Uchwała nr 107 Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie przyjęcia "Strategii Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030"

§ 1. Przyjmuje się „Strategię Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030”, zwaną dalej „Strategią”,

stanowiącą załącznik do uchwały.

§ 2. Koordynowanie i nadzorowanie Strategii powierza się ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego.

ww

w.

rcl

§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: E. Kopacz

Dokument

podpisany przez

Marek Głuch

Data: 2015.08.19

15:58:46 CEST

MONITOR POLSKI

v.p

l

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 19 sierpnia 2015 r.

Poz. 736

UCHWAŁA Nr 107

RADY MINISTRÓW

.go

z dnia 14 lipca 2015 r.

w sprawie przyjęcia „Strategii Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030”

Na podstawie art. 14a ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2014 r.

poz. 1649 oraz z 2015 r. poz. 349) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik

– 2 – do uchwały nr 107

Rady Ministrów

Załącznik do uchwały nr 107 Rady Ministrów

z dnia 14 lipca 2015

r.

z dnia 14 lipca 2015 r. (poz. 736)

(poz. …)

v.p

l

Monitor Polski

STRATEGIA

ww

w.

rcl

.go

ROZWOJU POLSKI CENTRALNEJ

DO ROKU 2020

z perspektywą 2030

Warszawa, lipiec 2015 r.

Spis treści

v.p

l

Monitor Polski

1 WPROWADZENIE ................................................................................................................................ 4

1.1 PRZEBIEG PRAC NAD DOKUMENTEM .......................................................................................5

1.2 MIEJSCE STRATEGII W PORZĄDKU DOKUMENTÓW STRATEGICZNYCH....................................7

2 STRESZCZENIE ................................................................................................................................... 10

3 DIAGNOZA I TRENDY ROZWOJOWE ................................................................................................. 11

3.1 CECHY CHARAKTERYSTYCZNE MAKROREGIONU POLSKI CENTRALNEJ .................................. 11

3.2 DIAGNOZA W OBSZARACH ZIDENTYFIKOWANYCH POTENCJAŁÓW ROZWOJOWYCH .......... 14

3.3 TRENDY ROZWOJOWE ........................................................................................................... 31

.go

3.4 ANALIZA SWOT....................................................................................................................... 34

4 WYZWANIA I WIZJA .......................................................................................................................... 39

5 CEL GŁÓWNY, CELE SZCZEGÓŁOWE ORAZ KIERUNKI INTERWENCJI ................................................ 41

5.1 Cel szczegółowy I ZINTEGROWANA PRZESTRZEŃ WIEDZY I INNOWACJI .............................. 43

5.2 Cel szczegółowy II PRZESTRZEŃ PRZYJAZNA TWÓRCOM I PROJEKTANTOM ......................... 45

5.3 Cel szczegółowy III INNOWACYJNA SIEĆ MEDYCZNO-FARMACEUTYCZNA ........................... 48

5.4 Cel szczegółowy IV MIĘDZYNARODOWE CENTRUM ŻYWNOŚCI PROZDROWOTNEJ ............. 50

w.

rcl

5.5 Cel szczegółowy V MULTIMODALNY WĘZEŁ TRANSPORTOWY O ZNACZENIU

MIĘDZYNARODOWYM ........................................................................................................... 52

6 WSKAŹNIKI REALIZACJI ..................................................................................................................... 55

7 SYSTEM REALIZACJI .......................................................................................................................... 57

7.1 ZASADY REALIZACJI STRATEGII............................................................................................... 57

7.2 PODMIOTY ZAANGAŻOWANE W REALIZACJĘ STRATEGII ...................................................... 59

7.3 SYSTEM MONITOROWANIA I EWALUACJI STRATEGII ............................................................ 62

8 RAMY FINANSOWE ........................................................................................................................... 65

ww

9 SPIS MAP, SCHEMATÓW I WYKRESÓW ............................................................................................ 67

WPROWADZENIE

v.p

l

1

–4–

Prace nad przygotowaniem Strategii Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030

(Strategia) zainicjowały w 2012 r. władze samorządowe województw łódzkiego i mazowieckiego

podpisując porozumienie o współpracy międzyregionalnej1. W porozumieniu określono, że koncepcja

przyszłej strategii koncentrować się będzie na wykorzystaniu synergicznych potencjałów

rozwojowych obu województw dla wzmocnienia pozycji konkurencyjnej Polski Centralnej zarówno

w wymiarze krajowym, jak i międzynarodowym.

Makroregion Polski Centralnej2 obejmuje obszar dwóch województw: łódzkiego i mazowieckiego

o łącznej powierzchni stanowiącej 17,2% powierzchni kraju i o liczbie ludności wynoszącej

ok. 7,8 mln osób, co stanowi ok. 20,3% ludności Polski.

Mapa 1. Makroregion Polski Centralnej na tle kraju i Europy

.go

Średnia gęstość zaludnienia wynosi

146 osób/km2, przy czym dla miast

1511 osób/km2, natomiast dla obszarów

wiejskich 56 osób/km2. Udział ludności

miejskiej wynosi 64,0% (Polska – 60,6%)3.

W latach 2002-2012 napływ migracyjny

ludności do Warszawy przyczynił się do

wzrostu liczby mieszkańców makroregionu

o 1,2%, co świadczy o wysokim potencjale

demograficznym makroregionu.

w.

rcl

Polska Centralna charakteryzuje się

najwyższym w kraju poziomem rozwoju

gospodarczego

w

porównaniu

do

pozostałych makroregionów – zarówno pod

względem

osiągniętych

w

2012 r.

wskaźników PKB na 1 mieszkańca (137,9%

średniej krajowej), jak i WDB4 na

1 pracującego (119,3% średniej dla Polski).

Pozycja makroregionu w tym zakresie

wynika

ze

zdecydowanej

przewagi

gospodarczej województwa mazowieckiego

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa Łódzkiego

(wartość PKB na 1 mieszkańca: woj. w Łodzi.

mazowieckie 159,2% średniej krajowej, woj.

łódzkie 93,2%; wartość WDB na 1 pracującego: woj. mazowieckie 130,8% średniej krajowej, woj. łódzkie

90,6%).

ww

Szczególną rolę w rozwoju makroregionu odgrywa bipolarny układ Warszawa-Łódź, obejmujący

swym zasięgiem nie tylko miasta centralne i ich obszary funkcjonalne, ale również znaczne obszary

obu województw.

1

Porozumienie zostało podpisane 13 lipca 2012 r.

Używany w Strategii termin „makroregion” lub „makroregion Polski Centralnej” należy rozumieć jako obszar nazywany w statystyce publicznej

„Regionem Centralnym” (poziom NTS 1 w Nomenklaturze Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych). Natomiast zgodnie z powszechnym

rozumieniem, używane w Strategii pojęcie „region” jest tożsame z pojęciem „województwo” (czyli obszarem na poziomie NTS 2 w statystyce

publicznej).

3

Dane demograficzne wg GUS na koniec 2012 r.

4

PKB – produkt krajowy brutto, WDB – wartość dodana brutto.

PRZEBIEG PRAC NAD DOKUMENTEM

Prace na poziomie regionalnym

v.p

l

1.1

–5–

Prace na poziomie rządowym

.go

Prace nad dokumentem odbywały się etapowo. Pierwszym etapem – prowadzonym od roku 2012

przez samorządy województw i nadzorowanym przez marszałków – było przygotowanie Koncepcji

Strategii Rozwoju Makroregionu Polski Centralnej 2030. Do kierowania pracami został powołany

Komitet Sterujący, a bezpośrednie opracowanie dokumentu powierzone zostało Zespołowi

Ekspertów, który składał się głównie z przedstawicieli służb planowania regionalnego obu

samorządów wojewódzkich i był wspierany przez przedstawicieli Komitetu Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju, Uniwersytetu Łódzkiego oraz Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Nad

całością prac czuwała Rada Naukowo-Konsultacyjna będąca organem opiniująco-doradczym

marszałków. Koncepcja Strategii Rozwoju Makroregionu Polski Centralnej 2030 określa wypracowane

przez regiony pola współpracy i cele rozwoju makroregionu jako obszaru, który ma stać się bardziej

dostępny i zintegrowany, kreatywny i innowacyjny oraz cechować się reindustrializacją

i umiędzynarodowieniem. Koncepcja zawiera rozbudowaną analizę sytuacji rozwojowej

i przestrzennej makroregionu oraz liczne odniesienia środowiskowe i przyrodnicze.

Kolejny etap rozpoczął się w październiku 2014 r. wraz z przekazaniem przez marszałków

województw łódzkiego i mazowieckiego, ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego,

Koncepcji Strategii Rozwoju Makroregionu Polski Centralnej 2030 z wnioskiem o przygotowanie

projektu strategii ponadregionalnej, o której mowa w przepisie art. 14a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia

6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2014 r. poz. 1649 oraz z 2015 r.

poz. 349).

w.

rcl

W przygotowaniu projektu Strategii skupiono się na wybranych obszarach współpracy o charakterze

ponadregionalnym, których odpowiednie wsparcie w największym stopniu przyczyni

się do wzmocnienia konkurencyjności Polski Centralnej. Określenie celów rozwojowych i wpisujących

się w nie kierunków interwencji opierało się na wnioskach z przeprowadzonej na wcześniejszym

etapie diagnozy sytuacji społeczno-gospodarczej i identyfikacji kluczowych potencjałów

makroregionu. W toku prac doprecyzowano horyzont czasowy Strategii. Rok 2020 wskazano jako

datę zbieżną z okresem obowiązywania aktualnej strategii rozwoju kraju, natomiast perspektywa

roku 2030 jest istotna ze względu na konieczność zapewnienia odpowiednio długiego dla strategii

okresu planowania działań rozwojowych i odnosi się do długoterminowych dokumentów

planistycznych.

ww

System realizacji i ramy finansowe Strategii oparto na założeniu, że budowanie przewag

konkurencyjnych Polski Centralnej możliwe jest dzięki wspólnym działaniom władz publicznych

na poziomie krajowym i regionalnym z wykorzystaniem unikatowych i uzupełniających

się potencjałów województwa łódzkiego oraz mazowieckiego – zgodnie z zasadą pomocniczości.

Realizacja Strategii zakłada także udział partnerów społecznych i gospodarczych we wdrażaniu

działań rozwojowych.

Opinia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w sprawie oceny oddziaływania na środowisko

Projekt Strategii został skonsultowany z Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska (GDOŚ) w celu

stwierdzenia, czy jest konieczne przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko5.

W dniu 4 marca 2015 r. GDOŚ poinformował o możliwości odstąpienia od przeprowadzenia

powyższej oceny. Uzasadnieniem dla takiej decyzji jest fakt, że Strategia ma charakter ogólny i nie

identyfikuje nowych przedsięwzięć bądź działań, których realizacja mogłaby spowodować znaczące

5

W trybie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie

środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2013 r. poz. 1235, z późn. zm.).

Konsultacje społeczne

v.p

l

oddziaływanie na środowisko. Ponadto zakres tematyczny i przestrzenny Strategii zakłada, że jej

realizacja nie przyniesie żadnych nowych negatywnych skutków środowiskowych o charakterze

skumulowanym w stosunku do skutków strategii i programów poddanych już wcześniej strategicznej

ocenie oddziaływania na środowisko.

Konsultacje społeczne trwały od 17 lutego do 31 marca 2015 r. Uwagi i rekomendacje do projektu

Strategii zgłosiły samorządy terytorialne (miasta), Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego,

Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich, jedna organizacja pozarządowa oraz kilkadziesiąt

osób fizycznych.

.go

Propozycje zmian zgłoszone przez miasta oraz organizacje sektora szkolnictwa wyższego wskazywały

przede wszystkim na konieczność uzupełnienia lub poprawy diagnozy i trendów rozwojowych, analizy

mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń (SWOT) Strategii oraz jej celów i wskaźników. Postulaty

osób fizycznych i organizacji pozarządowych dotyczyły głównie umieszczenia w Strategii

zobowiązania do realizacji konkretnych przedsięwzięć, między innymi Centralnego Portu Lotniczego

i Kolei Dużych Prędkości.

Po przeprowadzeniu analizy wszystkich uwag, uwzględniono część propozycji doprecyzowujących lub

uzupełniających postanowienia Strategii. Wprowadzono modyfikacje przyczyniające się do

podniesienia jakości Strategii, w tym większej spójności między diagnozą oraz częścią kierunkową.

W wyniku uwag uzupełniono Strategię o kwestie powiązań głównych centrów rozwoju z regionalnymi

ośrodkami wzrostu oraz uzupełniono aspekty dotyczące kapitału ludzkiego i społecznego.

Zmodyfikowano również analizę SWOT Strategii.

w.

rcl

Postulaty dotyczące konkretnych przedsięwzięć, ze względu na swój bardzo szczegółowy i operacyjny

charakter, nie mogły zostać uwzględnione bezpośrednio w dokumencie, jednakże zostaną wzięte pod

uwagę na etapie realizacji Strategii. Zestawienie wszystkich zgłoszonych uwag wraz ze stanowiskiem

Ministra Infrastruktury i Rozwoju zostało udostępnione na stronie internetowej www.mir.gov.pl.

W osobnym trybie projekt został również skonsultowany z Komisją Wspólną Rządu i Samorządu

Terytorialnego.

Ocena Ex ante

Ewaluacja ex ante projektu Strategii została przeprowadzona na zlecenie Ministra Infrastruktury i

Rozwoju przez firmę EGO S.C. (z siedzibą w Warszawie).

Celem badania było zapewnienie jak najwyższej jakości projektu poprzez ocenę spójności

wewnętrznej Strategii, spójności jej postanowień z dokumentami strategicznymi w zakresie polityki

rozwoju i ocenę komplementarności z ustaleniami regionalnych dokumentów strategicznych.

Weryfikacji podlegał również system realizacji, monitorowania i ewaluacji projektu, w tym zestaw

wskaźników monitorowania.

ww

Wyniki badania potwierdziły, że diagnoza i kierunki interwencji trafnie odnoszą się do szans

i potencjałów rozwojowych makroregionu Polski Centralnej, a zaproponowany system realizacji

zapewnia właściwe narzędzia do wdrażania i monitorowania Strategii. Ponadto ocena ex ante

wykazała, że założenia i cele Strategii są spójne z celami strategicznymi ustalonymi na poziomie

unijnym i krajowymi oraz są komplementarne w stosunku do celów strategii regionalnych.

Istotnym rezultatem ewaluacji było wzmocnienie spójności między diagnozą, analizą SWOT Strategii a

częścią kierunkową Strategii oraz wskaźnikami monitorowania.

MIEJSCE STRATEGII W PORZĄDKU DOKUMENTÓW STRATEGICZNYCH

v.p

l

1.2

–7–

Strategia Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030 jest kolejną strategią o zasięgu

ponadregionalnym. Aktualnie realizowane są strategie rozwoju dla trzech obszarów

makroregionalnych: Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego Polski Wschodniej do roku 2020

(przyjęta przez Radę Ministrów 30 grudnia 2008 r. i zaktualizowana dnia 11 lipca 2013 r.), Strategia

Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 (przyjęta w dniu 8 stycznia 2014 r.) oraz Strategia Rozwoju

Polski Zachodniej do roku 2020 (przyjęta w dniu 30 kwietnia 2014 r.).

Podobnie jak w przypadku poprzednich dokumentów ponadregionalnych, Strategia koncentruje się

na najważniejszych wyzwaniach o wymiarze ponadregionalnym, komplementarnych wobec strategii

wojewódzkich i wpisuje się w cele krajowych i unijnych strategii rozwoju.

.go

Na poziomie Unii Europejskiej kluczowe strategiczne rozstrzygnięcia znajdują się w dokumencie

Europa 2020. Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu

społecznemu (Strategia Europa 2020), określającym trzy priorytety rozwojowe UE: rozwój

inteligentny, rozwój zrównoważony oraz rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu6. Kierunki

interwencji przewidziane w Strategii są zgodne z podejściem Komisji Europejskiej przedstawionym

w szczególności w ramach priorytetu pierwszego i inicjatywy flagowej Unia Innowacji, która zakłada

podnoszenie innowacyjności i konkurencyjności.

W krajowym systemie zarządzania rozwojem, wynikającym z ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r.

o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, Strategia Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020

z perspektywą 2030 jako strategia ponadregionalna, została umiejscowiona pomiędzy długoi średniookresowymi strategiami na poziomie krajowym, i regionalnym (w tym w szczególności –

strategiami rozwoju województw).

w.

rcl

Najważniejszym krajowym dokumentem w perspektywie średniookresowej, który określa cele

strategiczne rozwoju kraju do 2020 r. jest Strategia Rozwoju Kraju 2020. Aktywne społeczeństwo,

Konkurencyjna gospodarka, Sprawne państwo (ŚSRK) przyjęta przez Radę Ministrów w dniu

25 września 2012 r7. W strategii tej wytyczono obszary, w których koncentrować się będą główne

działania państwa – sprawne i efektywne państwo, konkurencyjna gospodarka oraz spójność

społeczna i terytorialna oraz określa, jakie interwencje są niezbędne w perspektywie

średniookresowej w celu przyspieszenia procesów rozwojowych. Wyznacza także kluczowe działania

wraz z możliwością ich sfinansowania w ramach perspektywy finansowej UE na lata 2014-2020. ŚSRK

zwraca uwagę na wymiar terytorialny podejmowanych działań oraz wzmocnienie i lepsze

wykorzystanie potencjałów regionalnych.

Cele Strategii korespondują z celami ŚSRK, a planowane w niej kierunki interwencji wzmocnią

realizację celów ŚSRK, w szczególności dotyczących zwiększenia innowacyjności i wzrostu wydajności

gospodarki, podnoszenia efektywności transportu oraz wzmacniania mechanizmów terytorialnego

równoważenia rozwoju, jak również integracji przestrzennej dla rozwijania i pełnego wykorzystania

potencjałów regionalnych.

ww

Istotne dla treści Strategii rozstrzygnięcia są zawarte także w Krajowej Strategii Rozwoju

Regionalnego 2010-2020: Regiony, miasta, obszary wiejskie (KSRR) przyjętej przez Radę Ministrów

w dniu 13 lipca 2010 r8. KSRR, określając cele polityki regionalnej i instrumenty ich realizacji

w kontekście przestrzennym, wskazuje miejsce strategii ponadregionalnych w systemie polityki

rozwoju. Zgodnie z KSRR, strategie ponadregionalne są precyzyjnie zaadresowane przestrzennie

i wykraczają swoim zakresem poza jedno województwo. Dodatkowo są one realizowane

6

7

8

Komunikat Komisji Europejskiej KOM(2010)2020 z dnia 3 marca 2010 r.

Uchwała nr 157 Rady Ministrów z dnia 25 września 2012 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Kraju 2020 (M.P. poz. 882).

Uchwała Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, miasta, obszary wiejskie

(M.P. z 2011 r. Nr. 36, poz. 423).

v.p

l

na obszarach istotnych z punktu widzenia potrzeb rozwoju regionalnego i mogą także odnosić się

do obszarów strategicznej interwencji wskazanych w ŚSRK. Strategia makroregionu, zakładając

wykorzystanie jego endogenicznych potencjałów, wpisuje się w paradygmat rozwoju wynikający

z KSRR.

Cele Strategii są zgodne z celami KSRR. Pierwsze cztery cele Strategii mieszczą się w celu pierwszym

KSRR ukierunkowanym na wzrost konkurencyjności regionów, natomiast cel piąty należy wiązać

z celem drugim KSRR dotyczącym budowania spójności terytorialnej. Ponadto KSRR wskazuje na

konieczność wykorzystania i aktywnego wzmacniania potencjału Warszawy także dla możliwości

pozytywnego oddziaływania na ośrodki położone w jej pobliżu – wymieniając w tym kontekście Łódź.

.go

Strategia jest spójna i komplementarna z celami i priorytetami wskazanymi w ośmiu zintegrowanych

strategiach rozwoju, do których należą: Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki

„Dynamiczna Polska 2020”9. Strategia Rozwoju Transportu do 2020 roku10, Strategia Rozwoju

Kapitału Ludzkiego 202011, Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 202012, Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko perspektywa do 202013, Strategia Sprawne Państwo 202014, Strategia

Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa Narodowego RP 202215, Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi,

Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-202016, w takim zakresie, w jakim odnosi się do celów i kierunków

interwencji w nich sformułowanych. Strategia nie zastępuje strategii zintegrowanych w odniesieniu

do Polski Centralnej, lecz definiuje ponadregionalne priorytety rozwojowe z poszanowaniem celów

i kierunków pozostałych dokumentów strategicznych i planów rozwojowych.

w.

rcl

Wyznaczony w Strategii horyzont czasowy dla realizacji celów do roku 2020 z perspektywą 2030,

nawiązuje do przyjętej przez Radę Ministrów Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju. Polska 2030.

Trzecia Fala Nowoczesności (DSRK) z dnia 5 lutego 2013 r17. Strategia wpisuje się w model rozwoju

opierający się na zasadzie solidarności pokoleniowej, terytorialnej oraz innowacyjnej. Cele Strategii są

spójne z celem głównym DSRK określonym jako poprawa jakości życia Polaków dzięki stabilnemu,

wysokiemu wzrostowi gospodarczemu oraz wpisują się we wskazane w DSRK dwa obszary

strategiczne: obszar konkurencyjności i innowacyjności gospodarki (modernizacji) i obszar

równoważenia potencjału rozwojowego regionów (dyfuzji).

Innym ważnym dla postanowień Strategii dokumentem długookresowym jest Koncepcja

Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (KPZK) przyjęta przez Radę Ministrów w dniu

13 grudnia 2011 r18. W dokumencie wielokrotnie zaznaczono szczególny charakter obszaru

metropolitarnego Warszawa-Łódź. W celu pierwszym KPZK dotyczącym podwyższenia

konkurencyjności głównych ośrodków miejskich wskazuje się, że intensyfikacja współpracy

i zapewnienie synergii rozwoju wybranych par miast, wśród których wskazana jest Warszawa-Łódź,

dostarczy dodatkowych bodźców rozwojowych, zwiększających zakres i pola współpracy. Ponadto,

w celu trzecim (Poprawa dostępności terytorialnej kraju w różnych skalach przestrzennych poprzez

9

ww

Uchwała nr 7 Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2013 r. w sprawie Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020"

(M.P. poz. 73).

10

Uchwała nr 6 Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2013 r. w sprawie Strategii Rozwoju Transportu do 2020 r. (z perspektywą do 2030 r.)

(M.P. poz. 75).

11

Uchwała nr 104 Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 2013 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020 (M.P. poz. 640).

12

Uchwała nr 61 Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia „Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 2020” (M.P. poz. 378).

13

Uchwała nr 58 Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 2014 r. w sprawie przyjęcia Strategii „Bezpieczeństwa energetycznego i środowiska –

perspektywa do 2020” (M.P. poz. 469).

14

Uchwała nr 17 Rady Ministrów z dnia 12 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia strategii „Sprawne Państwo 2020” (M.P. poz. 136).

15

Uchwała nr 67 Rady Ministrów z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia „Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego

Rzeczypospolitej Polskiej 2022” (M.P. poz. 377).

16

Uchwała nr 163 Rady Ministrów z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie przyjęcia „Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa”

na lata 2012-2020 (M.P. poz. 839).

17

Uchwała nr 16 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju. Polska 2030. Trzecia Fala

Nowoczesności (M.P. poz. 121).

18

Uchwała nr 239 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie przyjęcia Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030

(M.P. z 2012 r. poz. 252).

v.p

l

rozwijanie infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej) wskazuje się na konieczność skupienia

wysiłku inwestycyjnego w obrębie integrujących się układów bipolarnych. Stolice województw

łódzkiego i mazowieckiego zostały wymienione również w kontekście szczególnego znaczenia dla

rozwoju kultury.

.go

Strategia Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030 nie łączy ani nie zastępuje

regionalnych strategii rozwoju obydwu województw makroregionu, ale jest z nimi spójna i odnosi

się w szczególności do współdziałania w realizacji wspólnych celów. Realizacja Strategii pozwoli

na osiągnięcie efektu synergii oraz lepsze wykorzystanie potencjałów rozwojowych. Inicjatywa

opracowania Strategii została podjęta przez regiony, a jej powstanie potwierdza chęć umocnienia

potencjału makroregionu i przełamywania barier hamujących rozwój. Ze względu na dobrowolny

charakter jej powstania, Strategia nie jest nadrzędna względem strategii regionalnych. Jej realizacja

przyczyni się natomiast do poprawy istniejących mechanizmów współpracy oraz koordynacji działań

różnych podmiotów na rzecz rozwoju Polski Centralnej.

Zgodnie z zasadą koncentracji i selektywności Strategia obejmuje wybrane zagadnienia rozwojowe –

głównie o charakterze gospodarczym – bez uszczerbku dla konieczności realizacji innych niezbędnych

elementów polityki rozwoju, w tym koncentrujących się na kwestiach społecznych. Ten strategiczny

i celowy wybór został dokonany w procesie identyfikacji zakresu współpracy województw

makroregionu Polski Centralnej. Formułowanie wspólnej wizji rozwoju makroregionalnego w oparciu

o potencjały nie oznacza wykluczenia z polityki rozwoju prowadzonej przez władze publiczne

na różnych poziomach pozostałych obszarów nieobjętych bezpośrednio niniejszą Strategią.

ww

w.

rcl

Realizacja Strategii zapewni lepszą jakość programowania i wdrażania projektów oraz zwiększy

skuteczność i efektywność wykorzystania środków UE. Ponadto kształtowanie nowego systemu

zarządzania rozwojem w Polsce, w którym coraz większą rolę, obok strategii rozwoju przygotowanych

dla poszczególnych jednostek administracyjnych, odgrywa zintegrowane podejście funkcjonalne oraz

zagadnienia współpracy pomiędzy aktorami gry o rozwój, wskazują na wartość dodaną opracowania

strategii ponadregionalnej.

