Uchwała nr 213 Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2015 r. w sprawie zatwierdzenia "Programu ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej wraz z Planem działań na lata 2015-2020"

§ 1. Zatwierdza się „Program ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej wraz z Planem działań na lata 2015–2020”, stanowiący załącznik do uchwały.

ww

w.

rcl

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: E. Kopacz

v.p

l

Dokument podpisany

przez Marek Głuch

Data: 2015.12.07

16:57:07 CET

MONITOR POLSKI

v.p

l

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 7 grudnia 2015 r.

Poz. 1207

UCHWAŁA NR 213

RADY MINISTRÓW

.go

z dnia 6 listopada 2015 r.

w sprawie zatwierdzenia „Programu ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej

wraz z Planem działań na lata 2015–2020”

Na podstawie art. 111 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2015 r. poz. 1651, 1688

i 1936) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik do uchwały nr 213 Rady Ministrów

z dnia 6 listopada 2015 r. (poz. 1207)

Załącznik

do uchwały nr 213

Rady Ministrów

z dnia 6 listopada 2015 r.

.go

Program ochrony

i zrównoważonego użytkowania różnorodności

biologicznej

w.

rcl

wraz z

ww

Planem działań na lata 2015–2020

v.p

l

Spis treści

1. Wprowadzenie ......................................................................................................................... 4

2. Uwarunkowania realizacji Programu. ....................................................................................... 5

3. Diagnoza obecnej sytuacji. ....................................................................................................... 6

3.1. Stan rozpoznania różnorodności biologicznej. ............................................................................ 6

3.2. Stan zachowania różnorodności biologicznej. ............................................................................. 8

3.3. Wpływ użytkowania na stan różnorodności biologicznej. ......................................................... 9

4. Zagrożenia i prognoza trendów zmian różnorodności biologicznej. ....................................... 11

.go

5. Założenia Programu .............................................................................................................. 14

5.1. Obszar realizacji Programu ........................................................................................................... 14

5.2. Priorytetowe kierunki działań w Programie ............................................................................... 14

6. Wizja różnorodności biologicznej Polski 2020. ...................................................................... 16

7. Cele Programu ....................................................................................................................... 17

7.1. Cel główny ....................................................................................................................................... 17

7.2. Cele szczegółowe i kierunki interwencji ..................................................................................... 17

8. Realizacja Programu............................................................................................................... 18

w.

rcl

8.1. Podmioty odpowiedzialne i uczestniczące. ................................................................................. 18

8.2. Instrumenty realizacji Programu. ................................................................................................. 19

9. Mechanizm okresowego przeglądu oraz weryfikacji celów. .................................................... 20

10. Plan działań na lata 2015–2020 ............................................................................................ 22

ww

11. Indeks skrótów stosowanych w Programie: .......................................................................... 51

v.p

l

1. Wprowadzenie

Ochrona i zrównoważone użytkowanie całego dziedzictwa przyrodniczego były głównym

.go

tematem obrad podczas Konferencji Narodów Zjednoczonych na temat Środowiska i Rozwoju

odbywającej się w 1992 r. (tzw. Szczyt Ziemi) w Rio de Janeiro w Brazylii. Przyjęto wówczas

i podpisano Konwencję o różnorodności biologicznej (CBD), która wprowadziła do polityk na

całym świecie nowe standardy ochrony i zrównoważonego użytkowania zasobów przyrody

w reakcji na niepokojące negatywne trendy, wskazujące na utratę różnorodności biologicznej

i funkcji ekosystemów w skali globalnej. Różnorodność biologiczna to nie tylko bogactwo genów,

gatunków i ekosystemów, które powinniśmy chronić dla wartości samych w sobie, ale jest to

kapitał naturalny, od którego zależy jakość rozwoju społecznego i gospodarczego każdego kraju.

Dlatego utrata różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemów jest postrzegana jako jedno

z największych zagrożeń środowiskowych na świecie. Mimo to zabrakło odpowiedniej

determinacji w dążeniu do zatrzymania procesu ubożenia zasobów przyrodniczych w myśl

ambitnie wytycznego celu osiągnięcia tego do 2010 roku.

ww

w.

rcl

Polska ratyfikowała Konwencję w 1996 r. i przyjęła na siebie wszystkie zobowiązania wynikające

z jej przepisów (Dz. U. z 2002 r. Nr 184, poz. 1532). Zgodnie z art. 6 Konwencji o

różnorodności biologicznej oraz z art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie

przyrody (Dz. U. z 2015 r. poz. 1651), nasz kraj powinien sporządzić program ochrony

i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej wraz z planem działań zgodnie ze

swoimi szczególnymi warunkami i możliwościami. Niniejszy Program wypełnia te wymogi i jest

kontynuacją Krajowej strategii ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej oraz

Programu działań na lata 2007–2013, jak również analogicznego dokumentu, obejmującego lata

2003–2006. W latach 2007–2013 zakładano realizację 8 celów strategicznych, 77 celów

operacyjnych i 134 zadań, które miały doprowadzić do

•

uzyskania kompletnej inwentaryzacji stanu różnorodności biologicznej;

•

stworzenia sprawnie funkcjonującego systemu monitoringu przyrodniczego;

•

zapewnienia wiarygodnej i aktualnej informacji, umożliwiającej prowadzenie skutecznej

polityki ochrony i użytkowania różnorodności biologicznej;

•

zachowania i wzmocnienia istniejącej różnorodności biologicznej na poziomie

wewnątrzgatunkowym, międzygatunkowym i ponadgatunkowym, a w tym

− zachowania w stanie nieprzekształconym najcenniejszych przyrodniczo obszarów Polski;

− utrzymania zasobów genetycznych dziko żyjących roślin i zwierząt zagrożonych wyginięciem

oraz ważnych dla badań naukowych i hodowli w warunkach kolekcji ex situ i banków genów;

•

rozwoju badań naukowych i analiz integrujących różne aspekty różnorodności biologicznej;

•

stworzenia szerokiego dostępu do aktualnych informacji na temat znaczenia, stanu, zagrożeń

oraz zasad ochrony i wykorzystywania różnorodności biologicznej;

•

wykreowania postaw, przekonań i systemów wartości sprzyjających zachowaniu

różnorodności biologicznej;

•

uwzględnienia wymogów ochrony przyrody i zasad jej zrównoważonego użytkowania we

wszystkich politykach i programach sektorowych;

•

zminimalizowania negatywnych oddziaływań działalności gospodarczej na stan

różnorodności biologicznej;

•

podniesienia poziomu życia na obszarach o wysokich walorach przyrodniczych przez

priorytetowe ich traktowanie w dostępie do różnych źródeł finansowania;

wykorzystania współpracy międzynarodowej na rzecz ochrony i zrównoważonego

użytkowania różnorodności biologicznej.

v.p

l

•

– 5 –

.go

Nie wszystkie założone cele i zadania zostały zrealizowane, chociaż poziom finansowania działań

z zakresu ochrony różnorodności biologicznej w latach 2007–2013 znacząco wzrósł.

Przeznaczono około 1 mld euro na realizacje co najmniej 500 projektów m.in. z zakresu ochrony

siedlisk przyrodniczych oraz ochrony gatunkowej (in situ, ex situ), kształtowania postaw

społecznych sprzyjających ochronie środowiska, w tym różnorodności biologicznej na obszarach

Natura 2000, zwiększania drożności korytarzy ekologicznych, sporządzania planów zadań

ochronnych dla ponad 400 obszarów Natura 2000. W ramach Programu Rozwoju Obszarów

Wiejskich 2007–2013 wsparto działania rolnośrodowiskowe na powierzchni około 250 tys. ha

cennych przyrodniczo użytków rolnych.1) W efekcie 16% zadań Krajowej strategii zostało

zrealizowanych. Pozostałe zadania wymagają kontynuacji, ponieważ mają charakter działań

ciągłych lub nie mogły być wykonane w pełnym zakresie w zakładanym czasie. Wynikało to z

ograniczonego poziomu finansowania działań, niedostatecznej integracji różnorodności

biologicznej z politykami sektorowymi, skali zaplanowanych działań.

w.

rcl

Niniejszy Program ma na celu skuteczne ograniczenie negatywnych trendów prowadzących do

utraty różnorodności biologicznej i ugruntowanie zrównoważonego gospodarowania zasobami

przyrody w powiązaniu z możliwościami, jakie stwarza unijna perspektywa finansowa 2014–2020.

Program jest rozwinięciem i narzędziem realizacji wybranych zadań ujętych w Strategii

„Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.”, przyjętej uchwałą Rady Ministrów

z dnia15 kwietnia 2014 r. (M.P. poz. 469).

2. Uwarunkowania realizacji Programu

ww

Przygotowując założenia Programu, należało uwzględnić globalny i europejski dorobek

Konwencji w zakresie wskazań strategicznych i kierunków działań, jaki aktualnie obowiązuje.

Kierunkowym dokumentem, przyjętym podczas obrad Dziesiątego Posiedzenia Konferencji

Stron CBD w 2010 r. w Japonii, jest nowa globalna strategia różnorodności biologicznej na lata

2011–2020, z wizją do 2050 r. Ustanowiono wówczas tzw. cele Aichi, ujęte w ramach pięciu

celów przewodnich, które zobowiązują Strony Konwencji do

•

zlikwidowania przyczyn utraty bioróżnorodności przez włączenie działań na rzecz ochrony

przyrody w programy rozwoju gospodarki kraju we wszystkich sektorach, tak na szczeblu

rządowym, jak i na poziomie społeczeństwa;

•

ograniczenia bezpośrednich presji na różnorodność biologiczną oraz promowanie trwałego i

zrównoważonego użytkowania;

•

poprawy stanu ochrony różnorodności biologicznej przez zachowanie różnorodności

genetycznej na poziomie genów, gatunków i ekosystemów;

1)

Źródło danych: Priorytetowe ramy działań dla sieci Natura 2000 na wieloletni program finansowania w latach

2014–2020 (Ministerstwo Środowiska 2013 r.).

•

zwiększenia możliwości powszechnego wykorzystania pożytków wynikających z

różnorodności biologicznej oraz funkcji, jakie spełniają ekosystemy;

poprawy możliwości wprowadzania w życie przepisów Konwencji przez wdrażanie procesów

planowania z udziałem różnych partnerów, odpowiednie zarządzanie wynikami badań

naukowych i wzmocnienie potencjału instytucjonalnego.

v.p

l

•

– 6 –

w.

rcl

.go

W maju 2011 r. Komisja Europejska opublikowała zasadniczy dokument pt. Nasze ubezpieczenie na

życie i nasz kapitał naturalny – unijna strategia ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r. (zwana

dalej – Unijną strategią), który transponuje globalną strategię i cele Aichi, zobowiązując kraje

członkowskie UE do ich szybkiego wdrożenia. Przewodnim celem tego dokumentu jest

powstrzymanie utraty różnorodności biologicznej i degradacji funkcji ekosystemów w UE do

roku 2020 oraz przywrócenie ich w możliwie największym stopniu, a także zwiększenie wkładu

UE w zapobieganie utraty zasobów różnorodności biologicznej na świecie. Unijna strategia

obejmuje sześć wzajemnie uzupełniających się celów

− Cel 1: Pełne wdrożenie Dyrektywy ptasiej i siedliskowej,

− Cel 2: Utrzymanie i odbudowa ekosystemów i ich funkcji,

− Cel 3: Zwiększenie wkładu rolnictwa i leśnictwa w utrzymanie i wzmocnienie różnorodności

biologicznej,

− Cel 4: Zapewnienie zrównoważonego wykorzystania zasobów rybnych,

− Cel 5: Zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych,

− Cel 6: Pomoc na rzecz zapobiegania utracie światowej różnorodności biologicznej.

Globalna strategia i Unijna strategia stały się kluczowymi wyznacznikami niniejszego Programu

ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej wraz z Planem działań na lata 2015–2020,

który stanowi wkład Polski w wypełnienie celów przewodnich tych strategii, w tym zwłaszcza

poprawę stanu zachowania różnorodności biologicznej i pełniejsze powiązanie jej ochrony z

rozwojem społecznym i gospodarczym kraju.

3. Diagnoza obecnej sytuacji

3.1. Stan rozpoznania różnorodności biologicznej

ww

Bogactwo różnorodności biologicznej w naszym kraju jest wypadkową wielu zmiennych,

wynikających z położenia i ukształtowania geograficznego, warunków glebowych, wpływu

klimatu, poziomu rozwoju społecznego i gospodarczego, uwarunkowań historycznych.

Kształtuje ją rozmaitość krain geograficznych: górskich, nizinnych, nadmorskich i morskich.

Sprzyja także położenie kraju na pograniczu klimatów – atlantyckiego i kontynentalnego.

Przyroda polska zawiera w sobie cechy przyrody Europy, czego przejawem jest występowanie

wielu gatunków na granicy zasięgu. Nad Polską krzyżują się liczne szlaki europejskich przelotów

ptaków oraz nietoperzy. Racjonalna gospodarka leśna i ekstensywny charakter rolnictwa w wielu

regionach kraju sprzyja bogactwu różnorodności siedlisk przyrodniczych i gatunków.

Według dotychczasowych szacunków liczba gatunków zarejestrowanych w Polsce kształtuje się

na poziomie 60 tys., w tym m.in.: 2415 gatunków roślin nasiennych, 35 368 gatunków fauny.

v.p

l

Z kolei liczba wyróżnionych zespołów roślinnych wynosi 485. Gromada ssaków reprezentowana

jest w Polsce przez 105 gatunków, ryb przez 130 gatunków, płazów i gadów odpowiednio 18

i 9 gatunków. Ptaki w Polsce są liczną gromadą reprezentowaną przez 395 gatunków. Liczebności

populacji najbardziej znanych krajowych gatunków zwierząt chronionych wynoszą: niedźwiedź

brunatny – 164, wilk – 1122, ryś – 308, żubr – 1361, kozica – 334, bóbr – 96 658, głuszec – 470,

cietrzew – 446 osobników2). Liczebność morświna ocenia się w całym Bałtyku na co mniej 4473)

osobników, co stawia go w rzędzie gatunków skrajnie zagrożonych.

w.

rcl

.go

W ostatnich dwóch dekadach, a zwłaszcza po 2004 roku, wiedza o rozmieszczeniu gatunków i

siedlisk oraz o stanie ich ochrony znacząco się poprawiła. Na zlecenie Lasów Państwowych, w

latach 2006–2007 na gruntach Skarbu Państwa w zarządzie PGL LP wykonano inwentaryzację

przyrodniczą siedlisk i gatunków z załącznika II dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja

1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz. Urz. WE L 206

z 22.07.1992, str. 7, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 2, str. 102,

z późn. zm.), zwanej dalej „Dyrektywą siedliskową”. Rok później na zlecenie Ministerstwa

Środowiska uruchomiono w skali kraju prace inwentaryzacyjne na potrzeby budowania i

wdrażania sieci Natura 2000. Objęto nimi ok. 90% obszarów specjalnej ochrony ptaków, dbając o

wysoką jakość prac inwetaryzacyjnych w zakresie liczenia populacji ptaków i wypracowując

metodyczny standard dla tego typu badań. Od 2006 roku prowadzone są, na zlecenie i pod

kontrolą Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, prace w ramach monitoringu

przyrodniczego, które objęły prawie wszystkie gatunki i siedliska z Dyrektywy siedliskowej oraz

ptaki na terenie całego kraju. Niezależnie, od 1989 roku, wykonywane są badania monitoringowe

gatunków w programach jednostkowych, dotyczące np. żubra, susła perełkowanego i

moręgowanego, wilka, rysia, warzuchy polskiej, schronień nietoperzy, które dały podstawę do

opracowania szczegółowych planów ich ochrony i restytucji. Jednak aktualne rozmieszczenie

wielu gatunków jest wciąż nie do końca poznane. Dotyczy to zwłaszcza bezkręgowców

(chrząszcze, mięczaki), ale też i niektórych kręgowców (ryby, nietoperze). Wśród roślin są gatunki

o niegdyś stosunkowo dużej liczbie znanych stanowisk, z których wiele nie zostało

potwierdzonych od lat. Obserwacje wskazują na zanik znacznej ich części (np. leniec

bezpodkwiatkowy, sasanka otwarta, arnika górska)4).

ww

Kierując się uwarunkowaniami realizacji Programu, uznano, że należy koncentrować obszar jego

interwencji do określonej grupy siedlisk i gatunków, priorytetowych dla Programu, ze względu na

pilne potrzeby ich ochrony uzasadnione stanem zagrożenia wyginięciem w skali krajowej czy

europejskiej. Są to gatunki i siedliska przyrodnicze, chronione w ramach krajowego systemu

ochrony przyrody, w tym zwłaszcza sieci Natura 2000. Zaliczono do nich: 81 typów siedlisk

przyrodniczych, 40 gatunków roślin, 80 gatunków zwierząt oraz 74 gatunki ptaków z Załącznika

I dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w

sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz. Urz. UE L 20 z 26.01.2010, str. 7, z późn. zm.), zwanej

dalej „Dyrektywą ptasią”, i 83 gatunki ptaków wędrownych.

2)

3)

4)

GUS. Ochrona środowiska 2014.

Na podstawie danych statystycznego monitoringu akustycznego bałtyckich morświnów SAMBAH

Makomaska-Juchiewicz M. i Perzanowska J. 2013. Inwentaryzacja i waloryzacja gatunków i ich siedlisk na terenie

kraju – stan wiedzy i perspektywy ochrony. IOP Kraków.

v.p

l

3.2. Stan zachowania różnorodności biologicznej

.go

Lista gatunków zagrożonych w naszym kraju jest obszerna i stale się powiększa. Czerwona lista

roślin i grzybów Polski (2006 r.) zawiera 506 gatunków roślin naczyniowych w mniejszym lub

większym stopniu zagrożonych wyginięciem, wymarłych lub zaginionych, co stanowi 21%

rodzimej flory w tej grupie. Liczba gatunków roślin naczyniowych wymierających/krytycznie

zagrożonych wynosi 144. Polska Czerwona Księga Zwierząt-Kręgowce (2001 r.) wymienia 130

gatunków mających różny stopień zagrożenia wyginięciem bądź już wymarłych, w tym 76

gatunków krytycznie zagrożonych. Spośród ptaków Polski najwyższy stopień zagrożenia

wykazuje rząd grzebiących, liczący 7 gatunków, z czego 5 jednostek znajduje się na liście

gatunków zagrożonych. W wodach słodkich aktualnie na terytorium Polski najbardziej

zagrożonych jest 37 taksonów minogów i ryb. W najwyższych kategoriach zagrożenia znajdują się

gatunki dwuśrodowiskowe ryb – jesiotr ostronosy, łosoś, minóg morski, parposz, aloza, certa,

ciosa, minóg rzeczny, jak również głowacica.

w.

rcl

Na skutek zachowania rolnictwa ekstensywnego, w Polsce przetrwało wiele lokalnych ras

zwierząt gospodarskich i starych odmian roślin uprawnych. Regiony występowania starych

odmian znajdują się głównie w południowej części kraju i w regionie górskim, gdzie np. w starych

przydomowych czy przyklasztornych sadach przetrwały tradycyjne odmiany gatunków drzew

owocowych. W skład zasobów genetycznych zwierząt, oprócz wysokowydajnych ras o zasięgu

międzynarodowym, wchodzi 90 rodzimych ras, odmian i linii zwierząt gospodarskich, objętych

programami ochrony. Są one utrzymywane zwykle w ekstensywnych systemach produkcji, które

zapewniają optymalne warunki środowiskowe dla tych ras – wolny wybieg, naturalne pasze,

wypas. Są to m.in. rodzime rasy bydła (np. polskie bydło czerwone i białogrzbiete, bydło czarnobiałe i czerwono-białe w starym typie), konie (np. konik polski, hucuł czy konie zimnokrwiste

sztumskie i sokólskie), świnie (złotnicka pstra, złotnicka biała, puławska), owce (np. wrzosówka,

świniarka czy polska owca górska) oraz kury, kaczki, gęsi, zwierzęta futerkowe, pszczoły i ryby

hodowlane5).

ww

Nowego spojrzenia na stan zachowania różnorodności biologicznej dostarcza kompleksowa

ocena stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków wyróżnionych w Dyrektywie

siedliskowej, wyniki której przedstawiono w poniższej tabeli6), w podziale na regiony

biogeograficzne Polski (kontynentalny i alpejski)

5)

6)

Ekspertyza nt. ochrony różnorodności biologicznej na obszarach wiejskich. MRiRW, 2012.

Dane Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, 2013.

FV

U1

U2

XX

Poz. 1207

Stan ochrony w % liczby badanych obiektów (stan na 2012 r.)

