpadów
wytworzonych w 1995 r.;
3) dążenie do zmniejszania ilości składowanych odpadów;
4) osiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia papieru,
metali, tworzyw sztucznych i szkła pochodzących ze strumienia odpadów komunalnych;
.go
v.p
l
5) zapewnienie osiągnięcia odpowiedniego poziomu zbierania zużytego sprzętu oraz zużytych baterii
i akumulatorów;
6) osiągnięcie odpowiedniego poziomu odzysku i recyklingu odpadów powstających z produktów,
między innymi odpadów opakowaniowych, zużytych opon, olejów odpadowych;
7) dokończenie likwidacji mogilników, zawierających przeterminowane ŚOR i inne odpady
niebezpieczne;
8) zwiększenie udziału odpadów poddawanych procesom odzysku.
ww
w.
rcl
Dla osiągnięcia założonych celów określone zostały kierunki działań dotyczące między
innymi edukacji ekologicznej, rozwoju selektywnego zbierania odpadów, a także zostały wskazane
działania takie jak np. prowadzenie kontroli przez inspekcję ochrony środowiska, prowadzenie
kampanii informacyjno-edukacyjnych mających na celu podniesienie świadomości ekologicznej w
zakresie gospodarki odpadami, wspieranie budowy sieci napraw i ponownego użycia produktów.
Efektem wdrożenia Kpgo 2022 będzie zapewnienie racjonalnej gospodarki odpadami i
ograniczenie negatywnego wpływu odpadów na środowisko.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, Kpgo 2022 identyfikuje
również środki służące ZPO. Ponadto w załączniku do Kpgo 2022 zamieszczono wykaz dotychczas
stosowanych środków służących ZPO wraz z oceną ich użyteczności.
W ramach prac nad Kpgo 2022 sporządzona została prognoza oddziaływania na środowisko.
Dokument jest częścią A Kpgo 2022.
.go
v.p
l
Monitor Polski
Część A Prognoza oddziaływania na środowisko
ww
w.
rcl
Krajowego planu gospodarki odpadami 2022
Warszawa, 2016
Spis treści
Streszczenie .................................................................................................................................... 6
2.
Wprowadzenie – cel i kontekst opracowania ................................................................................ 18
.go
v.p
l
1.
2.1.
Podstawy formalno-prawne Prognozy oddziaływania na środowisko ................................... 18
2.2.
Przedmiot, cel i zakres Prognozy .......................................................................................... 18
2.3.
Opis metodyki ........................................................................................................................ 20
2.4.
Stopień szczegółowości prowadzonych ocen ....................................................................... 21
2.5.
Wskazanie napotkanych trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we
współczesnej wiedzy.......................................................................................................................... 22
4.
Analiza Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 .................................................................. 24
3.1.
Zawartość i spójność wewnętrzna Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 ................ 24
3.2.
Analiza zgodności z dokumentami strategicznymi UE i globalnymi ..................................... 31
3.3.
Analiza zgodności z krajowymi dokumentami strategicznymi ............................................... 36
Analiza stanu bieżącego środowiska............................................................................................. 43
4.1.
Przyroda i różnorodność biologiczna..................................................................................... 43
4.2.
Zmiany klimatu....................................................................................................................... 46
4.3.
Zasoby i odpady .................................................................................................................... 51
4.4.
Środowisko, zdrowie i jakość życia ....................................................................................... 64
4.5.
Jakość powietrza ................................................................................................................... 68
4.6.
Jakość wód powierzchniowych i podziemnych ..................................................................... 70
rcl
3.
5. Ocena skutków realizacji Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 na poszczególne
elementy środowiska ............................................................................................................................. 74
Różnorodność biologiczna, w tym rośliny i zwierzęta ........................................................... 78
5.2.
Powietrze ............................................................................................................................... 81
5.3.
Oddziaływanie na stan wód ................................................................................................... 84
5.4.
Powierzchnia ziemi, w tym gleby ........................................................................................... 86
5.5.
Ludzie (zdrowie i jakość życia) .............................................................................................. 87
5.6.
Krajobraz ............................................................................................................................... 90
5.7.
Klimat ..................................................................................................................................... 91
5.8.
Zasoby naturalne ................................................................................................................... 94
5.9.
Zabytki i dobra materialne ..................................................................................................... 95
ww
w.
5.1.
5.10. Podsumowanie informacji o zidentyfikowanych oddziaływaniach projektu Krajowego planu
gospodarki odpadami 2022 na obszary chronione oraz na cele ochrony obszarów Natura 2000 .... 95
5.11.
6.
Transgraniczne oddziaływanie na środowisko ...................................................................... 97
Analiza rozwiązań alternatywnych................................................................................................. 98
6.1.
Ocena skutków w przypadku braku realizacji Krajowego planu gospodarki odpadami 2022
(wariant 0) .......................................................................................................................................... 99
l
7. Propozycje dotyczące przewidywanych metod analizy skutków realizacji Krajowego planu
gospodarki odpadami 2022 ................................................................................................................. 100
Wnioski i rekomendacje ............................................................................................................... 102
9.
Literatura ...................................................................................................................................... 105
.go
v.p
8.
Wykaz pojęć i skrótów użytych w opracowaniu
Objaśnienie
Kpgo 2022
Krajowy plan gospodarki odpadami 2022
b.d.
brak danych
BAT
najlepsza dostępna technika (ang. Best available techniques)
BDO
Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami
EMAS
System Ekozarządzania i Audytu (ang. Eco-Management and Audit
Scheme)
EPR
Zasada Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ang. Extended
Producer Responsibility)
EUROSTAT
Europejski Urząd Statystyczny (ang. European Statistical Office)
GDOŚ
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska
GIOŚ
GIS
GUS
GWh
Generalny Inspektorat Ochrony Środowiska
Główny Inspektorat Sanitarny
Główny Urząd Statystyczny
Gigawatogodzina
Międzynarodowa
Organizacja
Organization for Standardization)
ww
w.
ISO
rcl
Wykaz pojęć i skrótów
Normalizacyjna
(ang. International
ITPOK
instalacja do termicznego przekształcania odpadów komunalnych
KE
Komisja Europejska
kg/M
masa odpadów w kilogramach w przeliczeniu na 1 mieszkańca
KOŚ
komunalne osady ściekowe
KPOŚK
Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych
MBP
instalacja do
komunalnych
Mg
megagram / tona
mln
Milion
MŚ
Ministerstwo Środowiska
mechaniczno-biologicznego
przetwarzania
odpadów
Objaśnienie
MŚP
małe i średnie przedsiębiorstwa
NFOŚiGW
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
odpady BiR
odpady budowlane i rozbiórkowe
OECD
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organization for
Economic Co-operation and Development)
Ok.
odpady komunalne
OOU
obszary ograniczonego użytkowania
OUB
odpady ulegające biodegradacji
PCB
Polichlorowane bifenyle
PCT
polichlorowane trifenyle
PKB
produkt krajowy brutto
PO IiŚ 2007-2013
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2007-2013
PO IiŚ 2014-2020
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020
POKzA
Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032
POŚ
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U.
z 2016 r. poz. 672 i 831)
PSZOK
RDF
RIPOK
.go
v.p
Prognoza oddziaływania na środowisko Krajowego planu gospodarki
odpadami 2022
punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych
paliwo alternatywne (ang. Refuse Derived Fuel)
regionalna instalacja do przetwarzania odpadów komunalnych
sucha masa
ww
w.
s.m.
rcl
Prognoza
l
Wykaz pojęć i skrótów
tys.
Tysiąc
UE
Unia Europejska
UZP
Urzędu Zamówień Publicznych
WFOŚiGW
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
WIOŚ
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska
WPGO
Wojewódzki Plan Gospodarki Odpadami
ZGM
zrównoważona gospodarka materiałami
ZPO
zapobieganie powstawaniu odpadów
ZSEE
zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
Objaśnienie
ZZO
zakład zagospodarowania odpadów
ZZP
zielone zamówienia publiczne
ww
w.
rcl
.go
v.p
Wykaz pojęć i skrótów
Poz. 784
l
l
1. Streszczenie
.go
v.p
Celem opracowania Prognozy oddziaływania na środowisko do Krajowego planu gospodarki
odpadami 2022 (dalej Kpgo 2022) jest
kompleksowa analiza możliwego oddziaływania na
poszczególne elementy środowiska, wyznaczonych w Kpgo 2022 celów oraz proponowanych do
realizacji działań. Zgodnie z obowiązującymi przepisami i uzgodnieniami, głównym celem Prognozy
jest określenie możliwych skutków w środowisku, jakie mogą wystąpić w wyniku Kpgo 2022. Prognoza
jest dokumentem wspierającym proces decyzyjny i procedurę konsultacji planu. Wskazuje na możliwe
negatywne skutki i formułuje zalecenia dotyczące możliwości ich przeciwdziałania oraz minimalizacji.
Niżej przedstawia się podstawowe wyniki prac nad Prognozą według poszczególnych jej rozdziałów.
Zgodnie z obowiązującym prawem aktualizacja planów gospodarki odpadami musi być dokonywana
nie rzadziej niż co 6 lat. Rozpatrywany w ramach strategicznej oceny Kpgo 2022 stanowi aktualizację
Krajowego planu gospodarki odpadami 2014. W związku z koniecznością spełnienia jednego z
kryteriów warunku ex-ante, zawartego w dokumencie Umowa Partnerstwa, który jest dokumentem
określającym kierunki interwencji funduszy europejskich w latach 2014-2020 dla Polski, dokonano
analizowanej aktualizacji Krajowego planu gospodarki odpadami 2014 w terminie wcześniejszym niż
wymaga tego regulacja prawna.
Kpgo 2022 zgodnie z wymaganiami ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r.
1
poz. 21, z późn. zm. ), zwanej dalej „ustawą o odpadach”, oraz rekomendacjami Komisji Europejskiej
zawiera
ww
w.
2)
analizę aktualnego stanu gospodarki odpadami w kraju, z uwzględnieniem transgranicznego
przemieszczania odpadów, w tym informacje na temat
a) rodzajów, ilości i źródła powstawania odpadów,
b) rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku, również
w instalacjach położonych poza terytorium kraju,
c) rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom unieszkodliwiania,
również w instalacjach położonych poza terytorium kraju,
d) istniejących systemów gospodarowania odpadami, w tym również zbierania odpadów,
e) rodzajów, liczby, rozmieszczenia i mocy przerobowych instalacji do przetwarzania
odpadów, wraz z wykazem podmiotów prowadzących działalność w tym zakresie;
ocenę funkcjonowania obecnych systemów gospodarki odpadami, identyfikację problemów
w zakresie gospodarki odpadami dla poszczególnych strumieni odpadów, w tym ocenę
potrzeb
w skali kraju w zakresie tworzenia nowej infrastruktury;
prognozowane zmiany w zakresie wytwarzanych odpadów i sposobów ich
zagospodarowania
z perspektywą do roku 2030, w tym wynikające ze zmian demograficznych i gospodarczych;
określenie celów w zakresie gospodarki odpadami oraz rekomendacje dotyczące kierunków
działań, w tym tworzenia nowych systemów gospodarki odpadami i tworzenia nowej
infrastruktury oraz stosowanych technologii, a także określenie środków zachęcających do
selektywnego zbierania bioodpadów w celu ich kompostowania i uzyskiwania z nich
sfermentowanej biomasy;
harmonogram realizacji zadań wynikających z przyjętych kierunków działań, określenie
wykonawców i sposobu finansowania zadań;
wskaźniki dla monitorowania i oceny realizacji założonych celów.
rcl
1)
3)
4)
5)
6)
Ww. zakres odnosi się do następujących rodzajów odpadów
1) odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji;
2) odpady poużytkowe
1
Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r. poz. 888 i 1238, z 2014 r. poz. 695, 1101 i 1322 oraz z 2015
r. poz. 87, 122, 933, 1045, 1688, 1936 i 2281.
.go
v.p
l
a) oleje odpadowe,
b) zużyte baterie i zużyte akumulatory,
c) zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny,
d) pojazdy wycofane z eksploatacji,
e) zużyte opony,
f) opakowania i odpady opakowaniowe;
3) odpady niebezpieczne
a) odpady medyczne i weterynaryjne,
b) odpady zawierające PCB,
c) odpady zawierające azbest,
d) mogilniki;
4) odpady pozostałe
a) odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej,
b) komunalne osady ściekowe,
c) odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne,
d) odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza
problemy
- z grupy 01 - odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i
chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin,
- z grupy 06 - odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów
przemysłu chemii nieorganicznej,
- z grupy 10 - odpady z procesów termicznych,
e) odpady w środowisku morskim.
rcl
Kpgo 2022 wskazuje cele oraz kierunki działań w zakresie gospodarki odpadami oraz wyznacza
kierunki dla ustaleń wojewódzkich planów gospodarki odpadami. Realizacja Kpgo 2022 powinna
przyczynić się do wypełnienia przepisów prawa wspólnotowego m.in. w zakresie zapobiegania
powstawaniu odpadów, ograniczania ich składowania oraz osiągnięcia odpowiednich poziomów
odzysku i recyklingu.
Kluczową kwestią w gospodarce odpadami jest właściwa hierarchia sposobów postępowania
z odpadami, której przestrzeganie daje możliwość ograniczenia negatywnego wpływu na środowisko,
jak również optymalnego wykorzystania substancji zawartych w odpadach (oszczędność cennych
surowców).
ww
w.
Prawo unijne i polskie wprowadza następującą hierarchię sposobów postępowania z odpadami
1) zapobieganie powstawaniu odpadów;
2) przygotowywanie do ponownego użycia;
3) recykling;
4) inne procesy odzysku;
5) unieszkodliwianie.
Powyższa hierarchia sposobów postępowania z odpadami została uwzględniona w Kpgo 2022 i
stanowi podstawę celów i kierunków działań w krajowym systemie gospodarki odpadami.
Analizowany Kpgo 2022 kładzie nacisk na realizację zasady gospodarki odpadami stanowiącej, iż
przekształcanie termiczne oraz mechaniczno-biologiczne przetwarzanie odpadów powinno być
uzupełnieniem systemu przetwarzania odpadów, natomiast jego podstawę ma stanowić infrastruktura
służąca zapobieganiu powstawaniu odpadów (sieci napraw i ponownego użycia) oraz ich
selektywnemu zbieraniu (punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych, sortownie odpadów
selektywnie zbieranych). Planowana infrastruktura powinna zapewnić osiągnięcie celów w zakresie
przygotowania do ponownego użycia i recyklingu. Głównym celem Kpgo 2022 jest zatem
odpadów,
a
następnie,
zgodnie
z
przyjętą
hierarchią,
ich
l
zapobieganie powstawania
zagospodarowanie.
Poz. 784
.go
v.p
Kpgo 2022 wpisuje się w strategiczne dokumenty przyjęte zarówno na poziomie globalnym, Unii
Europejskiej, jak i poziomie krajowym. Analizie poddano następujące dokumenty
rcl
1) Dokument końcowy przyjęty podczas Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie
zrównoważonego rozwoju Rio+ pn. Przyszłość jaką chcemy mieć;
2) 20 Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu;
3) Protokół z Kioto do ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian
klimatu;
4) Konwencja o różnorodności biologicznej;
5) Strategia ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r.;
6) Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1386/2013/UE z dnia 20 listopada 2013 r.
w sprawie ogólnego unijnego programu działań w zakresie środowiska do 2020 r. „Dobra
jakość życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety”;
7) Komunikat Komisji z 3 marca 2010 r. Europa 2020 Strategia na rzecz inteligentnego
i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu;
8) Europa efektywnie korzystająca z zasobów – inicjatywa przewodnia strategii Europa
2020;
9) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu
Ekonomiczno-Społecznego I Komitetu Regionów Ku gospodarce o obiegu zamkniętym
program "zero odpadów" dla Europy, Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju, Polska
2030, Trzecia fala nowoczesności;
10) Strategia Rozwoju Kraju 2020;
11) Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Perspektywa 2020;
12) Polityka energetyczna Polski do 2030 roku;
13) Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”;
14) Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030;
15) Krajowy program zapobiegania powstawaniu odpadów;
16) Kierunki rozwoju biogazowni rolniczych w Polsce w latach 2010–2020;
17) Narodowy Program Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej;
18) Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032;
19) Trzecia Aktualizacja Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych;
20) Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do
roku 2020 z perspektywą do roku 2030.
ww
w.
Przeprowadzona analiza wykazała, że Kpgo 2022 wspiera realizację celów analizowanych
dokumentów, wszędzie tam, gdzie poruszają one kwestie związane z gospodarką odpadami. Nie
zidentyfikowano sprzeczności ani rozbieżności celów Kpgo 2022 w stosunku do celów wyznaczonych
w analizowanych dokumentach.
Ponadto Prognoza opracowana jest w zgodności z unijnym Poradnikiem dotyczącym uwzględniania
problematyki zmian klimatu i różnorodności biologicznej w strategicznej ocenie oddziaływania na
środowisko.
Wykonana analiza stanu środowiska prowadzi do następujących wniosków
Polska obfituje w cenne walory przyrodniczo-krajobrazowe, które podlegają ochronie, a więc w
przypadku rozpatrywania lokalizacji nowych obiektów gospodarki odpadami należy wziąć pod uwagę
obecność oraz sąsiedztwo terenów cennych przyrodniczo.
Mając na uwadze zachodzące i prognozowane zmiany klimatu, należy zwrócić szczególną uwagę na
następujące kwestie w zakresie gospodarki odpadami
1) lokalizacje zakładów gospodarki odpadami, spalarni odpadów i składowisk na terenach
niezagrożonych osuwiskami, podtopieniami i zalaniem przez wody powodziowe;
2) przystosowanie konstrukcji zakładów i spalarni do możliwości wystąpienia ekstremalnych
zjawisk pogodowych w postaci tornad i huraganów;
.go
v.p
l
3) zastosowanie zabezpieczeń składowisk przed możliwością rozwiewania odpadów, ich
rozmywania, powstawania nadmiernej ilości odcieków w wyniku nawalnych opadów
deszczu;
4) zastosowanie zabezpieczeń przed nadmiernym przegrzewaniem układów spalarni
i niekontrolowaną produkcją gazów składowiskowych w warunkach wysokich temperatur
– zapobieganie samozapłonom składowisk i przegrzaniu układów w spalarniach;
5) zabezpieczenia odpowiednich warunków sanitarnych i biologicznych w zakładach
przetwarzania odpadów komunalnych z uwagi na możliwość rozwoju drobnoustrojów
chorobotwórczych w wysokich temperaturach i niekontrolowanego rozmnażania
szkodników: gryzonie, owady;
6) wykorzystanie odpadów pozostałych po odzysku z nich surowców wtórnych oraz gazów
składowiskowych ujmowanych ze składowisk odpadów do odzysku energii, najlepiej
w kogeneracji energii cieplnej i elektrycznej, jako sposób na ograniczenie zużycia
surowców naturalnych i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych – a co za tym idzie
łagodzenia zmian klimatu.
Rozwojowi gospodarki zawsze towarzyszy korzystanie z zasobów naturalnych oraz powstawanie
odpadów. Większość zasobów jest jednak ograniczona ilościowo bądź odnawiają się one w zbyt
długim czasie. Zagadnienie ochrony oraz racjonalnego wykorzystania zasobów staje się więc
priorytetowe w kontekście zapewnienia ich dostępności dla przyszłych pokoleń. Zgodnie z unijną
koncepcją zielonej gospodarki, istotne jest podejmowanie takich działań w sferze ekonomicznej, które
pozwolą na zwiększenie dobrobytu społeczeństwa przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniej
kondycji systemów przyrodniczych.
Najistotniejszym celem gospodarki odpadami jest oddzielenie powiązania między wzrostem
gospodarczym i wytwarzaniem odpadów oraz wykorzystanie odpadów zamiast surowców. Unia
Europejska ustanawia ramy prawne, mające na celu kontrolowanie całego cyklu życia odpadów.
Podejmowane działania można pogrupować na dwa główne etapy
rcl
1) zapobiegania powstawaniu odpadów;
2) gospodarowania odpadami.
Odpady są potencjalnym zasobem, jeśli są wykorzystywane powtórnie, poddawane recyklingowi bądź
odzyskowi. Z kolei odpady unieszkodliwiane mogą być potraktowane jako utrata zasobów i przejaw
nieefektywności gospodarki.
ww
w.
Nieracjonalne gospodarowanie odpadami jest też oznaką nieefektywnego pod względem ochrony
środowiska wykorzystania zasobów. Prawo polskie i unijne wprowadziło priorytety, zgodnie z którymi
należy w pierwszej kolejności zapobiegać powstawaniu odpadów lub ograniczać ich ilość przez
przygotowanie ich do ponownego użycia, poddawanie procesowi recyklingu, innym procesom odzysku
lub unieszkodliwieniu. Deponowanie odpadów w środowisku (unieszkodliwianie przez składowanie)
powinno być ostatecznym sposobem postępowania z odpadem.
Nieprawidłowe gospodarowanie odpadami wywiera negatywny wpływ bezpośrednio na jakość
wszystkich elementów środowiska, a tym samym na kondycję ekosystemów i zdrowie oraz jakość
życia ludzi. Rozwój przemysłu, wysoce konsumpcyjny styl życia i rosnące zagęszczenie ludności
w aglomeracjach miejskich stymulują generowanie potężnych ilości odpadów, co stwarza problem ich
odbioru, zagospodarowania lub, zgodnie z propagowanymi wartościami płynącymi z teorii i praktyki
zrównoważonego rozwoju, ponownego wykorzystania. Brak zintegrowanego, ciągłego i efektywnego
systemu zarządzania gospodarką odpadami mógłby przyczynić się do alarmującego pogorszenia się
warunków sanitarnych, zwłaszcza osad ludzkich o wysokim współczynniku gęstości zaludnienia,
skutkując rozwojem chorób lub nawet epidemii. Tym samym organizacja narzędzi skutecznego
gospodarowania odpadami, podobnie zresztą jak stałego monitorowania i ochrony walorów
przyrodniczych środowiska, w bezpośredni sposób przyczynia się do kształtowania jakości życia
i ogólnej kondycji zdrowotnej człowieka.
Realizacja postanowień Kpgo 2022, którego celem jest dążenie do gospodarki ograniczenia ilości
odpadów w środowisku, przyczyni się do poprawy jakości powietrza przez m.in.
1) ograniczenie emisji do atmosfery związane ze zmniejszeniem zapotrzebowania na
energię pozyskiwaną z surowców kopalnych (węgiel, gaz) przez promowanie energo- i
.go
v.p
l
materiałooszczędnych procesów produkcji, zastępowanie surowców naturalnych przez
surowce wtórne oraz odzysk energii ze spalania odpadów;
2) ograniczenie emisji metanu do atmosfery pochodzącego z niekontrolowanych procesów
przemiany materii w składowiskach przez likwidację i rekultywację składowisk
zapełnionych i niespełniających nowoczesnych wymogów; modernizację czynnych
składowisk i wyposażanie ich w instalacje do wyłapywania i wykorzystywania gazów
składowiskowych;
3) ograniczenie emisji do atmosfery z odpadów spalanych w gospodarstwach domowych
przez wzrost świadomości mieszkańców oraz usprawnienie procesu segregacji odpadów.
Kpgo 2022 jest opisem zamierzeń mających na celu poprawę sytuacji w środowisku związanej z
negatywnym oddziaływaniem odpadów na środowisko. Najważniejszym celem Kpgo 2022 jest
dążenie do redukcji ilości wytwarzanych odpadów oraz optymalnego wykorzystania substancji
zawartych w odpadach (oszczędność cennych surowców).
Generalne założenie Kpgo 2022 jest proekologiczne, natomiast mogą się w zaproponowanych
rozwiązaniach znaleźć nowe, szczególne oddziaływania na środowisko. Służąc osiąganiu
niewątpliwych korzyści środowiskowych w skali całego kraju, eksploatacja obiektów gospodarki
odpadami w skali lokalnej wiąże się z różnego rodzaju oddziaływaniami przede wszystkim związanymi
z wprowadzaniem substancji do powietrza (w tym odorów) czy też w przypadku wycieków ze
składowiska – oddziaływaniami na środowisko gruntowo-wodne.
rcl
Aby uchwycić te dwa poziomy oddziaływań, przyjęto metodykę oceny, w której w pierwszej kolejności
dokonuje się oceny oddziaływania Kpgo na poszczególne komponenty środowiska, mając na uwadze
główne cele Kpgo 2022. Następnie dokonano analizy oddziaływań związanych z różnymi typami
inwestycji, na których realizację wskazuje Kpgo 2022. Ponieważ Kpgo 2022 nie identyfikuje
konkretnych przedsięwzięć do realizacji, ocena skupia się na identyfikacji możliwych oddziaływań oraz
zagrożeń. Należy podkreślić, iż oddziaływania związane z realizacją Kpgo 2022 jako całości, są
oddziaływaniami, które odnoszą się do skali co najmniej kraju, zaś oddziaływania związane z
realizacją poszczególnych zamierzeń inwestycyjnych generalnie zamkną się w skali
lokalnej/regionalnej.
ww
w.
Na potrzeby oceny skutków środowiskowych inwestycji w zakresie gospodarki odpadami przyjęto, że
realizacja każdego przedsięwzięcia inwestycyjnego, bez względu na charakter, skalę czy funkcje, jakie
ma w przyszłości pełnić, oddziałuje w określony sposób na środowisko, a w pewnych przypadkach
bezpośrednio i pośrednio również na zdrowie i jakość życia ludzi. Nawet w przypadku inwestycji sensu
stricto ukierunkowanych na ochronę środowiska, takich jak przewidywane do realizacji w ramach Kpgo
2022, uwidaczniające się lokalnie skutki tych oddziaływań mogą mieć negatywny czy niekorzystny dla
stanu środowiska charakter, o różnej skali, trwałości w czasie, odwracalności i tendencji do
generowania synergii lub kumulacji podobnych oddziaływań i uciążliwości. Ich bezpośrednim lub
pośrednim źródłem będą prace budowlano-konstrukcyjne, a następnie eksploatacja nowo powstałych
lub zmodernizowanych obiektów i instalacji, w tym procesy technologiczne w nich zachodzące.
Realizacja celów zapisanych w Kpgo 2022 będzie wpływać pośrednio pozytywnie na stan zachowania
różnorodności biologicznej, w tym rośliny i zwierzęta. Oddziaływanie to będzie związane
z ograniczeniem presji na środowisko odpadów przez minimalizację ilości wytwarzanych odpadów,
zmniejszenie zużycia zasobów środowiskowych i energii oraz maksymalizacje odzysku z surowców
i energii z odpadów. Ponadto prawidłowa gospodarka odpadami przyczyni się do poprawy jakości
abiotycznych składników środowiska (stanu powietrza, jakość wód i gleby), co wpłynie pozytywnie na
różnorodność biologiczną regionu i prawidłowe funkcjonowanie ekosystemów.
W fazie realizacji poszczególnych inwestycji pojawią się przede wszystkim oddziaływania krótkotrwałe
ograniczone do terenu prowadzenia prac budowlanych i najbliższego otoczenia - związane z pracą
maszyn i urządzeń. Będzie więc to emisja hałasu (płoszenie gatunków wrażliwych), emisja pyłów i
zanieczyszczeń do powietrza (osiadania na roślinach), trwałe usuwanie roślinności na terenie budowy.
Zajęcie większej powierzchni przez obiekt oraz jego lokalizacja na terenie cennym przyrodniczo
będzie wiązać się z istotniejszym oddziaływaniem. Minimalizacja wymagań obszarowych dla
inwestycji oraz jej właściwa lokalizacja wpłynie na ograniczenie oddziaływania. Prace realizacyjne
.go
v.p
l
należy wykonywać poza sezonami rozrodu i wychowu młodych poszczególnych grup zwierząt oraz z
zastosowaniem kompensacji przyrodniczej w celu tworzenia siedlisk zastępczych (np. budki lęgowe,
skrzynki dla nietoperzy, odpowiednie nasadzenia roślinności, tworzenie siedlisk odpowiednich dla
danego gatunku, np. przesadzenie płatów roślin chronionych z miejsca planowanej inwestycji na inne
odpowiednie siedlisko).
Zarówno w fazie realizacji, jak i eksploatacji oddziaływania pojawią się także na trasach transportu
sprzętu i materiałów budowlanych oraz odpadów. Będą to przede wszystkim emisje hałasu i
zanieczyszczeń do powietrza oraz możliwe kolizje samochodów ze zwierzętami. Aby zminimalizować
te oddziaływania, należy właściwie wyznaczać szlaki transportu, tak by unikać obszarów cennych
przyrodniczo oraz tras migracyjnych zwierząt.
W fazie eksploatacji oddziaływania związane z istnieniem składowiska związane mogą być ze
zmianami w zakresie rodzimej roślinności w otoczeniu inwestycji, pojawieniem się gatunków obcych,
ekspansywnych (wraz z transportem na składowisko), inicjacji procesów sukcesji roślinności i zmianę
jej struktury przez wprowadzenie gatunków synantropijnych czy też zmianami składu gatunkowego
zwierząt, które zwabione dostępnością pokarmu będą osiedlać się na terenie składowiska, zamiast
poszukiwać naturalnych miejsc żerowania. Możliwe jest także wystąpienie masowych pojawów
gryzoni i owadów (zagrożenie sanitarne), jeżeli odpady składowane w obrębie obiektów nie będą
odpowiednio na bieżąco zabezpieczane, np. przez przykrywanie każdorazowo warstwy odpadów
warstwą izolującą. Niezabezpieczone odpowiednio składowiska mogą stanowić atrakcyjne, choć
nieodpowiednie żerowisko dla wielu gatunków zwierząt.
rcl
Jednakże prawidłowo zaplanowana, odpowiednio zlokalizowana, wykonana i eksploatowana
inwestycja z zakresu gospodarki odpadami nie powinna nieść za sobą znaczących oddziaływań na
bioróżnorodność, rośliny i zwierzęta. Aby cel taki osiągnąć, na każdym etapie prowadzenia inwestycji
należy zastosować dobre praktyki z zakresu ochrony środowiska. Planowanie inwestycji
i przeprowadzanie prac z poszanowaniem przepisów prawnych zagwarantuje odpowiedni stopień
zabezpieczenia gatunków chronionych oraz cennych siedlisk, a co za tym idzie zachowania
różnorodności biologicznej.
Oddziaływania pozytywne na rośliny, zwierzęta oraz różnorodność biologiczną będą wiązały się
z realizacją inwestycji modernizacyjnych i rekultywacyjnych różnego typu obiektów. Celem tych
działań będzie ograniczenie negatywnego wpływu istniejących inwestycji na środowisko, a także –
w przypadku rekultywacji składowisk odpadów – przywrócenie terenu do pierwotnego stanu.
Prawidłowa realizacja tych celów przyczyni się do zwiększenia bioróżnorodności i stabilności
ekosystemów.
ww
w.
Realizacja celów wskazanych w Kpgo 2022 wpłynie pozytywnie na jakość powietrza w skali kraju.
Minimalizacja ilości powstających odpadów zmniejszy skalę oddziaływania związaną z procesem ich
transportu, zagospodarowania i składowania. Recykling i odzysk energii pozwoli na oszczędność
surowców i zasobów oraz zmniejszenie użycia energii pierwotnej, a więc uniknięcie związanych z tym
emisji do powietrza.
Rekultywacja, zamykanie składowisk oraz ich modernizacja pozwoli na ograniczenie oddziaływań
gazu składowiskowego. Także zmniejszenie ilości odpadów deponowanych na składowiskach pozwoli
na redukcje emisji metanu i dwutlenku węgla.
Realizacja poszczególnych inwestycji w zakresie gospodarki odpadami w skali lokalnej i regionalnej
będzie mogła oddziaływać w sposób negatywny na jakość powietrza. Oddziaływania te będą
związane z fazą budowy i pracą maszyn i urządzeń budowlanych. Będą to oddziaływania lokalne,
ograniczone do placu budowy, dróg transportu oraz najbliższego otoczenia. Oddziaływania te będą
odwracalne i krótkoterminowe – ograniczone tylko do czasu trwania prac budowlanych.
W okresie eksploatacji obiekty gospodarowania odpadami podczas swojej pracy będą powodować
emisję do powietrza. Emisje te będą uzależnione od rodzaju przetwarzanych odpadów, zastosowanej
technologii oraz procesów, a także cech lokalizacyjnych danego obiektu. Eksploatacja takich obiektów
jak składowiska, spalarnie, zakłady przetwarzania odpadów czy ich recyklingu także może nieść za
sobą różnego typu emisje do powietrza. Ocena tych emisji powinna być przeprowadzona
.go
v.p
l
każdorazowo dla poszczególnego obiektu. Emisje te należy ograniczać i w maksymalnym stopniu
doprowadzać do ich minimalizacji, a nawet uniknięcia. Należy także podążać w stronę hermetyzacji
procesów, tak by unikać niezorganizowanej emisji do powietrza. Obiekty te muszą być zaplanowane
w taki sposób, by spełniać wymogi obowiązujących regulacji prawnych i nie powodować znaczących
oddziaływań w zakresie jakości powietrza. W przypadku gdy zostanie stwierdzona taka potrzeba,
należy prowadzić ciągły lub okresowy monitoring emisji do powietrza oraz kontrolę jakości i składu
kierowanych odpadów.
Rozpatrując, nie należy zapominać, iż samo magazynowanie i transport odpadów może wiązać się z
niezorganizowaną emisją do powietrza. W związku z powyższym należy zadbać o minimalizację
oddziaływań przez m.in. zabezpieczenie odpadów (minimalizację unosu), zraszanie (zmniejszenie
pylenia) i odpowiednie zabezpieczenie rozprzestrzeniania się odpadów, a także odpowiednio dobrany
sposób i technikę ich transportu oraz przeładunku.
Realizacja Kpgo 2022 w skali kraju przyniesie pozytywne oddziaływania w zakresie wpływu na jakość
wód. Te pozytywne oddziaływania będą związane ze zmniejszeniem ilości wytwarzanych odpadów,
prowadzeniem zorganizowanej i skutecznej gospodarki odpadami (właściwe dopasowanie procesów
technologicznych do danego typu odpadu), zmniejszeniem ilości odpadów trafiających na składowiska
czy dzikie wysypiska. Nie należy także zapominać o ograniczeniu wpływu substancji szkodliwych do
środowiska, jakie niosą za sobą propozycje w zakresie racjonalnej gospodarki odpadami
niebezpiecznymi zarówno w zakresie udoskonalenia systemów ich zbierania, magazynowania, jak i
przetwarzania, odzysku i unieszkodliwiania.
Także w przypadku inwestycji mających na celu modernizację istniejących systemów gospodarki
odpadami czy rekultywację składowisk mamy do czynienia z pozytywnym, bezpośrednim,
długofalowym wpływem na jakość wód. Eliminacja wycieku szkodliwych substancji przyczyni się do
poprawy jakości środowiska gruntowo-wodnego (a więc gleby, ziemi lub wód podziemnych) w skali
lokalnej i regionalnej.
rcl
W przypadku realizacji nowych obiektów, każdorazowo należy przeanalizować cechy związane z ich
lokalizacją, charakterystykę odpadów, proponowane procesy, a także rozpatrzyć i wdrożyć środki
minimalizujące oraz odpowiednie systemy monitoringu środowiska. Prawidłowo zaplanowane
inwestycje nie powinny w sposób znaczący oddziaływać na stan środowiska wodnego.
ww
w.
Przepisy prawa polskiego i unijnego zabraniają realizowania przedsięwzięć, które mogą pogorszyć
stan wód i upośledzić ich ekologiczne funkcje. Szczególny nacisk kładzie się na ochronę wód
podziemnych jako zasobu wody wysokiej jakości, która ma służyć obecnemu i przyszłym pokoleniom.
Działania przewidziane w ramach Kpgo 2022 muszą odpowiadać powyższym zasadom, a możliwe
negatywne oddziaływania na środowisko związane z realizacją inwestycji, których celem jest poprawa
systemu gospodarki odpadami, mają albo charakter przejściowy, albo są kompensowane znaczącymi
i niezbędnymi korzyściami dla innych elementów środowiska bądź gospodarki.
Realizacja Kpgo 2022 w ujęciu całościowym przyniesie pozytywne oddziaływania na jakość gleb i
powierzchnie ziemi. Będzie to związane przede wszystkim z mniejszą ilością składowanych odpadów,
a więc zajęciem mniejszej ilości terenów zajętej przez odpady oraz obiekty składowania. Negatywne
oddziaływania pojawią się w miejscach lokalizacji nowych obiektów, będą ograniczone do najbliższego
otoczenia. Zastosowanie środków minimalizujących powinno doprowadzić do sytuacji, w której nie
pojawią się oddziaływania znaczące. Szczególnie istotne jest właściwe planowanie obiektów
gospodarki odpadami już na etapie wyboru ich lokalizacji, a także unikanie sytuacji, gdy budowane są
obiekty, które nie są w pełni eksploatowane (brak wystarczającego strumienia odpadów).
Realizacja celów Kpgo 2022 będzie w sposób pozytywny oddziaływać na poprawę jakości życia i
zdrowia człowieka. Kpgo 2022 w sposób systematyczny ujmuje problem zagospodarowania odpadów
z każdej grupy, proponuje działania, których realizacja pozwoli na uniknięcie lub zminimalizowanie
negatywnych oddziaływań związanych z nieprawidłową gospodarką odpadami. Ponadto realizacja
celu głównego w aspekcie minimalizacji powstającego strumienia odpadów pozwoli na zmniejszenie
problemu związanego z powstającymi odpadami, a w konsekwencji wpłynie na ograniczenie ich
oddziaływania.
.go
v.p
l
Realizacja celów Kpgo 2022 przyniesie pozytywne oddziaływania na jakość krajobrazu. Zmniejszenie
ilości produkowanych, więc i składowanych odpadów, czyli w efekcie redukcja powierzchni
składowisk, rozwiązanie problemów dzikich wysypisk, lepsza jakość segregacji odpadów
i odzyskiwania surowców, likwidacja i rekultywacja składowisk, wszystkie te działania przyczynią się
do pozytywnego wpływu na krajobraz.
Powstające nowe obiekty, w skali regionalnej i lokalnej będą wiązać się z możliwym negatywnym
wpływem na krajobraz. Stopień przekształcenia krajobrazu będzie zależał od wielkości inwestycji oraz
jej lokalizacji. Na terenach silnie przekształconych antropogenicznie zaburzenie krajobrazu będzie
słabo odczuwalne. Natomiast w przypadku lokalizacji na terenach mało przekształconych inwestycja
może powodować dysonans krajobrazowy. Ocena charakteru tych zmian nie jest jednoznaczna,
zależy od subiektywnych odczuć, czyli może być różnie odbierana przez różnych odbiorców.
Uwzględnienie aspektów krajobrazowych w projekcie i odpowiednie jego zaplanowanie
i zaprojektowanie może zminimalizować negatywne oddziaływania (np. zasłonięcie przez roślinność,
odpowiednie wkomponowanie w przestrzeń z uwzględnieniem stref buforowych, dobranie kolorystyki i
kształtu obiektu). Ponadto zastosowanie takich środków minimalizujących jak pasy zieleni wysokiej
przyczyni się również do ograniczenia w zakresie rozprzestrzeniania się odorów i hałasu.
rcl
Wdrożenie Kpgo 2022 powinno wiązać się z ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych. Trudno jest
określić wpływ konkretnej instalacji lub obiektu na zmiany klimatu, gdyż zagospodarowanie odpadów
w poszczególnym obiekcie nie będzie w sposób znacząco wpływać na zmianę emisji gazów
cieplarnianych. Przyjęcie założenia, że każda z tych instalacji (i obiektów) powinna zostać
zaprojektowana w sposób zapewniający efektywność procesu, jego energooszczędność,
bezpieczeństwo, niskoemisyjność i spełnienie norm ochrony środowiska, spowoduje ograniczenie
emisji CO2, metanu i pozostałych gazów cieplarnianych (np. N2O). W przypadku obiektów
zajmujących znaczące powierzchnie (składowiska) należy zadbać o to, aby ich lokalizacja nie
powodowała degradacji siedlisk, które mogą przyczynić się do wiązania CO2 w materii organicznej.
Także likwidacja i rekultywacja składowisk może przyczynić się do zatrzymania CO2 w ekosystemie.
Wspieranie sukcesji i tworzenia się nowych siedlisk na nieczynnych, zrekultywowanych składowiskach
będzie wspierać procesy wiązania węgla z atmosfery w organizmach żywych.
ww
w.
Realizacja Kpgo 2022 będzie wpływać pozytywnie na zasoby naturalne przez intensyfikację działań
związanych z ponownym użyciem produktów, przygotowaniem do ponownego użycia, recyklingiem,
odzyskiem surowców z odpadów oraz odzyskiem energii, co powinno przełożyć się na ograniczenie
eksploatacji zasobów naturalnych (zarówno odnawialnych, jak i nieodnawialnych). Wykorzystanie
energii wytwarzanej z odpadów wpłynie na zmniejszenie zużycia energii pierwotnej. Będą to
oddziaływania pozytywne, bezpośrednie, krótko-, średnio- i długookresowe. Ich natężenie będzie
zależeć od sprawnej realizacji Kpgo 2022 w kierunku osiągnięcia celu gospodarki zero odpadowej.
W odniesieniu do realizowanych przedsięwzięć inwestycyjnych w zakresie gospodarki odpadami, to
szczególnie w przypadku budowy nowych obiektów kubaturowych może wystąpić zwiększona presja
na zapotrzebowanie na surowce mineralne (kruszywa naturalne, kamień łamany i boczny) czy
surowców skalnych (piaski i żwiry). Zastosowanie popiołów i żużli będących ubocznymi produktami
spalania, do produkcji cementu, betonu oraz kruszyw, zastępujących materiały naturalne, w projektach
budowlanych, drogowych i projektach rekultywacji terenów przyczyni się do ograniczenia stosowania
surowców naturalnych (kruszyw, żwirów itp.). Oddziaływanie to będzie generalnie ograniczone do
okresu budowy, a realizacja inwestycji mających na celu odzysk, w tym recykling materiałów, powinna
w ogólnym bilansie krajowym przyczynić się do zmniejszenia zużycia surowców.
Realizacja celów Kpgo 2022 nie będzie bezpośrednio oddziaływać na zabytki. Pośrednie pozytywne
oddziaływania będą związane z ograniczeniem emisji zanieczyszczeń, co pośrednio powinno
przyczynić się zmniejszenia korozji zabytków.
Nowe przedsięwzięcia inwestycyjne raczej także nie powinny w sposób znaczący oddziaływać na
zabytki. Podczas wyboru lokalizacji dla obiektów gospodarki odpadami sąsiedztwo obiektów
l
zabytkowych powinno być brane pod uwagę i okolicy cennej pod względem dóbr kultury powinno się
unikać.
.go
v.p
Oddziaływanie na dobra materialne związane z realizacją postanowień Kpgo 2022 będzie pośrednie,
pozytywnie związane z mniejszą ilością odpadów składowanych, a więc mniejszą powierzchnią zajętą
przez składowiska. Oddziaływanie to będzie także występować w przypadku zamykania i rekultywacji
składowisk oraz związane będzie z uporządkowaniem gospodarki odpadami na terenie kraju.
W przypadku realizacji nowych przedsięwzięć inwestycyjnych w najbliższym otoczeniu może wystąpić
negatywne oddziaływanie na wartość nieruchomości (budynków i gruntów), z uwagi na niepożądane
sąsiedztwo tych obiektów. Pozytywne oddziaływania będą wiązać się z realizacją tych inwestycji, które
zmniejszą uciążliwość istniejących obiektów (modernizacje, rekultywacje).
Na podstawie przeprowadzonych analiz w zakresie potencjalnego wpływu realizacji Kpgo 2022 na
różnorodność biologiczną, faunę i florę zwrócono uwagę na następujące, wynikające z realizacji Kpgo
2022, zagrożenia dla obszarów Natura 2000: Możliwe pogorszenie stanu zachowania, likwidacja
i fragmentacja siedlisk, pogorszenie stanu zachowania i zanik populacji gatunków, obniżenie
drożności korytarzy ekologicznych i spójności obszarów chronionych, synantropizacja i ekspansja
gatunków obcych w związku z
ww
w.
rcl
1) niewłaściwym lokalizowaniem obiektów gospodarki odpadami na terenach cennych
przyrodniczo;
2) prowadzeniem prac budowlanych oraz eksploatacji w sposób nie zgodny z przyjętymi
zasadami ochrony środowiska;
3) transportem odpadów do obiektów gospodarki odpadami przez obszary cenne
przyrodniczo;
4) nieprawidłowo wykonanymi pracami rekultywacyjnymi składowisk odpadów;
5) wprowadzaniem do środowiska nowych technologii i produktów, dla których aktualnie
brakuje danych o powodowanych oddziaływaniach;
6) skażeniem środowiska gruntowo-wodnego (a więc gleby, ziemi lub wód podziemnych)
oraz powietrza w wyniku nieprawidłowej eksploatacji obiektów gospodarki odpadami;
7) niewłaściwym zabezpieczeniem składowisk odpadów przed odciekami, emisją gazu
składowiskowego oraz nieprawidłowym zabezpieczenie odpadów.
Wszystkie wymienione oddziaływania należy jednak traktować jako potencjalne, gdyż ich faktyczne
wystąpienie będzie ściśle zależne od wyboru lokalizacji pod planowane inwestycje, a także
zastosowanych rozwiązań technologicznych. Należy także wskazać, iż często negatywnego
oddziaływania inwestycji na obszary Natura 2000 można uniknąć w wyniku racjonalnego
postępowania lokalizacyjnego (w szczególności wariantowania), starannie prowadzonych ocen
oddziaływania na środowisko oraz przez stosowanie prośrodowiskowych technologii, rozwiązań
i procesów.
Projekt Kpgo 2022 jest dokumentem o charakterze strategicznym, nieprecyzującym szczegółów
planowanych działań, w tym technologii i lokalizacji przyszłych inwestycji. Nie można jednak na tym
etapie przesądzić, czy realizacja postanowień Kpgo 2022 nie spowoduje znaczącego negatywnego
oddziaływania na cele ochrony obszarów Natura 2000. Taka ocena będzie musiała być
przeprowadzona na etapie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla wojewódzkich planów
gospodarki odpadami oraz na etapie oceny oddziaływania na środowisko dla poszczególnych
przedsięwzięć.
Potencjalna możliwość wystąpienia negatywnych oddziaływań przy realizacji konkretnych inwestycji
będzie oceniana na poziomie wojewódzkich planów gospodarki odpadami, a następnie szczegółowo i
indywidualnie dla każdego przedsięwzięcia podczas procedury OOŚ.
W ramach prac nad Prognozą przeanalizowano możliwość wystąpienia oddziaływań na środowisko
w aspekcie transgranicznym. Zidentyfikowanie natury i skali ewentualnych oddziaływań
transgranicznych jest niezwykle trudne ze względu na bardzo ogólne sformułowanie celów i działań,
a także brak wskazania lokalizacji poszczególnych projektów. Konkretne założenia co do zakresu
przedsięwzięć oraz ich lokalizacji powinny pojawić się w programach opracowanych na poziomie
wojewódzkim.
.go
v.p
l
Potencjalne oddziaływanie transgraniczne związane z realizacją celów Kpgo 2022 uzależnione będzie
przede wszystkim od lokalizacji oraz charakteru poszczególnych inwestycji. Największe zagrożenie
potencjalnych oddziaływań transgranicznych mogą nieść ze sobą inwestycje infrastrukturalne, jeśli
zostaną zlokalizowane w pobliżu granicy. Jednakże w przypadku gdy nie jest określona lokalizacja
przedsięwzięć ani ich skala, rodzaj i proponowana technologia, dokonanie oceny możliwości
wystąpienia oddziaływań transgranicznych nie jest możliwe, natomiast może okazać się konieczne
w przypadku ocen strategicznych dla planów wojewódzkich (przede wszystkim województwa
graniczne) oraz na etapie oceny oddziaływania na środowisko konkretnych przedsięwzięć.
Dokumenty strategiczne, zwłaszcza o tak wysokim poziomie ogólności jak Kpgo 2022, nie mogą i nie
powinny podlegać tak dalece idącemu wariantowaniu. Nie powinno się też poddawać ocenie
wariantowej tych interwencji, dla których nie zidentyfikowano negatywnych oddziaływań. Realizacja
Kpgo 2022 w ujęciu całościowym będzie mieć oddziaływanie pozytywne, a hipotetyczne ryzyko
negatywnego wpływu w skali lokalnej i regionalnej wiąże się z realizacją konkretnych inwestycji w
zakresie gospodarki odpadami. Jednak zakres, skala i typ oddziaływania będą zależeć od lokalizacji,
technologii oraz indywidualnych cech danego przedsięwzięcia. Kpgo 2022 na poziomie krajowym
odnosi się przede wszystkim do perspektywy krajowej, a nie lokalnej dla konkretnych przedsięwzięć.
rcl
Ponadto Kpgo 2022 odnosi swoje cele i działania przede wszystkim do istniejących krajowych oraz
unijnych wymagań i regulacji prawnych w zakresie gospodarki odpadami. Zgodnie z przyjętą
hierarchią sposobów postępowania z odpadami kładzie nacisk przede wszystkim na cel związany z
zapobieganiem powstawaniu odpadów oraz ich recyklingiem, procesy takie jak termiczne
przekształcanie odpadów z odzyskiem energii oraz mechaniczno-biologiczne przetwarzanie odpadów
mają być uzupełnieniem systemu. Hipotetyczne alternatywy, które wprowadzałby zaburzenie tej
hierarchii, byłyby propozycjami nieracjonalnymi i niezgodnymi z polityką oraz prawem polskim i UE.
Także pominięcie któregoś ogniwa, np. składowania czy spalania nie byłoby propozycją ani realną ani
racjonalną, gdyż nie prowadziłoby do całościowego ujęcia potrzeb i problemów w krajowym systemie
gospodarki odpadami i stwarzałoby przez niepełne zagospodarowanie odpadów – zagrożenie dla
środowiska i życia ludzi.
ww
w.
Odstąpienie od realizacji celów związanych ze stworzeniem „społeczeństwa recyklingu”, które będzie
„unikać wytwarzania odpadów oraz dążyć do maksymalizacji wykorzystania odpadów jako zasobów”
przyczyni się do kontynuowania tradycyjnego modelu korzystania z zasobów środowiska, w którym nie
kładzie się nacisku na minimalizację ilości powstających odpadów, optymalne wykorzystanie
substancji zawartych w odpadach (oszczędność cennych surowców) oraz odzysk energii, a także
ograniczenie negatywnego wpływu powstających odpadów na środowisko. Taki model odznacza się
stałą wysoką presją na abiotyczne składniki środowiska, przyczyniając się do ich pogorszenia
(powietrze, woda, gleby) w konsekwencji prowadząc do stopniowej degradacji stanu środowiska
całego kraju, co prawdopodobnie wpłynie na zaburzenie różnorodności biologicznej, prawidłowego
funkcjonowania ekosystemów i współtworzących je gatunków.
Odstąpienie od realizacji celów i działań wskazanych w Kpgo 2022 spowoduje m.in. zaniechanie
rozwoju innowacji w gospodarce surowcowej, brak poprawy efektywności energetycznej, brak wzrostu
wykorzystania odpadów komunalnych i wydobywczych, co będzie skutkować utrwaleniem
tradycyjnego modelu korzystania z surowców naturalnych, zwiększonej presji na ich wykorzystanie, a
w konsekwencji do zubożenia zasobów naturalnych.
Negatywne oddziaływania związane z brakiem realizacji celów Kpgo 2022 będą się kumulować,
niewłaściwie zagospodarowane odpady będą wpływać negatywnie na stan środowiska,
a zwiększający się ich strumień spowoduje narastanie znaczących negatywnych oddziaływań.
W Kpgo 2022 przedstawiono wskaźniki mogące stanowić instrument wspierający prace
ukierunkowane na rzecz przeprowadzenia ogólnej oceny stanu gospodarki odpadami w kraju. W
wyniku prac nad Prognozą zaleca się rozważenie monitorowania takich wskaźników jak
1) udział energii pochodzącej z odpadów w końcowym zużyciu energii brutto;
2) liczba postępowań o udzielenie zamówienia publicznego prowadzona według zasad
„zielonych zamówień publicznych”.
rcl
.go
v.p
l
Analiza Kpgo 2022 przeprowadzona w ramach Prognozy pozwala na wyciągnięcie następujących
wniosków
1) w Kpgo 2022 wskazane są cele oraz kierunki działań w zakresie gospodarki odpadami,
które pozostają w zgodności z unijną hierarchią sposobów postępowania z odpadami;
2) realizacja postanowień Kpgo 2022 przyczyni się do wypełnienia przepisów prawa
wspólnotowego m.in. w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów, osiągnięcia
odpowiednich poziomów odzysku i recyklingu oraz ograniczenia składowania odpadów;
3) jednym z ważniejszych celów Kpgo 2022 jest dążenie do redukcji ilości wytwarzanych
odpadów oraz optymalnego wykorzystania substancji zawartych w odpadach
(oszczędność cennych surowców oraz energii pierwotnej);
4) ocenia się, że realizacja Kpgo 2022 jako całości będzie wpływać pozytywnie na
środowisko i przyczyni się do zmniejszenia ilości wytwarzanych odpadów oraz redukcji
negatywnych oddziaływań związanych z gospodarką odpadami;
5) postanowienia Kpgo 2022, wyznaczone w nim cele i kierunki działania są spójne
wewnętrznie i pozostają w spójności z zapisami dokumentów strategicznych na poziomie
globalnym, europejskim i krajowym. Kpgo 2022 będzie realizował cele wskazane w
dokumentach strategicznych i przyczyniał się do ich wypełniania;
6) wdrażanie postanowień Kpgo 2022 skutkować będzie przeprowadzeniem szeregu
zamierzeń inwestycyjnych w zakresie budowy/modernizacji/rozbudowy obiektów
gospodarki odpadami. Ich realizacja będzie często wiązać się z potencjalnym
negatywnym oddziaływaniem na środowisko. Dlatego też dla tego typu obiektów będzie
konieczność przeprowadzenia indywidualnych ocen oddziaływania na środowisko;
7) realizacja Kpgo 2022, oprócz działań inwestycyjnych, proponuje też szereg zamierzeń
o charakterze nieinwestycyjnym (edukacja, zmiana technologii, sieci współpracy itd.).