STRESZCZENIE

v.p

l

2

– 10 –

.go

Strategia Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030 identyfikuje możliwości współpracy

pomiędzy województwami mazowieckim i łódzkim oraz określa kierunki interwencji umożliwiające dalsze

poszerzanie tej współpracy na rzecz rozwoju Polski Centralnej. Głównym motywem do rozpoczęcia prac

nad jej przygotowaniem było przekonanie o tym, że jest możliwe wyznaczenie makroregionalnych

potencjałów rozwojowych i ich skuteczne wykorzystywanie dzięki współpracy międzyregionalnej.

W Strategii określone są kierunki działań, jakie mogą być podejmowane na poziomie ponadregionalnym,

a które są zlokalizowane pomiędzy działaniami na poziomie regionalnym i krajowym. Z uwagi na specyfikę

obszaru Polski Centralnej, w Strategii szczególne miejsce zajmuje kwestia rozwoju i wzrostu znaczenia

związków funkcjonalnych pomiędzy aglomeracjami Warszawy i Łodzi jako jednego z głównych czynników

prowadzących do umocnienia makroregionu na arenie krajowej i międzynarodowej. Strategia koncentruje

się na wybranych kwestiach rozwojowych, co nie oznacza rezygnacji z realizacji w makroregionie

kompleksowej polityki rozwoju.

Strategia stanowi efekt wspólnych prac administracji rządowej oraz samorządów województw

mazowieckiego i łódzkiego wspieranych przez środowiska naukowe, partnerów społecznych

i gospodarczych. Wkład i zaangażowanie wniesione w przygotowanie niniejszego dokumentu są wyrazem

przeświadczenia o tym, że jest niezbędne podejmowanie wspólnych inicjatyw rozwojowych na rzecz

makroregionu.

w.

rcl

Z przeprowadzonej diagnozy i analizy trendów rozwojowych dla Polski Centralnej wyłania się obraz

makroregionu charakteryzującego się wysokim potencjałem dynamicznego rozwoju. Zdefiniowanie oraz

analiza mocnych stron stały się podstawą do sformułowania i określenia potencjałów oraz nawiązujących

do nich głównych kierunków interwencji. Potencjały skoncentrowane na obszarach prezentujących

wysoki poziom rozwoju w obu województwach mają stać się kluczem do wzrostu konkurencyjności.

Przyczyni się ona w bezpośredni sposób do wzrostu znaczenia Polski Centralnej na arenie

międzynarodowej, co stanowi główny cel rozwojowy określony w Strategii. Realizacja tego celu przyniesie

korzyść dla mieszkańców Polski Centralnej oraz wpłynie na zwiększenie konkurencyjności całej Polski.

Zgodnie z przyjętą wizją rozwoju Polska Centralna będzie najbardziej dynamicznym, konkurencyjnym

i innowacyjnym obszarem, rozpoznawalnym w skali europejskiej i globalnej. Strategia kładzie nacisk na

realizację działań w obszarach tematycznych mających bezpośredni wpływ na osiągnięcie zakładanych

celów. Jako kluczowe kierunki interwencji umożliwiające realizację wizji oraz celu głównego strategii

określono: dostępność

i integrację, kreatywność i innowacyjność, reindustrializację

i umiędzynarodowienie.

ww

Zwiększaniu konkurencyjności Polski Centralnej oraz umacnianiu makroregionu w przestrzeni europejskiej

będzie służyć realizacja wyznaczonych pięciu celów szczegółowych. Nawiązują one do najistotniejszych pól

współpracy między regionami, którymi są: zintegrowana przestrzeń wiedzy i innowacji, przestrzeń

przyjazna twórcom i projektantom, innowacyjna sieć medyczno-farmaceutyczna, międzynarodowe

centrum żywności prozdrowotnej oraz multimodalny węzeł transportowy o znaczeniu

międzynarodowym.

Zwiększeniu efektywności i skuteczności interwencji ukierunkowanych na rozwój makroregionu służy

system realizacji. Tworzy on dogodne warunki dla rozwoju współpracy województw Polski Centralnej

ukierunkowanej na realizację celów Strategii. System obejmuje także procesy monitorowania i ewaluacji

Strategii, dzięki którym dostarczane są informacje umożliwiające realizację działań zgodnie z założeniami

i standardami określonymi dla systemu zarządzania rozwojem kraju.

W realizację Strategii zaangażowane są zarówno podmioty na poziomie krajowym, jak i regionalnym oraz

lokalnym. Każdemu podmiotowi biorącemu udział w jej realizacji przypisano zakres zadań oraz

odpowiedzialności. System finansowania opiera się na wykorzystaniu środków finansowych z różnych

istniejących źródeł, przy szczególnym nacisku na odpowiednie wykorzystanie środków pochodzących

z funduszy europejskich w okresie 2014-2020.

v.p

l

Monitor Polski

3

DIAGNOZA I TRENDY ROZWOJOWE

3.1

CECHY CHARAKTERYSTYCZNE MAKROREGIONU POLSKI CENTRALNEJ

System osadniczy Polski Centralnej charakteryzuje bardzo

duże zróżnicowanie wielkościowe i funkcjonalne

ośrodków miejskich oraz ogromna dominacja Warszawy

(1 724 tys. osób, tj. 22,0% ludności ogółem, 34,5%

ludności miejskiej) i Łodzi (711 tys. osób, tj. 9,1% ludności

ogółem, 14,2% ludności miejskiej)19.

Podział

administracyjny

Polski

.go

Bipolarny układ Warszawa-Łódź, obejmujący swym

zasięgiem nie tylko miasta centralne i ich obszary

funkcjonalne, ale również znaczne obszary obu

województw, stanowi przestrzeń koncentracji procesów

gospodarczych, społecznych i przestrzennych mających

zasadniczy wpływ na rozwój całego makroregionu. Między

Warszawą i Łodzią utworzył się zwarty obszar koncentracji

czynników

rozwojowych

decydujących

o

sile

makroregionu.

Atrakcyjność

bipolarnego

układu

Warszawa-Łódź obrazuje m.in. fakt, że stanowi on miejsce

pracy nie tylko dla mieszkańców obydwu województw, ale

również dla wielu osób z innych regionów Polski20.

Wzmacnianie tego układu może zaowocować

zwiększeniem jego roli w europejskiej sieci osadniczej jako

jednego z biegunów wzrostu dla całej Europy Środkowo-Wschodniej.

Mapa 2.

Centralnej

w.

rcl

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi.

Mapa 3. Typologia obszarów metropolitalnych

Rolę regionalnych ośrodków wzrostu pełnią Radom, Płock

i Piotrków Trybunalski. Poza nimi oraz Warszawą i Łodzią,

sieć osadniczą makroregionu tworzą 124 mniejsze ośrodki

miejskie. Regionalne studia przestrzenne wskazują, że

o ile obydwie metropolie wykształciły powiązania

pionowe z ośrodkami regionalnymi i subregionalnymi, to

powiązania w poziomie – bezpośrednio pomiędzy

regionalnymi ośrodkami wzrostu – są stosunkowo słabo

rozwinięte.

ww

Sytuacja demograficzna Polski Centralnej jest złożona.

Z jednej strony, zauważa się niekorzystne przemiany

struktury demograficznej: ze względu na bardzo niski

przyrost naturalny i postępujący proces starzenia się

społeczeństwa pogarsza się struktura wiekowa ludności.

W ciągu ostatnich 10 lat widoczne jest zjawisko spadku

wartości

wskaźnika

obciążenia

demograficznego

(w 2002 r. na 100 osób w wieku produkcyjnym przypadało

60,9 osób w wieku nieprodukcyjnym, podczas gdy w roku

2012 wskaźnik wyniósł 59,0).

19

20

Źródło: BBSR, ESPON Atlas, 2014.

Liczba ludności wg GUS na koniec 2013 r.

Wg danych GUS ze spisu ludności w 2011 r. do Warszawy dojeżdżało do pracy

ponad 276 tys. osób, a do Łodzi ponad 49 tys. (dane bez dojazdów w obszarach

funkcjonalnych obydwu miast).

Mapa 4. Liczba ludności wg regionów NTS 1

w 2012 r.

.go

Z drugiej strony, na sytuację demograficzną wpływa fakt,

że Polska Centralna stanowi obszar o wysokim

potencjale ludnościowym. W latach 2002-2012 napływ

migracyjny ludności do Warszawy przyczynił się do

wzrostu liczby mieszkańców makroregionu o 1,2%.

Jednak do 2030 r. prognozowany jest spadek liczby

ludności regionu o 105,2 tys. osób (tj. do poziomu 98,7%

wartości z 2013 r.) spowodowany głównie ubytkiem

ludności na obszarze województwa łódzkiego, w tym

dalszą depopulacją w Łodzi. W latach 2012 i 2013 doszło

do zwiększenia strumienia odpływu, co może mieć

znaczące oddziaływanie między innymi na rynek pracy i

na popyt wewnętrzny, szczególnie na obszarach o

ujemnym saldzie migracji.

Poz. 736

v.p

l

Monitor Polski

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych GUS.

Mapa 5. Udział pracujących osób w wieku

20-64 lata w ogólnej liczbie osób w tej grupie

wiekowej w 2012 r.

w.

rcl

Atrakcyjność Polski Centralnej jest powiązana

z poziomem

rozwoju

gospodarczego,

którego

odzwierciedleniem są wartości wskaźników: w 2012 r.

PKB na 1 mieszkańca kształtował się na poziomie 137,9%

średniej krajowej, a WDB na 1 pracującego – 119,3%

średniej dla Polski. W wartościach bezwzględnych, PKB

makroregionu w 2011 r. wynosiło 105,6 mld euro i było

wyższe niż PKB dla obszarów (NTS 2) Wiedeń

i Bratysława21 (w sumie 97,0 mld euro), wyższe niż PKB

Węgier (98,9 mld euro), natomiast niższe niż PKB Czech

(155,5 mld euro)22.

Stopa bezrobocia23 w makroregionie wynosiła w 2013 r.

9,1%, podczas gdy średnia UE2824 – 10,8%. Wskaźniki dla

Czech i Węgier to odpowiednio 7,0% i 10,2%, natomiast

dla obszaru Wiedeń-Bratysława – około 7,4%.

Od 2002 r. w makroregionie, podobnie jak w Polsce,

wzrasta liczba podmiotów gospodarczych wpisanych

do rejestru REGON. W 2012 r. w makroregionie było

zarejestrowanych 189,6 podmiotów w przeliczeniu na

tysiąc mieszkańców w wieku produkcyjnym, przy

średniej dla Polski 161,6.

ww

Źródło: Eurostat.

21

Wiedeń i Bratysława tworzą układ bipolarny obszarów na poziomie NTS 2, na

których zachodzą podobne procesy urbanizacyjne, co wskazuje na adekwatność

porównań Polski Centralnej z tym obszarem.

22

Czechy i Węgry są krajami o podobnych parametrach do Polski Centralnej nie

tylko pod względem skali gospodarki. Makroregion i oba państwa zamieszkuje

również porównywalna liczba ludności. Liczba mieszkańców Polski Centralnej

wynosiła w 2013 r. 7,8 mln osób, Węgier - 9,9 mln osób, a Czech - 10,5 mln osób.

Podobieństwa te przekładają się na zbliżony poziom PKB per capita, zwłaszcza

w przypadku Polski Centralnej i Czech. Kraje te stanowią dobry punkt odniesienia

również ze względu na fakt, iż przystąpiły do Unii Europejskiej równocześnie

z Polską w 2004 r.

23

Zgodnie z metodologią BAEL (Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności).

Dane dotyczące 28 krajów Unii Europejskiej.

Wysokość nakładów inwestycyjnych w przedsiębiorstwach

na mieszkańca w 2012 r. makroregionie była o ponad 37%

wyższa od wartości krajowej (odpowiednio 4570 zł

i 3324 zł).

Wartość brutto środków trwałych w przedsiębiorstwach,

wynosząca na mieszkańca 60 662 zł, o blisko 52%

przewyższała średnią krajową (40 021 zł).

Mapa 6. PKB na mieszkańca w standardzie siły

nabywczej (PPS) w 2011 r.

.go

Makroregion wyróżnia wysoka produkcja sprzedana

przemysłu na mieszkańca (jej wartość wynosząca blisko

40 tys. zł była w roku 2012 wyższa od średniej krajowej

o 30%). Wiązała się ona między innymi z bardzo wysokim

na tle kraju wewnętrznym potencjałem nabywczym

wartość sprzedaży detalicznej na mieszkańca wynosiła

w roku 2012 31,5 tys. zł i była prawie o 80% wyższa

od wartości dla Polski (17,5 tys. zł).

Poz. 736

v.p

l

Monitor Polski

Źródło: Eurostat.

Mapa 7. Podmioty gospodarki narodowej

zarejestrowane w rejestrze REGON na 1000

mieszkańców

w

wieku

produkcyjnym

wg regionów NTS 1 w 2012 r.

w.

rcl

W 2012 r. w Polsce Centralnej ponad 63,0% osób

pracowało w usługach – przy średnim poziomie dla Polski

56,0% i średniej dla Unii Europejskiej 66,6% (UE28, 2011 r.).

Mniej osób niż średnio w kraju pracowało zarówno

w przemyśle i budownictwie (makroregion 21,9%, Polska

26,8%, UE28 34,4%), jak i w rolnictwie, leśnictwie,

łowiectwie oraz rybactwie (15,0% wobec 17,2% średnio

w Polsce).

Na przestrzeni lat 2005-2013 największe zmiany

w zatrudnieniu w Polsce Centralnej nastąpiły w usługach

(wzrost o 22,1%), a następnie w przemyśle i budownictwie

(wzrost o 7,4%). W analizowanym okresie nastąpił

natomiast spadek zatrudnienia w rolnictwie, leśnictwie,

łowiectwie i rybactwie – o 10,3%.

ww

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych GUS.

DIAGNOZA W OBSZARACH ZIDENTYFIKOWANYCH POTENCJAŁÓW ROZWOJOWYCH

NAUKA, BADANIA I ROZWÓJ25

Tworzenie na obszarze Europy najbardziej dynamicznego,

konkurencyjnego i innowacyjnego obszaru w skali

globalnej jest jednym z podstawowych celów Unii

Europejskiej sformułowanych w Strategii Europa 2020,

a kluczem do podnoszenia konkurencyjności gospodarczej

stają się innowacje technologiczne.

Mapa 8. Zatrudnieni w sferze B+R wg sektorów

wykonawczych w regionach NTS 1 w 2012 r.

.go

Makroregion Polski Centralnej dysponuje największym

i unikalnym w skali kraju wyspecjalizowanym potencjałem

naukowym i badawczo-rozwojowym. W 2012 r. w sferze

badawczo-rozwojowej działało 849 jednostek (31,1%

zasobów kraju), w tym 693 (25,4%) w województwie

mazowieckim i 156 (5,7%) w łódzkim. Większość

aktywnych

badawczo

jednostek

funkcjonowała

w sektorze przedsiębiorstw (597, co stanowiło 28,1%

wszystkich tego typu jednostek funkcjonujących

w kraju)26.

v.p

l

3.2

– 14 –

Mapa 9. Udział osób zatrudnionych w sferze

badawczo-rozwojowej w całkowitej liczbie osób

zatrudnionych w 2011 r.

w.

rcl

Liczba osób zatrudnionych w sferze badawczej

i rozwojowej w makroregionie wyniosła 32,8 tys. EPC27

(36,2% wielkości krajowej), w tym 5,3 tys. EPC

w województwie łódzkim i 27,5 tys. EPC w województwie

mazowieckim. W skali europejskiej wskaźnik pracujących

w sferze B+R28 wyrażonych w EPC w przeliczeniu na tysiąc

zatrudnionych ogółem dla Polski był ponad dwukrotnie

niższy (5,3) niż średnia unijna (12,0).

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych GUS.

Jednostki naukowo-badawcze makroregionu otrzymały

w 2012 r. największe wsparcie finansowe w kraju. Nakłady

wewnętrzne na badania i prace rozwojowe (tzw. wskaźnik

GERD) w 2012 r. wyniosły w makroregionie 5 649,1 mln zł,

co stanowiło 39,4% nakładów w Polsce.

ww

Nakłady wewnętrzne na B+R w przeliczeniu

na mieszkańca wynoszące w makroregionie 722,2 zł

(301,7 zł w województwie łódzkim i 923,1 zł

w województwie mazowieckim) były prawie dwukrotnie

wyższe niż w kraju (372,5 zł)29.

Źródło: Eurostat

25

Obszar obejmuje również szkolnictwo wyższe i innowacyjność przedsiębiorstw.

„Nauka w Polsce”, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 2013 r.

Ekwiwalent pełnego czasu pracy.

28

Działalność badawcza i prace rozwojowe obejmujące pracę twórczą

podejmowaną w sposób systematyczny w celu zwiększenia zasobów wiedzy,

w tym wiedzy o człowieku, kulturze i społeczeństwie oraz wykorzystanie tych

zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań (definicja GUS).

29

„Nauka w Polsce”, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 2013 r.

W 2012 r. udział tych nakładów w PKB w regionie

stanowił 1,25% (0,77% w województwie łódzkim, 1,38%

w województwie mazowieckim, 0,89% w kraju). Średnia

dla UE28 w tym samym czasie wynosiła 1,97%,

a w Republice Czeskiej i na Węgrzech odpowiednio 1,6%

i 1,2% natomiast na obszarze oddziaływania bipola

Wiedeń-Bratysława około 2,5%.

Mapa 10. Nakłady na działalność sfery B+R

w relacji do regionalnego PKB wg regionów

NTS 1 w 2012 r.

.go

Dostrzegając relatywnie wysoki udział całego

makroregionu w krajowym finansowaniu B+R, stwierdzić

należy, że utrzymujący się w porównaniu do średniej

w UE niski poziom nakładów na naukę i szkolnictwo

wyższe z budżetu państwa jest ograniczeniem

w zwiększeniu innowacyjności makroregionu.

Poz. 736

v.p

l

Monitor Polski

W ostatnich latach w makroregionie zauważalny jest

wzrost

zainteresowania

jednostek

naukowych

nowoczesnymi technologiami, w tym między innymi

biotechnologią, nanotechnologią TIK30, fotoniką,

mechatroniką, radiofarmacją i naukami kosmicznymi.

Wykres 1. Liczba jednostek naukowych

prowadzących działalność B+R w dziedzinie

biotechnologii wg regionów NTS 1

w.

rcl

Szczególną dominację Polski Centralnej odnotować

należy w obszarze biotechnologii. W makroregionie

działało 41 jednostek naukowych prowadzących

działalność

badawczą

i rozwojową

w dziedzinie

biotechnologii (10 – w województwie łódzkim i 31 –

w województwie

mazowieckim).

Stanowiły

one

38,3% tego typu jednostek w kraju (dane za rok 2012).

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych GUS.

Nowoczesne technologie mogą stanowić podstawę

specjalizacji

makroregionu

oraz

wzrostu

konkurencyjności w skali międzynarodowej. W sektorze

szkolnictwa wyższego działało 8 jednostek prowadzących

działalność B+R w zakresie biotechnologii, natomiast

33 jednostki (blisko 60% ich liczby w kraju) należały

do sektora rządowego i sektora prywatnych instytucji

niekomercyjnych.

Zatrudnieni w przedsiębiorstwach biotechnologicznych

makroregionu stanowili 47,2% zatrudnienia krajowego

(województwo mazowieckie pierwsze miejsce w kraju –

35,7%, województwo łódzkie szóste miejsce – 11,4%).

Źródło: Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego

w Warszawie na podstawie danych GUS.

ww

Zatrudnieni posiadający stopnie i tytuły naukowe

(doktora,

doktora

habilitowanego,

profesora)

w dziedzinie biotechnologii stanowili 49,7% zasobu

krajowego, w tym 9,4% pracowało w województwie

łódzkim, a 40,3% w mazowieckim.

Technologie informacyjno-telekomunikacyjne (ang. skrót: ICT).

Istotnym czynnikiem rozwojowym wpływającym

na podnoszenie konkurencyjności jest potencjał

współpracy31. Chociaż wiele konsorcjów naukowych

działających w makroregionie ma charakter krajowy

lub międzynarodowy32, to barierą w rozwoju pozostaje

niski poziom współpracy sektora B+R z sektorem

przedsiębiorstw i samorządami oraz niski poziom

komercjalizacji wyników badań naukowych.

Poz. 736

Mapa 11. Nakłady na działalność B+R

w przedsiębiorstwach w przeliczeniu na

mieszkańca wg regionów NTS 1 w 2012 r.

v.p

l

Monitor Polski

.go

O niskiej innowacyjności33 przemysłu świadczy odsetek

przedsiębiorstw przemysłowych wprowadzających

innowacje. Udział innowacyjnych przedsiębiorstw

przemysłowych w ogólnej liczbie przedsiębiorstw

przemysłowych

zarówno

w

województwie

mazowieckim (15,3%), jak i regionie łódzkim (13,7%)

w 2012 r. należał do najniższych w kraju (mimo wzrostu

Źródło

Biuro

Planowania

Przestrzennego

w stosunku do roku 2011 r. odpowiednio o 1,4 p.p.

Województwa Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych

i 2,6 p.p. oraz przy najwyższych nakładach na

GUS.

działalność B+R w przedsiębiorstwach w kraju). Nieco

lepiej w porównaniu do sytuacji w kraju prezentował się udział przedsiębiorstw innowacyjnych

z sektora przemysłu wśród przedsiębiorstw ogółem i wyniósł w 2012 r. 14,6% (Polska 16,5%),

a w przypadku przedsiębiorstw z sektora usług 15,8% (Polska 12,4%)34.

w.

rcl

Dane wskazują na niską pozycję Polski Centralnej w obszarze B+R i innowacyjności przedsiębiorstw

przemysłowych w porównaniu z innymi regionami kraju35, jednak jednocześnie na przestrzeni lat

2011-2013 podregiony: m.st. Warszawa, warszawski wschodni, warszawski zachodni, m. Łódź i łódzki

wschodni zaliczone zostały do obszarów o najwyższej atrakcyjności inwestycyjnej dla działalności

zaawansowanej technologicznie36. Transfer nowoczesnych technologii wspierany jest przez

stosunkowo liczne instytucje otoczenia biznesu. Wzmocnieniu powiązań kooperacyjnych firm i ich

innowacyjności sprzyjają także Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna i samorządowe Kleszczowskie

Strefy Przemysłowe.

Wyzwaniem dla makroregionu jest doprowadzenie do korzystnej zmiany w zakresie wysokości

i struktury nakładów na B+R oraz poziomu innowacyjności gospodarki. Szczególnie istotne jest

zwiększenie intensywności zaangażowania w B+R sektora przedsiębiorstw, ponieważ

w zaawansowanych gospodarkach to sektor przedsiębiorstw jest głównym źródłem nakładów na B+R,

a przewaga technologiczna przedsiębiorstw jest ważnym elementem budowania przewag

konkurencyjnych. Szansą na poprawienie sytuacji w sektorze jest między innymi polityka Unii

Europejskiej sprzyjająca finansowaniu działalności B+R oraz komercjalizacji badań. Wzmocnieniem tej

szansy jest wskazanie analizowanego obszaru jako pola współpracy pomiędzy samorządami

województw łódzkiego i mazowieckiego.

ww

Bazą sprzyjającą budowaniu nowoczesnej gospodarki opartej na wiedzy i zintegrowanej z gospodarką

światową jest m.in. potencjał edukacyjny. W makroregionie występuje wysoka koncentracja uczelni

wyższych, w tym największych w kraju.

31

„Pozycja innowacyjna Mazowsza na tle innych regionów kraju i Europy. Raport okresowy za 2013 r.”.

Konsorcjum naukowe w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. z 2014 r. poz. 1620).

33

Działalność innowacyjna jest rozumiana jako wszelkie działania o charakterze naukowo-badawczym, technicznym, organizacyjnym, finansowym

i handlowym, których celem jest opracowanie i wdrożenie nowych lub istotnie ulepszonych wyrobów i procesów.

34

GUS BDL - dane pochodzą z badania ankietowego, które nie obejmuje małych firm i oparte są na deklaracjach przedsiębiorców.

35

„Raport końcowy z badania oraz aktualizacji raportu otwarcia „Innowacyjne Mazowsze – stan innowacyjności po uchwaleniu RIS Mazovia 20072015”.

36

Nowicki, R. (red.), „Atrakcyjność inwestycyjna województw i podregionów Polski 2013”, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, 2013 r.,

podregiony: obszary na poziomie NTS 3 zgodnie z Nomenklaturą Jednostek Terytorialnych do celów Statystycznych.

W 2012 r. w Polsce Centralnej funkcjonowało 137 szkół

wyższych (29 w woj. łódzkim i 108 w woj. mazowieckim),

które stanowiły 30% ogólnej liczby szkół wyższych w Polsce.

Trzy spośród dziesięciu uczelni o najwyższej w kraju liczbie

studentów, znajdowały się w makroregionie37.