Region kontynentalny

Siedliska

Rośliny

Zwierzęta

przyrodnicze

10

22

30

54

28

8

53

41

25

12

0

17

Region alpejski

v.p

l

Stan

ochrony

wg

kategorii

– 9 –

Siedliska

przyrodnicze

Rośliny

Zwierzęta

39

50

32

49

45

21

10

5

9

2

0

38

.go

Skróty oznaczają: FV – stan właściwy, U1 – stan niezadowalający, U2 – stan zły, XX – stan nierozpoznany

Według tej oceny najlepiej zachowane są siedliska i gatunki w regionie gór i pogórzy (regionie

alpejskim). Znacznie gorsze wyniki uzyskano dla terenów nizinnych kraju, zaliczonych do regionu

kontynentalnego. Na 72 typy siedlisk przyrodniczych branych pod uwagę w tabeli zaledwie 7

(10%) jest we właściwym stanie zachowania (FV), natomiast w niezadowalającym (U1) bądź złym

(U2) – 62 siedliska. Generalnie stan zachowania siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i

zwierząt priorytetowych jest w przewadze niezadowalający (U1) lub zły (U2). Tylko 30%

monitorowanych zasobów wykazało właściwy stan ochrony.

w.

rcl

3.3. Wpływ użytkowania na stan różnorodności biologicznej

ww

Główną ostoją różnorodności biologicznej na terenach rolniczych, które zajmują w Polsce 59,9%

powierzchni kraju, są trwałe użytki zielone. Zajmują one 12,4% powierzchni kraju oraz 20,7%

powierzchni użytków rolnych, mniej niż średnia unijna wynosząca 35,6%7). Korzystne dla stanu

zachowania różnorodności biologicznej i krajobrazowej jest duże rozdrobnienie gruntów

tworzące bogatą mozaikę działek z towarzyszącymi im licznymi miedzami, zadrzewieniami

śródpolnymi, żywopłotami oraz fragmentami naturalnych ekosystemów w postaci oczek

wodnych, torfowisk itp. Na terenach rolniczych występuje około 45 zbiorowisk roślinnych Polski

oraz około 700 gatunków zwierząt kręgowych, w tym około 100 gatunków ptaków, z których 34

są ściśle związane z terenami rolniczymi. Wiele z nich stanowi istotny zasób populacji unijnych,

jak np: wodniczka 89,9%, bocian biały 38,4%, dubelt 27,7%, skowronek 21,2%, derkacz 19,8%8).

Dane te wskazują, że użytkowanie siedlisk rolniczych jest nadal przyrodniczo zrównoważone,

mimo dynamiki zmian zachodzących w rolnictwie w zakresie produkcji i struktury użytkowania

gruntów. Jednakże ocena stanu zachowania większości siedlisk przyrodniczych i wielu gatunków

terenów rolniczych, wg najnowszych wyników Państwowego Monitoringu Przyrodniczego

prowadzonego w latach 2007–2012, wypada niekorzystnie. Przeważa niezadowalający (U1) lub

zły (U2) stan zachowania monitorowanych siedlisk łąkowych, murawowych i torfowiskowych.

Wskaźnik liczebności pospolitych ptaków krajobrazu rolniczego (Farmland Bird Index) w latach

2012 i 2013 kształtował się na poziomie o 16–18% niższym niż w roku 2000, wskazując na

7)

8)

GUS Rocznik statystyczny rolnictwo 2014 r.

Wilk T., Jujka M., Krogulec J., Chylarecki P. 2010. Ostoje ptaków o znaczeniu międzynarodowym w Polsce.

Marki. OTOP.

w.

rcl

.go

v.p

l

stopniowe ubożenie populacji ptaków notowane w ciągu ostatnich lat. Bardziej szczegółowe

analizy wykazują, że dynamika zmian wskaźnika na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat była

powiązana z postępującą intensyfikacją rolnictwa oraz z warunkami pogodowymi w okresie

zimowym9).

Grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione zajmują 9 600 tys. ha – 30,7% powierzchni kraju10).

Są najmniej zniekształconą formacją przyrodniczą, stanowiąc niezbędny składnik zielonej

infrastruktury Polski. Charakterystyczną cechą zróżnicowania przestrzennego lasów w Polsce jest

nierównomierność rozmieszczenia oraz znaczne rozproszenie kompleksów leśnych. Największy

udział lasów charakteryzuje północną, zachodnią oraz południowo-wschodnią część kraju.

Lesistość Polski wg GUS 2012 wynosi 29,4%. Rozdrobnione lasy prywatne mają znaczący udział

w zwiększaniu walorów krajobrazowych obszarów wiejskich: w Polsce jest ponad 1,61 mln ha

lasów należących do osób fizycznych, co stanowi ponad 5% powierzchni kraju11). Gospodarka

leśna jest ukierunkowana na zachowanie trwałości lasów, ciągłości ich wielostronnego

użytkowania oraz powiększanie zasobów leśnych. Obszarami chronionymi objętych jest 41,4%

powierzchni lasów, w tym na gruntach Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa

Leśnego Lasy Państwowe chronione siecią Natura 2000 – jest 38% powierzchni. Na gruntach w

zarządzie PGL LP wyznaczono do 2014 roku 3267 stref ochrony ostoi, które są miejscami

rozrodu i regularnego przebywania gatunków chronionych o łącznym areale wynoszącym

144 705 ha. Strefy te tworzone są w celu ochrony ptaków, ssaków, gadów, owadów, roślin i

porostów. Największą powierzchnię stref całorocznej ochrony wyznaczono dla ptaków.

Wskaźnik liczebności pospolitych ptaków leśnych (Forest Bird Index), po dynamicznym wzroście

obserwowanym w pierwszej dekadzie XXI wieku, od czterech lat utrzymuje się na zbliżonym

poziomie, około 25% ponad wartością referencyjną z roku 2000. Podobnie jak na obszarach

rolnych, stan ochrony 15 leśnych siedlisk przyrodniczych objętych monitoringiem w ramach PMŚ

w latach 2007–2013 jest w przewadze niezadowalający lub zły. Jednym z powodów tego stanu są

niewielkie zasoby martwego drewna. Drewno martwych drzew jest ważnym elementem

ekosystemu leśnego, wpływającym korzystnie na fizyczne, chemiczne i biologiczne właściwości

gleby, a także stwarzającym dobre warunki do rozwoju wielu organizmów. Wyniki

Wielkoobszarowej Inwentaryzacji Stanu Lasów w Polsce wskazują, że aktualnie w lasach na

obszarze całego kraju znajduje się przeciętnie około 5,9 m3/ha grubizny brutto drewna

martwego, z czego na drewno martwe leżące przypada 2,6 m3/ha, a na drewno martwe stojące

3,3 m3/ha12). Jednym z zadań współczesnego leśnictwa wielofunkcyjnego jest monitorowanie

stanu zasobów martwej materii organicznej w lesie – zasoby te stale rosną.

ww

Zakres polskiej odpowiedzialności za strukturę i jakość zasobów przyrodniczych rozciąga się

także na Morze Bałtyckie – 2005 km2 morskich wód wewnętrznych, 8682 km2 morza

terytorialnego oraz 22 634 km2 wyłącznej strefy ekonomicznej. Gatunki o zasadniczym znaczeniu

ekologicznym, takie jak dorsz bałtycki, zostera morska czy omułek jadalny, nie posiadają swoich

naturalnych funkcjonalnych dublerów, co czyni biocenozy bałtyckie stosunkowo wrażliwe na

różnego rodzaju antropogeniczne oddziaływania. Liczbę gatunków słonawowodnych określa się

na 5–22, słodkowodnych 1–12, natomiast kosmopolitycznych na 2–5. Glony morskie,

9) Biuletyn monitoringu przyrody. Monitoring Ptaków Polski w latach 2012–2013 nr 11 (2013/1). GIOŚ, praca zbior.

GUS. Ochrona środowiska 2013.

GUS. Leśnictwo 2012.

12) Wielkoobszarowa inwentaryzacji stanu lasów w Polsce wyniki za okres 2010 –2014 etap 2.5.1.b.

10)

11)

.go

v.p

l

przytwierdzone do dna, tworzą w Bałtyku Południowym grupę około 20 gatunków. W polskich

obszarach morskich najliczniejszą grupę stanowią skorupiaki, których jest ponad 200 gatunków.

Struktura ekologiczna ichtiofauny jest zróżnicowana. Na odnotowanych ponad 100 gatunków

tylko ok. 50 na stałe zasiedla polskie obszary morskie. Wśród morskich ssaków w polskich

wodach regularnie odnotowywane są cztery gatunki: foka szara, foka pospolita, foka

obrączkowana (nerpa) oraz jedyny bałtycki waleń – morświn, których stan ochrony oceniany jest

jako zły. Ptaki w rejonie Bałtyku reprezentowane są przez 340 gatunki, migrujące w większości

między miejscami zimowania a wiosenno-letnimi terenami lęgowymi. Niektóre gatunki,

szczególnie z północnej Rosji, zatrzymują się na zimowiskach południowego Bałtyku (m.in.

kaczka lodówka, kaczka czernica, łabędź niemy, bernikla kanadyjska, mewa srebrzysta, uhla). Lęgi

odbywają tutaj zarówno ptaki słodkowodne, jak i morskie. W strefie przymorskiej i morskiej

powołano 17 obszarów sieci Natura 2000, w tym 8 specjalnych obszarów ochrony siedlisk

(SOO), 8 obszarów specjalnej ochrony ptaków (OSO) i jeden obszar o statusie SOO i OSO. Stan

wiedzy o siedliskach przyrodniczych Morza Bałtyckiego i stref przymorskich jest niezadowalający.

w.

rcl

Wg Priorytetowych Ram Działań (w skrócie PAF13), opracowanych w 2013 r.) największe

niekorzystne przekształcenia różnorodności biologicznej są związane z naturalnymi procesami

biotycznymi i abiotycznymi wywołanymi zmianami zachodzącymi w sposobie gospodarowania w

sektorze rolnictwa i leśnictwa. Aż 80% siedlisk ulega przekształceniu w wyniku procesów

naturalnych (np. sukcesja roślinności, synantropizacja, eutrofizacja). Druga kategoria zagrożeń,

związana ze zmianami zachodzącymi w zagospodarowaniu przestrzeni (fragmentacja i

zabudowa), w rolnictwie (intensyfikacja bądź odłogowanie) oraz niektórymi długofalowymi

działaniami przeszłej gospodarki leśnej realizowanej 60 lat temu, negatywnie oddziałuje aż na

70% siedlisk i 61% gatunków. Negatywny wpływ ma również gospodarka rybacka oraz łowiecka,

która choć prowadzona na niewielką skalę, wpływa na najbardziej cenne gatunki. Zagrożenie

powiązane z tymi gospodarkami zidentyfikowano dla 31% gatunków.

4. Zagrożenia i prognoza trendów zmian różnorodności biologicznej

ww

Istotnym czynnikiem wpływającym na funkcjonowanie przyrody są bariery przerywające ciągłość

korytarzy ekologicznych. Fragmentacja siedlisk oceniana jest jako jedno z głównych zagrożeń

utraty różnorodności biologicznej. Osłabia możliwość adaptacji gatunków do zmian

klimatycznych, oddziaływającą na ich zasięgi występowania i fenologię, co zmniejsza

przeżywalność gatunków przy ograniczonej ich zdolności do przemieszczania się na nowe tereny.

Do barier o największym wpływie trzeba zaliczyć infrastrukturę drogową (autostrady i drogi

ekspresowe wraz z ekranami akustycznymi) oraz rozproszoną zabudowę przerywającą sieć

powiązań ekologicznych. Do fragmentacji środowiska przyczyniają się również budowle piętrzące

na rzekach, niewyposażone w prawidłowo funkcjonujące przepławki. Problemami w tym zakresie

są również rosnąca liczba elektrowni wodnych i farmy wiatrowe.

Zagrożeniem dla stanu rolniczej różnorodności biologicznej jest zaniechanie użytkowania

rolniczego dotykające najczęściej grunty marginalne dla rolnictwa, ale cenne przyrodniczo.

13)

Źródło – http://www.mos.gov.pl/artykul/5343_natura_2000/21048_natura_2000.html.

v.p

l

Szczególnie niekorzystne jest zmniejszanie się kośno-pastwiskowego użytkowania łąk i pastwisk.

Do złego stanu siedlisk i gatunków przyczynia się także powiększanie gospodarstw rolnych i

scalanie działek, ponieważ prowadzi to do uproszczenia struktury krajobrazu i struktury upraw, w

której ok. 75% stanowią rośliny zbożowe14). Z kolei intensywniejsze stosowanie herbicydów

zmniejsza liczebność owadów i ptaków, które są bezpośrednio lub pośrednio uzależnione od

obecności chwastów w łanach roślin uprawnych. Szczególnie niebezpieczna jest eliminacja

owadów zapylających, mających znaczenie nie tylko dla przyrody, ale także dla upraw rolniczych.

Zjawiskiem charakterystycznym dla ostatnich lat jest postępująca specjalizacja w chowie zwierząt,

co sprawia, że coraz więcej rolników nie posiada zwierząt gospodarskich lub posiada ich bardzo

dużo w hodowli zamkniętej. Tymczasem wypas sprzyja aktywnej ochronie terenów zagrożonych

wtórną sukcesją i utrzymaniu właściwego stanu różnorodności flory i fauny.

w.

rcl

.go

Zagrożenia dla zasobów leśnej różnorodności biologicznej wynikają z zaszłości historycznych i

wcześniejszych form użytkowania gruntów. Występują tam, gdzie skład gatunkowy

drzewostanów najbardziej odbiega od charakteru siedlisk, oraz tam, gdzie nastąpiły zmiany

antropogeniczne w siedliskach powodujące uproszczenia struktury drzewostanu, np. na skutek

odwodnień oraz wprowadzania jednogatunkowych drzewostanów. Obserwowane negatywne

trendy dotyczą pojedynczych gatunków czy siedlisk i są w większości związane z przyczynami

wykraczającymi poza gospodarkę leśną. Pogorszeniu może ulec stan lasów prywatnych oraz

zadrzewień, ze względu na rosnące zapotrzebowanie na drewno opałowe, wywołane wysokimi

cenami innych, tradycyjnych źródeł energii, jak również wczesny etap rozwoju technologii

wykorzystania odnawialnych źródeł energii.

ww

Do czynników negatywnie oddziałujących na stan ekosystemów słodkowodnych należą w

szczególności

•

zaburzenia ciągłości cieków przez urządzenia piętrzące;

•

regulacja rzek prowadząca do ujednolicenia warunków hydraulicznych i morfologii koryt;

•

zmiany reżimu przepływów spowodowane działaniami hydrotechnicznymi i zmianami

w zagospodarowaniu obszaru zlewni (wzrost powierzchni uszczelnionych);

•

nadmierne pobory wody;

•

nadmierne obniżenie poziomu wody w dolinach rzecznych przez odwadniające systemy

melioracyjne;

•

obwałowania utrudniające lub przerywające łączność ekosystemów na terenach zalewowych z

ekosystemami dolinowymi;

•

przekształcenia linii brzegowej – umocnienia, zabudowa i pozbawienie roślinności

przybrzeżnej i brzegowej;

•

nadmierna lub niewłaściwie prowadzona eksploatacja kruszywa;

•

eutrofizacja wywołana nieuregulowaną gospodarką ściekową i spływem biogenów z pól

nawożonych w sposób niezrównoważony.

Przyczyną zagrożenia środowiska strefy brzegowej jest fizyczna degradacja naturalnych siedlisk

spowodowana antropopresją. Negatywny wpływ na zasoby przyrodnicze polskiej części Bałtyku

ma eksploatacja zasobów żywych i nieożywionych poza zdolność ich samoodtwarzania. Dotyczy

14)

Rocznik Statystyczny 2013.

v.p

l

to przełowienia niektórych gatunków ryb, nadmiernej eksploatacji i eliminacji makrofitów,

nadmiernego wydobywania piasku, żwiru, okresowego usuwania kidziny. Podobny efekt daje

przyłów gatunków zagrożonych i chronionych – ryb, ssaków, ptaków nurkujących. Szacunkowa

całkowita liczba zimujących na pobrzeżu Bałtyku ptaków wodnych w latach 2007–2009 wyniosła

4,41 mln ptaków, w porównaniu do 7,44 mln w latach 1992–1993, co odpowiada redukcji

liczebności o 41%. Wśród wielu przyczyn tak drastycznego spadku liczebności wymienia się

przyłów w sieciach rybackich oraz utratę siedlisk w związku z zagospodarowywaniem morza15). W

konflikcie z ochroną morskiej przyrody, szczególnie w strefie przybrzeżnej, zaczyna być presja

agresywnych form turystyki i rekreacji wobec biologicznych i ekologicznych potrzeb gatunków i

siedlisk.

w.

rcl

.go

Odnotować należy znaczący i wzrastający wpływ na stan różnorodności biologicznej zmian

klimatycznych. Wpływają one na zasięg występowania gatunków, ich cykle rozrodcze, okresy

wegetacji i interakcje ze środowiskiem. Różnorodność biologiczna pod wpływem tych zmian

ulega stopniowym przekształceniom. Spodziewane ocieplenie się klimatu spowoduje migrację

gatunków, w tym obcych inwazyjnych, głównie z Europy Południowej, Afryki Północnej, Azji,

wraz z równoczesnym wycofywaniem się tych gatunków, które nie są przystosowane do wysokich

temperatur i suszy latem, a dobrze znoszą ostre mrozy. Migracje gatunków, będące formą ich

adaptacji do zmian klimatu, mogą jednak zostać uniemożliwione przez „niedrożność

ekologiczną” przekształconych przez człowieka krajobrazów, w tym: brak ciągłości ekologicznej

formacji roślinnych, niedrożność korytarzy ekologicznych (tak rzecznych, jak i leśnych), niskie

nasycenie krajobrazu elementami przyrodniczymi mogącymi stanowić „wyspy środowiskowe” dla

poszczególnych gatunków (np. drobnymi torfowiskami, mokradłami, oczkami wodnymi).

ww

Obserwowane i przewidywane zmiany w reżimie hydrologicznym Polski w bezpośredni sposób

oddziałują na różnorodność biologiczną. Obserwuje się zmianę struktury opadów w okresie

wegetacyjnym, czyli częstsze susze letnie i wiosenne oraz wzrost liczby opadów nawalnych, w tym

gradu. Z racji zwiększonej częstotliwości występowania tych zjawisk należy liczyć się ze

wzrastającą liczbą sytuacji ekstremalnych, czyli powodzi, suszy, osuwisk ziemi oraz erozji wodnej

w korytach cieków. Szczególnie widocznie skutki tych zmian będą miały miejsce na obszarach

wyżynnych, gdzie łatwo może dojść do zubożenia bogactwa różnorodności biologicznej oraz

bezpośrednich zniszczeń. Problem zmian w reżimie hydrologicznym dotyczy również siedlisk

wód słodkich, płynących lub stojących. Grupa ta jest narażona na zmiany wskutek wzrostu

opadów nawalnych, okresów suchych, procesów eutrofizacji i zaburzeń przepływu wód w

zbiornikach. Co więcej, w wyniku prognozowanych zmian klimatycznych będzie postępował

zanik małych powierzchniowych zbiorników wodnych (bagien, stawów, oczek wodnych, małych

płytkich jezior, a także potoków i małych rzek). Stanowi to zagrożenie dla licznych gatunków,

które pośrednio bytują na tych terenach bądź korzystają z nich jako rezerwuarów wody pitnej, i

może skutkować wyginięciem lub migracją gatunków.

Poważnym problemem jest również pojawienie się obcych gatunków, które przez swoją

ekspansywność stanowią zagrożenie dla gatunków rodzimych. Udział gatunków obcych we florze

15)

Bzoma Sz. 2013. Zagrożenia i ochrona ptaków Bałtyku. Grupa Badawcza Ptaków Wodnych KULING,

Międzyzdroje, 22–25.09.2013.

5. Założenia Programu

.go

5.1. Obszar realizacji Programu

v.p

l

Polski wynosi 27%, w tym gatunków inwazyjnych i potencjalnie inwazyjnych – 2,5%. Udział

inwazyjnych i potencjalnie inwazyjnych gatunków obcych w faunie krajowej wynosi 0,2%16). Do

obcych inwazyjnych gatunków należą między innymi wolno żyjący jenot oraz norka amerykańska,

która opanowała niszę ekologiczną zwolnioną przez norkę europejską i obecnie występuje niemal

w całej Polsce. Problemem staje się szop pracz, którego populacja znacznie zwiększyła liczebność

i zasięg w zachodniej części Polski, osiągając w wielu miejscach linię Wisły. Osobniki tego

gatunku są także notowane na wschodzie Polski. O złym stanie ichtiofauny dodatkowo decyduje

występowanie ponad 30 gatunków obcych, zawleczonych do naszych wód17).

Program wraz z planem działań został opracowany z myślą o zasobach przyrodniczych całego

kraju. Jednakże większość działań będzie realizowana w obszarach chronionych i tzw. zielonej

infrastrukturze, której częścią są korytarze ekologiczne łączące przestrzennie system obszarów

chronionych.