Działania te będą mieć efekt synergii w stosunku do przedsięwzięć inwestycyjnych;
8) odstąpienie od realizacji celów Kpgo 2022 związanych z dążeniem do stworzenia
„społeczeństwa recyklingu”, które będzie „unikać wytwarzania odpadów oraz dążyć do
maksymalizacji wykorzystania odpadów jako zasobów” przyczyniłoby się do
kontynuowania tradycyjnego modelu korzystania z zasobów środowiska, w którym brak
jest nacisku na minimalizację ilości powstających odpadów, optymalne wykorzystanie
substancji zawartych w odpadach (oszczędność cennych surowców) oraz odzysk energii,
a także ograniczenie negatywnego wpływu powstających odpadów na środowisko;
9) brak realizacji postanowień Kpgo 2022 będzie prowadzić do stopniowego pogarszania
stanu środowiska całego kraju, co wpłynie także na zubożenie różnorodności
biologicznej prawidłowego funkcjonowania ekosystemów i współtworzących je gatunków.
ww
w.
Podczas realizacji postanowień Kpgo 2022 zaleca się przyłożenie uwagi do następujących kwestii
1) należy przeanalizować plany realizacji nowych inwestycji infrastrukturalnych w aspekcie
potrzeb i prognozowanej ilości odpadów. Na poziomie krajowym i wojewódzkim należy
zweryfikować plany inwestycyjne szczególnie w przypadku budowy takich obiektów jak
spalarnie odpadów;
2) w przypadku wyboru lokalizacji pod budowę nowych obiektów gospodarki odpadami
powinno się właściwie określić ich lokalizację, mając na uwadze m.in. odległość od
głównych źródeł powstawania odpadów oraz wrażliwość i cechy środowiska danej
lokalizacji oraz jej sąsiedztwa. Należy także przeanalizować przebieg szlaków transportu
odpadów;
3) lokalizacje inwestycji infrastrukturalnych powinny być analizowane pod względem cech
środowiskowych oraz wrażliwości środowiska na danym terenie. Właściwe zlokalizowanie
instalacji wpływa na ograniczenie jego negatywnych oddziaływań;
4) w przypadku gdy uzasadniona jest konieczność budowy spalarni odpadów lub innego
niepożądanego społecznie obiektu gospodarki odpadami, w procesie inwestycyjnym
należy zadbać o rzetelny proces konsultacji społecznych;
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
5) w Kpgo 2022 oraz planach wojewódzkich należy także zwrócić uwagę na trendy i
planowane zmiany na poziomie unijnym w zakresie gospodarki odpadami i przy
planowaniu działań uwzględniać wprowadzane standardy oraz ograniczenia;
6) należy dążyć do maksymalizacji wykorzystania potencjału odzysku energii wytworzonej z
odpadów (pozostałych po odzysku surowców) oraz z gazów składowiskowych w tzw.
kogeneracji tzn. energii cieplnej i elektrycznej;
7) w celu zwiększenia efektywności działań, których celem jest ponowne użycie produktów
lub ich części, należy rozważyć wprowadzenie systemu kaucyjnego odbioru opakowań
wielorazowego użytku, w tym objęcie systemem nie tylko opakowań szklanych, lecz także
opakowań plastikowych wielorazowego użytku (np. butelek do napojów). W systemie
odbioru opakowań nie powinny istnieć sztuczne bariery dla użytkownika np. obowiązek
okazania paragonu zakupu danego napoju w danym sklepie czy obowiązek
równoczesnego zakupu napoju w przypadku zwrotu opakowania. Tego typu praktyki
zniechęcają konsumentów do zakupu produktów w opakowaniach zwrotnych, gdyż wiąże
się to z dodatkową opłatą za opakowanie i utrudnieniami w odzyskaniu kaucji. Produkty w
opakowaniach zwrotnych powinny być konkurencyjne cenowo, a zwrot opakowania nie
powinien być obwarowany obowiązkiem okazania paragonu czy zakupem nowego
produktu;
8) istotne jest, by procesowi realizacji inwestycji infrastrukturalnych towarzyszyła edukacja
ekologiczna w zakresie potrzeby i sposobów zapobiegania powstawaniu, minimalizacji
wytwarzania odpadów, a także wykorzystania odpadów opakowaniowych, segregacji
odpadów oraz korzyści i ułatwień dla przedsiębiorców w celu zachęty ich do minimalizacji
odpadów oraz recyklingu i ponownego użycia surowców. Odpowiednio wyedukowane
społeczeństwo stanowi podstawę sprawnego systemu gospodarki odpadami.
l
2. Wprowadzenie – cel i kontekst opracowania
.go
v.p
Zasady postępowania w sprawie oceny oddziaływania skutków realizacji niektórych planów
i programów na środowisko, w ramach którego przeprowadza się tzw. strategiczną ocenę
oddziaływania na środowisko (ang. Strategic Environmental Assessment - SEA), zwaną dalej
„Strategiczną OOŚ”, wprowadza dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/42/WE z dnia
27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko (Dz. Urz.
WE L 197 z 21.07.2001, str. 30, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6,
str. 157), zwana dalej „dyrektywą 2001/42/WE”. Dyrektywa ta została wdrożona do prawa polskiego w
ramach działu VI ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego
ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko
(Dz. U. z 2016 r. poz. 353), zwanej dalej „Ustawą OOŚ”.
Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko jest postępowaniem, które przeprowadza się dla
określonych rodzajów dokumentów opracowywanych lub przyjmowanych przez organy administracji
lub inne podmioty wykonujące funkcje publiczne. Jej celem jest ocena skutków dla środowiska, jakie
spowoduje realizacja dokumentu planistycznego, dla którego jest sporządzana. Przeprowadzenie
strategicznej OOŚ jest także wymagane w przypadku wprowadzania zmian do już przyjętych
dokumentów.
Kluczowym elementem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko przeprowadzonym dla
projektów dokumentów jest sporządzenie dokumentacji oceny, czyli prognozy oddziaływania na
środowisko (prognozy OOŚ), której zakres i stopień szczegółowości jest za każdym razem uzgadniany
z organami określonymi ustawowo.
rcl
Prognoza oddziaływania na środowisko stanowi odpowiednik raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia
na środowisko sporządzanego w postępowaniu w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na
środowisko. Jej celem jest ustalenie potencjalnego znaczącego oddziaływania realizacji polityki,
strategii, planu lub programu na środowisko, z uwzględnieniem możliwych do realizacji wariantów
danego dokumentu.
Celem opracowania Prognozy, będącej elementem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko,
sporządzonej dla projektu Kpgo 2022, zgodnie z obowiązującymi przepisami i uzgodnieniami, jest
kompleksowa analiza możliwego oddziaływania na poszczególne elementy środowiska,
przewidzianych w Kpgo 2022 działań, ocena występowania oddziaływań skumulowanych, analiza
możliwości zastosowania rozwiązań alternatywnych oraz potrzeby działań kompensacyjnych.
Podstawy
środowisko
formalno-prawne
ww
w.
2.1.
Prognozy
oddziaływania
na
Podstawę prawną przeprowadzenia strategicznej OOŚ dla Kpgo 2022 stanowi artykuł art. 46 ust. 1
oraz art. 50 Ustawy OOŚ. Nakłada ona na organ opracowujący projekt dokumentu oraz nanoszący
zmiany do przyjętych dokumentów obowiązek przeprowadzenia niniejszej oceny z uwzględnieniem
następujących obszarów: charakteru przewidywanych działań, rodzaju i skali oddziaływania na
środowisko oraz cech obszaru objętego oddziaływaniem na środowisko.
Europejskim odpowiednikiem prognozy jest, zgodnie z nazewnictwem przyjętym w dyrektywie
2001/42/WE, raport o oddziaływaniu na środowisko, którego szczegółowe wymagania określa Aneks I
do wyżej wymienionej dyrektywy. Implementowane do Ustawy OOŚ zapisy dyrektywy 2001/42/WE
wyczerpują zakres prognozy w rozumieniu wymogów prawa unijnego.
2.2.
Przedmiot, cel i zakres Prognozy
Głównym celem Prognozy jest określenie możliwych skutków w środowisku, jakie mogą wystąpić
w wyniku realizacji Kpgo 2022. Prognoza jest dokumentem wspierającym proces decyzyjny i
procedurę konsultacji planu. Wskazuje na możliwe negatywne skutki i formułuje zalecenia dotyczące
l
przeciwdziałania oraz minimalizacji. Ponadto w Prognozie zawarta zostanie ocena stopnia i sposobu
uwzględniania aspektów środowiskowych we wszystkich częściach Kpgo 2022. W ramach
postępowania powinien zostać oceniony Kpgo 2022 jako całość oraz jego poszczególne części.
.go
v.p
Ocena oddziaływania na środowisko jest procesem, w ramach którego powstająca Prognoza
oddziaływania na środowisko współtworzy ostateczną wersję dokumentu podstawowego, jakim jest
Kpgo 2022. Taka jest najważniejsza zasada i rola Prognozy. Wnioski i rekomendacje w niej zawarte
powinny być włączone w ostateczny kształt Kpgo 2022.
Zgodnie z art. 51 ust. 2 Ustawy OOŚ prognoza zawiera
1) informacje o zawartości, głównych cechach projektowanego dokumentu oraz jego
powiązaniach z innymi dokumentami;
2) informacje o metodach zastosowanych przy sporządzaniu prognozy;
3) propozycje przewidywanych metod analizy skutków realizacji postanowień
projektowanego dokumentu oraz częstotliwości jej przeprowadzania;
4) informacje o możliwym transgranicznym oddziaływaniu na środowisko;
5) streszczenie w języku niespecjalistycznym.
Określa, analizuje, ocenia
ww
w.
rcl
1) istniejący stan środowiska oraz potencjalne zmiany tego stanu w przypadku braku
realizacji projektowanego dokumentu;
2) stan środowiska na obszarach objętych przewidywanym znaczącym oddziaływaniem;
3) istniejące problemy ochrony środowiska, istotne z punktu widzenia realizacji
projektowanego dokumentu, w szczególności dotyczące obszarów podlegających
ochronie na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z
2015 r. poz. 1651, 1936, 2171 i 1045 oraz z 2016 r. poz. 422), zwana dalej „ustawą o
ochronie przyrody”;
4) cele ochrony środowiska ustanowione na szczeblu międzynarodowym, wspólnotowym
i krajowym, istotne z punktu widzenia projektowanego dokumentu, oraz sposoby, w jakich
te cele i inne problemy środowiska zostały uwzględnione podczas opracowywania
dokumentu;
5) przewidywane znaczące oddziaływania, w tym oddziaływania bezpośrednie, pośrednie,
wtórne, skumulowane, krótkoterminowe, średnioterminowe i długoterminowe, stałe i
chwilowe oraz pozytywne i negatywne na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000
oraz integralność tego obszaru, a także na środowisko, a w szczególności na
różnorodność biologiczną, ludzi, zwierzęta, rośliny, wodę, powietrze, powierzchnię ziemi,
krajobraz, klimat, zasoby naturalne, zabytki, dobra materialne – z uwzględnieniem
zależności między tymi elementami środowiska i między oddziaływaniami na te elementy.
Przedstawia
1) rozwiązania mające na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą
negatywnych oddziaływań na środowisko mogących być rezultatem realizacji
projektowanego dokumentu, w szczególności na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura
2000 oraz integralność tego obszaru;
2) biorąc pod uwagę cele i geograficzny zasięg dokumentu oraz cele i przedmiot obszaru
Natura 2000 oraz integralność tego obszaru – rozwiązania alternatywne do rozwiązań
zawartych w projektowanym dokumencie wraz z uzasadnieniem ich wyboru oraz opis
metod dokonania oceny prowadzącej do tego wyboru albo wyjaśnienie braku rozwiązań
alternatywnych, w tym wskazanie napotkanych trudności wynikających z niedostatków
techniki lub luk we współczesnej wiedzy.
Zgodnie z artykułem 52.1 wszystkie elementy prognozy, które wynikają z konieczności dostosowania
jej treści do wymogów ustawowych, zostały opracowane w zakresie i stopniu szczegółowości, na jaki
pozwalał poziom szczegółowości postanowień Kpgo 2022 oraz zasób potrzebnych informacji
zawartych w tym dokumencie. Kpgo 2022 jest dokumentem o charakterze ogólnokrajowym, a zatem
zasięg oceny zawartej w niniejszej Prognozie jest stosunkowo duży.
l
Zgodnie z Ustawą OOŚ dokonano uzgodnienia zakresu i stopnia szczegółowości Prognozy
z Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska oraz Głównym Inspektorem Sanitarnym.
2.3.
Opis metodyki
.go
v.p
W Prognozie uwzględniono zalecenia Poradnika Komisji Europejskiej dotyczącego uwzględniania
problematyki zmian klimatu i różnorodności biologicznej w strategicznej ocenie oddziaływania na
środowisko.
Po ustaleniu zakresu Prognozy, który wynika z przepisów dotyczących ocen strategicznych,
uzgodnień z Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska, Głównym Inspektorem Sanitarnym oraz
Wytycznych nt. integracji zagadnień zmian klimatu i różnorodności biologicznej w ocenach
strategicznych oraz doświadczeń własnych, przyjęto, że elementami wyjściowymi do oceny będą
1) analiza projektu Kpgo 2022;
2) analiza aktualnego stanu środowiska.
2
Jak słusznie zauważa Kistowski „im większa jest ogólnikowość działań zapisanych w dokumentach,
tym większy jest subiektywizm oceny ich wpływu na środowisko i tym bardziej rzeczywisty wpływ
może różnić się od teoretycznej oceny”. Niniejsza Prognoza została opracowana ze świadomością,
iż specyfika strategicznych dokumentów rozwojowych oraz ogólność sposobu formułowania ich
zapisów mogą skutkować ich wielokierunkową interpretacją, wieloznacznością i co za tym idzie bardzo
dużym subiektywizmem oceny.
W praktyce oceny dokumentów strategicznych pod kątem ich możliwego oddziaływania na środowisko
3
zasadniczo można wyodrębnić dwa podstawowe modele oceny
rcl
Model pierwszy, rozpowszechniony i najczęściej stosowany w Polsce, wzorowany jest na
inwestycyjnej procedurze OOŚ. W modelu tym ocenie poddaje się osobno każde przedsięwzięcie,
którego ramy realizacji wyznacza prognozowany dokument. Model ten oparty jest na
sformalizowanej procedurze, często odrębnej od procedury przygotowania samego dokumentu
będącego przedmiotem prognozy. Pozwala to na w miarę przybliżone określenie oddziaływań na
środowisko w sposób naukowo potwierdzony i dość precyzyjny. Analiza alternatywnych rozwiązań jest
w tym modelu oparta głównie na alternatywach lokalizacyjnych lub technologicznych w ramach
przyjętego lub ocenianego wariantu. Model ten jednak sprawdza się jedynie w przypadku dokumentów
wytyczających ramy realizacji konkretnych określonych inwestycji mających na etapie oceny określony
przybliżony kształt i zasięg. Nie należy tego modelu stosować do oceny dokumentów o dużym stopniu
ogólności.
ww
w.
Model drugi, mniej rozpowszechniony w Polsce, oparty jest na brytyjskich doświadczeniach z oceną
polityk (policy appraisal). Najważniejszą rolę w tym modelu odgrywa identyfikacja celów samego
dokumentu, skutków ich realizacji i ocena, czy kwestie środowiskowe zostały w nich należycie
ujęte – nie zaś bezpośredniego oddziaływania poszczególnych inwestycji na środowisko. Procedura
ta kładzie większy nacisk na proces decyzyjny będący efektem wdrożenia ocenianego dokumentu.
Ten model sprawdza się w ocenie dokumentów, które nie wyznaczają ram realizacji poszczególnych
przedsięwzięć, a jedynie ramy i kierunki rozwoju różnych procesów w sferze społecznej,
gospodarczej, prawnej czy środowiskowej.
Projekt Kpgo 2022 jest dokumentem o charakterze strategicznym, nie przesądza o konkretnych
lokalizacjach przedsięwzięć ani o konkretnej technologii, jaka może być stosowana w trakcie realizacji
i eksploatacji projektów inwestycyjnych. Celem Kpgo 2022 jest wyznaczenie głównych, horyzontalnych
kierunków w zakresie gospodarki odpadami. Uszczegółowienie działań, jakie powinny być wykonane,
będą zawierać Wojewódzkie Plany Gospodarki Odpadami. W ramach aktualizacji WPGO odpadami
możliwe będzie zestawienie lokalizacji obiektów zagospodarowania odpadów.
2
3
Kistowski M., 2002, Wybrane aspekty metodyczne sporządzania strategicznych ocen oddziaływania na środowisko
przyrodnicze, Człowiek i Środowisko, T. 26, nr 3-4, s. 55-72.
Jerzy Jendrośka, Magdalena Bar, 2010, Oceny oddziaływania na środowisko planów i programów. Praktyczny poradnik
prawny, Centrum Prawa Ekologicznego.
.go
v.p
l
Ponieważ projekt Kpgo 2022 wyznacza tylko ramy realizacji oraz główne kierunki działań,
zdecydowano się zastosować model drugi. Dane dotyczące jakości środowiska, jego zmian
w czasie oraz prognozowanych trendów pochodzą z Raportów o stanie środowiska i innych analiz
publikowanych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
Analiza projektu Kpgo 2022 w pierwszym etapie objęła jego podstawową strukturę, na podstawie
wyznaczonych przez dokument celów i proponowanych działań określono możliwe typy zamierzeń
inwestycyjnych. Określono ich potencjalne oddziaływanie i pogrupowano, biorąc pod uwagę typy
oddziaływań na środowisko. Dokonano wstępnego screeningu w zakresie możliwego znaczącego
negatywnego oddziaływania oraz możliwego oddziaływania w zależności od rodzaju przedsięwzięcia.
W ramach analizy Kpgo 2022 przeprowadzono również analizy: spójności wewnętrznej, zgodności
z dokumentami strategicznymi UE oraz zgodności z dokumentami strategicznymi Polski. Celem tych
analiz było stwierdzenie, w jakim stopniu projekt Kpgo 2022 realizuje cele tych dokumentów i jest z
nimi spójny.
Z punktu widzenia zakresu i celów Kpgo 2022 dokonano analizy stanu środowiska w poszczególnych
obszarach, mając na uwadze przede wszystkim problemy, jakie można zidentyfikować lub rozwiązać
przy pomocy działań podejmowanych w zakresie gospodarki odpadami.
Kolejnym etapem były analizy możliwych skutków realizacji Kpgo 2022 zarówno w celu identyfikacji
oddziaływań pozytywnych, jak i negatywnych. Oceny oddziaływań dokonano na dwóch poziomach
z perspektywy realizacji celów Kpgo 2022 (ocena w ujęciu całościowym, krajowym) oraz biorąc pod
uwagę typy oddziaływań jakie mogą pojawić się przy okazji realizacji i eksploatacji poszczególnych
przedsięwzięć inwestycyjnych, które będą służyć realizacji celów zawartych w Kpgo 2022. W tym
drugim przypadku jest to ocena z perspektywy oddziaływań w skali lokalnej lub regionalnej.
W przypadku stwierdzenia możliwości wystąpienia znaczących negatywnych oddziaływań na
środowisko wskazano na możliwe do zastosowania środki mitygujące te oddziaływania.
rcl
W ramach analiz oddziaływania na środowisko rozważono możliwości wystąpienia oddziaływania
skumulowanego oraz transgranicznego. Rozważono także możliwość zastosowania rozwiązań
alternatywnych.
Mając na uwadze obecny monitoring, zaproponowano środowiskowe wskaźniki realizacji celów Kpgo
2022.
2.4.
Stopień szczegółowości prowadzonych ocen
ww
w.
Zgodnie z artykułem 52 ust. 1 Ustawy OOŚ informacje zawarte w prognozie oddziaływania na
środowisko powinny być opracowane stosownie do stanu współczesnej wiedzy i metod oceny.
Powinny być także dostosowane do zawartości i stopnia szczegółowości Kpgo 2022, a także jego
miejsca w systemie dokumentów strategicznych.
Pierwszym etapem prac nad Prognozą było określenie stopnia szczegółowości prowadzonych ocen
tak, aby były dostosowane do zawartości i stopnia szczegółowości ocenianego dokumentu. Wzięto
przy tym pod uwagę zapis artykułu 5.2 dyrektywy 2001/42/WE o konieczności unikania powielania
oceny. Dotyczy to sytuacji, w której te same aspekty były lub mogą być oceniane w ramach dwóch
różnych postępowań i na tym samym poziomie szczegółowości. Taka sytuacja byłaby
niedopuszczalna. Dlatego też w przypadku gdy pewne kwestie w zakresie gospodarki odpadami były
już ocenione, Kpgo 2022 nie powiela tej oceny. Przykładem jest Krajowy Plan Usuwania Azbestu,
który został już poddany ocenie strategicznej.
Odnośnie do zdefiniowania stopnia szczegółowości niniejszej Prognozy należy zwrócić uwagę na fakt,
iż Kpgo 2022, przede wszystkim definiując cele jako punkt wyjścia, stawia wyzwanie zachowania
hierarchii gospodarki odpadami, a więc kładzie przede wszystkim nacisk na zapobieganie
powstawania odpadów (sieci napraw i ponownego użycie) oraz selektywne zbieranie (sortowanie), zaś
składowanie, przekształcanie termiczne oraz mechaniczno-biologiczne powinno być uzupełnieniem
systemu przetwarzania odpadów. Założenia poszczególnych celów i działań mają charakter bardzo
ogólny, wskazują jedynie obszary działań bez wskazywania konkretnych przedsięwzięć czy lokalizacji
.go
v.p
l
z naciskiem na zachowanie wskazanej hierarchii. Dlatego też Prognoza skupia się przede wszystkim
na zachowaniu celów związanych z minimalizacją odpadów oraz ich właściwym gospodarowaniem, z
tej perspektywy w ujęciu bardziej szczegółowym dokonując kategoryzacji przedsięwzięć miękkich i
inwestycyjnych, jakie mogą być konieczne w celu wypełnienia generalnych celów wskazanych w Kpgo
2022.
Ponadto autorzy Prognozy mają na uwadze, że Kpgo 2022 wyznacza ogólne ramy, cele i wskazówki
dla planów, które będą przygotowane na poziomie wojewódzkim. Analizy wykonane z perspektywy
województw określą ich potrzeby oraz wskażą konkretne przedsięwzięcia, jakie należy zrealizować, by
wypełnić cele Kpgo 2022.
2.5.
Wskazanie napotkanych trudności wynikających z niedostatków
techniki lub luk we współczesnej wiedzy
Trudności, jakie pojawiły się w toku sporządzania niniejszej Prognozy, związane są przede wszystkim
z otwartą formułą dokumentu, który wyznacza jedynie ogólne cele w odniesieniu do poszczególnych
kategorii odpadów. Cele te mają służyć wypełnianiu przepisów prawa polskiego oraz unijnych
wymagań w zakresie gospodarki odpadami. Zaproponowanie rozwiązań wariantowych dla tak
określonych celów właściwie polega na odejściu od wyznaczonych prawem celów. Oczywiście jednym
z wariantów mogłoby być zaostrzenie wyznaczonych przez prawo krajowe i unijne celów, jednakże
wariant ten z uwagi na ograniczenia organizacyjne i finansowe mógłby okazać się nieracjonalny.
Tym bardziej, że wyznaczenie celów w ramach Kpgo 2022 poprzedza szczegółowa analiza
możliwości i potrzeb oraz wyzwań w zakresie gospodarki odpadami.
rcl
Ponadto, zgodnie z pierwotnymi założeniami, Kpgo 2022 miał wskazywać lokalizację konkretnych
obiektów, lecz przeprowadzone analizy wykazały, że na obecnym etapie oraz poziomie
szczegółowości programu nie jest to możliwe. Plany opracowane w ubiegłych latach także nie
wskazywały konkretnych inwestycji ani nie precyzowały ich lokalizacji. Wskazanie obiektów
gospodarki odpadami będą doprecyzowywać plany na poziomie wojewódzkim, które także powinny
zostać poddane strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko.
ww
w.
W ramach Kpgo 2022 nie są wskazywane konkretne technologie, nie jest więc możliwa ich ocena, w
szczególności w odniesieniu do konkretnych uwarunkowań przestrzennych. Także istotnym obszarem
niepewności, który zidentyfikowano podczas przygotowania Prognozy, są inwestycje, które zostaną
zrealizowane, aby zapewnić osiągnięcie poszczególnych celów. Prognoza uwzględnia powyższe
uwarunkowania i przedstawione w niej oceny odnoszą się przede wszystkim do głównych celów, jakie
wyznacza prognoza w zakresie gospodarki odpadami.
Należy mieć na uwadze, że każda inwestycja w zakresie gospodarki odpadami musi być zaplanowana
i zaprojektowana do obsługi konkretnego typu, kategorii i ilości odpadów, a bardziej dokładna wiedza
na temat strumienia odpadów będzie zebrana na poziomie wojewódzkim, a nawet dopiero na etapie
oceny konkretnych zamierzeń inwestycyjnych. Ocena nastąpi więc na poziomie strategicznym
podczas przygotowania aktualizacji planów wojewódzkich, a ocena konkretnych rozwiązań w
konkretnych uwarunkowaniach lokalizacyjnych będzie prowadzona podczas indywidualnej oceny
oddziaływania dla każdego przedsięwzięcia, którego realizacja wiąże się z ryzykiem wystąpienia
znaczących negatywnych oddziaływań na środowisko lub na cele ochrony i integralność obszarów
Natura 2000.
Dokładniejsze analizy i oceny wpływu na poszczególne komponenty środowiska mogą zostać
wykonane dopiero po ustaleniu ostatecznej lokalizacji, sposobu realizacji oraz technologii pracy
obiektów, na etapie pozyskiwania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji danego
przedsięwzięcia.
W trakcie opracowywania niniejszej Prognozy napotykano na trudności w pozyskiwaniu niektórych
informacji przedstawiających w sposób kompleksowy aktualny stan środowiska w Polsce, które można
by uwzględnić w diagnozie Prognozy. Jednakże mając na uwadze cele i stopień szczegółowości
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
ocenianego dokumentu, nie stanowi to elementu wpływającego na jakość przedstawionych analiz.
Tym bardziej, że dane dotyczące problemów związanych z gospodarką odpadami zostały opracowane
na podstawie analiz wykonanych w ramach Kpgo 2022 w lipcu 2015 roku.
3. Analiza Krajowego planu gospodarki odpadami 2022
l
Zawartość i spójność wewnętrzna Krajowego planu gospodarki
odpadami 2022
.go
v.p
3.1.
Kpgo 2022 zawiera zestaw założeń do aktualizacji Krajowego planu gospodarki odpadami 2014, który
przyjęty został uchwałą nr 217 Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2010 r. (M.P. poz. 1183).
Zgodnie z ustawą o odpadach plany gospodarki odpadami podlegają aktualizacji nie rzadziej
niż co 6 lat. Wykonanie przedmiotowej aktualizacji w terminie wcześniejszym niż wynikałoby to z
przepisów ustawy o odpadach wynika z konieczności spełnienia jednego z kryteriów wymogów
warunkowości ex ante. Kryterium tym jest istnienie jednego lub więcej planów gospodarki odpadami
zgodnie z wymogami art. 28 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19
listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE L 312 z
22.11.2008, str. 3, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2008/98/WE”.
Kpgo 2022 zgodnie z wymaganiami ustawy o odpadach oraz rekomendacjami Komisji Europejskiej
zawiera
ww
w.
rcl
1) analizę aktualnego stanu gospodarki odpadami w kraju, z uwzględnieniem transgranicznego
przemieszczania odpadów, w tym informacje na temat
a) rodzajów, ilości i źródła powstawania odpadów,
b) rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku, również
w instalacjach położonych poza terytorium kraju,
c) rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom unieszkodliwiania,
również w instalacjach położonych poza terytorium kraju,
d) istniejących systemów gospodarowania odpadami, w tym również zbierania odpadów,
e) rodzajów, liczby, rozmieszczenia i mocy przerobowych instalacji do przetwarzania
odpadów, wraz z wykazem podmiotów prowadzących działalność w tym zakresie;
2) ocenę funkcjonowania obecnych systemów gospodarki odpadami, identyfikację problemów
w zakresie gospodarki odpadami dla poszczególnych strumieni odpadów, w tym ocenę
potrzeb
w skali kraju w zakresie tworzenia nowej infrastruktury;
3) prognozowane zmiany w zakresie wytwarzanych odpadów i sposobów ich zagospodarowania
z perspektywą do roku 2030, w tym wynikające ze zmian demograficznych i gospodarczych;
4) określenie celów w zakresie gospodarki odpadami oraz rekomendacje dotyczące kierunków
działań, w tym tworzenia nowych systemów gospodarki odpadami i tworzenia nowej
infrastruktury oraz stosowanych technologii, a także określenie środków zachęcających do
selektywnego zbierania bioodpadów w celu ich kompostowania i uzyskiwania z nich
sfermentowanej biomasy;
5) harmonogram realizacji zadań wynikających z przyjętych kierunków działań, określenie
wykonawców i sposobu finansowania zadań;
6) wskaźniki dla monitorowania i oceny realizacji założonych celów.
Ww. zakres odnosi się do następujących rodzajów odpadów
1) odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji;
2) odpady poużytkowe
a) oleje odpadowe,
b) zużyte baterie i zużyte akumulatory,
c) zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny,
d) pojazdy wycofane z eksploatacji,
e) zużyte opony,
f) opakowania i odpady opakowaniowe;
3) odpady niebezpieczne
a) odpady medyczne i weterynaryjne,
b) odpady zawierające PCB,
.go
v.p
l
c) odpady zawierające azbest,
d) mogilniki;
4) odpady pozostałe
a) odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej,
b) komunalne osady ściekowe,
c) odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne,
d) odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
– z grupy 01 – odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i
chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin,
– z grupy 06 – odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów
przemysłu chemii nieorganicznej,
– z grupy 10 – odpady z procesów termicznych,
e) odpady w środowisku morskim.
Kpgo 2022 wskazuje cele oraz kierunki działań w zakresie gospodarki odpadami, zgodne z hierarchią
sposobów postępowania z odpadami, które powinny przyczynić się do wypełnienia przepisów prawa
wspólnotowego m.in. w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów, ograniczania ich składowania
oraz osiągnięcia odpowiednich poziomów odzysku i recyklingu. Będzie wskazywał również kierunki dla
ustaleń wojewódzkich planów gospodarki odpadami.
Jak wskazuje Kpgo 2022, zgodnie z dyrektywą 2008/98/WE będącą kluczowym aktem prawa UE w
dziedzinie gospodarki odpadami, dążeniem UE jest stworzenie „społeczeństwa recyklingu”, którego
celem będzie „unikanie wytwarzania odpadów oraz wykorzystywanie odpadów jako zasobów”.
rcl
Kluczową kwestią w gospodarce odpadami jest właściwa hierarchia sposobów postępowania
z odpadami, która powinna znaleźć odzwierciedlenie w Kpgo 2022. Jej przestrzeganie daje możliwość
ograniczenia negatywnego skutku na środowisko, jak również optymalnego wykorzystania substancji
zawartych w odpadach (oszczędność cennych surowców).
Prawo unijne i polskie wprowadza następującą hierarchię sposobów postępowania z odpadami
1) zapobieganie powstawaniu odpadów;
2) przygotowywanie do ponownego użycia;
3) recykling;
4) inne procesy odzysku;
5) unieszkodliwianie.
ww
w.
Powyższa hierarchia sposobów postępowania z odpadami powinna zostać w sposób szczególny
uwzględniona w Kpgo 2022, tworząc podstawę do wyznaczania celów i kierunków działań w krajowym
systemie gospodarki odpadami.
Zapobieganie powstawaniu odpadów polega przede wszystkim na zastosowaniu środków
(w odniesieniu do produktu, materiału lub substancji, zanim staną się one odpadami) zmniejszających
1) ilość odpadów, w tym również przez ponowne użycie lub wydłużenie okresu dalszego
używania produktu;
2) negatywne oddziaływanie wytworzonych odpadów na środowisko i zdrowie ludzi;
3) zawartość substancji szkodliwych w produkcie i materiale.
Zgodnie z obowiązującym prawem każdy, kto podejmuje działania powodujące lub mogące
powodować powstanie odpadów, powinien takie działania planować, projektować i prowadzić przy
użyciu takich sposobów produkcji lub form usług oraz surowców i materiałów, aby w pierwszej
kolejności zapobiegać powstawaniu odpadów lub ograniczać ilość odpadów i ich negatywne
oddziaływanie na życie i zdrowie ludzi oraz na środowisko, w tym przy wytwarzaniu produktów,
podczas ich użycia i po jego zakończeniu.
W zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów Kpgo 2022 proponuje m.in. następujące cele
oraz typy działań takie jak
.go
v.p
l
1) zmniejszenie ilości powstających odpadów komunalnych (w tym odpadów żywności i
innych odpadów ulegających biodegradacji)
a) ograniczenie marnotrawienia żywności,
b) wprowadzenie selektywnego zbierania bioodpadów z zakładów zbiorowego
żywienia;
2) zapobieganie powstawaniu olejów odpadowych;
3) zwiększenie świadomości społeczeństwa (w tym przedsiębiorców) na temat właściwego,
tj. zrównoważonego użytkowania pojazdów (w tym opon) oraz dozwolonych przepisami
prawa sposobów postępowania ze zużytymi oponami, a także właściwego postępowania
z pojazdami wycofanymi z eksploatacji;
4) ograniczenie powstawania odpadów w postaci ZSEE (zużyty sprzęt elektryczny i
elektroniczny);
5) zmniejszenie masy odpadów opakowaniowych w stosunku do masy produktów;
6) zwiększenie powszechności korzystania z zielonych zamówień publicznych (ZZP);
7) zwiększenie liczby podmiotów legitymujących się zweryfikowanym systemem zarządzania
środowiskiem;
8) zwiększenie liczby krajowych produktów certyfikowanych UE Ecolabel oraz krajowymi
oznakowaniami ekologicznymi typu I wg norm ISO;
9) ograniczenie masy wytworzonych odpadów w stosunku do wielkości produkcji.
ww
w.
rcl
1) organizowanie i prowadzenie działań edukacyjno-informacyjnych zarówno na szczeblu
ogólnokrajowym, jak i gminnym mających na celu m.in.: podnoszenie świadomości
społeczeństwa w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów, w tym odpadów
ulegających biodegradacji (ze szczególnym podkreśleniem należytego, tj. racjonalnego
planowania zakupów artykułów spożywczych, aby zapobiegać marnotrawieniu żywności);
2) stosowanie działań na rzecz zapobiegania powstawaniu odpadów komunalnych, w tym
odpadów żywności i innych odpadów ulegających biodegradacji, w szczególności przez
a) powtórne użycie (w przypadku odpadów komunalnych innych niż odpady żywności
i odpady ulegające biodegradacji), np. tworzenie punktów wymiany rzeczy
używanych oraz punktów napraw (m.in. przy punktach selektywnego zbierania
odpadów komunalnych),
b) eko-projektowanie (systematyczne uwzględnianie aspektów środowiskowych przy
projektowaniu produktu z zamiarem poprawienia charakterystyki oddziaływania,
jakie dany produkt wywiera na środowisko na etapie wytwarzania i przez cały cykl
życia oraz realizację projektów badawczych w zakresie ekoprojektowania, a także
takie projektowanie, które wydłuża czas użytkowania produktu i pozwala na
wykorzystanie elementów do powtórnego użycia),
c) wykorzystywanie odpadów żywności niezdatnej dla ludzi do innych celów (np. na
potrzeby skarmiania zwierząt),
d) edukację w zakresie zasad zapobiegania powstawaniu odpadów komunalnych (w
tym odpadów żywności i innych odpadów ulegających biodegradacji);
3) stosowanie działań na rzecz zapobiegania powstawania olejów odpadowych;
4) działania informacyjno-edukacyjne w zakresie prawidłowego postępowania z różnego
rodzaju odpadami;
5) prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych na temat odpowiedniego, tj.
zrównoważonego użytkowania pojazdów (w tym opon) oraz dozwolonych przepisami
prawa sposobów postępowania ze zużytymi oponami;
6) realizacja działań na rzecz zapobiegania powstawaniu zużytych baterii i zużytych
akumulatorów;
rcl
.go
v.p
l
7) intensyfikacja działań informacyjno-edukacyjnych ukierunkowanych na wzrost
świadomości społeczeństwa oraz przedsiębiorców na temat ZSEE (hierarchia
postępowania z ZSEE, źródła powstawania, selektywne zbieranie, sposoby
postępowania, prawa konsumenckie itp.);
8) tworzenie i/lub modernizacja (w tym udoskonalanie) sieci wymiany i napraw sprzętu
elektrycznego i elektronicznego oraz zbierania i przygotowanie ZSEE do ponownego
użycia (rozpowszechnianie usług napraw, wypożyczania i wykorzystania używanych
przedmiotów);
9) ustanowienie oraz promocja „dobrych praktyk” jako zalecanego zbioru zasad w zakresie
standardów postępowania z ZSEE (dla wszystkich interesariuszy);
10) inicjatywa zmiany przepisów prawa w zakresie modyfikacji systemowych odnoszących się
do zasady rozszerzonej odpowiedzialności producenta (w szczególności w odniesieniu do
głównego strumienia odpadów oraz z uwzględnieniem zwiększenia powiązań jakości
wprowadzanych produktów oraz stawek opłat – by zachęcać producentów do ekoprojektowania itp.);
11) stosowanie działań na rzecz zapobiegania powstawaniu odpadów opakowaniowych
a) stosowanie w prowadzonych postępowaniach przetargowych, oprócz standardowych
kryteriów oceny i wyboru ofert takich jak cena, jakość itp., także aspektów
środowiskowych przez intensyfikację korzystania z ZZP,
b) działania informacyjno-edukacyjne ukierunkowane na wzrost wiedzy na temat ZZP
(praktyczne przykłady, szkolenia, publikacje itp.);
12) wprowadzenie systemu zachęt promującego wykorzystywanie materiałów BiR (opady
budowlane i pochodzące z remontów) pochodzących z recyklingu;
13) promowanie uwzględniania w fazie projektowej danego przedsięwzięcia sposobów i
możliwości zagospodarowania odpadów w trakcie eksploatacji i po zakończeniu jego
realizacji;
14) projektowanie nowych procesów i wyrobów w taki sposób, aby w jak najmniejszym
stopniu oddziaływały na środowisko w fazie produkcji, użytkowania i po zakończeniu
użytkowania.
Powyższe typy działań mają na celu minimalizację negatywnego oddziaływania odpadów na
środowisko, a także na zdrowie i życie ludzi. Generalnie ich wpływ będzie więc pozytywny.
ww
w.
Tylko w przypadku przedsięwzięć mających na celu zmiany technologii na technologie małoodpadowe
i innowacyjne tworzenie nowych form działalności związanej z zapobieganiem powstawaniu odpadów
może pojawić się obowiązek rozważenia wpływu konkretnych przedsięwzięć na środowisko. Jednakże
ogólny bilans realizacji powyższych działań przyczyni się do zmniejszenia presji odpadów na
środowisko.
Zmniejszeniu presji na środowisko mają służyć działania w zakresie odpowiedniego gospodarowania
odpadami morskimi. W tym przypadku wyznaczono następujące cele
1) poprawa stanu jakości wód Morza Bałtyckiego;
2) zmniejszanie ilości odpadów morskich znajdujących się w Bałtyku;
3) wzrost świadomości społeczeństwa na temat istoty należytego sposobu postępowania z
odpadami (ze szczególnym uwzględnieniem niekorzystnego wpływu odpadów na stan
jakości wód Morza Bałtyckiego).
W gospodarce odpadami morskimi przyjęto następujące kierunki działań
1) kontunuowanie działań w zakresie monitoringu odpadów w środowisku morskim w
ramach Programu monitoringu wód morskich;
2) podejmowanie działań prowadzących do minimalizowania ilości odpadów trafiających do
Morza Bałtyckiego
a) przeprowadzenie kampanii informacyjno-edukacyjnych, których celem byłoby
podnoszenie świadomości społeczeństwa w zakresie odpadów w środowisku
.go
v.p
l
morskim, wskazanie negatywnych skutków środowiskowych spowodowanych przez
odpady morskie w Morzu Bałtyckim oraz wskazanie działań i postaw
przeciwdziałających temu zjawisku,
b) opracowanie oraz wdrażanie i propagowanie dobrych praktyk w zakresie zagadnień
dotyczących odpadów morskich (w szczególności dotyczących należytego
postępowania z odpadami na pokładzie statków, w portach oraz na plażach i w ich
sąsiedztwie).
Przygotowywanie do ponownego użycia to działanie, które polega na wykorzystywaniu produktów lub
części produktów niebędących odpadami ponownie do tego samego celu, do którego były
przeznaczone.
Recykling to rodzaj odzysku, w ramach którego odpady są ponownie przetwarzane na produkty,
materiały lub substancje wykorzystywane w pierwotnym celu lub innych celach; obejmuje to ponowne
przetwarzanie materiału organicznego (recykling organiczny), ale nie obejmuje odzysku energii
i ponownego przetwarzania na materiały, które mają być wykorzystane jako paliwa lub do celów
wypełniania wyrobisk.
Inne procesy odzysku – do tej grupy zalicza się jakikolwiek proces, którego głównym celem jest to,
aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów, które
w przeciwnym przypadku zostałyby użyte do spełnienia danej funkcji lub w wyniku którego odpady są
przygotowywane do spełnienia takiej funkcji w danym zakładzie lub ogólnie w gospodarce, np. odzysk
energii.
W zakresie celów: przygotowanie do ponownego użycia, recykling oraz inne procesy odzysku
(np. odzysk energii), Kpgo 2022 proponuje szereg różnych celów, które generalnie dotyczą
ww
w.
rcl
1) osiągnięcia/utrzymania wymaganych prawem poziomów recyklingu i przygotowania do
ponownego użycia dla różnych typów odpadów;
2) zmniejszenia udziału zmieszanych odpadów komunalnych w całym strumieniu zbieranych
odpadów (zwiększenie udziału odpadów zbieranych selektywnie)
a) objęcia wszystkich mieszkańców systemem selektywnego zbierania odpadów
komunalnych (selektywne zbieranie odpadów „u źródła”),
b) dążenia do standaryzacji systemu selektywnego zbierania odpadów komunalnych na
terenie całego kraju – do końca 2016 r.,
c) zapewnienia jak najwyższej jakości zbieranych odpadów (przez odpowiednie systemy
selektywnego zbierania odpadów), w taki sposób, aby mogły one zostać w możliwie
najbardziej efektywny sposób poddane recyklingowi,
d) wprowadzenia we wszystkich gminach w kraju systemów selektywnego odbierania
odpadów zielonych i innych bioodpadów – do końca 2021 r.;
3) zaprzestania składowania odpadów ulegających biodegradacji selektywnie zebranych;
4) wzrostu świadomości społeczeństwa oraz przedsiębiorców na temat odpowiedniego
sposobu postępowania z różnymi typami odpadów;
5) osiągnięcia do 26 września 2016 r. i w latach następnych – poziomu zbierania zużytych
baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych, w wysokości co najmniej 45%
masy wprowadzonych baterii i akumulatorów przenośnych;
6) przeciwdziałania nieuczciwym i nielegalnym praktykom stosowanym w zakresie zbierania
i przetwarzania ZSEE;
7) zapewnienia osiągnięcia odpowiedniego poziomu zbierania zużytego sprzętu;
8) rozwoju regulacji z zakresu zasad Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta w
aktualnym krajowym systemie gospodarowania odpadami opakowaniowymi (w celu
zminimalizowania ryzyka niezrealizowania wymagań co do wykonania określonych
poziomów recyklingu i odzysku odpadów opakowaniowych);
.go
v.p
l
9) zwiększenia świadomości użytkowników i sprzedawców środków zawierających
substancje niebezpieczne (w tym środków ochrony roślin) odnośnie do właściwego
postępowania z opakowaniami po tych produktach;
10) zwiększenia świadomości wśród inwestorów oraz podmiotów wytwarzających odpady z
budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej na
temat należytego postępowania ze strumieniem ww. odpadów (w szczególności w
zakresie selektywnego zbierania oraz recyklingu);
11) całkowitego zaniechania składowania osadów ściekowych;
12) zwiększenia stopnia zagospodarowania odpadów w podziemnych wyrobiskach kopalni, w
tym przez odzysk;
13) dążenia do maksymalizacji stopnia wykorzystania substancji biogennych zawartych w
osadach przy jednoczesnym spełnieniu wszystkich wymogów dotyczących
bezpieczeństwa sanitarnego, chemicznego oraz środowiskowego.
W zakresie realizacji celów: przygotowanie do ponownego użycia, recykling oraz inne procesy
odzysku (np. odzysk energii), Kpgo 2022 proponuje szereg różnych działań, które można generalnie
sprowadzić do głównych typów projektów o charakterze inwestycyjnym, mających na celu
budowę/rozbudowę/modernizację
ww
w.
rcl
1) punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych (w sposób zapewniający łatwy
dostęp);
2) zakładów przetwarzania odpadów (w tym kompostowni, instalacji fermentacji odpadów z
odzyskiem biogazu);
3) zakładów recyclingu odpadów, w tym instalacji do przygotowania odpadów do recyklingu;
4) instalacji do termicznego przekształcania odpadów z odzyskiem energii.
Przedsięwzięciom inwestycyjnym towarzyszyć mają działania miękkie. Kpgo 2022 wskazuje na
szeroki zakres takich działań jak np. działania edukacyjne mające na celu przede wszystkim
wdrożenie zasad poprawnej segregacji odpadów (lepsze wydzielenie poszczególnych frakcji) oraz
właściwe sposoby postępowania z różnymi typami odpadów, działania analityczne i badawcze,
których celem jest maksymalizacja procesów odzysku i recyklingu. Kpgo 2022 wskazuje także na
działania z zakresu ekoprojektowania (projektowanie wydłużające, czas użytkowania produktu i
pozwalające na maksymalne wykorzystanie elementów do powtórnego użycia i recyklingu, w tym
realizacja projektów badawczych w ww. zakresie) oraz promowania i realizacji działań na rzecz
przygotowania do ponownego użycia oraz recyklingu nadających się do tego produktów i/lub
materiałów wydzielonych ze strumienia odpadów. W ramach Kpgo 2022 wskazuje się także na
działania mające na celu stymulowanie rozwoju rynku surowców wtórnych i produktów zawierających
surowce wtórne przez wspieranie współpracy producentów i reprezentujących ich organizacji odzysku,
przemysłu i samorządu terytorialnego oraz konsekwentne egzekwowanie obowiązków w zakresie
przygotowania do ponownego użycia i recykling, a także promowania produktów wytwarzanych z
materiałów odpadowych przez odpowiednie działania promocyjne i edukacyjne, jak również
zamówienia publiczne. W Kpgo 2022 znalazły się także propozycje różnego rodzaju zachęt dla
inwestorów oraz gospodarstw domowych do udziału w realizacji inwestycji oraz postępowania zgodnie
z planami gospodarki odpadami. Istotne są także propozycje wspierania i propagowania badań nad
technologiami odzysku odpadów, rozwoju i udoskonalenia istniejącego systemu zbierania i transportu
poszczególnych typów odpadów oraz zwiększenie nadzoru i monitoringu nad podmiotami
niestosującymi się do zasad prawidłowego postępowania odpadami.
Według art. 3 ust. 1 pkt 30 ustawy o odpadach unieszkodliwianie oznacza jakikolwiek proces
niebędący odzyskiem, nawet jeżeli wtórnym skutkiem takiego procesu jest odzysk substancji lub
energii. Odpady, których poddanie odzyskowi nie było możliwe, posiadacz odpadów jest obowiązany
unieszkodliwiać. Składowane powinny być wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny
sposób było niemożliwe. Unieszkodliwianiu poddaje się te odpady, z których uprzednio
wysegregowano odpady nadające się do odzysku.
W zakresie unieszkodliwiania, Kpgo 2022 proponuje szereg różnych celów, które generalnie dotyczą
.go
v.p
l
1) ograniczenia liczby miejsc nielegalnego składowania odpadów komunalnych;
2) zapewnienia odpowiedniego rozmieszczenia, ilości oraz wydajności spalarni odpadów
medycznych i weterynaryjnych w ujęciu nie tylko krajowym, ale i regionalnym tak, by
ograniczyć transport tych odpadów (w celu dążenia do przestrzegania w pełni zasady
bliskości);
3) podniesienia efektywności selektywnego zbierania odpadów medycznych i
weterynaryjnych (w tym segregacji odpadów u źródła powstawania) oraz ograniczenia
ilości odpadów innych niż niebezpieczne w strumieniu odpadów niebezpiecznych;
3
4) likwidacji urządzeń o zawartości PCB poniżej 5 dm ;
5) osiągnięcia celów określonych w przyjętym w dniu 15 marca 2010 r. przez Radę Ministrów
„Programie Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032”;
6) dokończenia likwidacji mogilników, zawierających przeterminowane środki ochrony roślin i
inne odpady niebezpieczne.
W przypadku unieszkodliwiania Kpgo 2022 wskazuje na budowę/rozbudowę/modernizację m.in.
instalacji do termicznego przekształcania odpadów (odpadów medycznych, weterynaryjnych,
niebezpiecznych, w tym instalacji do unieszkodliwiania odpadów zawierających PCB).
Drugą grupą przedsięwzięć jest budowa/rozbudowa/modernizacja składowisk odpadów
(niebezpiecznych, innych niż niebezpieczne, obojętnych, zawierających azbest, wydobywczych), a
także działania mające na celu zamykanie i rekultywacje składowisk lub kwater składowisk.
rcl
W przypadku działań mających na celu odzysk, recykling oraz unieszkodliwianie mamy do czynienia
z przedsięwzięciami, których realizacja ma celu redukcję negatywnego oddziaływania odpadów na
środowisko i zdrowie ludzi. Jednakże, mając na uwadze rozpatrywany katalog przedsięwzięć
inwestycyjnych, należy mieć na uwadze, że po ustaleniu ich charakteru, technologii i lokalizacji
w pierwszej kolejności powinno nastąpić rozstrzygnięcie, czy dana inwestycja może w sposób
znaczący oddziaływać na środowisko, a w przypadku ryzyka wystąpienia takich oddziaływań,
zaistnieje obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Ocena ta powinna zostać
przeprowadzona w odniesieniu do konkretnej technologii, otoczenia i rozpoznanego środowiska
narażonego na potencjalne oddziaływanie.
ww
w.
Ponadto, w przypadku inwestycji związanych z unieszkodliwianiem odpadów, zdarzają się nierzadko
protesty mieszkańców przeciw lokalizowaniu składowisk czy instalacji termicznego unieszkodliwiania
odpadów. Należy przewidzieć takie sytuacje i przy planowaniu lokalizacji tych przedsięwzięć rozważać
możliwości, które pozwoliłyby na uniknięcie tego rodzaju konfliktów. Ponadto w planie gospodarki
odpadami powinny być przewidziane działania edukacyjne, zmierzające do propagowania metod
negocjacji i rozwiązywania konfliktów oraz do uświadamiania społeczeństwu realnych możliwych
zagrożeń i stopnia ryzyka związanego z lokalizacją tego rodzaju przedsięwzięć.
Kpgo 2022 kładzie nacisk na realizację zasady gospodarki odpadami stanowiącej, iż przekształcanie
termiczne oraz mechaniczno-biologiczne przetwarzanie odpadów powinno być uzupełnieniem
systemu przetwarzania odpadów, natomiast jego podstawę ma stanowić infrastruktura służąca
zapobieganiu powstawaniu odpadów (sieci napraw i ponownego użycia) oraz selektywnemu zbieraniu
(PSZOK-i, sortownie odpadów selektywnie zbieranych). Planowana infrastruktura powinna zapewnić
osiągnięcie celów w zakresie przygotowania do ponownego użycia i recyklingu. Także głównym celem
Kpgo 2022 jest zapobieganie powstawaniu odpadów, a następnie, zgodnie z przyjętą hierarchią, ich
zagospodarowanie.
Projekt jest zgodny w powyższym zakresie, wskazuje na jednakowe zasady dla każdego rodzaju
analizowanych odpadów.
3.2.
Analiza zgodności z
globalnymi
Poz. 784
dokumentami strategicznymi UE i
l
Monitor Polski
.go
v.p
W niniejszym rozdziale przedstawiono zidentyfikowane powiązania Kpgo 2022 z innymi dokumentami
na poziomie globalnym i unijnym. Czas realizacji Kpgo 2022 nakłada się na okres programowania
i realizacji przedmiotowych dokumentów. Przeprowadzona analiza jakościowa wykazuje spójność
wskazanych działań i założeń Kpgo 2022 ze wszystkimi analizowanymi dokumentami.
Analizę podstawowych dokumentów odnoszących się do zagadnień objętych Kpgo 2022
przeprowadzono głównie z punktu widzenia potrzeb Prognozy działań objętych Kpgo 2022.
Punktem wyjścia do analizy dokumentów strategicznych są przyjęte ustalenia na poziomie globalnym,
a więc przede wszystkim dokument końcowy przyjęty podczas
Konferencji Narodów
4
Zjednoczonych w sprawie zrównoważonego rozwoju Rio+ pn. Przyszłość jaką chcemy mieć.