Polska Centralna charakteryzuje się najwyższą w kraju

liczbą studentów szkół wyższych (wg GUS 529 osób na

10 tys. ludności, Polska – 435 osób;) oraz najwyższą liczbą

absolwentów szkół wyższych (146 osób na 10 tys. ludności,

Polska – 126 osób). W 2012 r. w makroregionie studiowało

24,7% ogólnej liczby studentów w kraju.

Mapa 12. Liczba studentów na 10 tys. ludności

wg regionów NTS 1 w 2012 r.

.go

Znaczącym potencjałem Polski Centralnej jest kadra

dydaktyczna i naukowa wyższych uczelni. W 2012 r.

w makroregionie zatrudnionych było 24,7 tys. nauczycieli

akademickich, tj. 24,5% zasobu krajowego (w woj. łódzkim

6,9 tys., tj. 6,8%, w woj. mazowieckim 17,8 tys., tj. 17,7%).

Makroregion skupiał 30% profesorów, 28% doktorów

habilitowanych oraz 27% doktorów w kraju. Relatywna

przewaga potencjału kadrowego makroregionu w stosunku

do innych regionów kraju dotyczy prawie wszystkich

obszarów nauk: humanistycznych, społecznych, ścisłych,

przyrodniczych, technicznych, medycznych i nauk

o zdrowiu oraz kultury fizycznej i sztuki38. Z drugiej strony

należy dostrzec niekorzystny dla potencjału makroregionu

odpływ naukowców na uczelnie zagraniczne związany

z bardziej konkurencyjnymi warunkami prowadzenia

badań.

Poz. 736

v.p

l

Monitor Polski

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych GUS.

w.

rcl

Mapa 13. Udział liczby studentów w ogólnej

liczbie ludności w przedziale wiekowym 20-24

lata w 2012 r.

W ostatnich latach wzrasta międzynarodowe znaczenie

uczelni wyższych makroregionu, chociaż w rankingach

najlepszych uczelni na świecie wciąż zajmują odległe

miejsca.

Najwyżej z uczelni makroregionu oceniany jest Uniwersytet

Warszawski, który w rankingu QS World University

Rankings 2013/2014 zajął 338. miejsce (398. lokata w roku

2012/2013).

Źródło: Eurostat.

ww

Uniwersytet Karola w Pradze zajął w tym samym rankingu

233. miejsce, a dwa najwyżej ocenione uniwersytety na

Węgrzech uplasowały się na 547 i 556 pozycji. Uniwersytet

w Wiedniu zajął 158. miejsce, zaś Wiedeński Uniwersytet

Technologiczny – 264.

37

Uniwersytet Warszawski – 50,7 tys. studentów, co stanowi 3,0% studentów

w Polsce, (1 pozycja w kraju), Uniwersytet Łódzki – 41,1 tys. studentów – 2,4%,

(4.), Politechnika Warszawska – 34,0 tys. studentów – 2,0%, (7.). Powyżej 10 tys.

studentów kształciło się w kolejnych czterech uczelniach makroregionu: Szkole

Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie (23,7 tys.), Politechnice Łódzkiej

(20,6 tys.), Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

(17,1 tys.), Szkole Głównej Handlowej w Warszawie (10,2 tys.). Źródło: GUS

„Szkoły wyższe i ich finanse w 2012 r.”, 2013 r.

Raport „Nauka w Polsce”, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 2013 r.

W makroregionie znajdują się dwa z sześciu Krajowych

Naukowych Ośrodków Wiodących (KNOW) na lata

2012-2017. Ponadto w Polsce Centralnej funkcjonuje

wiele wydziałów oraz instytutów naukowych

i badawczych o wysokiej pozycji i znaczącym dorobku

naukowym, uznanych za najlepsze jednostki w skali kraju

(37,8% jednostek tego typu w Polsce)39.

Mapa 14. Udział ludności z wykształceniem

wyższym w ludności ogółem wg regionów NTS 1

w 2012 r.

.go

Wobec aktualnego, relatywnie słabego, poziomu

współpracy między uczelniami makroregionu istotne jest

wypracowanie

mechanizmów

kooperacji

w wyznaczonych przez regiony polach współpracy.

Pomimo istniejących zróżnicowań międzyregionalnych,

powyższe działanie może odblokować potencjał

naukowy Polski Centralnej. Naturalnym katalizatorem

współpracy jest jej dynamiczny rozwój w ramach

krajowych konsorcjów naukowych.

Poz. 736

v.p

l

Monitor Polski

Polska Centralna wyróżnia się w kraju wysokim

kapitałem intelektualnym społeczeństwa. W roku 2011

wykształcenie

wyższe

posiadało

ponad

21% mieszkańców makroregionu. Wysoki odsetek osób

z wykształceniem wyższym cechował przede wszystkim

miasta. Studenci stanowili ponad 75% ludności

makroregionu w wieku od 20 do 24 lat (UE28 – 64,1%).

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych GUS.

Wykres 2. Zgłoszenia patentowe i udzielone

patenty wg regionów NTS 1 w 2012 r.

w.

rcl

Istotny potencjał Polski Centralnej jako obszaru

o największej koncentracji nauki w kraju, stanowią

bogate zasoby kadr określanych jako „pracownicy

wiedzy” (knowledge workers). Są to pracownicy

wszystkich działów gospodarki, spełniający pewne cechy

określone przez naukę, do których należą kreatywność

i zdolność pracy poza istniejącymi strukturami40.

ww

W 2012 r. w Polsce Centralnej zgłoszono najwięcej

w kraju patentów (0,17/1000 mieszkańców, Polska

0,11/1000 mieszkańców). Pod względem udzielonych

patentów na 1000 mieszkańców makroregion zajął

drugie miejsce (po makroregionie Południowo-Zachodnim), osiągając wartość 0,06 (Polska 0,05).

Źródło: Przegląd Regionalny Polski 2012.

39

Wg ekspertów Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego tworzących Komitet

Ewaluacji Jednostek Naukowych (KEJN).

40

Opinia za recenzją prof. A. Karpińskiego do „Koncepcji Strategii Rozwoju

Makroregionu Polski Centralnej”, Warszawa, 2014 r.

Mapa

15.

Udział

podmiotów

kreatywnego w liczbie podmiotów

ogółem wg regionów NTS 1 w 2012 r.

sektora

REGON

.go

Obszar Polski Centralnej charakteryzuje się wysoką

koncentracją podmiotów działających w sektorze

kreatywnym41. W 2012 r. stanowiły one 31,7%

wszystkich podmiotów sektora kreatywnego w Polsce,

przy czym w województwie mazowieckim 26,7%,

(1. miejsce w kraju), natomiast w regionie łódzkim 5,0%,

(7. miejsce). Sektor ten koncentruje się na obszarach

metropolitalnych i ma charakter ponadlokalny, co jest

zjawiskiem

typowym.

Zdecydowana

większość

podmiotów

kreatywnych

zlokalizowana

była

w Warszawie

(ponad

70%

podmiotów

woj.

mazowieckiego) i w Łodzi (prawie 56% podmiotów z woj.

łódzkiego). Według danych Komisji Europejskiej, łącznie

w Polsce Centralnej w 2011 r. funkcjonowało ponad

51 tys. podmiotów sektora kreatywnego, o ok. 13 tys.

więcej niż w Czechach.

v.p

l

SEKTOR KREATYWNY

Wykres 3. Struktura branżowa podmiotów

sektora kreatywnego w Polsce Centralnej

w 2012 r.

w.

rcl

Oferta sektora kreatywnego w makroregionie jest

bardzo zróżnicowana. W Polsce Centralnej występują

podmioty związane z wszystkimi zasadniczymi branżami

sektora, co daje podstawy do tworzenia sieci powiązań

i współpracy. Branżą o najwyższej koncentracji

i przewadze konkurencyjnej w skali kraju, która

jednocześnie

jest

silnie

rozwinięta

zarówno

w warszawskim obszarze metropolitalnym, jak też

w aglomeracji łódzkiej, jest sektor radiowo-telewizyjny

i filmowy. Również silne, choć nie tworzące tak mocnych

powiązań branżowych w układzie bipolarnym, są sektory

reklamy oraz poligrafii i wydawnictw. W makroregionie

zlokalizowane

są

główne

siedziby

wszystkich

ogólnokrajowych

mediów

stacji

telewizyjnych

i radiowych, portali internetowych oraz redakcji

większości gazet i czasopism o znaczeniu krajowym.

Znajdują się tu również siedziby związków twórców.

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie Bazy REGON, GUS,

Raportu końcowego badania „Analiza potencjalnych

sektorów kreatywnych Mazowsza - wskazanie

5 najważniejszych

sektorów/branż

w aspekcie

budowania powiązań klastrowych”.

ww

Sektor kreatywny w makroregionie dysponuje silnym

zapleczem infrastrukturalnym, w tym wystawienniczo-produkcyjnym, które tworzą: wytwórnie i studia

filmowe, wytwórnie muzyczne i studia nagraniowe, sale

prób, obiekty działalności wystawienniczej.

41

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie Bazy REGON, GUS,

Raportu końcowego badania „Analiza potencjalnych

sektorów kreatywnych Mazowsza - wskazanie

5 najważniejszych

sektorów/branż

w aspekcie

budowania powiązań klastrowych”.

Definicja sektora kreatywnego wywodzi się z definicji sformułowanej w latach 90.

XX w. przez brytyjskie Ministerstwo Kultury, Olimpiady, Mediów i Sportu

i obejmuje działania, które biorą się z indywidualnej kreatywności i talentu i mają

zarazem potencjał tworzenia bogactwa oraz miejsc pracy. Do przemysłów

(branż) kreatywnych zaliczane są: reklama, film i wideo, architektura, muzyka,

rzemiosło artystyczne, sztuki sceniczne, działalność wydawnicza,

oprogramowanie komputerowe, radio i telewizja, wzornictwo, projektowanie

mody, literatura i sztuki wizualne.

W Polsce Centralnej znajduje się 28,8% krajowych

zasobów obiektów działalności wystawienniczej (w woj.

mazowieckim 16,3%, w woj. łódzkim 12,5%).

Makroregion dysponuje także większą niż przeciętnie

w Polsce liczbą miejsc na widowni w teatrach

i instytucjach muzycznych na tysiąc mieszkańców

(makroregion 2,9, Polska 2,0).

Mapa

16.

Udział

absolwentów

szkół

artystycznych w liczbie absolwentów szkół

artystycznych ogółem w kraju wg regionów

NTS 1 w 2012 r.

.go

Ogółem w 2012 r. w makroregionie podmioty otoczenia

sektora kreatywnego stanowiły 19,3% wszystkich tego

rodzaju podmiotów w kraju (woj. mazowieckie 13,7% 1. miejsce w kraju, woj. łódzkie 5,6% - 10. miejsce

w kraju). Wiele z nich ma znaczenie krajowe

i międzynarodowe42.

Poz. 736

v.p

l

Monitor Polski

Makroregion na tle kraju wyróżnia bogata i różnorodna

oferta

imprez

o

znaczeniu

krajowym

i międzynarodowym, w tym o charakterze cyklicznym,

związanych z sektorem kreatywnym (szczególnie

z przemysłem filmowym, muzycznym, modą, grami

komputerowymi, fotografiką).

Mapa 17. Udział wydatków na kulturę i ochronę

dziedzictwa narodowego w regionach NTS 1

w krajowych wydatkach ogółem na kulturę

i dziedzictwo narodowe w 2012 r.

w.

rcl

Podstawy przewag konkurencyjnych sektora tworzy

także

wysoki

potencjał

akademicki

oparty

na renomowanych wyższych szkołach artystycznych.

W Polsce Centralnej znajduje się 43,5% ogółu wyższych

szkół artystycznych w kraju (makroregion: 10 szkół,

Polska: 23 szkoły). Liczebność i renoma szkół filmowych

i teatralnych sprzyja działalności twórców związanych

z przemysłem filmowym, w tym znanych na arenie

międzynarodowej, a akademie sztuk pięknych kształcą

projektantów tworzących silne i rozpoznawalne

środowisko mody oraz nowoczesne wzornictwo.

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych GUS.

Działaniom tym sprzyjają wieloletnie tradycje

artystyczne makroregionu, w tym tradycje związane

z przemysłem filmowym oraz modą, wzornictwem

artystycznym i sztuką nowoczesną. Do kształtowania

i rozwoju sektora kreatywnego przyczynia się w znaczny

sposób silne zaplecze naukowo-badawcze makroregionu,

działające na rzecz rozwoju nowoczesnych technologii.

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie Raportu GUS „Kultura

w 2012 r.”

ww

Szczególne znaczenie odgrywa Politechnika Łódzka

(Wydział Technologii Materiałowych i Wzornictwa

Tekstyliów) i Politechnika Warszawska oraz Instytut

Włókiennictwa w Łodzi (Zakład Badawczy Inżynierii

Materiałów Włókienniczych) i Instytut Wzornictwa

Przemysłowego w Warszawie.

42

Podmioty otoczenia sektora kreatywnego – instytucje powołane do obsługi

sektora kreatywnego, tj. handel sztuką i antykami, media, instytucje kultury,

działalności związane z eksploatacją praw autorskich, szkoły wyższe. Źródło

„Analiza potencjalnych sektorów kreatywnych Mazowsza”, Warszawa, 2012 r.

v.p

l

Dodatkowy atut stanowią tradycje i specjalizacje makroregionu w branżach pokrewnych dla sektora

kreatywnego m.in. w przemyśle odzieżowym i włókienniczym. W 2013 r. w makroregionie

znajdowało się prawie 39% podmiotów produkujących odzież w kraju (woj. łódzkie 22,9% 1. miejsce

w kraju, woj. mazowieckie 15,8% 2. miejsce) i ponad 33% produkujących tekstylia (woj. łódzkie 20,2%

1. miejsce w kraju, woj. mazowieckie 13,1% 3. miejsce). W Polsce Centralnej rozwijają się także

przemysł meblarski, ceramiki budowlanej, sektor teleinformatyczny (TIK) oraz turystyka kulturowa,

dla których działalność podmiotów sektora kreatywnego odgrywa znaczącą rolę.

Mocną stroną makroregionu są liczne działające instytucje pozarządowe (stowarzyszenia, fundacje),

w tym m.in. zajmujące się problemami wielokulturowości największych miast makroregionu: Warszawy

i Łodzi.

.go

Historyczne dziedzictwo, w tym poprzemysłowe oraz wielokulturowość Polski Centralnej (rozumiana

jako dziedzictwo kulturowe narodów zamieszkujących Łódź, Warszawę i wiele mniejszych miast

obecnego makroregionu Polski Centralnej w XIX i na początku XX wieku prowadzące do powstania

mieszanki kulturowej o cechach pogranicza), są znaczącym źródłem potencjału twórczego sektora

kreatywnego w makroregionie. Jednocześnie aktualna jakość przestrzeni publicznej w miastach, ze

względu na długotrwałe zaniedbania, jest niska. Sytuacja ta może ulec zmianie w wyniku

podejmowanych w ostatnich latach wysiłków ukierunkowanych m.in. na rewitalizację wielu miast

makroregionu.

w.

rcl

Korzystnym dla rozwoju makroregionu czynnikiem jest wzrost znaczenia sektora kreatywnego

w gospodarce oraz politykach i programach UE, jak również wzrastający popyt wewnętrzny na

produkty i usługi sektora kreatywnego spowodowany wzrostem zamożności mieszkańców

największych miast. Wiąże się to ze zwiększeniem wydatków gospodarstw domowych i jednostek

samorządu terytorialnego na kulturę, chociaż pewne niekorzystne skutki mogą ujawniać się w tym

zakresie w związku ze zróżnicowanym potencjałem Warszawy i Łodzi. Temu niekorzystnemu zjawisku

częściowo może przeciwdziałać poprawa dostępności transportowej makroregionu.

Może przełożyć się ona na lepszy dostęp do dóbr kultury i rozwój powiązań funkcjonalnych między

warszawsko-łódzkim rdzeniem makroregionu, a obszarami oddalonymi, a tym samym wzmocnić

powiązania funkcjonalne między różnymi ośrodkami wzrostu43.

ww

Słabością sektora kreatywnego makroregionu jest nadal niska rozpoznawalność podmiotów na

rynkach międzynarodowych, w branżach innych niż filmowa. Niekorzystne jest również relatywnie

słabe powiązanie sektora kreatywnego z innymi sektorami gospodarki oraz – mimo istniejących

potencjałów – stosunkowo słabo rozwinięta klasa kreatywna. Rozwojowi Polski Centralnej nie sprzyja

również słaba obecnie kondycja małych i średnich przedsiębiorstw działających w sektorze

kreatywnym.

Komornicki T. i in., „Wpływ budowy autostrad i dróg ekspresowych na rozwój społeczno-gospodarczy i terytorialny Polski”, 2013 r.

v.p

l

MEDYCYNA I FARMACJA

Potencjał

sektora

medyczno-farmaceutycznego

makroregionu, stanowiący bazę do rozwoju jego

innowacyjności i umożliwiający ekspansję na rynek

europejski, tworzą m.in. zasoby akademickie w zakresie

medycyny, farmacji i kosmetologii medycznych szkół

wyższych oraz sześć niepublicznych wyższych szkół

zawodowych.

.go

Odsetek studentów kierunków medycznych szkół

wyższych w Polsce Centralnej w 2012 r. wynosił 20,2%

ogółu studentów kierunków medycznych w Polsce.

Rozwój sektora medyczno-farmaceutycznego wspierany

jest także przez wysoki potencjał badawczo-rozwojowy

46 instytutów naukowych i badawczo-naukowych

w dziedzinie medycyny i farmacji, stanowiących 54%

ogółu tego typu placówek badawczych w Polsce (woj.

mazowieckie 30 instytutów, woj. łódzkie 16, Polska 85).

Istotne znaczenie ma też zaplecze naukowo-badawcze

wyższych uczelni technicznych rozwijających kierunki

inżynierskie powiązane z medycyną (biomechanika,

inżynieria biomedyczna, inżynieria wyrobów medycznych,

inżynieria biomateriałowa). W makroregionie funkcjonuje

również największe w Europie Środkowej Centrum Badań

Przedklinicznych i Technologii w Warszawie, będące

źródłem wielu innowacji.

Mapa 18. Udział studentów kierunków

medycznych w liczbie studentów kierunków

medycznych ogółem w kraju wg regionów NTS 1

w 2012 r.

Źródło

Biuro

Planowania

Przestrzennego

Województwa Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych

GUS.

na

100

tys.

w.

rcl

Mapa 19. Liczba lekarzy

mieszkańców w 2012 r.

Makroregion cechuje wysoki poziom specjalizacji branży

medycznej. W 2012 r. w dziedzinie kardiologii 28,3%

podmiotów wykonujących działalność leczniczą w kraju

miało siedzibę w makroregionie (woj. mazowieckie

1. miejsce w kraju, woj. łódzkie 3. miejsce)44. W zakresie

onkologii klinicznej było to 26,6% podmiotów (woj.

mazowieckie – 2. miejsce w kraju, woj. łódzkie –

4. miejsce), transplantologii 26,3% (woj. mazowieckie –

1. miejsce w kraju, woj. łódzkie – 5. ), pediatrii – 27,1%,

ginekologii i położnictwa – 24,8%, chirurgii plastycznej –

34,2% i medycyny pracy – 25,9%.

ww

Makroregion dysponuje również dobrze przygotowanym

zawodowo i licznym potencjałem kadrowym45, który

tworzą m.in. lekarze i lekarze dentyści (stanowiący 25,9%

krajowej kadry), pielęgniarki i położne (22,2%),

farmaceuci (23,2%). Potencjał Polski Centralnej

predysponuje makroregion do bycia liderem w zakresie

wykonywania świadczeń wysokospecjalistycznych46.

Źródło: Eurostat.

44

„Rejestr podmiotów wykonujących działalność leczniczą”, 2012 r.

Dane obejmujące pracowników medycznych posiadających prawo wykonywania

zawodu medycznego.

46

W 2012 r. województwo mazowieckie zajmowało pod tym względem 1. miejsce w

kraju, a łódzkie na miejscu 6. Pozycja makroregionu jest szczególnie silna

45

w zakresie przeszczepów wątroby, operacji wad serca

i aorty piersiowej w krążeniu pozaustrojowym oraz

wszczepieniach zastawek serca.

Mapa 20. Liczba instytutów naukowych

i badawczo-naukowych wg regionów NTS 1

w 2012 r.

v.p

l

Polska Centralna skupia liczne kadry zatrudnione

w branży farmaceutycznej. W 2011 r. w makroregionie

pracowało 48,2% ogółu zatrudnionych w kraju, w tym

33,7% na terenie województwa mazowieckiego i 14,5%

na terenie województwa łódzkiego.

.go

Utrzymanie wysokiego poziomu kształcenia kadr dla

szeroko

rozumianego

sektora

medyczno-farmaceutycznego oraz systematyczne pogłębianie

współpracy pomiędzy sferą nauki i biznesu w tym

sektorze, tworzą korzystne warunki dla wprowadzania

innowacji. W ostatnich latach postępuje proces

umiędzynarodowienia produkcji leków. Dynamicznie

rośnie także eksport przyrządów i urządzeń lekarskich,

mebli lekarskich, soczewek i oprawek do okularów,

sprzętu

rehabilitacyjnego

oraz

materiałów

opatrunkowych.

Mapa 21. Udział firm farmaceutycznych

w podmiotach REGON ogółem wg regionów

NTS 1 w 2012 r.

w.

rcl

Makroregion cechuje wysoka koncentracja podmiotów

zajmujących się produkcją podstawowych substancji

farmaceutycznych oraz leków i pozostałych wyrobów

farmaceutycznych. W 2013 r. w Polsce Centralnej

funkcjonowało 38,1% ogółu tego typu podmiotów

w kraju

(214

w

województwie

mazowieckim

47

i 56 w łódzkim) . W makroregionie zlokalizowanych jest

również 39,1% hurtowni farmaceutycznych w kraju.

W 2012 r. na terenie makroregionu funkcjonowało

247 hurtowni

(183 województwo

mazowieckie,

64 łódzkie)48. Wśród firm znajdują się zarówno duże

podmioty o wielomilionowych obrotach i potencjale

eksportowym, inwestujące w B+R, jak również jednostki

reprezentujące sektor MŚP. W makroregionie

zlokalizowane są także duże centra dystrybucji

farmaceutyków.

Źródło

Biuro

Planowania

Przestrzennego

Województwa Łódzkiego w Łodzi na podstawie portalu

internetowego „Medycyna Praktyczna”.

ww

Potencjał przemysłu farmaceutycznego w Polsce

Centralnej stwarza możliwości rozwoju produkcji

i wytwarzania leków generycznych na światowym

poziomie. Czynnikiem sprzyjającym rozwojowi tej branży

jest m.in. wygaśnięcie patentów dla ponad 100 leków

w latach 2012-2014 oraz rozwój międzynarodowych

rynków o relatywnie niskim dochodzie na mieszkańca.

Szansą na dalszy rozwój sektora farmacji jest także

specyfika

oraz

chłonność

polskiego

rynku

farmaceutycznego, w którym większość produkcji

sprzedanej leków to leki generyczne, a krajowa produkcja

zaspokaja ok. 60% potrzeb na lekarstwa49.

47

„Rynek

farmaceutyczny

i

biotechnologiczny

w

www.paiz.gov.pl/files/?id_plik=19607 [czerwiec 2015].

48

Dane wg Urzędowego Rejestru Hurtowni Farmaceutycznych.

49

„Rynek farmaceutyczny…”, PAIiIZ, ibidem.

Polsce”,

Źródło

Biuro

Planowania

Przestrzennego

Województwa Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych

GUS.

PAIiIZ;

Mapa 22. Liczba pielęgniarek i położnych na

10 tys. mieszkańców wg regionów NTS 1

w 2012 r.

v.p

l

Makroregion cechuje ponadto dobrze rozwinięta branża

produkcji sprzętu medycznego i aparatury pomiarowej

oraz pokrewna branża produktów optycznych. Wśród

najważniejszych produktów eksportowych polskich

producentów sprzętu medycznego można wymienić

aparaturę

bioelektroniczną,

wyposażenie

sal

operacyjnych, sprzęt rehabilitacyjny, meble przeznaczone

dla placówek medycznych, narzędzia chirurgiczne oraz

urządzenia wykorzystujące technologie obrazowania

medycznego.

.go

Sektor ten jest bardzo konkurencyjny. Największymi

odbiorcami polskich instrumentów medycznych są

Niemcy (42% wartości eksportu polskich instrumentów

medycznych), Francja (10%), USA (8%), Wielka Brytania

(6%)50. Przedsiębiorstwa sektora medycznego w Polsce

Centralnej cechuje wysoki poziom innowacyjności.

Spośród stu najbardziej innowacyjnych przedsiębiorstw

sektora medycznego w Polsce, 44 firmy zlokalizowane są

w makroregionie (województwo mazowieckie 31, łódzkie - 13). W działających w makroregionie

klastrach dynamicznie rozwija się współpraca firm

sektora medyczno-farmaceutycznego.

Źródło

Biuro

Planowania

Przestrzennego

Województwa Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych

GUS.