5.2. Priorytetowe kierunki działań w Programie

ww

w.

rcl

W latach 2015–2020 konieczne jest umocnienie systemu ochrony przyrody zarówno pod

względem uregulowań prawnych, jak i dostosowania do planowych zadań. Wymaga tego system

nadzoru nad siecią Natura 2000, który nie osiągnął pełnej funkcjonalności, zwłaszcza w zakresie

wdrażania planów zadań ochrony/planów ochrony oraz działań kontrolnych. Potrzebne jest

uzupełnienie sieci parków narodowych i rezerwatów w sposób, który zapewni ich

reprezentatywność względem różnorodności zasobów przyrodniczych w kraju i zachowa tereny

najcenniejsze. Konieczne jest usprawnienie organizacji zarządzania ochroną przyrody w parkach

krajobrazowych, na obszarach chronionego krajobrazu oraz w małych formach ochrony

przyrody, znajdujących się w administracji struktur samorządowych. Należy kontynuować proces

planowania zadań ochronnych lub tworzenia planów ochrony dla wymagających tego form

ochrony przyrody, jak również należy doskonalić system ocen oddziaływania inwestycji na

środowisko. Należy dążyć do poprawy egzekucji przepisów ochrony przyrody, tak aby

doprowadzić do spadku zagrożeń związanych z niszczeniem siedlisk m.in. przez źle

zlokalizowane inwestycje w zakresie infrastruktury, nieprzemyślane regulacje stosunków wodnych

oraz niewłaściwie prowadzoną gospodarkę leśną i rolną. Należy dążyć również do poprawy

egzekucji przepisów dotyczących kłusownictwa, nielegalnego pozyskiwania gatunków

zagrożonych do celów komercyjnych oraz nielegalnego handlu gatunkami chronionymi na

podstawie CITES i powiązanych przepisów wspólnotowych. Szczególnie istotne jest

wprowadzenie i rozwój systemu kontroli handlu drewnem egzotycznym oraz dalszy rozwój

zwalczania nielegalnego handlu realizowanego za pośrednictwem Internetu.

Solarz W. 2013. Ochrona różnorodności biologicznej kraju wobec inwazji obcych gatunków roślin i zwierząt. IOP

Kraków.

17) Witkowski A., Kotusz J., Przybylski M. 2009. Stopień zagrożenia słodkowodnej ichtiofauny Polski: Czerwona lista

minogów i ryb – stan 2009.

16)

v.p

l

Realizacja celów Programu wymaga większej aktywizacji społecznej przez propagowanie i

promowanie rozwoju partnerstw lokalnych i innych form społecznej aktywizacji na rzecz

ochrony różnorodności biologicznej. W aktywizację społeczeństwa należy włączyć samorządy,

których zadaniem powinno być takie kształtowanie polityki, aby rozwój regionu sprzyjał

rozwijaniu przedsiębiorczości na bazie dobrej jakości lokalnych zasobów. W stronę

społeczeństwa powinna zostać skierowana kampania informacyjna pokazująca, że podstawą

naszej zdrowej egzystencji są dobrze zachowane i dobrze funkcjonujące zasoby przyrodnicze.

Pozwoli to na budowanie poparcia społecznego dla obszarów chronionych oraz poszukiwanie

innych alternatywnych mechanizmów wdrażania działań ochronnych.

w.

rcl

.go

Ważną rolę w Programie powinna też odegrać kontynuacja kierunku włączenie sektora biznesu

do działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej. Kluczowym elementem tego kierunku

powinien być wzrost roli unijnej platformy Biznes i Bioróżnorodność (B@B)wspierającej

przedsiębiorstwa integrujące zagadnienia bioróżnorodności w swojej bieżącej działalności.

Wspierana powinna być również inicjatywa Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR), której

celem jest krzewienie dobrych praktyk oraz zachęcanie sektora prywatnego do podejmowania

działań/inwestycji prowadzących do zmniejszenia negatywnego wpływu zakładów

przemysłowych i ogólnie rozumianej działalności gospodarczej na środowisko naturalne, w tym

na różnorodność biologiczną. Przyczyni się to do budowania świadomości przedsiębiorców, że

pieniądze wydane na działania proekologiczne to dobra inwestycja w wizerunek firmy,

przynosząca wymierne korzyści biznesowe. Wsparcia wymaga zwłaszcza sektor lokalny na

obszarach chronionych w zakresie rozwoju umiejętności przełożenia wymagań i celów planów

ochrony na decyzje i działania w zakresie dostosowania istniejących przedsiębiorstw, których

działania są szkodliwe dla walorów przyrodniczych obszarów chronionych i które z tego powodu

muszą być zakończone, dalszego rozwoju i rozszerzenia działalności gospodarczej, która jest

pozytywna lub co najmniej neutralna z punktu widzenia celów np. PZO dla obszarów Natura

2000; tworzenia nowych proprzyrodniczych działalności i przedsiębiorstw, które będą w aktywny

i dedykowany sposób spełniać wymogi i cele planów ochrony. Takie podejście spowoduje, że

przedsiębiorcy wywierający największy wpływ na przyrodę, będą w sposób odpowiedzialny

realizować strategie swojego działania czy traktować ochronę zasobów przyrody i usług

ekosystemowych jako podstawę swoich biznes planów.

ww

Należy zwiększyć spójność polityki Państwa w kontekście ochrony różnorodności biologicznej na

różnych szczeblach zarządzania. Rozszerzenia wymaga włączanie kwestii ochrony różnorodności

biologicznej do strategii oraz programów rozwoju poszczególnych dziedzin i sektorów

gospodarki. W efekcie wyraźniejsza stanie się potrzeba działań nie tylko w odniesieniu do

obszarów chronionych, ale całej przestrzeni kraju, a nawet poza jego granicami, oraz inne niż

dotychczas rozłożenie akcentów, wprowadzające element mobilizacji sektorów gospodarki jako

jeden z priorytetów, bez realizacji którego nie jest możliwa skuteczna ochrona zasobów

przyrodniczych. Trzeba także przeciwdziałać presji na środowisko wynikającej z sukcesywnie

rosnącej intensyfikacji rolnictwa, budowy dróg szybkiego ruchu i autostrad oraz rosnących

potrzeb infrastrukturalnych ze strony turystyki i rekreacji. Należy dążyć do utrzymania

dotychczasowej powierzchni wsparcia rolno-środowiskowo-klimatycznego, zwłaszcza na

terenach chronionych, oraz wzmocnić korytarze ekologiczne przez ukierunkowane zalesienia

gruntów rolnych, ograniczenie zabudowy i wyposażenie infrastruktury komunikacyjnej w

v.p

l

funkcjonujące przejścia dla zwierząt. Dzięki realizacji zapisów Ramowej Dyrektywy Wodnej

powinien ulec poprawie stan ekologiczny i różnorodność biologiczna wód śródlądowych.

Powinno to pomóc w uregulowaniu trudnych kwestii prac utrzymaniowych na rzekach. Presję tę

można zmniejszyć przez przyjęcie i skuteczne wprowadzenie w życie stosownych zmian

prawnych i prowadzenie szkoleń obejmujących służby odpowiedzialne za wydawanie decyzji.

.go

W związku z implementacją do prawa polskiego w 2013 roku Dyrektywy ramowej w sprawie

strategii morskiej określone zostały ramy kompetencyjne do opracowania i wdrażania

poszczególnych elementów strategii morskiej. Stopniowego wdrażania wymaga zrównoważone

podejście do zarządzania zasobami ryb w rybołówstwie, w tym dostosowywanie połowów ryb do

poziomu maksymalnego zrównoważonego odłowu. Realizacja Programu powinna przynieść

sukcesywną implementację skutecznych metod ograniczania oddziaływania przyłowu na

różnorodność biologiczną, co ma duże znaczenie dla populacji chronionych ryb, fok, morświna

oraz ginących w sieciach rybackich ptaków. Przeciwdziałać należy nasilającej się i niebezpiecznej

dla zasobów różnorodności biologicznej wybrzeża Bałtyku presji ze strony turystyki rekreacyjnej i

związanej z nią infrastruktury.

w.

rcl

Dzięki działaniom zmierzającym do wyznaczenia korytarzy ekologicznych i oceny funkcji

ekosystemów powinien nastąpić istotny postęp w zakresie tzw. „zielonej infrastruktury”, którą

należy powiązać ze stopniowym porządkowaniem zagadnień planowania przestrzennego oraz

rosnącą świadomością społeczeństwa w zakresie zagrożenia powodziowego, co wpłynie na

zmniejszenie zjawiska chaotycznej zabudowy. Zielona infrastruktura będzie działała na rzecz

równoważenia fragmentacji środowiska, powodowanego budową sieci dróg szybkiego ruchu i

autostrad, gdzie funkcjonalność lądowych korytarzy ekologicznych jest coraz wyraźniej

determinowana przejściami dla zwierząt.

6. Wizja różnorodności biologicznej Polski 2020

ww

Zasadniczym wyzwaniem dla Programu będzie przyczynienie się do osiągnięcia celu I Unijnej

strategii ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r., tj. powstrzymanie

pogarszania się stanu wszystkich gatunków i siedlisk objętych unijnym prawodawstwem

w dziedzinie ochrony przyrody oraz osiągnięcie znaczącej i wymiernej poprawy ich

stanu. Oznacza to, że do 2020 r., w porównaniu z obecnymi ocenami18), ma nastąpić w skali UE

zwiększenie o 100% liczby ocen siedlisk oraz o 50% liczby ocen gatunków, przeprowadzonych

na mocy Dyrektywy siedliskowej, wskazujących na poprawę stanu ochrony, a także zwiększenie o

50% liczby ocen gatunków przeprowadzonych na mocy Dyrektywy ptasiej wskazujących na

bezpieczny lub lepszy stan ochrony.

18)

Raporty sporządzone za lata 2001–2006 zgodnie z art. 17 Dyrektywy siedliskowej przez państwa członkowskie i

ujęte w Sprawozdaniu zbiorczym na temat stanu ochrony typów siedlisk i gatunków wymaganym na mocy art. 17

dyrektywy siedliskowej, opracowanym przez Komisję Europejską.

7.1. Cel główny

v.p

l

7. Cele Programu

Poprawa stanu różnorodności biologicznej i pełniejsze powiązanie jej ochrony z rozwojem

społecznym i gospodarczym kraju.

7.2. Cele szczegółowe i kierunki interwencji

Kierunki interwencji

.go

Cel szczegółowy A: Podniesienie poziomu wiedzy oraz wzrost aktywności społeczeństwa

w zakresie działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

A.I. Poprawa stanu wiedzy i dostępności informacji w zakresie różnorodności biologicznej.

A.II. Podniesienie jakości procesów decyzyjnych i skuteczności egzekwowania prawa w zakresie

ochrony różnorodności biologicznej.

A.III. Aktywizacja społeczeństwa na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

Cel szczegółowy B: Doskonalenie systemu ochrony przyrody.

w.

rcl

Kierunki interwencji

B.I. Doskonalenie sieci obszarów chronionych w celu zwiększenia skuteczności ochrony

różnorodności biologicznej.

B.II. Wzmocnienie instytucjonalne systemu zarządzania obszarami chronionymi, w tym systemu

monitoringu przyrodniczego i raportowania.

B.III. Mobilizacja środków na realizację działań ochronnych w obszarach chronionych.

Cel szczegółowy C: Zachowanie i przywracanie siedlisk przyrodniczych oraz populacji

zagrożonych gatunków.

Kierunki interwencji

ww

C.I. Zwiększenia efektywności systemu zarządzania gatunkami chronionymi.

C.II. Ograniczenie presji ze strony gatunków chronionych powodujących szkody gospodarcze.

C.III. Ochrona i odtwarzanie cennych siedlisk przyrodniczych.

Cel szczegółowy D: Utrzymanie i odbudowa funkcji ekosystemów będących źródłem

usług dla człowieka.

Kierunki interwencji

D.I. Nadanie ekosystemom wartości społeczno-ekonomicznej.

D.II. Wdrożenie koncepcji zielonej infrastruktury jako narzędzia pozwalającego na utrzymanie i

wzmocnienie istniejących ekosystemów oraz ich usług.

v.p

l

Cel szczegółowy E: Zwiększenie integracji działalności sektorów gospodarki z celami ochrony

różnorodności biologicznej.

Kierunki interwencji

.go

E.I. Włączenie rolnictwa do dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

E.II. Włączenie leśnictwa i łowiectwa do dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności

biologicznej.

E.III. Włączenie gospodarki rybackiej do dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności

biologicznej.

E.IV. Włączenie gospodarki wodnej do dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności

biologicznej.

E.V. Włączenie sektora turystycznego do dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności

biologicznej.

E.VI. Włączenie sektora biznesu/przedsiębiorstw do działań na rzecz ochrony różnorodności

biologicznej.

Cel szczegółowy F: Ograniczanie zagrożeń wynikających ze zmian klimatu oraz presji ze strony

gatunków inwazyjnych.

w.

rcl

Kierunki interwencji

F.I. Monitorowanie wpływu zmian klimatu na stan różnorodności biologicznej.

F.II. Ograniczanie presji ze strony gatunków inwazyjnych.

Cel szczegółowy G: Zwiększenie udziału Polski na forum międzynarodowym w zakresie

ochrony różnorodności biologicznej.

8. Realizacja Programu

8.1. Podmioty odpowiedzialne i uczestniczące

ww

Odpowiedzialność za koordynację Programu, jak również za realizację większości zadań

spoczywa na Ministerstwie Środowiska wraz z nadzorowanymi jednostkami organizacyjnymi,

m.in. Generalną Dyrekcją Ochrony Środowiska, Głównym Inspektoratem Ochrony Środowiska,

Krajowym Zarządem Gospodarki Wodnej i Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy

Państwowe. Praktyczna realizacja Programu zależy w dużej mierze od zdolności

instytucjonalnych służb ochrony przyrody, w tym zwłaszcza 23 parków narodowych,

nadzorowanych przez Ministra Środowiska, 122 parków krajobrazowych i 385 obszarów

chronionego krajobrazu, podległych marszałkom województw. Kluczową rolę spełnią służby

Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska wraz z regionalnymi dyrektorami ochrony

środowiska nadzorujące funkcjonowanie sieci Natura 2000, rezerwatów przyrody i koordynujące

inne formy ochrony przyrody, z wyjątkiem parków narodowych. Odpowiadają one m.in. za

ustanawianie i wdrożenie planów zadań ochronnych/planów ochrony i prowadzenie ewidencji

danych niezbędnych do podejmowania działań w zakresie ich ochrony. Ze względu na

.go

v.p

l

rozczłonkowanie służb ochrony przyrody i niedokończony proces tworzenia systemu

funkcjonowania sieci Natura 2000 – służby te wymagają wzmocnienia pod względem

organizacyjnym i zwiększenia ich zdolności instytucjonalnych, mając w szczególności na uwadze

skalę zadań ochronnych przewidzianych w dotychczas zatwierdzonych aktach planistycznych z

zakresu ochrony przyrody.

Ze względu na horyzontalny charakter różnorodności biologicznej wiodącą rolę w realizacji

określonych zadań pełnić będą także inne resorty, zgodnie z posiadanymi kompetencjami.

Uzasadnia to fakt, że system finansowania działań ochronnych jest zintegrowany z sektorowymi

programami operacyjnymi. Oprócz jednostek szczebla centralnego realizacja Programu wymagać

będzie współpracy z jak najszerszą grupą zainteresowanych stron, m.in.: jednostkami samorządu

terytorialnego, jednostkami naukowo-badawczymi, biznesem, organizacjami pozarządowymi oraz

obywatelami.

8.2. Instrumenty realizacji Programu

w.

rcl

Osiągnięcie celów Programu wymaga szerokiego wykorzystania wszystkich aktualnie dostępnych

środków, a także uruchomienia, w miarę występujących potrzeb, nowych. Należą do nich

• instrumenty prawne;

• instrumenty rynkowe, takie jak narzędzia ekonomiczne, instrumenty fiskalne

oraz dobrowolne porozumienia organów administracji z podmiotami gospodarczymi;

• działania horyzontalne, takie jak: badania naukowe, edukacja ekologiczna, informacja,

planowanie sektorowe i przestrzenne;

finansowane przez m.in.: fundusze europejskie, w tym LIFE, oraz inne środki krajowe i

zagraniczne.

Szczególnie istotnym instrumentem warunkującym efektywne wdrażanie Programu jest

finansowanie przedsięwzięć dotyczących ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności

biologicznej. Bardzo ważną rolę w tym zakresie od lat spełniają i nadal będą spełniać: Narodowy

Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkie fundusze ochrony

środowiska i gospodarki wodnej. Dostosowaniu do zapisów Programu powinny ulec priorytety

dofinansowania ochrony i przywracania różnorodności biologicznej ze środków NFOŚiGW.

Szeroko wykorzystywanym źródłem finansowania zadań Programu będzie Fundusz LIFE, który

przewidział m.in. środki na tzw. projekty zintegrowane.

ww

Znaczące środki finansowe umożliwiające bezpośrednio lub pośrednio realizację zadań

związanych z ochroną różnorodności biologicznej są alokowane w Funduszach Europejskich na

lata 2014–2020, do których należą

• Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014–2020, w którym przewidziano

m.in. realizację projektów strategicznych w zakresie odtwarzania siedlisk zależnych od

wód, gatunków inwazyjnych, planowania ochrony, korytarzy ekologicznych;

• Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020, w którym przewidziano m.in.

Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne oraz działania związane z zalesianiem

gruntów rolnych;

regionalne programy operacyjne 2014–2020, w których przewidziano m.in. wsparcie

obszarów parków krajobrazowych i rezerwatów przyrody oraz rozwój turystyki

przyrodniczej.

v.p

l

•

– 20 –

.go

Realizacja Programu wymagać też będzie wykorzystania możliwości, jakie zostały przewidziane w

innych programach operacyjnych, jak np

• Program Operacyjny „Rybactwo i Morze” na lata 2014–2020;

• Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014–2020;

• Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój 2014–2020;

• Program Operacyjny Polska Cyfrowa na lata 2014–2020;

• Program Polska Wschodnia 2014–2020;

• Europejska Współpraca Terytorialna w latach 2014–2020;

• Program Pomoc Techniczna 2014–2020;

• Program Horyzont 2020.

9. Mechanizm okresowego przeglądu oraz weryfikacji celów

ww

w.

rcl

Realizacja wyznaczonych w Programie celów i zadań będzie podlegać systematycznemu

przeglądowi, dzięki któremu będzie możliwe określenie zaawansowania realizacji Programu i

stopnia osiągnięcia przyjętych celów. Ewaluacja działań w trakcie realizacji Programu umożliwi

aktualizację zadań w przypadku braku możliwości ich wykonania, wynikającego np. ze

zmieniających się obiektywnych uwarunkowań realizacji Programu. W trakcie ewaluacji zostanie

również przeprowadzona analiza ryzyka, obejmująca identyfikację zagrożeń powstałych w trakcie

realizacji Programu wraz z określeniem sposobów ich minimalizacji. Zakłada się, że w okresie

realizacji Programu, tj. w latach 2015–2020, dokonana zostanie jedna ewaluacja śródokresowa w

2018 roku oraz jedna ewaluacja końcowa po okresie wdrażania Programu w 2021 roku.

W planie działań Programu dla każdego zadania zaproponowano wskaźniki. Wskaźniki

skonstruowano w taki sposób, aby były bezpośrednio związane z zadaniami, były mierzalne i

możliwe do zweryfikowania. Przyjęte w planie zadań mierzalne wskaźniki będą podstawowym

narzędziem prowadzonych weryfikacji, pozwalających na określenie stopnia zrealizowania zadań i

osiągnięcia celów Programu. W ramach prowadzonych ewaluacji przeprowadzone będą wywiady

z przedstawicielami jednostek realizujących poszczególne zadania oraz wykonane zostaną badania

ankietowe dotyczące zaawansowania Programu, warunków realizacji oraz identyfikacji zagrożeń

mogących wpłynąć na osiągane rezultaty.