Dokument ten zawiera deklaracje krajów do
ww
w.
rcl
1) kontynuowania procesu realizacji celów zrównoważonego rozwoju, zapoczątkowanych na
poprzednich konferencjach;
2) wykorzystania koncepcji zielonej gospodarki jako narzędzie do osiągania
zrównoważonego rozwoju;
3) wzmocnienia UNEP oraz ustanowienie nowego Forum zrównoważonego rozwoju;
4) podejmowania działań wykraczających poza stosowanie wartości produktu krajowego
brutto (PKB) jako jedynego kryterium oceny rozwoju kraju;
5) opracowania strategii finansowania zrównoważonego rozwoju;
6) ustanowienia struktur służących sprostaniu wyzwaniom zrównoważonej konsumpcji
i produkcji, stosowania zasady równości płci, zaakcentowania potrzeby zaangażowania
się społeczeństwa obywatelskiego oraz włączenie nauki w politykę, uwzględniania wagi
dobrowolnych zobowiązań w obszarze zrównoważonego rozwoju.
Projekt Kpgo 2022 wpisuje się w postanowienia powyższego dokumentu, gdyż celem dalekosiężnym
tworzenia Krajowego planu gospodarki odpadami jest dojście do systemu gospodarki odpadami
zgodnego z zasadą zrównoważonego rozwoju, w którym w pełni realizowane są zasady gospodarki
odpadami, a w szczególności zasada postępowania z odpadami zgodnie z przyjętą hierarchią
postępowania, czyli po pierwsze zapobiegania i minimalizacji ilości wytwarzanych odpadów oraz
ograniczania ich właściwości niebezpiecznych, a po drugie wykorzystywania właściwości
materiałowych i energetycznych odpadów, a w przypadku gdy odpadów nie można poddać procesom
odzysku ich unieszkodliwienie, przy czym składowanie generalnie jest traktowane jako najmniej
pożądany sposób postępowania z odpadami. Realizacja tego celu umożliwi osiągnięcie innych celów
takich jak: ograniczenie zmian klimatu powodowanych przez gospodarkę odpadami przez
minimalizację emisji gazów cieplarnianych z technologii zagospodarowania odpadów czy też
zwiększenie udziału w bilansie energetycznym kraju energii ze źródeł odnawialnych przez
zastępowanie spalania paliw kopalnych spalaniem odpadów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego.
Tym samym realizacja Kpgo 2022 wpisuje się w cele Ramowej Konwencji Narodów
5
Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu . W ramach Konwencji, wszystkie jej strony, m.in. Polska
oraz pozostałe kraje UE, zobowiązują się, biorąc pod uwagę wspólne, lecz zróżnicowane zasady
odpowiedzialności oraz specyficzne priorytety rozwoju narodowego i regionalnego, cele i okoliczności,
do realizacji głównego celu konwencji, którym jest doprowadzenie, zgodnie z postanowieniami
konwencji, do ustabilizowania koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze na poziomie, który
zapobiegłby niebezpiecznej, antropogenicznej ingerencji w system klimatyczny. Dla uniknięcia
zagrożenia produkcji żywności i dla umożliwienia zrównoważonego rozwoju ekonomicznego, poziom
taki powinien być osiągnięty w okresie wystarczającym, aby osiągnąć założony cel. Strony konwencji
zobowiązały się podjąć środki zapobiegawcze dla przewidzenia, zapobieżenia lub zminimalizowania
4
Report of the United Nations Conference on Sustainable Development (A/CONF.216/16), 2012
http://www.uncsd2012.org/content/documents/814UNCSD%20REPORT%20final%20revs.pdf
5
20 Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu
http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19960530238
.go
v.p
l
przyczyn zmian klimatu i złagodzenia ich negatywnych skutków. Strony powinny promować
zrównoważony rozwój. Polityka i środki służące ochronie systemu klimatycznego przed zmianami
powodowanymi przez człowieka powinny być dostosowane do specyficznych warunków każdej ze
Stron i zintegrowane z narodowymi programami rozwoju. Biorąc pod uwagę, że rozwój ekonomiczny
jest niezbędnym celem, zobowiązały się także do podjęcia działań dla zapobiegania zmianom klimatu
w okresie wystarczającym do naturalnej adaptacji ekosystemów do zmian klimatu.
Działania szczegółowe prowadzące do osiągnięcia celu Konwencji, zapisane w Protokole z Kioto do
6
ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu , w które wpisuje się Kpgo
2022, to przede wszystkim
1) ograniczenie lub redukcja emisji metanu przez jego odzyskiwanie i wykorzystywanie
w gospodarce odpadami oraz w produkcji, przesyłaniu;
2) poprawa efektywności energetycznej w odpowiednich sektorach gospodarki krajowej;
3) badania, wspieranie, rozwój oraz zwiększenie wykorzystania nowych i odnawialnych
źródeł energii, technologii pochłaniania dwutlenku węgla oraz zaawansowanych i
innowacyjnych technologii przyjaznych dla środowiska.
Dążenie do osiągnięcia i utrzymania zrównoważonego rozwoju to także te działania, które oprócz
wzrostu gospodarczego mają na uwadze utrzymanie wysokiego poziomu różnorodności biologicznej.
Dokumentem międzynarodowym obejmującym to zagadnienie jest Konwencja o różnorodności
7
biologicznej .
rcl
Celami konwencji, jest ochrona różnorodności biologicznej, zrównoważone użytkowanie jej elementów
oraz uczciwy i sprawiedliwy podział korzyści, wynikających z wykorzystywania zasobów
genetycznych, w tym przez odpowiedni dostęp do zasobów genetycznych i odpowiedni transfer
właściwych technologii, z uwzględnieniem wszystkich praw do tych zasobów i technologii, a także
odpowiednie finansowanie ochrony różnorodności biologicznej. Aby osiągnąć ten cel, każda ze Stron
konwencji zobowiązała się m.in. do włączania problematyki ochrony i zrównoważonego użytkowania
zasobów biologicznych w proces podejmowania decyzji na szczeblu krajowym oraz wprowadzenia
odpowiedniej procedury wymagającej wykonania oceny oddziaływania na środowisko proponowanych
projektów, które mogą mieć istotne negatywne skutki dla różnorodności biologicznej, w celu uniknięcia
lub zmniejszenia takich skutków oraz tam, gdzie to jest właściwe, pozwala na udział społeczności
w tych procedurach.
ww
w.
Przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla projektu Kpgo 2022 dowodzi
spójności polityki państwowej w tej dziedzinie. Prognoza oddziaływania nie stwierdziła możliwości
wystąpienia znaczących oddziaływań na różnorodność biologiczną pod warunkiem przestrzegania
przepisów prawa dotyczącego ochrony przyrody w procesie inwestycyjnym, dotyczącym instalacji
i obiektów powstających w ramach wypełniania celów Kpgo 2022. Także przyjęcie hierarchii
postępowania z odpadami kładącej nacisk na minimalizację i odzysk będzie pozytywnie wpływało na
zachowanie różnorodności biologicznej w związku z ograniczeniem przestrzeni pod składowiska
odpadów i zmniejszeniem zapotrzebowania na surowce naturalne, których wydobycie zawsze
związane jest ze znaczną ingerencją w środowisko.
8
Unijna strategia ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r. , której celem
nadrzędnym jest powstrzymanie utraty różnorodności biologicznej i degradacji usług ekosystemowych
w UE do 2020 r. oraz przywrócenie ich w możliwie największym stopniu, a także zwiększenie wkładu
UE w zapobieganie utracie różnorodności biologicznej na świecie. Kpgo 2022 swoimi założeniami
i działaniami wpisuje się w jedno z działań na rzecz zapobiegania utracie różnorodności biologicznej.
6
Protokół z Kioto do ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, Kioto 1997
https://www.mos.gov.pl/g2/big/2009_04/8e0542a94447bcaf09cf7d2e2ce38d36.pdf
Konwencja o różnorodności biologicznej, Rio de Janeiro 1992 r.
http://isap.sejm.gov.pl/Download;jsessionid=00D5FA0ADA9D3B924817FD66904E4829?id=WDU20021841532&type=2
8
Unijna strategia ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r.
http://ec.europa.eu/environment/pubs/pdf/factsheets/biodiversity_2020/2020%20Biodiversity%20Factsheet_PL.pdf
.go
v.p
l
Działanie 17: Ograniczenie pośrednich czynników utraty różnorodności biologicznej, które zakłada, że
w ramach inicjatywy przewodniej na rzecz Europy efektywnie korzystającej z zasobów, UE podejmie
działania (które mogą obejmować środki oddziaływania na popyt lub podaż) w celu ograniczenia
wpływu struktur konsumpcji w UE, zwłaszcza w zakresie zasobów, które to struktury mają bardzo
negatywne skutki dla różnorodności biologicznej. A zatem działania w ramach Kpgo 2022
nakierowane także na zmianę postaw konsumpcyjnych w kierunku ponownego użycia produktów i
recyclingu wpisują się w to działanie Strategii ochrony różnorodności biologicznej.
Ogólnym unijnym Programem działań w zakresie środowiska do roku 2020 jest 7 Program Działań w
Zakresie Środowiska (7. EAP) „Dobra jakość życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej
9
planety”
Cele zapisane Kpgo 2022 wpisują się w realizacje tego Programu, gdyż kładzie on szczególny nacisk
na zamianę odpadów w zasoby za pomocą takich działań, jak prewencja, ponowne wykorzystywanie
i recykling oraz rezygnacja z nieoszczędnych i szkodliwych praktyk (na przykład składowania śmieci
na składowiskach).
7 Program Działań w Zakresie Środowiska ma następujące cele priorytetowe
rcl
1) ochrona, zachowanie i poprawa kapitału naturalnego Unii;
2) przekształcenie Unii w zasobooszczędną, zieloną i konkurencyjną gospodarkę
niskoemisyjną;
3) ochrona obywateli Unii przed związanymi ze środowiskiem presjami i zagrożeniami dla
zdrowia i dobrostanu;
4) maksymalizacja korzyści płynących z prawodawstwa Unii w zakresie środowiska przez
lepsze wdrażanie tego prawodawstwa;
5) doskonalenie bazy wiedzy i bazy dowodowej unijnej polityki w zakresie środowiska;
6) zabezpieczenie inwestycji na rzecz polityki w zakresie środowiska i klimatu oraz podjęcie
kwestii ekologicznych efektów zewnętrznych;
7) lepsze uwzględnianie problematyki środowiska i większa spójność polityki;
8) wspieranie zrównoważonego charakteru miast Unii; zwiększenie efektywności Unii w
podejmowaniu międzynarodowych wyzwań związanych ze środowiskiem i klimatem.
7. EAP opiera się na zasadzie ostrożności, zasadach działania zapobiegawczego i usuwania
zanieczyszczeń u źródła oraz na zasadzie „zanieczyszczający płaci”.
ww
w.
W ramach Celu 2: Przekształcenie Unii w zasobooszczędną, zieloną i konkurencyjną gospodarkę
niskoemisyjną, Program wymaga, by w zakresie gospodarki odpadami: odpady były w sposób
bezpieczny zagospodarowywane jako zasób i w celu zapobiegania szkodom dla zdrowia i środowiska,
produkcja odpadów w wartościach absolutnych i w przeliczeniu na mieszkańca spadała, składowanie
dotyczyło tylko odpadów resztkowych (tj. nienadających się do recyklingu ani do odzysku), z
uwzględnieniem odroczeń przewidzianych w art. 5 ust. 2 dyrektywy Rady 1999/31/WE z dnia 26
kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów (Dz. Urz. WE L 182 z 16.07.1999, str. 1, z późn.
zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 4, str. 228), a odzyskiwanie energii nie
zostało ograniczone do materiałów nienadających się do recyklingu, z uwzględnieniem art. 4 ust. 2
dyrektywy 2008/98/WE.
Osiągnięcie tych celów wymaga: pełnego wdrożenia unijnych przepisów dotyczących odpadów;
wdrożenie to będzie obejmować zastosowanie hierarchii odpadów zgodnie z przepisami dyrektywy
2008/98/WE oraz skuteczne stosowanie instrumentów rynkowych i innych środków zapewniających,
aby
9
Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1386/2013/UE z dnia 20 listopada 2013 r. w sprawie ogólnego unijnego
programu działań w zakresie środowiska do 2020 r. „Dobra jakość życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety” Tekst
mający znaczenie dla EOG.
10
.go
v.p
l
1) składowanie odpadów było ograniczone do odpadów resztkowych (tj. nienadających się
do recyklingu ani do odzysku), z uwzględnieniem odroczeń przewidzianych w art. 5 ust. 2
dyrektywy w sprawie składowania odpadów;
2) odzyskiwanie energii było ograniczone do materiałów nienadających się do recyklingu, z
uwzględnieniem art. 4 ust. 2 dyrektywy 2008/98/WE;
3) odpady pochodzące z recyklingu wykorzystywane były jako ważny, wiarygodny surowiec
w Unii, dzięki opracowaniu nietoksycznych cyklów materiałowych;
4) niebezpieczne odpady były zagospodarowywane w sposób bezpieczny, a ich produkcja
była zmniejszona;
5) nielegalny transport odpadów został wyeliminowany przy wsparciu rygorystycznego
monitorowania;
6) marnotrawstwo
żywności
było
ograniczone;
przeprowadzenia
przeglądów
obowiązującego prawodawstwa w dziedzinie produktów i odpadów, w tym przeglądu
głównych celów stosownych dyrektyw w sprawie odpadów, opartego na Planie działania
na rzecz zasobooszczędnej Europy, tak aby dokonać przejścia w kierunku gospodarki
obiegowej oraz wyeliminowania istniejących na rynku wewnętrznym barier dla
bezpiecznego dla środowiska recyclingu w Unii; wymagane są publiczne kampanie
informacyjne, aby zwiększać świadomość i zrozumienie polityki gospodarowania
odpadami oraz pobudzać zmianę zachowania.
wzrost inteligentny (ang. smart growth), czyli rozwój oparty na wiedzy i innowacjach;
wzrost zrównoważony (ang. sustainable growth), czyli transformacja w kierunku
gospodarki niskoemisyjnej, efektywnie korzystającej z zasobów i konkurencyjnej;
3) wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu (ang. inclusive growth), czyli wspieranie
gospodarki charakteryzującej się wysokim poziomem zatrudnienia i zapewniającej
spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną.
Celem strategii „Europa 2020” jest osiągnięcie wzrostu gospodarczego, który będzie: inteligentny −
dzięki bardziej efektywnym inwestycjom w edukację, badania naukowe i innowacje; zrównoważony −
dzięki
zdecydowanemu
przesunięciu
w
kierunku
gospodarki
niskoemisyjnej;
oraz
sprzyjający włączeniu społecznemu, ze szczególnym naciskiem na tworzenie nowych miejsc pracy
i ograniczanie ubóstwa. Strategia koncentruje się na pięciu dalekosiężnych celach w dziedzinie
zatrudnienia, innowacyjności, edukacji, walki z ubóstwem oraz w zakresie klimatu i energii.
ww
w.
1)
2)
rcl
Strategia „Europa 2020” jest długookresowym programem rozwoju społeczno-gospodarczego Unii
Europejskiej (UE), który zastąpił realizowaną od 2000 r. Strategię Lizbońską. W opublikowanym
3 marca 2010 r. Komunikacie Europa 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego
rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu podkreślona została potrzeba wspólnego działania
państw członkowskich na rzecz wychodzenia z kryzysu oraz wdrażania reform umożliwiających
stawienie czoła wyzwaniom związanym z globalizacją, starzeniem się społeczeństw czy rosnącą
potrzebą racjonalnego wykorzystywania zasobów. W celu osiągnięcia powyższych założeń
zaproponowano trzy podstawowe, wzajemnie wzmacniające się priorytety
Podstawowymi instrumentami realizacji celów strategii „Europa 2020” są opracowywane przez
państwa członkowskie UE Krajowe Programy Reform oraz przygotowane przez KE inicjatywy
przewodnie (ang. flagship initiatives), realizowane na poziomie UE, państw członkowskich, władz
regionalnych i lokalnych.
Kpgo 2022 wpisuje się wprost w realizację jednej z inicjatyw: Europa efektywnie korzystająca z
11
zasobów – wsparcie zmiany w kierunku gospodarki niskoemisyjnej i efektywniej korzystającej z
10
Komunikat Komisji z 3 marca 2010 r. Europa 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju
sprzyjającego włączeniu społecznemu.
Europa efektywnie korzystająca z zasobów – inicjatywa przewodnia strategii Europa 2020, 2011 r.
l
zasobów środowiska oraz dążenie do wyeliminowania zależności wzrostu gospodarczego od
degradacji środowiska przyrodniczego.
.go
v.p
Zgodnie z tym dokumentem zwiększenie efektywności korzystania z zasobów będzie kluczową
kwestią, jeżeli chodzi o zabezpieczenie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w Europie. Stworzy ono
szerokie możliwości ekonomiczne oraz poprawi produktywność, ograniczy koszty i przyczyni się do
wzrostu konkurencyjności. Konieczne jest opracowanie nowych produktów i usług, jak również
znalezienie nowych sposobów ograniczania nakładów, minimalizacji ilości odpadów, poprawy
zarządzania zapasami zasobów, zmiany modeli konsumpcji, optymalizacji procesów produkcyjnych
oraz nowych metod zarządzania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz metod ulepszających
działania logistyczne. Pozwoli to na pobudzenie rozwoju innowacji technologicznych, zwiększenie
zatrudnienia w szybko rozwijającym się sektorze zielonej technologii i utrzymanie handlu UE, m.in.
przez uruchomienie nowych możliwości wywozu, a także przyniesie korzyści konsumentom, oferując
więcej „produktów zrównoważonych”.
Działania średniookresowe powinny być spójne z długoterminowymi ramami. Dotychczas
zidentyfikowano już szereg takich działań. Obejmują one: strategię mającą przekształcić UE
w „gospodarkę obiegową”, która będzie się opierać na społeczeństwie stosującym recykling, mając na
celu ograniczenie wytwarzania odpadów oraz wykorzystywanie odpadów jako surowca.
rcl
W 2008 r. UE dokonała przeglądu ram prawnych w zakresie postępowania z odpadami, które oparto
na kompletnym cyklu życia, począwszy od powstania odpadu, aż do jego unieszkodliwienia,
z naciskiem na zapobieganie powstawaniu odpadów, ponowne użycie, recykling oraz odzysk
(hierarchia postępowania z odpadami). Państwa członkowskie muszą opracować plany
gospodarowania odpadami obejmujące rodzaj, ilość, źródła odpadów oraz systemy zbierania. Aby
zlikwidować zależność między wzrostem gospodarczym a wytwarzaniem odpadów, należy również
przygotować plany zapobiegania powstawaniu odpadów. Lepsze gospodarowanie odpadami mogłoby
się przyczynić do znacznego ograniczenia emisji CO2. Na przykład każdego roku UE pozbywa się
materiałów nadających się do recyklingu o wartości 5,25 mln EUR, takich jak papier, szkło, plastik,
aluminium i stal. Gdyby materiały te poddano recyklingowi, corocznie można byłoby uniknąć emisji
ekwiwalentu 148 mln ton CO2. W 2020 r. lepsze gospodarowanie odpadami komunalnymi może się
przyczynić do uniknięcia emisji 92 mln ton gazów cieplarnianych w porównaniu z 1995 r. Gdyby
państwa poddawały recyklingowi 70% swoich odpadów, można by stworzyć co najmniej 500 000
nowych miejsc pracy.
ww
w.
W lipcu 2014 roku ukazał się dokument Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady,
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Ku gospodarce o obiegu
12
zamkniętym
program zero
odpadów
dla
Europy”
COM (2014)398.
Jednocześnie
opublikowany został projekt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy
w sprawie odpadów, w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, w sprawie składowania
odpadów, w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji, w sprawie baterii i akumulatorów oraz
zużytych baterii i akumulatorów, w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego COM
(2014)397. Dyrektywa ta wprost nawiązuje i odwołuje się do gospodarki opartej na zamkniętych
obiegach pierwiastków w gospodarce. W obu dokumentach proponuje się daleko idące zmiany.
W opublikowanej w kwietniu 2014 r. ocenie ex-post dyrektyw dotyczących wybranych strumieni
odpadów Komisja stwierdza, że recykling jest ekonomicznie bardziej korzystny niż inne metody
przetwarzania odpadów, zwłaszcza zmieszanych. Ponadto, zdaniem Komisji, opłacalność
recyklingu poprawiają wdrażanie wiążących wymogów dotyczących poziomów recyklingu,
zasady rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz podnoszenie kosztów składowania.
W przypadku rozszerzonej odpowiedzialności producenta skuteczność systemu zależy od udziału
kosztów pokrywanych ze składek producentów na zbieranie, sortowanie i recykling odpadów
12
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu
Regionów Ku gospodarce o obiegu zamkniętym: program „zero odpadów” dla Europy, 2014.
które
obecnie
są
bardzo
zróżnicowane
w
poszczególnych państwach
l
opakowaniowych,
członkowskich.
Poz. 784
.go
v.p
Komisja Europejska stwierdziła, że konieczne jest ustalenie nowych celów ilościowych dla gospodarki
odpadami komunalnymi i opakowaniowymi do 2030 r., aby zapewnić przewidywalność zmian i
zachęcić inwestorów do rozwoju nowych instalacji przetwarzania odpadów. Projektowane dokumenty
kładą nacisk na sposoby gospodarowania materiałami i odpadami stojące najwyżej w hierarchii, czyli
przede wszystkim na te odnoszące się do strategii zapobiegania powstawaniu odpadów już na etapie
produkcji i usług. Ważnym punktem jest ekoprojektowanie, mające na celu wytwarzanie produktów o
dłuższym okresie użytkowania, co zapewni możliwość naprawy, modernizacji, przerobienia lub
ostatecznie recyklingu, zamiast ich wyrzucania. Materiały powinny być wykorzystywane w systemie
kaskadowym, np. sektory przemysłu mogą wymieniać się produktami ubocznymi, produkty remontuje
się lub przerabia bądź konsumenci wybierają systemy usług dla poszczególnych produktów. Ma to
zminimalizować „wyciek” zasobów z obiegu, zapewniając optymalne funkcjonowanie systemu.
Zdaniem Komisji Europejskiej, należy stopniowo zwiększać ponowne wykorzystywanie i recykling
odpadów komunalnych do minimum 60% w 2020 r. i 70% w 2030 r. Jednocześnie proponuje się
podnieść poziom recyklingu odpadów opakowaniowych do 80% w 2030 r. Wsparciem dla osiągnięcia
tych celów ma być obowiązujący od 2025 r. zakaz
składowania podlegających recyklingowi
tworzyw sztucznych, metali, szkła, papieru i tektury oraz odpadów ulegających biodegradacji. Państwa
członkowskie powinny dążyć do praktycznego wyeliminowania składowania do 2030 r. Osiągnięcie
proponowanych celów wymagać będzie m.in. rozwoju wysokoefektywnego selektywnego
zbierania odpadów oraz rozwoju rynków zbytu dla surowców wtórnych. Duże znaczenie dla
zagospodarowania odpadów nienadających się do recyklingu i ponownego wykorzystania będzie miał
odzysk energii przez spalanie oraz współspalanie.
rcl
W 2012 r. 456 zakładów termicznego przekształcania odpadów w całej Europie (kraje członkowskie
UE + Norwegia i Szwajcaria) odzyskało energię i zapobiegło składowaniu 79 milionów ton odpadów
resztkowych. Około 50% energii wytwarzanej przez spalarnie pochodzi z biodegradowalnej biomasy,
dostarczającej niskoemisyjny wkład do systemu energetycznego.
Energia z odpadów przetworzonych termicznie w spalarniach w 2012 roku stanowi 32 mld kWh energii
elektrycznej i 79 mld kWh ciepła. Ta ilość wystarcza, aby zapewnić niskoemisyjną energię elektryczną
i ciepło dla 14 mln mieszkańców. Energia ta jest dostępna lokalnie i zmniejsza zapotrzebowanie na
import paliw kopalnych. Co więcej, można dzięki niej zastąpić rocznie od 8 do 44 mln ton paliw
kopalnych (gaz, ropa naftowa, węgiel kamienny i brunatny), które emitują 22–43 mln ton CO2.
ww
w.
W dniu 2 grudnia 2015 r. Komisja Europejska opublikowała pakiet dotyczący gospodarki o obiegu
zamkniętym, zawierający m.in. plan działania UE na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym oraz
propozycje legislacyjne KE dotyczące gospodarki odpadami (4 projekty dyrektyw nowelizujących).
Kluczowe cele dotyczące gospodarki odpadami wskazane w pakiecie przez KE są następujące
1)
2)
3)
4)
3.3.
osiągnięcie recyklingu odpadów komunalnych na poziomie 65 proc. do roku 2030;
osiągnięcie recyklingu odpadów opakowaniowych na poziomie 75 proc. do roku 2030;
redukcja składowania odpadów do maksymalnie 10 proc. do roku 2030;
zakaz składowania segregowanych odpadów.
Analiza zgodności z krajowymi dokumentami strategicznymi
Celem analizy jest przedstawienie podstawowych dokumentów strategicznych Polski związanych
z zakresem Kpgo 2022 w szczególności z punktu widzenia Prognozy. Przeprowadzono analizę
podstawowych dokumentów strategicznych odnoszących się do problemów gospodarki odpadami
z perspektyw zgodności celów tych dokumentów z celami Kpgo 2022.
13
Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju, Polska 2030, Trzecia fala nowoczesności – To
najbardziej ogólny dokument w kontekście systemu zarządzania rozwojem kraju. Wyznacza cele,
Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju, Polska 2030, MAiC styczeń 2013 r.
.go
v.p
l
trendy, możliwe scenariusze rozwoju społeczno-gospodarczego kraju, kierunki przestrzennego
zagospodarowania kraju, z uwzględnieniem zasady zrównoważonego rozwoju. Celem głównym
dokumentu jest poprawa jakości życia Polaków mierzona zarówno wskaźnikami jakościowymi, jak i
wartością oraz tempem wzrostu PKB w Polsce. Program kładzie nacisk na jednoczesny rozwój w
trzech strategicznych obszarach: konkurencyjności i innowacyjności gospodarki, równoważenia
potencjału rozwojowego regionów Polski oraz efektywności i sprawności państwa.
Dokument stwarza możliwości oraz daje narzędzia niezbędne dla osiągania wyznaczanych celów: (1)
Wzrost konkurencyjności; (2) Sytuacja demograficzna; (3) Wysoka aktywność pracy oraz
adaptacyjność zasobów pracy; (4) Odpowiedni potencjał infrastruktury; (5) Bezpieczeństwo
energetyczno-klimatyczne; (6) Gospodarka oparta na wiedzy i rozwój kapitału intelektualnego; (7)
Solidarność i spójność regionalna; (8) Poprawa spójności społecznej; (9) Sprawne państwo; (10)
Wzrost kapitału społecznego Polski. Dokument wymienia pięć kluczowych czynników, które pomogą
sprostać tym wyzwaniom, tj.: stworzenie warunków dla szybkiego wzrostu inwestycji, wzrost
aktywności zawodowej i mobilności Polaków, rozwój produktywności i innowacyjności, efektywna
dyfuzja w wymiarze regionalnym i społecznym oraz wzmocnienie kapitału społecznego i sprawności
państwa.
Jeden ze wskaźników realizacji celu: wzrost konkurencji gospodarki wprost odnosi się do ilości
odpadów nierecyklingowanych, a więc w jego osiąganie wpisują się cele i założenia Kpgo 2022
odnoszące się do ponownego wykorzystania i recyklingu odpadów.
14
Strategia Rozwoju Kraju 2020 (SRK) to główna strategia rozwojowa Polski do 2020 r. Wskazuje
najważniejsze zadania państwa, które należy zrealizować w najbliższych latach, by przyspieszyć
rozwój Polski, orientacyjny harmonogram oraz sposób finansowania zaplanowanych działań. SRK jest
częścią systemu zarządzania rozwojem kraju. Stanowi bazę dla 9 strategii zintegrowanych, które
realizują założone w niej cele i uszczegóławiają ją. SRK jest też zgodna z unijną Strategią Europa
2020.
rcl
Głównym celem SRK 2020 jest wzmocnienie i wykorzystanie gospodarczych, społecznych
i instytucjonalnych potencjałów zapewniających szybszy i zrównoważony rozwój kraju oraz poprawa
jakości życia ludności. Strategia zakłada trzy priorytety: sprawne i efektywne państwo, konkurencyjna
gospodarka, spójność społeczna i terytorialna. To właśnie w ramach tych dziedzin prowadzone będą
główne działania mające na celu wdrożenie w życie założeń zawartych w całym dokumencie.
ww
w.
W aspektach związanych z gospodarką odpadami, SRK jest zbieżna z celami Kpgo 2022. SRK
wskazuje na potrzebę stworzenia efektywnego systemu gospodarki odpadami, w tym zwłaszcza
odpadami komunalnymi i niebezpiecznymi. Celem nadrzędnym polityki w zakresie gospodarowania
odpadami powinno być zapobieganie powstawaniu odpadów przy rozwiązywaniu problemu odpadów
„u źródła” oraz maksymalne możliwe odzyskiwanie zawartych w nich surowców i/lub energii. Działania
obejmą wprowadzenie i realizację zasady „3U” (unikaj powstawania odpadów, użyj ponownie, utylizuj)
oraz gospodarowania w obiegu. Obejmą one m.in.: wprowadzenie systemu selektywnego zbierania
odpadów w całej Polsce, budowę instalacji do odzysku (w tym do recyklingu) i unieszkodliwiania
odpadów, zamykanie i rekultywację składowisk odpadów komunalnych niespełniających standardów
określonych prawem lub uciążliwych dla środowiska, likwidację „dzikich” wysypisk, zmniejszenie ilości
odpadów trafiających na składowiska, przez m.in. poddawanie ich odzyskowi. Wprowadzone będą
niezbędne zmiany legislacyjne znoszące bariery w priorytetowych inwestycjach z zakresu
nowoczesnej gospodarki odpadami.
15
Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Perspektywa 2020
– Strategia
Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko (BEIŚ) należy do najważniejszych strategii
zintegrowanych i odpowiada za rozwój gospodarczy oraz ochronę środowiska w Polsce. BEiŚ zawiera
wytyczne dla Polityki energetycznej Polski i Polityki ekologicznej państwa. Nawiązuje także do celów
14
15
Strategia Rozwoju Kraju 2020, MRR, wrzesień 2012.
Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Perspektywa 2020, wrzesień 2014.
l
rozwojowych określonych na poziomie Unii Europejskiej, przede wszystkim w Strategii Europa 2020.
BEIŚ zawiera 3 główne i kilkanaście przyporządkowanych im, pomniejszych celów
.go
v.p
1) zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska (racjonalne i efektywne
gospodarowanie zasobami kopalin, gospodarowanie wodami dla ochrony przed
powodzią, suszą i deficytem wody, zachowanie bogactwa różnorodności biologicznej, w
tym wielofunkcyjna gospodarka leśna, uporządkowanie zarządzania przestrzenią);
2) zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia w
energię (lepsze wykorzystanie krajowych zasobów energii, poprawa efektywności
energetycznej, zapewnienie bezpieczeństwa dostaw surowców energetycznych,
modernizacja sektora elektroenergetyki zawodowej, rozwój konkurencji na rynkach paliw i
energii oraz umacnianie roli odbiorcy, wzrost udziału rozproszonych, odnawialnych źródeł
energii, rozwój energetyki na obszarach podmiejskich i wiejskich);
3) poprawa stanu środowiska (zapewnienie dostępu do czystej wody dla społeczeństwa
i gospodarki, racjonalne gospodarowanie odpadami, ograniczenie oddziaływania
energetyki na środowisko, wspieranie nowych i promocja polskich technologii
energetycznych i środowiskowych, promowanie zachowań ekologicznych oraz tworzenie
warunków dla zielonych miejsc pracy).
Głównym celem jest stworzenie warunków dla rozwoju konkurencyjnego i efektywnego sektora
energetycznego przy jednoczesnym poszanowaniu zasad zrównoważonego rozwoju i dbałości
o środowisko naturalne. Przyjęty dokument wytycza kierunki rozwoju branży energetycznej. Wskazuje
także priorytety w ochronie środowiska oraz kluczowe działania, które powinny zostać podjęte
w ramach długofalowych.
rcl
W zakresie gospodarki odpadami dokument odwołuje się do unijnej hierarchii gospodarki odpadami.
Wskazuje na konieczność podjęcia natychmiastowych działań ukierunkowanych na stopniowe
przechodzenie z systemu polegającego na składowaniu odpadów na system wspierający
przetworzenie i odzysk surowców oraz energetyczne wykorzystanie odpadów. Celem właściwego
gospodarowania odpadami jest ochrona środowiska i zdrowia ludzkiego przez zapobieganie
i zmniejszanie negatywnego wpływu wynikającego z wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi
oraz przez zmniejszenie ogólnych skutków użytkowania zasobów i poprawę efektywności takiego
użytkowania. Równocześnie ogromne znaczenie ma zapobieganie powstawaniu odpadów, co może
pomóc w zmniejszeniu wpływu na środowisko na każdym etapie cyklu życia zasobów.
ww
w.
Za najważniejsze działanie należy uznać zapewnienie funkcjonowania systemu selektywnego
zbierania/odbierania odpadów komunalnych (działanie 39) i objęcie nim 100% mieszkańców.
Kluczowe dla sprawnie funkcjonującego systemu jest również wdrażanie i wspieranie
niskoodpadowych technologii produkcji oraz efektywnych ekonomicznie i ekologicznie technologii
odzysku i unieszkodliwiania, w tym termicznego przekształcania odpadów (działanie 41).
16
Polityka energetyczna Polski do 2030 roku – to dokument, który został opracowany zgodnie
17
z ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r. poz. 1059, z późn. zm. ) i
przedstawia strategię państwa mającą na celu rozwiązanie najważniejszych problemów piętrzących
się przed polską energetyką, zarówno w perspektywie krótkoterminowej, jak i w perspektywie roku
2030.
Wśród podstawowych kierunków polityki energetycznej wymieniono poprawę efektywności
energetycznej, wzrost bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej przez wprowadzenie energetyki
jądrowej, rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw, rozwój konkurencyjnych
rynków paliw i energii, ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko. Do głównych celów
zaliczono dążenie do utrzymania „zero energetycznego” wzrostu gospodarczego, tj. rozwoju
gospodarki następującego bez wzrostu zapotrzebowania na energię pierwotną i zmniejszanie
energochłonności polskiej gospodarki. Do celów szczegółowych należą m.in.: budowa
16
17
Polityka energetyczna Polski do 2030 roku, grudzień 2013.
Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r. poz. 984, 1238, z 2014 r. poz. 457, 490, 900, 942, 1101,
1662, z 2015 r. poz. 151, 478, 942, 1618, 1893, 1960, 2365 oraz z 2016 r. poz. 266.
.go
v.p
l
wysokosprawnych jednostek wytwórczych prądu elektrycznego, dwukrotny wzrost (do 2020 r.,
w porównaniu do 2006 r.) produkcji elektrycznej wytwarzanej w technologii kogeneracji, zmniejszenie
strat przesyłowych, wzrost efektywności końcowego wykorzystania energii, zwiększenie stosunku
rocznego zapotrzebowania na energię elektryczną do maksymalnego zapotrzebowania na moc
w szczycie obciążenia. Dokument w ramach ograniczenia oddziaływania energetyki na środowisko
zakłada zmniejszenie emisji przy zachowaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa energetycznego,
ograniczenie negatywnego oddziaływania energetyki na stan wód powierzchniowych i podziemnych,
minimalizację składowania odpadów przez jak najszersze wykorzystanie ich w gospodarce,
zmianę struktury wykorzystania energii w kierunku technologii niskoemisyjnych. Dokument jest więc
spójny z celami wyznaczonymi w Kpgo 2022.
18
Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020” – to jedna
z dziewięciu strategii zintegrowanych, które realizują postanowienia średniookresowej Strategii
Rozwoju Kraju 2020. Strategie podporządkowane są realizacji kilku celów operacyjnych, takich jak
dostosowanie otoczenia regulacyjnego i finansowego do potrzeb innowacyjnej i efektywnej
gospodarki; stymulowanie innowacyjności przez wzrost efektywności wiedzy i pracy, wzrost
efektywności wykorzystania zasobów naturalnych i surowców, wzrost umiędzynarodowienia polskiej
gospodarki. Jeden z celów szczegółowych odnosi się m.in. do ograniczenia powstawania odpadów
Poprawa efektywności energetycznej i materiałowej przedsięwzięć architektoniczno-budowlanych oraz
istniejących zasobów przez: promowanie stosowania materiałów odnawialnych, które będą mogły
zostać poddane procesom odzysku, w tym recyklingu, bezpiecznych dla zdrowia; zachęcanie do
wprowadzania już na etapie projektowania rozwiązań przyczyniających się do minimalizacji zużycia
surowców, materiałów i wody oraz ograniczających wytwarzanie odpadów, a także do pozyskiwania
materiałów jak najbliżej miejsca budowy (ograniczenie gospodarczych i środowiskowych kosztów
związanych z transportem). Jest to działanie w pełni zgodne z celami Kpgo 2022 w zakresie
ograniczania powstawania odpadów.
19
rcl
Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (KPZK 2030) jest to najważniejszy
dokument strategiczny dotyczący zagospodarowania przestrzennego. W dokumencie: przedstawiono
wizję zagospodarowania przestrzennego kraju do 2030 roku, określono cele i kierunki polityki
przestrzennego zagospodarowania kraju, wskazano zasady, według których działalność człowieka
powinna być realizowana w przestrzeni.
Koncepcja jest też częścią nowego systemu zarządzania rozwojem Polski. Oznacza to, że KPZK 2030
wraz z długo- i średniookresową Strategią Rozwoju Kraju oraz z dziewięcioma strategiami
zintegrowanymi prezentują spójną wizję rozwoju Polski.
ww
w.
Celem strategicznym dokumentu jest efektywne wykorzystanie przestrzeni kraju i jej zróżnicowanych
potencjałów rozwojowych do osiągnięcia konkurencyjności, zwiększenia zatrudnienia i większej
sprawności państwa oraz spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej w długim okresie.
Jeden z celów dokumentu, który dotyczy kształtowania struktur przestrzennych wspierających
osiągnięcie i utrzymanie wysokiej jakości środowiska przyrodniczego i walorów krajobrazowych Polski,
ma być mierzony przez wskaźnik: stosunek masy składowanych odpadów komunalnych do masy
zebranych odpadów komunalnych wyrażony w procentach. A więc mamy tu do czynienia ze
spójnością celu Kpgo 2022 w zakresie ograniczenia składowania odpadów komunalnych na
składowiskach.
Działania w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów zarówno na poziomie krajowym, jak i na
20
poziomie wojewódzkim zawarte są w Krajowym programie zapobiegania powstawaniu odpadów
(KPZPO), który został przygotowany w roku 2014 i jest uszczegółowieniem Krajowego planu
gospodarki odpadami 2014, który to plan wyznaczył ogólne ramy zapobiegania powstawaniu odpadów
na poziomie krajowym. KPZPO wyznacza ogólne cele i kierunki działań oraz harmonogram i
18
Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020” (SIEG), MG, styczeń 2013.
Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (KPZK 2030), grudzień 2011.
20
Krajowy program zapobiegania powstawaniu odpadów, 2014.
instrumenty ich realizacji. Postanowienia KPZPO zostały wprowadzone do Kpgo 2022. Aktualizacja
Programu wraz z zaktualizowanymi WPGO zastąpi KPZPO.
l
21
.go
v.p
„Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032” . Jest to program, który w sposób
szczegółowy odnosi się do problemu usunięcia i unieszkodliwiania wyrobów zawierających azbest
i pozostaje w spójności z celami wyznaczonymi przez Kpgo 2022 w tym zakresie.
Główne cele Programu to: usunięcie i unieszkodliwienie wyrobów zawierających azbest; minimalizacja
negatywnych skutków zdrowotnych spowodowanych obecnością azbestu na terytorium kraju;
likwidacja szkodliwego oddziaływania azbestu na środowisko. Cele Programu będą realizowane
sukcesywnie aż do roku 2032, w którym zakładane jest oczyszczenie kraju z azbestu.
Program tworzy nowe możliwości, m.in.: składowanie odpadów azbestowych na składowiskach
podziemnych, wdrażanie nowych technologii umożliwiających unicestwianie włókien azbestu,
pozostawianie w ziemi – w dopuszczonych prawem przypadkach – wyrobów azbestowych wycofanych
z użytkowania. Program w sposób szczegółowy odnosi się do rozwiązania problemu usunięcia
azbestu i usprawnienia tego procesu.
22
Kierunki rozwoju biogazowni rolniczych w Polsce w latach 2010–2020 . Dokument zakłada, że
w każdej polskiej gminie do 2020 roku powstanie średnio jedna biogazownia wykorzystująca biomasę
pochodzenia rolniczego przy założeniu posiadania przez gminę odpowiednich warunków do
uruchomienia takiego przedsięwzięcia.
ww
w.
rcl
Zasadniczym celem dokumentu jest optymalizacja systemu prawno-administracyjnego w zakresie
zakładania biogazowni rolniczych w Polsce oraz wskazanie możliwości współfinansowania tego typu
instalacji ze środków publicznych, zarówno krajowych, jak i Unii Europejskiej, dostępnych w ramach
krajowych i regionalnych programów operacyjnych.
21
22
Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032, lipiec 2009.
Kierunki rozwoju biogazowni rolniczych w Polsce w latach 2010-2020, lipiec 2010.
Narodowy Program Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej
Poz. 784
23
.go
v.p
l
Podstawą przygotowania NPRGN jest konieczność stworzenia ram dla budowy w dłuższej
perspektywie optymalnego modelu nowoczesnej materiało- i energooszczędnej gospodarki
zorientowanej na innowacyjnośc i zdolnej do konkurencji na europejskim i globalnym rynku. Istotą
Programu jest pobudzenie zmian skutkujących transformacją polskiej gospodarki w kierunku
niskoemisyjnym przy zachowaniu zasady zrównoważonego rozwoju. Do Programu włączone zostały
tylko te rozwiązania, które, prowadząc do obniżenia emisyjności, będą jednocześnie wspierać rozwój
gospodarczy i wzrost jakości życia społeczeństwa.
Celem głównym NPRGN jest rozwój gospodarki niskoemisyjnej przy zapewnieniu zrównoważonego
rozwoju kraju. Celami szczegółowymi, które pozostają w bezpośredniej spójności z Kpgo 2022, są
następujące: poprawa efektywności gospodarowania surowcami i materiałami, w tym odpadami;
rozwój zrównoważonej produkcji - obejmujący przemysł, budownictwo i rolnictwo; promocja wzorców
zrównoważonej konsumpcji.
NPRGN obejmuje działania mające na celu zwiększenie efektywności gospodarki oraz zmniejszenie
poziomu jej emisyjności we wszystkich etapach cyklu życia, tj. od etapu wydobywania surowców przez
wytwarzanie produktów, transport i dystrybucję aż po użytkowanie produktów i zarządzanie odpadami.
Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK)
24
rcl
Polska, przystępując do Unii Europejskiej, zobowiązała się do wypełnienia wymogów dyrektywy Rady
91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 roku dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (Dz. Urz. WE
L 135 z 30.05.1991, str. 40; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 2, str. 26). Aby
zidentyfikować faktyczne potrzeby w zakresie uporządkowania gospodarki ściekowej oraz
uszeregować ich realizację w taki sposób, aby wywiązać się ze zobowiązań traktatowych, utworzono
Krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych (KPOŚK), który jest aktualizowany zgodnie
z wymaganiami art. 43 ust. 4c ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz.
469, 1592, 1642, 2295 oraz z 2016 r. poz. 352) Celem programu jest realizacja systemów kanalizacji
zbiorczej i oczyszczalni ścieków na terenach o skoncentrowanej zabudowie.
KPOŚK wskazuje aglomeracje, które powinny być wyposażone w określonych terminach w systemy
kanalizacji zbiorczej oraz w oczyszczalnie ścieków. Zawiera również wykaz przedsięwzięć
obejmujących budowę oraz modernizację kanalizacji i oczyszczalni ścieków komunalnych oraz
terminy ich realizacji. Odnosi się również do gospodarki komunalnymi osadami ściekowymi.
ww
w.
Kpgo 2022 niejako uzupełnia działania realizowane w ramach KPOŚK, gdyż wskazuje na kierunki
zagospodarowania komunalnych osadów ściekowych, stanowiących odpady, które mogą być po ich
uprzednim ustabilizowaniu – stosowane bezpośrednio na powierzchni ziemi, poddane odzyskowi w
kompostowniach, biogazowniach lub poddane recyklingowi organicznemu, w tym kompostowaniu
wraz z innymi odpadami w celu uzyskania produktu o określonej jakości, wprowadzanego do obrotu
na podstawie przepisów o nawozach i nawożeniu albo unieszkodliwianiu przez termicznie
przekształcane w spalarniach lub współspalarniach odpadów.
Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej
Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 16 sierpnia 2011 r. jako cel główny określił rozwój
gospodarki niskoemisyjnej przy zapewnieniu zrównoważonego rozwoju kraju. Osiągnięciu celu
głównego służą cele szczegółowe
1)
2)
3)
4)
5)
6)
23
24
rozwój niskoemisyjnych źródeł energii;
poprawa efektywności energetycznej;
poprawa efektywności gospodarowania surowcami i materiałami;
rozwój i wykorzystanie technologii niskoemisyjnych;
zapobieganie powstawaniu oraz poprawa efektywności gospodarowania odpadami;
promocja nowych wzorców konsumpcji.
Narodowy Program Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej, Warszawa 2015 Projekt: wersja z dnia 4 sierpnia 2015 roku.
Trzecia Aktualizacja KPOŚK została zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 1 lutego 2011 r. (AKPOŚK 2010).
l
Kpgo 2022 wpisuje się w cele tego dokumentu w całości, ponieważ jego celem jest ograniczenie ilości
odpadów. Cel ten ma być osiągnięty przez
.go
v.p
1) ograniczanie powstawania odpadów już na etapie produkcji – co jest zgodne z celem
efektywnego gospodarowania materiałami;
2) poprawę procesów odzysku i recyclingu, a w związku z tym poprawę efektywności
gospodarowania surowcami;
3) tworzenie instalacji do odzysku energii z odpadów – spalarni, które będą
charakteryzować się odpowiednimi parametrami oraz będą wykorzystywały
zaprojektowane
moce
przerobowe,
aby
zapewnić
efektywność
spalania,
niskoemisyjność. Zastosowanie innowacyjnych technologii pozwoli na zapewnienie
efektywności energetycznej;
4) odchodzenie od składowania na rzecz odzysku i recyclingu pozwoli na efektywniejsze
gospodarowanie surowcami, preferując ich odzysk z odpadów i tym samym ograniczenie
pozyskiwania ich ze środowiska.
Programy edukacyjne promujące wiedzę o prawidłowym postępowaniu z odpadami wpisane w Kpgo
2022 przyczynią się do promocji nowych wzorców konsumpcji dążącej do unikania i ograniczania
powstawania odpadów, odejścia od kultury produktów jednorazowych, promocji ponownego użycia
i recyklingu.
Odpowiadając na oczekiwania KE odnośnie do przystosowania krajów członkowskich do zagrożenia
zmianami klimatu rząd polski przyjął stanowisko odnośnie do Białej Księgi i w dniu 19 marca 2010 r.
podjęto decyzję o potrzebie opracowania „Strategicznego planu adaptacji dla sektorów i obszarów
25
wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030” (SPA 2020) . SPA
2020 jest elementem szerszego projektu badawczego o nazwie KLIMADA, który obejmuje okres do
2070 roku.
rcl
SPA przedstawia przewidywany scenariusz zmian klimatu na terenie Polski i na jego podstawie
określa obszary wrażliwe na zmiany klimatu, a także wskazuje kierunki adaptacji tych obszarów.
Gospodarka odpadami nie została zaliczona do obszarów szczególnie wrażliwych na zmiany klimatu.
Głównym celem SPA 2020 jest zapewnienie zrównoważonego rozwoju oraz efektywnego
funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa w warunkach zmian klimatu. Osiągnięciu celu głównego
będą służyć cele szczegółowe, z których część ma odniesienie do celów i skutków wdrożenia Kpgo
2022, np.
ww
w.
Cel szczegółowy 1: Zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego i dobrego stanu środowiska;
Kierunek działań 1.3 – dostosowanie sektora energetycznego do zmian klimatu: dostosowanie
systemu energetycznego do wahań zapotrzebowania zarówno na energię elektryczną, jak i cieplną,
m.in. przez wdrożenie stabilnych niskoemisyjnych źródeł energii. Zauważona potrzeba dywersyfikacji
źródeł energii może być wspomagana spalaniem odpadów, które nie mogą być poddane recyklingowi,
z jednoczesnym odzyskiwaniem energii.
Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030.
4.1.
Przyroda i różnorodność biologiczna
l
4. Analiza stanu bieżącego środowiska
.go
v.p
Polska obfituje w cenne walory przyrodniczo-krajobrazowe, zachowanie których w skali europejskiej
należy poczytać za dotychczasowe osiągnięcie, a zarazem cel na przyszłość, nie pozostają one
bowiem obojętne zmianom zachodzącym w środowisku. Podstawowym zagrożeniem dla zasobów
przyrodniczych i przyczyną ubożenia różnorodności biologicznej jest postępująca antropopresja na
środowisko wynikająca z rozwoju infrastruktury, przemysłu i szeroko rozumianego procesu urbanizacji,
co nie tylko prowadzi do zajmowania kolejnych areałów ziemi, ale również sprzyja emisji
zanieczyszczeń do poszczególnych komponentów środowiska (efekt lokalny, regionalny, a nawet
globalny). Zjawiska te prowadzą do trwałych zmian w środowisku skutkujących m.in. fragmentacją
siedlisk przyrodniczych, powstawaniem barier ekologicznych (tj. przerywaniem naturalnych korytarzy
migracyjnych), a także stopniowym zanikaniem krajobrazów naturalnych i zastępowaniem ich mniej
lub bardziej przeobrażonymi działalnością człowieka krajobrazami kulturowymi.
rcl
Ze względu na powyższe zasoby przyrodnicze w Polsce podlegają ochronie wynikającej z przepisów
POŚ i dyrektyw UE w tym przede wszystkim: dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady
2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz. Urz. UE L 20 z
26.01.2010, str. 7, z późn. zm), zwanej dalej „Dyrektywą Ptasią” i dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia
21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz. Urz. WE L
206 z 22.07.1992, s. 7, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 2, str. 102),
zwanej dalej „Dyrektywą Siedliskową”. Wspomniane dyrektywy wraz z Dyrektywą Szkodową
2004/35/WE oraz dyrektywą w sprawie strategii morskiej łączy dokument o nazwie „Strategia ochrony
różnorodności biologicznej na okres do 2020 r.”. Celem strategii jest: „powstrzymanie utraty
różnorodności biologicznej i degradacji funkcji ekosystemu w UE do 2020 r. oraz przywrócenie ich w
możliwie największym stopniu, a także zwiększenie wkładu UE w zapobieganie utracie różnorodności
biologicznej na świecie”.
ww
w.
Łączna powierzchnia form ochrony przyrody w Polsce wynosi ok. 32,5% (10 149 tys. ha) powierzchni
kraju, w tym znaczną część stanowią obszary Natura 2000 (1/5 powierzchni lądowej kraju). Obszary
Specjalnej Ochrony siedlisk i Specjalne Obszary Ochrony ptaków częściowo pokrywają się z formami
ochrony przyrody ustanowionymi przez prawodawstwo polskie, a należą do nich parki narodowe,
rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, pomniki przyrody,
stanowiska dokumentacyjne oraz użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo - krajobrazowe. Ponadto
obowiązująca ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów zapewnia prawne zabezpieczenie
przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących gatunków wraz z ich siedliskami.
Ochrona gatunkowa dotyczy rzadkich, endemicznych, dziko występujących na terenie kraju gatunków
roślin, zwierząt i grzybów, szczególnie podatnych na zagrożenia (zagrożone są wyginięciem) oraz
objętych ochroną na podstawie umów międzynarodowych, w których Rzeczpospolita Polska
występuje na prawach strony. Ochronie powyższej podlegają również siedliska, ostoje, a także
różnorodność genetyczna i gatunkowa. Kompletny indeks gatunków zagrożonych, chronionych
prawem, zawierają polskie Czerwone Księgi - Roślin oraz Zwierząt.
Formy ochrony przyrody
Najwyższą formą ochrony w Polsce jest ustanowienie parku narodowego. Lokalizacja parków
narodowych uzależniona jest głównie od układu zasobów o wybitnych walorach przyrodniczo-krajobrazowych w stosunku do stopnia rozwoju sieci infrastruktury i antropogenicznych form
zagospodarowania terenu (rozwoju przestrzennego stref zurbanizowanych). Tym samym najwięcej
parków narodowych zlokalizowano w południowo-wschodniej części Polski. Łączna powierzchnia 23
parków narodowych stanowi 1% powierzchni kraju. Parki krajobrazowe w liczbie 121 stanowią 8,1%
powierzchni kraju, natomiast rezerwaty przyrody, mimo że jest ich najwięcej, bo aż 1469, ze względu
na niewielkie powierzchnie jednostkowe, łącznie zajmują jedynie 0,5% terytorium Polski. Pozostałe
formy ochrony wynoszą odpowiednio: obszary chronionego krajobrazu – 22,4%, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe 0,3%, użytki ekologiczne – 0,2%, stanowiska dokumentacyjne – poniżej 0,1%,
l
natomiast liczba obiektów uznanych za pomniki przyrody wynosi 36 318. Lokalizację głównych form
ochrony przyrody w Polsce prezentują mapy 4 do 8.