Mapa 23. Uwarunkowania rozwoju lecznictwa

uzdrowiskowego w Polsce Centralnej w 2013 r.

w.

rcl

Możliwości

do

rozwoju

sektora

medyczno-farmaceutycznego w makroregionie tworzą również

zasoby wód geotermalnych, mające duże znaczenie

w lecznictwie uzdrowiskowym. Dzięki wodom leczniczym

status uzdrowiska mają miejscowości Uniejów,

Skierniewice-Maków i Konstancin-Jeziorna. Możliwość

rozwoju funkcji uzdrowiskowo-leczniczych posiadają

także Poddębice, Gostynin, Magnuszew i Otwock.

ww

Potencjał sektora medyczno-farmaceutycznego w Polsce

Centralnej sprzyja rozwojowi rynku turystyki medycznej.

Szacunki branżowe określają wartość polskiego rynku

turystyki medycznej na ok. 800 mln złotych, a jego wzrost

na 15% rocznie51. Według raportu OECD z 2011 r., ceny

usług medycznych będących przedmiotem turystyki

medycznej w Polsce są zbliżone do węgierskich

i konkurencyjne

względem

Indii

czy

Tajlandii,

wymienianych jako cele turystyki medycznej52.

Źródło

Biuro

Planowania

Województwa Łódzkiego w Łodzi.

Przestrzennego

50

„Branża produkcji sprzętu medycznego w Polsce”, PolskaMedical na zamówienie

Ministerstwa Gospodarki, 2010.

51

http://biznes.pl/magazyny/medycyna/turystyka-medyczna-biznesem-dlapolski/m60kc [czerwiec 2015 r.].

52

OECD “Medical Tourism: Treatments, Markets and Health System Implications

A scoping review”, 2011.

ROLNICTWO I PRZETWÓRSTWO ROLNO-SPOŻYWCZE

Mapa 24. Udział użytków rolnych w powierzchni

ogółem wg regionów NTS 1 w 2012 r.

Dla rozwoju rolnictwa najbardziej korzystnymi

warunkami charakteryzuje się północna i północno-zachodnia część woj. łódzkiego oraz środkowo-zachodnia i wschodnia część nadbużańskiego obszaru

Mazowsza. Średnia powierzchnia użytków rolnych w

gospodarstwach rolnych ogółem w makroregionie

w 2010 r. wynosiła 8,1 ha i była niższa niż średnia

w Polsce stanowiąca 9,8 ha (województwo łódzkie –

7,5 ha, mazowieckie – 8,5 ha). Według danych Eurostatu

średnia powierzchnia użytków rolnych w dobrej kulturze

rolnej w gospodarstwach rolnych w 2010 r. wynosiła w

Polsce 9,6 ha, w regionie 8,0 ha, na Węgrzech 8,1 ha, a w

Czechach 152,4 ha.

Źródło

Biuro

Planowania

Przestrzennego

Województwa Łódzkiego w Łodzi na podstawie danych

GUGiK.

.go

v.p

l

Obszar Polski Centralnej charakteryzuje się dużymi

zasobami ziemi użytkowanej rolniczo. Z lesistością

wynoszącą 22,3% powierzchni ogółem, makroregion

należy do najmniej zalesionych obszarów w kraju

(województwo mazowieckie 22,9%, łódzkie 21,2%, Polska

29,3%). Użytki rolne zajmują 69,3% powierzchni

makroregionu (województwo łódzkie 71% – 1. miejsce

w kraju, mazowieckie 68,4% – 3. miejsce)53. Potencjał

rolniczy Polski Centralnej mierzony syntetycznym

wskaźnikiem rolniczej przestrzeni produkcyjnej jest niższy

od średniej krajowej (66,6 pkt) zarówno w województwie

mazowieckim (59,9 pkt), jak i w województwie łódzkim

(61,9 pkt)54.

w.

rcl

Mapa 25. Udział powierzchni plantacji drzew

i krzewów

owocowych

oraz

plantacji

jagodowych w powierzchni ogólnej użytków

rolnych w 2012 r.

Potencjał rozwojowy rolnictwa w makroregionie tworzą

wyróżniające się w skali kraju regiony produkcji

sadowniczej, warzywniczej i mleczarskiej. Sady

w gospodarstwach rolnych stanowiły w 2013 r. 40,8%

powierzchni sadów w Polsce (województwo mazowieckie

– 30,3%, łódzkie – 10,5%).

ww

Pod względem obsady bydła na sto hektarów użytków

rolnych (47,6 sztuk) makroregion także zajmuje pozycję

lidera w skali kraju (województwo mazowieckie –

49,0 sztuk, łódzkie – 44,6 sztuk). Obsada trzody chlewnej

na sto hektarów użytków rolnych wyniosła w 2012 r.

nieco poniżej średniej krajowej (74,4), tj. 63,6 sztuk

(województwo łódzkie – 100,7 sztuk, mazowieckie –

45,3 sztuk).

53

54

Źródło: Eurostat.

Główny Urząd Geodezji i Kartografii.

Niekorzystnym zjawiskiem jest wysoki stopień zakwaszenia gleb. Udział gleb

kwaśnych i bardzo kwaśnych w województwie mazowieckim wynosił 57%,

w województwie łódzkim 62% i znacznie przekraczał średnią krajową wynoszącą

44%. Źródło: „Rolnictwo i gospodarka żywnościowa w Polsce”, Ministerstwo

Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2014 r.

Mapa 26. Produkcja owoców

wg regionów NTS 1 w 201 2 r.

z

drzew

.go

v.p

l

Makroregion charakteryzuje stosunkowo wydajne

rolnictwo, mimo niezbyt korzystnej jakości rolniczej

przestrzeni produkcyjnej55. Pod względem towarowej

produkcji rolniczej, z dominującą rolą towarowej

produkcji zwierzęcej (23,7% produkcji w kraju) oraz

produkcji owoców z drzew (53,9% produkcji krajowej),

makroregion zajmuje 1. miejsce w kraju. Natomiast

produkcja

owoców

jagodowych

na

poziomie

19,8% produkcji krajowej plasuje makroregion na

2. miejscu w Polsce. W zakresie produkcji mleka w litrach

na hektar użytków rolnych makroregion zajmuje

1. miejsce w kraju (1202 l, Polska 822 l), przy czym

województwo mazowieckie 2. miejsce w kraju – 1323 l,

a łódzkie 3. miejsce – 956 l)56.

Źródło

Biuro

Planowania

Przestrzennego

Województwa Łódzkiego na podstawie Rocznika

Statystycznego Rolnictwa, GUS 2013.

Mapa 27. Produkcja mleka w tonach na 1 km

użytków rolnych w 2012 r.

2

w.

rcl

Polska Centralna wyróżnia się dużą liczbą podmiotów

gospodarczych, wpisanych do rejestru REGON

i prowadzących działalność związaną z produkcją

artykułów

spożywczych,

napojów

i

wyrobów

tytoniowych.

W

2013

r.

w

makroregionie

zarejestrowanych było 23,7% wszystkich tego typu

podmiotów w kraju. Zakłady branży mleczarskiej,

tłuszczowej,

cukierniczej,

owocowo-warzywnej,

zajmujące

się

ponadto

produkcją

żywności

prozdrowotnej, zlokalizowane są m.in. w Warszawie,

Radomiu, Mławie, Ostrołęce, Łowiczu, Łodzi i Brójcach

(k. Łodzi). W 2013 r. udział nowo zarejestrowanych

podmiotów sektora rolno-spożywczego wśród ogółu

podmiotów tego typu w Polsce Centralnej był wyższy niż

w kraju (makroregion – 0,57, Polska – 0,52). W 2012 r.

funkcjonowało 8 podmiotów tego rodzaju na tysiąc

podmiotów ogółem (województwo łódzkie – 10,8,

mazowieckie – 7,1). Spośród 2 tysięcy największych

przedsiębiorstw

rolno-spożywczych

w

kraju,

51 zlokalizowanych było na terenie Polski Centralnej.

ww

W makroregionie postępuje proces integracji producentów

rolnych. W 2012 r. w Polsce Centralnej funkcjonowało

101 grup producentów rolnych (w województwie

mazowieckim – 64, w łódzkim – 37) oraz 120 grup

i organizacji producentów owoców i warzyw (województwo

mazowieckie – 100, łódzkie – 20). W obydwu regionach

działały zorganizowane rynki zbytu płodów rolnych

wyposażone w bardzo dobrze funkcjonującą infrastrukturę

handlową. Ponadto makroregion dysponował bogatą ofertą

targową i wystawienniczą z dziedziny rolnictwa,

ogrodnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego.

Źródło: Eurostat.

55

Jakość rolniczej przestrzeni produkcyjnej rozumiana jako wynikowa wskaźnika

waloryzacji wynika z zapisów zawartych w opracowaniu „Rolnictwo i gospodarka

żywnościowa w Polsce”, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2014 r.

GUS BDL.

v.p

l

W 2012 r. w makroregionie funkcjonowała duża liczba podmiotów otoczenia sektora rolno-spożywczego

związanych m.in. z produkcją opakowań dla żywności, produkcją maszyn i urządzeń rolniczych oraz

urządzeń do przetwórstwa rolno-spożywczego. Uznanie na rynku krajowym mają m.in. firmy związane

z produkcją opakowań zlokalizowane w Warszawie, Radomsku, Kleszczowie, Skierniewicach i Łodzi.

Wśród producentów maszyn i urządzeń rolniczych ważne miejsce zajmują przedsiębiorstwa usytuowane

m.in. w Skierniewicach, Rawie Mazowieckiej, Kutnie, Makowie, Głuchowie, Sieradzu i Łęczycy.

.go

Potencjał rozwojowy przetwórstwa rolno-spożywczego w makroregionie jest wzmacniany przez potencjał

akademicki oraz najsilniejsze w kraju zaplecze naukowo-badawcze wyższych uczelni, tworzących

innowacyjne projekty m.in. na potrzeby produkcji bezpiecznej żywności, w tym żywności prozdrowotnej

oraz mechatroniki. Projekty w zakresie biotechnologii i technologii rolno-spożywczej realizowane są m.in.

przez SGGW, Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego w Warszawie, Instytut Ogrodnictwa

w Skierniewicach, Instytut Biologii Medycznej i Mikrobiologii PAN w Łodzi i Instytut Biopolimerów

i Włókien Chemicznych w Łodzi. Pracownicy naukowi zatrudnieni w makroregionie w sektorze szkolnictwa

wyższego związanego z przetwórstwem rolno-spożywczym stanowili w 2013 r. ponad 25,6% ogółu

pracowników naukowych zatrudnionych w tym sektorze w całym kraju. Rozwój współpracy z UE

wzmacnia działalność Centrum Doskonałości w Dziedzinie Sadownictwa Zrównoważonego „PomoCentre”

utworzonego przy Instytucie Sadownictwa w Skierniewicach.

ww

w.

rcl

Na terenie makroregionu zlokalizowane były również podmioty otoczenia biznesu podejmujące tematykę

rolno-spożywczą i koncentrujące się m.in. na wspieraniu transferu wiedzy i technologii, wspieraniu

zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, w tym przedsiębiorczości i tworzenia pozarolniczych

miejsc pracy.

v.p

l

TRANSPORT I LOGISTYKA

Położenie makroregionu w centralnej części Polski,

na przecięciu dwóch z dziewięciu Transeuropejskich

Korytarzy Sieci Bazowej (TEN-T), Bałtyk – Adriatyk i Morze

Północne – Bałtyk i wynikająca stąd dobra dostępność

transportowa makroregionu, stwarza ogromne szanse

rozwojowe dla transportu i gospodarki.

.go

Potencjał sektora transportowego opiera się na

strategicznych (istniejących i projektowanych) szlakach

drogowych szybkiego ruchu (A1, S2, S7, S10, S14, S17,

S19 i S74 i łączących bezpośrednio regiony łódzki

i mazowiecki A2, S8, S12) oraz kolejowych (CE-65, C-65/1,

C65/2, C28 i E-75/CE-75 i łączących regiony łódzki

i mazowiecki E-20/CE-20, CE-20, E-65/CE-65), a także

szlakach sieci uzupełniającej o znaczeniu krajowym

i regionalnym.

Mapa 28. Układ drogowy w Sieci TEN-T

Mapa 29. Przestrzenne zwiększenie zasięgu

rynku pracy miast wojewódzkich (zasięg

izochrony 60 min)

w.

rcl

W ostatnich latach nastąpiła poprawa warunków

podróżowania oraz znaczne zwiększenie drogowej

dostępności

wewnętrznej,

jak

i

zewnętrznej

makroregionu poprzez realizację drogowych połączeń

szybkiego ruchu z Poznaniem i Berlinem (A-2),

Trójmiastem (A1) oraz z Wrocławiem i Białymstokiem i

granicą litewską (S8). W 2012 r. gęstość istniejących dróg

ekspresowych i autostrad w makroregionie wynosiła

0,91 km/100 km2 i była wyższa od średniej w kraju

(0,77 km/100 km2), a niższa od średniej dla Czech (0,95)

i Węgier (1,63).

Źródło

Biuro

Planowania

Przestrzennego

Województwa Łódzkiego w Łodzi na podstawie

Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE

nr 1316/2013.

ww

Jakość

infrastruktury

drogowej

przekłada

się

bezpośrednio na wzmocnienie połączeń funkcjonalnych

pomiędzy głównym ośrodkami wzrostu w makroregionie.

Jednym z istotnych efektów zmian, które nastąpiły

w ostatnich latach w Polsce Centralnej, jest przestrzenne

poszerzanie głównych rynków pracy, tj. obszaru,

z którego można dojechać do pracy w ciągu godziny57.

Poprawa w tym zakresie w największym stopniu dotyczy

Łodzi, która zwiększyła swoje oddziaływanie między

innymi w kierunku południowo-zachodnim. Istotne dla

powiązań funkcjonalnych wewnątrz makroregionu jest

też stopniowe przestrzenne przybliżanie się rynku pracy

Radomia do Warszawy oraz poszerzanie się

oddziaływania stolicy w kierunku północno-wschodnim.

Z centralną częścią makroregionu nadal w dużo niższym

stopniu powiązany jest obszar funkcjonalny Płocka

i północno-wschodnie Mazowsze.

57

Źródło: Komornicki T. i in., „Wpływ budowy autostrad

i dróg ekspresowych na rozwój społeczno-gospodarczy

i terytorialny Polski”.

60 minutowa izochrona jest umownym parametrem wyznaczającym przestrzenny

zasięgu rynku pracy - zob. Komornicki T. i in. „Wpływ budowy autostrad i dróg

ekspresowych na rozwój społeczno-gospodarczy i terytorialny Polski”, Warszawa,

2013 r.

Mapa 30. Gęstość sieci kolejowej w 2012 r.

v.p

l

Polska Centralna jest obszarem charakteryzującym się

znacznym i wzrastającym w ostatnich latach natężeniem

ruchu samochodowego. Duże znaczenie dla codziennej

mobilności zawodowej mieszkańców makroregionu ma

transport samochodowy – zarówno prywatny

(samochody osobowe), jak i zorganizowany (busy

i autobusy). W latach 2004-2013 wzrósł także znacząco

ruch samochodów ciężarowych58. Negatywnym skutkiem

tego zjawiska są wysokie wskaźniki obciążenia

środowiska.

.go

Na przestrzeni lat 2004-2013 obserwuje się

w makroregionie (jak i w skali całego kraju)

systematyczny spadek liczby wypadków drogowych, a co

za tym idzie zmniejsza się również liczba ofiar

śmiertelnych i rannych. W stosunku do roku 2004 liczba

wypadków w Polsce Centralnej zmniejszyła się o blisko

25%, zaś liczba ofiar śmiertelnych zmalała o 41%. Mimo

poprawy, makroregion jest na 1. miejscu w kraju

(w odniesieniu do innych makroregionów) zarówno pod

względem liczby wypadków, jak również ofiar

śmiertelnych oraz liczby rannych. W 2013 r. w Polsce

Centralnej odnotowano 8409 wypadków (23,5%

wypadków ogółem w Polsce), w wyniku których śmierć

poniosło 825 osób (24,6% ogółu ofiar śmiertelnych

w kraju).

Źródło: Eurostat.

w.

rcl

Mapa 31. Układ kolejowy w Sieci TEN-T

W 2012 r. makroregion charakteryzował się gęstością linii

kolejowych wynoszącą 5,1 km/100 km2, niższą

od średniej krajowej (6,4 km/100 km2), o 27% niższą niż

2

na Węgrzech (8,8 km/100 km ) i niemal dwukrotnie

2

niższą niż w Czechach (12,1 km/100 km ).

Pomimo rozpoczętego procesu modernizacji linii

kolejowych, ten rodzaj infrastruktury jest wyraźnie słabiej

rozwinięty, co osłabia wewnętrzną i zewnętrzną

dostępność makroregionu oraz jego konkurencyjność.

Dodatkowo zewnętrznym czynnikiem niesprzyjającym

konkurencyjności transportu kolejowego, są rosnące

koszty użytkowania infrastruktury.

Źródło

Biuro

Planowania

Przestrzennego

Województwa

Łódzkiego

na

podstawie

Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE

nr 1316/2013.

ww

Problemem w szczególności dotykającym Łódź oraz

ośrodki regionalne jest również brak wysokiej jakości

kolejowych połączeń pasażerskich, w tym w relacjach

ponadregionalnych.

58

Zob. Komornicki T. i in., „Wpływ budowy autostrad i dróg ekspresowych na rozwój

społeczno-gospodarczy i terytorialny Polski”, 2013 r.

v.p

l

Do poprawy sytuacji mogą doprowadzić trwające obecnie i planowane prace modernizacyjne,

w szczególności związane z budową węzła multimodalnego przy dworcu Łódź Fabryczna i przebudowie

Warszawskiego Węzła Kolejowego59 oraz na głównych szlakach kolejowych przebiegających przez

makroregion. Ich zakończenie powinno wzmocnić korzystne efekty wynikające z rozwoju kolei

pasażerskich na obszarach metropolitalnych Warszawy i Łodzi. Wyzwaniem pozostaje jednak

integracja różnych rodzajów transportu pasażerskiego. Jej brak jest czynnikiem osłabiającym

potencjał wzrostu makroregionu.

.go

Największym w kraju portem lotniczym i jedynym obsługującym rejsowe loty międzykontynentalne

jest Lotnisko Chopina w Warszawie, którego ofertę na krótszych dystansach uzupełniają Port Lotniczy

Warszawa-Modlin oraz Port Lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta. Wymienione lotniska łącznie

obsłużyły w 2013 r. ok. 45% pasażerów w kraju (11,4 mln osób)60. Przy prognozowanym rosnącym

zapotrzebowaniu na przewozy lotnicze, w długoterminowej perspektywie problemem będzie jednak

wyczerpująca się przepustowość Lotniska Chopina w Warszawie61.

w.

rcl

Makroregion jest dynamicznie rozwijającym się ośrodkiem logistycznym. W 2013 r. wielkość

przewozów nadanych i przyjętych ładunków wykonywanych transportem samochodowym wynosiła

456 mln ton (ponad 19% przewozów w kraju) i w latach 2004–2013 wzrosła o blisko

55% (205 mln ton)62. W Polsce Centralnej funkcjonuje siedem kolejowych terminali intermodalnych

(Kutno, Łódź Olechów, Mława, Pruszków, Radomsko, Warszawa Cargosped, Warszawa Główna

Towarowa) oraz dwa terminale lotnicze Cargo

Mapa 32. Logistyka na tle Korytarzy Transportowych

(Warszawa Lotnisko Chopina i Łódź Lotnisko im.

Bazowej Sieci TEN-T

Władysława Reymonta). Istotnym potencjałem

dysponują również powstający port multimodalny

Zduńska Wola-Karsznice oraz rozwijające się parki

magazynowe (zlokalizowane głównie w okolicach

Warszawy, Łodzi, Mszczonowa, w Strykowie oraz

Piotrkowie Trybunalskim) o łącznej powierzchni

ok. 3,9 mln m2, co stanowiło w 2014 roku blisko

46% powierzchni magazynowej w Polsce63.

ww

Pomimo sukcesywnego rozwoju kolejowych

połączeń

multimodalnych

i

towarowych

wzmacniających szczególnie międzynarodowe

powiązania Łodzi (m.in. z Azją: Łódź – Chengdu

oraz Warszawa – Suzhou), problemem pozostaje

niski poziom integracji różnych gałęzi transportu

towarowego i niewystarczające wykorzystanie

inteligentnych systemów zarządzania, co wpływa

na niski poziom efektywnego wykorzystania

infrastruktury oraz obniża jakość powstających

centrów logistycznych.

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie Rozporządzenia Parlamentu

Europejskiego i Rady UE nr 1316/2013.

W makroregionie funkcjonują znaczące firmy produkcyjne związane z transportem. Mocną stroną

jest również lokalizacja transportowych jednostek badawczo-naukowych oraz istniejące kierunki

kształcenia z zakresu transportu i logistyki na uczelniach w Polsce Centralnej.

59

Projekty obejmujące prace na linii średnicowej w Warszawie na odcinku Warszawa Wschodnia – Warszawa Zachodnia (w tym m.in. odbudowa

stacji Warszawa Główna Osobowa), prace na linii obwodowej w Warszawie (odc. Warszawa Gołąbki/Warszawa Zachodnia – Warszawa Gdańska),

prace na linii kolejowej Warszawa Włochy – Grodzisk Mazowiecki (linia nr 447).

60

GUS BDL, dane dotyczą ruchu pasażerów razem z tranzytem.

61

Zob. „Raport o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia pn. „Port Lotniczy Warszawa – budowa/rozbudowa/przebudowa (modernizacja)

infrastruktury lotniskowej”, CDM Sp. z o.o., 2011 r.

62

GUS, „Transport – wyniki działalności w 2013 r.”.

Obliczenia własne na podstawie raportu Jones Lang LaSalle On Point, „Rynek nieruchomości magazynowych w 2014 r.”, 2015 r.

TRENDY ROZWOJOWE

v.p

l

3.3

– 31 –

Dla rozwoju Polski Centralnej w perspektywie średnio- i długoterminowej kluczowe będą przede

wszystkim zmiany w strukturze demograficznej oraz na rynku pracy. Tempo rozwoju makroregionu

będzie uzależnione również od zmian struktury produkcji w kierunku wzrostu udziału przemysłów

wysokiej techniki oraz usług wiedzochłonnych, zwłaszcza biznesowych64.

W makroregionie Polski Centralnej przewiduje się utrzymanie wyższego wzrostu PKB ogółem niż

średnio w kraju, co wynika z dotychczasowych trendów rozwoju woj. mazowieckiego oraz wysokiej

dynamiki wzrostu obszarów metropolitalnych Warszawy i Łodzi. W 2012 r. PKB per capita (w zł)

w województwie łódzkim stanowił 93,2% średniej krajowej, a w województwie mazowieckim 159,2%.

Przewiduje się, że do 2020 r. Polska osiągnie 75-80% średniego unijnego poziomu PKB per capita

(wyrażonego w standardzie siły nabywczej, PPS)65. W tej perspektywie w województwie łódzkim

zakłada się wzrost do 72% średniej unijnej, a w województwie mazowieckim wzrost do 126%.

.go

Do 2030 roku liczba ludności Polski Centralnej nieznacznie się obniży, z 7 830 tys. osób w 2013 r.

do ok. 7 755 tys. osób w 2030 r., przy czym do 2020 r. będzie miał miejsce przyrost ludności tego

obszaru o 72,7 tys., natomiast w latach 2020-2030 przewidywany jest ubytek o 94,2 tys. osób.

Zmniejszy się zaludnienie zarówno obszarów miejskich, jak i wiejskich, jednak depopulacja na wsi

będzie przebiegać szybciej, co sprawi, że w 2030 r. wskaźnik urbanizacji wzrośnie szacunkowo

do 64,9%.

Prognozuje się odmienne tendencje

zmian ludności w woj. mazowieckim

i woj. łódzkim do 2030 r. Liczba

ludności

woj.

mazowieckiego

wzrośnie do 5 480 tys. osób,

natomiast liczba ludności woj.

łódzkiego zmniejszy się do ok.

2 275 tys. osób. Prognozuje się,

że w rezultacie udział makroregionu

w ludności kraju obniży się z 32,1%

w 2013 r. do 29,3% w 2030 r.

w.

rcl

Wykres 4. Prognozowane stany ludności makroregionu w tys. osób

Źródło: Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego w Warszawie na

podstawie prognozy GUS.

Na poziomie podregionów relatywnie największy spadek liczby ludności przewiduje się w podregionie

miasta Łódź i podregionie skierniewickim. Przyrost zaludnienia będzie miał miejsce w podregionach

warszawskim zachodnim, warszawskim wschodnim oraz w Warszawie. Jedynie w tych trzech

podregionach prognozuje się wzrost zaludnienia w stosunku do 2013 r.

Pogorszy się struktura demograficzna według ekonomicznych grup wieku. Wystąpi także zjawisko

tzw. podwójnego starzenia się, tj. szybki wzrost udziału osób w wieku powyżej 75 lat w grupie wieku

poprodukcyjnego.

ww

Nasilenie procesu starzenia się populacji wywoła negatywne skutki ekonomiczne, np. niższe wpływy

podatkowe, spadek dochodów, większe koszty związane z opieką nad osobami starszymi i pomocą

społeczną oraz wpłynie na strukturę popytu, w tym wzrost zapotrzebowania na usługi medyczno-opiekuńcze.

Przewidywany spadek liczby osób młodych do 17. roku życia wpłynie istotnie na system edukacji.