Dla obiektywnej oceny stopnia realizacji celów szczegółowych proponujemy następujące

mierniki

Cel szczegółowy

Opis mierników

Cel A

Podniesienie

poziomu wiedzy oraz

wzrost aktywności

społeczeństwa w

zakresie działań na

rzecz ochrony

Wzrost poziomu

świadomości społeczeństwa

o różnorodności

biologicznej

Poziom bazowy i

docelowy

Stan na rok 2014 –

35%/wzrost o 10%

Sposób ewaluacji

Przeprowadzenie badań

świadomości ekologicznej

mieszkańców Polski, w tym

administracji rządowej i

samorządowej

różnorodności

biologicznej

% gatunków chronionych,

których stan ochrony uległ

poprawie

Opracowanie koncepcji

wdrożenia zielonej

infrastruktury wraz z

systemem oceny wartości

gospodarczej usług

ekosystemowych

Te dwa wskaźniki mają decydujące

znaczenie dla doskonalenia

systemu zarządzania obszarami

chronionymi

24,5% siedlisk i 36%

gatunków wykazuje

właściwy stan

ochrony – rok

bazowy 2012/

docelowo wzrost o

10% siedlisk i 10%

gatunków

wykazujących

właściwy stan

ochrony

Stan bazowy –

koncepcja korytarzy

ekologicznych

opracowana dla MŚ

w 2012 r./stan

docelowy –

koncepcja zielonej

infrastruktury wraz z

metodologią

wartościowania

usług

ekosystemowych

Poziom bazowy

szacunek kosztów

ujęty w PAF – 4mld

PLN / poziom

docelowy – co

najmniej 30% kwoty

bazowej

Badanie na podstawie danych z

Państwowego Monitoringu

Środowiska

w.

rcl

Cel D

Utrzymanie i

odbudowa funkcji

ekosystemów

będących źródłem

usług dla człowieka

Liczba obszarów Natura

2000 posiadających

dokumenty planistyczne

% siedlisk chronionych,

których stan ochrony uległ

poprawie

Dokonanie

nowelizacji do 2018

roku

Poziom bazowy 431;

docelowy 987

v.p

l

Cel C

Zachowanie i

przywracanie siedlisk

przyrodniczych oraz

populacji

zagrożonych

gatunków

Nowelizacja przepisów

ustawy o ochronie przyrody

.go

Cel B

Doskonalenie

systemu ochrony

przyrody

Poziom zaangażowania

środków sektorowych na

realizację celów ochrony

różnorodności biologicznej

Cel F

Ograniczanie

zagrożeń

wynikających ze

zmian klimatu oraz

presji ze strony

gatunków

inwazyjnych

Nowelizacja prawa w

zakresie systemu

zapobiegania pojawiania się

i rozprzestrzeniania obcych

gatunków inwazyjnych

Wykonanie

nowelizacji prawa do

2018 roku

Nowelizacja prawa w

zakresie dostępu do

zasobów genetycznych i

uczciwego podziału

korzyści

Wykonanie

nowelizacji prawa do

2018 roku

Liczba spotkań

międzynarodowych grup

roboczych w obszarze

różnorodności biologicznej

z udziałem polskich

ekspertów

Poziomem

docelowym będzie

sumaryczna liczba

zaplanowanych

spotkań na każdy

rok z lat 2015–2020

ww

Cel E

Zwiększenie

integracji działalności

sektorów gospodarki

z celami ochrony

różnorodności

biologicznej

Cel G

Zwiększenie udziału

Polski na forum

międzynarodowym w

zakresie ochrony

różnorodności

biologicznej

Za realizacje miernika przyjęta

zostanie publikacja w formie

wytycznych koncepcji wdrożenia

zielonej infrastruktury oraz

systemu oceny wartości usług

ekosystemowych

Koszty wyliczone w PAF

(Priorytetowy Plan działań na lata

2014–2020) oszacowano jako

maksymalne blisko 4 mld PLN. W

okresie bieżącej perspektywy

planuje się realizację co najmniej

30% potrzeb określonych w PAF,

czyli 1 358 mln PLN

Za realizację miernika przyjęte

zostanie opracowanie projektu

nowelizacji ustawy o ochronie

przyrody w zakresie zapobiegania

pojawiania się i rozprzestrzeniania

obcych gatunków inwazyjnych

Za realizację miernika przyjęte

zostanie opracowanie projektu

nowelizacji ustawy o ochronie

przyrody w zakresie dostępu do

zasobów genetycznych i

uczciwego podziału korzyści

Wskaźnik będzie liczony jako

stosunek liczby spotkań,

w których uczestniczyli

przedstawiciele Polski, w stosunku

do wszystkich zaplanowanych

spotkań

10. Plan działań na lata 2015–2020

v.p

l

Cel szczegółowy A: Podniesienie poziomu wiedzy oraz wzrost aktywności społeczeństwa

w zakresie działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

.go

Zgodnie z Krajową strategią ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności

biologicznej wraz z Programem Działań na lata 2007 – 2013 zrealizowano wiele działań mających

na celu wzrost świadomości ekologicznej i zrozumienie potrzeb ograniczeń z tytułu ochrony

różnorodności biologicznej. W tym zakresie można odnotować widoczny postęp i zbliżenie do

poziomu średniej UE. Przeprowadzone na zlecenie Ministerstwa Środowiska badania

świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski zrealizowane w 2014 r. wskazują, że

35% respondentów zna i rozumie pojęcie „bioróżnorodność”, 32% wie, co to jest Natura 200019).

Wskazane jest podjęcie działań ukierunkowanych na rozwój wiedzy o zasobach przyrodniczych,

wzrost społecznej aktywności na rzecz ochrony przyrody oraz rozwój umiejętności w zakresie

podejmowania decyzji mających wpływ na różnorodność biologiczną. Działania te pozwolą lepiej

wykorzystać możliwości rozwoju tkwiące w gminach o wysokich walorach przyrodniczych przez

społeczności lokalne. Konieczna jest też kontynuacja działań w zakresie podniesienia

świadomości społeczeństwa na temat celów związanych z różnorodnością biologiczną. Wymaga

to, poza edukacją u podstaw, zaplanowania ukierunkowanych programów i kampanii

uświadamiających.

Zadanie

A.I

Poprawa stanu wiedzy i dostępności informacji w zakresie różnorodności biologicznej.

w.

rcl

Uzasadnienie

Instytucja

wiodąca

Nr

Wskaźnik

Administracja ochrony przyrody w Polsce, system monitoringu i raportowania oraz nadzoru nad realizacją celów

ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych wymaga wsparcia ze strony środowisk naukowych, najlepiej zintegrowanych

w oficjalnie powołanym centrum, podobnie jak to funkcjonuje w wielu innych krajach UE. Integracji systemowej

zgodnie z Dyrektywą INSPIRE wymagają również procesy gromadzenia informacji o gatunkach i siedliskach,

pochodzących z różnych źródeł, zebranych w rozproszonych bazach danych, np.: System Informatyczny Monitoringu

Gatunków i Siedlisk GIOŚ oraz Serwis Internetowy Monitoringu Ptaków Polski, baza o siedliskach objętych programem

rolnośrodowiskowym MRiRW, Krajowa sieć informacji o bioróżnorodności tworzona przy Wydziale Biologii UW czy

Ogólnopolska Baza Mechowisk ITP itd.

Opracowanie oraz wdrożenie

koncepcji systemowego wsparcia

naukowego w zakresie ochrony

różnorodności biologicznej dla

administracji ochrony przyrody

ww

1.

19)

System ochrony przyrody w Polsce,

który został rozbudowany o system

UE (sieć Natura 2000), nie posiada

odpowiedniego wsparcia naukowego

na swój użytek, np. na wzór

EuropeanTopic Centre przy Europejskiej

Agencji Środowiska. Brak zaplecza

naukowego osłabia pozycję resortu

środowiska w obszarze ochrony

przyrody w stosunku do innych

resortów, które takie zaplecza

posiadają. Wsparcia naukowego

wymaga m.in. wypracowywanie i

doskonalenie podstaw

merytorycznych monitoringu,

Ministerstwo

Środowiska

Zatwierdzenie

koncepcji wsparcia

naukowego w

zakresie

różnorodności

biologicznej dla

administracji ochrony

przyrody

Dane liczbowe za: Badanie świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski. Badanie trackingowe –

pomiar: październik 2014. Raport TNS Polska dla Ministerstwa Środowiska, Warszawa 2014 oraz Flash

Eurobarometer 379, Attitudestowardsbiodiversity. Conducted by TNS Political & Social at the request of the

European Commission, Directorate-General for Environment.

Zadanie

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

Wskaźnik

v.p

l

Nr

– 23 –

raportowania i odbudowy właściwego

stanu siedlisk i gatunków

chronionych. Konieczne jest

wypracowanie koncepcji organizacji i

zasad funkcjonowania takiego

zaplecza i następnie jej wdrożenie.

Budowa narzędzia i rozwój

zasobu banku inwentaryzacji

przyrodniczych

Bank inwentaryzacji przyrodniczych

będzie referencyjnym i

kompleksowym źródłem danych

pochodzących z inwentaryzacji

przyrodniczych wykonywanych ze

względu na różne potrzeby. Zostaną

opracowane jednolite standardy

prowadzenia inwentaryzacji

przyrodniczych. Prowadzenie banku

zapobiegnie wykonywaniu

inwentaryzacji przyrodniczych dla

tych samych terenów. Bank ma także

spełniać funkcję kontrolno-monitorującą poprzez narzędzia

zarządzające jakością opracowań

przyrodniczych oraz umożliwiające

porównywanie danych z różnych

źródeł. Na potrzeby banku konieczne

jest wypracowanie rozwiązań

prawnych tworzących zasób danych

inwentaryzacyjnych, które będą

regulowały pozyskiwanie,

gromadzenie i udostępnianie danych

pozyskiwanych przez jednostki

administracyjne oraz podmioty

biorące udział w procesie ocen

oddziaływania na środowisko, jak i

integrujące wyniki badań naukowych

inwentaryzacji przyrodniczych.

Prowadzenie banku inwentaryzacji

przyrodniczych wypełni obowiązek

związany z wdrażaniem Dyrektywy

INSPIRE i budową infrastruktury

informacji przestrzennej w zakresie

tematów danych przestrzennych

„Siedliska i obszary

przyrodniczojednorodne” i

„Rozmieszczenie gatunków”.

Ministerstwo

Środowiska

Prowadzenie centralnego rejestru

form ochrony przyrody wynika

z art. 113 ustawy z dnia 16 kwietnia

2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U.

z 2015 r. poz. 1651) minister właściwy

do spraw środowiska, na podstawie

art. 3 pkt 7 lit. e ustawy z dnia 4 marca

2010 r. o infrastrukturze informacji

przestrzennej (Dz. U. Nr 76, poz. 489,

z późn. zm.), pełni rolę organu

wiodącego w zakresie m.in. tematu

danych przestrzennych – obszary

chronione – w części dotyczącej form

Ministerstwo

Środowiska

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Liczba

obiektów/rekordów

w banku

inwentaryzacji

przyrodniczych

Rozbudowa centralnego rejestru

form ochrony przyrody i

zwiększenie interoperacyjności z

innymi bazami referencyjnymi

ww

3.

w.

rcl

.go

2.

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Liczba obiektów/

rekordów w

centralnym rejestrze

form ochrony

przyrody

Liczba zbiorów, z

którymi

przeprowadzono

harmonizację

INSPIRE

Zadanie

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

Wskaźnik

v.p

l

Nr

– 24 –

Rozbudowa i utrzymanie

zasobów bazodanowych

służących zapewnieniu aktualnej

informacji w ramach podsystemu

monitoringu przyrody i wód PMŚ

Dostęp do informacji i danych na

Główny

Liczba zbiorów

różne potrzeby i dla różnych grup

Inspektorat

udostępnianych

odbiorców jest realizowany poprzez

Ochrony

poprzez Geoportal

liczne portale, serwisy informacyjne.

Środowiska

Celem zadania jest zapewnienie

Liczba serwisów

harmonizacji i interoperacyjności

informacyjnych

zbiorów i usług w zakresie danych

przestrzennych poprzez Geoportal

Liczba baz danych

GIOŚ spełniający wymagania

dyrektywy INSPIRE i ustawy o

infrastrukturze informacji

przestrzennej. Konieczne jest

rozwijanie i utrzymanie istniejących

zasobów bazodanowych GIOŚ, jak

również ich integracja przez usługi

sieciowe z innymi referencyjnymi

zasobami bądź systemami oraz stałe

zapewnienie dostępu do informacji o

stanie środowiska w okresie trwania

przedmiotowego programu na lata

2015–2020 oraz w latach

późniejszych.

Podniesienie jakości procesów decyzyjnych i skuteczności egzekwowania prawa w zakresie ochrony

różnorodności biologicznej.

ww

w.

rcl

4.

.go

ochrony przyrody w rozumieniu art. 6

ust. 1 pkt 1–9 ustawy o ochronie

przyrody. Aktualnie trwa aktualizacja i

uzupełnienie centralnego rejestru

form ochrony przyrody, zwłaszcza

Geoserwisu, który stanowi cześć

rejestru zawierającą dane przestrzenne

(http://geoserwis.gdos.gov.pl).

Kolejnym etapem po osiągnięciu

kompletności rejestru jest

harmonizacja jego zbiorów z innymi

referencyjnymi zbiorami INSPIRE,

między innymi zasobami ewidencji

państwowej, a także zbiorami KZGW

i Leśną Mapą Numeryczną.

Planuje się wprowadzenie przepisów

ustawowych wprowadzających

dodatkowe działania motywujące

właściwe organy do przedkładania

informacji na potrzeby centralnego

rejestru form ochrony przyrody.

Planowany jest dalszy rozwój

Geoserwisu, a także stopniowe

rozszerzanie zakresu informacyjnego

prezentowanych danych

przestrzennych.

A.II

Konieczne jest systematyczne kształcenie kadr administracji wszystkich szczebli, zaangażowanych w podejmowanie

decyzji z zakresu ochrony różnorodności biologicznej. Dotyczy to nie tylko służb sektora środowiska, ale także innych

resortów gospodarki. W systemie nadzoru i kontroli przestrzegania prawa ochrony przyrody szczególną rolę spełniają

służby działające na rzecz zachowania bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Ich efektywność w dużym stopniu zależy

od znajomości obowiązujących regulacji prawnych oraz adekwatnego do potrzeb poziomu wiedzy odnoszącej się do

problematyki różnorodności biologicznej. Istnieje więc potrzeba stałego rozwijania systemu szkoleń podnoszących

Zadanie

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

Wskaźnik

v.p

l

Nr

– 25 –

kwalifikacje zawodowe sędziów i prokuratorów, funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej oraz Służby Celnej, ale także

administracji szczebla regionalnego i lokalnego

Szkolenia urzędników

administracji publicznej

zaangażowanych w wydawanie

decyzji mających wpływ na

zasoby różnorodności

biologicznej

ww

7.

Szkolenia służb, w tym Policji,

Straży Granicznej oraz Służby

Celnej, w zakresie interpretacji i

egzekwowania przepisów prawa

ochrony i użytkowania

różnorodności biologicznej

8.

Skuteczne egzekwowanie prawa

dotyczącego ochrony zasobów

przyrody zależy od znajomości

specyfiki zagadnienia oraz istotności

ochrony różnorodności biologicznej.

Zmianie musi ulec przeświadczenie o

małej szkodliwości społecznej szkód

wyrządzanych przeciwko środowisku.

Działania edukacyjne powinny objąć

prokuratorów specjalizujących się w

przestępstwach dotyczących ochrony

przyrody. Ponadto w Krajowej Szkole

Sądownictwa i Prokuratury zostaną

opracowane i wdrożone programy

kursów dotyczących ochrony zasobów

i zrównoważonego użytkowania

różnorodności biologicznej, co

umożliwiłoby wprowadzenie

systemowego kształcenia w ww.

zakresie kandydatów na sędziów i

prokuratorów

Ministerstwo

Sprawiedliwości

W systemie nadzoru i kontroli

przestrzegania prawa związanego

z ochroną różnorodności biologicznej

istotną rolę spełniają służby. Ich

efektywność w dużym stopniu zależy

od znajomości obowiązujących

regulacji prawnych oraz adekwatnego

do potrzeb poziomu wiedzy w

zakresie różnorodności biologicznej.

Istnieje więc potrzeba rozwijania

stałego systemu szkoleń

podnoszących kwalifikacje zawodowe

służb.

Ministerstwo

Spraw

Wewnętrznych

(Policja oraz Straż

Graniczna)

W celu poprawy jakości wydawanych

decyzji środowiskowych w ramach

procedur OOŚ oraz innych decyzji

dotyczących ochrony środowiska

(np. zezwolenia na usuwanie drzew)

konieczne jest stałe podnoszenie

kwalifikacji urzędników publicznych

szczebla regionalnego oraz lokalnego

w kwestii zarówno znajomości prawa i

znajomości interpretacji przepisów

prawnych, ale również wiedzy

merytorycznej z zakresu ochrony

różnorodności biologicznej.

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Liczba i odsetek

osób, które

ukończyły szkolenia,

w stosunku do kadr

specjalizujących się w

wydawaniu decyzji

środowiskowych

W celu poprawy zrozumienia

związków pomiędzy ochroną

różnorodności biologicznej a

wdrażaniem przepisów wynikających z

Ministerstwo

Środowiska

Liczba osób, które

ukończyły szkolenia

Prokuratura

Generalna

Szkolenia służb

odpowiedzialnych za zarządzanie

zasobami wodnymi z zakresu

ochrony różnorodności

Liczba i odsetek

osób, które

ukończyły szkolenia,

w stosunku do kadr

specjalizujących się w

przestępstwach

dotyczących ochrony

przyrody

.go

6.

Szkolenia sędziów i

prokuratorów w zakresie

interpretacji i egzekwowania

przepisów prawa dotyczących

ochrony i użytkowania

różnorodności biologicznej

w.

rcl

5.

Ministerstwo

Finansów (Służba

Celna)

Liczba i odsetek

osób, które

ukończyły szkolenia,

w stosunku do kadr

poszczególnych służb

specjalizujących się w

przestępstwach

dotyczących ochrony

przyrody

Ministerstwo

Środowiska

parki narodowe

(Straż Parku

Narodowego)

Krajowy Zarząd

A.III

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

biologicznej

dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu

Europejskiego i Rady z dnia 23

października 2000 r. ustanawiającej

ramy wspólnotowego działania w

dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz.

UE L 327, z 22.12.2000, str. 1, z późn.

zm.), zwanej dalej „Ramową

Dyrektywą Wodną” konieczne jest

stałe podnoszenie kwalifikacji służb

odpowiedzialnych za zarządzanie

zasobami wodnymi, w tym zwłaszcza

ochronę wód w zakresie programów

wodno-środowiskowych sprzyjających

ochronie różnorodności biologicznej.

Wskaźnik

v.p

l

Zadanie

Gospodarki

Wodnej

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

.go

Nr

– 26 –

Aktywizacja społeczeństwa na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

9.

Opracowanie zasad i wdrożenie

wolontariatu na rzecz ochrony

różnorodności biologicznej

Opracowanie i wdrożenie

koncepcji partnerstwa lokalnego

ukierunkowanego na ochronę

dziedzictwa przyrodniczego i

kulturowego

ww

10.

w.

rcl

Realizacja celów Programu zależy od stworzenia odpowiednich warunków do włączania społeczności lokalnych w

działania służące ochronie różnorodności biologicznej. Dobrym kierunkiem zwiększania aktywizacji społecznej jest

zawiązywanie partnerstw lokalnych oraz uruchomienie atrakcyjnego dla uczestników wolontariatu. Kluczowymi

odbiorcami tych działań będzie społeczność zamieszkująca obszary chronione, samorządy, ze szczególnym

uwzględnieniem szczebla lokalnego, młodzież szkolna, organizacje pozarządowe, którzy angażują się w działania na rzecz

ochrony różnorodności biologicznej. Aktywizacja na poziomie lokalnym przyczyni się do uruchomienia myślenia

strategicznego o rozwoju lokalnym z wykorzystaniem możliwości, jakie stwarzają wysokie walory przyrodnicze, zmiany

negatywnego nastawienia do obszarów chronionych, w tym zwłaszcza obszarów Natura 2000. Biorąc pod uwagę

ograniczone środki finansowe na realizację zadań na rzecz obszarów chronionych – wolontariat i partnerstwa lokalne

mogą stać się nieodzownym elementem całego systemu ochrony przyrody. Prowadzenie działań na rzecz kształtowania

świadomości ekologicznej społeczeństwa i działań realizujących treści edukacji w zakresie różnorodności biologicznej

powinno być kontynuowane na poziomie krajowym, ale także na poziomie regionalnym czy lokalnym.

Zwiększenie akceptacji społecznej i

aktywizacji społecznej może być z

powodzeniem realizowana przez

instytucję wolontariatu skupiającą

młodzież i społeczników.

Wolontariusze uczestniczyliby w

działaniach związanych z

monitoringiem i ochroną czynną

uzyskując nową wiedzę i umiejętności

oraz wsparcie techniczne i socjalne.

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Czynne uczestnictwo społeczności

lokalnych w działaniach, które mają na

celu ochronę dziedzictwa

przyrodniczego i kulturowego, może

się odbywać przez zawiązanie

partnerstwa społeczności lokalnych,

organów samorządowych i

rządowych, organizacji

pozarządowych, działającego na

zasadzie obopólnych korzyści. Celem

partnerstwa będzie opracowanie i

wdrożenie strategii rozwoju lokalnego

z wykorzystaniem możliwości

wynikających z walorów

przyrodniczych i z dbałością o te

walory, wsparcie lokalnych inicjatyw i

przedsiębiorczości, uruchomienie

regionalne

dyrekcje ochrony

środowiska

parki narodowe

samorządy

lokalne

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

parki narodowe

parki

krajobrazowe

Liczba powołanych

centrów wolontariatu

Liczba wolontariuszy

na rok

Liczba powołanych

partnerstw lokalnych

Zadanie

Realizacja programów i kampanii

edukacyjnych skierowanych do

społeczeństwa w celu

podniesienia świadomości na

temat realizowanych celów

związanych z różnorodnością

biologiczną

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

doradztwa i szkoleń

Wskaźnik

Konieczne jest ciągłe realizowanie

działań w celu podniesienia

świadomości społeczeństwa na temat

celów związanych z różnorodnością

biologiczną. Wymaga to poza

edukacją u podstaw, realizowania

ukierunkowanych programów i

kampanii uświadamiających, które

uwzględnią szerokie działania na rzecz

kształtowania świadomości

ekologicznej społeczeństwa i działania

realizujące treści edukacji dla

zrównoważonego rozwoju.

Ministerstwo

Środowiska

parki narodowe

Państwowe

Gospodarstwo

Leśne Lasy

Państwowe

Liczba programów i

kampanii o zasięgu

krajowym

Liczba kampanii o

zasięgu regionalnym

Liczba kampanii o

zasięgu lokalnym

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

.go

11.