.go
v.p
Niektóre z obszarów chronionych prawem krajowym figurują dodatkowo na liście Konwencji
Ramsarskiej, której celem jest ochrona obszarów wodno-błotnych, cennych przyrodniczo m.in. jako
stałe lub okresowe siedliska ptaków wodnych. Ponadto dziewięciu obszarom zlokalizowanym na
terytorium Polski przyznano statut rezerwatu biosfery w ramach programu UNESCO „Człowiek i
biosfera (MaB)”. Są to szczególnie wartościowe pod względem różnorodności biologicznej
ekosystemy lądowe, przybrzeżne i morskie takie jak: Białowieża, Babia Góra, Jezioro Łuknajno,
Karpaty Wschodnie, Karkonosze, Puszcza Kampinoska, a także Słowiński i Tatrzański Rezerwat
Biosfery.
Sieć Natura 2000 składa się z obszarów specjalnej ochrony ptaków (PLB) oraz specjalnych obszarów
ochrony siedlisk (PLH) (mapy 1 do 3). Zajmują one odpowiednio 17,8% oraz 12,1% powierzchni kraju,
przy czym część z nich nakłada się na siebie, jak również na inne obszary chronione. Wprowadzenie
sieci Natura 2000 do Polski umożliwiło objęcie ochroną prawną wielu miejsc wyłączonych wcześniej z
formalnej ochrony przyrody, w tym głównie dolin rzecznych oraz terenów górskich i morskich. Łącznie
ustanowiono blisko 990 obszarów Natura 2000, z czego w zdecydowanej większości obszarów
siedliskowych (SOO) – 845, przy 145 obszarach „ptasich” (OSO). W ramach uformowania zasad
ochrony tychże obszarów przystąpiono do opracowywania planów zadań ochronnych, z czego
w ramach działania 5.3 Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007-2013 opracowano
406 planów. Pozostałe projekty realizowane są ze środków własnych podmiotów sprawujących nadzór
nad obszarami.
rcl
Część zidentyfikowanych w Polsce siedlisk i gatunków stanowi przedmioty ochrony tzw. obszarów
„siedliskowych” Natura 2000. 80 typów siedlisk, 92 gatunki roślin i 143 gatunki zwierząt zagrożonych w
skali Europy objęto ochroną na mocy Dyrektywy Siedliskowej (92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk
przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory), która obliguje Polskę do utrzymywania odpowiedniego stanu
zachowania gatunków i siedlisk. Wg danych GDOŚ najlepsze w powyższym zakresie efekty
odnotowuje się w regionach bałtyckim i alpejskim (38% siedlisk we właściwym stanie ochrony), w
odróżnieniu od kontynentalnego (12%). Podobnie roślinność wysokogórska cechuje się lepszą
kondycją niż kontynentalna. Spośród zagrożonych gatunków zwierząt 30% wykazuje stan właściwy,
26 niezadowalający, a 19% zły stan ochrony. Do tej ostatniej grupy zalicza się m.in. gatunki morskie
takie jak morświn czy też foka szara.
ww
w.
Niezwykle ważnym zadaniem dla utrzymania różnorodności biologicznej w Polsce jest
zagwarantowanie właściwej „przepustowości” korytarzy ekologicznych stanowiących sieć połączeń
pomiędzy obszarami o priorytetowym statusie ochrony przyrody. Owa przepustowość oznacza w tym
wypadku odpowiednie warunki dla nieskrępowanej migracji zwierząt w obrębie danej sieci, tj. zarówno
ich relokacji, jak i dostępu do schronienia oraz pożywienia. Uzyskać je można jedynie przez
zintegrowane działania w zakresie planowania przestrzennego na szczeblu krajowym, regionalnym
oraz lokalnym, polegające na ograniczaniu lokowania inwestycji barierowych, w tym infrastruktury
komunikacyjnej, technicznej oraz zwartej zabudowy, będących w kolizji z siecią korytarzy
migracyjnych.
Względnie równomierne pokrycie terenu Polski siecią korytarzy Krajowej Sieci Ekologicznej
(ECONET-PL), gdzie główne (międzynarodowe) korytarze uzupełniane są przez mniejsze (krajowe),
zapewnia wariantowość dróg migracji zwierząt, które poza granicami przechodzą w większy system
Europejskiej Sieci Ekologicznej (PEEN). Korytarze omijają wielkie aglomeracje miejskie, przebiegając
gł. przez kompleksy leśne, doliny rzek, łąki, pastwiska, a nawet tereny rolne. Część z nich podlega
ochronie przez nałożenie na system obszarów Natura 2000, a także obszarów chronionego krajobrazu
i inne formy ochrony wynikające z prawodawstwa krajowego.
Główne, międzynarodowe szlaki migracyjne w obrębie naszego kraju przebiegają następująco (mapa
9)
1) Korytarz północny (KPn) łączy Puszczę Augustowską, Knyszyńską i Białowieską na
wschodzie z Cedyńskim Parkiem Krajobrazowym na zachodzie. Przechodzi przez Dolinę
Biebrzy, Puszczę Piską, Pojezierze Iławskie, Bory Tucholskie, Pojezierze Kaszubskie,
rcl
.go
v.p
l
Puszczę Koszalińską, Goleniowską i Wkrzańską, Lasy Krajeńskie, Wałeckie i Drawskie,
Puszczę Gorzowską;
2) Korytarz Północno-Centralny (KPnC) łączy Puszczę Białowieską i Mielnicką z Parkiem
Narodowym Ujście Warty. Przechodzi przez Dolinę Bugu, Puszczę Białą i Kurpiowską,
Lasy Włocławskie, Puszczę Bydgoską, Lasy Sarbskie, Puszczę Notecką, Lasy Lubuskie,
Puszczę Drawską i Lasy Gorzowskie;
3) Korytarz Południowo-Centralny (KPdC) łączy Roztocze z Borami Dolnośląskimi.
Przechodzi przez Puszczę Świętokrzyską, Przedborski i Załęczański Park Krajobrazowy,
Lasy Lublinieckie, Bory Stobrawskie, Lasy Milickie i Dolinę Baryczy;
4) Korytarz Zachodni (KZ) łączy kompleksy leśne Polski Zachodniej, od Sudetów przez Bory
Dolnośląskie i Lasy Zielonogórskie po Puszczę Rzepińską i Park Narodowy Ujście Warty,
gdzie dołącza do korytarza Północno-Centralnego;
5) Korytarz Wschodni (KW) łączy lasy wzdłuż wschodniej granicy kraju, w tym Polesie
z Korytarzem Północno-Centralnym;
6) Korytarz Południowy (KPd) biegnie od Bieszczadów do Lasów Rudzkich. Przechodzi
przez Pogórze Przemyskie i Dynowskie, Beskid Wyspowy, Gorce, Beskid Makowski,
Żywiecki i Śląski, Lasy Pszczyńsko-Kobiórskie;
7) Korytarz Karpacki (KK) przebiega przez Bieszczady, Beskid Niski i Sądecki, Pieniny aż
do Tatr. Na całej swojej długości łączy się z częściami Karpat leżącymi po stronie
ukraińskiej i słowackiej.
Znacząca część wyżej wymienionych korytarzy ekologicznych przebiega przez lasy i tereny rolne.
Kompleksy leśne o łącznej powierzchni sięgającej 29% przyczyniają się do zachowania równowagi
biologicznej środowiska w kraju. Stosunkowo mały stopień antropizacji terenów leśnych (nie licząc
prowadzonej gospodarki leśnej) sprzyja rozwojowi ekosystemów. W składzie gatunkowym dominują
gatunki iglaste, z zauważalną jednak tendencją wzrostu udziału drzew liściastych. Powierzchnie leśne
ulegają zwiększeniu wskutek zalesiania gruntów uprawnych, nieużytków i zmian kwalifikacji
pozostałych gruntów nieleśnych pokrytych roślinnością leśną. Różnorodność biologiczna terenów
rolnych wynika m.in. z pokrycia terenu przez użytki zielone. Jednoczesny wpływ na nią wywiera
również sposób prowadzenia gospodarki rolnej, zmiany klimatyczne oraz zróżnicowane trendy w stylu
życia.
ww
w.
Z uwagi jednak na to, iż regularne oceny przeprowadzane w oparciu o indeks liczebności pospolitych
ptaków krajobrazu rolniczego (FBI) nie pozwalają na stwierdzenie występowania wyraźnie
pozytywnego trendu w odniesieniu do stanu ekosystemów rolniczych na terenie Polski, obszary te są
wciąż zagrożone degradacją. Do głównych zjawisk powodujących wspomniany stan zagrożenia
należy m.in. wzmożone użycie nawozów i pestycydów, scalanie gruntów bez zachowania istniejących
miedz, oczek wodnych, zadrzewień śródpolnych, stosowanie ciężkich maszyn oraz uprawa roślin
genetycznie modyfikowanych i monokultur.
Realne zagrożenie degradacji środowiska przyrodniczego w Polsce przyczyniło się w ostatnich latach
do intensyfikacji działań mających na celu jego ochronę, a nawet w miarę możliwości poprawę stanu
poszczególnych jego komponentów. W zakresie usprawnienia zarządzania obszarami chronionymi,
w tym ochroną obszarową i gatunkową Natura 2000, a także prowadzenia procedur ocen
oddziaływania na środowisko, powołano do życia organ centralny ochrony środowiska (GDOŚ) i
podlegające mu delegatury regionalne (RDOŚ). Na bazie wymagań Dyrektywy Siedliskowej i Ptasiej
prowadzony jest monitoring stanu ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych oraz ptaków,
opracowana została ogólnopolska inwentaryzacja przyrodniczo-leśna gatunków i siedlisk, a w ramach
kontroli gatunków obcych sporządzono bazę danych z określeniem zasad postępowania z nimi.
Zarządzanie obszarami Natura 2000 oparto o program sporządzenia planów zadań ochronnych.
Część z nich już funkcjonuje, pozostałe są w trakcie tworzenia, a w ramach przyspieszenia tego
procesu uproszczono procedurę, aby dla wybranych obszarów zadania ochronne opracowywane były
dla wybranych gatunków roślin, zwierząt i siedlisk oraz ptaków wymienionych w Dyrektywach
Siedliskowej oraz Ptasiej.
Na mapach dotyczących stanu środowiska (rysunki od 1 do 9) pokazano odpowiednio lokalizacje
obszarów Natura 2000, Obszarów Specjalnej Ochrony ptaków, Specjalnych Obszarów Ochrony,
parków narodowych, parków krajobrazowych, rezerwatów przyrody, zespołów chronionego krajobrazu
4.2.
.go
v.p
l
oraz korytarzy ekologicznych na terytorium Polski. W przypadku wyznaczania lokalizacji dla nowych
obiektów gospodarki odpadami należy w pierwszym kroku pod uwagę wziąć obecność obszarów
cennych przyrodniczo.
Zmiany klimatu
Stan klimatu Polski i trendy jego zmian przedstawiono, opierając się przede wszystkim na
26
opracowaniu GIOŚ „Stan środowiska w Polsce – Raport 2014” , stanowiący najaktualniejszy zasób
wiedzy o stanie środowiska Polski.
Dysponując wynikami pomiarów temperatury przeprowadzanych w skali globu w sposób praktycznie
nieprzerwany od XIX w., wykazano, że średnia temperatury na naszym globie w latach 1880–2012
wzrosła o 0,85°C. Na podstawie porównania średnich temperatur rocznych na przestrzeni tych lat oraz
opierając się na danych dotyczących temperatur we wcześniejszych okresach uzyskanych w wyniku
analizy innych elementów środowiska niż pomiary instrumentalne temperatury (np. analiza pyłków
w lodowcach, grubość przyrostu drzew, grubość i skład warstw próchniczych kopalnych itp.),
stwierdzono, że ostatnie 30 lat należy do najcieplejszych na przestrzeni ostatniego 1400-letniego
27
okresu .
Wraz z ociepleniem intensyfikacji ulegają takie zjawiska jak topnienie pokryw lodowych, a co za tym
idzie podnoszenie się poziomu morza.
rcl
Wyższa temperatura powoduje także większe parowanie i większą pojemność atmosfery na parę
wodną, która jest także gazem powodującym tzw. efekt cieplarniany. Większa ilość w atmosferze pary
wodnej, pochłaniającej promieniowanie podczerwone ze światła słonecznego, w połączeniu
z silniejszym nagrzewaniem się powierzchni Ziemi powoduje powstawanie silnych prądów
konwekcyjnych i gwałtownych zjawisk atmosferycznych w postaci burz, huraganów, trąb powietrznych,
ulewnych deszczy, gradobić. Obserwowane są także zmiany w rozkładzie i strukturze opadów w ciągu
roku. Coraz częściej występują susze oraz okresy gwałtownych opadów powodujących powodzie.
Pogoda staje się coraz bardziej gwałtowna i nieprzewidywalna. Zmiana temperatur, rozkładu opadów
i podnoszenie poziomu morza, intensyfikacja osuwisk i erozji brzegów morskich, wzrost częstotliwości
występowania powodzi i podtopień zagraża życiu ludzkiemu, gospodarce i środowisku.
Zmiany klimatu obserwowane w Polsce to przede wszystkim wzrost średniej rocznej temperatury
powietrza, zmiana struktury opadów atmosferycznych (wzrost częstotliwości opadów nawalnych) oraz
zwiększenie częstości występowania zjawisk ekstremalnych (silne wiatry towarzyszące burzom, trąby
powietrzne – w okresie letnim, huragany – szczególnie w okresie zimowym).
ww
w.
Średnia roczna temperatura powietrza w Ustce, Szczecinie i Rzeszowie była aż o 0,6°C wyższa w
latach 2001–2008 niż w latach 1991–2000.
26
Stan środowiska w Polsce – Raport 2014, Biblioteka Ochrony Środowiska, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska,
Warszawa 2014.
.go
v.p
l
Monitor Polski
Ryc. 1. Wartości średniej rocznej temperatury powietrza w dziesięcioleciu na podstawie
pomiarów stacji meteorologicznej Warszawa – Obserwatorium w latach 1971–2010 [źródło
Stan środowiska w Polsce – Raport 2014, GIOŚ 2014 za IMGW- PIB].
Największy wzrost wartości średniej temperatury obserwuje się na przełomie zimy i wiosny, mniejszy
w miesiącach letnich. W latach 90-tych pojawiły się dotkliwe fale upałów, czyli ciągi dni o temperaturze
powyżej 30°C trwające dłużej niż 3 dni, które najczęściej występują w Polsce południowo-zachodniej,
27
a najrzadziej w rejonie wybrzeża i w górach .
rcl
Zmiany w strukturze opadów charakteryzują się przede wszystkim zdecydowanym wzrostem liczby dni
z opadem o dużym natężeniu (liczba dni z opadem dobowym powyżej 10 mm zwiększyła się o ok. 10
dni na dekadę, a z opadem dobowym powyżej 20 mm – średnio o 4 dni na dekadę prawie w całej
Polsce). Obserwowany jest wzrost opadów w pasie nadmorskim od Szczecina i Świnoujścia do miasta
Helu oraz na południu Polski. Natomiast w pasie przebiegającym z zachodu i południowego zachodu
(ok. Słubic i Gorzowa Wielkopolskiego) aż po wschodnią i północno- wschodnią Polskę (Podlasie
i Suwalszczyzna) odnotowano spadek opadów. W okresie od maja do września występują opady
nawalne (o natężeniu ok. 5mm/min), najczęściej w pasie południkowym od Podkarpacia, przez Góry
Świętokrzyskie po Opole i Częstochowę i w okolicach Nysy Kłodzkiej. Konsekwencjami opadów
nawalnych i długotrwałych opadów intensywnych są podtopienia, powodzie mające konsekwencje na
terenie większości kraju, a także osuwiska w terenach górskich i dolinach rzecznych.
ww
w.
Zmiany w strukturze opadów charakteryzują się także okresami susz. Zaobserwowano trzykrotny
wzrost częstotliwości występowania susz w porównaniu dwóch okresów 30-letnich: w latach
1951–1981 susze wystąpiły 6 razy, a w latach 1982–2011 – 18 razy. Najczęściej susze występują we
wschodniej Polsce, co w powiązaniu z dalszym stepowieniem Wielkopolski powoduje poważne
zagrożenie dla dwóch najintensywniej użytkowanych rolniczo regionów Polski. Susze są także
zagrożeniem dla terenów leśnych stanowiących w tej chwili ok. 30% powierzchni kraju.
Odnotowano także wzrost częstotliwości występowania krótkotrwałych gwałtownych wiatrów (trąb
powietrznych, najczęściej towarzyszących burzom) oraz długotrwałych okresów silnych wiatrów
(szczególnie w chłodnej porze roku od jesieni po przedwiośnie).
Huragany, czyli okresy, kiedy prędkość wiatru osiąga 30-35 m/s, wystąpiły na terenie Polski w latach
2009, 2011 i 2012, w sumie od 2005 r. już 11 razy. Przede wszystkim narażone są na nie tereny
nadmorskie (środkowa i wschodnia część Pobrzeża Słowińskiego od Koszalina po Rozewie i Hel),
rejon Beskidu Śląskiego, Beskidu Żywieckiego, Pogórza Śląskiego i Podhala oraz Pogórza
Dynowskiego, a także obserwowana polska „aleja tornad” ciągnąca się przez obszary równin
27
Strategia adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030 –
program KLIMADA, Ministerstwo Środowiska, 2013 (SPA 2020).
.go
v.p
l
środkowej i północnej Polski: przez wschodnią Wielkopolskę, centralną cześć Mazowsza po Mazury i
Suwalszczyznę.
Ryc. 2. Częstotliwość występowania trąb powietrznych na terenie Polski w latach 1998–2010
[źródło Stan środowiska w Polsce – Raport 2014, GIOŚ 2014 za IMGW- PIB]
rcl
Zmiany klimatu są już zatem stwierdzonym faktem popartym wynikami wielorakich pomiarów.
Międzynarodowy Panel Ekspertów ds. Zmian Klimatu (IPCC) jest zdania, że oprócz naturalnych
zjawisk do obserwowanych zmian przyczynia się także działalność człowieka, która od początku ery
przemysłowej, czyli od przełomu XVIII i XIX w. spowodowała wprowadzenie do atmosfery znacznej
ilości gazów cieplarnianych. Przede wszystkim dwutlenku węgla (uważanego za główny gaz
cieplarniany z uwagi na jego ilość w atmosferze) i metanu (o 25-krotnie silniejszym oddziaływaniu na
wzrost temperatury niż CO2), a także tlenku azotu N2O i chlorofluorowęglowców. Spowodowane jest to
przede wszystkim spalaniem paliw kopalnych (dwutlenek węgla), składowaniem odpadów
organicznych (metan), intensyfikacją rolnictwa (stosowanie nawozów azotowych i hodowla bydła metan i tlenek azotu) i niekorzystnymi zmianami w użytkowaniu gruntów, które uniemożliwiają tzw.
sekwestrację (czyli związanie w materii organicznej) przede wszystkim CO2.
ww
w.
Stwierdzono, że w chwili obecnej stężenie głównych gazów cieplarnianych osiągnęło najwyższe
poziomy w ostatnich 800 tysiącach lat i przewyższa naturalny zakres wartości stężenia tych gazów w
atmosferze występujących przed erą przemysłową (XVIII – XIX w.) odpowiednio: o 40% (CO2), 150%
28
(CH4) i 20% (N2O) .
Stan środowiska w Polsce – Raport 2014, GIOŚ 2014.
.go
v.p
l
Monitor Polski
rcl
Ryc. 3. Przyrost ilości gazów cieplarnianych w atmosferze w latach 1979–2008. [źródło: NOAA –
Narodowa Administracja Oceanów i Atmosfery USA
ww
w.
W gospodarce odpadami istnieją różne źródła emisji gazów cieplarnianych. Przede wszystkim
znaczącym źródłem emisji metanu (jako gazu o silniejszym działaniu cieplarnianym od CO2) jest
składowanie nieprzetworzonych odpadów organicznych i zmieszanych. W składowiskach,
w warunkach ubogich w tlen, a więc w głębszych warstwach, w wyniku działalności drobnoustrojów
dochodzi do przemiany związków organicznych, których ostatecznym produktem w warunkach
beztlenowych jest metan. Metan ma 20% udział w powodowaniu efektu cieplarnianego na Ziemi
w ciągu ostatniej dekady, mimo że udział w emisji jest trzykrotnie niższy niż CO2. Ocenia się, że
od 5 do 10% emisji metanu pochodzi ze składowisk nieprzetworzonych odpadów.
Gaz składowiskowy powinien być odprowadzany ze składowiska i spalany, w celu utlenienia metanu
do CO2 i wody nie tylko z uwagi na znacznie silniejsze oddziaływanie metanu na efekt cieplarniany ale
także z uwagi na bezpieczeństwo składowiska i terenów przyległych. Niekontrolowana emisja
i migracja gazu w glebie może powodować zagrożenie wybuchem i pożarem składowiska. Gaz może
migrować w ziemi poza granice składowisk i stanowi zagrożenie dla znajdujących się w pobliżu
budynków, a co za tym idzie także dla mienia, zdrowia i życia ludzi. Może także powodować zatrucia
ujęć wody i uszkodzenia roślinności.
Konwencja Klimatyczna Narodów Zjednoczonych przewiduje, że aby zapobiec wystąpieniu
nieodwracalnych skutków zmian klimatu na wielką skalę (stopienia lądolodów, zalania terenów
nadmorskich, zachwiania obecnej cyrkulacji mas powietrza i intensyfikacji zjawisk ekstremalnych),
o
należy ograniczyć przyrost średniej rocznej temperatury powietrza do maksymalnie 2 C powyżej
poziomu sprzed epoki przemysłowej. Służyć temu mają międzynarodowe zobowiązania do
ograniczania przede wszystkim emisji CO2, która silnie skorelowana jest ciągle jeszcze z poziomem
rozwoju gospodarczego.
W kontekście Polski przewiduje się, że dalsze pogłębianie się efektu cieplarnianego spowoduje,
przynajmniej w pierwszych dziesięcioleciach, przede wszystkim nasilenie zjawisk ekstremalnych.
.go
v.p
l
Scenariusz dalszych zmian klimatu na terenie Polski przedstawiono na podstawie opracowania
„Strategia adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020
z perspektywą do roku 2030” (SPA 2020), który powstał na zlecenie Ministra Środowiska w wyniku
prowadzenia projektu pod nazwą KLIMADA.
Analiza trendów zmian klimatu w Polsce do 2030 r. w SPA zwraca uwagę na następujące aspekty
tych zmian
ww
w.
rcl
1) wzrost średniej rocznej temperatury;
o
2) spadek liczby dni z temperatura poniżej 0 C , poza północnym wschodem, gdzie liczba
dni z temperaturą poniżej zera może wzrosnąć;
o
3) wzrost liczby dni z temperaturą powyżej 25 C;
4) spadek liczby tzw. stopniodni, czyli dni, w których konieczne jest ogrzewanie
pomieszczeń;
5) wydłużenie długości okresu wegetacyjnego;
6) wzrost maksymalnego opadu dobowego;
7) generalnie wzrost liczby dni okresów suchych – z opadami poniżej 1 mm (oprócz
płd.-zach. Polski);
8) wzrost długości okresów mokrych z opadem powyżej 1 mm (oprócz płd.-zach. Polski);
9) spadek liczby dni z pokrywą śnieżną.
Ryc. 4. Zmiana warunków klimatycznych pomiędzy latami 2010-2030 na podstawie pomiarów i
modelowania [źródło: SPA 2020]
Generalnie trendy krótkookresowe wydają się korzystne, zwłaszcza jeśli chodzi o przyrost liczby dni
z temperaturą powyżej zera (oprócz terenów północno-wschodniej Polski, gdzie wyraźniej widoczny
jest wpływ klimatu kontynentalnego) i skrócenie okresu grzewczego, co może wpłynąć na
zmniejszenie zapotrzebowania na energię cieplną w okresach zimowych.
Niepokoi zwiększenie długości okresów suchych, które mogę wywołać większe zapotrzebowanie na
wodę dla rolnictwa, energetyki, przemysłu i zaopatrzenia ludności. Nieprzewidywalność i zmiana
l
struktury opadów, a także zmniejszenie ilości okresów z pokrywą śnieżną wpłynie na zasoby wód
zarówno powierzchniowych, jak i gruntowych.
.go
v.p
Generalnie w perspektywie do 2030 r. prognozuje się w Polsce raczej wzrost intensywności zjawisk
ekstremalnych: powodzi, huraganowych wiatrów, deszczów nawalnych, susz, fal upałów, ale także fal
mrozów, osuwisk – to będzie generować straty w majątku narodowym i osobistym obywateli.
Wzrost temperatury spowoduje zmianę w strukturze gatunków, możliwe przesunięcia w granicach
zasięgu gatunków, wkraczanie gatunków obcych – ciepłolubnych, eutrofizację zbiorników wodnych, co
może powodować pogorszenie warunków sanitarnych, wkroczenie nowych jednostek zakaźnych
(np. powrót malarii).
Wzrost temperatury i utrzymywanie się fal upałów spowoduje wzrost zapotrzebowania na energię
elektryczną do klimatyzacji pomieszczeń, przechowywania żywności. Należy pamiętać, że ciągle
jeszcze w Polsce energia elektryczna jest w większości pozyskiwana w wyniku spalania paliw
kopalnych (węgiel brunatny i kamienny), co powoduje dalsze wzmocnienie efektu cieplarnianego
przez emisje CO2.
Zgodnie ze zobowiązaniami podjętymi wraz z przystąpieniem do Konwencji klimatycznej Narodów
Zjednoczonych w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych Polska zredukowała swoją
emisję o ok. 30% w stosunku do roku bazowego wg protokołu z Kioto, czyli roku 1988. Spowodowane
to zostało głównie kryzysem gospodarczym i przejściem z gospodarki komunistycznej na
kapitalistyczną, w wyniku czego upadły zakłady oparte na przestarzałych, energochłonnych
i wysokoemisyjnych technologiach. Mechanizmy gospodarki kapitalistycznej i przyjęta polityka
egzekwowania prawa ochrony środowiska promowały technologie oszczędniejsze i przyjaźniejsze
środowisku.
rcl
Można stwierdzić, że ograniczanie emisji CO2 jest kontynuowane w związku z realizacją polityki
ekologicznej oraz realizacją pakietu energetyczno-klimatycznego UE, który zakłada unijne cele
redukcji o 20% emisji gazów cieplarnianych, zwiększenia do 20% udziału energii ze źródeł
odnawialnych i zmniejszenia o 20% zużycia energii w stosunku do prognozowanego zużycia w 2020 r.
przez poprawę efektywności energetycznej – tzw. pakiet 3x20.
W kontekście przedstawionych zmian klimatu i prognozowanych scenariuszy dalszych zmian,
w odniesieniu do Kpgo 2022 należy zwrócić uwagę na
ww
w.
1) lokalizacje zakładów gospodarki odpadami, spalarni odpadów i składowisk na terenach
niezagrożonych osuwiskami, podtopieniami i zalaniem przez wody powodziowe;
2) przystosowanie konstrukcji zakładów i spalarni do możliwości wystąpienia ekstremalnych
zjawisk pogodowych w postaci tornad i huraganów;
3) zastosowanie zabezpieczeń składowisk – przed możliwością rozwiewania odpadów,
rozmywania, powstawania nadmiernej ilości odcieków w wyniku nawalnych opadów
deszczu;
4) zastosowanie zabezpieczeń przed nadmiernym przegrzewaniem układów spalarni
i niekontrolowaną produkcją gazów składowiskowych w warunkach wysokich temperatur
– zapobieganie samozapłonom składowisk i przegrzaniu układów w spalarniach;
5) zabezpieczenia odpowiednich warunków sanitarnych w zakładach przeróbki odpadów
komunalnych i biologicznych z uwagi na możliwość rozwoju drobnoustrojów
chorobotwórczych w wysokich temperaturach i niekontrolowanego rozmnażania
szkodników: gryzonie, owady;
6) wykorzystanie utylizacji odpadów pozostałych po odzysku z nich surowców wtórnych oraz
gazów składowiskowych ujmowanych ze składowisk odpadów do odzysku energii,
najlepiej w kogeneracji energii cieplnej i elektrycznej, jako sposób na ograniczenie
zużycia surowców naturalnych i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych – a co za tym
idzie łagodzenia zmian klimatu.
4.3.
Zasoby i odpady
Rozwojowi gospodarki zawsze towarzyszy korzystanie z zasobów naturalnych. Większość zasobów
jest jednak ograniczona ilościowo bądź odnawiają się w zbyt długim czasie. Zagadnienie ochrony oraz
.go
v.p
l
racjonalnego wykorzystania zasobów staje się więc priorytetowe w kontekście zapewnienia ich
dostępności dla przyszłych pokoleń. Efektywne korzystanie z zasobów jest również istotne ze
względów ekonomicznych i geostrategicznych. Obecnie obowiązujące wzorce produkcji, mając wpływ
na środowisko naturalne (zwłaszcza na czystość i jakość wód, różnorodność biologiczną, jakość
powietrza), a tym samym na zdrowie i życie człowieka, wymagają przemyślanych działań oraz
29
inwestycji w nowoczesne technologie bardziej przyjazne środowisku .
Globalny kryzys gospodarczy oraz rosnące ceny surowców i materiałów wzmocniły postrzeganie
środowiska, jego kondycji, różnorodności i zasobności jako kluczowego elementu zapewniającego
dobrobyt społeczeństw. W konsekwencji w polityce krajów Unii Europejskiej, powstała koncepcja
zielonej gospodarki, której założeniem jest podejmowanie takich działań w sferze ekonomicznej, które
pozwolą na zwiększenie dobrobytu społeczeństwa przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniej
kondycji systemów przyrodniczych.
Efektywne gospodarowanie zasobami polega na stosowaniu zasady „uzyskać więcej z mniejszych
zasobów”. Zasada ta wyraża relację między potrzebami społeczeństwa dotyczącymi przyrody
(w zakresie pozyskania surowców, emisji zanieczyszczeń i – szerzej – presji na ekosystemy)
a uzyskiwanymi korzyściami (takimi jak produkcja gospodarcza lub poprawa standardów życia).
Przejście do gospodarki niskoemisyjnej jest szczególnie ważnym elementem szerszego celu
zmniejszenia obciążenia wynikającego z eksploatacji zasobów środowiska naturalnego. Zwiększenie
efektywności gospodarowania zasobami jest niezbędnym warunkiem utrzymania postępu społeczno-gospodarczego w świecie ograniczonych zasobów i zdolności ekosystemów – ale samo w sobie nie
jest działaniem wystarczającym. Zwiększenie efektywności stanowi bowiem jedynie informację, że
wzrost korzyści przewyższa wykorzystanie zasobów i emisje. Nie gwarantuje jednak konkretnego
zmniejszenia presji na środowisko.
rcl
Kluczowym dokumentem wytyczającym cele dla Unii Europejskiej i będącym odpowiedzią na kryzys
30
gospodarczy jest strategia Europa 2020 . Jednym z trzech priorytetów wyznaczonych w strategii jest
rozwój zrównoważony: wspieranie gospodarki efektywnie korzystającej z zasobów, bardziej przyjaznej
środowisku i bardziej konkurencyjnej. Rozwój gospodarczy i społeczny wiąże się też nierozerwalnie z
eksploatacją różnego typu nośników energii. Nadmierna eksploatacja surowców nieodnawialnych
prowadzi też nieuchronnie do ich całkowitego wyczerpania, a należy mieć na uwadze, że
bezpieczeństwo dostaw surowców jest wielokrotnie źródłem konfliktów politycznych i gospodarczych.
ww
w.
W Polsce największy udział w wydobyciu mają surowce skalne – 312 mln ton, a wśród nich dominują
piaski i żwiry (60%), kamienie łamane i bloczne (21%), wapienie i margle przemysłu cementowego
i wapienniczego (13%). Kolejną pozycję zajmują surowce energetyczne: węgiel kamienny i brunatny.
Jak podano w Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020, Polska
posiada duże zasoby węgla kamiennego i brunatnego, stosunkowo nieduże zasoby
konwencjonalnego gazu ziemnego, niewielkie zasoby ropy naftowej oraz nieokreślone jeszcze
dokładnie zasoby gazu z łupków. Wydobycie węgla kamiennego prowadzone jest w rejonach
w Górnośląskim i Lubelskim Zagłębiu Węglowym, a udokumentowane zasoby bilansowe wg stanu na
31 grudnia 2012 r. wynoszą 48 226 mln ton. Zasoby złóż zagospodarowanych stanowią 39,7%
zasobów bilansowych i wynoszą około 19 131 mln ton. Udokumentowane geologiczne zasoby
bilansowe węgla brunatnego w Polsce według stanu na 31 grudnia 2012 r. wyniosły 22 583,83 mln
ton, przy czym całość zasobów jest wykorzystywana na cele energetyczne. Największe obecnie
eksploatowane złoże węgla „Bełchatów” (Bełchatów – Pole „Bełchatów” oraz Bełchatów – Pole
„Szczerców”) pokrywa ponad 62% krajowego wydobycia, a pozostałą część zapotrzebowania
pokrywają złoża Turów koło Bogatyni oraz złoża rejonu konińskiego: Pątnów i Adamów. Wydobycie
węgla brunatnego wyniosło w 2012 r. 64 297 tys. ton i przy niezmienionym zapotrzebowaniu zasoby te
wystarczą na prawie 350 lat.
29
30
Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko – perspektywa do 2020.
Europa 2020. Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu [Komunikat
Komisji. KOM(2010) 2020.
.go
v.p
l
Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 podaje, że głównym
regionem występowania złóż gazu ziemnego są województwa: wielkopolskie, lubuskie oraz
podkarpackie. Udokumentowane zasoby wydobywalne gazu ziemnego wg stanu na 31 grudnia 2012
3
3
r. wyniosły 140,059 mld m , a zasoby złóż zagospodarowanych 115,77 mld m . Krajowe złoża
wystarczą, przy niezmienionym udziale importu gazu w konsumpcji krajowej, na około 30 lat,
natomiast na około 10 lat przy pokrywaniu zapotrzebowania całkowicie z własnych zasobów przy
założeniu, że nie będzie realizowana strategia poszukiwań i odnowy zasobów. Powyższe kalkulacje
nie uwzględniają potencjału wydobywania gazu z łupków, ponieważ złoża te nie są jeszcze
udokumentowane. Ropa naftowa w niewielkich ilościach występuje w Polsce w Karpatach, na Niżu
Polskim oraz w obszarze polskiej strefy ekonomicznej Bałtyku. W 2012 r. stan zasobów
wydobywalnych ropy naftowej i kondensatu wyniósł 25,37 mln ton.
Obecność zasobów środowiska warunkuje dostęp do surowców dla gospodarki oraz wpływa na jakość
życia ludzi. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska, m.in. przez racjonalne i efektywne
gospodarowanie zasobami kopalin stanowi jeden z celów określonych w Strategii Bezpieczeństwo
Energetyczne i Środowisko. Perspektywa do 2020 r.
Właściwe gospodarowanie zasobami geologicznymi powinno prowadzić do maksymalnej ochrony
zasobów kopalin i wykorzystania środowiska geologicznego do celów produkcyjnych.
Udokumentowane złoża strategiczne muszą być objęte ochroną przed zabudową infrastrukturalną, co
mogłoby uniemożliwić korzystanie z tych zasobów w przyszłości.
Najistotniejszym celem gospodarki odpadami jest oddzielenie powiązania między wzrostem
gospodarczym i wytwarzaniem odpadów oraz wykorzystanie odpadów zamiast surowców. Unia
Europejska ustanawia ramy prawne, mające na celu kontrolowanie całego cyklu życia odpadów.
Podejmowane działania można pogrupować na dwa główne etapy
ww
w.
rcl
1) zapobiegania powstawaniu odpadów;
2) gospodarowania odpadami;
co przedstawia niżej zamieszczony rysunek.
Ryc. 5. Zilustrowanie definicji zapobiegania powstawaniu odpadów [źródło: European
Commission, Directorate-General Environment, Preparing Waste Prevention Programme,
Guidance document, October 2012, za ADEME 2008]
.go
v.p
l
Odpady są potencjalnym zasobem, jeśli są wykorzystywane powtórnie, poddawane recyklingowi bądź
odzyskowi. Z kolei odpady unieszkodliwiane mogą być potraktowane jako utrata zasobów i przejaw
31
nieefektywności gospodarki .
rcl
Ryc. 6. Powiązania pomiędzy wykorzystaniem zasobów materiałowych a wytwarzaniem
odpadów w gospodarce. Źródło: GIOŚ, Stan środowiska w Polsce, Raport 2014, za EEA 2013
Environmental indicator Report 2012
ww
w.
Nieprawidłowe gospodarowanie odpadami wywiera negatywny wpływ bezpośrednio na jakość
wszystkich elementów środowiska, a tym samym na kondycję ekosystemów i zdrowie ludzi. Wycieki
z niewłaściwie zorganizowanych składowisk odpadów mogą zanieczyszczać wodę i glebę.
Składowiska mogą także powodować zanieczyszczenie powietrza przez emisję szkodliwych
substancji lotnych oraz metanu, przyczyniając się do zmian klimatu. Składowiska odpadów zajmują
też nieraz duże obszary (utrata powierzchni – najczęściej cennej powierzchni biologicznie czynnej)
oraz powodują obniżenie estetycznych walorów krajobrazu.
Nieracjonalne gospodarowanie odpadami jest też oznaką nieefektywnego pod względem ochrony
środowiska wykorzystania zasobów. Prawo polskie i unijne wprowadziło priorytety, zgodnie z którymi
należy w pierwszej kolejności zapobiegać powstawaniu odpadów lub ograniczać ich ilość przez
przygotowanie ich do ponownego użycia, poddawanie procesowi recyklingu, innym procesom odzysku
lub unieszkodliwieniu. Deponowanie odpadów w środowisku (unieszkodliwianie przez składowanie)
powinno być ostatecznym sposobem postępowania z odpadami.
32
Pojęcie gospodarki o obiegu zamkniętym, w której nic się nie marnuje , ma kluczowe znaczenie dla
wysiłków na rzecz bardziej efektywnego gospodarowania zasobami. Zapobieganie powstawaniu
odpadów, ponowne użycie i recykling umożliwiają społeczeństwu uzyskiwanie maksymalnej wartości
z zasobów oraz dostosowanie zużycia do rzeczywistych potrzeb.
W ten sposób zmniejsza się zapotrzebowanie na surowce, co przyczynia się do ograniczenia
powiązanego z tym zużycia energii i negatywnych skutków dla środowiska.
31
32
GIOŚ, Stan środowiska w Polsce, Raport 2014, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa 2014.
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu
Regionów „Ku gospodarce o obiegu zamkniętym: program zero odpadów dla Europy” COM (2014)398.
.go
v.p
l
Poprawa w dziedzinie zapobiegania powstawaniu odpadów i gospodarki odpadami wymaga działań
w całym cyklu życia produktów, nie zaś jedynie w fazie końcowej. Wytyczne na etapie projektowania
czy dobór materiałów wykorzystywanych w produkcji odgrywają decydującą rolę dla żywotności
produktów, możliwości ich naprawy, ponownego użycia części lub recyklingu.
Od roku 1990 UE wprowadziła w życie wiele działań i celów w zakresie odpadów, od inicjatyw
dotyczących poszczególnych rodzajów odpadów i możliwości ich przetwarzania, po szersze
instrumenty, takie jak dyrektywa 2008/98/WE.
Dyrektywa 2008/98/WE nakłada obowiązek przygotowania do ponownego użycia i recyklingu
odpadów, co najmniej takich frakcji jak papier, metal, tworzywa sztuczne i szkło z gospodarstw
domowych wagowo na poziomie minimum 50% oraz innych niż niebezpieczne odpadów budowlanych
i rozbiórkowych na poziomie minimum 70%. Poziomy te powinny zostać osiągnięte do 2020 r.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/21/WE z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie
gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego oraz zmieniającej dyrektywę
2004/35/WE (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006, str. 15, z późn. zm.) określa zasady gospodarowania
odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego. Dyrektywa ta została transponowana do
prawodawstwa polskiego regulacjami określonymi w ustawie z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach
wydobywczych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1136 oraz z 2014 r. poz. 1101). Ustawa ta wprowadza
obowiązek zapobiegania powstawaniu odpadów wydobywczych, ograniczania ich niekorzystnego
wpływu na środowisko oraz życie i zdrowie ludzi.
Nadrzędnym krajowym aktem prawnym dotyczącym odpadów jest ustawa o odpadach. Są w niej
określone środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegające i zmniejszające
negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi wynikający z wytwarzania odpadów i
gospodarowania nimi oraz ograniczające ogólne skutki użytkowania zasobów i poprawiające
efektywność takiego użytkowania.
masa odebranych
odpadów [mln Mg]
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
9,76
9,35
9,88
10,08
10,04
10,05
10,04
9,83
9,58
9,47
ww
w.
masa odebranych
odpadów
w
przeliczeniu na 1
mieszkańca
na
rok [kg]
rcl
W Polsce w okresie lat 2010–2013 zauważyć można niewielki spadek (dane zawarte w tabeli poniżej)
ilości zbieranych odpadów komunalnych. Obserwowany niewielki spadek ilości zbieranych odpadów w
latach 2010-2013 może być podyktowany różnymi czynnikami. Z jednej strony może to być związane
ze zmniejszającą się liczbą mieszkańców w Polsce, skutkami kryzysu finansowo-ekonomicznego bądź
też niewłaściwymi praktykami gospodarowania odpadami komunalnymi.
masa
wytworzonych
odpadów [mln Mg]
256
245
259
265
263
264
263
257
249
246
12,23
12,17
12,24
12,26
12,19
12,05
12,04
12,13
12,09
11,30
Tabela 1. Podstawowe informacje nt. odpadów komunalnych w latach 2004-2013. Źródło: GUS
Opisując stan gospodarki odpadami komunalnymi należy podkreślić, iż na koniec 2013 r. zgodnie z
publikacją GUS „Infrastruktura komunalna 2013” w Polsce istniało 2 791 miejsc nieprzeznaczonych do
składowania odpadów, na których deponowane były odpady komunalne. W miastach istniało 1 111
takich miejsc, a na obszarach wiejskich 1 680. W 2013 r. zlikwidowanych zostało 15 178 nielegalnych
miejsc deponowania odpadów komunalnych, z czego 90% w miastach. Podczas likwidacji takich
miejsc zebrano około 102,5 tys. Mg odpadów komunalnych, z czego 92,1% w miastach.
.go
v.p
l
Poniżej wylistowano czynniki mogące mieć wpływ na wzrost liczby nielegalnych miejsc składowania
odpadów komunalnych
1) obniżanie kosztów systemu przez gminy i ustanowienie zbyt rzadkiej częstotliwości
odbierania odpadów komunalnych lub zbyt niskiego limitu ilościowego odbieranych odpadów
w ramach opłaty w stosunku do faktycznych potrzeb mieszkańców;
2) zbyt mała liczba i/lub brak prowadzenia kontroli w zakresie wywiązywania się
przedsiębiorców z umownych obowiązków dotyczących prawidłowego zagospodarowania
odebranych odpadów z terenu gmin;
3) zbyt mała liczba stacjonarnych PSZOK, utrudniająca mieszkańcom darmowe pozbywanie
się innych frakcji odpadów komunalnych poza zmieszanymi;
4) zbyt mały poziom ciągłości odbioru odpadów przez gminy przy zmianie systemu;
5) trudności w zbilansowaniu dochodów oraz wydatków na gospodarowanie odpadami
komunalnymi skutkujące przeszacowaniem lub niedoszacowaniem przez gminy stawek opłat
pobieranych od mieszkańców;
6) brak ustawowego zobowiązania gmin do objęcia systemem również nieruchomości
niezamieszkanych.
Według sprawozdań z wojewódzkich planów gospodarki odpadami oraz informacji otrzymanych z
urzędów marszałkowskich, w 2013 r. w kraju funkcjonowało 96 regionalnych instalacji mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów komunalnych, w tym: 2 regionalne instalacje mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów z procesem biologicznego suszenia; 78 regionalnych instalacji
do przetwarzania selektywnie zebranych odpadów zielonych i innych bioodpadów oraz 1 spalarnia
zmieszanych odpadów komunalnych (w województwie mazowieckim o zdolnościach przerobowych ok.
60 000 Mg/rok).
rcl
Uwzględniając moce przerobowe istniejącej ITPOK i nowo wybudowanych ITPOK (6 instalacji w
ramach PO IiŚ 2007-2013) wynoszące około 1,0 mln Mg/rok oraz masę odpadów jaką szacuje się
przetworzyć termicznie w 2025 r. między innymi w cementowniach, to jest około 1,5 mln Mg/rok w
skali kraju (z danych Stowarzyszenia Producentów Cementu), bilans dostępności odpadów
komunalnych dla nowych ITPOK wyniesie w 2025 r. około 0,9–1,0 mln Mg/rok natomiast dla 2030 r.
dyspozycyjna masa odpadów może maksymalnie wynieść 0,7–0,9 mln Mg/rok. Należy podkreślić, że
w powyższej ocenie nie uwzględniono innych metod przetwarzania odpadów.
ww
w.
W gospodarce odpadami poużytkowymi kluczowym zagadnieniem jest rozszerzona odpowiedzialność
producenta. W perspektywie czasowej ujętej w ramach Kpgo 2022 koniecznym zadaniem do
zrealizowania będzie regulacja stosowania Zasady Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ang.
Extended Producer Responsibility – EPR). Funkcjonujące w obowiązującym stanie prawnym
rozwiązania w zakresie EPR w Polsce nie są wystarczające i w związku z powyższym nie przynoszą
spodziewanych efektów systemowych.
Wprowadzenie nowych regulacji do prawa krajowego w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności
producenta powinno być jednym ze sposobów wspierania projektowania i produkcji wyrobów, które w
pełni uwzględniają i ułatwiają efektywne wykorzystywanie zasobów podczas całego ich cyklu życia (w
kierunku „gospodarki o obiegu zamkniętym”), w tym ich naprawę, ponowne użycie, demontaż oraz
recykling i nie wpływają przy tym niekorzystnie na swobodny obieg wyrobów na rynku wewnętrznym.
Podejście „cyklu życia” jest bodźcem do fundamentalnej zmiany w projektowaniu produktów, gdzie
konsumpcja zasobów oraz wpływ produktów we wszystkich fazach ich wytwarzania, dystrybucji,
użytkowania i zagospodarowania powstałych z nich odpadów na środowisko jest analizowany i
uwzględniany od samego początku. Analiza cyklu życia w fazie projektowania jest częścią szerszego
paradygmatu efektywności wykorzystania zasobów – wykorzystania „zasobów naturalnych w
najwydajniejszy sposób, ile razy jest to możliwe, minimalizując przy tym wpływ ich użytkowania na
środowisko”.
Oleje odpadowe powstają w wyniku wymiany zużytych olejów, awarii instalacji i urządzeń oraz w
wyniku ich usuwania m.in. z pojazdów wycofanych z eksploatacji.
Na przestrzeni lat 2004-2008 zmniejszała się ilość olejów wprowadzanych na rynek (z ok. 241 do
166,7 tys. Mg). W latach tych osiągnięte zostały wymagane poziomy odzysku i recyklingu olejów
Lata
Ilość wprowadzonych olejów
odpadowych [tys. Mg]
Ogółem
Podlegających
obowiązkowi
.go
v.p
l
odpadowych. Z danych za lata 2011–2013 prezentowanych w poniższej tabeli wynika, że zakładane
poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych na przestrzeni tych lat również zostały osiągnięte (z
nadwyżką). Jednakże uzyskane poziomy zawierają również tzw. nadwyżki odzysku i recyklingu
wypracowane w latach poprzednich. Rok 2013 był ostatnim, w którym takie nadwyżki poziomu
odzysku i recyklingu osiągnięte w latach wcześniejszych mogły być w pełni uwzględnione w
składanych przez przedsiębiorców sprawozdaniach.
odzysku
recyklingu
Odpady poddane ogółem
[tys. Mg]
Wymagany
poziom
Osiągnięty poziom
[%]
odzyskowi
recyklingowi
odzysk
recykling
odzysku
recyklingu
2011
145,1
145,1
145,1
103,0
72,4
50
35
71,0
49,8
2012
146,9
146,9
146,9
111,1
82,6
50
35
75,6
56,2
2013
149,3
149,3
149,3
81,5
57,9
50
35
54,5
38,8
Tabela 2. Uzyskane w latach 2011-2013 poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych.
Źródło: Ministerstwo Środowiska
Oleje odpadowe powinny być w pierwszej kolejności poddawane procesom odzysku przez
regenerację, będącą procesem, w którym oleje bazowe mogą być produkowane przez rafinowanie
olejów odpadowych, a w szczególności przez usunięcie z nich zanieczyszczeń, produktów utleniania i
dodatków zawartych w tych olejach.
rcl
Według danych pochodzących ze sprawozdań z realizacji wojewódzkich planów gospodarki odpadami
w 2013 r. na terenie kraju funkcjonowało 17 zakładów gospodarujących olejami odpadowymi. Roczne
zdolności przerobowe instalacji do regeneracji olejów odpadowych funkcjonujących w kraju są
wystarczające (w istotnym stopniu przekraczają ilość wprowadzanych olejów odpadowych).
Zużyte opony powstają w wyniku eksploatacji i wymiany starych opon na nowe. Źródłem
powstawania tych odpadów są również pojazdy wycofane z eksploatacji.
ww
w.
W tabeli poniżej przedstawiono dane dotyczące ilości opon wprowadzonych na rynek oraz
wymaganych i osiągniętych poziomów odzysku i recyklingu zużytych opon w Polsce w latach
2011–2013.
Lata
Ilość wprowadzonych opon [tys.
Mg]
Odpady poddane ogółem
[tys. Mg]
Wymagany poziom
Osiągnięty poziom [%]
Ogółem
Odzyskowi
recyklingowi
odzysk
recykling
odzysku
recyklingu
Podlegających
obowiązkowi
odzysku
recyklingu
2011
222,9
222,9
222,9
252,9
93,5
75
15
113,5
41,9
2012
218,9
218,9
218,9
237,9
83,9
75
15
108,7
38,3
2013
222,0
222,0
222,0
214,3
74,1
75
15
96,5
33,4
Tabela 3. Opony wprowadzone na rynek oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach
2011–2013.
Źródło: Ministerstwo Środowiska
.go
v.p
l
Ilość wprowadzonych opon na przestrzeni tych 3 lat uległa ustabilizowaniu. W porównaniu do roku
2004 ilość wprowadzonych opon w roku 2013 była o ponad 46,6% wyższa, zaś w porównaniu z
rokiem 2008 o ok. 17,7%. Wymagany poziom odzysku (75%) i recyklingu (15%) opon był już
osiągnięty w roku 2008 (odpowiednio 82,2% oraz 23%), natomiast w 2013 r. sytuacja w tym zakresie
uległa jeszcze poprawie (odzysk: 96,5% oraz recykling: 33,4%).
System zbierania zużytych opon jest głównie kształtowany przez stacje obsługi pojazdów oraz stacje
demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji. Zużyte opony są poddawane procesowi odzysku
przez tzw. bieżnikowanie oraz w instalacjach wytwarzających granulat gumowy. Zużyte opony są
również wykorzystane jako paliwo alternatywne w procesie współspalania w cementowniach. Za takim
rozwiązaniem przemawia aspekt ekonomiczny (tańsze źródło energii) oraz środowiskowy (zachowanie
zasobów nieodnawialnych, całkowite unieszkodliwienie odpadu, podczas gdy z procesów
przetwarzania pozostają jeszcze kolejne, głównie odpady metalowe i tekstylne). Warunkiem
powodzenia jest stworzenie sprawnej sieci wymiany i zbierania zużytych opon oraz motywacji dla
użytkowników pojazdów mechanicznych, aby zużyte opony były przekazywane do odpowiednich
punktów zbierania. Zakazane jest składowanie zużytych opon z wyjątkiem opon rowerowych i opon o
średnicy zewnętrznej większej niż 1400 mm.
Wg danych pochodzących ze sprawozdań z realizacji wojewódzkich planów gospodarki odpadami w
okresie 2011-2013 na terenie kraju funkcjonowało 67 zakładów gospodarujących zużytymi oponami.
Zużyte baterie i zużyte akumulatory. W 2014 r. w Polsce zebrano ok. 3 710 Mg zużytych baterii i
zużytych akumulatorów przenośnych. Na przestrzeni lat 2010-2014 osiągnięty w Polsce poziom
zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych kształtował się
następująco: w 2010 r. – 18%, w 2011 r. – 22,72%, w 2012 r. – 29,1%, w 2013 r. – 30,06%, zaś w
2014 r. – 33,06%. W 2014 r. 74,35% podmiotów spośród ogólnej liczby wprowadzających baterie
przenośne lub akumulatory przenośne osiągnęło wymagany poziom zbierania zużytych baterii
przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych (w 2013 r. było to 75,92%).
rcl
W 2014 r. zakłady przetwarzania zużytych baterii i zużytych akumulatorów prowadzące proces
odzysku R12 przyjęły do przetwarzania ok. 37 446 Mg odpadów, zaś przetworzyły ok. 34 042 Mg.
Zakłady przetwarzania zużytych baterii lub akumulatorów prowadzące procesy odzysku R3-R6
przyjęły do przetwarzania ok. 147 478 Mg zużytych baterii i zużytych akumulatorów, a przetworzyły
118 621 Mg, co przedstawiono w poniższej tabeli.
ww
w.