Nastąpi spadek liczby uczniów na wszystkich poziomach kształcenia. Zwiększy się konkurencja

64

65

Karpiński, A., „Nowe trendy w polityce przemysłowej Unii Europejskiej”, w: „MAZOWSZE Studia Regionalne”, nr 13, 2013 r.

Indeks PKB per capita wyrażony w standardzie siły nabywczej (PPS - „Purchasing Power Standard”) pokazuje wysokość PKB danego kraju w relacji

do średniej unijnej, której wartość przyjęto za równą 100. Jest obliczany z uwzględnieniem różnic w poziomie cen w poszczególnych krajach.

Wartości mniejsze lub większe niż 100 oznaczają odpowiednio niższy lub wyższy od średniej unijnej poziom PKB.

v.p

l

pomiędzy szkołami wyższymi, które oprócz rywalizacji z innymi uczelniami krajowymi, będą w coraz

większym stopniu konkurować z uczelniami zagranicznymi. Jednak, zachodzące przeobrażenia

na rynku pracy zwiększą równocześnie popyt na usługi edukacyjne umożliwiające podnoszenie

kwalifikacji zawodowych i kształcenie przez całe życie.

W wyniku naturalnego zmniejszania się populacji osób starszych z najniższym poziomem

wykształcenia oraz powszechności kończenia edukacji na poziomie co najmniej gimnazjalnym,

wzrośnie ogólny poziom wykształcenia mieszkańców makroregionu. Jeśli procesom tym towarzyszyć

będzie lepsze dopasowanie kwalifikacji do potrzeb lokalnych rynków pracy oraz korzystna sytuacja

makroekonomiczna, można przewidywać znaczącą poprawę sytuacji na rynku pracy, spadek

bezrobocia oraz przyspieszenie modernizacji rolnictwa.

.go

Istotnym źródłem społeczno-ekonomicznego rozwoju makroregionu w perspektywie 2030 r. może

być postęp techniczny oraz większa podaż zasobów pracy wynikająca z wydłużenia wieku

emerytalnego (o 7 lat w przypadku kobiet), stopniowe ograniczanie poziomu bezrobocia, a także

ograniczanie rozmiarów szarej strefy w gospodarce.

Niektóre dotychczasowe międzynarodowe przewagi konkurencyjne makroregionu, takie jak niskie

koszty pracy, będą traciły na znaczeniu. Aby utrzymać się na rynku, przedsiębiorstwa będą musiały

przeprowadzić procesy modernizacyjne

Wykres 5. Prognozowana zmiana liczby pracujących w tzw.

i w większym stopniu wprowadzać wielkich grupach zawodowych w latach 2012-2020

innowacje.

w.

rcl

W perspektywie do 2020 r. w Polsce

Centralnej przewiduje się wzrost liczby

pracujących z 3 634,7 tys. osób w roku

2012 do 3 695,0 tys. osób w roku 2020

(tj. o 60,3 tys.). Wzrost ten będzie

wypadkową spadku liczby pracujących

w woj. łódzkim z 1 207,9 tys. osób

w roku 2012 do 1 189,3 tys. osób

(tj. o 18,6 tys.) w roku 2020 oraz

wzrostu liczby pracujących w woj.

mazowieckim z 2 426,8 tys. osób

w roku 2012 do 2 505,7 tys. osób

w roku 2020 (tj. o 78,9 tys.) 66.

Źródło: Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego w Warszawie na

podstawie prognozy Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych.

ww

W podziale na grupy zawodowe67

stosunkowo wysoki wzrost liczby pracujących prognozuje się w grupie specjalistów (wzrost o 31,3%)

oraz operatorów i monterów maszyn i urządzeń (13,4%). Nieznaczny wzrost liczby pracujących

wystąpi w zawodach związanych z siłami zbrojnymi (o 6,1%) i wśród pracowników usług osobistych

i sprzedawców (6,0%). Spadek liczby pracujących prognozowany jest w Polsce Centralnej w trzech

wielkich grupach zawodowych: wśród rolników, ogrodników, leśników i rybaków (spadek o 37,3%),

oraz robotników przemysłowych i rzemieślników (o 27,7%), jak również wśród pracowników przy

pracach prostych (o 4,6%). W pozostałych grupach zawodowych przewiduje się stabilizację liczby

pracujących (minimalny wzrost lub spadek w granicach 1,5%).

W sferze nauki, badań i rozwoju przewiduje się, że do 2020 r. największe znaczenie dla kształtowania

gospodarki opartej na wiedzy będą miały nanotechnologia, biotechnologia, technologia informacyjna

oraz kognitywistyka. Prognozuje się również, że na przestrzeni 30 lat pracownicy wiedzy będą grupą

66

Dańska-Borsiak, B., Laskowska, I., Olejnik, A., „Prognoza liczby pracujących według grup zawodów i województw”, w: „Prognozy zatrudnienia

w Polsce do 2020 r. Syntetyczne wyniki i wnioski. Raport IX” (red. E. Kwiatkowski, B. Suchecki), Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, 2014 r.

67

Tzw. „wielkie grupy zawodowe”-z godnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 sierpnia 2014 r. w sprawie klasyfikacji

zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (Dz.U. poz. 1145).

v.p

l

dominującą na krajowym rynku pracy (3,5 do 4,5 mln osób). Pochodną zwiększenia innowacyjności

i sektora B+R będzie wzrost eksportu produktów wysokiej techniki.

Zakłada się dalszy rozwój sektora kreatywnego. Jego ożywienie funkcjonalne i gospodarcze nastąpi

między innymi na skutek podejmowania kompleksowych działań rewitalizacyjnych. Efektem tych

działań będzie powstanie atrakcyjnych przestrzeni przyciągających wysokiej jakości kapitał ludzki,

cechujący się indywidualną kreatywnością. Dzięki temu rozwijać się będą przedsiębiorstwa działające

w sektorze kultury i w branżach sektora kreatywnego aktywne w ponadlokalnej i ponadregionalnej

przestrzeni. Rozwojowi sektora kreatywnego sprzyjać będzie ponadto poprawiająca się dostępność

transportowa makroregionu oraz rosnąca liczba absolwentów uczelni artystycznych.

.go

Przewidywany jest też wzrost znaczenia medycyny i farmacji. Obowiązująca od października 2013 r.

dyrektywa transgraniczna UE otwiera nowe możliwości pozyskania zagranicznych pacjentów

dla makroregionu, a dodatkowe szanse w Polsce Centralnej tworzą dobra dostępność transportowa,

profesjonalna i ceniona kadra medyczna, przyjazne kliniki oraz atrakcyjna oferta cenowa.

Oczekiwany jest dalszy rozwój rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego bazujący przede

wszystkim na wzroście zainteresowania produktami o wysokich właściwościach prozdrowotnych,

a nawet leczniczych, tj. żywnością prozdrowotną.

ww

w.

rcl

Rozwój makroregionu będzie wzmacniany m.in. przez korzystne decyzje lokalizacyjne dla nowych

inwestycji oraz poprawę warunków dla codziennej mobilności zawodowej mieszkańców

makroregionu, możliwą dzięki systematycznie rosnącej integracji systemu transportowego.

W zakresie transportu i logistyki prognozowany jest wzrost natężenia ruchu transportu towarowego

i pasażerskiego. Przewiduje się poprawę dostępności kolejowej makroregionu po zakończeniu

modernizacji węzłów kolejowych: łódzkiego i warszawskiego oraz włączeniu Polski Centralnej w sieć

kolei wysokich prędkości68. Ponadto zakłada się poprawę obsługi głównych korytarzy transportowych

za pomocą spójnego systemu autostrad i dróg ekspresowych oraz rozwój ruchu intermodalnego

i dużych centrów logistycznych. Istotnym wsparciem przy wdrażaniu projektów infrastrukturalnych –

szczególnie na kolei – będzie sprzyjająca polityka Unii Europejskiej w tym zakresie.

68

Zachowując spójność z postanowieniami uchwały nr 6 Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2013 r. w sprawie Strategii Rozwoju Transportu do 2020

r. (z perspektywą do 2030 r.) – w ramach realizacji celu szczegółowego pierwszego „Stworzenie nowoczesnej i spójnej sieci infrastruktury

transportowej”.

ANALIZA SWOT69

Analiza mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń.

niewielki udział innowacyjnych

przedsiębiorstw przemysłowych w ogólnej

liczbie przedsiębiorstw

funkcjonowanie instytucji wspierających

powiązania kooperacyjne i innowacyjność

Łódzka SSE, strefa przemysłowa Kleszczów,

parki przemysłowo-technologiczne

33

niskie zainteresowanie korporacji

transnarodowych efektami działalności

sektora naukowo-badawczego makroregionu

v.p

l

.go

niedostateczny poziom współpracy sektora

B+R z sektorem przedsiębiorstw

i samorządami oraz niska komercjalizacja

wyników badań

wzrost liczby przedsiębiorstw innowacyjnych

(w branżach: energetycznej, sprzętu

medycznego i pomiarowego, odzieżowej,

rolno-spożywczej, farmaceutycznej,

zagospodarowania odpadów, inteligentnym

transporcie)

największy w kraju potencjał akademicki

konkurencja pomiędzy ośrodkami naukowo-dydaktycznymi w kraju

odpływ naukowców na uczelnie zagraniczne

utrzymujące się niskie nakłady na naukę oraz

szkolnictwo wyższe z budżetu państwa

ZAGROŻENIA

Monitor Polski

dynamiczny rozwój branż absorbujących

wiedzę i innowacje oraz wysoki popyt na

produkty wysokich technologii

niska pozycja uczelni na arenie

międzynarodowej

najwyższa w kraju aktywność badawcza w

zakresie: nanotechnologii, TIK, fotoniki,

optoelektroniki, nauk kosmicznych,

mechatroniki, radiofarmacji

dominująca pozycja w kraju w prowadzeniu

badań w zakresie biotechnologii

niskie nakłady na działalność B+R w

przedsiębiorstwach

SŁABE STRONY

największa w kraju koncentracja instytucji

naukowo-badawczych, szczególnie

prowadzących działalność w dziedzinie

biotechnologii

MOCNE STRONY

w.

rcl

sprzyjająca polityka UE związana z

finansowaniem działalności B+R

i komercjalizacją badań oraz z rozwojem

międzynarodowych sieci współpracy

Nauka, badania i rozwój

SZANSE

3.4

ww

w.

rcl

rozwój międzynarodowej turystyki

kulturowej

niska jakość przestrzeni publicznych

niski poziom współpracy szkół artystycznych

najlepiej w kraju rozwinięte szkolnictwo

artystyczne

brak polityki lokalowej miast sprzyjającej

podejmowaniu działalności kreatywnej

mały nacisk na rozwój kreatywności dzieci

i młodzieży w procesie edukacji

34

brak spójnej polityki kulturalnej i turystycznej

samorządów województw wykorzystującej

wspólne atuty

znaczne uzależnienie sektora kultury (w tym

przemysłu filmowego) od środków

publicznych

v.p

l

.go

unikatowe dziedzictwo kulturowe, w tym

poprzemysłowe

duży potencjał instytucji sektora

pozarządowego związanych z kulturą

liczne wydarzenia kulturalne o znaczeniu

krajowym i rosnąca liczba wydarzeń o

znaczeniu międzynarodowym

znaczący potencjał naukowo-badawczy w

zakresie wzornictwa przemysłowego

i technologii włókienniczo-odzieżowych

różnice rozwojowe i różnice w stopniu

metropolizacji pomiędzy Łodzią a Warszawą

wpływające na ograniczanie potencjalnych

efektów synergii

wieloletnie tradycje artystyczne (w tym

tradycje awangardy w sztuce)

niskie i niestabilne dochody MŚP działających

w sektorze kreatywnym

duża zależność sektora od koniunktury

gospodarczej

ZAGROŻENIA

Monitor Polski

wzrost innowacyjności innych sektorów

gospodarki i nowe technologie w branży

kreatywnej

słabe powiązania sektora kreatywnego z

innymi sektorami gospodarki

największa w kraju koncentracja podmiotów

przemysłu muzycznego i medialnego oraz

wzornictwa i sektora mody

wzrastający popyt wewnętrzny na produkty

i usługi sektora kreatywnego spowodowany

wzrostem zamożności mieszkańców

największych miast, wzrost wydatków

gospodarstw domowych i JST na kulturę

niska rozpoznawalność podmiotów sektora

na rynkach międzynarodowych poza

sektorem filmowym

SŁABE STRONY

duża koncentracja twórców, instytucji

sektora filmowego i największa w kraju

koncentracja podmiotów przemysłu

filmowego oraz rozpoznawalność ośrodków i

twórców tego przemysłu w skali

międzynarodowej

MOCNE STRONY

wzrost znaczenia sektora kreatywnego w

gospodarce oraz w politykach i programach

operacyjnych UE

Sektor kreatywny

SZANSE

ww

najlepiej w kraju rozwinięty i zintegrowany

sektor B+R w dziedzinie medycyny i chemii

zasoby naturalne makroregionu (geotermia,

ośrodki leczenia uzdrowiskowego) i

rozwinięta infrastruktura turystyczna dla

potrzeb turystyki medycznej

zmiany związane z wydłużaniem i zmianą

stylu życia powodujące wzrost popytu na

farmaceutyki i usługi medyczne

wzrastające zainteresowanie turystyką

medyczną

podaż tańszych leków generycznych

produkowanych głównie w Azji

nieefektywne wykorzystanie środków

finansowych w zakresie ochrony zdrowia

konkurencja ze strony międzynarodowych

koncernów farmaceutycznych

ZAGROŻENIA

v.p

l

.go

niski poziom informatyzacji usług

medycznych

rozdrobnienie polskich producentów leków i

rynku medycznego oraz ograniczone

możliwości w zakresie rozwoju leków

innowacyjnych

SŁABE STRONY

35

Monitor Polski

najlepiej w kraju rozwinięte szkolnictwo

medyczne

duży potencjał produkcji leków generycznych

i biologicznych

proces wygasania patentów na leki

innowacyjne

dynamiczny rozwój branży TIK oferującej

usługi dla branży medycznej i

farmaceutycznej

koncentracja i wysoki poziom specjalizacji

usług medycznych

wysoka koncentracja podmiotów

produkujących wyspecjalizowany sprzęt

medyczny

dominacja w kraju w produkcji

farmaceutyków i sprzętu medycznego

MOCNE STRONY

w.

rcl

rosnące zapotrzebowanie na farmaceutyki,

sprzęt i usługi medyczne na skutek

wydłużania się i zmiany stylu życia

Medycyna i farmacja

SZANSE

ww

w.

rcl

niski stopień organizacji i współpracy

producentów rolnych z sektorem

przetwórczym

słaba rozpoznawalność marek produktów

rolno-spożywczych w skali międzynarodowej

niewystarczające wykorzystanie

nowoczesnych technologii w przetwórstwie

wzrost liczby grup producenckich wraz z

rosnącą kooperacją

silny i konkurencyjny sektor przetwórstwa

rolno-spożywczego

najsilniejsze w kraju zaplecze naukowo-badawcze

silna konkurencja na rynku

międzynarodowym w rolnictwie i sektorze

przetwórstwa rolno-spożywczego

36

niepewność rynku wschodniego dla eksportu

i produkcji

zmiany klimatyczne, narastający proces

suburbanizacji, szczególnie na terenach

wokół miast

ZAGROŻENIA

Monitor Polski

v.p

l

.go

utrzymująca się niska wydajność pracy w

rolnictwie na tle europejskim

duża konkurencyjność produktów rolnych

poprawa organizacji rolnictwa i rynków

rolnych w Polsce

rozdrobnienie gospodarstw rolnych

wysoka produktywność rolnictwa w skali

kraju

globalny wzrost zapotrzebowania na

produkty rolne

niska jakość rolniczej przestrzeni

produkcyjnej (bonitacja gleb, wilgotność,

klimat, stepowienie i zakwaszenie gleb)

SŁABE STRONY

silna specjalizacja rolnicza (sadownictwo,

warzywnictwo, mleczarstwo, produkcja

trzody chlewnej i bydła)

MOCNE STRONY

polityka rolna UE stabilizująca perspektywę

rozwoju sektora rolnego i przetwórstwa

Rolnictwo i przetwórstwo rolno-spożywcze

SZANSE

ww

niska konkurencyjność Portu

Lotniczego Łódź im. W. Reymonta i

brak lotów rejsowych z Portu

Lotniczego Radom-Sadków

niski poziom integracji

międzygałęziowej transportu

niewystarczająca jakość oferty centrów

logistycznych

brak międzynarodowych połączeń

kolejowych Łodzi

rozwój kolei metropolitalnych na obszarach

funkcjonalnych Warszawy i Łodzi

największe i rozwijające się lotnisko w kraju – Portu

Lotniczego Chopina w Warszawie, dynamicznie

rozwijający się Port Lotniczy Warszawa-Modlin

funkcjonowanie i duży potencjał rozwojowy

terminali multimodalnych

największa w skali kraju koncentracja centrów

logistycznych

rosnący potencjał międzynarodowych połączeń

cargo (Chengdu-Łódź, Suzhou-Warszawa)

wzrost popytu na transport lotniczy

oraz potencjał w zakresie

zacieśniania współpracy pomiędzy

portami lotniczymi Polski Centralnej

znaczący potencjał naukowo-badawczy

opóźnienia w realizacji autostrad i dróg

ekspresowych obniżające konkurencyjność

makroregionu, wpływające negatywnie na

bezpieczeństwo ruchu i ochronę środowiska

wysoki i rosnący udział transportu samochodowego, niosący negatywne skutki dla

środowiska, zdrowia mieszkańców i efektywności

systemu transportowego

brak zrównoważonego rozwoju infrastruktury

ZAGROŻENIA

wrażliwość rozwijających się powiązań cargo na

sytuację geopolityczną

37

perspektywa wyczerpania się przepustowości

Lotniska Chopina w perspektywie długookresowej

v.p

l

brak konsekwencji i ciągłości realizacji polityki w

zakresie projektu Kolei Dużych Prędkości

rosnące koszty korzystania z infrastruktury

kolejowej

słabe wykorzystanie środków UE na realizację

inwestycji kolejowych

.go

brak zintegrowanej międzyregionalnej

oferty przewozowej dla przewozów

pasażerskich

duża liczba wypadków drogowych i ich

ofiar

SŁABE STRONY

w.

rcl

wysokiej jakości powiązania drogowe (dopełniający

się układ autostrad i dróg ekspresowych)

bardzo dobra dostępność transportowa wynikająca z

korzystnego położenia na przecięciu korytarzy

transportowych TEN-T

MOCNE STRONY

Monitor Polski

modernizacja infrastruktury

kolejowej w węzłach warszawskim

i łódzkim i na głównych szlakach

kolejowych przechodzących przez

makroregion

sprzyjająca polityka UE w zakresie

inwestycji transportowych (kolej,

transport publiczny, transport

multimodalny, ITS)

Transport i logistyka

SZANSE

ww

Poz. 736

WYZWANIA I WIZJA

v.p

l

Wizja rozwoju Polski Centralnej przedstawia pożądany obraz makroregionu w przyszłości i jest

odpowiedzią na potrzeby budowania najbardziej dynamicznego, konkurencyjnego, kreatywnego

i innowacyjnego obszaru Polski, rozpoznawalnego w skali europejskiej i globalnej. W oparciu

o przeprowadzoną diagnozę i aktualną pozycję rozwojową oraz mając na uwadze prognozowane

trendy, wizja odzwierciedla europejskie aspiracje makroregionu.

Wizja: Makroregion Polski Centralnej awangardą Europy XXI wieku

.go

Wizja nawiązuje do pojęcia awangardy70 w dwóch wymiarach: bycia liderem wzrostu oraz

nowatorstwa rozumianego jako twórcze wykorzystanie potencjału kreatywnego i innowacji. Polska

Centralna nadal będzie krajowym liderem wzrostu (przy czym jego tempo będzie szybsze niż bardziej

rozwiniętych europejskich regionów), a dynamiczny rozwój możliwy będzie dzięki kreatywności

i twórczemu wykorzystaniu wspólnych dla obydwu regionów silnych stron i stojących przed nimi

szans związanymi głównie z innowacjami i potencjałem sektora kreatywnego.

W perspektywie roku 2030 Polska Centralna stanie się jednym z wiodących w skali europejskiej

obszarów wzrostu. Makroregion – dzięki dobrze wykorzystanym endogenicznym zasobom

i wykorzystanym szansom rozwojowym – przejdzie do fazy dojrzałego rozwoju budowanego na

ugruntowanych filarach innowacyjności, terytorialnego równoważenia rozwoju i efektywności.

w.

rcl

Działania rozwojowe będą dynamizowane dzięki zmianom strukturalnym i przekształceniu gospodarki

makroregionu w gospodarkę opartą na wiedzy przy zachowaniu silnej bazy wytwórczej

i przemysłowej w wiodących branżach wspólnych dla obu regionów. W gospodarce nadal silnie

będzie reprezentowany sektor średnich technologii, jednak coraz większy wpływ na konkurencyjność

makroregionu będzie miał innowacyjny sektor zaawansowanych technologii oraz usług o najwyższej

wartości dodanej. Dzięki wdrożeniu publicznego systemu zachęt dla podmiotów prywatnych do

inwestycji w B+R, ich zaangażowanie w tworzenie innowacyjności znacząco wzrośnie. Makroregion

umocni swoją pozycję krajowego lidera innowacyjności dzięki rozwijającym się branżom

o największym potencjale rozwojowym, a jego znaczenie wzrośnie także w skali europejskiej

i światowej.

Polska Centralna będzie obszarem bardziej spójnym gospodarczo, społecznie i przestrzennie.

Wewnętrzne zróżnicowanie rozwoju makroregionu będzie łagodzone dzięki wykształconym

mechanizmom dyfuzji i cały makroregion stanie się znaczącym biegunem wzrostu oddziałującym

na obszar Europy Środkowo-Wschodniej. Czynnikami stymulującymi ten proces będą: nowoczesna

infrastruktura oraz zrównoważony transport bardziej przyjazny środowisku i bezpieczny

dla mieszkańców, a także infrastruktura i mechanizmy wspierające innowacyjność.

ww

Jednym z ważniejszych czynników rozwojowych Polski Centralnej będzie kapitał społeczny

w kolejnych latach. Jego wzrastający poziom będzie istotnym sygnałem świadczącym o potencjale

dynamicznego rozwoju. Rozwijając aktualne potencjały w Polsce Centralnej (w szczególności

występujące w bipolarnym układzie Warszawy i Łodzi), w większym stopniu na gospodarkę wpływać

będzie sektor kreatywny, który doprowadzi do uwolnienia potencjału firm działających w tym

sektorze i przyczyni się do wzrostu gospodarczego i powstawania miejsc pracy71.

70

„Awangarda”: z języka francuskiego „przednia straż”, także: „grupa osób, zwykle artystów, których twórczość lub działalność w jakiejś dziedzinie

jest nowatorska i niekonwencjonalna; zjawiska i działania nowatorskie” (Słownik Języka Polskiego).

71

Zob. „Zielona Księga w sprawie uwalniania potencjału przedsiębiorstw z branży kultury i branży twórczej”, Komisja Europejska 2010, „Strategia

Europa 2020”, „Krajowa Polityka Miejska”, „Strategia Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych dla Warszawskiego Obszaru Funkcjonalnego

2014-2020+” oraz „Strategia Rozwoju Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego 2020+”.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Ważną rolę w kształtowaniu spójności makroregionu będzie miała współpraca władz publicznych na

poziomie regionalnym i lokalnym, w tym w ramach nowych funkcjonalnych mechanizmów

współdziałania, ze szczególnym naciskiem na rozwój metropolitarnego obszaru bipolarnego

Warszawa-Łódź. Współpraca głównych ośrodków makroregionu na wielu płaszczyznach, przełoży się

na tworzenie warunków do spełnienia gospodarczych, naukowych, kulturalnych i cywilizacyjnych

aspiracji mieszkańców makroregionu, również na poziomie europejskim.

Poz. 736

CEL GŁÓWNY, CELE SZCZEGÓŁOWE ORAZ KIERUNKI INTERWENCJI

v.p

l

W oparciu o przyjętą wizję rozwoju Polski Centralnej wyznaczono cel główny Strategii Rozwoju Polski

Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030

Wzrost znaczenia Polski Centralnej w skali międzynarodowej jako przestrzeni przyjaznej

generowaniu oraz transferowi wiedzy i innowacji

Tak sformułowany cel

nauka, badania i rozwój,

sektor kreatywny,

medycyna i farmacja,

rolnictwo i przetwórstwo rolno-spożywcze,

transport i logistyka.

w.

rcl











.go

1. wskazuje na potrzebę integracji makroregionu, jak też poprawy jego dostępności

i konkurencyjności, poprzez skoncentrowanie współpracy na obszarach rozwojowych

o największym potencjale;

2. wskazuje pośrednio na konieczność wykorzystania potencjału kapitału ludzkiego, społecznego

oraz instytucjonalnego makroregionu dla stworzenia przestrzeni sprzyjającej funkcjonowaniu

kreatywnego społeczeństwa oraz innowacyjnej gospodarki opartej na wiedzy;

3. podkreśla europejski i międzynarodowy wymiar realizacji Strategii.