Poz. 1207

v.p

l

Nr

– 27 –

jednostki

samorządu

terytorialnego

Cel szczegółowy B: Doskonalenie systemu ochrony przyrody.

Zadanie

ww

Nr

w.

rcl

System ochrony przyrody w Polsce, który nie osiągnął stanu docelowego, musi podlegać ewolucji

odpowiednio do nowych potrzeb i wyzwań. Realizacja celu strategicznego Programu wymaga, aby

wszystkie najcenniejsze i zagrożone siedliska przyrodnicze i gatunki, fragmenty krajobrazu

ekologicznego były chronione w granicach obszarów chronionych w sposób reprezentatywny do

ich zasięgów i zróżnicowania geograficznego. Przestrzenny zakres wdrażania obszarowych form

ochrony przyrody nie osiągnął swojego kształtu docelowego (dotyczy to np. parków narodowych,

rezerwatów przyrody), mimo wielu prób podejmowanych w tym zakresie przez resort

środowiska. Rewizji prawa wymaga sposób powoływania nowych obszarów chronionych, ale

także zasady funkcjonowania parków krajobrazowych oraz obszarów chronionego krajobrazu,

zwłaszcza w kontekście wzmocnienia roli korytarzy ekologicznych oraz coraz większego nacisku

kładzionego na ochronę walorów krajobrazowych. Bez tych zmian trudno będzie skutecznie

chronić lądowe i wodne powiązania ekologiczne pomiędzy obszarami chronionymi. W celu

skutecznej ochrony różnorodności biologicznej konieczne jest też wzmocnienie systemu

zarządzania obszarami chronionymi odpowiednio do nowych zadań.

B.I.

Uzasadnienie

Instytucja

wiodąca

Wskaźnik

Doskonalenie sieci obszarów chronionych w celu zwiększenia skuteczności ochrony różnorodności

biologicznej.

Do priorytetowych zadań w tym zakresie należy m.in. umożliwienie powołania nowych i powiększenie istniejących

parków narodowych, co jest obecnie utrudnione ze względu na niewystarczający poziom akceptacji społecznej. Istnieje

również potrzeba zapewnienia reprezentatywnej liczby ostoi o wybitnych walorach przyrodniczych i krajobrazowych, co

wiąże się z koniecznością uzupełnienia istniejącej sieci rezerwatów przyrody. Parki krajobrazowe oraz obszary

chronionego krajobrazu wymagają przeprowadzenia rewizji celów ich powołania oraz doprecyzowania ich funkcji

łącznikowych, biorąc pod uwagę założenia tzw. zielonej infrastruktury (priorytet Unijnej strategii ochrony różnorodności

Nr

Zadanie

Poz. 1207

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

Wskaźnik

v.p

l

Monitor Polski

biologicznej na okres do 2020), która powinna połączyć obszary chronione w spójną przestrzennie sieć.

13.

Ocena potrzeb i uzupełnienie sieci

rezerwatów przyrody pod kątem

ich ekologicznej

reprezentatywności

Rewizja celów, funkcji oraz zasad

wykonywania ochrony w parkach

krajobrazowych oraz w obszarach

chronionego krajobrazu

ww

14.

15.

W celu osiągnięcia ekologicznej

reprezentatywności parków

narodowych konieczne jest powołanie

3 nowych obiektów: Mazurskiego PN,

Turnickiego PN i Jurajskiego PN.

Natomiast powiększenia granic

wymagają: Białowieski PN,

Karkonoski PN, Babiogórski PN i PN

„Bory Tucholskich”. Doświadczenie

pokazuje, że realizacja tego zadania

wymagać będzie zmian prawnych w

zakresie trybu uzgadniania tego typu

działań ze społecznościami lokalnymi.

Równocześnie konieczne jest

zapewnienie rzeczywistych konsultacji

społecznych oraz wypracowanie i

wdrożenie systemu rekompensat z

tytułu strat związanych z

wprowadzeniem pewnych ograniczeń.

Ministerstwo

Środowiska

W związku z pozyskaniem nowej

wiedzy o przyrodniczych zasobach

kraju, istnieją przesłanki, świadczące o

tym, że sieć rezerwatów przyrody nie

jest dostatecznie reprezentatywna

względem zasięgów występowania

przedmiotów ochrony i

przyrodniczego zróżnicowania kraju.

Należy wykonać ocenę stopnia

reprezentatywności sieci rezerwatów

przyrody i rozpocząć proces jej

uzupełnienia zgodnie ze wskazaniami

oceny.

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Rewizji wymagają regulacje prawne

dotyczące parków krajobrazowych i

obszarów chronionego krajobrazu.

Należy doprecyzować ich cele, funkcje

oraz zasady wykonywania ochrony. W

odniesieniu do parków

krajobrazowych należy uwzględnić

postanowienia Konwencji

Krajobrazowej, w tym m.in.

identyfikację krajobrazów

występujących na terenie kraju i

wskazanie najbardziej zagrożonych

krajobrazów. Obszary chronionego

krajobrazu powinny podlegać

zasadniczej weryfikacji biorąc pod

uwagę funkcje ochronne dla korytarzy

ekologicznych.

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Sporządzenie audytu krajobrazowego

na obszarze województwa

polegającego na identyfikacji i ocenie

krajobrazów występujących na terenie

województwa oraz wyznaczenie

zarządy

województw

.go

Powołanie nowych i powiększenie

istniejących parków narodowych

wraz z wypracowaniem i

wdrożeniem koncepcji systemu

rekompensat z tytułu strat

związanych z wprowadzeniem

ograniczeń

w.

rcl

12

Sporządzenie audytu

krajobrazowego na obszarze

województwa i wyznaczenie

Nowelizacja prawa

w zakresie

powoływania

obszarów

chronionych

Wykonana ocena

reprezentatywności

ekologicznej sieci

rezerwatów

regionalne

dyrekcje ochrony

środowiska

Ministerstwo

Środowiska

Nowelizacja ustawy

o ochronie

przyrody

zawierającej

zrewidowane cele i

zadania dla parków

krajobrazowych i

obszarów

chronionego

krajobrazu

Identyfikacja i

ocena krajobrazów

występujących na

terenie kraju oraz

wyznaczenie

B.II

Instytucja

wiodąca

Zadanie

Uzasadnienie

krajobrazów priorytetowych

krajobrazów priorytetowych wynika

bezpośrednio z przepisów ustawy z

dnia 24 kwietnia 2015 r. o zmianie

niektórych ustaw w związku ze

wzmocnieniem narzędzi ochrony

krajobrazu (Dz. U. poz. 774) w

zakresie identyfikacji i oceny

krajobrazów.

Wskaźnik

v.p

l

Nr

– 29 –

krajobrazów

priorytetowych

Wzmocnienie instytucjonalne systemu zarządzania obszarami chronionymi, w tym systemu monitoringu

przyrodniczego i raportowania.

Udoskonalenie systemu kontroli w

zakresie przestrzegania przepisów

prawa ochrony przyrody oraz

systemu odpowiedzialności za

łamanie prawa

Regulacje prawne normujące kwestie

kontroli przestrzegania przepisów z

zakresu ochrony różnorodności

biologicznej są fragmentaryczne i

rozproszone, co wpływa negatywnie

na efektywność kontroli. Z jednej

strony ograniczona jest liczba organów

ochrony przyrody posiadających

uprawnienia kontrolne, z drugiej zaś

istnieje szereg służb kontrolujących

wąskie zakresy działalności. Wobec

rozbudowy przepisów limitujących

korzystanie z zasobów przyrody

konieczne jest dokonanie przeglądu

istniejących struktur kontrolnych i

opracowanie zasad ich konsolidacji.

Wiąże się to z nowelizacją przepisów

prawa w tym zakresie. Wobec niskiej

skuteczności kar nakładanych za

wykroczenia w zakresie ochrony

przyrody przeanalizowania wymaga

zasadność opracowania i wdrożenia

systemu odpowiedzialności

administracyjnej za niszczenie

różnorodności biologicznej.

Ministerstwo

Środowiska

Nowelizacja prawa

w zakresie systemu

kontroli

przestrzegania

przepisów ochrony

przyrody

Tworzenie dokumentów

planistycznych dla obszarowych form

ochrony przyrody, w tym dla obszarów

Natura 2000, nie zostało zakończone.

Do 2020 r. liczba opracowanych

planów powinna być podwojona w

stosunku do stanu na 2015 rok.

regionalne

dyrekcje ochrony

środowiska

Odsetek obszarów

posiadających plany

w stosunku do

liczby planów

zatwierdzonych w

2015 roku

ww

w.

rcl

16.

.go

Organizacja systemu ochrony przyrody w Polsce przeszła daleko idące zmiany w 2008 r., kiedy powołano Generalną

Dyrekcję Ochrony Środowiska wraz z 16 regionalnymi dyrekcjami ochrony środowiska. Powierzono tym instytucjom

m.in. nadzór nad siecią Natura 2000, który mimo wdrożenia wielu mechanizmów koordynacji i kontroli nie objął jeszcze

wszystkich funkcji, jak np.: monitoring celów sieci Natura 2000, kontroli przestrzegania zakazów czy wdrażania planów

zdań ochronnych. Wzmocnienie zdolności instytucjonalnych systemu zarządzania realizacją celów obszarów

chronionych jest warunkiem wywiązania się z nałożonych obowiązków, na które składają się działania planistyczne,

sprawowanie nadzoru i realizacja działań ochronnych, kontrolowanie wykonywania zapisów planów. Należy również

uporządkować merytorycznie i instytucjonalnie kwestie zbierania, przetwarzania i udostępniania danych

monitoringowych oraz doprowadzić do stworzenia narzędzia gromadzenia informacji o poniesionych wydatkach na

działania ochronne.

17.

Opracowanie planów ochrony lub

planów zadań ochronnych dla

obszarowych form ochrony

przyrody

parki narodowe

urzędy morskie

parki

krajobrazowe/

Nr

Zadanie

Poz. 1207

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

Wskaźnik

v.p

l

Monitor Polski

zespoły parków

krajobrazowych

Ustanowienie i wdrożenie

monitoringu realizacji działań

ochronnych, w tym na obszarach

Natura 2000

ww

20.

Wzmocnienie systemu nadzoru

nad obszarami chronionymi, w

tym nad obszarami Natura 2000

21.

Wskazania zawarte w planach zadań

ochronnych lub planach ochrony

obszarów chronionych powinny być

implementowane do dokumentów

sektorowych i planów miejscowych.

Szczególnie istotna jest integracja

dokumentów planistycznych dla

terenów, na których prowadzona jest

gospodarka leśna oraz równocześnie

objętych programem Natura 2000.

Powinno to przyczynić się do

usprawnienia zarządzania tymi

gruntami, a ponadto będzie również

sprzyjało utrzymaniu możliwie

najlepszego stanu zachowania

przedmiotów ochrony obszarów

Natura 2000, związanych ze

zbiorowiskami leśnymi.

Państwowe

Gospodarstwo

Leśne Lasy

Państwowe

Regulacje prawne dotyczące nadzoru

nad ochroną obszarów chronionych, w

tym obszarów Natura 2000, wymagają

doprecyzowania i uszczegółowienia.

Organy sprawujące nadzór wymagają

ponadto wzmocnienia zaplecza

kadrowego oraz ich potencjału.

Doskonalenie zdolności

instytucjonalnych organów wiąże się z

koniecznością doprecyzowania

przepisów prawa, wzmocnienia

technicznego, a także inwestowania w

szkolenie kadr.

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Ustanowienia i organizacji wymaga

monitoring wdrażania działań

zapisanych w planach zadań

ochronnych i planach ochrony. Jest to

instrument sprawowania nadzoru nad

obszarami chronionymi.

Monitorowanie procesu realizacji

celów obszarów Natura 2000 jest

szczególnie istotne ze względu na fakt,

że wdrażanie działań ochronnych

spoczywa na różnych instytucjach i

osobach prywatnych (właściciele

ziemi) i w efekcie informacja o tych

działaniach jest rozproszona.

regionalne

dyrekcje ochrony

środowiska

Rozwój monitoringu

przyrodniczego

w ramach Państwowego

Monitoringu Środowiska

Funkcjonujący system monitoringu

przyrodniczego w ramach

Państwowego Monitoringu

Środowiska obejmującego gatunki i

siedliska przyrodnicze wymaga

uzupełnienia w zakresie zasobów

obszarów morskich i grzybów oraz

Ministerstwo

Środowiska

jednostki

samorządu

terytorialnego

.go

19.

Włączanie wskazań planów

ochrony lub planów zadań

ochronnych obszarów

chronionych do dokumentów

sektorowych i aktów prawa

miejscowego

w.

rcl

18.

parki narodowe

Liczba PUL

uwzględniająca

wskazania

PZO/PO w

stosunku do liczby

PUL nadleśnictw,

których obszar

pokrywa się z siecią

Natura 2000

Nowelizacja ustawy

o ochronie

przyrody w zakresie

systemu nadzoru

nad obszarami

chronionymi

Liczba

przeszkolonych

pracowników rdoś

z zakresu

zarządzania

przyrodą

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Liczba rekordów w

systemie

monitoringu

wykonanych

działań ochronnych

parki narodowe

Uruchomienie

monitoringu

przyrodniczego

zasobów obszarów

morskich i grzybów

Wykonana

Nr

Zadanie

Poz. 1207

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

objęcia w miarę możliwości

monitoringiem wszystkich lęgowych

gatunków awifauny krajowej.

ekspertyza w

zakresie oceny

kosztów i korzyścią

integracji PMŚ i

monitoringu

Natura 2000

Analizy wymaga także możliwość

integracji monitoringu stanu ochrony

przedmiotów ochrony w obszarach

Natura 2000 z systemu Państwowego

Monitoringu Środowiska, z

uwzględnieniem kosztów, wydajności

zaplecza eksperckiego, źródeł

finansowania.

23

Zapewnienie pełnej i aktualnej

inwentaryzacji przyrodniczej kraju

Celem zadania jest dokonanie analizy

wskaźników określających stan

ochrony siedlisk i gatunków

uwzględnionych w Dyrektywie

siedliskowej i Dyrektywie ptasiej z

punktu widzenia ich aktualizacji i

ewentualnej standaryzacji na poziomie

Wspólnoty. Wskazane jest też

określanie zasad stosowania

wskaźników na poziomie lokalnym,

np. obszaru Natura 2000.

Ministerstwo

Środowiska

Wykonany przegląd

metodyk ze

wskazaniem

potrzeb w zakresie

ich nowelizacji

Dla zapewnienia właściwego

planowania zagospodarowania

przestrzeni, tworzenia

reprezentatywnej sieci obszarów

chronionych, wykonywania

poprawnych ocen oddziaływania na

środowisko oraz właściwego

stosowania ustawy z dnia 13 kwietnia

2007 r. o zapobieganiu szkodom w

środowisku i ich naprawie (Dz. U. z

2014 r. poz. 1789, z późn. zm.),

konieczne jest możliwie pełne

poznanie zasobów przyrodniczych

kraju. Dlatego konieczne jest

rozpoczęcie ogólnokrajowej,

wielkoobszarowej, spójnej

metodycznie inwentaryzacji

przyrodniczej wybranych, zagrożonych

siedlisk przyrodniczych z

wykorzystaniem metod

teledetekcyjnych, a następnie jej

stopniowa, regularna aktualizacja.

Ministerstwo

Środowiska

Procent

powierzchni kraju,

gdzie została

wykonana

inwentaryzacja

przyrodnicza w

stosunku do

powierzchni kraju

.go

Przegląd metodyk oceny stanu

siedlisk przyrodniczych i

gatunków PMŚ

w.

rcl

22

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

regionalne

dyrekcje ochrony

środowiska

jednostki

samorządu

terytorialnego

Mobilizacja środków na realizację działań ochronnych na obszarach chronionych.

ww

B.III

Wskaźnik

v.p

l

Monitor Polski

Podstawą skutecznej ochrony różnorodności biologicznej jest zapewnienie odpowiednich środków finansowych. Wzrost

finansowania ochrony różnorodności biologicznej jest to jeden z priorytetów Konwencji i Unijnej strategii ochrony

różnorodności biologicznej na okres do 2020. W celu przybliżenia potrzeb finansowych realizacji sieci Natura 2000 i innych

obszarów chronionych, na wniosek Komisji Europejskiej opracowano tzw. Priorytetowe Ramy Działań (w skrócie

PAF), które zostały przyjęte jako dokument strategiczny przez Ministra Środowiska dla perspektywy finansowej

2014–2020. Jednakże dostępne środki publiczne ze źródeł krajowych, jak i z bezzwrotnej pomocy zagranicznej, w tym

środki UE, mogą okazać się niewystarczające. Niezbędne jest zatem efektywne wydawanie dostępnych środków

finansowych, kontrolowanie poziomu udzielonego wsparcia finansowego i poszukiwanie innowacyjnych mechanizmów

Zadanie

finansowania

Utworzenie narzędzia

informatycznego gromadzenia

danych o poniesionych wydatkach

z różnych źródeł na realizację

zadań ochrony przyrody (w tym

wydatków poniesionych przez

GDOŚ i rdos-ie)

25.

Średniookresowa ocena poziomu

wydatków poniesionych z

funduszy krajowych i europejskich

na ochronę różnorodności

biologicznej w stosunku do

założeń strategicznych

Priorytetowych Ram Działań

(PAF)

Zwiększenie skuteczności

absorpcji środków przez organy

ochrony przyrody w ramach

istniejących funduszy

przeznaczonych na wsparcie

różnorodności biologicznej

Wskaźnik

Celem zadania jest opracowanie i

wdrożenie koncepcji cyfrowej

platformy wymiany danych i

informacji o kosztach zrealizowanych

działań w zakresie ochrony przyrody.

Powstanie nowoczesny system

spełniający założenia przepisów prawa

w zakresie dostępu do informacji, a

także uwzględniający potrzeby

instytucji publicznych i innych

interesariuszy tworzących zasoby, dane

i informacje o środowisku i jego

ochronie. Realizacja tego zadania

wymaga dokonanie oceny możliwości

stworzenia takiego systemu.

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Dokument strategiczny tzw.

Priorytetowe Ramy Działań (PAF)

opracowany dla sieci Natura 2000 na

lata 2014–2020 miał być podstawą

planowania środków w programach

operacyjnych perspektywy finansowej

2014–2020. PAF ma podlegać

średniookresowej ocenie i

weryfikacji/aktualizacji założeń. Ocena

skuteczności mechanizmów

ograniczających wydatkowania

środków pochodzących z funduszy

unijnych oraz źródeł krajowych w

sposób szkodliwy dla różnorodności

biologicznej.

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Wykonana ocena

średniookresowa

wraz z aktualizacją

PAF

Poziom absorpcji środków

finansowych przez administrację

rządową z dostępnych funduszy UE i

krajowych na ochronę różnorodności

biologicznej jest niedostateczny. W

celu zwiększenia zdolności

instytucjonalnych w tym zakresie

konieczne jest przygotowanie kadry i

wypracowanie systemu doradztwa

mającego na celu zwiększenie liczby

oraz jakości przygotowywanych

projektów.

Ministerstwo

Środowiska

Poziom absorpcji

środków w ramach

funduszy

dedykowanych

ochronie

różnorodności

biologicznej

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Funkcjonujące

narzędzie

informatyczne

Cel szczegółowy C: Zachowanie i przywracanie siedlisk przyrodniczych oraz populacji

zagrożonych gatunków.

ww

26.

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

w.

rcl

24.

Poz. 1207

v.p

l

Nr

– 32 –

.go

Monitor Polski

Zachowanie i przywracanie bogactwa gatunków i ich siedlisk jest zadaniem priorytetowym

zarówno w krajowej polityce ochrony przyrody, jak też w Unii Europejskiej i w skali globalnej.

Pomimo podejmowanych od wielu lat działań procesu utraty populacji zagrożonych gatunków

nie udało się ograniczyć. Jedną z przyczyn tych niepowodzeń, obok pogłębiających się zagrożeń

antropogenicznych i naturalnych, jest uzyskiwany niski efekt ekologiczny realizowanych działań,

Uzasadnienie

v.p

l

wynikający z ich zbytniego rozdrobnienia/rozproszenia i braku kontynuacji. System ochrony

gatunkowej w Polsce wymaga zwiększenia efektywności systemu zarządzania gatunkami

chronionymi, uzupełnienia stanu wiedzy o rozmieszczeniu zasobów przyrodniczych,

uporządkowanie kwestii pozyskiwania zwierząt ze stanu dzikiego i znalezienia sposobu na

zarządzanie populacjami gatunków chronionych powodujących szkody w gospodarce.

Nr

Zadanie

C.I

Zwiększenia efektywności systemu zarządzania gatunkami chronionymi.

Instytucja

wiodąca

Wskaźnik

28.

Określenie rozmieszczenia

krajowych gatunków ptaków

lęgowych

Organizacja systemu azyli i miejsc

przetrzymywania żywych zwierząt

gatunków chronionych, obcych i

niebezpiecznych

ww

29.

Opracowanie i wdrożenie

ogólnopolskich programów

ochrony dla kluczowych gatunków

chronionych

Należy kontynuować opracowywanie

programów ochrony dla kluczowych

gatunków roślin i zwierząt oraz

wdrożyć w życie istniejące już

programy. Istnieje potrzeba

opracowania nowej strategii ochrony

żubra, której celem powinna być

poprawa stanu ochrony tego gatunku.