Wszystkie zebrane zużyte baterie i zużyte akumulatory zostały poddane przetwarzaniu i recyklingowi,
zgodnie z art. 12 ust. 1 dyrektywy 2006/66/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 września
2006 r. w sprawie baterii i akumulatorów oraz zużytych baterii i akumulatorów oraz uchylającej
dyrektywę 91/157/EWG (Dz. Urz. UE L 266 z 26.09.2006, str. 1, z późn. zm.). Według posiadanych
informacji nie wywożono zebranych zużytych baterii i zużytych akumulatorów poza terytorium Unii
Europejskiej. W 2014 r. przywieziono do Polski ponad 1402 Mg odpadów o kodzie 16 06 01* (z
Republiki Federalnej Niemiec, Republiki Słowackiej oraz Republiki Cypryjskiej). W roku 2013 było to
1917 Mg.
W rejestrze dotyczącym międzynarodowego przemieszczania odpadów, masa zużytych baterii i
zużytych akumulatorów wywiezionych w roku 2014 w celu przetworzenia poza terytorium kraju
wyniosła ogółem 778 960 kg (w 2013 r. było to 115 647 kg). Docelowymi krajami wywozu zużytych
baterii i zużytych akumulatorów w celu ich przetworzenia były Republika Finlandii (dokąd wywieziono
69 200 kg odpadów o kodach 16 06 05 i 20 01 34 – inne baterie i akumulatory oraz baterie i
akumulatory inne niż wymienione w 20 01 33) oraz Republika Federalna Niemiec (709 760 kg
odpadów o kodzie 16 06 01* - baterie i akumulatory ołowiowe).
Zgodnie z danymi zamieszczonymi przez GIOŚ w „Raporcie o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i
akumulatorami oraz zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami za rok 2014” wskazać można na
występowanie problemu z egzekucją opłat produktowych. W dziale 8 przedmiotowego raportu
zamieszczone zostały dane dotyczące wysokości wpływów z opłaty produktowej. Wynika z nich, iż
„wysokość wpływów z opłaty produktowej” za rok 2014 wyniosła 5 107,80 zł, zaś „kwota wpłaconej
zaległej opłaty produktowej oraz dodatkowej opłaty produktowej” 182 556,40 zł. Uwzględniając różnicę
pomiędzy wymaganym a osiągniętym poziomem zbierania zużytych baterii i zużytych akumulatorów
.go
v.p
l
w roku 2014 wynoszącą ok. 1,94%, oszacować można, iż do osiągnięcia wymaganego poziomu
zbierania zabrakło ok. 217,2 Mg zużytych baterii i zużytych akumulatorów przenośnych. Wartość ta
uwzględniając stawkę należnej opłaty produktowej (9 zł za 1 kg) powinna przełożyć się na zasilenie
systemu gospodarowania zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami w wartości ok. 1 955 tys. zł.
Na terytorium Polski w 2014 r. wprowadzono łącznie 518 868 267,85 kg sprzętu elektrycznego i
elektronicznego. Największą masę sprzętu, tj. 265 840 219,91 kg (51,23% łącznej masy)
wprowadzono z grupy 1 – Wielkogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego oraz z grupy 3 –
Sprzęt teleinformatyczny i telekomunikacyjny 54 997 574,96 kg (10,59% łącznej masy). Najmniej
wprowadzono sprzętu zaklasyfikowanego do grupy 10 – Automaty do wydawania – 2 611 602,20 kg
(0,50% łącznej masy wprowadzonego sprzętu).
Jak wynika z danych z tabeli poniżej w 2014 r. ponad 94,56% masy zebranego zużytego sprzętu
pochodziła z gospodarstw domowych. W okresie od 2011 do 2013 rok zwiększał się procent sprzętu
zebranego (w stosunku do sprzętu wprowadzonego), z wartości 27,8% w 2011 r. do 35,2% w 2013 r.
W roku 2014 trend ten uległ zmianie (zebrano 30,8%).
Informacja dotycząca masy
sprzętu wprowadzonego do obrotu
łącznej zebranego zużytego sprzętu
zebranego zużytego sprzętu pochodzącego z
gospodarstw domowych
Masa sprzętu [Mg]
2011 r.
2012 r.
2013 r.
2014 r.
515 666
481 230
486 179
518 868
143 339
157 306
171 727
168 938
135 648
147 738
163 687
159 756
rcl
Tabela 4. Informacja dotycząca masy sprzętu wprowadzonego do obrotu i masy zebranego
zużytego sprzętu w latach 2011-2014. Źródło: dane GIOŚ
ww
w.
W 2014 r. poziom zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego wyniósł 34,74% (liczony
jako iloraz masy sprzętu wprowadzonego w 2013 r. i całkowitej masy zebranego zużytego sprzętu w
2014 r.). Osiągnięty wynik dotyczy zarówno sprzętu przeznaczonego dla gospodarstw domowych jak i
innego niż przeznaczony dla gospodarstw domowych. Najwięcej zużytego sprzętu zebrano z grupy 1
– Wielkogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego (47,09% masy zebranego zużytego
sprzętu), z grupy 3 – Sprzęt teleinformatyczny i telekomunikacyjny (14,77%) oraz z grupy 4 –- sprzęt
audiowizualny (14,72%).
Opakowania i odpady opakowaniowe powstają nie tylko w gospodarstwach domowych w wyniku ich
funkcjonowania, ale także w zakładach produkcyjnych, jednostkach handlowych, miejscach
użyteczności publicznej, różnych gałęziach przemysłu itp. Odpady opakowaniowe wytwarzane są na
wszystkich szczeblach łańcucha dostaw, ale przede wszystkim przez konsumentów jako
użytkowników końcowych. W poniższej tabeli zamieszczono zestawienie mas opakowań
wprowadzonych na rynek oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2011–2013.
Ilość wprowadzonych opakowań
[tys. Mg]
Odpady poddane ogółem
[tys. Mg]
Podlegających
obowiązkowi
Ogółem
odzysku
2011
4 611,1
4 605,3
2012
4 669,9
4 664,7
2013
4 836,4
4 838,8
Osiągnięty poziom [%]
odzyskowi
recyklingowi
odzysku
recyklingu
4 605,3
2 576,5
1 901,7
56,0
41,4
4 664,2
2 665,9
1 932,2
57,2
41,4
4 838,9
2 430,4
1 740,2
50,2
36,0
.go
v.p
Lata
Poz. 784
l
Monitor Polski
recyklingu
Tabela 5. Opakowania wprowadzone na rynek (ogółem) oraz osiągnięte poziomy odzysku i
recyklingu w latach 2011–2013. Źródło: dane Ministerstwa Środowiska
Poziomy odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych pomiędzy rokiem 2011 oraz 2013 uległy
zmniejszeniu. Należy jednakże zauważyć, że uzyskane poziomy odzysku i recyklingu zawierają
również tzw. nadwyżki uzyskane w latach poprzednich. Rok 2013 był ostatnim rokiem, gdy takie
nadwyżki mogły być w pełni uwzględnione w składanych przez przedsiębiorców sprawozdaniach.
Pojazdy wycofane z eksploatacji. W produkcji pojazdów wykorzystuje się przede wszystkim metale
żelazne (np. stal) i nieżelazne (np. aluminium, miedź, cynk). Ponadto w budowie pojazdów stosowane
są różne rodzaje tworzyw sztucznych i kompozytów. W powyższym zakresie istnieje bardzo duży
potencjał do prowadzenia recyklingu ww. surowców.
Na każde 1000 mieszkańców w Polsce w roku 2013 przypadały 504 samochody (w 2012 r. było to
486, w 2008 r. zaś 425). Średnia dla 27 krajów UE w 2012 r. wyniosła 487 (zaś średnia dla UE 15 to
514 samochodów).
rcl
Jak wynika z danych prezentowanych w poniższej tabeli zarówno liczba, jak i masa pojazdów
wycofywanych z eksploatacji przyjętych do stacji demontażu w Polsce na przestrzeni ostatnich lat
systematycznie rośnie (od 2011 do 2013 r. liczba pojazdów wzrosła o ponad 36,6%, zaś masa o blisko
41,3%).
Sposób zagospodarowania
odpadów w postaci pojazdów
wycofanych
z eksploatacji
2011 r.
2012 r.
2013 r.
Masa [Mg]
Liczba
Masa [Mg]
Liczba
Masa [Mg]
Pojazdy przyjęte do stacji
demontażu
295 152
284 307
344 809
340 212
402 416
401 639
Odpady poddane odzyskowi
(w tym ponowne użycie)
-
260 058
-
315 617
-
362 527
Odpady poddane
recyklingowi (w tym ponowne
użycie)
-
254 459
-
307 670
-
355 727
ww
w.
Liczba
Tabela 6. Sposoby zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji
w latach 2011–2013. Źródło: Sprawozdania Rzeczypospolitej Polskiej na temat osiągniętych
poziomów ponownego użycia i odzysku oraz ponownego użycia i recyklingu pojazdów
wycofanych z eksploatacji, przekazywane Komisji Europejskiej
Liczba stacji demontażu według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. wynosiła 871. W tym okresie w
Polsce funkcjonowało 10 stacji demontażu, które posiadają wdrożone certyfikowane systemy
zarządzania środowiskiem. Nadmienić należy, iż w Polsce na przestrzeni lat stale zwiększa się liczba
l
stacji demontażu pojazdów. Powyższa sieć jest wystarczająca do zagospodarowania pojazdów
wycofanych z eksploatacji pochodzących z terenu kraju.
.go
v.p
Odpady niebezpieczne charakteryzuje wysoka zawartość w nich substancji szkodliwych dla
środowiska oraz dla życia i zdrowia ludzi. Odpady niebezpieczne powstają na etapie produkcji i
użytkowania chemikaliów i innych produktów zawierających substancje niebezpieczne.
Odpady medyczne i weterynaryjne powstają wskutek udzielania świadczeń zdrowotnych oraz
prowadzenia badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny, a także w wyniku świadczenia
usług weterynaryjnych (badanie, leczenie zwierząt, prace naukowe i doświadczalne na zwierzętach).
Selektywne zbieranie odpadów medycznych i weterynaryjnych pozwala na zmniejszenie masy wtórnie
wytwarzanych odpadów zakaźnych.
Ilość wytworzonych odpadów medycznych i biologicznych w 2013 roku w stosunku do roku 2008
wzrosła o ok. 25,6% (tj. z wartości ok. 35,5 tys. Mg do ok. 44,6 tys.). W roku 2011 wytworzono ok.
45,1 tys. Mg tej grupy, zaś w 2012 r. ok. 47,6 tys. Mg. W przeliczeniu na jednego mieszkańca (wg
GUS w 2011 r. liczba ludności wynosiła 38 538 tys.) w roku 2011 zostało wytworzonych 1,17 kg
odpadów z grupy 18, w roku 2012 (wg GUS w 2012 r. liczba ludności wynosiła 38 533 tys.) zostało
wytworzonych 1,24 kg odpadów z grupy 18, natomiast w roku 2013 (wg GUS w 2013 r. liczba ludności
wynosiła 38 496 tys.) zostało wytworzonych 1,16 kg odpadów z grupy 18.
W danych publikowanych przez GUS brak jest informacji dotyczących unieszkodliwienia całego
strumienia powstających odpadów tego typu (w 2012 r. wytworzonych zostało 41 315 Mg
niebezpiecznych odpadów medycznych i biologicznych, zaś przetworzonych zostało raptem
35 400 Mg).
W większości placówek medycznych i weterynaryjnych w kraju stosuje się selektywne zbieranie
odpadów do dedykowanych temu celowi pojemników i/lub worków. Zakaźne odpady medyczne i
weterynaryjne oraz przeterminowane leki są unieszkodliwiane przez termiczne przekształcanie.
rcl
W roku 2013 istniało 29 spalarni mogących przyjmować do unieszkodliwienia odpady medyczne i
weterynaryjne, ich łączna zdolność przerobowa wynosiła ponad 62 tys. Mg/rok i obecnie w ujęciu
krajowym jest ona wystarczająca.
ww
w.
Odpady zawierające PCB. Zgodnie z danymi zawartymi w sprawozdaniach marszałków województw
z realizacji planów gospodarki odpadami za lata 2011-2013 w 2011 r. w Polsce wytworzonych zostało
431,34 Mg odpadów zawierających PCB, w roku 2012 było to 383,01 Mg, zaś w 2013 roku 215,13 Mg.
Masa pozostałych do zlikwidowania urządzeń zawierających PCB w skali kraju systematycznie maleje
(od wartości 970 Mg w 2010 roku, 637,76 Mg w 2011 r., przez 385,03 Mg w 2012 r. do wartości 85,36
Mg w roku 2013). Dziewięciu marszałków województw w sprawozdaniach przedkładanych Ministrowi
Środowiska deklaruje, że na terenie ich województw nie znajdują się urządzenia zawierające PCB (są
to następujące województwa: dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, lubuskie, łódzkie, opolskie,
pomorskie, świętokrzyskie, wielkopolskie oraz zachodniopomorskie).
Na koniec 2013 r. na terenie kraju funkcjonowały dwie instalacje do unieszkodliwiania stałych
odpadów zawierających PCB (obie w województwie dolnośląskim o mocy przerobowej
120 205 Mg/rok).
Brak jest w Polsce instalacji przystosowanych do niszczenia kondensatorów zawierających PCB i
muszą być one unieszkodliwiane za granicą. Usługą w zakresie zbierania i transportu tych odpadów
do specjalistycznych instalacji zajmują się wyspecjalizowane firmy. Ze względu na zmniejszającą się
sukcesywnie liczbę kondensatorów zawierających związki PCB, nie ma konieczności budowy instalacji
do ich unieszkodliwiania w Polsce.
Zdolności przerobowe istniejących w kraju instalacji do unieszkodliwiania olejów i cieczy
zanieczyszczonych PCB są wystarczające w stosunku do potrzeb
Odpady zawierające azbest. W Programie Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032
założono wyeliminowanie ze stosowania do 2032 r. wyrobów zawierających azbest. W praktyce
oznacza to, iż w tym okresie obserwowany powinien być wzrost ilości wytwarzanych odpadów
zawierających azbest (wskutek usuwania wyrobów zawierających azbest z miejsca ich
dotychczasowego wykorzystania), które w dalszej kolejności będą unieszkodliwiane zgodnie z
obowiązującymi przepisami prawa.
.go
v.p
l
Według stanu na dzień 31 grudnia 2008 r. oszacowana ilość odpadów zawierających azbest do
usunięcia do 2032 r. wynosiła ok. 14,5 mln Mg. Były to przede wszystkim wyroby azbestowo-cementowe, w tym eternit. Do 2008 r. unieszkodliwiono 1,083 mln Mg odpadów zawierających
azbest. Pierwotnie przyjęto, iż następujące ilości odpadów zawierających azbest zostaną wycofane z
użytkowania w kolejnych latach
1) w latach 2009–2012 około 28% odpadów (4 mln Mg);
2) w latach 2013–2022 około 35% odpadów (5,1 mln Mg);
3) w latach 2023–2032 około 37% odpadów (5,4 mln Mg).
Mając na uwadze ilość zeskładowanych wyrobów zawierających azbest w 2009 r. (98 322,55
Mg) i 2010 r. (116 457,2 Mg) oraz dane z lat 2011-2012 z powyższej tabeli, można stwierdzić, że
prognozowana do osiągnięcia na rok 2012 masa wycofanych z użytkowania wyrobów zawierających
azbest nie została osiągnięta. Do 2012 r. zeskładowano łącznie ok. 1,557 mln Mg odpadów
zawierających azbest (tj. ok. 10,9% całkowitej masy odpadów z tej grupy przeznaczonej do usunięcia).
Prognoza na lata 2013–2022 przy zachowaniu obecnego tempa usuwania i składowania wyrobów
zawierających azbest również w związku z powyższym może nie zostać zrealizowana.
Odpady zawierające azbest mogą być unieszkodliwiane jedynie na składowiskach odpadów
niebezpiecznych lub na wydzielonych częściach składowisk innych niż niebezpieczne i obojętne lub
na podziemnych składowiskach odpadów niebezpiecznych.
rcl
W Polsce znajdują się składowiska odpadów niebezpiecznych, na których składowane są wyłącznie
odpady zawierające azbest, a także składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, na
których mogą być składowane te odpady na wydzielonych kwaterach przeznaczonych wyłącznie do
składowania odpadów zawierających azbest.
ww
w.
Zgodnie z informacjami zamieszczonymi na stronie www.bazaazbestowa.gov.pl na koniec 2013 r. w
Polsce funkcjonowało 35 składowisk odpadów zawierających azbest, w tym 33 ogólnodostępne i 2
zakładowe. Wolna pojemność na istniejących ogólnodostępnych składowiskach odpadów jest
3
szacowana na około 1,673 mln m . Ponadto 13 z 33 ogólnodostępnych składowisk odpadów
zawierających azbest planuje rozbudowę. Planowana jest także budowa 5 nowych składowisk, których
3
zakładana pojemność jest na poziomie ok. 119 tys. m . Można zatem ocenić, iż przy zbliżonym do
dotychczasowego tempie unieszkodliwiania wyrobów zawierających azbest rocznie w skali kraju,
pojemność składowisk w perspektywie najbliższych kilku lat będzie wystarczająca. Należy natomiast
na bieżąco monitorować tempo usuwania wyrobów zawierających azbest i odpowiednio
dostosowywać zdolności infrastruktury do unieszkodliwiania tej grupy odpadów.
Mogilniki. W okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2013 r. zlikwidowano łącznie 28 mogilników
zawierających około 5,4 tys. Mg przeterminowanych środków ochrony roślin. Do likwidacji wg stanu na
dzień 31 grudnia 2013 r. pozostawały 4 mogilniki, zawierające około 278,43 Mg odpadów. Zgodnie ze
stanem aktualnym (lipiec 2015 r.) do likwidacji pozostały 3 mogilniki
1) we wsi Majdan, w gminie Michałowo w województwie podlaskim (z ilością odpadów do
usunięcia wynoszącą 25,41 Mg);
2) w Starym Julianowie gmina Walim w województwie dolnośląskim (z ilością odpadów do
usunięcia wynoszącą ok. 165 Mg);
3) w gminie miejskiej Brzeg w województwie opolskim (z ilością odpadów do usunięcia
wynoszącą ok. 5 Mg).
Odpady pozostałe
Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej
powstają w budownictwie mieszkaniowym i przemysłowym oraz w kolejnictwie i drogownictwie
zarówno na etapie budowy, rozbudowy, modernizacji, jak i prac rozbiórkowych. W praktyce stosowane
l
są różne metody zapobiegania powstawaniu tych odpadów (duże znaczenie w tym zakresie ma
rodzaj wykorzystywanych materiałów oraz technologia).
.go
v.p
Zgodnie z danymi GUS w roku 2011 wytworzonych zostało 8 236,9 tys. Mg odpadów z grupy 17
odpady z budowy, remontów i demontażu. W kolejnych latach ilości wytworzonych odpadów znacząco
spadły do 5 756,2 tys. Mg odpadów w 2012 r. i 5 741,6 tys. Mg odpadów w 2013 r. Istotne różnice w
ilości odpadów wytworzonych w latach 2011–2012 wynikają w głównej mierze z realizowanych dużych
inwestycji budowlanych (np. organizacja EURO 2012). Ilość wytworzonych odpadów w 2013 r. jest
większa od tej odnotowanej w latach 2004, 2006 oraz 2008 o odpowiednio 214,4%, 136,1% oraz
63,7%.
W latach 2011-2013 poziom przygotowania do ponownego użycia, recyklingu oraz innych form
odzysku materiałów budowlanych i rozbiórkowych wynosił ponad 70% wagowo, zatem osiągnięty
został cel wyznaczony na 2020 r. w Kpgo 2014.
Zbieraniem i transportem odpadów z budowy, remontów i demontażu zajmują się wytwórcy tych
odpadów (np. osoby prywatne, firmy remontowo-budowlane oraz demontażowe) oraz specjalistyczne
podmioty działające w zakresie zbierania i transportu odpadów.
Odpady z tej grupy poddawane są odzyskowi zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia
11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (Dz. U. poz. 796).
Zdecydowana większość tych odpadów jest wykorzystywana przy budowie nowej infrastruktury
drogowej i kolejowej. Są one także wykorzystywane do niwelacji terenu, formowania warstw inertnych
na składowiskach odpadów komunalnych, rekultywacji wyrobisk oraz utwardzania placów budowy i
dróg technologicznych.
rcl
Komunalne osady ściekowe, powstając w oczyszczalniach ścieków w procesie oczyszczania
ścieków komunalnych, są klasyfikowane jako odpady z grupy 19 o kodzie 19 08 05 – ustabilizowane
komunalne osady ściekowe. Ilość wytworzonych KOŚ w roku 2011 wyniosła 519,2 tys., zaś w 2013 r.
540,3 tys. Mg. Dynamiczny rozwój sieci kanalizacyjnych oraz wodociągowych prowadzi do
powstawania dużych ilości komunalnych osadów ściekowych.
Odpady ulegające biodegradacji. Zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Środowiska z
dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. poz. 1923) odpady ulegające
biodegradacji inne niż komunalne należą głównie do
1) grupy 02 – odpady z rolnictwa, sadownictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa,
łowiectwa oraz przetwórstwa żywności. Wyróżnia się 30 rodzajów odpadów z podgrup: 02 01,
02 02, 02 03, 02 04, 02 05, 02 06 i 02 07);
ww
w.
2) grupy 03 – odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli, masy celulozowej,
papieru i tektury wyróżnia się 10 rodzajów odpadów z podgrup: 03 01 i 03 03);
3) grupy 19 – odpady z instalacji i urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów,
z oczyszczalni ścieków oraz z uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych.
Wyróżnia się 13 rodzajów odpadów z podgrup: 19 06, 19 08, 19 09 i 19 12.
Najważniejszym problemem w gospodarce odpadami z grupy 02 jest to, że wiele gałęzi przemysłu
rolno-spożywczego działa w trybie kampanii. W praktyce oznacza to, że w krótkim czasie w jedno
miejsce dostarczany jest nietrwały surowiec (tj. podlegający szybkim przemianom składu fizyczno-chemicznego), z którego powstaje natychmiast duża ilość równie nietrwałych odpadów. Powoduje to
cykliczność pracy części instalacji do przetwarzania odpadów, a także kłopoty z transportem na
większe odległości.
W latach 2011-2013 ilości wytworzonych odpadów z grupy 03 – odpady z przetwórstwa drewna oraz
produkcji płyt i mebli, masy celulozowej, papieru i tektury utrzymywały się na zbliżonym poziomie i
wynosiły od 3 755,1 tys. Mg w 2012 r. do 3 906,1 tys. Mg w 2013 r. W analizowanych latach
zaobserwowano pozytywne zmiany tendencji w aspekcie poddawania odpadów ulegających
l
biodegradacji z grupy 03 procesom odzysku (w 2011 r. 91,82% odpadów wytworzonych poddano
odzyskowi, w 2012 r. 93,13%, w 2013 r. 95,74%).
.go
v.p
Ilość odpadów ulegających biodegradacji z grupy 03 poddanych unieszkodliwieniu natomiast stale
malała (od wartości 4,24% odpadów wytworzonych w roku 2011 do wartości 2,71% w roku 2013).
Pomiędzy rokiem 2011 a 2013 odnotowano wzrost ilości wytwarzanych odpadów z grupy 19 z
wartości 256,3 Mg do 322,9 Mg (czyli o blisko 26%).
Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy. W 2013
roku w Polsce wytworzono 142 mln Mg odpadów, z czego 130,6 mln Mg stanowiły odpady inne niż
komunalne (z kopalin oraz procesów termicznych), co oznacza 6% wzrostu w stosunku do roku
poprzedniego. Wzrost ten związany jest głównie z procesami towarzyszącymi wydobywaniu kopalin, a
także ze zmianami przepisów prawa (2012 rok) odnoszących się do gospodarki odpadami
wydobywczymi. Głównymi źródłami odpadów w 2013 roku były: górnictwo i wydobywanie (około 52%
ilości wytworzonych odpadów ogółem), przetwórstwo przemysłowe blisko 20%, a także wytwarzanie i
zaopatrywanie w energię elektryczną (17%).
Odpady w środowisku morskim. Jednym z kluczowych zagrożeń przyczyniających się do degradacji
środowiska i skażenia Morza Bałtyckiego są odpady trafiające do tego akwenu. Głównymi źródłami
powstawania odpadów morskich są statki przemieszczające się po Bałtyku (w zakresie
zanieczyszczeń ropopochodnych oraz nielegalnego pozbywania się odpadów np. z kutrów rybackich),
nielegalne wyrzucanie odpadów do morza (lub w jego sąsiedztwie np. na plażach, w portach) oraz
zanieczyszczenia niesione wraz z nurtem rzek trafiających do morza.
4.4.
rcl
Z uwagi na okoliczności obiektywne możliwości precyzyjnej inwentaryzacji ilości wytworzonych
odpadów morskich są ograniczone. Aktualnie system gospodarowania tymi odpadami sprowadza się
do organizowania akcji informacyjno-edukacyjnych na temat szkodliwych skutków niewłaściwego
postępowania z odpadami oraz do organizowania akcji sprzątania Morza Bałtyckiego (dla odpadów z
linii brzegowej oraz zawieszonych w słupie wody, śmieci pływających oraz opadniętych na dno).
Środowisko, zdrowie i jakość życia
ww
w.
Środowisko w szeroko pojętym znaczeniu stanowi ramy życia wszelkich organizmów występujących
na Ziemi, w tym człowieka, który przez swoją działalność w dużym stopniu wpływa na zmiany w nim
zachodzące. Przeobrażenia antropogeniczne przyczyniają się do modyfikacji naturalnych procesów
przyrodniczych, zmniejszania różnorodności biologicznej, degradacji ekosystemów, postępującego
zanieczyszczania środowiska, co w efekcie obniża ogólną jakość życia. Postęp techniczny
i cywilizacyjny nie idzie zazwyczaj w parze z działaniami w zakresie ochrony przyrody, aczkolwiek
w obliczu namacalnych niemalże sygnałów świadczących o niszczeniu środowiska oraz rosnącej
świadomości ekologicznej coraz więcej wysiłku poświęca się organizacji „czystej” produkcji, „zielonej”
technologii, odzysku materiałów z odpadów i ogólnie wypełnianiu zasad zrównoważonego rozwoju.
Proekologiczne ruchy są jedynie kroplą w morzu potrzeb. Niektóre zmiany w środowisku są już
nieodwracalne, a człowiek jako istota o dużych zdolnościach adaptacyjnych przystosowuje się do
zaistniałych warunków, bez względu na okoliczności. Nie pozostaje jednak obojętnym na środowisko,
w jakim przyszło mu funkcjonować (skutkiem własnych działań można by rzec, a konkretnie
długoletnich działań wielu pokoleń pracujących na obecny obraz środowiska). Postęp i tempo
urbanizacji prowadzą niejednokrotnie do powstawania zjawisk patologicznych odciskających piętno na
kondycji psychofizycznej człowieka. Chodzi tu przede wszystkim o nadmierne zagęszczenie populacji
miast, ponadnormatywne zanieczyszczenie powietrza, wód i gleb, zaburzenie proporcji elementów
abiotycznych do biotycznych w środowisku i produkcja ton odpadów, które bez właściwego systemu
gospodarowania potęgują zanieczyszczenie środowiska, wpływając na pogorszenie warunków
sanitarno-bytowych jego mieszkańców. Im bardziej przeobrażone i sztuczne jest środowisko, tym
bardziej podatny jest jego mieszkaniec na działanie skutków ubocznych tego stanu rzeczy, m.in. tzw.
chorób cywilizacyjnych (choroby psychiczne, depresja, schorzenia układu krążenia, układu
oddechowego, nowotwory, uzależnienia itp.). Na zdrowie, samopoczucie i jakość życia człowieka
wpływają bardzo zróżnicowane czynniki fizyczne, chemiczne i biologiczne środowiska zamieszkania
rcl
.go
v.p
l
(chodzi zarówno o skalę lokalną, jak i globalną środowiska, która determinuje uwarunkowania
miejscowe). Można tu wymienić zarówno stan zanieczyszczenia poszczególnych komponentów
środowiska takich jak powietrze, woda, gleba, jak i poziom promieniowania jonizującego, natężenie
pól elektromagnetycznych czy też dźwięku (a konkretnie hałasu) w przestrzeni życia ludzi. Zubożenie
szaty roślinnej, będące poniekąd pochodną postępującej degradacji środowiska, również przyczynia
się do negatywnych zmian w jakości życia, nie tylko w kontekście funkcji roślin wynikających z ich
fizjologicznych, biologicznych i fizycznych właściwości (wytwarzanie tlenu, wpływ na kształtowanie
mikroklimatu, modyfikowanie ruchów powietrza, zacienianie, ożywianie przestrzeni przez schronienie i
pożywienie dla różnych organizmów, w tym ptaków), ale również przez wpływ na wewnętrzny stan
człowieka, regulowanie nastroju, obniżanie poziomu stresu, zwłaszcza związanego z przewlekłym
przebywaniem w intensywnie zurbanizowanym, zatłoczonym, hałaśliwym środowisku miejskim.
Rozwój przemysłu, wysoce konsumpcyjny styl życia i wspomniane już wcześniej rosnące
zagęszczenie ludności w aglomeracjach miejskich stymulują generowanie potężnych ilości odpadów,
co stwarza problem ich odbioru, utylizacji lub zgodnie z propagowanymi wartościami płynącymi z teorii
i praktyki zrównoważonego rozwoju, przetworzenia i ponownego wykorzystania. Coraz więcej uwagi
poświęca się ostatnio możliwościom stosowania technologii przetwarzania odpadów na energię, co
zarówno umożliwia rozwiązanie (przynajmniej częściowe) problemu nadmiaru odpadów w środowisku,
jak i przynosi korzyść ekonomiczną, związaną z narastającym zapotrzebowaniem na energię. Brak
zintegrowanego, ciągłego i efektywnego systemu zarządzania gospodarką odpadową mógłby
przyczynić się do alarmującego pogorszenia się warunków sanitarnych, zwłaszcza osad ludzkich o
wysokim współczynniku gęstości zaludnienia, skutkując rozwojem chorób lub nawet epidemii. Tym
samym organizacja narzędzi skutecznego gospodarowania odpadami, podobnie zresztą jak stałego
monitorowania i ochrony walorów przyrodniczych środowiska, w bezpośredni sposób przyczynia się
do kształtowania jakości życia i ogólnej kondycji zdrowotnej człowieka. O wadze stosunku stanu
środowiska do zdrowia i jakości życia świadczyć może szacunek WHO, wg którego aż 20% zgonów w
regionie paneuropejskim spowodowanych jest obciążeniem chorobami środowiskowymi. Nie
wszystkie przypadki prowadzą oczywiście bezpośrednio do skutków śmiertelnych, przejawiając się
przede wszystkim przejściowymi lub trwałymi zaburzeniami funkcjonalnymi lub rzadziej ewidentnymi
zespołami chorobowymi, takimi jak cukrzyca, otyłość, choroby serca, a także deregulacje układu
odpornościowego, nowotwory, bezpłodność, występowanie astmy i różnego typu alergii. Czynniki
stymulujące powstawanie powyższych problemów oddziaływają na człowieka przez całe lub przez
większość życia, a efekt ich działania uzależniony jest od wartości stężeń i czasu narażenia na dany
czynnik. Zważywszy na powyższe, należy stwierdzić, że czynniki środowiskowe, obok trybu życia,
obciążenia genów i funkcjonowania służby zdrowia, mają największy wpływ na stan zdrowia ludzkiego
w dzisiejszych czasach.
ww
w.
Świadomość realnego zagrożenia wynikającego z degradacji środowiska przyniosła szereg
uwarunkowanych prawnie działań zmierzających nie tyle do ochrony, co stopniowej poprawy jego
stanu. Dziś wiemy, że nie chodzi tylko o działania na rzecz ekosystemów, które funkcjonują gdzieś
„obok nas”, ale których jesteśmy aktywną częścią, przynamniej w połowie odpowiedzialną za
wzajemne oddziaływanie oraz kształtowanie własnego środowiska życia, jak również przestrzeni dla
kolejnych pokoleń. Tak oto zarówno prawo krajowe, jak i międzynarodowe, określa dopuszczalne
poziomy stężeń substancji i gazów w środowisku, przekroczenie których generuje negatywne
oddziaływanie na zdrowie i życie ludzi. W przeciwdziałaniu takim przypadkom oraz szybkim
reagowaniu wskutek zaistnienia przekroczeń i minimalizacji ich oddziaływania istotną rolę odgrywa
monitoring służący identyfikacji faktycznych emisji i zmian w środowisku, a następnie wystosowaniu
właściwych, dedykowanych danemu problemowi środków zaradczych.
Narażenie na hałas
Pojęcie hałasu odnosi się do takiego natężenia dźwięku, które jest niepożądane, uciążliwe, a nawet
szkodliwe. Jako czynnik stresogenny może powodować poważne skutki zdrowotne, zwłaszcza przy
długotrwałej ekspozycji na jego działanie – począwszy od rozdrażnienia, chorób psychicznych,
zaburzeń narządu słuchu, problemów ze snem, a na chorobach układu krążenia (zawałach serca,
udarach, podwyższonym krążeniu krwi) kończąc. Zanieczyszczenie środowiska hałasem przynosi
l
ponadto straty ekonomiczne wynikające ze spadku cen narażonych nieruchomości oraz obniżeniu
efektywności pracowników, pracujących w szkodliwym środowisku.
.go
v.p
Hałas generowany jest z emitorów punktowych i liniowych. Państwowy monitoring środowiskowy
(PMŚ) obejmuje przede wszystkim pomiary hałasu komunikacyjnego (gł. drogowego), podczas gdy
np. badania hałasu przemysłowego wykonuje się interwencyjnie. Należy zwrócić uwagę, że termin
„hałas przemysłowy” odnosi się nie tylko do dużych zakładów produkcyjnych, ale i do supermarketów,
zakładów średniej skali (stacji paliw, tartaków), obiektów usługowo-produkcyjnych, a nawet
rekreacyjno-sportowych (gastronomia, dyskoteki, tory wyścigowe). Wyniki monitoringu hałasu
przemysłowego wskazują tendencję spadkową w zakresie liczby podmiotów przekraczających
dopuszczalne poziomy, choć wciąż jest ich blisko połowa – 45% z 4 tys. obiektów monitorowanych w
latach 2007–2011. Dla porównania w latach 1993–1996 odsetek ten sięgał 60,2% badanych obiektów.
Monitoring hałasu drogowego przeprowadzony przez WIOŚ w latach 2007–2011 wskazał najwięcej
pomiarów z przekroczeniami wartości dopuszczalnych w województwach: śląskim, wielkopolskim,
małopolskim i kujawsko-pomorskim. Procentowy rozkład poziomów dźwięku wykazuje tendencję
malejącą dla poziomów poniżej 60 dB i powyżej 70 dB przy jednoczesnym wzroście w przedziale
60–70 dB.
ww
w.
rcl
Hałas w środowisku wynika też z eksploatacji linii kolejowych i transportu lotniczego. Presja
pierwszego z nich regularnie spada skutkiem modernizacji szlaków kolejowych, nowych technologii
i spadku ogólnej liczby pociągów. Od wielu lat podejmowane są liczne działania minimalizujące
problem hałasu generowanego przez transport lotniczy. W celu minimalizowania skutków hałasu
generowanego przez transport lotniczy, na podstawie art. 135 ust. 1, ust. 2, ust. 3a ust. 3b POŚ, wokół
portów lotniczych tworzone są OOU. Zgodnie z art. 174 ustawy, jeżeli w związku z eksploatacją
lotniska utworzono obszar ograniczonego użytkowania, eksploatacja nie może spowodować
przekroczenia standardów jakości środowiska poza tym obszarem. Na podstawie art. 135 i art. 174
POŚ OOU tworzy się na terenach, na których występują przekroczenia standardów jakości
środowiska bądź dopuszczalnych poziomów hałasu, natomiast standardy te powinny być
dotrzymywane poza granicą wyznaczonego OOU. Zgodnie z art. 135 ust. 3a POŚ, OOU zakłada
występowanie stref, w których obowiązuje zakaz przeznaczania terenów pod zabudowę mieszkaniową
i obiekty podlegające szczególnej ochronie akustycznej, między innymi takie jak: szpitale, domy opieki
społecznej, szkoły, przedszkola, żłobki i inne oraz przeznaczenia istniejących obiektów pod takie
funkcje. Obiekty mieszkaniowe położone w sąsiedztwie ww. strefy muszą posiadać zabezpieczenia
posiadające właściwy klimat akustyczny w pomieszczeniach, a właściciele nieruchomości położonych
na terenie OOU na podstawie art. 129 i art. 135 POŚ mają prawo wystąpić z roszczeniami
odszkodowawczymi. Należy nadmienić, iż procedury lotów są projektowane zgodnie ze standardami i
praktykami międzynarodowymi. Dokłada się wszelkich starań, aby operacje lotnicze były bezpieczne i
spełniały rniędzynarodowe wymogi dotyczące między innymi norm generowania hałasu, jakie w tym
zakresie zostały określone. Stosowane są wszelkie możliwe rozwiązania pozwalające na
optymalizację tras lotów samolotów, w tym w celu ograniczenia negatywnego wpływu hałasu na
środowisko. W chwili obecnej obserwuje się coraz większe upowszechnienie transportu lotniczego
jako środka przemieszczania się, zwiększanie liczby pasażerów na lotniskach oraz samolotów w
portach lotniczych i w przestrzeni powietrznej. Podmioty związane z lotnictwem dążą do zwiększenia
efektywności środowiskowej swoich operacji przez zastosowanie nowych technologii, procedur czy też
systemów. W tym miejscu należy wymienić np. procedurę Continuous Descent Approach, zwaną dalej
„CDA". Procedura CDA to technika pilotażu, stosowana przez załogę samolotu, we współpracy z
kontrolerami ruchu lotniczego wykonującego podejście lądowania. Polega ona na zapewnieniu
samolotowi płynnego, nieprzerwanego zniżania, najlepiej już z wysokości przelotowej. Stosowanie
procedury CDA minimalizuje zużycie paliwa, ogranicza hałas, który dociera do ziemi, a także redukuje
emisję substancji szkodliwych do atmosfery. Wprowadzane są procedury precyzyjnej nawigacji
obszarowej Precision-Radio Navigation (P-RNAV), która umożliwia przede wszystkim zwiększenie
przepustowości przez zwiększenie efektywności organizacji przepływów ruchu lotniczego,
zmniejszenie kolizyjności procedur standardowego odlotu wg wskazań przyrządów Standard
Instrument Departure (SID) i procedur standardowego dolotu Standard Arrival Departure (STAR).
Równocześnie podejmowane są działania w celu jak najczęstszego stosowania techniki lotów Direct
Flight (DCT) jako standardowej do stosowania w godzinach nocnych, co skutkuje skróceniem
.go
v.p
l
trajektorii lotów. Ponadto struktura floty operującej z/do polskich lotnisk sukcesywnie jest
unowocześniana. Jednocześnie w celu promowania wykorzystania nowoczesnych, cichych samolotów
w poszczególnych portach lotniczych na użytkowników statków powietrznych nakładane są opłaty
hałasowe.
W prawodawstwie europejskim problem hałasu porusza dyrektywa 2002/49/WE Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 25 czerwca 2002 r. odnosząca się do oceny i zarządzania poziomem
hałasu w środowisku (Dz. Urz. WE L 189 z 18.07.2002, str. 12, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie
wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 7, str. 101). Określa potrzebę oceny i zarządzania poziomem hałasu
w środowisku m.in. przez identyfikację stopnia narażenia na hałas przez sporządzenie map
akustycznych, realizację programów ochrony środowiska przed hałasem (na podstawie danych z map
akustycznych), zapobieganie powstawaniu hałasu i interwencyjne obniżanie jego poziomów
w przypadku zaistniałych przekroczeń.
Wykonanie obowiązkowych map akustycznych pozwala na określenie tzw. wskaźników
długookresowych dla aglomeracji, głównych dróg, głównych linii kolejowych i głównych portów
lotniczych. Wyniki analiz dla aglomeracji wskazują, że ponad 3 mln ludzi w Polsce żyje narażonych na
ponadnormatywny hałas w porze dziennej i ponad 2 mln w porze nocnej. Na mapach akustycznych
dla dróg głównych wykazano, iż 1,2 mln ludzi żyjących w ich pobliżu narażonych jest na
ponadnormatywny hałas w porze dziennej i blisko 1 mln w porze nocnej, a w przypadku kolei
analogicznie jest to 30 i 70 tys. osób.
W ramach przeciwdziałania przekroczeniom hałasu w środowisku realizowane są programy ochrony
środowiska przed hałasem, a także przeprowadzane są kontrole WIOŚ (dotyczy zakładów)
i realizowane działania naprawcze – modernizacje technologii, wyciszanie urządzeń, zwiększanie
izolacyjności akustycznej hal, budowa ekranów akustycznych, stosowanie nawierzchni o obniżonej
hałaśliwości, zmiany organizacji ruchu, promowanie transportu rowerowego itp.
rcl
Narażenie na działanie pól elektromagnetycznych
ww
w.
POŚ stanowi, że „pola elektromagnetyczne są to pola elektryczne, magnetyczne oraz
elektromagnetyczne o częstotliwościach z zakresu 0 Hz do 300 GHz”. Ochrona przed negatywnym
oddziaływaniem pól elektromagnetycznych polega na utrzymaniu poziomów pól poniżej
dopuszczalnych poziomów lub co najmniej na określonych poziomach progowych. Mimo, że
promieniowanie elektromagnetyczne występuje w środowisku w sposób naturalny, to rozwój technik
nadawczych przypadający na wiek XX, a także wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną i
rosnąca rola technologii w życiu człowieka (np. wzrastająca liczba osobistych urządzeń
elektronicznych) generuje presję źródeł sztucznego wytwarzania pól elektromagnetycznych (PEM) na
środowisko. Badania wskazują, że PEM wpływa na organizm ludzki w zależności od częstotliwości i
natężenia pola, np. niskie częstotliwości wywołują reakcje nietermiczne, natomiast wyższe
częstotliwości radiowe (100 kHz-300 GHz) wnikają w organizm, powodując wzrost jego temperatury,
nie wspominając o prawdopodobnym genotoksycznym wpływie na funkcjonowanie komórek,
przejawiającym się np. hamowaniem procesów naprawczych ich aparatu genetycznego. Uzasadnione
obawy dotyczące negatywnego wpływu PEM na zdrowie i życie ludzi oraz ogólnego wpływu na jakość
środowiska wymaga podjęcia działań w kierunku kontroli tego zjawiska. Z tychże względów w Polsce
podlega ono regularnym pomiarom w ramach państwowego monitoringu środowiska prowadzonym w
135 punktach wyznaczonych dla każdego z województw zgodnie z obraną metodologią badań w cyklu
3-letnim, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 listopada 2007 r. w sprawie
zakresu i sposobu prowadzenia okresowych badań poziomów pól elektromagnetycznych w
środowisku (Dz. U. poz. 1645). Polskie prawodawstwo określa nawet ostrzejsze normy dla PEM niż
określa na poziomie europejskim zalecenie Rady (1999/519/EC) w sprawie ograniczenia narażenia
ludności na pola elektromagnetyczne. Pozytywnym jest fakt, że rezultaty prowadzonych od 2008 r.
przez Inspektorat Ochrony Środowiska badań sztucznie wytwarzanych pól nie wykazują przekroczeń
w żadnym z punktów pomiarowych, wskazując poziom odnotowanych wartości jako bardzo niski
(zdecydowana większość wyników natężenia pola elektromagnetycznego mieściła się w przedziale
0,1–0,5 V/m przy wartości dopuszczalnej 7 V/m). Największe natężenie sztucznych pól
.go
v.p
l
elektroenergetycznych przypada na centra terenów silnie zurbanizowanych, co wynika z największego
nagromadzenia ich emitorów (linie i stacje elektroenergetyczne wysokiego napięcia, urządzenia
elektryczne, instalacje radiokomunikacyjne – stacje bazowe telefonii komórkowej, radiowo-telewizyjne
czy nadajniki Wi-Fi).
Postęp technologiczny ostatnich kilku lat, podobnie jak w innych gałęziach przemysłu, prowadzi do
stopniowej zmiany technologii pod kątem ograniczania „kosztów środowiskowych” infrastruktury.
Dlatego postępujący wzrost liczby urządzeń nie przekłada się na większe natężenie pól, a wręcz
odnotowuje się niewielką tendencję spadkową, spowodowaną m.in. zmniejszeniem mocy nadajników.
Narażenie na promieniowanie jonizujące
Promieniowanie jonizujące jest naturalnym elementem stymulującym funkcjonowanie środowiska
i niezbędnym dla życia organizmów na ziemi, jednak jego nadmiar, wynikający zwłaszcza
z niekontrolowanego uwalniania radionuklidów z izotopów sztucznych może stanowić poważne
niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia ludzi oraz ekosystemów. W wyniku przemian
promieniotwórczych obecnych w skorupie ziemskiej izotopów uwalnia się energia będąca istotnym
składnikiem bilansu energetycznego planety. Poziom promieniowania ze źródeł naturalnych,
uwalnianego w wyniku funkcjonowania przemysłu wydobywczego i energetycznego, nawożenia
związkami fosforu i potasu oraz kopalnictwo rud uranowych, jest zróżnicowany geograficznie. Oprócz
źródeł naturalnych, radionuklidy uwalniane są do środowiska przez sztuczne ośrodki
promieniotwórcze, takie jak reaktory jądrowe, zakłady unieszkodliwiania wypalonego paliwa jądrowego
czy też działania laboratoriów wykorzystujących radioizotopy lub urządzenia diagnostyczne.
rcl
Celem wspólnego, spójnego przeciwdziałania nadmiernemu napromieniowaniu powietrza, wód i gleb
na terytorium państw członkowskich UE, a jednocześnie uwzględniając ich zapotrzebowanie na
energię jądrową, wprowadzono w życie Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii
Atomowej.
Wyniki pomiarów przeprowadzonych w stacjach wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych
w Polsce (zarówno w odniesieniu do powietrza, wód powierzchniowych i osadów dennych oraz gleby),
są na bardzo niskim poziomie nie zagrażającym zdrowiu i życiu ludzi. Porównanie rezultatów badań
prowadzonych na przestrzeni ostatnich lat nie wskazuje alarmującej tendencji wzrostowej obecności
radionuklidów w środowisku. Pomiarów tych dokonuje się w ramach programu państwowego
monitoringu środowiska (PMŚ).
Jakość powietrza
ww
w.
4.5.
Jakość powietrza ma bezpośrednie przełożenia na zdrowie i życie ludzi wpływając na funkcjonowanie
układu oddechowego i krwionośnego, co obrazuje odsetek dolegliwości na tym tle zaobserwowanych
u mieszkańców rejonów przemysłowych i zurbanizowanych (niebezpieczne zwłaszcza u dzieci, kobiet
w ciąży i osób starszych). Przekroczenia normatywnych stężeń zanieczyszczeń atmosferycznych
wpływa także negatywnie na zwierzęta, zbiorowiska roślinne, a także zmiany klimatu.
Powodem zanieczyszczeń powietrza jest ciągła emisja do atmosfery gazowych substancji
chemicznych stanowiących głównie produkty procesów technologicznych opartych na spalaniu materii
w przemyśle, ale także w transporcie, a nawet uwalnianych z gospodarstw domowych w wyniku
stosowania różnego typu środków chemicznych i przebiegu procesów grzewczych. Walka o redukcję
zanieczyszczeń powietrza może być skuteczna jedynie w przypadku troski o źródła tychże
zanieczyszczeń. Reagowanie na zaistniały już poziom stężeń zanieczyszczeń w atmosferze jest
działaniem bezproduktywnym. Jedynie wpływ na ograniczenie emisji przez zmianę technologii
produkcji, stosowanie wydajnych filtrów, katalizatorów spalin, zmniejszenia udziału substancji
chemicznych, a także systemowe działania na rzecz propagacji odnawialnych źródeł energii
i transportu zelektryfikowanego mogą w efekcie przyczynić się do stopniowego ograniczania emisji
zanieczyszczeń do atmosfery.
.go
v.p
l
Zagrożenia wynikające z zanieczyszczeń atmosfery determinują potrzebę regularnych kontroli stężeń
podstawowych składników świadczących o jego stanie: dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenku
węgla, benzenu, ozonu, pyłu zawieszonego PM10 (i zanieczyszczeń oznaczonych w pyle PM10 –
ołowiu, arsenu, kadmu, niklu i bezo(a)pirenu) oraz pyłu zawieszonego PM2,5. Według raportu GIOŚ
dotyczącego roku 2014, działania na rzecz poprawy stanu jakości powietrza przynoszą jak dotąd
niedostateczne efekty w zakresie redukcji stężenia ozonu troposferycznego w sezonie letnim, a także
pyłu zawieszonego PM10, PM2,5 i benzo(a)pirenu, w okresie zimowym.
Istotnym wskaźnikiem stopnia zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego jest także jakość opadów
atmosferycznych, które magazynują i przenoszą zanieczyszczenia, aplikując je następnie do
środowiska gruntowo-wodnego i ekosystemów. To z kolei objawia się procesami eutrofizacji oraz
zakwaszania gleb i wód, wynikającymi z depozycji do podłożu dwutlenku siarki, tlenku azotu
i amoniaku. Badania GIOŚ dotyczące chemizmu wód opadowych na przestrzeni ostatnich 10 lat
wykazują pozytywną tendencję spadkową depozycji niektórych zanieczyszczeń, m.in. siarczanów,
podczas gdy część zanieczyszczeń eutrofizujących (związki azotu) pozostaje na mniej więcej stałym
poziomie. Zaobserwowana w ostatnich latach redukcja emisji dwutlenku siarki do atmosfery nie
przyniosła natomiast jednoznacznych efektów spadku zakwaszania opadów atmosferycznych,
w związku z czym średnioroczne pH opadów na stacjach Jarczew i Puszcza Borecka, Łeba oraz
Śnieżka oscyluje odpowiednio w granicach 4.9, 5.0 (w Łebie systematycznie rośnie) i 4.5. Przełożenie
pomiarów stężeń zanieczyszczeń w powietrzu i opadów atmosferycznych na redukcję pierwotnych
emisji jest bardzo trudne, a wynika to ze złożonych relacji pomiędzy jakością powietrza i emisją
zanieczyszczeń.
rcl
Polska osiągnęła limity określone na rok 2010 wynikające z dyrektywy 2001/81/WE w sprawie
krajowych pułapów emisji dla niektórych zanieczyszczeń powietrza (Dz. Urz. WE L 309 z 27.11.2001,
str. 22, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 320), czym wypełniła
wymogi Traktatu o przystąpieniu do UE. Celem na rok 2020 jest osiągnięcie pułapów wynikających z
Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczenia powietrza na dalekie odległości. Osiągnięcie
nowych pułapów przyczynić ma się przeciwdziałaniu zakwaszania, eutrofizacji i powstawania ozonu
w warstwie przyziemnej. Rygorystyczne wartości graniczne wymagają daleko idących zmian zarówno
w sektorze komunalno-mieszkaniowym, energetyce, jak i transporcie.
ww
w.
Struktura zanieczyszczeń powietrza w Polsce uzależniona jest w decydujący sposób od struktury
i jakości nośników energii, która nie uległa dotychczasowo istotnym zmianom. Nadal podstawowym
surowcem energetycznym w gospodarce narodowej pozostaje węgiel kamienny (40,1% wg danych na
rok 2012). Duża emisja wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (w tym benzo(a)pirenu)
wynika natomiast ze spalania paliw stałych w gospodarstwach domowych – aż 87% ogólnej emisji
WWA w Polsce pochodzi z tego źródła. Poza tym WWA uwalnia się do atmosfery w procesach
produkcji koksu oraz aluminium.
Nadrzędne cele ochrony zdrowia ludzi i walorów środowiska naturalnego zdecydowały o konieczności
wprowadzenia narzędzi formalno-prawnych służących kontroli i przeciwdziałaniu emisji
zanieczyszczeń do atmosfery. Należą do nich pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do
powietrza, pozwolenia zintegrowane, standardy emisji z instalacji, standardy jakości paliw oraz
programy ochrony powietrza na obszarach, na których normy jakości powietrza zostały przekroczone.
Ponadto zmierza się ku stopniowemu, systematycznemu zmniejszaniu energochłonności krajowej
gospodarki, a także promuje się wymianę starych wysokoemisyjnych urządzeń grzewczych na
nowoczesne spełniające obecne standardy emisyjne i zmianę czynnika grzewczego. Realizację tych
zadań ujęto w ogólnopolskim programie priorytetowym NFOŚiGW oraz funduszy wojewódzkich pn.
„Likwidacja niskiej emisji wspierająca wzrost efektywności energetycznej i rozwój rozproszonych
odnawialnych źródeł energii”.
Polskim problemem jest spalanie odpadów w przydomowych piecach gospodarstw domowych.
Spalanie odpadów np. drewna meblowego, zawierającego chlorowane fenole – czyli substancje do
jego konserwacji oraz pozostałości farby i lakierów, popularnych „jednorazówek”, czyli torebek
plastikowych z polietylenu czy papieru bielonego nieorganicznymi związkami chloru z nadrukiem farb
kolorowych o dodatkowej zawartości różnego rodzaju metali ciężkich – powoduje powstawanie
dioksyn. Stężenie dioksyn w wydobywającym się z domowych kominów dymie może wynosić 100
3
l
nanogramów/m . Dla porównania ich dopuszczalne stężenie w spalinach ze spalarni odpadów wynosi
3
0,1 nanograma/m .
4.6.
.go
v.p
Polska, stojąc w obliczu konieczności sprostania wymaganiom dyrektywy Parlamentu Europejskiego
i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystego powietrza dla
Europy (Dz. Urz. UE L 152 z 11.06.2008, str. 1, z późn. zm.), zintensyfikowała działania zmierzające
do osiągnięcia założonych norm. Uwidacznia się to statystyką rozwoju gospodarczego w stosunku do
wzrostu emisji zanieczyszczenia atmosferycznego, w której nie zachodzi wprost proporcjonalność. Na
przestrzeni 12 lat (2000-2012) zaobserwowano, że systematycznemu wzrostowi PKB towarzyszy
mniej więcej stały poziom emisji NOx i NH3 oraz spadek emisji SO2, a wynika to z coraz bardziej
powszechnego stosowania proekologicznych technologii w przemyśle, energetyce i transporcie. W
nawiązaniu do krzepiących wyników przedstawionych powyżej niekorzystna wydaje się jedynie
tendencja wzrostowa stosowania importowanych z zachodu starych, ponad 15-letnich aut, podczas
gdy nowe spełniają już normy EURO odnoszące się do emisji zanieczyszczeń.