Kluczem do wzrostu konkurencyjności staną się unikatowe potencjały rozwojowe tkwiące

w makroregionie i skoncentrowane w następujących polach współpracy

Są to dziedziny, w których już dziś makroregion prezentuje wysoki poziom rozwoju, a utrwalana

współpraca i realizacja strategicznych projektów zintegrowanych wzmocni powiązania funkcjonalne

między głównymi ośrodkami wzrostu. Kształtowanie przestrzeni przyjaznej generowaniu wiedzy

i innowacji przyczyni się do rozwoju sfery nauki i badań, a transfer wiedzy i innowacji do gospodarki

pozwoli na budowanie przewag konkurencyjnych w skali międzynarodowej. Kreatywne

społeczeństwo stworzy podwaliny dla rozwoju kulturotwórczej funkcji makroregionu o znaczeniu

globalnym i budowania wizerunku makroregionu jako przestrzeni przyjaznej twórcom i projektantom.

Bardzo dobra dostępność komunikacyjna w skali krajowej i międzynarodowej wpłynie na wzrost

atrakcyjności inwestycyjnej makroregionu, co umożliwi m.in. zmodernizowanie struktury przemysłu.

Efektywne wykorzystanie wyróżnionych potencjałów rozwojowych przyczyni się do wzrostu

znaczenia Polski Centralnej na arenie międzynarodowej oraz postrzegania makroregionu jako

jednego z wiodących obszarów rozwoju Europy w XXI wieku.

Cel główny Strategii będzie realizowany poprzez 5 celów szczegółowych wynikających

ze zdiagnozowanych pól współpracy

Zintegrowana przestrzeń wiedzy i innowacji;



Przestrzeń przyjazna twórcom i projektantom;



Innowacyjna sieć medyczno-farmaceutyczna;



Międzynarodowe centrum żywności prozdrowotnej;



Multimodalny węzeł transportowy o znaczeniu międzynarodowym.

ww



v.p

l

Wybór celów szczegółowych podyktowany był zidentyfikowanymi na wcześniejszym etapie

potencjałami rozwojowymi obu regionów, wypracowanymi w oparciu o diagnozę i analizę trendów

rozwojowych Polski Centralnej.

Realizację celów szczegółowych warunkują cztery kierunki interwencji o charakterze horyzontalnym

dostępność i integracja, kreatywność i innowacyjność, reindustrializacja oraz umiędzynarodowienie.

Są to szczególnie pożądane cechy (atrybuty) makroregionu umożliwiające realizację wizji oraz celu

głównego Strategii.

Między kierunkami interwencji a celami szczegółowymi istnieje relacja współzależności, wzajemnego

oddziaływania i przenikania się. Realizacja działań w ramach każdego z celów szczegółowych

przyczyni się do wzmocnienia przynajmniej jednego z pożądanych atrybutów Polski Centralnej.

Należy jednocześnie podkreślić, że cel szczegółowy I Zintegrowana przestrzeń wiedzy i innowacji, ze

względu na swój przekrojowy charakter, jest równolegle realizowany przez pozostałe cele

szczegółowe.

.go

Chociaż cele i kierunki interwencji Strategii koncentrują się wokół kreowania warunków dla wzrostu

gospodarczego, ich realizacja powinna przyczynić się w pośredni sposób do wzrostu poziomu kapitału

społecznego, którego rola w pobudzaniu rozwoju Polski Centralnej będzie rosła w dłuższym okresie.

Przy realizacji poszczególnych kierunków interwencji uwzględnione zostaną zasady trwałego

i zrównoważonego rozwoju, równości szans i zakazu dyskryminacji.

Schemat 1. Cele szczegółowe i kierunki interwencji Strategii

Multimodalny węzeł transportowy

o znaczeniu międzynarodowym

UMIĘDZYNARODOWIENIE

Innowacyjna sieć

medyczno- farmaceutyczna

REINDUSTRIALIZACJA

Przestrzeń przyjazna twórcom i

projektantom

KREATYWNOŚĆ

I INNOWACYJNOŚĆ

Zintegrowana przestrzeń wiedzy i

innowacji

w.

rcl

DOSTĘPNOŚĆ

I INTEGRACJA

Cele szczegółowe

Międzynarodowe centrum

żywności prozdrowotnej

Kierunki

interwencji

ww

Źródło: Opracowanie własne.

5.1

Poz. 736

Cel szczegółowy I ZINTEGROWANA PRZESTRZEŃ WIEDZY I INNOWACJI

Cel

szczegółowy

Zintegrowana

przestrzeń wiedzy i innowacji będzie

realizowany przede wszystkim przez

wzmocnienie powiązań pomiędzy

nauką, sektorem B+R i biznesem.

Najważniejszym

działaniem

jest

skuteczny transfer innowacji ze sfery

naukowo-badawczej do firm. Istotną

rolę odegra wspieranie wspólnych

badań i projektów naukowych oraz ich

wdrażanie do gospodarki, szczególnie

w

branżach

istotnych

dla

makroregionu. Należą do nich badania

z dziedzin bio- i nanotechnologii, TIK,

fotoniki, optoelektroniki, mechatroniki,

radiofarmacji i nauk kosmicznych. Dalej

wzmacniany

będzie

obszar

biotechnologii, w którym makroregion

ma zdecydowanie dominującą pozycję

w kraju.

w.

rcl

.go

Mapa 33. Zintegrowana przestrzeń wiedzy i innowacji

v.p

l

Rozwój oparty o wytwarzanie i wdrażanie nowoczesnych technologii jest podstawą podniesienia

konkurencyjności gospodarki Polski Centralnej. Przyjęcie celu szczegółowego I Zintegrowana

przestrzeń wiedzy i innowacji umożliwi wprowadzenie zmian w sferze współdziałania regionalnych

samorządów z podmiotami działającymi w obszarze nauki, przedsiębiorczości i otoczenia biznesu.

Ze względu na przekrojowy charakter celu, będzie miał on kluczowy wpływ na rodzaj

podejmowanych działań związanych z realizacją pozostałych celów szczegółowych. Korzystanie

z zasobów wiedzy i rozwijanie innowacji mają kluczowe znaczenie przy wdrażaniu całej Strategii.

ww

Mając

na

uwadze

konieczność

modernizacji struktury przemysłu

i reindustrializację, a w szczególności

wsparcie

rozwoju

przemysłu

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa Łódzkiego w Łodzi.

medycznego i farmaceutycznego oraz

przemysłu wykorzystującego biotechnologie i nanotechnologie, województwa będą współpracować

w zakresie wzmacniania zaplecza naukowego dla poszczególnych specjalizacji nowoczesnego

przemysłu. Pozwoli to uniknąć dublowania prac badawczych oraz osiągnąć silniejszą pozycję

przetargową przy pozyskiwaniu inwestorów dla kluczowych branż. Tempo rozwoju makroregionu

będzie uzależnione od zmian struktury produkcji w kierunku wzrostu udziału przemysłu wysokiej

techniki oraz zaawansowanych usług, zwłaszcza biznesowych, przy zachowaniu znaczącej roli

przemysłów średniej techniki modernizowanych dzięki innowacjom. Działania podjęte na rzecz

osiągnięcia tego celu będą miały wpływ na poprawę współpracy pomiędzy wszystkimi podmiotami

związanymi zarówno z kształceniem, jak i z wytwarzaniem oraz absorpcją innowacji. Służyć temu

będzie wypracowanie i wprowadzenie mechanizmów kooperacji między uczelniami wyższymi oraz

zwiększenie intensywności zaangażowania sektora przedsiębiorstw w B+R.

Poszerzona zostanie oferta edukacyjna szkół wyższych oraz wzrośnie stopień wymiany kadry

naukowej i studentów między uczelniami. Obejmie ona prowadzenie wspólnych projektów B+R,

oferowanie wspólnych kierunków studiów oraz wymianę wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk

w zakresie działalności naukowej i edukacyjnej, w szczególności w ramach pozostałych pól

współpracy wskazanych w Strategii. Ważnym elementem będzie realizacja programu wspierania

wspólnych badań i projektów naukowych.

v.p

l

Dzięki wykorzystaniu istniejącego w makroregionie potencjału, możliwy będzie rozwój

interdyscyplinarnego ośrodka naukowego związanego z medycyną żywienia. Możliwe będzie też

tworzenie wspólnej oferty uczelni w zakresie badań naukowych i edukacji w obszarze rolnictwa

i przetwórstwa rolno-spożywczego.

Makroregion umocni swoją pozycję jako miejsce kształcenia i rozwoju pracowników w tym

wysokospecjalistycznej kadry, która jest niezbędna do realizacji działań określonych dla pozostałych

pól współpracy między regionami, odzwierciedlonych w celach szczegółowych. Obok rozwoju badań

podstawowych nastąpi przeorientowanie niektórych wyższych uczelni w kierunku „uczelni

nastawionych praktycznie i zawodowo”72.

.go

Zostanie utworzony zintegrowany system podnoszenia kwalifikacji kadry naukowej poprzez staże

naukowców w firmach oraz doskonalenia kompetencji zawodowych pracowników, np. przy

opracowaniu i wdrażaniu innowacyjnych rozwiązań poprzez staże przedsiębiorców w instytutach

badawczych. Będą rozwijane kontakty z polską kadrą naukową pracującą za granicą.

Na wzmocnienie pozycji konkurencyjnej Polski Centralnej wpływ będzie miało również

zintensyfikowanie współpracy międzynarodowej. Będzie to możliwe w szczególności dzięki

współpracy z innymi światowymi ośrodkami naukowymi i poprzez realizację wspólnych projektów

mających na celu wytworzenie i transfer technologii. Samorządy obu województw podejmą działania

na rzecz wykreowania międzynarodowej marki uczelni wyższych i instytucji B+R, w szczególności

poprzez wspólną promocję jednostek naukowych i uczelni wyższych oraz wsparcie współpracy

z zagranicznymi szkołami wyższymi. Działania związane z upowszechnianiem produktów i usług

wytwarzanych w makroregionie opartych na nowoczesnych technologiach pozwolą na wykreowanie

regionalnych marek rozpoznawalnych na rynkach międzynarodowych.

w.

rcl

Przyjmuje się, że działania podjęte w kierunku integracji wiedzy i innowacji w Polsce Centralnej

przyczynią się do podniesienia jego konkurencyjności w tych dziedzinach i pozwolą na włączenie

polskiej nauki w AWANGARDĘ NAUKI EUROPEJSKIEJ.

KIERUNKI DZIAŁAŃ

 Wspieranie współpracy sektora B+R z przedsiębiorcami i instytucjami

otoczenia biznesu, w szczególności w przemyśle medycznym,

farmaceutycznym oraz przemyśle wykorzystującym biotechnologie

i nanotechnologie.

 Wspieranie komercjalizacji innowacyjnych rozwiązań, w szczególności

w przemyśle medycznym, farmaceutycznym oraz przemyśle

wykorzystującym biotechnologie i nanotechnologie.

 Zwiększanie udziału prac badawczych i wdrożeniowych na wyższych

uczelniach i w jednostkach badawczo-rozwojowych.

ww

 Wspieranie współpracy szkół wyższych w zakresie oferty edukacyjnej.

72

 Stymulowanie kształcenia kadr dla rozwoju wskazanych pól.

 Wspieranie współpracy

i instytucjami B+R.

z

zagranicznymi

szkołami

wyższymi

 Wykreowanie międzynarodowej marki uczelni wyższych i instytucji

B+R.

Zgodnie z kategoryzacją Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2014 r

5.2

Poz. 736

Cel szczegółowy II PRZESTRZEŃ PRZYJAZNA TWÓRCOM I PROJEKTANTOM

Sprzyjać temu będzie między innymi wspólny

system

informacji

o

wydarzeniach

kulturalnych w całym makroregionie oraz

tworzenie wspólnych dzieł i przedsięwzięć

kulturalnych (np. dotyczących dziedzictwa

poprzemysłowego). Natomiast rozwój będzie

pobudzany dzięki działaniom skupiającym się

na poprawie i zachowaniu stanu zabytków

nieruchomych oraz poprawie warunków dla

prowadzenia

działalności

kulturalnej

i edukacyjnej,

jak

również

poprzez

modernizację niezabytkowej infrastruktury

kultury. Dzięki temu potencjał kulturalny

makroregionu zostanie lepiej zaprezentowany

i stanie się bardziej dostępny, co zwiększy

zainteresowanie sektora kreatywnego tym

obszarem i pobudzi kreatywność mieszkańców

oraz wygeneruje dodatkowy ruch turystyczny.

w.

rcl

.go

Mapa 34. Przestrzeń przyjazna twórcom i projektantom

v.p

l

Rozwój sektora kreatywnego wymaga zapewnienia odpowiednich warunków dla twórców

i projektantów oraz wykorzystania ich idei w produkcji lub działalności artystycznej. Polska Centralna

powinna wykorzystać swój potencjał w zakresie dziedzictwa kulturowego i współczesnej oferty

kulturalnej do tworzenia przestrzeni atrakcyjnej dla sektora kreatywnego. Samorządy będą prowadzić

działania na rzecz zintegrowania i rozwoju polityki kulturalnej i turystycznej oraz zachowania

dziedzictwa makroregionu we współpracy z partnerami zewnętrznymi

Ważnym elementem tworzenia przyjaznych

warunków dla kreatywnych jednostek,

twórców i projektantów będzie dbanie

o wysokiej jakości przestrzeń publiczną.

Planowane

działania

rewitalizacyjne

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa Łódzkiego

prowadzone będą z uwzględnieniem potrzeb

w Łodzi.

środowisk twórczych. Projektanci zostaną

włączeni w proces rewitalizacji, aby dzięki ich innowacyjnym ideom powstała atrakcyjna i inspirująca

przestrzeń publiczna. Przestrzenie publiczne i rewitalizowane tereny staną się miejscem spotkań

artystów ze społeczeństwem, co ułatwi realizację i percepcję awangardowych działań twórczych.

ww

Działania administracji publicznej przyczynią się do aktywizacji społecznej mieszkańców

i zaangażowania ich w proces zagospodarowania terenów rewitalizowanych, przestrzeni publicznych

i tworzenia miejsc symbolicznych. Taka postawa – w szczególności samorządów – przyczyniać się

będzie do wzrostu poziomu zaufania społecznego, poczucia tożsamości terytorialnej oraz skłonności

do współpracy w ramach lokalnych społeczności. Podjęte działania przyczynią się do wzmocnienia

rozwoju kapitału społecznego, a w szczególności rozwoju klasy kreatywnej. Osoby należące do tej

grupy społecznej poprzez umiejętność przekształcania wiedzy w nowe użyteczne formy czy też

rozwiązania technologiczne, wzory lub produkty, mogą skutecznie przyczynić się do wzrostu

innowacyjności innych sektorów gospodarki i odblokowania istniejącego w przedsiębiorstwach

potencjału wzrostu73.

Zob. teoria klasy kreatywnej, Florida R., „Narodziny klasy kreatywnej”, 2010 r.

v.p

l

Niektóre z rewitalizowanych obszarów, np. tereny poprzemysłowe czy zdegradowane dzielnice

mieszkaniowe w centrach miast, przeznaczone zostaną pod działalność kreatywną. Samorządy będą

dążyć do tego, żeby w rewitalizowanych obiektach lokalizować np. instytucje artystyczne, pracownie,

studia muzyczne. Zakłada się, że podejmowane działania przyczynią się do wzrostu atrakcyjności

przestrzeni centrów głównych miast makroregionu jako miejsca zamieszkania i działalności twórców

oraz animatorów kultury, projektantów wzornictwa przemysłowego i przedsiębiorców związanych

z przemysłem kreatywnym.

.go

Wzrost poziomu estetyki i bezpieczeństwa oraz bogata oferta kulturalna i usługowa skłonią

społeczności, w tym twórców, do zamieszkania i przebywania w centrach miast. Rozpoczęcie

działalności przez twórców i projektantów z makroregionu wspierane będzie przez zastosowanie

różnego rodzaju instrumentów proponowanych przez samorządy. Przewiduje się zarówno wsparcie

finansowe jak i organizacyjne np. poprzez sprofilowane inkubatory przedsiębiorczości lub programy

promocji twórców. Przełożą się one na poprawę warunków działania w szczególności małych

i średnich przedsiębiorstw działających w sektorze kreatywnym.

Jednocześnie, aby wzmocnić pozycję sektora kreatywnego na rynku, prowadzone będą działania

na rzecz integracji środowisk twórczych z przedsiębiorcami. Dodatkową szansą rozwoju sektora

kreatywnego, będą działania koncentrujące się na modernizacji struktury przemysłu. W przypadku

sektora kreatywnego wiąże się to ze wsparciem rozwoju nowoczesnej bazy produkcyjnej w zakresie

przemysłu filmowego i audiowizualnego oraz wzornictwa przemysłowego stanowiących już teraz atut

Polski Centralnej. Dzięki temu możliwe będzie zdyskontowanie kreatywnych idei i wykorzystanie ich

w produkcji i usługach.

w.

rcl

Kreatywne środowisko makroregionu ma bardzo duży potencjał generowania i transferu innowacji.

Aby wykorzystać ten potencjał, konieczne jest zapewnienie twórcom lepszego dostępu do

najnowszych osiągnięć nauki i wspieranie współpracy twórców z sektorem B+R. Samorządy będą

promować i wspierać wdrażanie nowoczesnych technologii i materiałów w działalności kreatywnej.

W szczególności upowszechniane powinny być nowe rozwiązania przyjazne zdrowiu i środowisku.

Prowadzone będą działania na rzecz utrzymania i rozwijania wysokiego poziomu szkolnictwa

artystycznego. Planowane jest wspieranie współpracy uczelni o profilu artystycznym oraz ciągłego

doskonalenia ich oferty programowej. Szczególnie istotne będzie wzmacnianie specjalizacji

makroregionu w zakresie przemysłu filmowego i audiowizualnego oraz wzornictwa przemysłowego.

Do rozwoju sektora kreatywnego przyczyni się także podnoszenie poziomu edukacji kulturalnej

wszystkich mieszkańców, jednakże priorytetowo traktowane będzie rozwijanie kreatywności dzieci

i młodzieży. Korzystne warunki dla rozwoju młodych, utalentowanych twórców w powiązaniu

z innymi działaniami (np. tworzeniem wysokiej jakości przestrzeni publicznych i wsparciem dla

rozpoczynania działalności twórców) będą skutkować ukształtowaniem się silnego środowiska

kreatywnego szczególnie w centrach metropolii.

ww

Wzmocnienie pozycji Polski Centralnej jako ośrodka kultury i działalności kreatywnej na arenie

międzynarodowej wymaga umiędzynarodowienia produktów sektora kreatywnego. Samorządy

podejmą działania na rzecz wykreowania silnej marki wzornictwa przemysłowego oraz przemysłu

filmowego i audiowizualnego, która byłaby rozpoznawalna na świecie. Umożliwi to rozwijanie

współpracy gospodarczej, promowanie lokalnych twórców i zwiększenie popytu na produkty sektora

kreatywnego wytworzone w makroregionie. Ważnym działaniem sprzyjającym umiędzynarodowieniu

będzie organizacja międzynarodowych wydarzeń promujących działalność kreatywną, takich jak

festiwale, wystawy, targi. Wspólna realizacja wydarzeń kulturalnych w ramach makroregionu pozwoli

zwiększyć ich oddziaływanie i podnieść prestiż makroregionu. Działania te przyczynią się do rozwoju

potencjału twórczego i wzrostu jego międzynarodowego znaczenia.

Zakłada się, że działania podjęte w kierunku kształtowania przestrzeni przyjaznej twórcom

i projektantom stworzą warunki dla włączenia się w nurt europejskiej AWANGARDY KULTURY.

v.p

l

KIERUNKI DZIAŁAŃ

 Opracowanie i prowadzenie przez administrację samorządową

spójnej polityki kulturalnej i turystycznej.

 Udostępnianie przestrzeni twórcom i projektantom w obszarach

rewitalizowanych.

 Instytucjonalne wsparcie

twórcom i projektantom.

ułatwiające

rozpoczynanie

działania

 Wspieranie

współpracy

środowisk

i projektantów z przedsiębiorcami.

twórców

kultury

technologii

i materiałów

.go

 Wsparcie wdrażania nowoczesnych

przyjaznych środowisku i zdrowiu.

artystycznych

 Tworzenie zachęt dla wsparcia rozwoju przemysłu filmowego

i audiowizualnego oraz wzornictwa przemysłowego.

 Wspieranie rozwoju szkolnictwa artystycznego, współpracy szkół oraz

rozwoju kreatywności dzieci i młodzieży.

 Wspieranie wspólnych projektów i wydarzeń

o znaczeniu krajowym i międzynarodowym.

ww

w.

rcl

 Wykreowanie

międzynarodowych

marek

wzornictwa

przemysłowego, przemysłu filmowego i audiowizualnego.

5.3

Poz. 736

Cel szczegółowy III INNOWACYJNA SIEĆ MEDYCZNO-FARMACEUTYCZNA

v.p

l

Zwiększenie wykorzystania istniejącego potencjału medyczno-farmaceutycznego makroregionu,

wymaga podjęcia działań na rzecz utworzenia innowacyjnej sieci medyczno-farmaceutycznej, w tym

usprawnień organizacyjnych i integracji istniejących zasobów w tym obszarze. Kluczowym zadaniem

będzie stworzenie zintegrowanego systemu informacji medycznej, podnoszącego efektywność

działań i ułatwiającego korzystanie z usług medycznych. Zintegrowany branżowy system informacji

medycznej będzie miał znaczenie wspomagające dla rozwoju usług medycznych i wysoko

innowacyjnego przemysłu farmaceutycznego.

.go

Warunkiem utrzymania silnej pozycji makroregionu w przemyśle farmaceutycznym jest wdrażanie

nowych technologii w produkcji leków. Wsparcie generowania innowacji umożliwi wysoki poziom

kształcenia kadry i prowadzenia badań naukowych, ze szczególnym uwzględnieniem nauki

w obszarze medycyny, bio- i nanotechnologii. Pozwoli to na intensyfikację współpracy między

jednostkami naukowymi generującymi innowacje z sektorem biznesu, której efektem będą konsorcja

badawczo-rozwojowe. Równolegle prowadzone będą działania na rzecz rozwoju nowoczesnej bazy

produkcyjnej w obszarze nanomedycyny, farmacji, biotechnologii, sprzętu medycznego

i pomiarowego oraz technik laserowych.

W zakresie usług medycznych nadal rozwijane

będą usługi wysokospecjalistyczne, dzięki

którym Polska Centralna stanie się

atrakcyjnym

miejscem

dla

turystyki

medycznej oraz dla prowadzenia badań

klinicznych. Makroregion posiada zasoby

naturalne sprzyjające rozwojowi turystyki

uzdrowiskowej, której podstawą powinna być

balneologia. Turystyka oparta na balneologii

przyczyni się do rozwoju małych ośrodków

miejskich.

w.

rcl

Mapa 35. Innowacyjna sieć medyczno-farmaceutyczna

ww

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa Łódzkiego

w Łodzi.

Efektem podjętych działań będzie również

umiędzynarodowienie produktów i usług,

w szczególności

w

odniesieniu

do

farmaceutyków i sprzętu medycznego.

Istotnym aspektem jest wykreowanie silnej,

rozpoznawalnej na arenie międzynarodowej,

marki makroregionu jako lidera w produkcji

leków (szczególnie konkurencyjnych na

wschodzących rynkach leków generycznych)

oraz marki regionu świadczącego dobrej

jakości

wysokospecjalistyczne

usługi

medyczne i zapewniającego wysoki poziom

kształcenia lekarzy i prowadzenia badań.

Zakłada się, że stworzenie innowacyjnej sieci medyczno-farmaceutycznej wpłynie na podniesienie

jakości sektora medycznego w Polsce Centralnej i wzrost konkurencyjności w zakresie utworzenia

MEDYCYNY JUTRA.

KIERUNKI DZIAŁAŃ

v.p

l

 Utworzenie zintegrowanego systemu informacji medycznej.

 Wspieranie rozwoju wysokospecjalistycznych usług medycznych.

 Wspieranie wdrażania nowoczesnych technologii w produkcji leków.

 Wspieranie konsorcjów prowadzących badania z zakresu bioi nanotechnologii.

 Wsparcie rozwoju bazy produkcyjnej w obszarze nanomedycyny,

farmacji i biotechnologii, sprzętu medycznego i pomiarowego oraz

technik laserowych.

marki

produktów

medyczno-

ww

w.

rcl

.go

 Wykreowanie międzynarodowej

-farmaceutycznych.

5.4

Poz. 736

Cel szczegółowy IV MIĘDZYNARODOWE CENTRUM ŻYWNOŚCI PROZDROWOTNEJ74

w.

rcl

.go

v.p

l

Dynamiczny rozwój sektora rolno-spożywczego, wytwarzającego zdrowe i innowacyjne produkty,

stanowi szansę podniesienia konkurencyjności Polski Centralnej na międzynarodowych rynkach.