Generalna

Dyrekcja Ochrony

Środowiska

Celem zadania jest pozyskanie

informacji na temat rozmieszczenia,

zasięgów oraz trendów wszystkich

gatunków ptaków lęgowych w Polsce

zidentyfikowanych po 2004 r. Zadanie

to stanowi uzupełnienie danych

gromadzonych przez GIOŚ w

odniesieniu do zmian liczebności

populacji ptaków. Realizacja zadania

pozwoli na diagnozę stanu i potrzeb

ochrony gatunków ptaków oraz

przyjęcie właściwej polityki ich

ochrony w naszym kraju.

Generalna

Dyrekcja Ochrony

Środowiska

Wydanie

publikacji o

rozmieszczeniu

krajowych

gatunków ptaków

lęgowych w Polsce

Obecnie realizacja przepisów

regulujących obrót żywymi

zwierzętami gatunków chronionych,

obcych czy niebezpiecznych jest

mocno ograniczona w związku z

brakiem azyli lub innych jednostek, do

których mogłyby być one

przekazywane. Dotyczy to najczęściej

zwierząt zatrzymanych, niechcianych,

odnalezionych lub wobec których

orzeczono przepadek. Konieczne jest

utworzenie systemu azyli, a także

zapewnienie środków na utrzymywanie

takich zwierząt, w tym na

kontraktowanie ich przetrzymywania

przez jednostki posiadające

odpowiednie warunki (także podmioty

prywatne).

Ministerstwo

Środowiska,

Nowelizacja prawa

w zakresie

przetrzymywania

zwierząt.

w.

rcl

27.

.go

Ochrona gatunkowa powinna być realizowana zarówno na obszarach chronionych, jak i poza nimi. Wymaga ona lepszej

efektywności w zakresie wypracowania i okresowej weryfikacji krajowych programów ochrony najbardziej zagrożonych

gatunków oraz ich konsekwentnej realizacji, z uwzględnieniem działań z zakresu ochrony czynnej. Wprowadzenia

rozwiązań systemowych wymagają problemy związane z przetrzymywaniem zwierząt żywych, obcych i niebezpiecznych,

które nie powinny funkcjonować w środowisku naturalnym, które nie zostały w pełni rozwiązane.

Ministerstwo

Środowiska

Generalna

Dyrekcja Ochrony

Środowiska

Liczba

zatwierdzonych

programów

ochrony

Liczba

utworzonych azyli

i miejsc

przetrzymywania

zwierząt (także

poza azylami)

Instytucja

wiodąca

Zadanie

Uzasadnienie

30.

Wdrożenie psów do służby w

zakresie wykrywania przemytu

żywych zwierząt

Ze względu na to, że część polskich

granic jest zewnętrznymi granicami

UE, szczególnie narażonymi na

przemyt niektórych chronionych

gatunków zwierząt, wskazane jest

zwiększenie skuteczności wykrywania

takich przemytów poprzez wyszkolenie

i zastosowanie psów do wykrywania

żywych zwierząt i innych okazów

gatunków chronionych.

C.II

Wskaźnik

v.p

l

Nr

Służba Celna

Ministerstwo

Finansów

Liczba przejść

granicznych, na

których służą psy

przeszkolone do

wykrywanie

okazów gatunków

chronionych

Liczba wykrytych

z udziałem psów

prób przemytu

Ograniczenie presji ze strony gatunków chronionych powodujących szkody gospodarcze.

Wypracowanie i wdrożenie

wytycznych w zakresie

zarządzania wybranymi gatunkami

chronionymi powodującymi

znaczne szkody gospodarcze

ww

32.

Nowelizacja ustawy o ochronie

przyrody w zakresie uregulowań

dotyczących chronionych

gatunków powodujących szkody

gospodarcze

W przypadku niektórych gatunków

konfliktowych (np. bóbr, kormoran)

dotychczasowe sposoby regulacji ich

liczebności nie przynoszą pożądanych

efektów. Należy wypracować inne

rozwiązania prawne w zakresie

zarządzania tymi populacjami.

Ministerstwo

Środowiska

Konieczne jest udoskonalenie zasad

postępowania z gatunkami

chronionymi, a jednocześnie

konfliktowymi, wywołującymi

negatywny odbiór społeczny (np. bóbr,

kormoran). Wdrożenie wytycznych

wiąże się z przeprowadzeniem zadań

informacyjnych i edukacyjnych, jak

postępować, by ograniczyć szkody, jak

im przeciwdziałać. Rola takich działań

jest szczególnie ważna ze względu na

utrzymanie akceptacji społecznej dla

utrzymania poziomu liczebności

gatunków chronionych powodujących

szkody.

Generalna

Dyrekcja Ochrony

Środowiska

Liczba

opracowanych

wytycznych

Ministerstwo

Środowiska

Liczba

przeszkolonych

osób

w.

rcl

31.

.go

Regulacje prawne w zakresie ograniczania rozmiaru szkód powodowany przez niektóre gatunki chronione, jak bóbr

europejski, kormoran, które znacząco zwiększyły swoje liczebności, nie przynoszą pożądanych efektów. Ta sytuacja

rodzi wiele konfliktów społecznych i naraża Skarb Państwa na coraz wyższe wydatki związane z odszkodowaniami.

Największe konflikty pojawiają się na styku z gospodarką rolną i rybacką a także z gospodarką wodną – rozkopywanie

grobli i osłabianie wałów przeciwpowodziowych. W 2011 r. zostały opracowane projekty krajowych strategii

zarządzania gatunkami zagrożonymi i konfliktowymi w ramach projektu koordynowanego przez SGGW w Warszawie

współfinansowanego ze środków POIiŚ 2007–2013 m.in. dla kormorana, wydry. Bazując na wnioskach wynikających z

tych strategii konieczne jest podjęcie działań w zakresie uregulowania tego problemu pod względem prawnym i

wypracowanie wytycznych w zakresie zarządzania tymi gatunkami.

C.III

Generalna

Dyrekcja Ochrony

Środowiska

Zmiana ustawy o

ochronie przyrody

pod kątem

poprawy

rozwiązań

dotyczących tych

gatunków

Ochrona i odtwarzanie cennych siedlisk przyrodniczych.

Podstawą ochrony siedlisk na obszarach chronionych jest wdrożenie planów ochrony lub planów zadań ochronnych.

Ich realizacja jest na ogół uwzględniona w programach sektorowych, np. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Specjalne programy ochrony i restytucji będą potrzebne w odniesieniu do tych siedlisk, których ochrona nie będzie

wspierana w ramach przedsięwzięć resortowych, a wymagają podjęcia działań w obszarach chronionych w skali

regionalnej lub krajowej, jak np. w odniesieniu do obszarów wodno-błotnych, w celu uzyskania lepszego efektu

ekologicznego.

Instytucja

wiodąca

Zadanie

Uzasadnienie

33.

Opracowywanie i wdrożenie

projektów ochrony i odtwarzania

zdegradowanych siedlisk, w tym

szczególnie wodno-błotnych, w

obszarach chronionych

Zgodnie z PAF, należy opracować i

wdrożyć projekty ochrony

zagrożonych siedlisk. Powinny być one

nakierowane szczególnie na obszary

pełniące ważną funkcję w strukturze

ekologicznej regionu lub w lokalnym

systemie krążenia wody. Oprócz

realizacji działania na poziomie

lokalnym i regionalnym konieczne jest

również podejście na poziomie

ogólnokrajowym.

Wskaźnik

v.p

l

Nr

Generalna

Dyrekcja Ochrony

Środowiska,

parki narodowe

Powierzchnia

siedlisk objęta

działaniami w

obszarach

chronionych

Ministerstwo

Infrastruktury i

Rozwoju

Nr

D.I

w.

rcl

.go

Cel szczegółowy D – Utrzymanie i odbudowa funkcji ekosystemów będących źródłem

usług dla człowieka.

Kwestia utrzymania i odbudowy funkcji ekosystemów jest nowym priorytetem Unijnej strategii

ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020, który ma być wdrażany poza systemem obszarów

chronionych, obejmować przestrzeń całego kraju, bazować na ocenie stanu ekosystemów i ich

usług wynikających z funkcji pełnionych przez ekosystemy. Wymaga to opracowania systemu

wartościowania usług ekosystemowych oraz wpisaniu tych wartości do strategii rozwoju, systemu

planowania, krajowych systemów rachunkowości i sprawozdawczości. Różnorodność biologiczna

uzyska dzięki temu rangę determinanty rozwoju społecznego i gospodarczego i będzie inaczej

postrzegana przez społeczeństwo. Włączenie wartości usług ekosystemowych do krajowych

procesów decyzyjnych pozwoli na właściwą ocenę stopnia ew. utraty różnorodności biologicznej,

zastosowanie kompromisowych rozwiązań oraz poprawienie koordynacji działań między

poszczególnymi sektorami i szczeblami administracji.

Zadanie

Uzasadnienie

Instytucja

wiodąca

Wskaźnik

Nadanie ekosystemom wartości społeczno-ekonomicznej.

Państwa członkowskie są obowiązane do identyfikacji i oceny stanu ekosystemów i ich funkcji na terytorium swojego

kraju, a także do oceny wartości gospodarczej tych funkcji, jak również do podjęcia działań wspierających włączenie

wycenionych wartości do systemów rachunkowości i sprawozdawczości na poziomie unijnym i krajowym do roku 2020.

Realizacja tych zadań wymaga postępowania zgodnie z wytycznymi wypracowanymi na poziomie UE i sięgania do

doświadczeń innych krajów członkowskich

Identyfikacja i ocena stanu

funkcji/usług ekosystemów na

terytorium kraju

ww

34.

35.

Adaptacja metodyki UE wyceny

wartości świadczeń ekosystemów

do warunków Polski

Typologia ekosystemów, opracowanie

wskaźników oceny stanu zachowania

ich funkcji oraz katalogu usług

ekosystemowych zgodnie z

wytycznymi UE są niezbędne do

zmapowania zielonej infrastruktury, tj.

pierwszego etapu jej wdrażania.

Ministerstwo

Środowiska

Opracowany

krajowy katalog

ekosystemów i ich

usług wraz z mapą

rozmieszczenia

ekosystemów

UE opracowała wytyczne wyceny

wartości usług ekosystemowych.

Możliwość ich zastosowania w

warunkach Polski wymaga zbadania i

doprecyzowania, biorąc pod uwagę

dostępne źródła danych i informacji na

styku ekologii i ekonomii.

Ministerstwo

Środowiska

Opracowane

krajowe zasady

wyceny wartości

usług

ekosystemów

Instytucja

wiodąca

Zadanie

Uzasadnienie

36.

Opracowanie zasad włączenia

wyceny usług ekosystemów do

systemów rachunkowości

i sprawozdawczości

na poziomie krajowym

Podjęcie działań w kierunku

upowszechnienia zasad wyceny

ekosystemów jest zadaniem

wynikającym ze unijnej strategii

ochrony różnorodności biologicznej

na okres do 2020 roku.

D.II

Wskaźnik

v.p

l

Nr

Ministerstwo

Środowiska

Ministerstwo

Finansów

Główny Urząd

Statystyczny

Opracowane

krajowe zasady

włączenia wyceny

usług

ekosystemów do

systemów

rachunkowości i

sprawozdawczości

Wdrożenie koncepcji zielonej infrastruktury jako narzędzia pozwalającego na utrzymanie i wzmocnienie

istniejących ekosystemów oraz ich usług.

Włączenie zielonej infrastruktury

do prac planistycznych na

poziomie lokalnym

ww

38.

Opracowanie krajowych

wytycznych umożliwiających

nadanie zielonej infrastrukturze

statusu standardowego elementu

planowania przestrzennego i

rozwoju terytorialnego

39.

Najlepszym instrumentem wdrożenia

zielonej infrastruktury jest planowanie

przestrzenne. Wdrożenie idei zielonej

infrastruktury do planowania

przestrzennego wymaga opracowania

odpowiednich wytycznych,

uwzględniających założenia reformy

systemu zarządzania przestrzenią.

w.

rcl

37.

.go

W świetle Unijnej strategii ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r. istnieje potrzeba wykonania przeglądu zakresu

dostosowania krajowych systemów planowania przestrzennego do potrzeb ochrony różnorodności biologicznej,

określenia problemów i opracowania zaleceń. Ustanowienie zielonej infrastruktury, której częścią są korytarze

ekologiczne, jako elementu planowania przestrzennego ma na celu wzmocnienie działań planistycznych na rzecz

rozwoju kraju, regionów, powiatów gmin i miast, z uwzględnieniem racjonalnego użytkowania przestrzeni i środowiska

oraz zapewnienia warunków rozwoju społecznego i gospodarczego. Koncepcja zielonej infrastruktury jest również

zgodna z założeniami planowania przestrzennego, takimi jak racjonalne przekształcanie i zagospodarowywanie struktur

przestrzennych z uwzględnieniem uwarunkowań przyrodniczych. Jednocześnie, przy maksymalnej integracji zielonej

infrastruktury z istniejącym systemem ochrony przyrody, zwłaszcza z obszarami chronionego krajobrazu, które z

założenia pełnią funkcje ekologicznej łączności przestrzennej, możliwe jest wzmocnienie systemu ochrony przyrody w

naszym kraju.

Aktualizacja przebiegu korytarzy

ekologicznych wraz z określeniem

zasad gospodarowania nimi

i zarządzania

Uwzględnienie zielonej infrastruktury

wraz z oceną usług ekosystemowych w

dokumentach planistycznych na

poziomie lokalnym stworzy lepsze

podstawy zarządzania ryzykiem,

łagodzenia zagrożeń związanych ze

zmianą klimatu i fragmentacją

przestrzeni. Dbanie o zieloną

infrastrukturę w środowisku miejskim,

jest źródłem korzyści związanych ze

zdrowiem mieszkańców.

Sieć korytarzy ekologicznych wymaga

weryfikacji, biorąc pod uwagę wymogi

zachowania łączności między

obszarami chronionymi, potrzeby

migracyjne wielu gatunków roślin i

zwierząt. Niewystarczająca ochrona

korytarzy ekologicznych w prawie

polskim uniemożliwia pełne

uwzględnienie korytarzy ekologicznych

Ministerstwo

Infrastruktury i

Rozwoju

Opracowanie

krajowych

wytycznych

umożliwiających

nadanie zielonej

infrastrukturze

statusu

standardowego

elementu

planowania

przestrzennego i

rozwoju

terytorialnego

jednostki

samorządu

terytorialnego

Liczba

dokumentów

planistycznych, w

których

uwzględniono

zieloną

infrastrukturę

zgodnie ze

standardami UE

Generalna

Dyrekcja Ochrony

Środowiska

Wytyczenie

systemu korytarzy

ekologicznych

wraz

z określeniem

systemu

zarządzania

i gospodarowania

Ministerstwo

Środowiska

urzędy

marszałkowskie

Nr

Zadanie

Poz. 1207

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

w studiach planistycznych, jak również

procedurach ocen oddziaływania na

środowisko.

Nowelizacja

ustawy o ochronie

przyrody z

uwzględnieniem

zasad

gospodarowania

i zarządzania

korytarzami

ekologicznymi

Likwidacja barier na trasach

przemieszczania się gatunków

Generalna

Dyrekcja Dróg

Krajowych i

Autostrad

Ministerstwo

Rolnictwa i

Rozwoju Wsi

.go

Część infrastruktury technicznej oraz

terenów otwartych stanowią poważną

barierę na trasie migracji gatunków,

przyczyniając się do przerwania

ciągłości korytarzy ekologicznych.

Istotne staje się udrażnianie korytarzy

ekologicznych przez budowanie

przepławek, przejść dla zwierząt,

zalesienia gruntów rolnych w celu

wzmocnienia łączności korytarzy

ekologicznych, wykup gruntów w celu

niedopuszczenia do zabudowy w ciągu

korytarzy ekologicznych.

w.

rcl

Konieczna jest aktualizacja lokalizacji

korytarzy ekologicznych, ocena ich

drożności i wskazanie zagrożeń

wynikających z obowiązujących

dokumentów planistycznych.

40.

Wskazanie potrzeb i wdrożenie

priorytetowych działań w zakresie

odtwarzania zdegradowanych

ekosystemów zielonej

infrastruktury

Jednym z priorytetów Unijnej strategii

dot. różnorodności biologicznej na okres do

2020 r. jest dążenie do odtworzenia w

skali UE funkcji 15% zdegradowanych

ekosystemów tworzących tzw. zieloną

infrastrukturę. W tym celu należy

zdiagnozować priorytetowe

ekosystemy, oszacować potrzeby i

określić możliwości realizacji tych

działań. Działania obejmą zarówno

siedliska rolne, leśne i zależne od wód.

Generalna

Dyrekcja Ochrony

Środowiska

Krajowy Zarząd

Gospodarki

Wodnej

jednostki

samorządu

województw

Ministerstwo

Środowiska

Krajowy Zarząd

Gospodarki

Wodnej

Długość odcinków

udrożnionych rzek

Liczba

wybudowanych

przejść dla

zwierząt

Powierzchnia

zalesionych

gruntów w

korytarzach

ekologicznych

Odsetek

odtworzonych

ekosystemów w

stosunku do

wykazanych

potrzeb

Cel szczegółowy E: Zwiększenie integracji działalności sektorów gospodarki z celami

ochrony różnorodności biologicznej.

ww

41.

Wskaźnik

v.p

l

Monitor Polski

Zlikwidowanie przyczyn utraty zasobów różnorodności biologicznej, wynikających z działań

społecznych i gospodarczych, wymaga spójnej polityki i włączenia różnorodności biologicznej do

głównego nurtu całej sfery działalności państwa, w tym do wszystkich sektorów, zwłaszcza takich

jak rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo i gospodarka wodna, które w sposób bezpośredni i

pośredni wpływają na stan zasobów różnorodności biologicznej. Mobilizacja sektorów

gospodarki na rzecz ochrony różnorodności biologicznej wiąże się z aktywnym włączaniem

Uzasadnienie

v.p

l

działań na rzecz ograniczania zagrożeń różnorodności biologicznej do strategii i programów

sektorowych, dostosowaniem instrumentów legislacyjnych, zapewnieniem odpowiednich

środków finansowych na ich realizację, efektywnym kompensowaniem strat (kompensacje

przyrodnicze), zwiększaniem efektywności działań i kontroli przestrzegania prawa. Należy także

podejmować działania dotyczące komunikacji społecznej, edukacji, podnoszenia świadomości

społecznej w zakresie norm i standardów środowiskowych obowiązujących w danym sektorze

gospodarki.

Instytucja

wiodąca

Nr

Zadanie

E.I

Włączanie rolnictwa do dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

Wskaźnik

Utrzymanie ekstensywnego

użytkowania łąk i pastwisk jest

kluczowe dla ochrony

różnorodności biologicznej

obszarów wiejskich. Znaczna

powierzchnia trwałych użytków

zielonych jest obecnie koszona

przy zaangażowaniu znaczących

środków europejskich, natomiast

tylko część tak pozyskanej

biomasy jest wykorzystywana jako

źródło energii odnawialnej.

Upowszechnienie wykorzystania

biomasy jako paliwa przy

spełnieniu warunku opłacalności

mogłoby prowadzić do wzrostu

zainteresowania realizacją działań

ochronnych przez wzrost

opłacalności takich działań.

Rozwój tych zastosowań wymaga

jednak dalszego wsparcia m.in.

przez kampanie informacyjne,

dofinansowywanie na

odpowiednim poziomie budowy

niezbędnej infrastruktury,

promocji najlepszych technik.

Testowane będą także rozwiązanie

alternatywne m.in.

kompostowanie i produkcja

nawozów organicznych z siana.

Ministerstwo

Środowiska

w.

rcl

Wypracowanie i wdrożenie

mechanizmów prawnych i

finansowych zachęcających do

wykorzystania siana

pozyskanego w sposób

sprzyjający ochronie siedlisk

przyrodniczych na cele

energetyczne

ww

42.

.go

Zgodnie z raportem do Komisji Europejskiej z wdrażania postanowień Dyrektywy siedliskowej, opracowanym dla

naszego kraju za lata 2007–2012 (GDOŚ 2012 r.), stan zachowania wielu cennych gatunków i siedlisk przyrodniczych

występujących na obszarach rolnych jest niewystarczający lub zły. Dlatego również od sektora rolnictwa zależy

realizacja celów Programu. Sektor rolny od wielu lat, zgodnie ze Wspólną Polityką Rolną, aktywnie rozwija i wdraża

programy i działania służące zachowaniu lub odbudowie różnorodności biologicznej, które powinny być

dostosowywane do istniejących potrzeb. Ochrona różnorodności biologicznej w rolnictwie polega na utrzymaniu lub

odtworzeniu ekstensywnego użytkowania łąk i pastwisk i wspieraniu praktyk utrzymujących siedliska przyrodnicze o

szczególnych wartościach przyrodniczych. Istotne jest prowadzenie działań mających na celu zagospodarowanie

biomasy powstałej w wyniku wykaszania łąk o niskich wartościach paszowych na cele energetyczne. Działania te

obejmują również aktywną ochronę zasobów genetycznych będących podstawą produkcji roślinnej i zwierzęcej,

zwłaszcza rodzimych ras zwierząt gospodarskich. Kontynuacji wymagają programy ochrony zasobów genetycznych

zwierząt obejmujące 90 rodzimych ras, odmian, rodzin i linii różnych gatunków zwierząt gospodarskich, które stanowią

rezerwę genetyczną i zabezpieczenie dla przyszłych i nieznanych potrzeb hodowli i produkcji rolnej.