Jakość wód powierzchniowych i podziemnych
Woda stanowi kluczowy element środowiska niezbędny dla życia ludzi, zwierząt oraz funkcjonowania
ekosystemów. Zapewnia ponadto składnik rozwoju różnych gałęzi gospodarki, w tym przemysłu,
turystyki, rybołówstwa, a nawet w niektórych przypadkach transportu, przez co w zasadniczy sposób
wpływa na jakość życia.
rcl
Polska posiada stosunkowo niewielkie zasoby wód na poziomie 36% średniej europejskiej (licząc
3
1500m /rok/mieszkańca), co generuje problem jej deficytu w niektórych rejonach kraju. Zwłaszcza na
południu Polski występują trudne warunki dla racjonalnego gospodarowania wodami, co wynika
z jednej strony z wysokiego zapotrzebowania zlokalizowanego tu przemysłu oraz rozwoju
demograficznego miast, z drugiej zaś naturalnych warunków hydrograficznych i rzeźby terenu, co
skutkuje spływem wody z terenów górskich, zmiennym przepływem wód w rzekach i występowaniem
powodzi. Inny problem stanowi niedostateczna dostępność wody o wysokiej jakości służącej
potrzebom bytowym ludności. Sieć hydrograficzną Polski prezentuje mapa 10.
ww
w.
Wody powierzchniowe Polski należą do zlewisk trzech mórz: w 99,7% Bałtyckiego i w ułamkowych
częściach punktu procentowego Morza Czarnego oraz Morza Północnego. Główne jednostki
gospodarowania wodami tworzą zlewnie rzek uchodzących bezpośrednio do Bałtyku, wraz
z dorzeczami największych rzek terytorium Polski Wisły i Odry. Ogółem w Polsce przyjęto podział na
10 obszarów dorzeczy (Wisły, Odry, Dniestru, Dunaju, Jarft, Łaby, Niemna, Pregoły, Świeżej, Ücker),
dla których sporządzane są plany gospodarowania wodami. Dla potrzeb planistycznych dokonany
został podział wód na następujące kategorie: wody powierzchniowe (rzeki, jeziora, wody przejściowe i
przybrzeżne), wody podziemne. Ponadto, zgodnie z przepisami dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w
dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie
wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 275) (tzw. Ramowa Dyrektywa Wodna), wyznaczono jednolite
części wód (JCW) będące podstawowymi jednostkami planistycznymi gospodarowania wodami.
Podział ten dotyczy zarówno wód podziemnych (JCWPd), jak i powierzchniowych (JCWP), ale w obu
przypadkach rozróżnione są inne obszary, albowiem podział oparty jest o charakterystykę typów, które
w przypadku wód powierzchniowych i podziemnych zasadniczo się różnią. Podział kraju na JCWP i
JCWPd przedstawiają mapy 11 i 12. JCWP stanowią punkt odniesienia dla oceny stanu jakości rzek,
jezior, wód przejściowych i przybrzeżnych, dokonywanej na podstawie wyników państwowego
monitoringu środowiska. Ocena stanu/potencjału ekologicznego wykonywana jest dla 4594 JCPW
rzecznych, w tym 2957 naturalnych, 1637 sztucznych lub silnie zmienionych (źródło: Raport 2014
„Stan środowiska w Polsce” Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska). Według danych
monitoringowych (PMŚ) za okres 2010–2012, w dorzeczu Wisły, wśród jednostek naturalnych 22,7%
JCWP osiągnęło stan dobry lub bardzo dobry, a wśród sztucznych i silnie zmienionych maksymalny
lub co najmniej dobry potencjał osiągnęło 35,2% JCWP. Analogicznie w dorzeczu Odry dla
naturalnych jednostek stan dobry/bardzo dobry wynosi 37,7%, dla silnie zmodyfikowanych i
sztucznych – 23,9%. Dla pozostałych dorzeczy wyniki te przedstawiają się następująco
.go
v.p
l
1) Dniestr – 4 ocenione części wód (3 naturalne oraz 1 sztuczna i silnie zmieniona),
wszystkie poniżej stanu/potencjału dobrego;
2) Dunaj – 11 ocenionych części wód. Z 8 naturalnych stan ekologiczny powyżej dobrego
osiągnęło 50% części wód, spośród 3 sztucznych i silnie zmienionych potencjał
ekologiczny powyżej dobrego osiągnęło 66%;
3) Jarft – 6 ocenionych części wód (naturalne). Stan wszystkich oceniono jako poniżej
dobrego;
4) Łaba – 8 ocenionych części wód (naturalne). Stan ekologiczny powyżej dobrego
osiągnęło 62,5% części wód;
5) Niemen – 39 ocenionych części wód. Z 38 naturalnych stan ekologiczny powyżej dobrego
osiągnęło 39,5% części wód. Jedyna część zaklasyfikowana do sztucznych i silnie
zmienionych osiągnęła potencjał ekologiczny powyżej dobrego;
6) Pregoła – 120 ocenionych części wód. Ze 114 naturalnych stan ekologiczny powyżej
dobrego osiągnęło 74,6% części wód, spośród 6 sztucznych i silnie zmienionych
potencjał ekologiczny powyżej dobrego osiągnęło 33%;
7) Świeża – 4 ocenione części wód (naturalne). W 75% osiągnęły stan ekologiczny powyżej
dobrego;
8) Ücker – nie oceniono.
rcl
W ocenie eutrofizacji wód powierzchniowych płynących pod kątem zanieczyszczenia związkami azotu
pochodzenia rolniczego stwierdzono, że zjawisko eutrofizacji występuje w 31% punktów
monitoringowych rzek. Stan chemiczny monitorowanych 589 JCWP rzecznych pozwolił sklasyfikować
377 jako będące w stanie dobrym, a 212 poniżej dobrego. Ekstrapolowane analizy monitorowanych
oraz pozostałych niemonitorowanych JCWP rzecznych wskazują dla 3138 jednostek stan dobry, przy
1449 pozostających w stanie poniżej dobrego. Zanieczyszczenia metalami ciężkimi powyższych
jednostek pochodzą głównie z przemysłu wydobywczego i przetwórczego rud metali kolorowych i
węgli, natomiast w przypadku trwałych zanieczyszczeń organicznych (dotyczy gł. rzek południowej
Polski), źródła emisji związane są z przetwarzaniem węgli kamiennych, produkcją związków
choloorganicznych oraz wymywaniem ze składowisk odpadów.
ww
w.
W odniesieniu do jezior ogółem wytyczono 1038 JCWP, z czego 963 określono jako naturalne, a 75
jako silnie zmienione (źródło: Raport 2014 „Stan środowiska w Polsce” Głównego Inspektoratu
Ochrony Środowiska). Wyniki przeprowadzonej w oparciu o dane monitoringowe 2010–2012 przez
Inspektorat Ochrony Środowiska oceny stanu ww. jednostek wskazują, że 403 (38,82%) JCWP
jeziornych jest w stanie lub potencjale ekologicznym co najmniej dobrym, a 636 (61,18%) w stanie
określanym jako poniżej dobrego. Monitoring chemizmu wód jeziornych przeprowadzony w 144 JCWP
wskazuje, że w 81,25% badanych jednostek nie występują przekroczenia stężeń substancji
szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, a w pozostałych 18,75% tak, stan wód w tych
jednostkach określa się jako zły. Zanieczyszczenia jezior wynikają w głównej mierze z ulokowania w
ich sąsiedztwie dużych ośrodków osadniczych lub turystycznych, z których następuje spływ
powierzchniowy wody zasobnej w potencjalnie szkodliwe substancje (m.in. metale) oraz
odprowadzenie do jezior ścieków komunalnych lub przemysłowych.
Zanieczyszczenia rzek w ogólnym pojęciu podzielić można na punktowe i obszarowe. Do pierwszej
grupy zalicza się oczyszczalnie ścieków przemysłowych i komunalnych, druga zaś dotyczy terenów
użytkowanych rolniczo, składowisk odpadów i obszarów zurbanizowanych. W odróżnieniu od
obszarów wspomnianych powyżej, najmniejszy dopływ substancji do wód powierzchniowych stwierdza
się z terenów leśnych.
Głównym problemem jezior, oprócz oddziałujących lokalnie zmian morfologicznych, zmian reżimu
wodnego, transportu oraz poboru wód na cele przemysłowe bądź komunalne, jest ich eutrofizacja
związana z wysokim stężeniem związków biogennych.
Wody przejściowe i przybrzeżne również poddano ocenie jakości (2010–2012 w oparciu o wytyczne
GIOŚ i rozporządzenie MŚ). Wg przeprowadzonych badań dla większości wód przybrzeżnych
polskiego wybrzeża stan/potencjał ekologiczny oceniono jako zły, w mniejszym stopniu (Zatoka
l
Pucka) jako słaby, bądź umiarkowany. Chemiczny stan natomiast określono jako dobry, co jest
wynikiem braku stwierdzonych przekroczeń dla badanych substancji zanieczyszczających.
.go
v.p
Jakość wód podziemnych oceniana jest na podstawie rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia
21 grudnia 2015 r. w sprawie kryteriów i sposobu oceny stanu jednolitych części wód podziemnych
(Dz. U. poz. 85) transponującym wymagania Ramowej Dyrektywy Wodnej i dyrektywy 2006/118/WE
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie ochrony wód podziemnych
przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu (Dz. Urz. UE L 372 z 27.12.2006, str. 19,
z późn. zm.) oraz z uwzględnieniem wskazówek metodycznych zawartych w poradnikach unijnych.
Ocenę stanu chemicznego i ilościowego wód podziemnych opracowuje się w odniesieniu do punktów
pomiarowych i jednostek jednolitych części wód podziemnych (JCWPd). Monitoring diagnostyczny na
stanowiskach krajowej sieci monitoringu jakości wód podziemnych (2012 r.) wskazuje 80% punktów o
dobrym stanie chemicznym, co odpowiada klasom I-III. Pozostałe 20% to wody o słabym stanie
chemicznym charakteryzującym klasy IV i V. Ogólna ocena stanu jakościowego i ilościowego w
odniesieniu do 161 JCWPd wykazała natomiast stan dobry dla 135, a dla 26 jednostek stan określono
jako słaby, co w porównaniu do wyników z roku 2010 wskazuje na poprawę stanu o 3 JCWPd.
Problemy jakości chemicznej wód podziemnych wg raportu GIOŚ wynikają głównie z nadmiernej
eksploatacja ujęć wód podziemnych, lokalnych ognisk zanieczyszczeń (szczególnie w rejonach o
słabej izolacji wód podziemnych od powierzchni terenu), nieuporządkowanej gospodarki wodno-ściekowej czy nieprawidłowej gospodarki komunalnej i przemysłowej, a także presji infrastruktury
(drogi krajowe, autostrady, linie kolejowe), przemysłu wydobywczego, a ponadto zrzutu słonych lub
kwaśnych wód kopalnianych do rzek i odstojników.
rcl
Do słabego stanu ilościowego JCWPd przyczyniają się za to przede wszystkim odwodnienia
kopalniane, skoncentrowany pobór wód podziemnych w aglomeracjach i konurbacjach oraz melioracje
odwadniające, jak również zniekształcenie stosunków wodnych siedlisk przyrodniczych skutkiem
obniżenia zwierciadła wód podziemnych w pierwszym poziomie wodonośnym wywołanego intensywną
eksploatacją wód podziemnych.
ww
w.
Dla gospodarki wodnej kraju, a zatem jakości życia i zdrowotności ludzi, strategiczne znaczenie ma
występowanie i zasobność Głównych Zbiorników Wód Podziemnych (GZWP) stanowiących swoiste
„złoża” umożliwiające eksploatację wód podziemnych z najbardziej zasobnych fragmentów jednostek
hydrogeologicznych. Możliwość wykorzystania wód podziemnych zgromadzonych w obrębie GZWP
warunkuje utrzymanie ich jakości, stąd tak ważne jest zagadnienie ochrony podziemnych zasobów
wodnych. Badaniem, waloryzacją i wyznaczaniem obszarów ochronnych dla 168 sklasyfikowanych na
terytorium Polski GZWP (mapa 13), przyporządkowanych odpowiednio dorzeczom Odry i Wisły
zajmuje się Polska Służba Hydrogeologiczna działająca w ramach Państwowego Instytutu
Geologicznego Państwowego Instytutu Badawczego (PIG PIB). Baza Danych Głównych Zbiorników
Wód Podziemnych (GZWP) zawiera klasyfikację GZWP według wykorzystania zasobów, stopnia
przeobrażeń antropogenicznych, odporności na zanieczyszczenia, ekonomicznego aspektu zaleceń
ochronnych oraz wskaźników opłat wodnych. Baza danych aktualizowana cyklem rocznym w ramach
prowadzonych badań monitoringowych umożliwia stałą kontrolę zarówno stanu jakościowego, jak
i ilościowego GZWP. Waloryzacja wykazała, że udokumentowane GZWP zaliczają się głównie do
grupy zbiorników wymagających pilnego ustanowienia obszarów ochronnych. Szczególnej ochrony
wymagają z pewnością obszary rozprzestrzeniania zbiorników oraz strefy ich zasilania. Zasięgi
obszarów ochronnych wynikają z czasu migracji potencjalnych zanieczyszczeń do granic zbiornika.
Natomiast zakres proponowanych ograniczeń i koncepcja ochrony GZWP warunkuje odporność
warstw wodonośnych na antropopresję, a także faktyczne oddziaływanie użytkowania terenu na wody
zbiornika. Tym samym głębiej położone lub izolowane kompleksem utworów słaboprzepuszczalnych
zbiorniki niekiedy pozbawione są obszarów ochronnych lub mają te obszary zredukowane.
Ochrona GZWP zakłada głównie wyznaczenie obszarów ochronnych oraz prowadzenie monitoringu
(PMŚ). Monitoring głównych zbiorników wód podziemnych stanowi narzędzie wskazujące bieżący stan
zasobów, generujący statystykę prezentującą tendencję jego zmian w czasie i pozwalający
prognozować przyszły stan zbiorników. Skuteczna ochrona wymaga jednak również szczegółowej
oceny realnych i potencjalnych zagrożeń dla GZWP i prowadzenia działań w zakresie ochrony czynnej
(ograniczenie potencjalnych i likwidacja istniejących ognisk zanieczyszczeń).
.go
v.p
l
Ryzyko degradacji zasobów wód podziemnych wynika przede wszystkim z intensywnej
i ekspansywnej działalności antropogenicznej na powierzchni ziemi. Eksploatacja surowców,
funkcjonowanie zakładów produkcyjnych, elektrowni, oczyszczalni ścieków, szlaków komunikacyjnych
o dużym natężeniu ruchu, terenów intensywnie zabudowanych, obiektów utylizacji i składowania
odpadów komunalnych i przemysłowych i innych, pomimo rozwoju technologii i dążenia (również
uwarunkowanego wymogami prawa) do minimalizacji emisji zanieczyszczeń, istnieje potencjalne
i nadal wysoce prawdopodobne ryzyko zaistnienia depozycji substancji niepożądanych w środowisku.
Infiltracja do gruntów odcieków z wyżej wymienionych zakładów, m.in. składowisk odpadów, świadczy
o ich potencjalnie znaczącym wpływie na środowisko, zwłaszcza gruntowo-wodne. Zachodzące
w zwartej masie hałdy odpadowej reakcje chemiczne, biologiczne i fizyczne skutkują powstawaniem
szkodliwych substancji o wysokich stężeniach, które wypłukiwane wodą opadową zasilają odcieki,
wpływając na ich silne skażenie. Zwłaszcza świeże odpady generują intensywne odcieki o wysokich
stężeniach substancji niebezpiecznych. Dla zdrowia i życia ludzi ryzyko niosą głównie mnożące się
w tym okresie w obrębie hałdy bakterie i czynniki chorobotwórcze, do których należy m.in. pałeczka
okrężnicy (Escherichia coli) i paciorkowiec (Streptococcus). Ponadto brak w niektórych przypadkach
segregacji może spowodować pojawienie się w ogólnej masie odpadów komunalnych, substancji
niebezpiecznych np. leków, akumulatorów, rozpuszczalników, świetlówek itp. będących źródłem
trudnych do oczyszczenia z odcieku substancji toksycznych (metale, węglowodory aromatyczne).
Im odpady są starsze, tym bardziej zachodzące w nich procesy biochemiczne słabną, stopniowo
stabilizując intensywność i stężenie odcieków.
rcl
Zapewnienie wysokiej jakości wód podziemnych gromadzonych w GZWP ma istotne znaczenie dla
jakości życia i zdrowia ludzi. Lokalizacja niosących potencjalne ryzyko zanieczyszczenia wód
podziemnych obiektów powinna zatem uwzględniać uwarunkowania związane z występowaniem
GZWP, np. ograniczenia wynikające z funkcjonowaniem obszarów ochronnych, stopniem
przeobrażenia antropogenicznego zbiornika, głębokości zalegania zasobów wodnych, typu i
przepuszczalności warstw geologicznych uformowanych powyżej zbiornika itp. Konstrukcja terenu
składowiska powinna spełniać wymogi szczelności, nieprzepuszczalności podłoża z instalacją
drenażową odprowadzania gromadzonych wód odciekowych wg zatwierdzonej metodyki procesu
odbioru wody odciekowej ze składowiska i jej utylizacji/neutralizacji w oczyszczalni ścieków.
ww
w.
Reasumując powyższe, najważniejsze zagrożenia dla jakości wód niosą gospodarka komunalna,
rolnictwo i hodowla oraz przemysł i to w tych właśnie sektorach koncentrują się przeciwdziałania
zanieczyszczeniu środowiska wsparte wymaganiami prawa wspólnotowego. Przykładem działań
naprawczych może być wdrożenie Krajowego Systemu Oczyszczania Ścieków Komunalnych
(za dyrektywą Rady 91/271/EWG dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych) skutkujące
rozbudową systemu sieci kanalizacyjnych i poprawą wydajności oczyszczalni. Ograniczenie
zanieczyszczenia wód ze źródeł rolniczych wynika m.in. z realizacji Programu Rozwoju Obszarów
Wiejskich na lata 2014–2020, który zakłada propagację praktyk agrotechnicznych sprzyjających
eliminowaniu wymywania biogenów do wód gruntowych i zapewnieniu zbilansowanego stosowania
nawozów. Ponadto w skali kraju wyznaczono 48 obszarów (4,46% pow. Polski) szczególnie
narażonych zanieczyszczeniami pochodzenia rolniczego (azotany), dla których zgodnie z art. 47 ust. 7
ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne właściwy dyrektor RZGW opracowuje program
minimalizacji dopływu tychże zanieczyszczeń do wód śródlądowych. W odniesieniu do wód morskich
realizowany jest Bałtycki Plan Działań, przyjęty w ramach Konwencji o ochronie środowiska morskiego
obszaru Morza Bałtyckiego (zwanej „Konwencją Helsińską”).
Na mapach dotyczących stanu środowiska (rysunki od 10 do 13) zaprezentowano odpowiednio: sieć
hydrograficzną, podział kraju na jednolite części wód powierzchniowych, jednolite części wód
podziemnych, główne zbiorniki wód podziemnych Polski.
l
5. Ocena skutków realizacji Krajowego planu gospodarki
odpadami 2022 na poszczególne elementy środowiska
.go
v.p
Na wstępie należy podkreślić, że sam plan gospodarki odpadami jest z natury swojej opisem
zamierzeń mających na celu poprawę sytuacji w środowisku związanej z negatywnym oddziaływaniem
odpadów na środowisko. Jednym z ważniejszych celów Kpgo 2022 jest dążenie do redukcji ilości
wytwarzanych odpadów oraz optymalnego wykorzystania substancji zawartych w odpadach
(oszczędność cennych surowców).
Generalne założenie Kpgo 2022 jest proekologiczne, natomiast mogą się w zaproponowanych
rozwiązaniach znaleźć nowe, szczególne oddziaływania na środowisko. Ponadto, ocena ma za
zadanie przeanalizowanie ryzyka związanego z niewypełnieniem zaplanowanych zadań (np. ze
względu na wysokie koszty lub brak technologii) i wskazanie zagrożeń wynikających z niekorzystnego
przebiegu realizacji zadań.
Aby uchwycić te dwa poziomy oddziaływań, przyjęto metodykę oceny, w której w pierwszej kolejności
dokonuje się oceny oddziaływania Kpgo 2022 na poszczególne komponenty środowiska, mając na
uwadze główny cel Kpgo 2022. Następnie dokonywana jest analiza oddziaływań związanych z
różnymi typami inwestycji, na których realizację wskazuje Kpgo 2022. Ponieważ Kpgo 2022 nie
identyfikuje konkretnych przedsięwzięć do realizacji, ocena skupia się na identyfikacji możliwych
oddziaływań oraz zagrożeń. Należy podkreślić, iż oddziaływania związane z realizacją Kpgo 2022 jako
całości są oddziaływaniami, które odnoszą się do skali co najmniej kraju, zaś oddziaływania związane
z realizacją poszczególnych zamierzeń inwestycyjnych generalnie zamkną się w skali
lokalnej/regionalnej.
ww
w.
rcl
W przypadku proponowanych inwestycji infrastrukturalnych w zakresie gospodarki odpadami
wiadomym jest, że po ustaleniu ich lokalizacji nastąpi ocena oddziaływania na środowisko
w odniesieniu do ustalonego otoczenia i rozpoznanego środowiska narażonego na potencjalne
oddziaływanie. Jednakże prognoza o charakterze strategicznym daje możliwość pokazania
ewentualnych potencjalnych konfliktów wynikających z nietrafionej lokalizacji. Ponadto, w przypadku
inwestycji związanych z unieszkodliwianiem odpadów, zdarzają się nierzadko protesty mieszkańców
przeciw lokalizowaniu składowisk czy instalacji termicznego unieszkodliwiania odpadów. Należy
przewidzieć takie sytuacje i przy planowaniu lokalizacji tych przedsięwzięć rozważać możliwości, które
pozwoliłyby na uniknięcie tego rodzaju konfliktów. Ponadto w planie gospodarki odpadami powinny
być przewidziane działania edukacyjne, zmierzające do propagowania metod negocjacji
i rozwiązywania konfliktów oraz do uświadamiania społeczeństwu realnych możliwych zagrożeń
i stopnia ryzyka związanego z lokalizacją tego rodzaju przedsięwzięć.
Na potrzeby oceny skutków środowiskowych inwestycji w zakresie gospodarki odpadami przyjęto, że
realizacja każdego przedsięwzięcia inwestycyjnego, bez względu na charakter, skalę czy funkcje, jakie
ma w przyszłości pełnić, oddziałuje w określony sposób na środowisko, a w pewnych przypadkach
bezpośrednio i pośrednio również na zdrowie i jakość życia ludzi. Nawet w przypadku inwestycji sensu
stricto ukierunkowanych na ochronę środowiska, takich jak przewidywane do realizacji w ramach Kpgo
2022, uwidaczniające się lokalnie skutki tych oddziaływań mogą mieć negatywny czy niekorzystny dla
stanu środowiska charakter, o różnej skali, trwałości w czasie, odwracalności i tendencji do
generowania synergii lub kumulacji podobnych oddziaływań i uciążliwości. Ich bezpośrednim lub
pośrednim źródłem będą prace budowlano-konstrukcyjne, a następnie eksploatacja nowo powstałych
lub zmodernizowanych obiektów i instalacji, w tym procesy technologiczne w nich zachodzące.
W niniejszym rozdziale przedstawiono pogłębioną analizę potencjalnych oddziaływań pozytywnych
oraz negatywnych na poszczególne komponenty środowiska, które mogą wystąpić w wyniku realizacji
Kpgo 2022.
Autorzy Prognozy koncentrowali się na ocenie na dwóch poziomach
.go
v.p
l
1) poziom pierwszy – realizacja celów Kpgo 2022 jako całości;
2) poziom drugi – analiza
zidentyfikowanych potencjalnych typów przedsięwzięć
inwestycyjnych. W szczególności instalacji spalania odpadów, na które wskazuje Kpgo
2022.
W ocenie na poziomie drugim skupiono się na ocenie tylko tych zamierzeń, które w odniesieniu do
danego komponentu środowiska mają istotne znaczenie. Realizacja działań miękkich nie ma
bezpośredniego i znaczącego oddziaływania na środowisko, może jednak oddziaływać na ludzi, ich
zachowania i w efekcie przyczyniać się do osiągania celów zapisanych w Kpgo 2022.
Analizę przeprowadzono, ustalając konkretne obszary oceny i określając wpływ poszczególnych
typów zamierzeń z Kpgo 2022. Analizując oddziaływania w odniesieniu do typów przedsięwzięć, z
uwagi na charakter oddziaływań, można dokonać podziału na
1) obiekty przetwarzania odpadów – wszelkiego rodzaju instalacje do przetwarzania
odpadów/recyklingu/unieszkodliwiania/termicznego przetwarzania odpadów;
2) obiekty deponowania odpadów – różnego typu składowiska.
Przeprowadzona ocena źródeł i skutków oddziaływań polegała na identyfikacji źródeł narażenia,
rodzajów i skali oddziaływań, dróg narażenia i wrażliwych receptorów, określeniu skutków i wybraniu
na tej podstawie relacji mających największe znaczenie. Dla potrzeb niniejszej Prognozy przyjęto
następującą nomenklaturę
Przez źródła oddziaływań należy rozumieć prace konstrukcyjno-budowlane oraz procesy eksploatacji
(w tym procesy technologiczne, remonty, przywracanie drożności itp.), realizowane w odniesieniu do
analizowanych typów obiektów
1) obiekty przetwarzania odpadów – źródła o charakterze punktowym;
2) obiekty deponowania odpadów – źródła o charakterze obszarowym.
rcl
Samo istnienie tych obiektów (bez uwzględniania procesów w nich prowadzonych) nie rodzi
zasadniczo skutków środowiskowych, które wpływałyby ujemnie na ekosystemy bądź na zdrowie
i warunki życia ludzi.
Charakter oddziaływań na środowisko związanych z poszczególnymi kategoriami źródeł jest
zróżnicowany, a ich istotność dla funkcjonowania ekosystemów zależy ściśle od etapu „cyklu życia”
(budowa, eksploatacja czy likwidacja) obiektu.
ww
w.
Dla każdego z tych obiektów występują zatem inne rodzaje oddziaływań, a odbiorniki (receptory),
w tym ludzie oraz fauna i flora, w zasięgu tych oddziaływań podlegają różnym natężeniom związanych
z nimi presji i uciążliwości.
Przedsięwzięcia inwestycyjne związane z gospodarką odpadami stanowią źródło oddziaływań
różnego charakteru typu i różnej skali w zależności od charakteru przedsięwzięcia, jego technologii
oraz fazy realizacji inwestycji oraz obszaru, na którym są zlokalizowane.
W okresie budowy oddziaływania będą się wiązać z emisjami hałasu i spalin ze sprzętu
budowlanego, pracami ziemnymi (wykopy i niwelacje), usuwaniem roślinności, a w niektórych
przypadkach także odwodnieniem. Charakterystyczną cechą większości tych oddziaływań jest
względna krótkotrwałość ich występowania, a ich istotność jest uzależniona od „wrażliwości”
receptorów w rejonie prowadzenia prac budowlanych.
Innego znaczenia to samo przedsięwzięcie nabiera w przypadku realizacji w terenie przekształconym
antropogenicznie oraz na obszarach nienaruszonych, pokrytych roślinnością, podmokłych lub
o cennych walorach przyrodniczych.
Oddziaływania w fazie likwidacji, a także podczas remontów, napraw i modernizacji są porównywalne
z fazą budowy.
Natomiast znacznie większe znaczenie dla otoczenia, a także dla lokalnych i krajowych ekosystemów
mogą mieć oddziaływania związane z eksploatacją obiektów.
.go
v.p
l
Należy bowiem pamiętać, że służąc osiąganiu niewątpliwych korzyści środowiskowych w skali całego
kraju, eksploatacja obiektów gospodarki odpadami w skali lokalnej wiąże się z różnego rodzaju
oddziaływaniami przede wszystkim związanymi z wprowadzaniem substancji do powietrza (w tym
odorów) czy też w przypadku wycieków ze składowiska – oddziaływania na środowisko gruntowowodne.
Oddziaływanie poszczególnych źródeł jest również uzależnione od charakteru poszczególnych
przedsięwzięć, tj. czy jest to modernizacja i/lub rozbudowa istniejącej, czy budowa nowej
infrastruktury. Najistotniejsze oddziaływania związane z budową i eksploatacją infrastruktury
gospodarowania odpadami przedstawiono poniżej
1) zniszczenie naturalnej struktury gleby i zmiana jej właściwości fizycznych, a niekiedy
chemicznych;
2) zmiana morfologii powierzchni ziemi i zajmowanie przestrzeni (pod budynki i obiekty);
3) wprowadzenie nowych obiektów do krajobrazu;
4) zniszczenie rodzimej roślinności, trwała zmiana szaty roślinnej na terenie obiektów;
5) wnikanie chwastów i gatunków obcych do naturalnych i półnaturalnych ekosystemów
będące wynikiem wprowadzenia do wykopu materiału innego niż rodzimy;
6) chwilowe i/lub trwałe zaburzenia struktury gatunków synantropijnych;
7) emisje zanieczyszczeń do powietrza (w tym aerozoli mikrobiologicznych);
8) emisje substancji złowonnych (odorów);
9) emisje hałasu i wibracji;
10) emisje zanieczyszczeń do gleby, ziemi lub wód podziemnych.
O znaczeniu oddziaływania decyduje jego skala, lokalizacja, ale i również możliwość zastosowania lub
zastosowanie rozwiązań ograniczających wpływ na środowisko.
rcl
Zidentyfikowane oddziaływania mogą mieć różny wymiar oraz powodować różne skutki (pod
względem wagi, odwracalności czy możliwości zaakceptowania) w zależności od rodzaju receptorów
oraz skal,i w jakiej są rozpatrywane. Skalę możliwego oddziaływania inwestycji na receptory należy
rozpatrywać w wymiarze globalnym oraz lokalnym. Przez wpływ lokalny rozumie się oddziaływanie na
najbliższe tereny, przy których dany obiekt się znajduje, natomiast zupełnie innego znaczenia
nabierają oddziaływania, z reguły pośrednie, w skali globalnej, czyli w rozumieniu wpływu na
województwo, region, część lub cały obszar kraju czy też świata.
ww
w.
Przykładowo zajęcie przestrzeni pod obiekt gospodarki odpadami ma większe znaczenie dla
otoczenia w skali lokalnej, podczas gdy w wymiarze globalnym konsekwencje tego mogą być
pomijalne. W niektórych przypadkach bezpośrednie skutki oddziaływań mają wymiar tylko lokalny
(np. zmiany struktury gruntu w rejonie prac ziemnych), natomiast skutki pośrednie mogą mieć wymiar
regionalny (zmiana sposobu zagospodarowani terenu i presji migracyjnej na tereny zrekultywowanych
składowisk odpadów).
Pod pojęciem receptorów należy rozumieć odbiorniki i/lub odbiorców bodźców, jakimi są
oddziaływania, które pod ich wpływem ulegają trwałym bądź odwracalnym zmianom albo generują
określone reakcje. Odbiornikami i odbiorcami mogą być składowe komponenty środowiska (gleba,
ziemia, wody podziemne, powietrze, wody powierzchniowe), elementy przyrody ożywionej
(ekosystemy, fauna, flora, ludzie), jak też fizyko-chemiczne stany środowiska (klimat, mikroklimat,
klimat akustyczny). Ustalone relacje pomiędzy oddziaływaniami a receptorami pokazują, jak wiele
czynników oddziałuje na każdy z odbiorników.
Pod pojęciem skutków należy rozumieć efekty bezpośredniego lub pośredniego oddziaływania na
zidentyfikowane receptory. Wpływ ten może być określany parametrami ilościowymi bądź
jakościowymi, określającymi wagę/ostrość skutków oddziaływań, takimi jak
1) ubytek obszarów chronionych, leśnych, gruntów rolnych;
2) zmiana stosunków wodnych na obszarach wrażliwych (np. przesuszanie lub podtapianie
obszarów);
.go
v.p
l
3) zmiana struktury roślinności (np. przez wprowadzanie ekspansywnych gatunków
synantropijnych);
4) chwilowe lub trwałe zmiany zagospodarowania terenu;
5) krótkoterminowe płoszenie zwierząt;
6) zanieczyszczenia oraz zmiany morfologii powierzchni ziemi;
7) obniżenie żyzności gleb spowodowane wymieszaniem warstwy humusu z podglebiem;
8) narażenie ludzi
i przyrody ożywionej
na
oddziaływanie
zanieczyszczeń
mikrobiologicznych i odorów;
9) zmiany jakości powietrza, wód podziemnych, powierzchniowych;
10) zmiany klimatu akustycznego.
Skutki te, tak jak i oddziaływania, można klasyfikować z uwzględnieniem ich ostrości w podziale na
skutki lokalne i globalne. Determinują one dalsze konsekwencje dla środowiska, społeczeństwa oraz
zagospodarowania przestrzennego kraju.
Analiza skupia się na ocenie wpływu na poszczególne komponenty środowiska. Punkt ciężkości
oceny położony jest na ocenie wpływu na komponenty środowiska. Pokazano zarówno potencjalne
oddziaływania pozytywne, jak i negatywne. Dla oddziaływań negatywnych wskazano sposoby
i możliwości ich uniknięcia i minimalizacji.
Potencjalne negatywne oddziaływania związane z realizacją poszczególnych inwestycji powinny być
minimalizowane lub całkowicie eliminowane przez odpowiedni wybór lokalizacji pod inwestycję,
właściwą realizację i eksploatację inwestycji oraz uwzględnianie na każdym etapie prowadzenia
inwestycji dobrych praktyk z zakresu ochrony środowiska.
rcl
W celu ochrony bioróżnorodności prace realizacyjne należy wykonywać poza sezonami rozrodu i
wychowu młodych poszczególnych grup zwierząt oraz z zastosowaniem kompensacji przyrodniczej w
celu tworzenia siedlisk zastępczych (np. budki lęgowe, skrzynki dla nietoperzy, odpowiednie
nasadzenia roślinności, tworzenie siedlisk odpowiednich dla danego gatunku, np. przesadzenie płatów
roślin chronionych z miejsca planowanej inwestycji na inne odpowiednie siedlisko). Istotny jest także
właściwy wybór szlaków transportu, by unikać kolizji z obszarami cennymi przyrodniczo.
ww
w.
W celu ograniczenia emisji zanieczyszczeń do powietrza należy stosować kompleksowe metody
ograniczania emisji zanieczyszczeń. Emisje te należy ograniczać i w maksymalnym stopniu
doprowadzać do ich minimalizacji, a nawet uniknięcia. Należy także podążać w stronę hermetyzacji
procesów, tak by unikać niezorganizowanej emisji do powietrza. Obiekty te muszą być zaplanowane w
taki sposób, by spełniać wymogi obowiązujących regulacji prawnych i nie powodować znaczących
oddziaływań w zakresie jakości powietrza. W przypadku gdy zostanie stwierdzona taka potrzeba,
należy prowadzić ciągły lub okresowy monitoring emisji do powietrza oraz kontrolę jakości i składu
kierowanych odpadów.
Magazynowanie i transport odpadów może wiązać się z niezorganizowaną emisją do powietrza. W
przypadku tych oddziaływań należy zadbać o minimalizację oddziaływań przez zabezpieczenie
odpadów (minimalizacje unosu), zraszanie (zmniejszenie pylenia) i odpowiednie zabezpieczenie
rozprzestrzeniania się odpadów, w odpowiednio dobrany sposób i technikę transportu oraz
przeładunku odpadów.
Transport odpadów to także istotny element minimalizacji oddziaływań na gleby, wody i powierzchnie
ziemi. Odpowiednio zaplanowane procesy transportu (maksymalne wykorzystanie załadunku),
minimalizowanie ilości odpadów i zabezpieczenie ładunku (odpowiednie przygotowanie do transportu)
oraz optymalnie wybrane szlaki transportu pozwolą na uniknięcie i/lub minimalizacje potencjalnych
negatywnych oddziaływań.
W przypadku nowych systemów gospodarki odpadami w celu minimalizacji oddziaływań związanych z
negatywnym wpływem na stan jakości wód należy wlaściwą uwagę przykładać do systemu ujmowania
powstałych ścieków, a zadbać o prawidłowy sposób ich oczyszczania. Zastosowanie skutecznych
środków minimalizujących i ograniczających negatywny wpływ powstających ścieków powinno
pozwolić na uniknięcie znaczących negatywnych oddziaływań na środowisko wodne. Istotne jest, by w
przypadku obiektów, których eksploatacja niesie za sobą ryzyko negatywnego wpływu, prowadzić
l
monitoring jakości powstających ścieków oraz stanu środowiska (system piezometrów w przypadku
składowisk).
.go
v.p
W celu zminimalizowania negatywnego oddziaływania składowiska należy przede wszystkim dokonać
prawidłowego wyboru lokalizacji składowiska, uwzględniając typ odpadów, jaki będzie na nie trafiał
ukształtowanie terenu, typ podłoża, głębokość zalegania wód podziemnych, zabezpieczenia
naturalne, odległość od osiedli ludzkich oraz obecność obszarów szczególnego zagrożenia powodzią.
Ponadto stosuje się różnego rodzaju systemy uszczelniania składowisk, zapobiegając infiltracji
odcieków (np. uszczelnianie folią, gliną), systemy drenażu zbierające odcieki, rozdeszczowywanie
odcieków na powierzchni składowiska w okresach posusznych, przykrywanie odpadów podsypką
technologiczną, stosowanie mas bitumicznych, szczelne zabezpieczenie niebezpiecznych odpadów.
Ograniczenie wpływu związanego z samozapłonami może nastąpić przez zastosowanie systemu
odgazowania i wykorzystaniu go do produkcji energii elektrycznej. Istotne jest, by w okresie
eksploatacji składować odpady o kodach zgodnych z zatwierdzoną instrukcją eksploatacji oraz
stosować systematyczną kontrolę i monitoring pracy składowiska.
Ponadto należy pamiętać, że Kpgo 2022 oprócz działań inwestycyjnych proponuje też szereg działań
o charakterze nieinwestycyjnym. Działania te będą mieć efekt synergii do działań o charakterze
inwestycyjnym. Dla przykładu edukacja ekologiczna oraz działania informacyjne co do sposobu
postępowania, segregacji różnego rodzaju odpadów skierowana do społeczeństwa (zarówno dzieci,
jak i dorosłych) spowoduje, że do procesu odzysku i przetwarzania będą trafiać lepiej
wyselekcjonowane odpady o wyższej jakości.
Także takie działania, jak rozwój współpracy na rzecz zapobiegania odpadami, baza danych
i platforma informacyjna o produktach i opakowaniach, a także realizacja projektów badawczych
mających na celu ograniczenie powstawania odpadów będą wpływały na wzmocnienie realizacji celów
Kpgo 2022.
Różnorodność biologiczna, w tym rośliny i zwierzęta
rcl
5.1.
Realizacja Kpgo 2022 jako całości będzie wpływać pośrednio pozytywnie na stan zachowania
różnorodności biologicznej, w tym rośliny i zwierzęta.
ww
w.
Wykonanie celów Kpgo 2022
w zakresie zmniejszenia ilości wytwarzania odpadów oraz
wykorzystania odpadów jako zasobów, a także działania w celu ograniczenia negatywnych
oddziaływań obiektów gospodarki odpadami oraz samych odpadów przyczynią się do zmniejszenia
presji gospodarki odpadami na poszczególne elementy środowiska takie jak powietrze, woda i gleby,
co w konsekwencji przyczyni się do poprawy stanu środowiska i prawdopodobnie wpłynie na poprawę
różnorodności biologicznej i prawidłowe funkcjonowanie ekosystemów i współtworzących je gatunków.
W przypadku realizacji zadań mających na celu zamykanie i rekultywacje składowisk lub kwater
składowisk można spodziewać się, że proces spontanicznej, naturalnej sukcesji będzie zachodził
dłużej i wzrost różnorodności biologicznej takich terenów nastąpi o wiele później niż w przypadku
przyspieszenia naturalnej sukcesji przez poprawę warunków abiotycznych środowiska w wyniku
rekultywacji.
Realizacja poszczególnych zamierzeń inwestycyjnych z zakresu gospodarki odpadami będzie wiązała
się z szeregiem oddziaływań odczuwalnych w skali lokalnej lub regionalnej. Realizacja tych inwestycji
będzie związana z wpływem na różnorodność biologiczną: rośliny i zwierzęta. Typy tych oddziaływań
dla instalacji przetwarzania i składowania odpadów będą podobne, ich skala uzależniona będzie m.in.
od obszaru, na którym prowadzone będą prace. Przyczyną chwilowego lub trwałego zmniejszenia
różnorodności biologicznej będą przede wszystkim następujące rodzaje oddziaływań
1) emisja hałasu związana z pracą maszyn na budowie, w wyniku którego dojdzie do
płoszenia gatunków wrażliwych na tego rodzaju zakłócenia, co w efekcie spowoduje
czasowe opuszczenie siedlisk. Po ustaniu czynnika stresogennego w większości
przypadków gatunki, które opuściły teren sąsiadujący z budową, ponownie go zasiedlą;
.go
v.p
l
2) praca maszyn i urządzeń w fazie budowy będzie powodować także emisje pyłów i
zanieczyszczeń do powietrza, zanieczyszczenia te osiadają bezpośrednio na roślinach
lub przedostają się do gleby i wody skąd są następnie pobierane przez rośliny. Skalę
tego oddziaływania należy jednak uznać za minimalną, która nie będzie powodowała
istotnego wpływu na rośliny oraz zwierzęta;
3) trwałe usuwanie roślinności, co bezpośrednio przyczyni się do zmniejszania
różnorodności biologicznej. Można przypuszczać, że inwestycje związane z
przetwarzaniem odpadów często lokalizowane będą na terenach przekształconych
antropogenicznie lub zurbanizowanych, w tym przypadku oddziaływanie będzie związane
z usunięciem głównie zieleni miejskiej, wśród której dominują gatunki pospolite i
niezagrożone w skali kraju. Natomiast pojedyncze okazy drzew lub grup drzew o
charakterze pomnikowym są dobrze chronione w polskim prawie. Nie powinno dochodzić
do sytuacji, w której istniałaby potrzeba usunięcia cennego okazu drzewa.
W przypadku lokalizacji składowisk odpadów czy też zamierzeń inwestycyjnych w oddali od siedzib
ludzkich większe jest prawdopodobieństwo zajęcia i przekształcenia terenów naturalnych i w takich
przypadkach przed przystąpieniem lokalizacji inwestycji należy położyć szczególny nacisk na
rozpoznanie gatunków i siedlisk, na które w sposób pośredni lub bezpośredni może oddziaływać dana
inwestycja.
Usuwanie roślinności, zwłaszcza zadrzewień i krzewów może mieć także wpływ na funkcjonowanie
innych żywych organizmów (przede wszystkim ptaków), dla których drzewa i krzewy stanowią miejsce
bytowania, odpoczynku i lęgów. Aby uniknąć zniszczenia gniazd z jajami lub młodymi, ewentualne
usunięcie roślinności powinno się odbywać poza sezonem lęgowym ptaków.
rcl
Podczas prac związanych z odwadnianiem terenu wykonywaniem wykopów, pojawić się mogą
pośrednie oddziaływanie na roślinność. Działania związane z odwodnieniem będą ograniczone tylko
do tych gatunków, których system korzeniowy sięga do jej poziomu lub przynajmniej do poziomu
wypełnionych przez nią kapilar glebowych. Większość bowiem roślin korzysta z wody kapilarnej
(stanowi w glebie główny zapas wilgoci) oraz z wody grawitacyjnej (wolnej). Źródłem tej wody są
opady atmosferyczne, a jej dostępność dla roślin zależy od rodzaju gleby. Zasięg ewentualnych
odwodnień jest w głównej mierze uzależniony od lokalnych warunków gruntowo-wodnych, głębokości
posadowienia obiektów lub urządzeń infrastruktury oczyszczania ścieków, a do pewnego stopnia
także czasu utrzymywania otwartych wykopów i sezonu, w jakim prowadzone są prace ziemne.
ww
w.
Charakterystyczną cechą większości z ww. oddziaływań jest względna krótkotrwałość ich
występowania, a ich istotność jest uzależniona od „wrażliwości” receptorów w rejonie prowadzenia
prac budowlanych. Oddziaływanie długotrwałe w przypadku realizacji zadań inwestycyjnych z zakresu
gospodarki odpadami będzie się wiązać z trwałym zajęciem terenu i związanymi z nim trwałymi
stratami dotyczącymi siedlisk i gatunków. Zajęcie większej powierzchni przez obiekt będzie wiązać się
z istotniejszym oddziaływaniem. Minimalizacja wymagań obszarowych dla inwestycji wpłynie na
ograniczenie oddziaływania.
Inwestycje zlokalizowane na obszarach zurbanizowanych nie będą wiązać się w większości
przypadków z istotnym oddziaływaniem, nie powinny wpłynąć na zubożenie różnorodności
biologicznej w skali kraju. W przypadku prowadzenia prac na obszarach niezurbanizowanych,
pokrytych naturalną roślinnością, podmokłych lub o cennych walorach przyrodniczych istotne będzie,
przed ich podjęciem, wykonanie rozpoznania terenu i indywidualnej oceny, która oszacuje
oddziaływania dla każdego przedsięwzięcia w jego specyficznej lokalizacji.
W fazie eksploatacji oddziaływania związane z istnieniem składowiska związane mogą być ze
zmianami w zakresie rodzimej roślinności w otoczeniu inwestycji, pojawieniem się gatunków obcych,
ekspansywnych (wraz z transportem na składowisko), inicjacji procesów sukcesji roślinności i zmianę
jej struktury przez wprowadzeni gatunków synantropijnych czy też zmianami składu gatunkowego
zwierząt, które zwabione dostępnością pokarmu będą osiedlać się na terenie składowiska, zamiast
poszukiwać naturalnych miejsc żerowania. Możliwe jest także wystąpienie masowych pojawów
gryzoni i owadów (zagrożenie sanitarne), jeżeli odpady składowane w obrębie obiektów nie będą
.go
v.p
l
odpowiednio na bieżąco zabezpieczane, np. przez przykrywanie każdorazowo warstwy odpadów
warstwą izolującą. Niezabezpieczone odpowiednio składowiska mogą stanowić atrakcyjne choć
nieodpowiednie żerowisko dla wielu gatunków zwierząt. Dostępność pokarmu na składowiskach może
niekorzystnie wpływać na zdrowie zwierząt, a także może zaburzać ich naturalne zachowania (np.
odnotowuje się przypadki rezygnacji ptaków z migracji zimowej na rzecz korzystania z zasobów
pokarmowych wielkich składowisk odpadów w południowej Europie i Azji Mniejszej).
Jednakże prawidłowo zaplanowana, wykonana i eksploatowana inwestycja z zakresu gospodarki
odpadami nie powinna nieść za sobą znaczących oddziaływań na różnorodność biologiczną, rośliny
i zwierzęta. Aby cel taki osiągnąć, w każdym przypadku transportu odpadów należy zadbać
o prawidłowe zabezpieczenie ładunku, minimalizację ilości odpadów przewożonych, racjonalny wybór
tras transportu (unikanie dróg zniszczonych, kolizyjnych oraz przebiegających przez obszary cenne
przyrodniczo) powinien minimalizować te potencjalne oddziaływania.
Reasumując zidentyfikowane negatywne oddziaływania na rośliny, zwierzęta oraz różnorodność
biologiczną, mogą one mieć charakter bezpośredni i pośredni, krótkoterminowy i długoterminowy,
o zasięgu lokalnym i regionalnym. Oddziaływania te powinny być minimalizowane lub całkowicie
eliminowane przez odpowiedni wybór lokalizacji pod inwestycję, właściwą realizację i eksploatację
inwestycji oraz uwzględnianie na każdym etapie prowadzenia inwestycji dobrych praktyk z zakresu
ochrony środowiska. Prace realizacyjne należy wykonywać poza sezonami rozrodu i wychowu
młodych poszczególnych grup zwierząt oraz z zastosowaniem kompensacji przyrodniczej w celu
tworzenia siedlisk zastępczych (np. budki lęgowe, skrzynki dla nietoperzy, odpowiednie nasadzenia
roślinności, tworzenie siedlisk odpowiednich dla danego gatunku, np. przesadzenie płatów roślin
chronionych z miejsca planowanej inwestycji na inne odpowiednie siedlisko).
rcl
Oddziaływania pozytywne na rośliny, zwierzęta oraz różnorodność biologiczną będą wiązały się
z realizacją inwestycji modernizacyjnych i rekultywacyjnych różnego typu obiektów. Celem tych
działań będzie ograniczenie negatywnego wpływu istniejących inwestycji na środowisko, a także –
w przypadku rekultywacji składowisk odpadów – przywrócenie terenu do pierwotnego stanu.
Prawidłowa realizacja tych celów przyczyni się do zwiększenia różnorodności biologicznej i stabilności
ekosystemów (oddziaływanie bezpośrednie, krótko-, średnio- i długookresowe).
ww
w.
Ponadto realizacja postanowień Kpgo 2022, a więc ograniczenie antropopresji przez zmniejszenie
zużycia zasobów środowiskowych i energii, minimalizację ilości wytwarzanych odpadów, przyczyni się
do poprawy jakości abiotycznych składników środowiska (stanu powietrza, jakość wód i gleby), może
wpłynąć pozytywnie na różnorodność biologiczną regionu i prawidłowe funkcjonowanie. Należy także
pamiętać, że wprowadzenie zasady maksymalizacji odzysku surowców i energii z odpadów wpłynie na
zmniejszenie zapotrzebowania na surowce pozyskiwane z natury. Zmniejszy to presje zakładów
wydobywczych na środowisko przez ograniczenie konieczności zajmowania nowych terenów pod
wydobycie (kopalnie rud, kopalnie odkrywkowe, zakłady przerobu i wzbogacania rud).
Należy także pamiętać o ograniczeniach wprowadzanych przepisami prawa, a dotyczących obszarów
chronionych z uwagi na szczególne wartości przyrodnicze. Na terenie Polski ochrona terenów
cennych przyrodniczo tworzy sieć obszarów o rożnym statusie i nasileniu ochrony. Są to
1) parki narodowe;
2) rezerwaty przyrody;
3) parki krajobrazowe;
4) obszary chronionego krajobrazu;
5) obszary Natura 2000;
6) stanowiska dokumentacyjne;
7) użytki ekologiczne;
8) zespoły przyrodniczo-krajobrazowe.
Planując lokalizacje nowego zakładu gospodarki odpadami, należy wziąć pod uwagę ograniczenia
i zakazy wprowadzone przepisami prawa ochrony środowiska w każdej z tych form ochrony przyrody.
Parki narodowe i rezerwaty stanowią najwyższą formę ochrony przyrody w Polsce i na ich terenie
zabronione jest lokalizowanie wszelkich obiektów niezwiązanych z ich działalnością i ochroną.
.go
v.p
l
W pozostałych formach ochrony przyrody mogą być wprowadzane ograniczenia w możliwości
przeprowadzania inwestycji. Szczególnym przypadkiem są obszary Natura 2000, w których ochroną
objęte są siedliska i gatunki cenne z punktu widzenia Unii Europejskiej. Na terenie tego typu obszarów
działalność inwestycyjna nie jest zabroniona, pod warunkiem że planowane inwestycje nie będą
znacząco negatywnie oddziaływać na gatunki i siedliska, dla których ochrony powołano obszar. Jeżeli
możliwość oddziaływania zostanie stwierdzona, ale za realizacją inwestycji przemawia nadrzędny
interes publiczny, to wobec braku rozwiązań alternatywnych, inwestycja może zostać przeprowadzona
na terenie obszaru pod warunkiem wykonania specjalnych działań kompensacyjnych.
Oprócz form obszarowych funkcjonują w Polsce także formy ochrony indywidualnej: pomniki przyrody
oraz ochrony gatunkowej: listy gatunków roślin, zwierząt i grzybów których poszczególne osobniki
a także ich miejsca bytowania, stanowiska, miejsca lęgowe, zimowiska są objęte ochroną przez
system zakazów dotyczących działań, których nie wolno wobec nich wykonywać, tzn.: łapania,
zabijania, płoszenia, niszczenia stanowisk (w tym gniazd, stanowisk rozrodu, zimowisk, żerowisk,
miejsc odpoczynku podczas wędrówek sezonowych). Przy planowaniu budowy, rozbudowy lub
modernizacji obiektu gospodarki odpadami należy także brać pod uwagę wyniki monitoringu
przyrodniczego i w przypadku gdy cenne gatunki zostaną zidentyfikowane, konieczne będzie wzięcie
pod uwagę wariantu realizacji najmniej szkodliwego dla tych gatunków, wystąpienie o zezwolenie na
wykonanie działań wobec tych gatunków (zezwolenie na przesadzenie, przeniesienie gniazd,
przeniesienie osobników).
Planowanie inwestycji i przeprowadzanie prac z poszanowaniem przepisów prawnych zagwarantuje
odpowiedni stopień zabezpieczenia gatunków chronionych oraz cennych siedlisk, a co za tym idzie
zachowania różnorodności biologicznej.
5.2.
Powietrze
rcl
Realizacja celów Kpgo 2022 w ujęciu całościowym będzie wpływać pozytywnie na jakość powietrza.