Czynnikiem wzmacniającym istniejący potencjał makroregionu będzie rozwój sieci współpracy

producentów rolnych, grup producenckich i samorządu gospodarczego z sektorem B+R. Wspieranie

rozwoju sieci współpracy doprowadzi do integracji Polski Centralnej poprzez wzmocnienie powiązań

między producentami rolnymi, począwszy od rolników i grup producenckich, a skończywszy na

rynkach hurtowych i sieciach dystrybucji oraz reprezentantach sektora B+R. Efektem wzajemnych

kontaktów i rozwijanej współpracy mazowieckich i łódzkich ośrodków naukowych będą wspólne

projekty badawcze i innowacyjne rozwiązania technologiczne, możliwe do zastosowania w sektorze

produkcyjnym i przetwórczym rolnictwa na terenie makroregionu. Wszystkie te przedsięwzięcia

przyczynią się do konsolidacji sektora rolno-spożywczego w makroregionie i wzmocnienia jego

pozycji na arenie krajowej i międzynarodowej. Rozwój rolnictwa w Polsce Centralnej w coraz

większym stopniu zależeć będzie od umiejętności wykorzystania pojawiających się innowacyjnych

technologii w przetwórstwie rolno-spożywczym. Wykorzystywanie nanotechnologii w przemyśle

tworzy nowe możliwości w rolnictwie, ochronie środowiska i technologii żywności. Nanotechnologia

będzie odgrywała coraz większe znaczenie

w procesie produkcji żywności, utrwalaniu

Mapa 36. Międzynarodowe Centrum Żywności

Prozdrowotnej

produktów, poprawie cech organoleptycznych,

zachowaniu wysokiej jakości i bezpieczeństwa

produktów, a także właściwości opakowań

do żywności. Dzięki powyższym inicjatywom

rynek żywnościowy makroregionu, w tym

produktów prozdrowotnych i ekologicznych,

stanie się bardziej dostępny w kraju i poza jego

granicami.

Przestrzennego

ww

Źródło: Biuro Planowania

Łódzkiego w Łodzi.

Województwa

Wdrażane rozwiązania w dziedzinie postępu

biologicznego

i biotechnologii

umożliwią

wprowadzenie na rynek nowych innowacyjnych

odmian roślin użytkowych i produktów

żywnościowych. Opracowanie i wdrażanie

nowoczesnych technologii w produkcji rolnej

i przetwórstwie rolno-spożywczym przyczyni się

do wzrostu innowacyjności Polski Centralnej.

Dzięki generowaniu i transferowi innowacji

będzie postępowała dalsza modernizacja

rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego,

a także dalszy rozwój rolnictwa ekologicznego

makroregionu – ukierunkowanych na produkcję

żywności prozdrowotnej.

Nowe rodzaje żywności prozdrowotnej wytwarzane w makroregionie, zaczną być rozpoznawalne na

rynku krajowym i międzynarodowym, a współpraca naukowców z różnych dziedzin. m. in. medycyny,

dietetyki i biotechnologii żywności z producentami żywności przyczyni się do wypromowania

makroregionu jako międzynarodowego centrum żywności prozdrowotnej. Umożliwi to stworzenie

makroregionalnej marki żywności prozdrowotnej, a prowadzone na szeroką skalę działania

informacyjno-promocyjne pozwolą na zdobycie nowych rynków zbytu, w tym również rynków

zagranicznych.

74

Żywność prozdrowotną należy rozumieć jako produkty spożywcze, które wykazują korzystny, udokumentowany wpływ na zdrowie wynikający

z obecności w niej składników bioaktywnych tradycyjnie uważanych za niezbędne.

v.p

l

Produkcja żywności prozdrowotnej na skalę przemysłową i umiędzynarodowienie produktów może

oznaczać dla Polski Centralnej znalezienie niszy rynkowej, która ma szansę szybkiego rozwoju.

Przykładowym działaniem realizującym powyższe cele będzie wykreowanie znaku jakości

dla produktów żywnościowych makroregionu.

Przyjmuje się, że działania podjęte w kierunku wykorzystania potencjału rolniczego i rozwoju

przetwórstwa ukierunkowanego na stworzenie międzynarodowego centrum żywności prozdrowotnej

przyczynią się postrzegania makroregionu jako centrum ROLNICTWA PRZYSZŁOŚCI.

KIERUNKI DZIAŁAŃ

 Wspieranie rozwoju sieci współpracy producentów rolnych oraz

przetwórców żywności z sektorem B+R.

.go

 Opracowanie i wdrażanie nowoczesnych technologii w rolnictwie

i przetwórstwie rolno-spożywczym.

 Międzynarodowa promocja i wsparcie eksportu produktów rolnych

i artykułów spożywczych.

ww

w.

rcl

 Wykreowanie marki żywności prozdrowotnej.

Cel szczegółowy V

MIĘDZYNARODOWYM

MULTIMODALNY

Poz. 736

WĘZEŁ

TRANSPORTOWY

O

ZNACZENIU

v.p

l

5.5

– 52 –

Makroregion Polski Centralnej, zlokalizowany na przecięciu dwóch z dziewięciu Transeuropejskich

Korytarzy Transportowych sieci bazowej, ma szansę stać się istotnym multimodalnym węzłem

transportowym w skali międzynarodowej.

Docelowo makroregion stanie się obszarem przecinania się tras o znaczeniu krajowym

i międzynarodowym, zrealizowanych i utrzymywanych w sposób umożliwiający szybki, efektywny

i przyjazny dla środowiska oraz bezpieczny dla mieszkańców transport.

Mapa 37. Multimodalny węzeł

o znaczeniu międzynarodowym

.go

W tym celu kontynuowana będzie modernizacja i rozbudowa wysokiej jakości infrastruktury

transportowej o znaczeniu krajowym i międzynarodowym, przede wszystkim powiązana

z istniejącymi i planowanymi w makroregionie elementami sieci TEN-T. Poprawa nastąpi we

wszystkich gałęziach transportu (drogowym, kolejowym i lotniczym). Dzięki tym działaniom nastąpi

dalsza poprawa zewnętrznej (międzynarodowej i krajowej) dostępności makroregionu dla wszystkich

rodzajów transportu.

transportowy

Równocześnie w celu wzmocnienia wewnętrznej

integralności makroregionu rozwijana będzie

infrastruktura o znaczeniu międzyregionalnym.

Działania w tym zakresie wspierać będą

powiązania funkcjonalne pomiędzy głównymi

metropoliami

(biegunami

transportowymi)

i ośrodkami regionalnymi.

w.

rcl

Infrastruktura liniowa szlaków drogowych

i kolejowych o znaczeniu międzynarodowym,

krajowym

i

międzyregionalnym

będzie

dopełniana przez infrastrukturę o charakterze

punktowym umożliwiającą łatwy dostęp do niej

mieszkańcom i przedsiębiorcom. W przypadku

transportu

pasażerskiego

priorytetowo

traktowane będą linie kolejowe łączące

województwo łódzkie i mazowieckie. Dzięki ich

modernizacji zwiększy się prędkość kursowania

pociągów.

ww

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi.

Dla

pełniejszej

integracji

systemu

transportowego makroregionu istotny jest rozwój

terminali

intermodalnych.

W

przypadku

transportu pasażerskiego oznacza to priorytet dla

tworzenia

zintegrowanych

węzłów

przesiadkowych, a dla transportu towarowego –

intermodalnych terminali towarowych.

Zmodernizowana

i rozbudowana

infrastruktura

Źródło: Opracowane przez

Biuro Planowania

Przestrzennego zostanie efektywnie wykorzystana dzięki poprawie

Województwa

Łódzkiego. transportu zbiorowego. Priorytetowo traktowany będzie transport publiczny,

oferty

przewozowej

który będzie rozwijany jako komplementarny do transportu prywatnego. Poprawi się oferta

kolejowych przewozów pasażerskich. Dzięki współpracy samorządów nastąpi integracja taryfowa

i rozkładowa międzyregionalnych przewozów oraz zostanie wypracowany spójny system informacji

i obsługi pasażerów. Częstotliwość połączeń zostanie zwiększona, skróci się czas przejazdu między

głównymi ośrodkami wzrostu w makroregionie, a dzięki nowemu taborowi poprawią się warunki

podróżowania. Kompleksowa poprawa systemu transportu pasażerskiego skłoni mieszkańców

makroregionu do korzystania w większym stopniu z transportu kolejowego.

v.p

l

Potencjał makroregionu jako multimodalnego węzła transportu towarowego wymaga przygotowania

dalszych terenów inwestycyjnych i wsparcia organizacyjnego rynku usług logistycznych. Dzięki

współpracy samorządów na różnych poziomach, rozwijana będzie oferta inwestycyjna

wykorzystująca silne strony Polski Centralnej jako ośrodka logistycznego.

Samorządy wspierać będą powstawanie nowoczesnych centrów logistycznych. Ze względu

na korzystne położenie, ich koncentracja będzie miała miejsce w strefie pomiędzy Warszawą, Łodzią

i Piotrkowem Trybunalskim. Szczególną szansą na dalsze umocnienie dominacji makroregionu jest

rozwój centrów logistycznych wykorzystujących infrastrukturę towarowych terminali

intermodalnych. Działania te przyczynią się do wzrostu znaczenia makroregionu jako ważnego

centrum logistycznego w skali międzynarodowej oraz wpłyną na rozwój przemysłu na obszarze Polski

Centralnej.

Mapa 38. Wybrane elementy multimodalnego węzła

transportowego o znaczeniu międzynarodowym

.go

Międzynarodowe powiązania komunikacyjne

sprzyjać będą rozwojowi usług o zasięgu

wykraczającym poza Polskę. Dzięki dostępności

do wysokiej jakości infrastruktury i usług

logistycznych Polska Centralna stanie się

rozpoznawalną marką usług przewozowych

i logistycznych. Wraz ze wzrostem liczby

inwestorów i użytkowników infrastruktury spoza

makroregionu, jego marka będzie stawać się

coraz bardziej znana.

w.

rcl

Efektywna

współpraca

z

kontrahentami

i partnerami zagranicznymi i jej ciągłe poszerzanie

pozwoli na dalszy rozwój i umiędzynarodowienie

oferowanych usług, równocześnie ułatwiając

eksport

produktów

wytwarzanych

w makroregionie.

Planowane szerokie spektrum działań w obszarze

transportu i logistyki wpłynie korzystnie na rozwój

gospodarczy: obniżą się koszty całkowite

prowadzenia działalności, skróci się czas podróży,

wzrośnie atrakcyjność inwestycyjna, poprawi się

bezpieczeństwo i zmniejszy się presja na

środowisko naturalne.

Źródło: Biuro Planowania Przestrzennego Województwa

Łódzkiego w Łodzi na podstawie Rozporządzenia Parlamentu

Europejskiego i Rady UE nr 1316/2013.

ww

Szansą na poprawę systemu transportowego

Polski Centralnej jest korzystna polityka

transportowa Unii Europejskiej. Efektywne wykorzystanie środków wspólnotowych na cele

transportowe (szczególnie w sektorze kolei) powinno doprowadzić do znaczącej zmiany w każdym

elemencie systemu.

Zakłada się, że rozwój Polski Centralnej jako multimodalnego węzła transportowego o znaczeniu

międzynarodowym pozwoli włączyć makroregion i Polskę w sieć połączeń o wymiarze globalnym oraz

przyczyni się do budowania TRANSPORTU PRZYSZŁOŚCI w tej części Europy

KIERUNKI DZIAŁAŃ

transportowej

o znaczeniu

krajowym

v.p

l

 Rozwój infrastruktury

i międzynarodowym.

 Rozwój infrastruktury transportowej o znaczeniu międzyregionalnym.

 Rozwój terminali intermodalnych.

 Poprawa jakości oferty przewozów pasażerskich, w tym integracja

taryfowa i rozkładowa.

 Wspieranie

rozwoju

terenów

inwestycyjnych

z multimodalnym węzłem transportowym.

związanych

 Wspieranie rozwoju nowoczesnych centrów logistycznych.

.go

 Wspieranie integracji usług logistycznych.

 Promocja usług przewozowych i logistycznych.

współpracy

w zakresie

usług

ww

w.

rcl

 Wspieranie międzynarodowej

logistycznych.

Poz. 736

WSKAŹNIKI REALIZACJI

v.p

l

Jednostka

Cel / Nazwa wskaźnika

Źródło

L.p.

Rok bazowy

Monitorowanie realizacji celów Strategii odbywa się między innymi w oparciu o przyjęty zestaw

wskaźników, który umożliwia obserwację zmian społeczno-gospodarczych w makroregionie. Proces

monitorowania pozwoli na odpowiednie reagowanie i dostosowywanie działań rozwojowych

do pojawiających się wyzwań i w ten sposób przyczyni się do zwiększenia skuteczności w realizacji

celów Strategii do roku 2020 oraz 2030.

Polska

Polska Centralna

wartość w roku

bazowym

wartość w roku

docelowym

2020

2030

WSKAŹNIKI STRATEGICZNE

1.1.

PKB per capita wg parytetu siły nabywczej

(UE 28 = 100)

2011

Eurostat

%

65,3

91,6

109

129

1.2.

Stopa bezrobocia wg BAEL

2013

GUS-BDL

%

10,3

9,1

6,2

5,5

2.

CEL SZCZEGÓŁOWY I: ZINTEGROWANA PRZESTRZEŃ WIEDZY I INNOWACJI

2.1.

Liczba jednostek naukowych prowadzących

działalność badawczo-rozwojową w dziedzinie

biotechnologii

2012

GUS-BDL

szt.

107

41

54

70

2.2.

Liczba udzielonych patentów

2013

GUS-BDL

szt.

2339

632

897

1118

2.3.

Nakłady wewnętrzne na B+R na 1 mieszkańca

2013

GUS-BDL

zł

375

814

1295

1992

2.4.

Udział studentów kierunków artystycznych,

medycznych, rolniczych, leśnych i rybactwa,

inżynieryjno-technicznych w liczbie studentów

szkół wyższych ogółem

2013

GUS-BDL

%

20,5

18,2

25,8

31,2

3.

CEL SZCZEGÓŁOWY II: PRZESTRZEŃ PRZYJAZNA TWÓRCOM I PROJEKTANTOM

3.1.

Udzielone prawa ochronne na wzory użytkowe

na 100 tys. ludności

w.

rcl

.go

1.

GUS-BDL

szt.

1,61

1,35

1,69

2,03

3.2.

Udział

nowo

zarejestrowanych

(nowo

powstałych) podmiotów sektora kreatywnego

w liczbie nowopowstałych podmiotów ogółem

2013

GUS-BDL

(działy PKD: 59,

60, 71, 73, 74,

90)

%

6,20

7,72

9,33

11,23

3.3.

Udział studentów kierunków artystycznych

w liczbie studentów szkół wyższych ogółem

2013

GUS-BDL

%

2,12

2,72

3,61

4,24

4.

CEL SZCZEGÓŁOWY III: INNOWACYJNA SIEĆ MEDYCZNO- FARMACEUTYCZNA

4.1.

Udział

nowo

zarejestrowanych

(nowo

powstałych) podmiotów sektora medycznego w

liczbie nowo powstałych podmiotów ogółem

2013

GUS-BDL

(sekcja C PKD

dział 21 i sekcja

Q dział 86)

%

3,81

3,65

3,93

4,09

4.2.

Udział studentów kierunków medycznych w

liczbie studentów szkół wyższych ogółem

2013

GUS-BDL

%

8,10

6,73

9,55

11,55

5.

CEL SZCZEGÓŁOWY IV: MIĘDZYNARODOWE CENTRUM ŻYWNOŚCI PROZDROWOTNEJ

ww

2013

5.1.

5.2.

Udział

nowo

zarejestrowanych

(nowo

powstałych) w systemie REGON podmiotów

sektora

przetwórstwa

rolno-spożywczego

w ogólnej liczbie nowo zarejestrowanych

podmiotów ogółem

Udział studentów kierunków rolniczych, leśnych

i rybactwa w liczbie studentów szkół wyższych

ogółem

2013

BDL

(sekcja C PKD

dział 10, 11 i 12)

%

0,52

0,57

0,83

0,95

2013

GUS-BDL

%

1,35

1,34

1,64

1,97

5.3.

Udział gospodarstw ekologicznych w ogólnej

liczbie gospodarstw ekologicznych w kraju

2013

GUS-BDL

5.4.

Udział w krajowych zbiorach owoców z drzew

2013

GUS-BDL

6.

CEL SZCZEGÓŁOWY V: MULTIMODALNY WĘZEŁ TRANSPORTOWY O ZNACZENIU MIĘDZYNARODOWYM

6.2

Średni czas przejazdu pociągiem bezpośrednim

z Warszawy Centralnej do Łodzi Kaliskiej / Łodzi

Fabrycznej75

Długość linii kolejowych pozwalających na ruch

pociągów pasażerskich z prędkością powyżej

160 km/h

100,0

11,8

12,5

13,7

v.p

l

6.1

%

%

100,0

57,3

58,2

60,5

XII.

2014

PKP PLK

minuty

–

119

103

103

(88)76

XII.

2014

PKP PLK

km

90

0

209

209

(402)76

Liczba obsłużonych pasażerów w portach

lotniczych (łącznie z tranzytem)

2013

GUS-BDL

tys.

osób

25 158

11 396

17 488

27 258

6.4

Przewozy

ładunków

transportem

samochodowym według nadania za granicę

2013

GUS

tys. ton

62 877

9 407

14 146

19 196

ww

w.

rcl

.go

6.3

75

76

Wartość bazowa jest określona dla relacji Warszawa Centralna - Łódź Kaliska, natomiast wartości docelowe – dla relacji Warszawa Centralna Łódź Fabryczna.

Wartość wskaźnika przy założeniu, że do końca 2030 r. zostanie zrealizowana i oddana do eksploatacji linia Kolei Dużych Prędkości.

Poz. 736

SYSTEM REALIZACJI

v.p

l

System realizacji

.go

System realizacji Strategii tworzy warunki łączenia działań rozwojowych podejmowanych

w województwie łódzkim i mazowieckim w celu zwiększenia efektywności i skuteczności interwencji

ukierunkowanej na rozwój makroregionu Polski Centralnej. Biorąc pod uwagę różnorodność

działających niezależnie od siebie podmiotów uczestniczących w realizacji Strategii, wzmocnieniu

powinny ulec mechanizmy koordynacji między nimi. Wzajemna relacja pomiędzy podmiotami opiera

się na współpracy i współodpowiedzialności za osiągane efekty. Tym samym osiągnięcie celów

rozwojowych wyznaczonych w Strategii wymaga podjęcia wzmożonej współpracy przede wszystkim

samorządów województw Polski Centralnej. Współpraca ta powinna rozwijać się w ramach

mechanizmów koordynacji ustanowionych w systemie realizacji, we wspólnych strukturach służących

zarządzaniu Strategią oraz w oparciu o wspólne zasady realizacji. Towarzyszyć temu powinien

sprawny system monitorowania i ewaluacji, działający zgodnie z założeniami i standardami

określonymi dla systemu zarządzania rozwojem kraju.

7.1

ZASADY REALIZACJI STRATEGII

Strategia realizowana będzie zgodnie z zasadami polityki regionalnej określonymi w Krajowej

Strategii Rozwoju Regionalnego 2010-2020. Z punktu widzenia zapewnienia odpowiednich warunków

do osiągnięcia jej celów, podstawowe zasady realizacji Strategii obejmują

w.

rcl

1) zasadę koordynacji działań rozwojowych, która dotyczy koordynacji działań finansowanych

z różnych źródeł (środki publiczne/niepubliczne, krajowe/zagraniczne, rządowe/samorządowe),

podejmowanych przez różne podmioty i realizowanych w ramach różnych instrumentów (przede

wszystkim programów operacyjnych) na rzecz osiągania celów Strategii. Koordynacja służyć ma

osiągnięciu zwiększonych efektów rozwojowych przez zapewnianie komplementarności

i spójności w obszarze działań podejmowanych przez



rząd (poszczególnych ministrów), z koordynacyjną rolą ministra właściwego do spraw

rozwoju regionalnego,



rząd (poszczególnych ministrów) wspólnie z samorządami województw Polski Centralnej,



jednostki samorządu terytorialnego Polski Centralnej na poziomie regionalnym i lokalnym,



inne podmioty publiczne i niepubliczne działające na rzecz osiągania celów Strategii;

2) zasadę partnerstwa zakładającą wzmacnianie mechanizmów współpracy, wymiany doświadczeń

i opinii między wszystkimi podmiotami działającymi na rzecz rozwoju makroregionu, przez

współpracę województw Polski Centralnej przy realizacji Strategii i osiąganiu jej celów,



współpracę między samorządem województwa (zarządami województw) a administracją

centralną (minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego i inni ministrowie) przy realizacji

celów Strategii,

ww





włączanie partnerów społeczno-gospodarczych, przedstawicieli środowisk naukowych

i organizacji pozarządowych w procesy opracowania, wdrażania, monitorowania i oceny

Strategii,



rozwijanie współpracy z partnerami z otoczenia makroregionu, w tym z partnerami

zagranicznymi, dla realizacji projektów przyczyniających się do osiągania celów Strategii;

v.p

l

3) zasadę podejmowania decyzji na podstawie rzetelnych informacji, która oznacza konieczność

systematycznego monitorowania celów Strategii oraz prowadzenia stałych analiz sytuacji

w makroregionie i przeprowadzania ewaluacji wspierających proces podejmowania decyzji

dotyczących zmian w sposobie wspierania rozwoju makroregionu, ewentualnej aktualizacji

Strategii oraz korekt w systemie realizacji. Decyzje te, aby były uzasadnione, powinny być

poparte rzetelnymi dowodami (ang. evidence-based policy);

System koordynacji

.go

4) zasadę zintegrowanego podejścia zakładającą łączenie różnego rodzaju interwencji

o charakterze sektorowym i powiązanie działań podejmowanych przez podmioty na różnych

poziomach zarządzania, przy jednoczesnym ich ukierunkowaniu na lepsze wykorzystanie ukrytych

lub niewłaściwie wykorzystanych potencjałów rozwojowych makroregionu. Zasada ta pozwala na

uniknięcie fragmentacji działań oraz zachowanie kompleksowego i komplementarnego podejścia

do wyzwań rozwojowych makroregionu. Zasada ta jest również przejawem odchodzenia od

postrzegania terytoriów jedynie przez pryzmat ich granic administracyjnych, na rzecz bardziej

funkcjonalnego myślenia o obszarach, na których realizowana jest interwencja oraz większego

nastawienia na skuteczne adresowanie potrzeb i wyzwań.

w.

rcl

W celu zapewnienia skuteczności w osiąganiu celów Strategii w wymiarze strategicznym i

operacyjnym, system jej realizacji powinien koordynować działania różnych podmiotów

(administracji publicznej, partnerów naukowych oraz przedstawicieli biznesu i społeczeństwa) na

poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, jednocześnie uwzględniając systemy zarządzania i

wdrażania wypracowane dla poszczególnych dokumentów strategicznych (takich jak strategie

rozwoju województw) oraz instrumentów realizacyjnych, z których największe znaczenie w

najbliższych latach będą miały programy operacyjne współfinansowane ze środków UE. Wśród

mechanizmów koordynacji na szczególną uwagę zasługują kontrakty terytorialne. Proces ich

przygotowania (na poziomie regionalnym oraz rządowym), konsultacji (pomiędzy województwami)

oraz negocjacji (między ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego i zarządami

województw), a następnie ich realizacja, dają szczególną szansę na skoordynowanie przedsięwzięć

istotnych na poziomie ponadregionalnym.

Wsparciu procesu koordynacji realizacji Strategii służyć będą spotkania Rady Naukowo-Konsultacyjnej skupiającej środowiska naukowe oraz partnerów społecznych i gospodarczych

(na poziomie strategicznym) oraz regularne spotkania Zespołu do spraw Realizacji Strategii Polski

Centralnej, któremu będą współprzewodniczyli reprezentanci samorządów wojewódzkich

(na poziomie operacyjnym).

ww

W pracach Zespołu będą uczestniczyli w szczególności przedstawiciele urzędów marszałkowskich

reprezentujących komórki organizacyjne bezpośrednio związane z określonymi polami współpracy,

przedstawiciele instytucji zarządzających i pośredniczących w ramach regionalnych programów

operacyjnych perspektywy 2014–2020 oraz przedstawiciele innych instytucji kluczowych z punktu

widzenia osiągania celów Strategii, w tym reprezentujących warszawsko-łódzki obszar funkcjonalny.

Zespół będzie czuwał nad przebiegiem realizacji Strategii na poziomie regionalnym, w tym poprzez

inicjowanie analiz i ewaluacji oraz będzie formułował wnioski i rekomendacje pod adresem

wszystkich podmiotów uczestniczących we wdrażaniu Strategii. Zespół odpowiadać będzie także za

promocję Strategii oraz za rozwijanie współpracy krajowej i międzynarodowej z podmiotami

mającym wpływ na jej realizację.

7.2

Poz. 736

PODMIOTY ZAANGAŻOWANE W REALIZACJĘ STRATEGII

Rada Ministrów

v.p

l

W realizację Strategii zaangażowane są zarówno podmioty na poziomie krajowym, jak i regionalnym

oraz lokalnym. Wymienione poniżej główne zadania i odpowiedzialność podmiotów biorących udział

we wdrażaniu nie wykluczają podejmowania przez nie dodatkowych działań służących osiąganiu

celów Strategii.

przyjmuje Strategię i jej aktualizacje,



akceptuje mandat negocjacyjny dla ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, który

w imieniu rządu negocjuje kontrakty terytorialne z zarządami województw,



otrzymuje Raport o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym,

zawierający rekomendacje dotyczące zmian w systemie wspierania wymiaru ponadregionalnego

polityki rozwoju oraz w zakresie ewentualnej aktualizacji Strategii lub jej instrumentów

realizacyjnych.