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Narodowy

Fundusz Ochrony

Środowiska i

Gospodarki

Wodnej

Liczba dofinansowanych

inwestycji związanych z

wykorzystaniem biomasy

siana na cele energetyczne

Instytucja

wiodąca

Zadanie

Uzasadnienie

43.

Promocja racjonalnej hodowli

rodzimych ras zwierząt

gospodarskich

Rasy rodzime ustępują

wydajnością rasom

wysokoprodukcyjnym. Poprawa

opłacalności ich chowu w

gospodarstwach obejmuje

poszukiwanie nowych kierunków

użytkowania i produktów

niszowych. Na racjonalną

hodowlę składa się prowadzenie

ksiąg hodowlanych, prowadzenie

oceny wartości użytkowej i

hodowlanej oraz programów

hodowlanych.

Ministerstwo

Rolnictwa i

Rozwoju Wsi

Zachowanie lokalnych zasobów

genetycznych zwierząt

gospodarskich jest kluczowe dla

rozwoju rolnictwa i przyszłości

hodowli, bo stanowią one szeroką

bazę genetyczną dla

zabezpieczenia przyszłych a

obecnie nieznanych potrzeb tego

sektora. Utrzymywanie zasobów

genetycznych in-situ wymaga

zaangażowania rolników.

Działania obejmą spotkania z

hodowcami realizującymi

programy ochrony, promowanie

produktów pochodzących od ras

rodzimych oraz promocję ich

wykorzystania na rzecz

środowiska (pielęgnacja

krajobrazu).

Ministerstwo

Rolnictwa i

Rozwoju Wsi

O ile rośnie świadomość

społeczna, co do potrzeby

ochrony zagrożonych gatunków

zwierząt dziko żyjących, to wiedza

i akceptacja społeczna dla działań

na rzecz ochrony rodzimych ras

zwierząt gospodarskich jest ciągle

niewystarczająca. Konieczne jest

promowanie ras rodzimych

zarówno jako dziedzictwa

kulturowego rolnictwa jak i bazy

genetycznej dla rozwoju hodowli.

Ze względu na znaczenie

konsumentów w tworzeniu rynku

produktów pozyskiwanych z tego

segmentu sektora, przewiduje się

edukację przez organizację

pokazów, ekspozycji oraz wystaw

zwierząt ras rodzimych objętych

programami ochrony zasobów

genetycznych zwierząt

gospodarskich i produktów od

nich pozyskiwanych.

Ministerstwo

Rolnictwa i

Rozwoju Wsi

Budowanie świadomości

społeczeństwa o znaczeniu

rodzimych ras zwierząt

gospodarskich

ww

45.

Liczba zwierząt

gospodarskich ras

rodzimych wpisana do

ksiąg hodowlanych

poszczególnych

gatunków zwierząt

gospodarskich

Liczba hodowców

realizujących programy

ochrony zasobów

genetycznych zwierząt

gospodarskich

.go

Zwiększenie zainteresowania

hodowców użytkowaniem

rodzimych ras zwierząt

gospodarskich

IZ-PIB

IZ-PIB

w.

rcl

44.

Wskaźnik

v.p

l

Nr

IZ-PIB

Liczba imprez

poświęconych prezentacji

i promocji zwierzęta ras

rodzimych oraz

pozyskiwanych od nich

produktów

Instytucja

wiodąca

Zadanie

Uzasadnienie

46.

Gromadzenie i

przechowywanie materiału

biologicznego zwierząt

gospodarskich w Krajowym

Banku Materiałów

Biologicznych

W ramach ochrony zasobów

genetycznych metodami ex situ

materiał biologiczny pochodzący

od bydła, koni, świń oraz owiec

i kóz, będzie gromadzony i

przechowywany w Krajowym

Banku Materiałów Biologicznych

utworzonym w Instytucie

Zootechniki PIB w celu

zapewnienia prawidłowej realizacji

działań w zakresie ochrony

zasobów genetycznych

poszczególnych gatunków

zwierząt gospodarskich.

Ministerstwo

Rolnictwa i

Rozwoju Wsi

IZ-PIB

Liczba porcji materiału

biologicznego

zgromadzonego i

przechowywanego na

dzień 31 grudnia danego

roku w Krajowym Banku

Materiałów

Biologicznych, w tym

pochodzącego od: bydła,

koni, świń, owiec i kóz

.go

E.II

Wskaźnik

v.p

l

Nr

Włączenie leśnictwa i łowiectwa do dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

47.

Ochrona populacji rzadkich

rodzimych gatunków drzew w

ekosystemach leśnych

Zwiększenie udziału różnych

typów martwego drewna w

ekosystemach leśnych

ww

48.

w.

rcl

Lasy stanowią ponad 60% powierzchni obszarów chronionych, są ostoją różnorodności biologicznej i gwarantem

ciągłości funkcji przyrodniczych. Gospodarka leśna zakłada wielofunkcyjny charakter lasów i dąży do właściwego

zrównoważenia swoich celów. W związku z powyższym, ważne, jest aby w gospodarce leśnej doskonalić zasady

zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej przez włączenie do planów urządzania lasu celów jej

ochrony zgodnie z ustawą o ochronie przyrody. Planowanie powinno dotyczyć zarówno lasów państwowych, jak i

lasów innej własności. Ważne jest pozostawienie w maksymalnym stopniu lasów na obszarach chronionych najwyższej

rangi naturalnym procesom ekologicznym, jak i realizacja zrównoważonego użytkowania sprzyjającego ochronie

siedlisk i gatunków. Inną ważną kwestią jest wypracowanie zasad zrównoważonego pozyskiwanie gatunków ze stanu

dzikiego w łowiectwie. Wymaga to udoskonalenia systemu monitorowania i weryfikacji zasad gospodarowania dzikimi

populacjami gatunków objętych ochroną częściową oraz gatunków łownych. Uregulowania i wdrożenia w systemie

prawnym i kodeksach dobrych praktyk wymagają też zasady uwzględniania zmian populacyjnych poszczególnych

gatunków łownych, szacowania ich zasobów i oceny wpływu eksploatacji gatunków na ich lokalne populacje oraz inne

walory przyrodnicze.

Celem zadania jest

przeciwdziałanie zanikowi

ważnych gatunków drzew (wiąz,

jesion, klon jawor itp.) oraz

gatunków chronionych (np. cis

pospolity, jarząb brekinia) i

prowadzenie nowych nasadzeń

tych drzew w ich naturalnych

siedliskach. Warunkiem realizacji

zadania jest wprowadzenie

odpowiednich zarządzeń i

instrukcji do gospodarki leśnej.

Państwowe

Gospodarstwo

Leśne Lasy

Państwowe

Pozostawianie części drzew do

naturalnego rozkładu jest ważne

dla ochrony wielu zagrożonych

gatunków, jak np. owadów

saproksylicznych, ptaków

gniazdujących w dziuplach,

objętych ochroną na mocy

dyrektyw UE. Według raportu

końcowego Wielkoobszarowej

Inwentaryzacji Stanu Lasów w

Polsce za lata 2008 – 2012

miąższość stojących i leżących

martwych drzew wynosi 5,6

m³/ha i nie jest wystarczająca dla

Państwowe

Gospodarstwo

Leśne Lasy

Państwowe

starostwa

starostwa

Liczba gatunków

objętych działaniami.

Liczba wyprodukowanych

sadzonek i powierzchnia

(ha) odnowiona, czy

zalesiona tymi gatunkami

Wzrost wielkości m3/ha

martwego drewna

raportowanej w

Wielkoobszarowej

Inwentaryzacji Stanu Lasu

Zadanie

Utrzymanie wartości

zagregowanego wskaźnika

liczebności pospolitych ptaków

leśnych Forest Bird Index FBI na

dotychczasowym poziomie.

Państwowe

Gospodarstwo

Leśne Lasy

Państwowe

Kształtowanie, utrzymanie i

promocja zróżnicowanego

wieku oraz struktury

przestrzennej i gatunkowej

drzewostanów

Drzewostany niezapewniające

możliwości realizacji celów

trwałej, zrównoważonej i

wielofunkcyjnej gospodarki leśnej

będą podlegały przebudowie.

Działania te będą podejmowane

na podstawie indywidualnej

oceny. Celem przebudowy ma być

drzewostan o złożonej budowie i

strukturze wieku, o składzie

gatunkowym dostosowanym do

siedliska, zawierającym rodzime

gatunki zgodne z regionalizacją

przyrodniczo-leśną. Ponadto tam

gdzie jest to uzasadnione

warunkami siedliskowymi w

cięciach pielęgnacyjnych i

odnowieniowych promowana

będzie zróżnicowana struktura

drzewostanu.

Państwowe

Gospodarstwo

Leśne Lasy

Państwowe

Powierzchnia

wykonanych cięć

przekształceniowych,

odnowień podokapowych

oraz rozmiar uzupełnień,

dolesień zgodnych z

siedliskiem

Nowelizacja prawodawstwa

pod kątem dostosowania

terminów polowań na wybrane

gatunki zwierząt łownych do

cyklu rozrodczego określonego

gatunku

Istnieje potrzeba korekty

terminów polowań na wybrane

gatunki zwierząt łownych w

szczególności zwierzyny płowej

oraz ptaków z uwzględnieniem ich

cyklu rozrodczego (gatunków nie

tylko łownych, ale i chronionych,

odbywających lęgi w tych samych

siedliskach).

Ministerstwo

Środowiska

Wydanie nowelizacji

rozporządzenia

określającego terminy

polowań na wybrane

gatunki zwierząt łownych

Udoskonalenie metod

inwentaryzacji zwierząt

Obowiązujące metody

inwentaryzacji nie dają pełnego

obrazu stanu populacji zwierząt

Ministerstwo

Środowiska

Przyjęcie i wdrożenie

nowej metody

inwentaryzacji zwierząt

Ochrona populacji ptaków

leśnych

ww

52.

Państwowe

Gospodarstwo

Leśne Lasy

Państwowe

53.

Objętość

retencjonowanej wody

(m3)

Liczba wybudowanych/

zmodernizowanych

urządzeń małej retencji

wodnej w lasach

.go

51.

Wskaźnik

Kontynuacja działań podjętych w

latach 2009–2014 związanych z

budową zbiorników i urządzeń

małej retencji wodnej w lasach na

terenach nizinnych i górskich.

Mimo zrealizowania ponad 4 tys.

obiektów w poprzednich latach,

potrzeby w tym zakresie są nadal

ogromne. Kontynuacja zadania

ma istotne znaczenie nie tylko dla

poprawy warunków siedliskowych

drzewostanów leśnych, w tym

chronionych, ale także dla

łagodzenia skutków zmian

klimatu.

Wskaźnik FBI na

poziomie co najmniej 1.2

starostwa

w.

rcl

50.

Zwiększenie możliwości

retencyjnych w ekosystemach

leśnych

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

ochrony gatunków.

49.

Poz. 1207

v.p

l

Nr

E.III.

Instytucja

wiodąca

Zadanie

Uzasadnienie

łownych

łownych. Wiedza o liczebności i

strukturze płciowo-wiekowej

populacji zwierząt łownych

pozwoli na lepsze zarządzanie

zwierzętami łownymi na

podstawie planów łowieckich.

Wskaźnik

v.p

l

Nr

– 42 –

łownych

Włączenie gospodarki rybackiej do dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

Wdrożenie regulacji mających

na celu ograniczenie odrzutów

podczas połowów

Obowiązek wyładunkowy/zakaz

odrzutów zgodnie z art. 15

rozporządzenia Parlamentu

Europejskiego i Rady (UE) nr

1380/2013 z dnia 11 grudnia

2013 r. w sprawie wspólnej

polityki rybołówstwa,

zmieniającego rozporządzenia

Rady (WE) nr 1954/2003 i (WE)

nr 1224/2009 oraz uchylające

rozporządzenia Rady (WE) nr

2371/2002 i (WE) nr 639/2004

oraz decyzję Rady 2004/585/WE

(Dz. Urz. UE L 354 z 28.12.2013,

str. 22) , który wszedł w życie z

dniem 1 stycznia 2015 r. Dotyczy

zarówno gatunków komercyjnych

(dorsz, łosoś, śledź i szprot), jak i

przyłowu gatunków chronionych

oraz zagrożonych (gładzica).

Odrzuty mają zostać ograniczane

przez stopniowe wprowadzenie

zakazu odrzutów oraz

wprowadzanie środków

uzupełniających, na przykład

zachęcanie do skuteczniejszej

selektywności narzędzi

połowowych, nakaz zmiany

łowiska i doraźne zamykanie w

trybie pilnym obszarów

połowowych.

Ministerstwo

Rolnictwa

i Rozwoju Wsi

Skuteczna ochrona gatunków

chronionych wymaga rzetelnej

informacji na temat wielkości ich

przyłowu, szczególnie na

obszarach Natura 2000 i innych

obszarach chronionych. Należy

utworzyć i wdrożyć procedury

przekazywania padłych

Ministerstwo

Rolnictwa i

Rozwoju Wsi

Przygotowanie regulacji

prawnej ograniczającej

odrzuty podczas

połowów

ww

w.

rcl

54.

.go

Konieczne jest sukcesywne ograniczanie presji rybołówstwa na ekosystemy Morza Bałtyckiego, m.in. przez zmianę

regulacji prawnych, rozwój bezpieczniejszych dla środowiska technik połowowych, wzrost świadomości ekologicznej

rybaków oraz pomoc w znajdowaniu im innych źródeł dochodów. Istotny jest też rozwój metod oceny wpływu

rybactwa śródlądowego i rybołówstwa na różnorodność biologiczną. Wpływ akwakultury na różnorodność biologiczną

jest bardzo złożony. Tworzenie i utrzymanie stawów hodowlanych ma korzystny wpływ, a nierzadko stanowi warunek

zachowania różnorodności biologicznej na danym obszarze. Obiekty stawowe stanowią bowiem miejsce życia i

bytowania licznych gatunków roślin i zwierząt, w tym chronionych, ginących i zagrożonych wyginięciem. Istotne jest

zatem utrzymanie ekstensywnej gospodarki stawowej przy jednoczesnym zachowaniu ekonomicznie opłacalnej

produkcji ryb.

55.

Opracowanie i wdrożenie

procedur rejestrowania danych

o przyłowie gatunków

chronionych – ptaków, ssaków,

ryb i minogów

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Liczba jednostek

rybackich, które wdrożyły

procedury

Zadanie

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

osobników gatunków

chronionych do instytucji

badawczych oraz chorych i

kontuzjowanych osobników

gatunków chronionych do

ośrodków rehabilitacji.

Środowiska

Identyfikacja technik i narzędzi

połowowych, sprzyjających

ochronie różnorodności

biologicznej oraz ich

zastosowanie przez rybaków

Rybołówstwo powinno dążyć do

stosowania narzędzi połowowych

sprzyjających ochronie

różnorodności biologicznej, które

ograniczą niepożądane

oddziaływanie na ptaki i ssaki oraz

siedliska morskie. Zadanie ma na

celu zidentyfikowanie

dotychczasowych dobrych praktyk

w zakresie ograniczania

negatywnego wpływu tej

działalności na różnorodność

biologiczną oraz wdrożenie w

życie najlepszych

zidentyfikowanych praktyk i

narzędzi.

Ministerstwo

Rolnictwa i

Rozwoju Wsi

57.

Zachowanie siedlisk

zagrożonych gatunków przez

utrzymanie lub przywrócenie

ekstensywnej gospodarki

rybackiej na stawach rybnych

Ekstensywnie użytkowane stawy

rybne są siedliskiem wielu

cennych gatunków. Z uwagi na

uwarunkowania ekonomiczne,

utrzymanie ekstensywnej

gospodarki wymaga wsparcia

finansowego, który przewidziano

w Programie Operacyjnym

„Rybactwo i Morze” w aktualnej

perspektywie finansowej. Należy

zagwarantować, iż rekompensaty

udzielane właścicielom stawów, są

zgodne z celami ochrony przyrody

na danym obszarze.

Ministerstwo

Rolnictwa i

Rozwoju Wsi

Liczba jednostek

połowowych stosujących

narzędzia i techniki

połowowe

zidentyfikowane jako

bezpieczne dla

różnorodności

biologicznej

w.

rcl

.go

56.

E.IV

Wskaźnik

v.p

l

Nr

– 43 –

Powierzchnia (ha) stawów

objęty wsparciem z

działania wodnośrodowiskowego PO

„Rybactwo i Morze”

Włączenie gospodarki wodnej do dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

Wzmocnienie działań na rzecz osiągnięcia i utrzymania dobrego stanu wód, a także ekosystemów wodnych i od wód

zależnych jest warunkiem zachowania różnorodności biologicznej. Należy podjąć działania minimalizujące zagrożenia

wynikające z eksploatacji kruszywa z koryt rzecznych, niewłaściwej lub niepotrzebnie wykonywanej regulacji rzek

(czasem bez ich analizy wpływu na środowisko przyrodnicze), niewłaściwie planowanej i realizowanej ochrony

przeciwpowodziowej (budowa i utrzymywanie wałów przeciwpowodziowych zamiast tworzenia polderów, budowa

wielkich zbiorników przeciwpowodziowych) itp.

Opracowanie i wdrożenie

wytycznych (zasad dobrej

praktyki) w zakresie ochrony

różnorodności biologicznej w

projektowaniu, budowie i

eksploatacji inwestycji

hydrotechnicznych

ww

58.

Inwestycje hydrotechniczne w

znaczący sposób oddziaływają na

różnorodność biologiczną, a

stosowane rozwiązania

projektowe i ich realizacja, często

w niewystarczający sposób,

uwzględniają potrzeby jej

ochrony. Konieczne jest zatem

opracowanie i wdrożenie do

praktyki stosownych wytycznych

Krajowy Zarząd

Gospodarki

Wodnej

Opracowanie wytycznych

dla inwestycji

hydrotechnicznych

Zadanie

E.V

Wskaźnik

Problemy ekologiczne związane z

pracami melioracyjnymi są

ogromne, zwłaszcza

konsekwencje prostowania tysięcy

km małych cieków wodnych

zamienionych w kanały dla

szybszego odprowadzania wody z

terenów rolniczych. Celem

zadania jest upowszechnienie

ekologicznego podejścia do

kształtowania systemów

melioracji.

Wdrożenie instrumentów

zachowania siedlisk

naturalnych zagrożonych

gatunków ryb migrujących

Gatunki ryb dwuśrodowiskowych

np. węgorz i troć, zdążających na

tarło, wymagają odpowiednich

siedlisk, które są niszczone.

Kwestia utrzymania lub

odbudowy tarlisk wiąże się z

koniecznością wprowadzenia

nowych uregulowań prawnych,

prowadzenia skoordynowanych

działań odbudowujących tarliska

oraz udostępnienie rybom miejsc

tarła i wzrostu. Konieczna jest

identyfikacja miejsc, określenie

skali działań i zabezpieczenie

środków na ich realizację.

Krajowy Zarząd

Gospodarki

Wodnej

samorządy

województw

Długość (km)

zrenaturyzowanych

cieków wodnych / w

stosunku do długości

cieków skanalizowanych

.go

Opracowanie i wdrożenie

zasad renaturalizacji małych

cieków wodnych zamienionych

na proste kanały melioracyjne

Ministerstwo

Środowiska

Ministerstwo

Rolnictwa i

Rozwoju Wsi

w.

rcl

60.

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

w tym zakresie.

59.

Poz. 1207

v.p

l

Nr

– 44 –

Długość udrożnionych

cieków oraz liczba i

powierzchnia

zabezpieczonych miejsc

tarliskowych

Włączenie sektora turystyki do dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

Dla zwiększenia świadomości społeczeństwa na temat różnorodności biologicznej i jej znaczenia dla rozwoju

społecznego i gospodarczego kraju konieczne jest zwiększenie skuteczności i zasięgu działań mających na celu

upowszechnienie zrównoważonych zasad rozwoju turystyki na obszarach o wysokich walorach przyrodniczych, w tym

ekosystemów wodnych. Należy dążyć do zmiany zachowań na terenach cennych przyrodniczo, czy rozwoju

przedsiębiorczości w zakresie turystyki bezpiecznej dla różnorodności biologicznej

Opracowanie i

upowszechnienie zasad

rozwoju zrównoważonej

turystyki na obszarach o

wysokich walorach

przyrodniczych

ww

61.