Minimalizacja powstawania odpadów, zmniejszenie zużycia zasobów i energii pierwotnej przyczyni się
do zmniejszenia emisji zanieczyszczeń do powietrza.
W przypadku realizacji poszczególnych zamierzeń inwestycyjnych z zakresu gospodarki odpadami
należy każdorazowo rozpatrzeć poszczególne, charakterystyczne dla danego typu obiektu oraz
przetwarzanych odpadów obiektu.
ww
w.
Oddziaływania związane będą zarówno z fazą realizacji, jak i eksploatacji inwestycji. W przypadku
fazy realizacji inwestycji w zakresie składowania odpadów oraz ich przetwarzania inwestycje związane
z emisją do powietrza będą porównywalne pod względem ich źródła pochodzenia (prace maszyn
budowlanych i pojazdów) oraz składu jakościowego emitowanych substancji (spalanie paliw).
Oczywiście różnice wystąpią w przypadku oceny obiektów indywidualnych, intensywności
zaplanowanych pracy, obszaru przestrzeni prowadzonych robót oraz wrażliwości i otoczenia
rozpatrywanej inwestycji.
Podczas budowy zagrożenie dla powietrza atmosferycznego stanowić będą zanieczyszczenia
pochodzące z: eksploatacji sprzętu wykorzystywanego do budowy obiektów, prowadzenia robót
ziemnych, przewozu, wyładowywania i magazynowania materiałów wykorzystywanych podczas
budowy, terenów magazynowych surowców używanych do budowy. Charakter emisji będzie
niezorganizowany i zmienny wraz z natężeniem prac budowlano-montażowych. Budowa obiektu
gospodarki odpadami spowoduje zwiększenie emisji spalin z maszyn pracujących na placu budowy
oraz pojazdów dojeżdżających na plac budowy. Emisja zanieczyszczeń do powietrza w okresie
podczas budowy obiektów nie powinna wpłynąć istotnie na stan jakości powietrza. Oddziaływanie
inwestycji w trakcie budowy będzie bezpośrednie, krótkotrwałe, ograniczone do terenu budowy oraz
tras dojazdowych maszyn. Oddziaływania te mogą być minimalizowane przez
1) używanie sprawnego sprzętu oraz racjonalne prowadzenie procesu budowy;
2) transport materiałów sypkich w opakowaniach pojazdami do tego przystosowanymi,
zgodnie z przepisami o ruchu drogowym;
.go
v.p
l
3) ograniczenie do minimum czasu pracy silników spalinowych maszyn i pojazdów na biegu
jałowym, ograniczenie prędkości ruchu pojazdów w rejonie budowy;
4) zapewnienie efektywnych dojazdów na teren budowy.
W celu ograniczenia pylenia z terenu należy dokonywać zraszania terenu budowy.
Zasadniczo te bezpośrednie oddziaływania dzielą się na następujące główne kategorie: całkowita
emisja z procesu do powietrza i wody (w tym również odór); całkowita produkcja pozostałości
z procesu; hałas i wibracje związane z procesem; zużycie i produkcja energii; zużycie surowców
(odczynników).
W przypadku eksploatacji obiektów gospodarki odpadami należy mieć na uwadze emisje różnego
rodzaju substancji do powietrza. Emisje te będą mieć charakter zorganizowany (emisje z procesów
przetwarzania odpadów) lub niezorganizowany (tymczasowe magazynowanie odpadów oraz
transport).
W przypadku składowisk odpadów oddziaływanie na jakość powietrza ma charakter ciągły,
wzrastający w miarę zapełniania składowiska i zmniejszający się dopiero po jego zamknięciu.
Przy eksploatacji składowisk oddziaływanie związane będzie z rozkładem substancji organicznych,
emisją substancji zapachowych (biogazów), emisją mikroorganizmów oraz emisją gazu
składowiskowego. W przypadku zastosowania spalania gazu składowiskowego pojawi się kolejny
rodzaj emisji związany z procesem spalania.
rcl
Składowisko odpadów może spowodować powstanie fizycznego i chemicznego zanieczyszczenia
powietrza, tj. pyłów i gazów. Obecność tych substancji jest również związana z funkcjonowaniem
na obszarze składowiska różnorodnego sprzętu technicznego i przejazdami samochodów
dowożących odpady. Szkodliwym skutkiem eksploatacji sprzętu obsługującego składowisko odpadów
jest powstanie charakterystycznego dla pasów przydrożnych zanieczyszczenia pochodzenia
motoryzacyjnego np. CO, NO, węglowodorami, metalami ciężkimi. Emisja tego typu zanieczyszczeń
wywołuje skażenie wszystkich komponentów środowiska naturalnego. Zanieczyszczenia te
przechodzą do gleb i roślin.
ww
w.
Odory, ze względu na swoją specyfikę, zaliczane są do zagrożeń najtrudniejszych do określenia
i oceny. Stężenie substancji o nieprzyjemnym zapachu, nawet przy silnym odczuwalnym ich zapachu,
często znajduje się poniżej granicy oznaczalności stosowanej metody pomiarowej. Obecność odorów
na terenie składowiska związana jest z zachodzącymi tam procesami gnilnymi substancji białkowych
oraz procesami wytwarzania biogazu. Do złowonnych związków organicznych zalicza się miedzy
innymi: merkaptany, siarczki, wielosiarczki alkilowe, aminy, aldehydy. Przeszkodą w likwidacji odorów
ze składowisk komunalnych jest trudność związana ze zbyt dużą powierzchnią ich emisji, a także
niestosowanie przez obsługę składowiska codziennego zabiegu polegającego na zasypywaniu warstw
odpadów materiałem obojętnym. Emisję substancji złowonnych można ograniczyć przez codzienne
wykonanie przez obsługę składowiska tej czynności. Ponadto można zastosować barierę w postaci
gęsto posadzonej roślinności oraz wałów ziemnych izolujących składowisko od otoczenia.
Zanieczyszczenia biogazem powodowane jest przemianami chemicznymi i biochemicznymi, które
zachodzą w korpusie odpadów komunalnych na składowisku. Z uwagi na ochronę środowiska i
względy bezpieczeństwa określenie stężenia składników biogazów w powietrzu jest bardzo istotne.
Jeśli dochodzi do zbyt dużego stężenia metanu, to zachodzi niebezpieczeństwo jego samozapłonu.
Emisja pyłów z górnej warstwy składowiska, z uwagi na swój charakter, jest trudna do oszacowania
i zależy od szeregu czynników, w tym od warunków pogodowych, rodzaju deponowanych odpadów,
jak również utrudnione są sposoby jej przeciwdziałania. Ograniczanie (zminimalizowanie) emisji
pochodzącej z wierzchniej warstwy składowiska związane jest przede wszystkim z właściwą
eksploatacją (wałowanie i przykrywanie kwater roboczych) i zagospodarowaniem składowiska (pasy
zieleni).
W przypadku instalacji do termicznego przekształcania odpadów emisje do powietrza związane są
przede wszystkim z emisją przez komin. Typy głównych emisji do powietrza zgodnie z dokumentem
BAT dla spalania odpadów przedstawiają się następująco
1) cząstki stałe – zróżnicowana wielkość cząstek;
.go
v.p
l
2) kwasy i inne gazy – w tym między innymi: HCl, HF, HBr, HI, SO2, NOx, NH3;
3) metale ciężkie – w tym między innymi: Hg, Cd, Tl, As, Ni, Pb;
4) związki węgla (non-GHG) – w tym między innymi: CO, węglowodory (VOC), PCDD/F,
PCB.
Wśród innych uwalnianych do powietrza czynników, gdy nie ma możliwości ich ograniczenia, mogą
pojawić się
1) odory – podczas transportu i magazynowania niepoddanych obróbce odpadów;
2) gazy cieplarniane (GHG) – podczas rozkładu magazynowanych odpadów, np. metan,
CO2;
3) pyły – ze stref obróbki suchych odczynników oraz ze stref magazynowania odpadów.
Proces spalania tak niejednorodnego materiału jakim są odpady, niezależnie od tego, czy są to
odpady komunalne, przemysłowe, medyczne, czy też osady ściekowe, jest źródłem emisji do
atmosfery bardzo wielu substancji chemicznych, wśród których są niejednokrotnie substancje
toksyczne, rakotwórcze itp. Główną cześć odpadów stanowi zazwyczaj materia organiczna, stąd też
oczywista jest emisja dwutlenku węgla i pary wodnej oraz tlenku węgla, w przypadku niecałkowitego
spalania. Obecność w odpadach substancji zawierających w cząsteczce inne, oprócz węgla i wodoru,
pierwiastki, jak np. siarka, azot, chlor czy fluor skutkować będzie emisją dwutlenku siarki, tlenków
azotu, chlorowodoru czy fluorowodoru. Z kolei obecność w materiale spalanym substancji niepalnych
(tzw. popiołu) skutkować będzie emisją pyłu.
W celu ograniczenia emisji zanieczyszczeń do powietrza należy stosować kompleksowe metody
ograniczania emisji zanieczyszczeń. Metody te można podzielić na dwie grupy: metody pierwotne
(ingerencja w proces technologiczny i stworzenie takich warunków jego przebiegu, by ilość
powstających zanieczyszczeń była możliwie najmniejsza), metody wtórne, czyli zastosowanie
konkretnych urządzeń i technologii w celu ograniczenia emisji zanieczyszczeń.
rcl
Metody pierwotne nabierają w ostatnich latach coraz większego znaczenia, gdyż z ekonomicznego
punktu widzenia są one bardziej opłacalne (tańsze) od metod wtórnych, zwanych „technologiami
końca rury”. Szczególnie istotną sprawą staje się aktualnie określenie wpływu parametrów
prowadzenia procesu spalania na emisję metali, WWA, dioksyn oraz innych substancji organicznych
z procesu spalania.
ww
w.
Najbardziej narażonym komponentem środowiska, na które wpływ może mieć spalarnia, jest stan
jakości powietrza. W celu zapewnienia niskoemisyjnego spalania i tym samym zmniejszenia
oddziaływania emisji na środowisko zostały określone w przepisach prawnych szczegółowe warunki
prowadzenia procesu spalania, dopuszczalne stężenia zanieczyszczeń w gazach odlotowych
z procesu oraz wymagania w zakresie prowadzenie monitoringu emisji. Budowa obiektu spalania
powinna zostać poddana indywidualnej ocenie wpływu na środowisko. W ocenie takiej, oprócz
uwzględnienia lokalizacji obiektu, indywidualnych cech środowiska, należy rozpatrzyć typ stosowanej
instalacji, rodzaj odpadów planowanych do przetwarzania oraz ich ilość. Należy uwzględnić
wymagania BAT w zakresie spalarni odpadów. Przy planowaniu tego typu obiektu należy zastosować
i wdrożyć szereg procesów i technologii mających na celu ograniczenie negatywnego wpływu na stan
i jakość powietrza.
W mniejszym stopniu wpływ na jakość powietrza w skali regionalnej i lokalnej będą mieć różnego typu
instalacje związane z procesami odzysku i przetwarzania odpadów. Emisje w tym przypadku będą
ściśle uzależnione od rodzajów przetwarzanych odpadów i związane będą ze stosowaną technologią,
sposobem magazynowania i transportu odpadów. Dla tych obiektów należy każdorazowo
indywidualnie rozważyć ich oddziaływanie na środowisko i odpowiednio zaplanować i wdrożyć środki
minimalizujące i ograniczające negatywny wpływ.
Podsumowując, należy stwierdzić, iż realizacja inwestycji w zakresie gospodarki odpadami w skali
lokalnej i regionalnej będzie mogła oddziaływać w sposób negatywny na jakość powietrza.
Oddziaływania te będą związane z fazą budowy i pracą maszyn i urządzeń budowlanych. Będą to
oddziaływania lokalne, ograniczone do placu budowy, dróg transportu oraz najbliższego otoczenia.
Oddziaływania te będą odwracalne i krótkoterminowe – ograniczone tylko do czasu trwania prac
budowlanych.
.go
v.p
l
W okresie eksploatacji obiekty gospodarowania odpadami podczas swojej pracy będą powodować
emisję do powietrza. Emisje będą uzależnione od rodzaju przetwarzanych odpadów, zastosowanej
technologii oraz procesów, a także cech lokalizacyjnych danego obiektu. Najbardziej na jakość
powietrza oddziaływać będą wszelkiego typu spalarnie odpadów. Należy jednak pamiętać, iż
eksploatacja takich obiektów jak składowiska, zakłady przetwarzania odpadów czy ich recyklingu
także może nieść za sobą różnego typu emisje do powietrza. Ocena tych emisji powinna być
przeprowadzona każdorazowo dla każdego obiektu. Emisje te należy ograniczać i w maksymalnym
stopniu doprowadzać do ich minimalizacji, a nawet uniknięcia. Należy także podążać w stronę
hermetyzacji procesów, tak by unikać niezorganizowanej emisji do powietrza. Obiekty te muszą być
zaplanowane w taki sposób, by spełniać wymogi obowiązujących regulacji prawnych i nie powodować
znaczących oddziaływań w zakresie jakości powietrza. W przypadku gdy zostanie stwierdzona taka
potrzeba, należy prowadzić ciągły lub okresowy monitoring emisji do powietrza oraz kontrolę jakości
i składu kierowanych odpadów.
Rozpatrując emisje do powietrza, należy pamiętać, iż samo magazynowanie i transport odpadów
może wiązać się z niezorganizowaną emisją do powietrza. W przypadku tych oddziaływań należy
zadbać o minimalizację oddziaływań przez zabezpieczenie odpadów (minimalizacje unosu), zraszanie
(zmniejszenie pylenia) i odpowiednie zabezpieczenie rozprzestrzeniania się odpadów, w odpowiednio
dobrany sposób i technikę transportu oraz przeładunku odpadów.
W ujęciu całościowym realizacja celów Kpgo 2022 wpłynie pozytywnie na jakość powietrza w skali
całego kraju. Minimalizacja ilości powstających odpadów zmniejszy skalę oddziaływania związaną z
procesem ich transportu, zagospodarowania i składowania. Recykling i odzysk energii pozwoli na
oszczędność surowców i zasobów oraz zmniejszenie użycia energii pierwotnej, a więc uniknięcie
związanych z tym emisji do powietrza.
5.3.
rcl
Rekultywacja, zamykanie składowisk oraz ich modernizacja pozwoli na finalizację oddziaływań gazu
składowiskowego. Także zmniejszenie ilości odpadów deponowanych na składowiskach pozwoli na
redukcje emisji metanu i dwutlenku węgla. Metan i dwutlenek węgla to dwa najważniejsze czynniki
mające wpływ na globalne ocieplenie. Wpływ metanu na ten efekt jest 25 razy większy niż dwutlenku
węgla. Ze składowisk odpadów pochodzi 15% ogólnej emisji metanu do atmosfery ziemskiej, na
skutek dekompozycji składników organicznych odpadów składowanych. Jedną z metod ograniczenia
biologicznej aktywności gazów na składowisku oraz redukcji ich ilości jest przewidziane w Kpgo 2022
kompostowanie.
Oddziaływanie na stan wód
ww
w.
W przypadku rozpatrywania wpływu realizacji zamierzeń i celów określonych w Kpgo 2022 na stan
jakości wód, należy stwierdzić, że oddziaływania te powinny być długofalowe, pozytywne, odczuwalne
w skali całego kraju oraz na poziomie lokalnym i regionalnym, gdzie wdrożenie Kpgo 2022 przyczyni
się do ograniczenia szkodliwego oddziaływania składowania i przeróbki odpadów na stan jakości wód.
Oddziaływania te związane będą ze zmniejszeniem strumienia odpadów, ale także z ograniczeniem
wpływu samej gospodarki odpadami.
W ramach Kpgo 2022 przewidziano poprawę jakości systemu gospodarki odpadami, modernizację
instalacji i różnego typów obiektów gospodarki odpadami oraz rekultywację składowisk. Realizacja
Kpgo 2022 powinna także przyczynić się do zmniejszenia deponowania odpadów na tzw. dzikich
wysypiskach, a więc powinna wpłynąć na ograniczenie skażenia środowiska gruntowo-wodnego (a
więc gleby, ziemi lub wód podziemnych).
Modernizacja i rekultywacja składowisk pozwoli na minimalizację lub nawet eliminację
zanieczyszczeń, które obecnie trafiają do środowiska wodnego. Gospodarka niskoodpadowa
przyczyni się do zmniejszenia ilości zużywanej do procesów technologicznych wody oraz
powstających ścieków.
W przypadku budowy nowych obiektów gospodarki odpadami, może pojawić się oddziaływanie na
stan wód związane z prowadzonymi pracami budowlanymi. Pracujące maszyny mogą być źródłem
.go
v.p
l
potencjalnego zanieczyszczenia wód gruntowych przez ewentualne wycieki paliwa i innych płynów.
Oddziaływania te powinny być zminimalizowane przez prawidłowe prowadzenie procesów budowy i
dbałość pracowników o to, aby nie powodować rozlewania substancji. Oddziaływania te będą
ograniczone tylko do etapu budowy i obserwowane będą na jej terenie oraz wzdłuż dróg transportu.
W związku z eksploatacją nowych obiektów np. w przypadku spalarni odpadów zasadnicze
potencjalne źródła emisji do wody będą zależne od stosowanych procesów i przetwarzanych
odpadów, ale generalnie można wyróżnić następujące grupy
1)
2)
3)
4)
5)
6)
ścieki z urządzeń kontrolujących zanieczyszczenie powietrza np. sole, metale ciężkie;
końcowy proces zrzucania ścieków z oczyszczalni np. sole, metale ciężkie;
woda z kotłowni – wycieki podczas przedmuchiwania kotła np. sole;
woda chłodząca – z zasilanych płynami systemów chłodzących np. sole, biocydy;
drenaż dróg i innych nawierzchni np. wycieki rozcieńczonych odpadów;
obszary magazynowania, transportowania i przekazywania dostarczanych odpadów np.
rozcieńczone dostarczane odpady;
7) obszary magazynowania surowców np. środki chemiczne do uzdatniania;
8) obszary transportu, obróbki i magazynowania pozostałości np. sole, metale ciężkie,
związki organiczne.
Według podobnego schematu należy rozpatrywać możliwości i źródła zanieczyszczeń do wód
w przypadku obiektów przetwarzania odpadów. W tych przypadkach zwykle także należy rozpatrzyć
zużycie wody do procesów technologicznych, powstawanie ścieków bytowych na terenie zakładu oraz
źródła ścieków pochodzące z obszarów magazynowania i transportu. Jakość ścieków pochodzących
z procesów technologicznych przetwarzania odpadów będzie ściśle związana z rodzajem odpadów
oraz zastosowaną technologią.
rcl
W przypadku składowisk odpadów odcieki stanowią jedno z najpoważniejszych uciążliwości tego typu
obiektów. Odcieki mogą powodować oddziaływanie na wody powierzchniowe, podziemne oraz glebę,
powodując ich zanieczyszczenie. Odcieki tworzą się w wyniku procesów gnilnych oraz przemywania
warstw odpadów wodami opadowymi. Zawierają znaczny ładunek zanieczyszczeń w postaci
substancji mineralnych występujących w odciekach ze składowiska: metale ciężkie, kationy alkaliczne,
kation wapniowy, kationy magnezowe, aniony. Do grup zanieczyszczeń organicznych można zaliczyć
substancje organiczne wyrażone wskaźnikami ChZT, BZT5, organiczne związki azotu, węglowodory,
kwasy organiczne, fenole.
Systemy ujmowania odcieków to najważniejsze z inwestycji na składowiskach odpadów komunalnych.
Systemy te, aby nie były uciążliwe dla środowiska, powinny być zaopatrzone w odpowiednie,
nowoczesne metody zabezpieczające, zdolne do pełnej ochrony okolicznych terenów.
ww
w.
W przypadku nowych systemów gospodarki odpadami w celu minimalizacji oddziaływań związanych
z negatywnym wpływem na stan jakości wód należy właściwą uwagę przykładać do systemu
ujmowania powstałych ścieków, a zadbać o prawidłowy sposób ich oczyszczania. Zastosowanie
skutecznych środków minimalizujących i ograniczających negatywny wpływ powstających ścieków
powinno pozwolić na uniknięcie znaczących negatywnych oddziaływań na środowisko wodne. Istotne
jest, by w przypadku obiektów, których eksploatacja niesie za sobą ryzyko negatywnego wpływu,
prowadzić monitoring jakości powstających ścieków oraz stanu środowiska (system piezometrów
w przypadku składowisk).
Reasumując można stwierdzić, iż realizacja Kpgo 2022 w skali kraju przyniesie pozytywne
oddziaływania w zakresie wpływu na jakość wód. Te pozytywne oddziaływania będą związane ze
zmniejszeniem ilości produkowanych odpadów, prowadzeniem zorganizowanej i skutecznej
gospodarki odpadami (właściwe dopasowanie procesów technologicznych do danego typu odpadu),
zmniejszeniem ilości odpadów trafiających na składowiska czy dzikie wysypiska. Nie należy także
zapominać o ograniczeniu wpływu substancji szkodliwych do środowiska, jakie niosą za sobą
propozycje w zakresie racjonalnej gospodarki odpadami niebezpiecznymi zarówno w zakresie
udoskonalenia systemów ich zbierania, magazynowania, jak i przetwarzania, odzysku i
unieszkodliwiania.
.go
v.p
l
Także w przypadku inwestycji mających na celu modernizację istniejących systemów gospodarki
odpadami czy rekultywację składowisk mamy do czynienia z pozytywnym, bezpośrednim,
długofalowym wpływem na jakość wód. Eliminacja wycieku szkodliwych substancji przyczyni się do
poprawy jakości środowiska gruntowo-wodnego (a więc gleby, ziemi lub wód podziemnych) w skali
lokalnej i regionalnej.
W przypadku realizacji nowych obiektów w zakresie gospodarki odpadami, każdorazowo należy
przeanalizować cechy związane z lokalizacją takiego obiektu, charakterystykę odpadów,
proponowane procesy oraz rozpatrzyć i wdrożyć środki minimalizujące oraz odpowiednie systemy
monitoringu środowiska. Prawidłowo zaplanowane inwestycje nie powinny w sposób znaczący
oddziaływać na stan środowiska wodnego.
Przepisy prawa polskiego i unijnego zabraniają realizowania przedsięwzięć, które mogą pogorszyć
stan wód i upośledzić ekologiczne funkcje wód. Szczególny nacisk kładzie się na ochronę wód
podziemnych jako zasobu wody wysokiej jakości, która ma służyć obecnemu i przyszłym pokoleniom.
Działania przewidziane w ramach Kpgo 2022 muszą odpowiadać powyższym zasadom, a możliwe
negatywne oddziaływania na środowisko związane z realizacją inwestycji, których celem jest poprawa
systemu gospodarki odpadami, mają albo charakter przejściowy, albo są kompensowane znaczącymi
i niezbędnymi korzyściami dla innych elementów środowiska bądź gospodarki.
5.4.
Powierzchnia ziemi, w tym gleby
rcl
Kpgo 2022 w proponowanym kształcie nie będzie w sposób istotny oddziaływać na ogólne cechy
charakteryzujące powierzchnię ziemi. Będzie jednak mieć wpływ na sposób użytkowania i ochronę
gleb w regionie, co związane będzie z działaniami związanymi ze zmniejszeniem ilości powstających
odpadów, zmniejszenie ilości odpadów deponowanych na składowiskach oraz modernizację
istniejących instalacji w zakresie gospodarki odpadami. Także uporządkowanie procesów gospodarki
odpadami oraz ograniczenie dzikiego składowania przyczyni się do pozytywnego wpływu na
powierzchnię ziemi oraz jakość gleb. Realizacja celów Kpgo 2022 w zakresie ograniczenia ilości
składowanych odpadów zmniejszy zapotrzebowanie na tworzenie lub powiększenie istniejących
składowisk odpadów.
ww
w.
W trakcie prowadzonych prac budowlanych dla wszystkich typów inwestycji będzie następowała
zmiana ukształtowania powierzchni terenu. Powstaną wykopy, fundamenty, nasypy i przekopy,
a grunty i gleby będą przemieszczane, nastąpić może pogorszenie warunków powietrzno-wilgotnościowych. Praca maszyn może wiązać się z ryzykiem zanieczyszczenia gruntu substancjami
ropopochodnymi. Oddziaływanie na powierzchnie ziemi będzie uzależnione od rodzaju prowadzonych
działań (budowa nowych obiektów kubaturowych, składowisk lub ich modernizacje). Będą to
negatywne oddziaływania bezpośrednie, które będą wiązać się z zajęciem i przekształceniem terenu.
Najistotniejsze oddziaływania będą związane z budową nowych obiektów.
W okresie eksploatacji obiektów największe ryzyko związane z wystąpieniem zanieczyszczenia gleb
wiąże się ze składowiskami odpadów, które w przypadku nieprawidłowego działania mogą w sposób
bezpośredni i znaczący oddziaływać na gleby. Zanieczyszczenia gleb to jedne z najtrudniejszych do
usunięcia zanieczyszczeń.
Emisje do gleb związane z nieprawidłowym składowaniem odpadów oraz brakiem właściwych
zabezpieczeń mogą prowadzić do skażenia gleb w skali lokalnej czy regionalnej. Skażenie to jest
spowodowane odciekami ze składowiska. Skład chemiczny odcieków zależy od rodzajów
deponowanych odpadów. Skażenie może wiązać się z obecnością substancji chemicznych jak metale
ciężkie, związki siarki, fluoru oraz fizycznych (pyły). Także przedostanie się do gleb szkodliwych i
niebezpiecznych mikroorganizmów (grzyby i bakterie) będzie powodować zanieczyszczenie gleb.
Innym ogniskiem zanieczyszczeń na składowisku mogą być samozapłony gazu składowiskowego,
które powodują spalenie substancji organicznych i biogazu, co wiąże się zanieczyszczeniem gleb
związkami siarki lub fluoru. Następstwem skażenia gleb jest skażenie roślin, które występują na
danym terenie.
.go
v.p
l
Rośliny przez system korzeniowy obierają wraz z pokarmem związki toksyczne. Różne gatunki roślin
charakteryzują się różnym stopniem przyswajania i ewentualnego kumulowania poszczególnych
zanieczyszczeń. Szczególnie kumulacja zachodzi w roślinach liściastych, takich jak sałata, buraki
ćwikłowe, kapusta, ze względu na zdolności kumulowania przez nie metali ciężkich w liściach.
W celu zminimalizowania negatywnego oddziaływania składowiska należy przede wszystkim dokonać
prawidłowego wyboru lokalizacji składowiska, uwzględniając typ odpadów, jaki będzie na nie trafiał,
ukształtowanie terenu, typ podłoża, głębokość zalegania wód podziemnych, zabezpieczenia
naturalne, odległość od osiedli ludzkich oraz obecność obszarów szczególnego zagrożenia powodzią.
Ponadto stosuje się różnego rodzaju systemy uszczelniania składowisk, zapobiegając infiltracji
odcieków (np. uszczelnianie folią, gliną), systemy drenażu zbierające odcieki, rozdeszczowywanie
odcieków na powierzchni składowiska w okresach posusznych, przykrywanie odpadów podsypką
technologiczną, stosowanie mas bitumicznych, szczelne zabezpieczenie niebezpiecznych odpadów.
Ograniczenie wpływu związanego z samozapłonami może nastąpić przez zastosowanie systemu
odgazowania i wykorzystaniu go do produkcji energii elektrycznej. Istotne jest, by w okresie
eksploatacji składować odpady o kodach zgodnych z zatwierdzoną instrukcją eksploatacji oraz
stosować systematyczną kontrolę i monitoring pracy składowiska.
W przypadku wszystkich rodzajów inwestycji w zakresie gospodarki odpadami oddziaływanie na gleby
i powierzchnie ziemi może powodować transport odpadów. Zanieczyszczenia te będą pośrednie,
pojawiać się będą przy szlakach transportu, związane będą z emisją z samych odpadów, jak
i spalaniem paliw. W celu minimalizacji tych oddziaływań należy odpowiednio planować transport
odpadów (maksymalne wykorzystanie załadunku), minimalizować ich ilość i zabezpieczać ładunek
(odpowiednie przygotowanie do transportu) oraz optymalnie wybierać szlaki transportu.
rcl
W ramach Kpgo 2022 planowane są także inwestycje, których wpływ na gleby i powierzchnie ziemi
będzie pozytywny. Są to inwestycje związane z modernizacją obiektów (ograniczenie negatywnego
wpływu, wprowadzenie niezbędnych zabezpieczeń) oraz zamykaniem i rekultywacją składowisk
(przywrócenie do stanu poprzedniego lub nadanie nadania właściwego ukształtowania terenu zgodnie
z lokalnymi uwarunkowaniami oraz usunięcia zanieczyszczeń gruntowych). Będą to pozytywne
oddziaływanie bezpośrednie, średnioterminowe, stałe.
ww
w.
Podsumowując, realizacja Kpgo 2022 w ujęciu całościowym przyniesie pozytywne oddziaływania na
jakość gleb i powierzchnie ziemi. Będą one związane przede wszystkim z mniejszą ilością
składowanych odpadów, a więc zajęciem mniejszej ilości terenów zajętych przez odpady oraz obiekty
składowania. Negatywne oddziaływania pojawią się w miejscach lokalizacji nowych obiektów, będą
ograniczone do najbliższego otoczenia. Zastosowanie środków minimalizujących powinno
doprowadzić do sytuacji, w której nie pojawią się oddziaływania znaczące. Szczególnie istotne jest
właściwe planowanie obiektów gospodarki odpadami już na etapie wyboru ich lokalizacji, a także
unikanie sytuacji, gdy budowane są obiekty, które nie są w pełni eksploatowane (brak
wystarczającego strumienia odpadów).
5.5.
Ludzie (zdrowie i jakość życia)
Oceniając wpływ realizacji Kpgo 2022 na ludzi – ich zdrowie i jakość życia, należy pamiętać,
że człowiek jest częścią środowiska, silnie na nie oddziałuje, ale również jest od niego w wysokim
stopniu uzależniony. W większości wypadków, gdy presja na inne komponenty środowiska maleje,
również pośrednio występuje pozytywne oddziaływanie na ludzi. Natomiast, gdy rośnie presja na
środowisko, pojawia się również negatywne oddziaływanie na ludzi. Człowiek w różnym stopniu
uzależniony jest od poszczególnych komponentów środowiska. Odporność ludzi na zaburzenia w
środowisku ma charakter osobniczy, zależny od komponentu środowiska i często ma charakter
subiektywny. Bezwzględnie do życia potrzeba człowiekowi powietrza i wody. Zmiany w tych
komponentach środowiska silnie oddziaływają na człowieka, choć często oddziaływanie to jest
odroczone w czasie. Niektóre oddziaływania mają charakter somatyczny – mogą powodować
zaburzenia funkcjonowania organizmu lub wywoływać choroby. Możliwe jest również, że presja
wywierana na środowisko powoduje mniej zauważalne oddziaływanie na ludzi – powoduje stres,
którego podłożem mogą być np. przebywanie w hałasie, zaburzenia przestrzeni, brak dostępności do
terenów rekreacyjnych i wiele innych.
l
Poprawa stanu środowiska, przez minimalizację powstających odpadów oraz uporządkowanie
gospodarowania nimi, która nastąpi przez realizację celów Kpgo 2022, wpłynie pozytywnie na jakość
życia i zdrowie mieszkańców całego kraju.
.go
v.p
Analogicznie jak dla wcześniej opisanych komponentów środowiska w odniesieniu do realizacji
poszczególnych inwestycji, oddziaływania negatywne, odwracalne i krótkotrwałe będą związane
z pracami prowadzonymi w fazie realizacji poszczególnych inwestycji. Związane będą z
prowadzeniem robót budowlanych, które będą powodować przejściowe niedogodności dla okolicznych
mieszkańców. Właściwa organizacja pracy oraz zastosowanie środków minimalizujących będzie
ograniczać te oddziaływania.
Oddziaływania negatywne na zdrowie i życie ludzi związane mogą być przede wszystkim
eksploatacją inwestycji.
z
Największe obawy w tym zakresie niesie sąsiedztwo spalarni odpadów i związane z tym
oddziaływania emisji zanieczyszczeń wprowadzanych przez komin do atmosfery.
rcl
W tym miejscu trzeba odpowiedzieć sobie na pytanie, czym różnią się spaliny z pieca domowego,
elektrociepłowni węglowej czy spalarni odpadów. Podstawowa różnica polega na stężeniach
zanieczyszczeń w tych spalinach. Stężenia te dla spalarni odpadów są normowane na bardzo niskim
poziomie, dla elektrociepłowni czy kotłowni normowane są znacznie łagodniej, zaś dla pieców
domowych nie normowane są wcale. Przykładowo dopuszczalne stężenie pyłu w spalinach ze
3
3
spalarni odpadów wynosi – 10 mg/m , dla nowoczesnej elektrowni – 30 mg/m , zaś dla starej kotłowni
3
osiedlowej 700 mg/m . Podobnie wygląda sytuacja dla dwutlenku siarki: dla spalarni wartość
3
3
3
dopuszczalna wynosi 50 mg/m , dla elektrowni – 200 mg/m , zaś dla kotłowni – 1500 mg/m .
Z chemicznego punktu widzenia proces spalania w wszystkich tych instalacjach, jak również w
piecach domowych czy kominkach jest identyczny i spaliny zawierają identyczne zanieczyszczenia,
choć ich stężenie w spalinach może być różne. Różne, ale to nie znaczy, że największe w spalinach
ze spalarni odpadów. Najniższe stężenie dioksyn (polichlorowanych dibenzo-p-dioksyn i
polichlorowanych dibenzofuranów – związków których najbardziej obawiają się przeciwnicy spalarni)
3
występuje w spalinach z wielkich elektrowni. Jest ono zazwyczaj ok. 10-krotnie niższe (0,001 ng/m )
od stężenia w spalarniach odpadów, które z kolei, w nowoczesnych spalarniach odpadów (0,01
3
3
ng/m ), jest ok. 10-razy niższe niż dopuszczają to przepisy UE (0,1 ng/m ). Stężenie dioksyn w
3
spalinach z małych kotłowni osiedlowych jest zazwyczaj 10-krotnie wyższe (ok. 1 ng/m ) niż
dopuszczają to przepisy dotyczące spalarni odpadów. Ciekawostką jest, że stężenia dioksyn w
3
spalinach z małych pieców węglowych (domowych) i kominków są jeszcze wyższe 10–100 ng/m ), a
3
dym z papierosa zawiera dioksyny w stężeniu ok. 2 ng/m .
ww
w.
Szczegółowe badania dotyczące rzeczywistego oddziaływania instalacji termicznego przekształcania
odpadów na środowisko oraz zamieszkałych w pobliżu ludzi przeprowadzili na przełomie lat
dziewięćdziesiątych i na początku lat dwutysięcznych Portugalczycy. W 1999 roku w Portugali
uruchomiono dwie duże spalarnie odpadów komunalnych – jedną w Lizbonie (600 000 Mg/rok) i drugą
w Porto (400 000 Mg/rok). Ponieważ na tych terenach (jak i w całej Portugalii) nie było wcześniej
spalarni odpadów, porównali oni bardzo szczegółowo stan środowiska oraz stan zdrowia
mieszkańców na terenie w pobliżu lokalizacji spalarni przed ich wybudowaniem oraz przez kilka lat po
ich wybudowaniu i uruchomieniu. Wyniki swoich prac opublikowali w prestiżowych czasopismach
naukowych w latach 2006–2007. Konkluzja ich badań jest następująca – nie zaobserwowano
zwiększenia stężenia metali ciężkich oraz dioksyn w środowisku i w organizmach zamieszkujących w
pobliżu ludzi oraz nie stwierdzono żadnego wpływu funkcjonowania spalarni odpadów na zdrowie
33
okolicznych mieszkańców .
Dodatkowo praca obiektów takich jak spalarnie odpadów musi być na bieżąco monitorowana, a wyniki
monitoringu składu spalin są rejestrowane. Właściciel spalarni ma obowiązek oczyszczania gazów
odlotowych przez ich emisją do środowiska, w tym celu stosowane są różnorodne technologie: od
33
Dr hab. inż. Grzegorz Wielgosiński, Czy spalarnia odpadów jest rozwiązaniem bezpiecznym?, Politechnika Łódzka, Wydział
Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska, grudzień 2010.
.go
v.p
l
odpylania po dopalanie gazów w katalizatorach. Tego typu monitoring i zaawansowane
technologicznie narzędzia nie są stosowane w domowych piecach, w których często palone są
odpady, zwłaszcza plastiki i papier, ponieważ w ten sposób mieszkańcy ograniczali ilość odpadów
przekazywanych odbiorcom, z uwagi na ponoszone koszty odbioru towarów. Po wprowadzeniu
w Polsce nowelizacji ustawy odpadowej ten proceder powinien zanikać z uwagi na jednolitą stawkę za
odbiór odpadów niezależnie od ich ilości.
rcl
W procesach spalania ważną rolę odgrywa temperatura spalania. Gdy jest zbyt niska, powstają
zanieczyszczenia, których oddziaływanie na środowisko naturalne i zdrowie ludzi jest bardzo
szkodliwe. Spalanie różnego rodzaju materiałów w paleniskach domowych odbywa się właśnie
w niskich temperaturach (200–500°C). Procesowi temu towarzyszy emisja zanieczyszczeń do
atmosfery, takich jak: pył, sadza, tlenek węgla, tlenki azotu, dwutlenek siarki, chlorowodór,
fluorowodór, metale ciężkie, takie jak kadm, rtęć, tytan, arsen, kobalt, nikiel, selen, ołów, chrom,
wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne oraz dioksyny. Dioksyny to najbardziej szkodliwe
substancje, jakie zidentyfikowano w środowisku. Powolnie, ale skutecznie uszkadzają narządy
wewnętrzne, takie jak wątroba czy nerki, odkładają się w tkance tłuszczowej, są przyczyną chorób
nowotworowych, a także bardzo niekorzystnie wpływają na procesy rozrodcze, gdyż mogą
powodować mutacje i uszkodzenia rozwijającego się płodu. Spalanie odpadów np. drewna
meblowego, zawierającego chlorowane fenole – czyli substancje do jego konserwacji oraz
pozostałości farby i lakierów, popularnych „jednorazówek”, czyli torebek plastikowych z polietylenu czy
papieru bielonego nieorganicznymi związkami chloru z nadrukiem farb kolorowych o dodatkowej
zawartości różnego rodzaju metali ciężkich – powodują powstawanie tych szczególnie groźnych dla
zdrowia ludzi związków. Stężenie dioksyn w wydobywającym się z domowych kominów dymie może
3
wynosić 100 nanogramów/m . Dla porównania ich dopuszczalne stężenie w spalinach ze spalarni
3
odpadów wynosi 0,1 nanograma/m . Spalanie materii organicznej w postaci pozostałości roślinnej na
wolnym powietrzu jest także bardzo dużym źródłem powstawania dioksyn. Stosowanie środków
ochrony roślin oraz zanieczyszczenia przemysłowe wystarczą, aby i w tych procesach powstały
3
dioksyny i to w stężeniach powyżej 10 nanogramów/m , które już mogą być szkodliwe.
W sytuacji gdy wszystkie te substancje emitowane są z tzw. źródeł niskiej emisji, czyli niskich
kominów albo nawet powierzchni ziemi, nie jest możliwe wyniesienie zanieczyszczeń na duże
odległości i ich rozproszenie przez wiatr, skutkiem tego jest lokalny wzrost substancji szkodliwych
w powietrzu. Stan ten szczególnie nasila się w okresie jesienno-zimowym, zarówno ze względu na
sezon grzewczy, jak i niesprzyjające rozprzestrzenianiu się zanieczyszczeń czynniki (głównie są to
niska temperatura oraz duża wilgotność względna powietrza). Mówimy nawet wtedy o zjawisku
lokalnego smogu.
ww
w.
Można więc stwierdzić, iż właściwa segregacja, zagospodarowanie odpadów, a nawet poddanie
odpadów procesowi spalania będą wpływać pozytywnie na stan zdrowia i życia ludzi. Najgorszym
rozwiązaniem w tym zakresie jest prowadzenie przez ludzi indywidualnego spalania odpadów
w domowych piecach, które nie są ani przeznaczone, ani dostosowane do tego procesu.
Z punktu widzenia potencjalnych zagrożeń dla ludzi i ich zdrowia, istotne jest także wdrożenie
sprawnego, efektywnego i bezpiecznego systemu gospodarowania odpadami niebezpiecznymi,
a przed wszystkim wydzielenie ich ze strumienia odpadów komunalnych.
Bardzo ważnym elementem tego procesu jest edukacja i prowadzona na bieżąco kampania
informacyjna, uświadamiająca konieczność i znaczenie selektywnego zbierania tych odpadów, miejsc
ich odbioru, a także podkreślająca szkodliwość ich oddziaływania na zdrowie i środowisko w
przypadku niewłaściwego postępowania z nimi.
Niepodjęcie planowanych działań w zakresie gospodarki odpadami niebezpiecznymi mogłoby
pociągnąć za sobą znaczące oddziaływanie tych odpadów na środowisko, a więc również na zdrowie
i życie ludzi. Właściwe zagospodarowanie odpadów niebezpiecznych pozwoli na uniknięcie
negatywnych oddziaływań.
Oddziaływanie na ludzi będzie związane z rodzajem przetwarzanego odpadu. Dla przykładu
nieprawidłowe postępowanie z olejami odpadowymi może powodować katastrofalne zanieczyszczenie
l
wód ropopochodnymi zawierającymi metale ciężkie (składniki pakietów uszlachetniających oleje
smarowe). Ogólnie znanym jest fakt, że 1 kg oleju odpadowego jest w stanie zanieczyścić 5 mln litrów
wody, co jest potencjalnym zagrożeniem dla zdrowia ludzi.
.go
v.p
Niezagospodarowanie przeterminowanych środków ochrony roślin, odczynników chemicznych,
lekarstw może być powodem znaczącego zagrożenia dla środowiska, z istotami żywymi włącznie.
Niezdeponowanie we właściwych warunkach np. azbestu może być powodem znaczącego
zanieczyszczenia powietrza, w wyniku wtórnego pylenia, a przez to zagrożenia dla ludzi i zwierząt.
Wdychanie włókien azbestu może prowadzić do jednej z następujących chorób
1) pylicy azbestowej (azbestozy), prowadzącej do tworzenia się blizn na tkance płucnej;
2) mesotheliomy – nowotworu z rodzaju międzybłoniaków;
3) zwłóknienia opłucnej;
4) raka płuc (głównie w oddziaływaniach synergicznych).
Do grup szczególnie narażonych na szkodliwe wchłanianie włókien azbestu można zaliczyć
1) ekipy prowadzące prace nad usuwaniem i zabezpieczaniem wyrobów zawierających
azbest;
2) pracowników zakładów unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych zawierających
azbest;
3) mieszkańców domów i użytkowników obiektów usługowo-mieszkaniowych sąsiadujących
z zakładami unieszkodliwiania odpadów azbestowych, w sąsiedztwie nieprawidłowo
rekultywowanych składowisk.
Kancerogenne działanie włókien azbestu polega prawdopodobnie na mechanicznej inwazji na błonę
komórkową komórek żywych, które w ciągu dziesiątków lat ulegają długotrwałym mikrourazom
powodowanym przez „igły” azbestowe. Wycieki enzymów i wolnych rodników, peroksydacja błon
komórkowych oraz otwarcie na ingerencję innych kancerogenów powoduje mutagenezę komórek,
które zaczynają się rozmnażać w sposób niekontrolowany, co prowadzi do powstania nowotworu.
rcl
Kwestie usuwania azbestu szczegółowo reguluje Program usuwania azbestu, który został poddany
strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko.
ww
w.
Realizacja celów Kpgo 2022 będzie w sposób pozytywny oddziaływać na poprawę jakości życia i
zdrowia człowieka. Kpgo 2022 w sposób systematyczny ujmuje problem zagospodarowania odpadów
z każdej grupy, proponuje działania, których realizacja pozwoli na uniknięcie lub zminimalizowanie
negatywnych oddziaływań związanych z nieprawidłową gospodarką odpadami. Ponadto realizacja
celu głównego w aspekcie minimalizacji powstającego strumienia odpadów pozwoli na zmniejszenie
problemu związanego z powstającymi odpadami, a w konsekwencji wpłynie na ograniczenie ich
oddziaływania.
5.6.
Krajobraz
Krajobraz, w zależności od podejścia naukowego, definiowany jest w różny sposób, jednak nie ulega
wątpliwości, że jest on elementem środowiska i reaguje, szybciej lub wolniej, na zmiany jego stanu.
Można przyjąć, że krajobraz to możliwa do zaobserwowania wartość, związana z występowaniem
zarówno elementów naturalnych, jak i kulturowych. Wysoka jakość krajobrazu wiążę się z wyższą
jakością życia mieszkańców oraz wyższym potencjałem inwestycyjnym oraz turystycznym, a co za
tym idzie, zwiększa konkurencyjność regionu i może przynosić bezpośrednie zyski.
Krajobraz jest zmienny, ma swoją historię, jak również podlega sezonowym zmianom. Działalność
człowieka zmienia krajobraz, powodując, że zatraca on zdolność do samoregulacji. Dlatego również
wymaga ochrony, jak inne komponenty środowiska. Należy pamiętać, że odbiór krajobrazu jest
subiektywny i zależy od wrażliwości estetycznej odbiorców. Często zmiany krajobrazu odbierane są
szczególnie negatywnie w przypadkach, gdy wcześniej krajobraz pozostawał w niewielkim stopniu
zmieniony przez działalność człowieka.
Realizacja celów Kpgo 2022 przyniesie pozytywne oddziaływania na jakość krajobrazu. Zmniejszenie
ilości produkowanych, więc i składowanych odpadów, czyli w efekcie redukcja powierzchni
l
składowisk, rozwiązanie problemów dzikich wysypisk, lepsza jakość segregacji odpadów
i odzyskiwania surowców, likwidacja i rekultywacja składowisk, wszystkie te działania przyczynią się
do pozytywnego wpływu na krajobraz.
.go
v.p
Powstające nowe obiekty, w skali regionalnej i lokalnej będą wiązać się z możliwym negatywnym
wpływem na krajobraz. Stopień przekształcenia krajobrazu będzie zależał od wielkości inwestycji oraz
jej lokalizacji. Na terenach silnie przekształconych antropogenicznie zaburzenie krajobrazu będzie
słabo odczuwalne. Natomiast w przypadku lokalizacji na terenach mało przekształconych inwestycja
może powodować dysonans krajobrazowy. Ocena charakteru tych zmian nie jest jednoznaczna,
zależy od subiektywnych odczuć, czyli może być różnie odbierana przez różnych odbiorców.
Uwzględnienie aspektów krajobrazowych w projekcie i odpowiednie jego zaplanowanie
i zaprojektowanie może zminimalizować negatywne oddziaływania (np. zasłonięcie przez roślinność,
odpowiednie wkomponowanie w przestrzeń, dobranie kolorystyki i kształtu obiektu) wpłynie na
minimalizację tych oddziaływań. Ponadto zastosowanie takich środków minimalizujących jak pasy
zieleni spowoduje też ograniczenie w zakresie rozprzestrzeniania się odorów i hałasu.
Pozytywne bezpośrednie oddziaływanie na krajobraz powinny mieć projekty zamykania i rekultywacji
składowisk, ponieważ powinny minimalizować, a nawet eliminować zaburzenia krajobrazowe.
5.7.
Klimat
rcl
Realizacja celów Kpgo 2022 będzie miała wpływ na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych (przede
wszystkim CO2 i metanu). Cel ten osiągnięty zostanie przez: ograniczanie ilości odpadów
(zastosowanie technologii materiałooszczędnych, ponowne użycie, recykling), co wpłynie na
ograniczenie pozyskiwania zasobów naturalnych i ograniczenie wykorzystania energii w procesach
wydobycia, oczyszczenia i uzdatnienia surowców pozyskanych ze środowiska (wydobycie,
uzdatnienie/oczyszczenie, przygotowanie surowca, transport do zakładów produkcji) i produkcji oraz
na ograniczenie pozyskiwania surowców energetycznych przez zastąpienie ich częściowo surowcami
z odzysku (ograniczenie użycia kopalnych surowców energetycznych na rzecz wykorzystania
produktów ubocznych gospodarki odpadami – gazów składowiskowych i mieszanek odpadów
o wysokiej wartości energetycznej pozostałych po wyselekcjonowaniu z nich frakcji do recyklingu).
ww
w.
Na zmniejszenie presji na zmiany klimatyczne (czyli zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych) będzie
miało wpływ przede wszystkim ograniczenie emisji metanu ze składowisk przez ograniczanie ilości
odpadów składowanych, modernizację i rekultywację istniejących składowisk, zaprzestanie
składowania bioaktywnych (nieprzetworzonych) odpadów organicznych, co będzie sprzyjało
ograniczeniu emisji do atmosfery metanu jako głównego składnika gazów składowiskowych. Metan
jest gazem cieplarnianym o 25% silniejszym wpływie na zmianę temperatury atmosfery niż CO2.
Dzięki zastosowaniu instalacji pozyskiwania i spalania gazów składowiskowych zostanie zredukowana
siła oddziaływania gazów cieplarnianych.
Instalacje służące ujmowaniu gazów składowiskowych i wykorzystaniu ich jako źródeł energii
przyczynią się do redukcji ilości metanu w atmosferze.
Zapobieganie powstawaniu i redukcja ilości powstających odpadów oraz poprawa efektywności
gospodarowania surowcami i materiałami są celami szczegółowymi Narodowego programu rozwoju
34
gospodarki niskoemisyjnej . Oznacza to, że osiągnięcie celu Kpgo 2022 – redukcji ilości odpadów
przez racjonalne gospodarowanie, powinno skutkować ograniczeniem wielkości emisji gazów
cieplarnianych.
Choć nie można wprost określić, że wpływ skutków wdrażania zagrożeń Kpgo 2022 wpłynie
bezpośrednio istotnie na ograniczenie zmian klimatu, to na pewno działania podejmowane w jego
ramach wpisują się w ogólnoświatowe wysiłki zmierzające do ograniczenia emisji gazów
cieplarnianych.
Narodowy program gospodarki niskoemisyjnej, Ministerstwo Gospodarki, 2011 r.
.go
v.p
l
Realizacja postanowień Kpgo 2022, której celem jest przede wszystkim ograniczenie ilości odpadów
w środowisku przez np. ograniczanie ich wytwarzania, ponownym użytkowaniu produktów, następnie
na recyklingu, odzysku (w tym energii), a ostatecznie unieszkodliwianiu (np. przez składowanie)
spowoduje minimalizację emisji gazów cieplarnianych w wyniku
1) zmniejszenia zapotrzebowania na energię pozyskiwaną z surowców kopalnych (węgiel,
gaz) przez promowanie energo- i materiałooszczędnych procesów produkcji,
zastępowanie surowców naturalnych przez surowce wtórne
i w związku z tym
ograniczenie wydobycia surowców naturalnych i energetycznych jako procesu
energochłonnego;
2) ograniczenie emisji metanu do atmosfery pochodzącego z niekontrolowanych procesów
przemiany materii w składowiskach przez likwidację i rekultywację składowisk
zapełnionych i niespełniających nowoczesnych wymogów; modernizację czynnych
składowisk i wyposażanie ich w instalacje do wyłapywania i wykorzystywania gazów
składowiskowych;
3) zmniejszenie emisji będzie także związane ze zmniejszeniem ilości odpadów
składowanych w związku z obowiązkiem zapewnienia odpowiedniego poziomu recyklingu
i odzysku z odpadów surowych. Ostatecznie składowane będą mogły być tylko odpady, z
których nie można już wyselekcjonować surowców wtórnych ani odzyskać energii;
4) spalanie odpadów z odzyskiem energii także będzie sprzyjało redukcji gazów
cieplarnianych w związku z wykorzystaniem wysokoenergetycznych odpadów jako
odnawialnych źródeł energii i ograniczeniem w ten sposób wydobycia surowców
energetycznych, co jest związane często z degradacją ekosystemów odpowiedzialnych
za sekwestracje dwutlenku węgla.
ww
w.
rcl
Trudno jest określić wpływ konkretnej instalacji lub obiektu na zmiany klimatu, z uwagi na to, że
zagospodarowanie odpadów w poszczególnym obiekcie nie będzie w stanie znacząco wpłynąć na
zmianę emisji gazów cieplarnianych. Na pewno przyjęcie założenia, że każda z tych instalacji
i obiektów powinna zostać zaprojektowana w sposób zapewniający efektywność procesu, jego
energooszczędność, bezpieczeństwo, niskoemisyjność i spełnienie norm ochrony środowiska,
spowoduje ograniczenie emisji CO2, metanu i pozostałych gazów cieplarnianych (np. N2O).
W przypadku obiektów zajmujących znaczące powierzchnie (składowiska) należy zadbać o to, aby
lokalizacja tych obiektów nie powodowała degradacji siedlisk, które mogą przyczynić się do wiązania
CO2 w materii organicznej. Także likwidacja i rekultywacja składowisk może przyczynić się do
zatrzymania CO2 w ekosystemie. Wspieranie sukcesji i tworzenia się nowych siedlisk na nieczynnych,
zrekultywowanych składowiskach będzie wspierać procesy wiązania węgla z atmosfery
w organizmach żywych.
Z punktu widzenia ograniczania emisji gazów cieplarnianych można stwierdzić, że w skali kraju
emisje powstające podczas prac budowlanych i przygotowania terenu pod inwestycję, ze względu na
skalę i czas trwania prac, będą pomijalne i nie wpłyną znacząco na zmianę stężenia CO2 i innych
gazów cieplarnianych w atmosferze. Dlatego mogą zostać pominięte przy rozważaniu wpływu na
zmiany klimatu.
Także transport odpadów związany z ich zbieraniem, dostarczaniem do zakładów odzysku i na
miejsca utylizacji będzie miał niewielki wpływ na zmiany klimatu z uwagi na swój lokalny zasięg.