.go



Komitet Koordynacyjny do spraw Polityki Rozwoju



opiniuje projekt Strategii przed jej przyjęciem przez Radę Ministrów,



zapewnia spójność Strategii z innymi dokumentami strategicznymi,



w ramach stałego monitoringu działań rozwojowych kraju, w tym polityki regionalnej, analizuje

wnioski wynikające z monitorowania i ewaluacji, ocenia skuteczność działań nakierowanych na

realizację Strategii oraz może rekomendować aktualizację dokumentu.

w.

rcl

Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego

współpracuje z zarządami województw Polski Centralnej przy opracowaniu i realizacji Strategii,



przedkłada Radzie Ministrów projekt Strategii i jej aktualizacje,



dokonuje oceny zgodności Strategii ze średniookresową strategią rozwoju kraju,



uzgadnia rządowy mandat i w imieniu Rady Ministrów negocjuje kontrakty terytorialne,



zapewnia koordynację działań finansowanych z różnych źródeł służących realizacji celów

Strategii,



zleca lub realizuje ewaluacje o charakterze horyzontalnym, w tym dotyczące rozwoju

regionalnego w skali makroregionalnej,



monitoruje przebieg procesów rozwojowych na poziomie ponadregionalnym m.in. w oparciu

o informacje otrzymywane od Zespołu do spraw Realizacji Strategii,



w oparciu o procesy monitorowania, opracowuje Informację o realizacji Strategii Rozwoju Polski

Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030 oraz okresowy Raport z realizacji Strategii Rozwoju

Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030,



formułuje rekomendacje dotyczące zmian w sposobie realizacji Strategii w oparciu o wnioski

z monitorowania i ewaluacji,



uwzględnia informacje dotyczące postępów w realizacji Strategii (Informacja o realizacji Strategii

Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030 oraz okresowy Raport z realizacji

Strategii Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030) w systemach

monitorowania i ewaluacji krajowych polityk rozwoju oraz polityki spójności UE,



uwzględnia wnioski z procesów monitorowania i ewaluacji Strategii w raportach służących

monitorowaniu polityki rozwoju (w Sprawozdaniu z Planu działań służących realizacji Strategii

Rozwoju Kraju 2020 oraz w cyklicznym Raporcie o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym

oraz przestrzennym).

ww



Zarządy województw Polski Centralnej

uczestniczą w opracowaniu Strategii i w jej aktualizacji,



organizują prace Zespołu do spraw Realizacji Strategii Polski Centralnej,



koordynują przygotowanie, negocjują z ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego

i wdrażają na poziomie regionalnym kontrakty terytorialne służące realizacji Strategii,



zapewniają monitorowanie i ewaluację postępów realizacji Strategii, w tym realizacji projektów

ponadregionalnych,



współpracują przy opracowaniu Informacji o realizacji Strategii Rozwoju Polski Centralnej do roku

2020 z perspektywą 2030 oraz okresowego Raportu z realizacji Strategii Rozwoju Polski

Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030 przygotowywanych przez ministra właściwego do

spraw rozwoju regionalnego,



zarządzają regionalnymi programami operacyjnymi i decydują o stopniu ich przyczyniania się do

realizacji celów Strategii oraz wspierają przygotowanie projektów ponadregionalnych,



podejmują decyzje dotyczące sposobu realizacji Strategii, w tym przede wszystkim dotyczące

wyboru projektów w ramach regionalnych programów operacyjnych służących realizacji celów

Strategii.

.go

v.p

l



Zespół do spraw Realizacji Strategii Polski Centralnej

współpracuje z ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego przy opracowaniu

Informacji o realizacji Strategii Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030 oraz

Raportu z realizacji Strategii Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030,



odpowiada za monitorowanie realizacji Strategii na poziomie regionalnym i opracowuje coroczne

i okresowe raporty dotyczące wdrażania Strategii w szczególności w zakresie działań

podejmowanych z inicjatywy władz samorządowych,



formułuje propozycje w zakresie zasad wyboru projektów w ramach instrumentów realizacji

Strategii na poziomie regionalnym, tak aby uwzględniały one cele Strategii,



formułuje wnioski i rekomendacje pod adresem wszystkich uczestników procesu, w tym

w zakresie koordynacji działań nakierowanych na realizację celów Strategii,



inicjuje analizy i ewaluacje odnoszące się do Strategii,



odpowiada za promocję Strategii i rozwijanie współpracy z partnerami zewnętrznymi, w tym

międzynarodowymi.

w.

rcl



Partnerzy działający na rzecz realizacji Strategii

ww

Do partnerów działających na rzecz realizacji Strategii zaliczone zostały wszystkie podmioty, które

przyczyniają się do osiągania celów Strategii, w tym przede wszystkim: jednostki samorządu

terytorialnego na poziomie lokalnym, przedsiębiorcy, instytucje otoczenia biznesu, organizacje

pozarządowe, uczelnie, organizacje społeczne i gospodarcze, placówki naukowe, instytuty badawcze,

szkoły oraz instytucje kultury.

Do głównych zadań realizowanych przez partnerów należy



wkład w opracowanie Strategii przez aktywny udział w konsultacjach społecznych projektu

Strategii,



wdrażanie projektów służących realizacji celów Strategii (w tym w formule partnerstwa

publiczno-prywatnego),

udział w pracach komitetów monitorujących programów operacyjnych, a także w pracach innych

ciał o charakterze koordynacyjnym powoływanych na poziomie krajowym i regionalnym,



monitorowanie i ewaluacja procesów rozwojowych w ramach własnej działalności (np. badania

dokonywane przez instytuty naukowe i badawcze),



udział w zinstytucjonalizowanych formach współpracy służących realizacji Strategii utworzonych

zgodnie z zasadą partnerstwa, w szczególności w pracach Rady Naukowo-Konsultacyjnej.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l



7.3

Poz. 736

SYSTEM MONITOROWANIA I EWALUACJI STRATEGII

Monitorowanie

v.p

l

Proces monitorowania i ewaluacji pozwoli na ocenę skuteczności i efektywności działań

nakierowanych na wsparcie makroregionu Polski Centralnej, służąc jednocześnie wspomaganiu

dyskusji na temat efektywności mechanizmów wykonawczych Strategii wśród podmiotów

zaangażowanych w jej realizację. Wnioski i rekomendacje wynikające z procesu monitorowania oraz

ewaluacji przyczyniają się do poprawy koordynacji działań realizowanych na obszarach

ponadregionalnych, do modyfikacji instrumentów realizacji Strategii (w tym zmian w systemie

wdrażania programów operacyjnych dla ułatwiania realizacji działań i projektów ponadregionalnych

współfinansowanych ze środków funduszy UE) oraz do ewentualnego dostosowania Strategii do

zmieniających się warunków społeczno-gospodarczych i terytorialnych, poprzez jej aktualizację.

.go

Monitorowanie Strategii jest ściśle powiązane z monitorowaniem polityk rozwoju w krajowym

systemie zarządzania rozwojem. Monitorowanie dostarcza informacji na temat postępu w realizacji

Strategii i jednocześnie wspiera proces monitorowania Strategii Rozwoju Kraju 2020. Aktywne

społeczeństwo, Konkurencyjna gospodarka, Sprawne państwo (SŚRK) – głównego krajowego

dokumentu strategicznego w perspektywie średniookresowej.

w.

rcl

Proces monitorowania w szczególności posłuży do gromadzenia danych wykorzystywanych

w corocznej Informacji o realizacji Strategii Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą

2030, która jednocześnie będzie zasilać opracowanie corocznego Sprawozdania z Planu działań

służących realizacji Strategii Rozwoju Kraju 2020. W połowie okresu realizacji Strategii opracowany

zostanie Raport z realizacji Strategii Rozwoju Polski Centralnej do roku 2020 z perspektywą 2030.

Raport ten uwzględniony będzie w przygotowywanym co cztery lata przez ministra właściwego do

spraw rozwoju regionalnego Raporcie o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz

przestrzennym opiniowanym przez Komitet Koordynacyjny do spraw Polityki Rozwoju

i przyjmowanym przez Radę Ministrów.

Przy monitorowaniu wykorzystane będą opracowania i raporty uwzględniające zagadnienia

dotyczące realizacji Strategii przygotowywane na poziomie regionalnym oraz ewaluacje

i sprawozdania z realizacji programów operacyjnych współfinansowanych z funduszy unijnych,

stanowiących źródła finansowania Strategii.

Zarówno Informacja, jak i Raport z realizacji Strategii są przekazywane do informacji instytucjom

zarządzającym regionalnymi programami operacyjnymi województw objętych Strategią oraz

krajowymi programami operacyjnymi. Dokumenty te mogą stanowić także przedmiot dyskusji

na posiedzeniach zespołu do spraw wymiaru terytorialnego, ładu przestrzennego i krajowej polityki

miejskiej (przy Komitecie Koordynacyjnym do spraw Polityki Rozwoju), na forum Komitetu

Koordynacyjnego Umowy Partnerstwa, grupy roboczej do spraw polityki regionalnej (przy Komitecie

Koordynacyjnym NSRO), oraz na innych forach zajmujących się rozwojem regionalnym.

ww

Za proces monitorowania i ewaluacji Strategii odpowiada zarówno minister właściwy do spraw

rozwoju regionalnego, jak i zarządy województw Polski Centralnej. Na poziomie samorządowym

za prawidłowy przebieg tego procesu, w tym za opracowanie corocznych i okresowych raportów

dotyczących wdrażania Strategii i obejmujących w szczególności działania podejmowane z inicjatywy

władz regionalnych, odpowiada Zespół do spraw Realizacji Strategii Polski Centralnej.

Istotną rolę w procesie monitorowania Strategii odgrywają Regionalne Obserwatoria Terytorialne

(ROT) oraz Krajowe Obserwatorium Terytorialne (KOT) zarówno w kontekście pozyskiwania

informacji, jak i jako ciała opiniotwórcze.

Odpowiadając za bieżące i okresowe monitorowanie skuteczności i efektywności Strategii, minister

właściwy do spraw rozwoju regionalnego oraz zarządy województw Polski Centralnej wykorzystują

informacje z monitorowania w procesach decyzyjnych i zarządczych.

Sprawozdanie z wdrażania Planu działań

służących realizacji ŚSRK 2020

Informacja o realizacji Strategii

Rozwoju Polski Centralnej

v.p

l

Schemat 2. Monitorowanie Strategii

Raport o rozwoju społeczno-gospodarczym,

regionalnym oraz przestrzennym

Raport z realizacji Strategii Rozwoju

Polski Centralnej

.go

Coroczne i okresowe raporty z

realizacji strategii opracowywane na

poziomie regionalnym



monitorowanie postępów w realizacji celów Strategii



monitorowanie efektów realizacji działań prorozwojowych



monitorowanie zmian społeczno-gospodarczych na obszarach makroregionów dzięki realizacji Strategii



monitorowanie trendów rozwojowych zachodzących na obszarze makroregionu i ocena zjawisk

społeczno-gospodarczych zachodzących w makroregionie

Systemy

informatyczne

SIMIK, SL, OFSA

Statystyka

publiczna

Analizy

ekspertyzy

ewaluacje

Raporty

PO/RPO/KT,

MF

Raporty ze strategii

rozwoju

w.

rcl

Źródło: Opracowanie własne.

Informacje o

projektach

ponadregionalnych

Ewaluacja

Równocześnie z procesem monitorowania realizowane będą działania związane z ewaluacją Strategii.

Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego odpowiada za przeprowadzanie ewaluacji

o charakterze horyzontalnym, w tym ocen dotyczących rozwoju regionalnego na poziomie

ponadregionalnym, przy wykorzystaniu m.in. potencjału Krajowego Obserwatorium Terytorialnego

i innych krajowych ośrodków badawczych. Ponadto minister właściwy do spraw rozwoju

regionalnego odpowiada za ewaluację poszczególnych krajowych programów operacyjnych, które

stanowić będą potencjalne źródła finansowania Strategii. W związku z tym ewaluacje te powinny

uwzględniać ocenę działań służących realizacji jej celów.

ww

Zarządy województw odpowiadają za przeprowadzanie ewaluacji strategii rozwoju województw oraz

regionalnych programów operacyjnych, przy czym ewaluacje te powinny uwzględniać założenia

Strategii Rozwoju Polski Centralnej. Analizy i prace o charakterze ewaluacyjnym realizowane na

poziomie regionalnym, odnosić się powinny w szczególności do efektywności działań w obszarze

określonych pól współpracy. Realizując zadania w zakresie ewaluacji, zarządy województw

wykorzystują potencjał i zasoby Regionalnych Obserwatoriów Terytorialnych i innych regionalnych

ośrodków badawczych.

Zarówno minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego, jak i zarządy województw Polski

Centralnej, zobowiązani są do uzgadniania zakresu ewaluacji Strategii oraz wzajemnego

przekazywania sobie raportów ze zlecanych badań ewaluacyjnych istotnych dla realizacji celów

Strategii. Mogą także zdecydować o przeprowadzeniu wspólnej ewaluacji.

v.p

l

Schemat 3. Ewaluacja Strategii

Produkty procesu ewaluacji – raporty ewaluacyjne

stanowiące wkład do przygotowania rocznej Informacji o realizacji Strategii Rozwoju Polski Centralnej

oraz okresowego Raportu z realizacji Strategii Rozwoju Polski Centralnej

Inne ewaluacje: np. ewaluacje

polityk sektorowych oraz strategii

wpływających na rozwój Polski

Centralnej, ewaluacje prowadzone

przez regionalne obserwatoria

terytorialne i ośrodki badawcze, itp.

ww

w.

rcl

Źródło: Opracowanie własne.

Ewaluacje krajowych

programów operacyjnych i

ewaluacje horyzontalne

przeprowadzane przez ministra

właściwego do spraw rozwoju

regionalnego

.go

Ewaluacje regionalnych

programów operacyjnych

realizowane przez zarządy

województw

Poz. 736

RAMY FINANSOWE

v.p

l

System finansowania Strategii oparty jest na zasadzie montażu różnych środków finansowych, przy

szczególnym nacisku na odpowiednie wykorzystanie środków pochodzących z europejskich funduszy

strukturalnych i inwestycyjnych w okresie programowania 2014–2020, jak i w kolejnych

perspektywach finansowych UE.

Przyjęcie zasady montażu środków finansowych oznacza, że budżet państwa, jednostki finansów

publicznych oraz inne podmioty zaangażowane w jej realizację nie będą ponosiły dodatkowych

skutków finansowych w związku z wdrażaniem Strategii. Wysiłek wszystkich podmiotów powinien

być skierowany na identyfikowanie przedsięwzięć w ramach istniejących instrumentów jej realizacji

i istniejących źródeł finansowania, wśród których największe znaczenie do roku 2020 będą miały

programy operacyjne współfinansowane ze środków UE77.

.go

Główne instrumenty realizacyjne Strategii zapewniające finansowanie przewidzianych w niej działań

stanowią

krajowe programy operacyjne (przewidziane przede wszystkim na okres programowania

2014-2020, tj. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014–2020, Program Operacyjny

Infrastruktura i Środowisko 2014-2020, Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój

2014–2020, Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020, Program Rozwoju Obszarów

Wiejskich na lata 2014–2020, Program Operacyjny Rybactwo i Morze,



regionalne programy operacyjne województw Polski Centralnej,



programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej (INTERREG Region Morza Bałtyckiego, INTERREG

Europa Środkowa oraz INTERREG Europa),



inne programy rozwoju.

w.

rcl



W konsekwencji potencjalne źródła finansowania Strategii obejmują

środki Unii Europejskiej – europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne: Europejski Fundusz

Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz

Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejski Fundusz Morski i Rybacki,



środki budżetu państwa przeznaczone na współfinansowanie projektów,



środki budżetów samorządów wojewódzkich, powiatowych i gminnych przeznaczone na

współfinansowanie projektów,



środki publiczne (pochodzące z budżetu państwa, państwowych funduszy celowych, budżetów

samorządów wojewódzkich, powiatowych i gminnych oraz innych źródeł) przeznaczone na cele

strukturalne niestanowiące wkładu do współfinansowania projektów z funduszy strukturalnych

i inwestycyjnych,



środki prywatne – np. środki w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego.

ww



77

W okresie programowania 2014–2020 województwo mazowieckie zaliczone zostało do grupy „regionów lepiej rozwiniętych” w klasyfikacji

wpływającej na poziom i strukturę środków przekazywanych w ramach polityki spójności UE. Województwo łódzkie natomiast pozostaje wraz

z pozostałymi 14 polskimi województwami, w grupie tzw. „regionów słabiej rozwiniętych”. Odrębna sytuacja mazowieckiego wiąże się m.in.

z zaostrzeniem zasad udzielania w tym województwie pomocy regionalnej i restrykcyjnymi wymogami dotyczącymi koncentracji środków na

określonych obszarach wsparcia unijnego. Zakwalifikowanie województwa do kategorii regionów lepiej rozwiniętych wpływa także na poziom

dofinansowania projektów z krajowych programów operacyjnych w ramach polityki spójności.

v.p

l

Ponadto, w ramach perspektywy finansowej na lata 2014–2020, przewidziana jest realizacja nowych

inicjatyw lub kontynuacja dotychczas wdrażanych programów służących osiąganiu celów polityk

unijnych. Inicjatywy te stanowić mogą potencjalne dodatkowe źródło finansowania dla projektów

służących osiąganiu celów Strategii, a należą do nich między innymi

instrument „Łącząc Europę” – mający na celu wsparcie projektów infrastrukturalnych w obszarze

transportu, energetyki i technologii informacyjnych, z którego będzie finansowana rozbudowa

infrastruktury służącej wzmacnianiu Wspólnego Rynku Europejskiego,



program „Horyzont 2020” – program ramowy na rzecz badań naukowych i innowacji,



COSME – program wspierający konkurencyjność przedsiębiorstw, w tym MŚP,



NER 300 – program służący finansowaniu projektów innowacyjnych technologii niskowęglowych,

wykorzystywany jako główny element strategii Unii Europejskiej w walce ze zmianami klimatu,



LIFE – instrument służący współfinansowaniu projektów w dziedzinie ochrony środowiska,

nakierowany na wspieranie procesu wdrażania wspólnotowego prawa ochrony środowiska,

realizacji polityki ochrony środowiska oraz identyfikacji i promocji nowych rozwiązań dla

problemów dotyczących ochrony środowiska,



Erasmus+ – program w dziedzinie edukacji i doskonalenia zawodowego mający na celu rozwój

różnych form uczenia się przez całe życie oraz podnoszenie jakości i zwiększanie atrakcyjności

szkolnictwa i kształcenia zawodowego w Europie,



EaSI – program na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych, którego cele obejmują

m.in. promowanie mobilności pracowników,



Kreatywna Europa – program Komisji Europejskiej wspierający sektory audiowizualne, kultury

i kreatywne, koncentrował się będzie na wsparciu dla europejskiej kultury, kina, telewizji, muzyki,

literatury, sztuk widowiskowych, dziedzictwa kultury oraz dziedzin pokrewnych,

w.

rcl

.go



instrumenty Europejskiego Banku Inwestycyjnego – finansujące projekty inwestycyjne na rzecz

integracji, zrównoważonego rozwoju i spójności gospodarczo-społecznej w państwach

członkowskich UE, a także poza UE.

ww



SPIS MAP, SCHEMATÓW I WYKRESÓW

Spis map

v.p

l

9

– 67 –

Mapa 1. Makroregion Polski Centralnej na tle kraju i Europy ............................................................................................................................ 4

Mapa 2. Podział administracyjny Polski Centralnej .......................................................................................................................................... 11

Mapa 3. Typologia obszarów metropolitalnych ............................................................................................................................................... 11

Mapa 4. Liczba ludności wg regionów NTS 1 w 2012 r. .................................................................................................................................... 12

Mapa 5. Udział pracujących osób w wieku 20-64 lata w ogólnej liczbie osób w tej grupie wiekowej w 2012 r. .............................................. 12

Mapa 6. PKB na mieszkańca w standardzie siły nabywczej (PPS) w 2011 r. ..................................................................................................... 13

Mapa 7. Podmioty gospodarki narodowej zarejestrowane w rejestrze REGON na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym

wg regionów NTS 1 w 2012 r. ..........................................................................................................................................................13

Mapa 8. Zatrudnieni w sferze B+R wg sektorów wykonawczych w regionach NTS 1 w 2012 r. ....................................................................... 14

.go

Mapa 9. Udział osób zatrudnionych w sferze badawczo-rozwojowej w całkowitej liczbie osób zatrudnionych w 2011 r. .............................. 14

Mapa 10. Nakłady na działalność sfery B+R w relacji do regionalnego PKB wg regionów NTS 1 w 2012r........................................................ 15

Mapa 11. Nakłady na działalność B+R w przedsiębiorstwach w przeliczeniu na mieszkańca wg regionów NTS 1 w 2012 r. ........................... 16

Mapa 12. Liczba studentów na 10 tys. ludności wg regionów NTS 1 w 2012 r................................................................................................. 17

Mapa 13. Udział liczby studentów w ogólnej liczbie ludności w przedziale wiekowym 20-24 lata w 2012 r. .................................................. 17

Mapa 14. Udział ludności z wykształceniem wyższym w ludności ogółem wg regionów NTS 1 w 2012 r. ....................................................... 18

Mapa 15. Udział podmiotów sektora kreatywnego w liczbie podmiotów REGON ogółem wg regionów NTS 1 w 2012 r................................ 19

Mapa 16. Udział absolwentów szkół artystycznych w liczbie absolwentów szkół artystycznych ogółem w kraju ...............................................

wg regionów NTS 1 w 2012 r. ......................................................................................................................................................... 20

w.

rcl

Mapa 17. Udział wydatków na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego w regionach NTS 1 w krajowych wydatkach ogółem na kulturę

i dziedzictwo narodowe w 2012 r. ................................................................................................................................................... 20

Mapa 18. Udział studentów kierunków medycznych w liczbie studentów kierunków medycznych ogółem w kraju ..........................................

wg regionów NTS 1 w 2012 r. ......................................................................................................................................................... 22

Mapa 19. Liczba lekarzy na 100 tys. mieszkańców w 2012 r. ........................................................................................................................... 22

Mapa 20. Liczba instytutów naukowych i badawczo-naukowych wg regionów NTS 1 w 2012 r. ..................................................................... 23

Mapa 21. Udział firm farmaceutycznych w podmiotach REGON ogółem wg regionów NTS 1 w 2012 r. ......................................................... 23

Mapa 22. Liczba pielęgniarek i położnych na 10 tys. mieszkańców wg regionów NTS 1 w 2012 r. .................................................................. 24

Mapa 23. Uwarunkowania rozwoju lecznictwa uzdrowiskowego w Polsce Centralnej w 2013 r. .................................................................... 24

Mapa 24. Udział użytków rolnych w powierzchni ogółem wg regionów NTS 1 w 2012 r. ................................................................................ 25

Mapa 25. Udział powierzchni plantacji drzew i krzewów owocowych oraz plantacji jagodowych w powierzchni ogólnej użytków rolnych

w 2012 r...........................................................................................................................................................................................25

Mapa 26. Produkcja owoców z drzew wg regionów NTS 1 w 201 2 r. ............................................................................................................. 26

Mapa 27. Produkcja mleka w tonach na 1 km2 użytków rolnych w 2012 r. ..................................................................................................... 26

Mapa 28. Układ drogowy w Sieci TEN-T........................................................................................................................................................... 28

Mapa 29. Przestrzenne zwiększenie zasięgu rynku pracy miast wojewódzkich (zasięg izochrony 60 min) ...................................................... 28

ww

Mapa 30. Gęstość sieci kolejowej w 2012 r. .................................................................................................................................................... 29

Mapa 31. Układ kolejowy w Sieci TEN-T .......................................................................................................................................................... 29

Mapa 32. Logistyka na tle Korytarzy Transportowych Bazowej Sieci TEN-T ..................................................................................................... 30

Mapa 33. Zintegrowana przestrzeń wiedzy i innowacji ................................................................................................................................... 43

Mapa 34. Przestrzeń przyjazna twórcom i projektantom ................................................................................................................................ 45

Mapa 35. Innowacyjna sieć medyczno-farmaceutyczna .................................................................................................................................. 48

Mapa 36. Międzynarodowe Centrum Żywności Prozdrowotnej ...................................................................................................................... 50

Mapa 37. Multimodalny węzeł transportowy o znaczeniu międzynarodowym ............................................................................................... 52

Mapa 38. Wybrane elementy multimodalnego węzła transportowego o znaczeniu międzynarodowym........................................................ 53

Spis schematów

v.p

l

Schemat 1. Cele szczegółowe i kierunki interwencji Strategii .......................................................................................................................... 42

Schemat 2. Monitorowanie Strategii ............................................................................................................................................................... 63

Schemat 3. Ewaluacja Strategii ........................................................................................................................................................................ 64

Spis wykresów

Wykres 1. Liczba jednostek naukowych prowadzących działalność B+R w dziedzinie biotechnologii wg regionów NTS 1 .............................. 15

Wykres 2. Zgłoszenia patentowe i udzielone patenty wg regionów NTS 1 w 2012 r........................................................................................ 18

Wykres 3. Struktura branżowa podmiotów sektora kreatywnego w Polsce Centralnej w 2012 r. ................................................................... 19

Wykres 4. Prognozowane stany ludności makroregionu w tys. osób ............................................................................................................... 31

ww

w.

rcl

.go

Wykres 5. Prognozowana zmiana liczby pracujących w tzw. wielkich grupach zawodowych w latach 2012-2020 .......................................... 32