Turystyka rozwijana w sposób

niekontrolowany i chaotyczny

stwarza istotne zagrożenie dla

różnorodności biologicznej,

szczególnie na obszarach o

wysokich walorach

przyrodniczych. Wskazane jest

opracowanie zasad, w których

zawarte zostaną m.in.

uwarunkowania i zasady

korzystania z walorów

przyrodniczych w rozwoju

turystyki, przy jednoczesnym

minimalizowaniu negatywnych

skutków dla różnorodności

biologicznej. Szczególną uwagę

zwrócić należy na tereny wrażliwe

na wzmożoną antropopresję, takie

jak obszary górskie, strefy

brzegowe, w tym brzeg morski

Ministerstwo

Sportu i Turystyki

Ministerstwo

Środowiska

parki narodowe

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Publikacja opracowanych

zasad rozwoju

zrównoważonej turystyki

na obszarach o wysokich

walorach przyrodniczych

Zadanie

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

itp.

Zwiększenie integracji

działalności turystycznej

na rzecz ochrony przyrody

Wskaźnik

Wzmocnienie integracji

działalności turystycznej z celami

ochrony przyrody, w tym

kształtowanie nowych zachowań

turystów oraz organizatorów

ruchu turystycznego powinno

uwzględniać: 1. wprowadzanie

zasad turystyki zrównoważonej do

zapisów w strategiach rozwoju

województw, 2. promowanie

proprzyrodniczych zachowań w

odniesieniu do obrotu

handlowego zagrożonymi

gatunkami, w tym informowanie o

szkodliwości i konsekwencjach

prawnych kupowania i przemytu

pamiątek z zagrożonych

gatunków.

Ministerstwo

Sportu i Turystyki

samorządy

województw

Liczba województw,

które w strategiach

rozwoju województw

uwzględniły zasady

turystyki zrównoważonej

.go

62.

Poz. 1207

v.p

l

Nr

– 45 –

Włączenie sektora biznesu/przedsiębiorstw do działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej

E.VI.

Rozwój

B@B

polskiej

platformy

ww

63.

w.

rcl

Jednym z zobowiązań wynikających z Konwencji o Różnorodności Biologicznej jest poprawa działań i współpracy na rzecz

zwiększenia zaangażowania społeczności biznesu, w tym małych i średnich przedsiębiorstw… na rzecz realizacji celów Konwencji.20)

Włączenie biznesu/przedsiębiorstw do działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej jest priorytetem Strategii

unijnej realizowanym przez rozwój platformy biznes i różnorodność biologiczna (B@B), zwłaszcza na obszarach

Natura 2000. Polska platforma B@B, która stanowi ogólnopolskie forum wymiany informacji nt działań biznesu w

zakresie ochrony przyrody, najlepszych praktyk oraz sposobów ich finansowania, jest w początkowej fazie

funkcjonowania i wymaga dalszego rozwoju w kierunku wypracowania mechanizmów skutecznej integracji zagadnień

różnorodności biologicznej do działalności przedsiębiorstw, zwłaszcza mikro, małych i średnich na poziomie

lokalnym. Pomoże to skutecznie przygotować przedsiębiorstwa w sieci Natura 2000 i na innych obszarach o wysokiej

wartości przyrodniczej, do transpozycji zaleceń planów ochrony do ich biznes planów.

Wsparcie opracowania biznes

planów rozwoju

przedsiębiorczości na

obszarach chronionych, w tym

64.

20)

Polska platforma B@B stanowi

ważne narzędzie do

wprowadzenia zagadnień

różnorodności biologicznej do

praktyki biznesowej. Należy

zwiększyć znaczenie platformy na

poziomie lokalnym, wprowadzając

mechanizmy i dobre praktyki

budowania partnerstw na rzecz

ochrony różnorodności

biologicznej adresowane do

mikro, małych i średnich

przedsiębiorstw na obszarach o

wysokich walorach

przyrodniczych, w tym zwłaszcza

obszarach Natura 2000.

Ministerstwo

Środowiska

Realizacja planów zadań

ochronnych wymaga nie tylko

transpozycji ich zaleceń i

wymagań do miejscowych planów

rozwoju, ale także ich

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

% wzrost liczby nowych

zarejestrowanych

przedsiębiorstw na

platformie B@B w

stosunku do 2015 r. w

skali roku

Liczba opracowanych

biznes planów dla

obszarów chronionych

Decyzja 17 podjęta przez Konferencje Stron (KS) VIII nt. Zaangażowanie sektora prywatnego, Decyzja 26 KS IX nt.

Promowanie zaangażowania biznesu i Decyzja 21 KS X 10 nt. Zaangażowanie biznesu.

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

sieci Natura 2000

„przetłumaczenia na język

biznesu”. Umożliwi to rozwój

lokalnych mikro, małych i

średnich przedsiębiorstw (MŚP)

na bazie możliwości wynikających

z planów zadań ochronny i

planów ochrony. Opracowanie

pilotażowych biznes planów

przyczyni się to do ustalenia

powiązań między dobrymi

praktykami biznesu i celami

ochrony różnorodności

biologicznej, wymiany najlepszych

praktyk w zakresie wykorzystania

istniejących mechanizmów

ekonomicznych dla wspierania

proprzyrodniczych

przedsiębiorstw.

Wskaźnik

v.p

l

Zadanie

.go

Nr

– 46 –

Cel szczegółowy F: Ograniczanie zagrożeń wynikających ze zmian klimatu oraz presji ze

strony gatunków inwazyjnych.

w.

rcl

Wpływ zmian klimatu na różnorodność biologiczną dotyczy nie tylko poszczególnych gatunków,

ale także całych ekosystemów. Zmiany klimatu będą wiązały się ze zwiększoną presją czynników

stresogennych, co może skutkować naruszeniem dotychczasowych zależności między gatunkami i

wpływać destabilizująco na ekosystemy. W celu ograniczenia i łagodzenia skutków zmian

klimatycznych należy w pierwszej kolejności zbadać wpływ zmieniających się czynników

klimatotwórczych na ekosystemy, a następnie, na podstawie zebranej wiedzy opracować i podjąć

działania minimalizujące ich negatywny wpływ.

ww

Gatunki inwazyjne, stwarzają istotne i szybko rosnące zagrożenie dla rodzimej różnorodności

biologicznej w Europie i w Polsce, m.in. jako pochodna zmian klimatycznych. Wypracowanie i

wdrożenie mechanizmów skutecznego zapobiegania ich szkodliwemu oddziaływaniu jest

priorytetem UE. W tym celu opracowano odpowiednie strategie i przyjęto regulacje, wymagające

wdrożenia w naszym kraju. Wiąże się to z prowadzeniem rozpoznawania ich występowania i

doskonaleniem metod zwalczania. W tym celu należy m.in. opracować i wdrożyć skuteczny

system monitoringu, z uwzględnieniem miejsc szczególnie narażonych na inwazje. Kolejnym

etapem jest zbudowanie i wprowadzenie w życie systemu rozwiązań prawno-proceduralnych

umożliwiających eliminację gatunków inwazyjnych, z uwzględnieniem racjonalnych priorytetów,

zbilansowanych pod względem efektywności kosztowej.

Uzasadnienie

Instytucja

wiodąca

Nr

Zadanie

F.I.

Monitorowanie wpływu zmian klimatu na różnorodność biologiczną.

Wskaźnik

W celu adaptacji i przeciwdziałania skutkom zmian klimatycznych należy ocenić i śledzić charakter wpływu zmian

klimatu na ekosystemy przez opracowanie i zastosowanie odpowiednich technik badawczych na różnorodność

biologiczną. Ustanowienie systemu umożliwi prześledzenie trendów i prognozowanie kierunków zmian w

poszczególnych ekosystemach w skali kraju. W 2012 roku powstało opracowanie „Ocena wpływu zmian klimatu na

Zadanie

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

Wskaźnik

v.p

l

Nr

– 47 –

różnorodność biologiczną oraz wynikające z niej wytyczne dla działań administracji ochrony przyrody do roku 2030,

które wymaga weryfikacji na podstawie danych zebranych w terenie.

Opracowanie i wdrożenie

założeń systemu oceny efektów

zmian klimatycznych spójnego

z Państwowym Monitoringiem

Środowiska

W celu pogłębienia wiedzy o

wpływie zmian klimatu na

ekosystemy i gatunki zaplanowano

opracowanie założeń i metodologii

pozwalających stwierdzić i ocenić

wpływ zmian klimatu na

różnorodność biologiczną. Istotne

jest stworzenie systemu oceny

efektów zmian klimatycznych na

bazie wyników Państwowego

Monitoringu Środowiska.

F.II.

Ograniczanie presji ze strony obcych gatunków inwazyjnych.

Ministerstwo

Środowiska

Opracowanie założeń

systemu oceny wpływu

zmian klimatu na

różnorodność biologiczną

.go

65.

Celem kierunku interwencji jest wdrożenie wymogów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr

1143/2014 z dnia 22 października 2014 r. w sprawie działań zapobiegawczych i zaradczych w odniesieniu do

wprowadzania i rozprzestrzeniania inwazyjnych gatunków obcych (Dz. Urz. UE L 317 z 04.11.2014, str. 35). Skuteczne

przeciwdziałanie presji ze strony gatunków inwazyjnych i konfliktowych wymaga wdrożenia rozwiązań prawnych,

stanowiących podstawę do zapobiegania i wczesnego wykrywania nowych introdukcji oraz zwalczania ich skutków.

Niezbędna jest zmiana prawodawstwa, umożliwiająca skuteczną redukcję liczebności obcych gatunków ze stanu

dzikiego. Niezbędne jest stworzenie i wdrożenie systemu wczesnego ich wykrywania, monitoringu oraz zwalczania.

Potrzebne są także skuteczne rozwiązania przeciwdziałające przemytowi, obrotowi i hobbystycznym hodowlom i

uprawom obcych, inwazyjnych gatunków oraz niwelujące skutki takich hodowli i upraw.

Dostosowanie polskiego

ustawodawstwa oraz

opracowanie i wdrożenie

odpowiednich rozwiązań

organizacyjno-finansowych,

które umożliwią wdrożenie

Rozporządzenia UE dot.

obcych gatunków inwazyjnych

ww

66.

w.

rcl

W przypadku wpisania obcych gatunków inwazyjnych na listę gatunków łownych, należy przyjąć, że właściwym,

pożądanym stanem ich populacji, do którego należy dążyć zgodnie z ustawą z dnia 13 października 1995 r. -Prawo

łowieckie (Dz. U. z 2013 r. poz. 1226, z późn. zm.), jest stan zerowy.

67.

Wdrożenie programów

zwalczania inwazyjnych

gatunków obcych

Celem zadania jest wdrożenie

wymogów rozporządzenia

Parlamentu Europejskiego i Rady

(UE) nr 1143/2014 z dnia 22

października 2014 r. w sprawie

działań zapobiegawczych i

zaradczych w odniesieniu do

wprowadzania i rozprzestrzeniania

inwazyjnych gatunków obcych

(Dz. Urz. UE L 317 z 04.11.2014,

str. 35). Istnieje potrzeba

dostosowania istniejących

przepisów krajowych tak, aby

umożliwiały one skuteczne

stosowanie ww. rozporządzenia,

przez zapobieganie przedostawania

się do Polski, eliminowanie lub

zarządzanie rozprzestrzenionymi

populacjami obcych gatunków

inwazyjnych.

Ministerstwo

Środowiska

Opracowanie i wdrożenie planów

zwalczania obcych gatunków

inwazyjnych.

Generalna

Dyrekcja Ochrony

Środowiska

Krajowy Zarząd

Gospodarki

Wodnej

Nowelizacja prawa w

zakresie systemu

zapobiegania pojawiania

się i rozprzestrzeniania

obcych gatunków

inwazyjnych.

Ustanowienie systemu

zapobiegania pojawiania

się i rozprzestrzeniania

gatunków inwazyjnych na

terenie kraju

Liczba obcych gatunków

inwazyjnych i

powierzchnia objęta

programami ich

zwalczania

Instytucja

wiodąca

Zadanie

Uzasadnienie

68.

Ustanowienie systemu nadzoru

i monitorowania obejmującego

obcych gatunków inwazyjnych

Skuteczne zwalczanie inwazyjnych

gatunków obcych wymaga dostępu

do rzetelnych informacji na temat

dróg ich nieumyślnego

wprowadzania. Istnieje potrzeba

stworzenia systemu gromadzenia i

rejestracji danych występowania w

środowisku obcych gatunków

inwazyjnych ze szczególnym

uwzględnieniem obszarów o

szczególnej podatności na inwazje,

takich jak: okolice przejść

granicznych, lotnisk i portów,

obszary przylegające do ogrodów

botanicznych i zoologicznych,

ferm hodowlanych, stawów

rybnych, transgraniczne cieki

wodne. System nadzoru i

monitoringu powinien być również

wsparty przez ogólnodostępny

internetowy system zgłaszania

miejsc pojawiania się gatunków

obcych.

Wskaźnik

v.p

l

Nr

Uruchomienie

monitoringu obcych

gatunków inwazyjnych

.go

Ministerstwo

Środowiska

w.

rcl

Cel szczegółowy G: Zwiększenie udziału Polski na forum międzynarodowym w zakresie

ochrony różnorodności biologicznej.

Polska, ze względu na znaczące zasoby przyrodnicze w skali Europy, wiekową tradycję i liczące

się ośrodki badań naukowych, powinna odgrywać większą rolę niż dotychczas na forum

międzynarodowym w zakresie ochrony różnorodności biologicznej. Należy dążyć do

wzmocnienia międzynarodowego oddziaływania Polski na rozwiązywanie globalnych problemów

w tym zakresie przez m.in. odegranie większej roli w instytucjach międzynarodowych i większe

zaangażowanie ekspertów z Polski w prace tych instytucji. Wskazane jest także inicjowanie,

prowadzenie lub wspieranie badań naukowych oraz działań ochronnych w innych krajach o

słabszej gospodarce i wysokiej różnorodności biologicznej – w szczególności tych, z których

zasobów przyrodniczych Polska korzysta. Bardzo istotne jest również zwiększanie zdolności

instytucjonalnych w zakresie wdrażania i egzekwowania prawa międzynarodowego dot. handlu

np. gatunkami zagrożonymi, drewnem egzotycznym w sposób, który nie doprowadzi do

zubożenia zasobów różnorodności biologicznej na świecie.

Zadanie

ww

Nr

69.

Utrzymanie i uzupełnienie

członkostwa Polski w

porozumieniach i organizacjach

międzynarodowych

Uzasadnienie

Instytucja

wiodąca

Wskaźnik

Polska jest jednym z nielicznych

państw europejskich, których

żadna z agencji rządowych nie jest

członkiem IUCN. Wymaga to

zmiany, tym bardziej że Polska

uczestniczyła w tworzeniu IUCN.

Ministerstwo

Środowiska

Przynajmniej jeden z

organów państwowych

staje się członkiem IUCN

Instytucja

wiodąca

Zadanie

Uzasadnienie

70.

Wskazanie potrzeb i ew.

podjęcie współpracy

międzynarodowej w zakresie

ochrony i zarządzania

populacjami gatunków i siedlisk

chronionych w skali regionów

transgranicznych i

biogeograficznych

Zadanie ma na celu dokładną

diagnozę potrzeb, co do

funkcjonowania

międzynarodowych grup

eksperckich zajmujących się

transgranicznymi populacjami

gatunków chronionych. Obecnie

funkcjonuje m.in. polsko-słowacki

zespół ekspertów do spraw

ochrony dużych drapieżników.

Brakuje współpracy

międzynarodowej w zakresie

ochrony i zarządzania

zagrożonymi siedliskami i

gatunkami w skali regionów

biogeograficznych.

Ministerstwo

Środowiska

Wdrożenie Protokołu z Nagoi i

rozporządzenia Parlamentu

Europejskiego i Rady UE

511/2014

Protokół z Nagoi i wdrażające je

rozporządzenie Parlamentu

Europejskiego i Rady UE nr

511/2014 dnia z 16 kwietnia

2014 r. w sprawie środków

zapewniających zgodność

użytkowników w Unii z

wymogami wynikającymi z

Protokołu z Nagoi dotyczącego

dostępu do zasobów genetycznych

oraz uczciwego i sprawiedliwego

podziału korzyści wynikających z

wykorzystania tych zasobów

(Dz. Urz. UE L 150 z 20.05.2014,

str. 59), zakłada sprawiedliwy

podział korzyści między tzw.

„dawcami” i „biorcami” zasobów

genetycznych. Protokół w

założeniu ma gwarantować

większą pewność prawną i

przejrzystość dla dawców oraz

użytkowników zasobów

genetycznych.

Ministerstwo

Środowiska

Wspieranie badań i działań

ochronnych poza granicami

Polski

ww

72.

Liczba powołanych grup

międzynarodowych z

udziałem polskich

ekspertów

.go

Generalna

Dyrekcja Ochrony

Środowiska

w.

rcl

71.

Wskaźnik

v.p

l

Nr

Wskazane jest inicjowanie,

prowadzenie lub wspieranie badań

oraz działań ochronnych w innych

krajach o słabszej gospodarce i

wysokiej różnorodności

biologicznej (w tym w krajach

sąsiadujących z Polską i krajach,

gdzie migrują gniazdujące u nas

ptaki), np. w ramach różnych

programów CITES, funduszu

małych grantów EUROBATS I

ASCOBANS. W ramach środków

przeznaczanych przez

Ministerstwo Spraw

Zagranicznych na wspieranie

projektów zagranicznych powinny

znaleźć się także cele ochrony

różnorodności biologicznej.

Ministerstwo

Środowiska

Narodowy

Fundusz Ochrony

Środowiska i

Gospodarki

Wodnej

Ministerstwo

Spraw

Ustanowienie systemu

wdrażania dostępu do

zasobów genetycznych

oraz uczciwego i

sprawiedliwego podziału

korzyści

Liczba uruchomionych

programów i

zrealizowanych działań w

układzie

międzynarodowym

Opracowanie i wdrożenie w

życie krajowego programu

wdrażania CITES

ww

74.

Wskaźnik

v.p

l

Implementacja i egzekwowanie

przepisów dot. regulacji handlu

egzotycznym drewnem

Instytucja

wiodąca

Uzasadnienie

NFOŚiGW może stworzyć

program małych grantów na

wspieranie projektów

realizowanych w partnerstwie z

podmiotami zagranicznymi,

dotyczących działań z zakresu

ochrony przyrody wykraczających

zakresem poza granice Polski jeżeli

miałoby to związek z

bezpieczeństwem ekologicznym

RP.

Zagranicznych

Nielegalne pozyskiwanie drewna

jest powszechnym problemem o

znaczeniu międzynarodowym.

Zapotrzebowanie na egzotyczne

drewno, ale też papier i niektóre

artykuły spożywcze (w tym

zawierające olej palmowy)

powodują, że konsumpcja w

Polsce ma negatywny wpływ na

różnorodność biologiczną w lasach

tropikalnych. Pośrednio wpływa to

też na krajowe gatunki, przez

zmiany na zimowiskach niektórych

ptaków. Wpływ ten może być

ograniczony m.in. przez pełne

wdrożenie przepisów

rozporządzenia Parlamentu

Europejskiego i Rady (UE) nr

995/2010 z dnia 20 października

2010 r. ustanawiającego obowiązki

podmiotów wprowadzających do

obrotu drewno i produkty z

drewna (Dz. Urz. UE L 295 z

12.11.2010, str. 23).

Ministerstwo

Środowiska

Realizacja postanowień CITES

wymaga skoordynowanych

działań. Dlatego wskazane jest

opracowanie krajowego programu,

wyznaczającego główne cele,

priorytety, metody, jednostki

odpowiedzialne, koszty i terminy

realizacji działań. Opracowanie

takiego programu wynika też z

Zalecenia Komisji z dnia 13

czerwca 2007 r. określającego

działania dotyczące wykonania

rozporządzenia Rady (WE) nr

338/97 z dnia 8 grudnia 1997 r. w

sprawie ochrony gatunków dzikiej

fauny i flory w drodze regulacji

handlu nimi (Dz. Urz. WE L 61 z

03.03.1997, str. 1: Dz. Urz. UE

Polskie wydanie specjalne,

rozdz. 15, t. 3, str. 136).

Ministerstwo

Środowiska

Liczba wykonanych

kontroli zgodnie z

przepisami

rozporządzenia UE nr

995/2010

.go

73.

Zadanie

Poz. 1207

Główny

Inspektorat

Ochrony

Środowiska

w.

rcl

Nr

– 50 –

Opracowanie i przyjęcie

programu wdrażania

CITES

11. Indeks skrótów stosowanych w Programie

Porozumienie o ochronie małych waleni Bałtyku, Północno-Wschodniego

Atlantyku, Morza Irlandzkiego i Morza Północnego

B@B

Inicjatywa biznes i różnorodność biologicznej (business and biodiversity)

CITES

Konwencja Waszyngtońska, Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi

zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (Convention on

International Trade in EndangeredSpecies of Wild Fauna and Flora)

EUROBATS

Porozumienie o ochronie nietoperzy w Europie (Agreement on the Conservation of

Populations of European Bats)

GDOŚ

Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

GIOŚ

Główny Inspektorat Ochrony Środowiska

INSPIRE

Infrastruktura Informacji Przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej

(INnfrastructure for SPatialInfoRmation in Europe)

IUCN

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (International Union for Conservation of

Nature)

IZ-PIB

Instytut Zootechniki - Państwowy Instytut Badawczy

LIFE

Instrument finansowy LIFE

w.

rcl

.go

v.p

l

ASCOBANS

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

PROW

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich

UE

Unia Europejska

ww

NFOŚiGW