Sposoby ograniczania emisji gazów cieplarnianych z transportu odpadów mogą opierać się wyłącznie
na optymalizacji sieci przewozów i wykorzystaniu środków transportu o niższej emisji, np. pojazdów
napędzanych paliwami gazowymi, wykorzystaniu kolei i transportu wodnego.
Zagadnienie zmian klimatu w analizie oddziaływania na środowisko dotyczy nie tylko ograniczania
emisji gazów cieplarnianych, ale, w obliczu obserwowanych już i prognozowanych w przyszłości
zmian, konieczne jest także przeprowadzenie analizy wrażliwości Kpgo 2022 na zmiany klimatu.
Należy w tym celu postawić pytanie: w jaki sposób osiągnięcie celów Kpgo 2022 jest zagrożone przez
zjawiska związane ze zmieniającym się klimatem: intensyfikacją gwałtownych zjawisk
atmosferycznych, zwiększeniem częstotliwości i intensywności opadów nawalnych, gwałtownych
wiatrów i trąb powietrznych, fal upałów, fal mrozów, powodzi i podtopień oraz susz.
główne
problemy
.go
v.p
l
W celu przeprowadzenia odpowiedniej analizy wykorzystana została tabela głównych problemów
związanych z adaptacją do zmian klimatu z opracowania Komisji Europejskiej „Poradnik dotyczący
uwzględniania problematyki zmian klimatu i różnorodności biologicznej w strategicznej ocenie
35
oddziaływania na środowisko – Komisja Europejska 2013” . Tabela ta zawiera siedem obszarów
problemowych związanych ze zjawiskami, których występowanie nasili się w wyniku zmian klimatu.
Oddziaływanie zostało przeanalizowane dla dwóch typów obiektów zagospodarowania odpadów
instalacji służących przetwarzaniu odpadów: selekcja, odzysk (w tym recykling), spalanie oraz
obiektów deponowania odpadów – składowisk.
unieszkodliwianie odpadów (w tym
składowanie)
fale upałów
konieczność chłodzenia układów spalarni,
zwiększenie zapotrzebowania na chłodziwo,
którym zazwyczaj w dużych instalacjach jest
woda,
zwiększona produkcja gazu
składowiskowego w warunkach
wysokich temperatur, zagrożenie
wybuchem i samozapłonem
susze
konieczność dostarczania wody jako
chłodziwa w spalarniach i do instalacji
oczyszczania spalin (np. do tworzenia
zawiesin wychwytujących w skruberach) i jako
surowca używanego w instalacjach
przetwarzania odpadów (mycie,
rozpuszczanie, maceracja, oddzielanie frakcji
oleistych od rozpuszczalnych w wodzie)
niebezpieczeństwo samozapłonów
składowiska i długotrwałych pożarów
składowisk
zarządzanie
powodziami i
ekstremalnymi
opadami
ewentualny wpływ na funkcjonowanie
zakładów gospodarki odpadami i spalarni w
warunkach przerwania dostaw odpadów,
możliwość uszkodzenia spalarni i innych
obiektów gospodarki odpadami przez
wezbrania, powodzie i ulewne deszcze
(podtopienia)
niebezpieczeństwo podtopienia i
zalania składowiska i przedostania
się substancji szkodliwych do wód
podziemnych i powierzchniowych
ewentualny wpływ na funkcjonowanie
zakładów gospodarki odpadami i spalarni w
warunkach przerwania dostaw i zalania,
uszkodzenia budynków i instalacji, zaniku
zasilania w wyniku zerwania sieci
elektroenergetycznych; wywołanie pożaru w
wyniku uderzenia pioruna
niebezpieczeństwo rozmywania
składowisk, rozwiewania frakcji
lekkich z ich powierzchni przy
nieodpowiednim zabezpieczeniu
składowiska; wywołanie pożaru przy
uderzeniu pioruna
osuwiska
możliwość uszkodzenia lub zniszczenia
obiektów w wyniku osuwisk, jeżeli zostałyby
zlokalizowane na terenach zagrożonych
osuwiskami; zagrożenie przerwania dostaw
odpadów w wyniku uszkodzenia infrastruktury
transportowej
niebezpieczeństwo uszkodzenia
korony składowiska lub narażenia na
uszkodzenie czaszy w wyniku ruchów
masowych, jeżeli składowisko
zostałoby uformowane w sposób
nieodpowiedni albo zostało
zlokalizowane na terenie podatnym
na występowanie osuwisk
fale chłodu
konieczność zapewnienia odpowiednich
warunków cieplnych w procesach
przekształcania odpadów metodami
biologicznymi, a także możliwość przerwania
możliwość uszkodzenia instalacji
odgazowywania i odwadniania w
wyniku oddziaływania niskich
ww
w.
burze i silne
wiatry
rcl
instalacje służące przetwarzaniu odpadów
selekcja, odzysk (w tym recykling),
spalanie
35
Poradnik dotyczący uwzględniania problematyki zmian klimatu i różnorodności biologicznej w strategicznej ocenie
oddziaływania na środowisko – Komisja Europejska 2013.
dostaw z uwagi na problemy sektora
transportu w sytuacjach występowania fal
chodu (oblodzenia dróg, przerywanie sieci
trakcyjnych, tarasowanie infrastruktury przez
obfite opady śniegu)
l
.go
v.p
szkody
wywołane
zamarzaniem i
odmarzaniem
temperatur
ewentualne mechaniczne uszkodzenia
instalacji w obiektach w wyniku oddziaływania
temperatur
możliwość powstawania spękań w
powierzchni składowiska,
uszkodzenia instalacji do
odgazowywania i czaszy
składowiska, możliwość uszkodzenia
instalacji odwodnienia na skutek
działania niskich temperatur
Z przedstawionej powyżej analizy wynika, że obiekty służące zagospodarowaniu odpadów są
zagrożone przez efekty zmian klimatu w takim samym stopniu jak inne zakłady produkcyjne.
Zagrożenia te polegają zazwyczaj na
rcl
1) możliwości wstrzymania dostaw odpadów, co może zakłócić prace instalacji i spalarni;
2) ograniczeniu zasobów wody niezbędnej do procesów technologicznych i chłodzenia;
3) możliwości fizycznego uszkodzenia obiektu przez gwałtowne wiatry, powodzie i
podtopienia oraz osuwiska;
4) zagrożeniu pożarowym w sytuacji wystąpienia jednocześnie fali upałów i suszy.
Metody minimalizacji tych oddziaływań opierają się przede wszystkim na wyborze dla tych obiektów
bezpiecznej lokalizacji (poza terenami zagrożonymi powodzią i osuwiskami), zapewnieniu instalacjom
i obiektom alternatywnego zasilania i źródeł wody, uwzględnieniu możliwości wystąpienia
gwałtownych zjawisk atmosferycznych przy projektowaniu obiektów, systemów odwodnienia terenu,
projektowaniu planowanej wysokości składowiska i nachylenia skarp w taki sposób, aby nie dopuścić
do ich rozmywania, odpowiedniego zabezpieczania składowisk przed rozwiewaniem zdeponowanych
na nich odpadów.
Podsumowując, należy spodziewać się pozytywnego oddziaływania skutków wdrożenia Kpgo 2022 na
ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, a jeżeli chodzi o wrażliwość tych obiektów na zmiany
klimatu, to należy wziąć pod uwagę możliwość wystąpienia zjawisk katastrofalnych przy projektowaniu
i lokalizacji obiektów.
Zasoby naturalne
ww
w.
5.8.
Realizacja Kpgo 2022 będzie wpływać pozytywnie na zasoby naturalne przez intensyfikację działań
związanych z odzyskiem ciepła i surowców z odpadów, co powinno wpłynąć na ograniczenie
eksploatacji zasobów naturalnych (zarówno odnawialnych, jak i nieodnawialnych). Wykorzystanie
energii produkowanej z odpadów wpłynie na zmniejszenie zużycia energii pierwotnej. Będą to
oddziaływania pozytywne, bezpośrednie, krótko-, średnio- i długookresowe. Jego natężenie będzie
zależeć od sprawnej realizacji Kpgo 2022 w kierunku osiągnięcia celu gospodarki zeroodpadowej.
W odniesieniu do realizowanych przedsięwzięć inwestycyjnych w zakresie gospodarki odpadami, to
szczególnie w przypadku budowy nowych obiektów kubaturowych może wystąpić zwiększona presja
na zapotrzebowanie na surowce mineralne (kruszywa naturalne, kamień łamany i boczny) czy
surowców skalnych (piaski i żwiry). Oddziaływanie to będzie generalnie ograniczone do okresu
budowy, a realizacja inwestycji mających na celu odzysk i recykling materiałów powinna w ogólnym
bilansie krajowym przyczynić się do zmniejszenia zużycia surowców.
5.9.
Poz. 784
Zabytki i dobra materialne
.go
v.p
l
Realizacja celów Kpgo 2022 nie będzie bezpośrednio oddziaływać na zabytki. Pośrednie pozytywne
oddziaływania będą związane z ograniczeniem emisji zanieczyszczeń, co pośrednio powinno
przyczynić się do zmniejszenia korozji zabytków.
Nowe przedsięwzięcia inwestycyjne raczej także nie powinny w sposób znaczący oddziaływać na
zabytki. Podczas wyboru lokalizacji dla obiektów gospodarki odpadami sąsiedztwo obiektów
zabytkowych powinno być brane pod uwagę, a okolicy cennej pod względem dóbr kultury powinno się
unikać.
Oddziaływanie na dobra materialne związane z realizacją postanowień Kpgo 2022 będzie pośrednie,
pozytywnie związane z mniejszą ilością odpadów składowanych, a wiec mniejszą powierzchnią zajętą
przed składowiska. Oddziaływanie to będzie także występować w przypadku zamykania i rekultywacji
składowisk oraz będzie związane z uporządkowaniem gospodarki odpadowej na terenie kraju.
W przypadku realizacji nowych przedsięwzięć inwestycyjnych w najbliższym otoczeniu może wystąpić
negatywne oddziaływanie na wartość nieruchomości (budynków i gruntów), z uwagi na niepożądane
sąsiedztwo tych obiektów. Pozytywne oddziaływania będą wiązać się z realizacją tych inwestycji, które
będą zmniejszać uciążliwość istniejących obiektów (modernizacje, rekultywacje).
5.10.
Podsumowanie
informacji
o
zidentyfikowanych
oddziaływaniach projektu Krajowego planu gospodarki odpadami
2022 na obszary chronione oraz na cele ochrony obszarów Natura
2000
rcl
Zasada przezorności nakazuje, żeby sporządzając prognozę oddziaływania na środowisko
przewidzieć szerokie spektrum potencjalnych konfliktów środowiskowych, mogących wystąpić
podczas realizacji Kpgo 2022, które mogą powodować przewidziane i nieprzewidziane niekorzystne
skutki realizacji celów Programu na cele ochrony obszarów Natura 2000.
ww
w.
Kpgo 2022 jest dokumentem o charakterze strategicznym, nie przesądza o konkretnych lokalizacjach
przedsięwzięć ani o konkretnej technologii, jaka może być stosowana w trakcie realizacji i eksploatacji
projektów inwestycyjnych. Celem Kpgo 2022 jest wyznaczenie głównych, horyzontalnych kierunków z
zakresie gospodarki odpadami. Uszczegółowienie działań, jakie powinny być wykonane, będą
zawierać Wojewódzkie Plany Gospodarki Odpadami. W ramach opracowania WPGO możliwe będzie
zestawienie lokalizacji obiektów zagospodarowania odpadów w stosunku do obszarów Natura 2000 i
dokonanie analizy i oceny ich oddziaływania na cele i przedmiot ochrony obszarów Natura 2000. Dla
tego typu danych nie jest możliwa ocena faktycznych skutków wywieranych na obszary chronione,
ponieważ w przypadku realizacji konkretnych inwestycji nie jest znana ich dokładna lokalizacja, a co
za tym idzie niemożliwa jest dokładna analiza oddziaływań. Lokalizacja głównych instalacji powinna
być wskazana i oceniona na poziomie planów wojewódzkich, które także powinny być objęte
obowiązkiem wykonania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.
Mając na uwadze poziom szczegółowości Kpgo 2022 w ramach Prognozy, możliwe jest tylko
zasygnalizowanie, jakie oddziaływania mogą potencjalnie wystąpić oraz wskazanie, by przy wyborze
lokalizacji inwestycji wybierać rozwiązania niekolidujące z obszarami „naturowymi”.
W przypadku możliwości wystąpienia znaczących negatywnych oddziaływań na przedmiot, cel i
zakres ochrony obszarów Natura 2000 należy w ramach prowadzonej oceny oddziaływania dla
konkretnego przedsięwzięcia rozważyć, w jaki sposób oddziaływania tego można uniknąć, jeśli nie
możliwe jest jego uniknięcie należy przeanalizować i zastosować możliwości jego minimalizacji. Jeżeli
pomimo zaproponowanych środków ograniczających i minimalizujących oddziaływanie istnieje ryzyko
jego wystąpienia, należy zaproponować zastosowanie środków kompensujących. Ich podjęcie
powinno wynikać z przeprowadzonej oceny oddziaływania na środowisko, stwierdzającej możliwość
wystąpienia konkretnych sprecyzowanych oddziaływań na konkretne gatunki, siedliska lub obszary
chronione.
.go
v.p
l
Na podstawie przeprowadzonych analiz w zakresie potencjalnego wpływu realizacji Kpgo 2022 na
różnorodność biologiczną, faunę i florę zwrócono uwagę na następujące, wynikające z realizacji Kpgo
2022, zagrożenia dla obszarów Natura 2000: możliwe pogorszenie stanu zachowania, likwidacja
i fragmentacja siedlisk, pogorszenie stanu zachowania i zanik populacji gatunków, obniżenie
drożności korytarzy ekologicznych i spójności obszarów chronionych, synantropizacja i ekspansja
gatunków obcych w związku z
rcl
1) niewłaściwym lokalizowaniem obiektów gospodarki odpadami na terenach cennych
przyrodniczo;
2) prowadzeniem prac budowlanych oraz eksploatacji w sposób niezgodny z przyjętymi
zasadami ochrony środowiska;
3) transportem odpadów do obiektów gospodarki odpadami przez obszary cenne przyrodniczo;
4) nieprawidłowo wykonanymi pracami rekultywacyjnymi składowisk odpadów;
5) wprowadzaniem do środowiska nowych technologii i produktów, dla których aktualnie
brakuje danych o powodowanych oddziaływaniach;
6) skażeniem środowiska gruntowo-wodnego (a więc gleby, ziemi lub wód podziemnych) oraz
powietrza w wyniku nieprawidłowej eksploatacji obiektów gospodarki odpadami;
7) niewłaściwym zabezpieczeniem składowisk odpadów przed odciekami, emisją gazu
składowiskowego oraz nieprawidłowym zabezpieczeniem odpadów.
Wszystkie wymienione oddziaływania należy jednak traktować jako potencjalne, gdyż ich faktyczne
wystąpienie będzie ściśle zależne od wyboru lokalizacji pod planowane inwestycje, a także
zastosowanych rozwiązań technologicznych. Należy także wskazać, iż często negatywnego
oddziaływania inwestycji na obszary Natura 2000 można uniknąć w wyniku racjonalnego
postępowania lokalizacyjnego (w szczególności wariantowania), starannie prowadzonych ocen
oddziaływania na środowisko oraz przez stosowanie prośrodowiskowych technologii, rozwiązań
i procesów. Projekt Kpgo 2022 jest dokumentem o charakterze strategicznym, nieprecyzującym
szczegółów planowanych działań, w tym technologii i lokalizacji przyszłych inwestycji. Nie można
jednak na tym etapie przesądzić, czy realizacji postanowień Kpgo 2022 nie spowoduje znaczącego
negatywnego oddziaływania na cele ochrony obszarów Natura 2000. Taka ocena będzie musiała być
przeprowadzona na etapie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla wojewódzkich planów
gospodarki odpadami oraz na etapie oceny oddziaływania na środowisko dla poszczególnych
przedsięwzięć.
Potencjalna możliwość wystąpienia negatywnych oddziaływań przy realizacji konkretnych inwestycji
będzie oceniana na poziomie wojewódzkich planów gospodarki odpadami, a następnie szczegółowo i
indywidualnie dla każdego przedsięwzięcia podczas procedury OOŚ.
ww
w.
W ramach prowadzonej procedury OOŚ ocenione zostanie, czy dany projekt wyznacza ramy dla
realizacji działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi działaniami, znacząco negatywnie
oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000, w tym w szczególności
1) pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których
ochrony wyznaczono obszar Natura 2000, lub
2) wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000,
lub
3) pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi obszarami.
Planowane przedsięwzięcia (zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody), które mogą
znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, wymagają przeprowadzenia odpowiedniej oceny
oddziaływania na zasadach określonych w Ustawie OOŚ. W przypadku przedsięwzięć zaliczonych do
kategorii przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko ocena ta przeprowadzana
będzie w ramach oceny oddziaływania na środowisko, kończącej się wydaniem decyzji o
środowiskowych uwarunkowaniach. Obecnie rodzaje tych przedsięwzięć określone są w
rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących
znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 71). W przypadku przedsięwzięć innych
niż mogących znacząco oddziaływać na środowisko mogą one wymagać przeprowadzenia oceny
oddziaływania, jeżeli dane przedsięwzięcie może znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a nie
jest bezpośrednio związane z ochroną tego obszaru lub nie wynika z jej ochrony. Dotyczy to jednak
.go
v.p
l
tylko tych przedsięwzięć, które wymagają uzyskania jakiejkolwiek decyzji inwestycyjnej, np. decyzji o
warunkach zabudowy czy decyzji o pozwoleniu na budowę. Wówczas ocena ta odbywać się będzie w
ramach postępowania przed wydaniem decyzji inwestycyjnej i ograniczona jest jedynie do kwestii
36
dotyczących wpływu na obszar Natura 2000 .
Zgodnie z art. 81 ust. 2 Ustawy OOŚ, w przypadku gdy z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na
środowisko wynika, że przedsięwzięcie może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura
2000, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach odmawia zgody na
realizację przedsięwzięcia, o ile nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 34 ustawy o ochronie
przyrody.
W szczególnych przypadkach (zgodnie z art. 34 ustawy o ochronie przyrody) istnieje możliwość
realizacji działań mogących znacząco negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000, jeżeli
działania te wynikają z przesłanek nadrzędnego interesu publicznego, udokumentowany zostanie brak
rozwiązań alternatywnych oraz zapewni się wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do
zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000. Dodatkowo, jeżeli
przedsięwzięcie może znacząco negatywnie oddziaływać na siedliska i gatunki priorytetowe, przed
wydaniem zgody na jego realizację (w praktyce najczęściej przed wydaniem decyzji o środowiskowych
uwarunkowaniach) należy wystąpić o opinię do Komisji Europejskiej. Opinia taka jest konieczna, gdy
inwestycja będzie realizowała inny nadrzędny interes publiczny, wykraczający poza cele związane ze
zdrowiem
publicznym,
bezpieczeństwem
powszechnym
lub
pozytywnymi
skutkami
o pierwszorzędnym znaczeniu dla środowiska.
rcl
Koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego nie definiuje ani prawo wspólnotowe, ani
prawo polskie. Odwołując się do koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego,
Dyrektywa Siedliskowa w art. 6 ust. 4, a ustawa o ochronie przyrody w art. 34 ust. 1 precyzują jedynie,
że mogą one mieć charakter społeczny lub gospodarczy. W oparciu o poglądy nauki, orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS) i polskich sądów administracyjnych, a także
Wytyczne Komisji Europejskiej stwierdzić można, że pojęcie „konieczne wymogi” oznacza, iż w
sytuacji, kiedy można wskazać inne rozwiązanie alternatywne (wariant w innej lokalizacji, w innej
metodyce, w innej technologii, w innej technice itd.), wymogi interesu publicznego nie mogą
uzasadniać realizacji planu (programu) lub przedsięwzięcia w wariancie mniej korzystnym dla
środowiska.
ww
w.
„Nadrzędny interes publiczny” oznacza zaś, że nie jest wystarczające stwierdzenie „zwykłego”
interesu publicznego. Musi chodzić o plan (program) lub przedsięwzięcie, których waga i znaczenie
dla państwa, regionu, ogółu społeczeństwa jest ponadprzeciętna, szczególnie istotna. „Nadrzędność”
bada się w relacji do celów ochrony obszaru Natura 2000 – interes publiczny związany z realizacją
planu (programu) lub przedsięwzięcia musi być w danym przypadku ważniejszy niż interes publiczny
związany z ochroną obszaru Natura 2000. Przyjmuje się, że „interes publiczny” może być nadrzędny
tylko wtedy, kiedy ma charakter długofalowy (korzyści doraźne, tymczasowe nigdy nie mogą
uzasadniać działań mogących znacząco negatywnie oddziaływań na cele ochrony obszaru Natura
37
2000) .
5.11.
Transgraniczne oddziaływanie na środowisko
Podstawowym krajowym aktem prawnym regulującym kwestie transgranicznej oceny oddziaływania
na środowisko jest Ustawa OOŚ, która w art. 104 określa zasady postępowania w sprawach
transgranicznego oddziaływania na środowisko. Zgodnie ze wspomnianym artykułem „w razie
stwierdzenia możliwości znaczącego transgranicznego oddziaływania na środowisko, pochodzącego
z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek realizacji projektów polityk, strategii, planów lub
programów przeprowadza się postępowanie dotyczące transgranicznego oddziaływania na
środowisko”. Tym samym podstawą do podjęcia oceny transgranicznej jest stwierdzenie możliwości
36
37
Natura w procedurze inwestycyjnej, Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska.
Konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, http://www.ekointerwencje.org.pl/index.php?id=197&lang=pl
l
wystąpienia znaczącego negatywnego oddziaływania w wyniku realizacji któregokolwiek z zamierzeń
wskazanych przez Kpgo 2022 lub Kpgo 2022 jako całości.
.go
v.p
Zgodnie z definicją zawartą w Konwencji o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście
38
transgranicznym , oddziaływanie transgraniczne oznacza jakiekolwiek oddziaływanie, nie mające
39
wyłącznie charakteru globalnego, na terenie podlegającym jurysdykcji Strony , spowodowane
planowaną działalnością, której fizyczna przyczyna jest w całości lub częściowo położona na terenie
podlegającym jurysdykcji innej Strony.
W ramach prac nad Prognozą przeanalizowano możliwość wystąpienia oddziaływań na środowisko
w aspekcie transgranicznym. Zidentyfikowanie natury i skali ewentualnych oddziaływań
transgranicznych jest niezwykle trudne ze względu na bardzo ogólne sformułowanie celów i działań,
a także brak wskazania lokalizacji poszczególnych projektów. Konkretne założenia, co do zakresu
przedsięwzięć oraz ich lokalizacji, powinny pojawić się w planach opracowanych na poziomie
wojewódzkim.
Potencjalne oddziaływanie transgraniczne związane z realizacja celów Kpgo 2022 uzależnione będzie
przede wszystkim od lokalizacji oraz charakteru poszczególnych inwestycji. Największe zagrożenie
potencjalnych oddziaływań transgranicznych mogą nieść ze sobą inwestycje infrastrukturalne, jeśli
zostaną zlokalizowane w pobliżu granicy. Jednakże, w przypadku gdy nie jest określona lokalizacja
przedsięwzięć ani ich skala, rodzaj i proponowana technologia, dokonanie oceny możliwości
wystąpienia oddziaływań transgranicznych nie jest możliwe, natomiast może okazać się konieczne
w przypadku ocen strategicznych dla planów wojewódzkich (przede wszystkim województwa
graniczne) oraz na etapie oceny oddziaływania na środowisko konkretnych przedsięwzięć.
6. Analiza rozwiązań alternatywnych
rcl
Zgodnie z art. 51 ust. 2 pkt 3b Ustawy OOŚ prognoza powinna przedstawiać „rozwiązania
alternatywne do rozwiązań zawartych w projektowanym dokumencie wraz z uzasadnieniem ich
wyboru oraz opis metod dokonania oceny prowadzącej do tego wyboru”. Zgodnie z art. 52 ust. 1 tej
samej ustawy „ informacje zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko, o których mowa w
art. 51 ust. 2, powinny być opracowane stosownie do stanu współczesnej wiedzy i metod oceny oraz
dostosowane do zawartości i stopnia szczegółowości projektowanego dokumentu oraz etapu przyjęcia
tego dokumentu w procesie opracowywania projektów dokumentów powiązanych z tym
dokumentem„ Rozwiązania alternatywne, określane w ramach procedury OOŚ mogą obejmować
alternatywne
ww
w.
1) lokalizacje przedsięwzięcia;
2) rozwiązania technologiczne lub konstrukcyjne przedsięwzięcia;
3) przebiegi szlaków (w przypadku inwestycji liniowych);
4) różne skale i rozmiary inwestycji;
5) harmonogram lub organizację prac budowlanych;
6) metody budowy, a także
7) sposoby likwidacji przedsięwzięcia;
8) alternatywne procesy.
Ocena rozwiązań alternatywnych powinna być dokonana przez pryzmat celów ochrony konkretnych
obszarów Natura 2000, ich integralności oraz wkładu w ogólną spójność sieci Natura 2000.
Każdorazowo rozważyć należy też skutki braku realizacji przedsięwzięcia. Pojęcie „braku rozwiązań
alternatywnych” oznacza, że nie istnieją rozwiązania, które umożliwiłyby osiągnięcie zakładanego celu
w inny, mniej szkodliwy dla środowiska sposób (przy tym ostateczny wybór jednej spośród alternatyw
nie musi opierać się na tym, która z nich ma najmniejsze negatywne oddziaływania). Należy
podkreślić, że kryteria wariantów alternatywnych wzięte z opinii Komisji Europejskiej, dokumentów
38
39
Konwencja z Espoo zawarta w dniu 25 lutego 1991 r., Dz. U. z 1999 r. poz. 1110.
Strona – państwo podpisujące konwencję.
l
pomocniczych oraz poglądy doktryny odnoszą się wyłącznie do projektowanych przedsięwzięć, które
ze swej istoty mogą być wariantowane w wyżej wskazany sposób.
.go
v.p
Dokumenty strategiczne, zwłaszcza o tak wysokim poziomie ogólności jak Kpgo 2022, nie mogą i nie
powinny podlegać tak dalece idącemu wariantowaniu. Nie powinno się też poddawać ocenie
wariantowej tych interwencji, dla których nie zidentyfikowano negatywnych oddziaływań. Realizacja
Kpgo 2022 w ujęciu całościowym będzie mieć oddziaływanie pozytywne. A hipotetyczne ryzyko
negatywnego wpływu w skali lokalnej i regionalnej wiąże się z realizacją konkretnych inwestycji w
zakresie gospodarki odpadami. Jednak zakres, skala i typ oddziaływania będą zależeć od lokalizacji,
technologii oraz indywidualnych cech danego przedsięwzięcia. Kpgo 2022 na poziomie krajowym
odnosi się przede wszystkim do perspektywy krajowej, a nie lokalnej dla konkretnych przedsięwzięć.
Ponadto Kpgo 2022 odnosi swoje cele i działania przede wszystkim do istniejących polskich i unijnych
wymagań i regulacji prawnych w zakresie gospodarki odpadami. Zgodnie z przyjętą hierarchią
sposobów postępowania z odpadami kładzie nacisk przede wszystkim na cel związany z
zapobieganiem powstawaniu odpadów oraz ich odzyskiem, procesy takie jak termiczne
przekształcanie odpadów bez odzysku energii oraz mechaniczno-biologiczne przetwarzanie odpadów
mają być tylko uzupełnieniem systemu. Hipotetyczne alternatywy, które wprowadzałyby zaburzenie tej
hierarchii, byłyby propozycjami nieracjonalnymi i niezgodnymi z polityką i prawem polskim i UE. Także
pominięcie któregoś ogniwa, np. składowania czy spalania, nie byłoby propozycją ani realną, ani
racjonalną, gdyż nie prowadziłoby do całościowego ujęcia potrzeb i problemów w krajowym systemie
gospodarki odpadami i stwarzałoby przez niepełne zagospodarowanie odpadów – zagrożenie dla
środowiska i życia ludzi.
6.1
Ocena skutków w przypadku braku realizacji Krajowego planu
gospodarki odpadami 2022 (wariant 0)
rcl
Odstąpienie od realizacji celów związanych ze stworzeniem „społeczeństwa recyklingu”, które będzie
„unikać wytwarzania odpadów oraz dążyć do maksymalizacji wykorzystania odpadów jako zasobów”
przyczyni się do kontynuowania tradycyjnego modelu korzystania z zasobów środowiska, w którym nie
kładzie się nacisku na minimalizację ilości powstających odpadów, optymalne wykorzystanie
substancji zawartych w odpadach (oszczędność cennych surowców) oraz odzysk energii, a także
ograniczenie negatywnego wpływu powstających odpadów na środowisko. Taki model odznacza się
stałą, wysoką presją na abiotyczne składniki środowiska, przyczyniając się do ich pogorszenia
(powietrze, woda, gleby), w konsekwencji prowadząc do stopniowego pogarszania stanu środowiska
całego kraju, co prawdopodobnie wpłynie na pogorszenie różnorodności biologicznej i prawidłowe
funkcjonowanie ekosystemów i współtworzących je gatunków.
ww
w.
W przypadku zaniechania realizacji zadań mających na celu zamykanie i rekultywację składowisk lub
kwater składowisk można się spodziewać, że proces spontanicznej, naturalnej rekultywacji będzie
zachodził dłużej i wzrost różnorodności biologicznej takich terenów nastąpi o wiele później niż
w przypadku przyspieszenia naturalnej sukcesji przez poprawę warunków abiotycznych środowiska
w wyniku rekultywacji.
W przypadku odstąpienia od realizacji zadań inwestycyjnych w zakresie budowy nowych obiektów
przetwarzania
odpadów
(a
więc
wszelkiego
rodzaju
instalacji
do
przetwarzania
/recyklingu/unieszkodliwiania/termicznego przekształcania odpadów będzie wzrastać powierzchnia
potrzebna do składowania odpadów.
Jeśli nie będą podejmowane działania w celu rekultywacji oraz modernizacji istniejących składowisk,
będzie następowało skażenie środowiska gruntowo-wodnego (a więc gleby, ziemi lub wód
podziemnych) przez odcieki ze składowisk, a także zwiększona, niekontrolowane emisja gazu
składowiskowego, która będzie wiązała się z niekontrolowanym spalaniem metanu, a więc
niepożądaną emisją do atmosfery. Spodziewać się więc można degradacji gleb w obszarze
oddziaływania składowiska oraz skażenia wód, co będzie miało wpływ na jakość upraw roślinnych, a
więc jakość życia i zdrowia człowieka.
oraz
gazu
l
Emisja odorów z nieprawidłowo przetwarzanych, transportowanych odpadów
składowiskowego będzie także negatywnie oddziaływać na życie i zdrowie ludzi.
.go
v.p
Odejście od celów gospodarki zeroodpadowej oraz brak nacisku na postępowanie z odpadami
zgodnie z przyjętą hierarchią wpłynie na pogorszenie jakości powietrza związane z większym użyciem
energii pierwotnej oraz surowców, a także wzrost emisji z nieprawidłowo zagospodarowanych
i składowanych odpadów, nie tylko będzie stanowić zagrożenie dla zdrowia społeczeństwa oraz
kondycji przyrody w aspekcie przekraczania bezpiecznych stężeń zanieczyszczeń w powietrzu,
wodzie i glebie, ale też przyczyni się do nasilania notowanych w ostatnich latach trendów w zakresie
zmian klimatycznych.
Niekontrolowane i w wzrastającej liczbie składowiska będą w sposób negatywny oddziaływać na
krajobraz. Postępować będzie degradacja naturalnego krajobrazu z powodu niezrealizowania działań
związanych z zapobieganiem powstawaniu odpadów, przygotowaniem odpadów do ponownego
użycia, recyklingiem oraz innymi procesami odzysku i unieszkodliwiania odpadów, w tym rekultywacją
istniejących składowisk.
Zaniechanie działań zdefiniowanych Kpgo 2022 wpłynie niekorzystnie na zabytki i dobra materialne.
Pogłębiać się będą procesy degradacji zabytków. Wpływ ten będzie pośredni, związany z
pogorszeniem jakości powietrza.
Odstąpienie od realizacji celów i działań wskazanych w Kpgo 2022 spowoduje m.in. zaniechanie
rozwoju innowacji w gospodarce surowcowej, brak poprawy efektywności energetycznej, brak wzrostu
wykorzystania odpadów komunalnych i wydobywczych, co będzie skutkować utrwaleniem
tradycyjnego modelu korzystania z surowców naturalnych, zwiększonej presji na ich wykorzystanie, w
konsekwencji do zubożenia zasobów naturalnych.
rcl
Negatywne oddziaływania związane z brakiem realizacji celów Kpgo 2022 będą się kumulować,
niewłaściwie zagospodarowane odpady będą wpływać negatywnie na stan środowiska,
a zwiększający się ich strumień spowoduje zwiększenie znaczących negatywnych oddziaływań.
7. Propozycje dotyczące przewidywanych metod analizy
skutków realizacji Krajowego planu gospodarki
odpadami 2022
ww
w.
Kpgo 2022 wyznacza kierunki prowadzenia działań na terenie Polski w zakresie gospodarki
odpadami. W związku z powyższym powinien on podlegać odpowiedniemu systemowi monitoringu
(tak by na bieżąco móc określać stopień osiągania wyznaczonych celów). System monitorowania jest
ważnym elementem oceny postępu we wdrażaniu założeń i realizacji celów Kpgo oraz podstawą do
podejmowania środków naprawczych w sytuacji braku oczekiwanych postępów.
Wdrażanie w życie zarówno prawnych, jak i technicznych rozwiązań przewidzianych w Kpgo 2022
wymaga stałego monitorowania realizacji omawianego planu oraz szybkiej reakcji w przypadku
pojawiania się rozbieżności pomiędzy projektowanymi rezultatami a stanem rzeczywistym.
Zgodnie z postanowieniami Kpgo 2022 źródłem danych do przeprowadzenia monitoringu tymczasowo
będą informacje gromadzone w istniejących bazach, zbierane w ramach systemu administracyjnego i
badań statystycznych, zaś docelowo informacje z bazy danych o produktach, opakowaniach i
gospodarce odpadami. Do określenia wartości niektórych wskaźników będą również wykorzystywane
dane ze sprawozdań z realizacji wojewódzkich planów gospodarki odpadami.
Monitoring Kpgo 2022 powinien zapewnić
1) bieżącą ocenę realizacji założonych celów;
2) prognozowanie ewentualnych zmian warunków realizacji;
3) dokonanie bieżących korekt i poprawek;
4) podjęcie działań zabezpieczających i naprawczych;
5) informowanie społeczności o uzyskanych wynikach.
.go
v.p
l
W Kpgo 2022 przedstawiono wskaźniki mogące stanowić instrument wspierający prace
ukierunkowane na rzecz przeprowadzenia ogólnej oceny stanu gospodarki odpadami w kraju. W
szczególności kwestii związanych z ochroną środowiska dotyczą następujące wskaźniki
1) odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych recyklingowi (bez recyklingu
organicznego);
2) odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych recyklingowi organicznemu;
3) odsetek masy odpadów
z odzyskiem energii;
wytworzonych poddanych termicznemu przekształcaniu
4) odsetek masy odpadów wytworzonych wykorzystanych bezpośrednio na powierzchni
ziemi do prac wskazanych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r.
w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami;
5) odsetek masy
biologicznymi;
odpadów
wytworzonych
poddanych
unieszkodliwianiu
metodami
6) odsetek masy
termicznymi;
odpadów
wytworzonych
poddanych
unieszkodliwianiu
metodami
7) odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych składowaniu bez przetworzenia;
8) liczba podmiotów legitymujących się zweryfikowanym systemem
środowiskowego (posiadających aktualną rejestrację w EMAS);
zarządzania
9) liczba krajowych produktów certyfikowanych UE Ecolabel oraz krajowymi oznakowaniami
ekologicznymi typu I wg norm ISO;
10) liczba wydanych certyfikatów ekooznakowania Eko-znaki/lub Ecolabel w Polsce w roku.
rcl
Ponadto warto rozważyć możliwość monitorowania takich wskaźników jak
1) udział energii pochodzącej z odpadów w końcowym zużyciu energii brutto;
ww
w.
2) liczba postępowań o udzielenie zamówienia publicznego prowadzona według zasad
„zielonych zamówień publicznych”.
8. Wnioski i rekomendacje
.go
v.p
l
Analiza Kpgo 2022 przeprowadzona w ramach Prognozy pozwala na wyciągnięcie następujących
wniosków
1) w Kpgo 2022 wskazano cele oraz kierunki działań w zakresie gospodarki odpadami, które
pozostają w zgodności z unijną hierarchią sposobów postępowania z odpadami;
2) realizacja Kpgo 2022 przyczyni się do wypełnienia przepisów prawa wspólnotowego m.in.
w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów, osiągnięcia odpowiednich poziomów
odzysku i recyklingu oraz ograniczenia składowania odpadów;
3) jednym z ważniejszych ustaleń Kpgo 2022 jest dążenie do redukcji ilości wytwarzanych
odpadów oraz optymalnego wykorzystania substancji zawartych w odpadach
(oszczędność cennych surowców oraz energii pierwotnej);
4) ocenia się, że realizacja Kpgo 2022 jako całości będzie wpływać pozytywnie na
środowisko i przyczyni się do zmniejszenia ilości wytwarzanych odpadów oraz redukcji
negatywnych oddziaływań związanych z gospodarką odpadami;
5) postanowienia Kpgo 2022, wyznaczone w nim cele i kierunki działania są spójne
wewnętrznie i pozostają w spójności z zapisami dokumentów strategicznych na poziomie
ww
w.
rcl
globalnym, europejskim i krajowym. Kpgo 2022 będzie realizował cele wskazane w
dokumentach strategicznych i przyczyniał się do ich wypełniania;
6) wdrażanie postanowień Kpgo 2022 skutkować będzie przeprowadzeniem szeregu
zamierzeń inwestycyjnych w zakresie budowy/modernizacji/rozbudowy obiektów
gospodarki odpadami. Ich realizacja będzie często wiązać się z potencjalnym
negatywnym oddziaływaniem na środowisko. Dlatego też dla tego typu obiektów będzie
konieczność przeprowadzenia indywidualnych ocen oddziaływania na środowisko;
7) realizacja Kpgo 2022 oprócz działań inwestycyjnych proponuje też szereg zamierzeń
o charakterze nieinwestycyjnym (edukacja, zmiana technologii, sieci współpracy itd.).
Działania te będą mieć efekt synergii w stosunku do przedsięwzięć inwestycyjnych;
8) odstąpienie od realizacji celów Kpgo 2022 związanych z dążeniem do stworzenia
„społeczeństwa recyklingu”, które będzie „unikać wytwarzania odpadów oraz dążyć do
maksymalizacji wykorzystania odpadów jako zasobów” przyczyniłoby się do
kontynuowania tradycyjnego modelu korzystania z zasobów środowiska, w którym brak
jest nacisku na minimalizację ilości powstających odpadów, optymalne wykorzystanie
substancji zawartych w odpadach (oszczędność cennych surowców) oraz odzysk energii,
a także ograniczenie negatywnego wpływu powstających odpadów na środowisko;
9) brak realizacji ustaleń Kpgo 2022 będzie prowadzić do stopniowego pogarszania stanu
środowiska w całym kraju, co wpłynie także na zubożenie różnorodności
biologicznej prawidłowego funkcjonowania ekosystemów i współtworzących je gatunków.
Podczas realizacji ustaleń Kpgo 2022 zaleca się przyłożenie uwagi do następujących kwestii
1) dokonanie analizy planów realizacji nowych inwestycji infrastrukturalnych w aspekcie
potrzeb i prognozowanej ilości odpadów. Na poziomie krajowym i wojewódzkim należy
zweryfikować plany inwestycyjne szczególnie w przypadku budowy takich obiektów jak
spalarnie odpadów;
2) w przypadku wyboru lokalizacji pod budowę nowych obiektów gospodarki odpadami
powinno się właściwie określić ich lokalizację, mając na uwadze m.in. odległość od
głównych źródeł powstawania odpadów oraz wrażliwość i cechy środowiska danej
lokalizacji oraz jej sąsiedztwa. Należy także przeanalizować przebieg szlaków transportu
odpadów;
3) lokalizacje inwestycji infrastrukturalnych powinny być analizowane pod względem cech
środowiskowych oraz wrażliwości środowiska na danym terenie. Właściwe zlokalizowanie
instalacji wpływa na ograniczenie jego negatywnych oddziaływań;
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
4) w przypadku gdy jest uzasadniona konieczność budowy spalarni odpadów lub innego
niepożądanego społecznie obiektu gospodarki odpadami, w procesie inwestycyjnym
należy zadbać o rzetelny proces konsultacji społecznych;
5) w planie gospodarki odpadami na poziomie krajowym oraz planach wojewódzkich należy
także zwrócić uwagę na trendy i planowane zmiany na poziomie unijnym w zakresie
gospodarki odpadami i przy planowaniu działań uwzględniać wprowadzane standardy
oraz ograniczenia;
6) należy dążyć do maksymalizacji wykorzystania potencjału odzysku energii wytworzonej z
odpadów (pozostałych po odzysku surowców) oraz z gazów składowiskowych w tzw.
kogeneracji energii cieplnej i elektrycznej;
7) istotne jest, aby zadbać o odpowiednie, wygodne dla użytkownika wyposażenie punktów
selektywnego zbierania i odbierania odpadów u źródła. Obecnie stosowane w niektórych
regionach Polski pojemniki wyposażone w ciężką przykrywę nie są wygodne dla
przeciętnego użytkownika, a tym bardziej ludzi słabszych, chorych, starszych lub dzieci.
Duży wysiłek, jaki należy włożyć w otwarcie pojemnika, powoduje często negatywne
zachowania typu pozostawianie odpadów obok pojemnika lub korzystanie tylko z
odkrytego pojemnika dla odpadów zmieszanych. Pod tym względem dużo bardziej
użyteczne są pojemniki, do których wrzuca się odpady przez odpowiednio
zaprojektowany otwór. Tego typu rozwiązania nie wymuszają konieczności
niewygodnego otwierania pojemnika, a także pośrednio zachęcają do zgniatania
odpadów przed wyrzuceniem, co minimalizuje ich objętość, a więc ułatwia ich transport.
Alternatywnym rozwiązaniem jest wyposażenie pojemnika w pedał, umożliwiający
otwieranie przykrywy nogą, bez użycia rąk;
8) w celu zwiększenia efektywności działań, których celem jest ponowne użycie produktów
lub ich części, należy rozważyć wprowadzenie systemu kaucyjnego odbioru opakowań
wielorazowego użytku, w tym objęcie systemem nie tylko opakowań szklanych, lecz także
opakowań plastikowych wielorazowego użytku (np. butelek do napojów). W systemie
odbioru opakowań nie powinny istnieć sztuczne bariery dla użytkownika np. w obowiązek
okazania paragonu zakupu danego napoju w danym sklepie czy obowiązek
równoczesnego zakupu napoju w przypadku zwrotu opakowania. Tego typu praktyki
zniechęcają konsumentów do zakupu produktów w opakowaniach zwrotnych, gdyż wiąże
się to z dodatkową opłatą za opakowanie i utrudnieniami w odzyskaniu kaucji. Produkty w
opakowaniach zwrotnych powinny być konkurencyjne cenowo, a zwrot opakowania nie
powinien być obwarowany obowiązkiem okazania paragonu czy zakupem nowego
produktu;
9) istotne jest, by realizacji inwestycji infrastrukturalnych towarzyszyła edukacja ekologiczna
w zakresie potrzeby i sposobów zapobiegania powstawaniu, minimalizacji produkcji
odpadów, a także wykorzystania odpadów opakowaniowych, segregacji odpadów oraz
korzyści i ułatwień dla przedsiębiorców w celu zachęty ich do minimalizacji odpadów oraz
recyklingu i ponownego użycia surowców. Odpowiednio wyedukowane społeczeństwo
stanowi podstawę sprawnego systemu gospodarki odpadami.
Dobra praktyka z Republiki Czeskiej, Angażowanie społeczności w gospodarkę odpadami
Nadace Partnerství (Czeska Fundacja Partnerstwa na rzecz Środowiska) jest największą fundacją na
rzecz środowiska w Republice Czeskiej. Aby zaangażować społeczność, Fundacja stosuje wiele
innowacyjnych metod, dużo bardziej efektywnych niż tradycyjne. Gdy chce poinformować społeczność
o projekcie, organizuje wystawy, korzysta z mediów społecznościowych tak, aby dotrzeć do jak
najszerszej grupy odbiorców. Gdy chce skonsultować się w ramach otwartej debaty, organizuje
spotkania, angażując przy tym doświadczonych moderatorów.
Jednym z programów realizowanych przez Fundacje jest Szkoła na rzecz trwałego Rozwoju, w
ramach której jeden z poruszanych tematów dotyczy gospodarki odpadami. Program koncentruje się
.go
v.p
l
na szkołach podstawowych, gimnazjach oraz liceach, na współpracy z uczniami oraz nauczycielami.
Zarządzanie odpadami jest jednym z przedmiotów, na których należy się skupić, rozbudzając
świadomość dotyczącą środowiska w kontekście edukacji. Dwa studia przypadku pokazują, jak
wykorzystać uczestnictwo w planowaniu zarządzaniem odpadami.
Studium Przypadku I – szkolny projekt „odpady organiczne“
Celem tego projektu było rozbudzenie świadomości na temat korzyści płynących z należytego
zagospodarowania odpadów organicznych. Uczniowie szkół w okręgu Jeseník rozpoczęli projekt od
burzy mózgów na temat segregacji odpadów i złożyli podanie o grant w Szkole dla Ekorozwoju. Z
pomocą przyznanego grantu uczniowie stali się aktywnymi orędownikami w znajdowaniu rozwiązań w
zakresie gospodarki odpadami we własnej szkole. W czasie warsztatów planistycznych uczniowie
mieli wiele pomysłów, zorganizowali wycieczkę na składowisko odpadów, gdzie zdobyli wiele
informacji. Po powrocie postanowili gospodarować odpadami w bardziej efektywny sposób przez
zbieranie odpadów organicznych. Odpady organiczne, składające się z odpadów kuchennych i
ogrodowych zostały zebrane do pojemników zbudowanych przy użyciu pieniędzy z grantów i użyte
jako nawóz pod kwiaty w ogrodzie szkolnym.
Po wdrożeniu projektu, który nadal trwa, uczniowie zorganizowali dzień projektowy. Podczas tego
dnia uczniowie zaprezentowali wyniki swoich działań, wyniki konkursu na temat promocji zwiększania
świadomości i korzyści płynących z odpadów organicznych itd.
Studium przypadku II – szkolny projekt recyklingu
ww
w.
rcl
Celem projektu było stworzenie bardziej przyjaznych środowisku miejsc gromadzenia odpadów oraz
ograniczenie ilości odpadów zmieszanych. Po otrzymaniu grantu oraz po szkoleniu nauczycieli przez
Fundację Nadace Partnerství, uczniowie szkoły w Mladej Boleslav rozpoczęli projekt aktywnego
uczestnictwa w recyklingu w szkole. Uczniowie wraz z nauczycielami zgłosili się do władz lokalnych po
pojemniki na odpady. Po zainstalowaniu pojemników na zewnątrz i wewnątrz szkoły zaczęto
segregować plastik, papier, szkło i odpady zmieszane. Ponadto uczniowie angażowali innych do
projektu i dzielili się wiedzą na temat konieczności segregacji odpadów i recyklingu. Stworzyli tablicę
informacyjną, opracowali broszury, a następnie dystrybuowali je po całym mieście. Ponadto
zaangażowali szkoły podstawowe przez stworzenie materiałów edukacyjnych na temat recyklingu. W
ten sposób dali narzędzia oraz pokazali innym szkołom, jak można aktywnie uczestniczyć w
recyklingu we własnych szkołach.
.go
v.p
Długookresowa Strategia rozwoju kraju, Polska 2030, MAiC styczeń 2013 r.
l
9. Literatura
Europa 2020. Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu
społecznemu [Komunikat Komisji. KOM(2010) 2020
Jendrośka J, Bar M., 2010, Oceny oddziaływania na środowisko planów i programów. Praktyczny
poradnik prawny, Centrum Prawa Ekologicznego.
Kierunki rozwoju biogazowni rolniczych w Polsce w latach 2010-2020, lipiec 2010
Kistowski M., 2002, Wybrane aspekty metodyczne sporządzania strategicznych ocen oddziaływania na
środowisko przyrodnicze, Człowiek i Środowisko, T. 26, nr 3-4, s. 55-72.
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Ku gospodarce o obiegu zamkniętym: program zero odpadów dla
Europy” COM (2014)398
Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (KPZK 2030), grudzień 2011
Krajowy program zapobiegania powstawaniu odpadów, 2014
Narodowy program gospodarki niskoemisyjnej, Ministerstwo Gospodarki 2011 r.
Narodowy Program Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej, Warszawa 2015 Projekt: wersja z dnia 4
sierpnia 2015 roku
rcl
Natura w procedurze inwestycyjnej, Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska
Polityka energetyczna Polski do 2030 roku, grudzień 2013 r.
Poradnik dotyczący uwzględniania problematyki zmian klimatu i różnorodności biologicznej w
strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko – Komisja Europejska 2013
Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032, lipiec 2009
Report of the United Nations Conference on Sustainable Development (A/CONF.216/16), 2012
ww
w.
Stan środowiska w Polsce – Raport 2014, Biblioteka Ochrony Środowiska, Główny Inspektorat Ochrony
Środowiska, Warszawa 2014
Strategia adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą
do roku 2030 – program KLIMADA, Ministerstwo Środowiska, 2013 (SPA 2020)
Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Perspektywa 2020, wrzesień 2014 r.
Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020” (SIEG), MG, styczeń
2013
Strategia ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r.
Strategia Rozwoju Kraju 2020, MRR, wrzesień 2012 r.
Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z
perspektywą do roku 2030
Trzecia Aktualizacja KPOŚK zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 1 lutego 2011 r. (AKPOŚK
2010)
Wielgosiński G., Czy spalarnia odpadów jest rozwiązaniem bezpiecznym?, Politechnika Łódzka, Wydział
ww
w.
rcl
.go
v.p
Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej 2011
l
Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska, grudzień 2010
.go
v.p
l
– 245 –
rcl
Część B Mapy dotyczące stanu środowiska
ww
w.
ww
w.
l
– 246 –
1
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GDOŚ (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 1: Rozmieszczenie sieci obszarów chronionych Natura 2000 w Polsce
ww
w.
l
– 247 –
2
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GDOŚ (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 2: Rozmieszczenie obszarów specjalnej ochrony ptaków (OSO) Natura 2000 w Polsce
ww
w.
l
– 248 –
3
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GDOŚ (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 3: Rozmieszczenie obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty w Polsce
ww
w.
l
– 249 –
4
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GDOŚ (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 4: Lokalizacja parków narodowych na terytorium Polski
ww
w.
l
– 250 –
5
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GDOŚ (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 5: Lokalizacja parków krajobrazowych na terytorium Polski
ww
w.
l
– 251 –
6
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GDOŚ (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 6: Lokalizacja rezerwatów przyrody na terytorium Polski
ww
w.
l
– 252 –
7
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GDOŚ (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 7: Lokalizacja zespołów przyrodniczo-krajobrazowych na terytorium Polski
ww
w.
l
– 253 –
8
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GDOŚ (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 8: Lokalizacja obszarów chronionego krajobrazu (OCHK) na terytorium Polski
ww
w.
l
– 254 –
9
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych ECONET, stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 9: Lokalizacja sieci korytarzy ekologicznych na terytorium Polski
ww
w.
l
– 255 –
10
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych KZGW (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 10: Sieć hydrograficzna w Polsce
ww
w.
l
– 256 –
11
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych KZGW (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 11: Podział kraju na jednolite części wód powierzchniowych
ww
w.
l
– 257 –
12
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych KZGW (zasoby mapowe serwisu WMS), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 12: Podział kraju na jednolite części wód podziemnych
ww
w.
l
– 258 –
13
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Służby Hydrogeologicznej (PSH, PIG PIB), stan na lipiec 2015 r.
.go
v.p
Monitor Polski
rcl
Rysunek 13: Główne zbiorniki wód podziemnych (GZWP) Polski
l
Spis rysunków
.go
v.p
Rysunek 1: Rozmieszczenie sieci obszarów chronionych Natura 2000 w Polsce .................. 1
Rysunek 2: Rozmieszczenie Obszarów Specjalnej Ochrony ptaków (OSO) Natura 2000 w
Polsce ................................................................................................................................... 2
Rysunek 3: Rozmieszczenie obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty w Polsce .......... 3
Rysunek 4: Lokalizacja parków narodowych na terytorium Polski ......................................... 4
Rysunek 5: Lokalizacja parków krajobrazowych na terytorium Polski .................................... 5
Rysunek 6: Lokalizacja rezerwatów przyrody na terytorium Polski ........................................ 6
Rysunek 7: Lokalizacja zespołów przyrodniczo-krajobrazowych na terytorium Polski ........... 7
Rysunek 8: Lokalizacja obszarów chronionego krajobrazu (OCHK) na terytorium Polski ...... 8
Rysunek 9: Lokalizacja sieci korytarzy ekologicznych na terytorium Polski ........................... 9
Rysunek 10: Sieć hydrograficzna w Polsce ..........................................................................10
Rysunek 11: Podział kraju na jednolite części wód powierzchniowych .................................11
Rysunek 12: Podział kraju na jednolite części wód podziemnych .........................................12
ww
w.
rcl
Rysunek 13: Główne zbiorniki wód podziemnych (GZWP) Polski .........................................13