PL
Uchwała Rady Ministrów nr 165 z dnia 12 sierpnia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu pod nazwą "Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020. Nowy wymiar aktywnej integracji"
Table of Provisions (7)
Statutory Text (7 Articles)
§ 1. Przyjmuje się program pod nazwą „Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu
2020. Nowy wymiar aktywnej integracji”, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.
w.
rcl
§ 2. Program został utworzony w celu realizacji Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020 w zakresie włączenia społecznego.
załącznik do uchwały Rady Ministrów. Jest to dokument o charakterze operacyjno-wdrożeniowym,
ustanowiony w celu realizacji średniookresowej strategii rozwoju kraju – „Strategii Rozwoju Kraju 2020”
oraz Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego, Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego, Krajowej Strategii
Rozwoju Regionalnego oraz innych strategii rozwoju.
.go
W kontekście nowej metodologii programowania polityk publicznych, za istotny element uznano
wyodrębnienie problematyki ubóstwa i wykluczenia społecznego, jako część krajowych działań budowy
Europejskiego Modelu Społecznego. Program został zapowiedziany w przyjętym przez Radę Ministrów
30 kwietnia 2013 roku, Krajowym Programie Reform na rzecz realizacji strategii „Europa 2020” –
Aktualizacja KPR 2013/2014. Tym samym, stanowi on realizację krajowej polityki społecznej,
w szczególności celu szczegółowego 3 Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020 (SRKL), jak również
w zakresie objętym warunkiem 9.1 warunkowości ex ante dla Europejskiego Funduszu Społecznego,
dotyczącym istnienia i realizacji krajowych strategicznych ram polityki na rzecz ograniczania ubóstwa
i aktywnej integracji osób wykluczonych.
W grudniu 2010 roku Komisja Europejska przyjęła komunikat „Europejska platforma współpracy
w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym: europejskie ramy na rzecz spójności
społecznej i terytorialnej”, w którym przedstawiono sposób, w jaki różne dziedziny polityki przyczynią
się do osiągnięcia tego ambitnego celu zmniejszenia ubóstwa i zwiększenia włączenia społecznego.
Określono w nim również szereg działań towarzyszących, mających pomóc w osiągnięciu celu
zmniejszenia ubóstwa oraz wyjaśniono koncepcję i sposób funkcjonowania platformy.
w.
rcl
Określono, że walka z ubóstwem i wykluczeniem musi opierać się na wzroście gospodarczym
i zatrudnieniu oraz na nowoczesnej i skutecznej ochronie socjalnej. Interwencja innowacyjnej ochrony
socjalnej musi być połączona z szerokim zestawem polityk społecznych, łącznie z ukierunkowaną
edukacją, pomocą społeczną, mieszkalnictwem, zdrowiem, godzeniem życia prywatnego i zawodowego
oraz polityk rodzinnych. W związku z możliwością korzystania ze środków unijnych na realizację
określonych działań w latach 2014–2020 w ramach funduszy Wspólnych Ram Strategicznych (WRS),
wszystkie kraje członkowskie, w tym Polska, zobowiązane są do spełnienia odpowiednich warunków
ex ante.
ww
Celem niniejszego dokumentu jest właśnie przedstawienie projektowanej polityki państwa w zakresie
walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym w ramach warunku 9 .1 Wspólnych Ram Strategicznych.
W pracach nad pierwszą wersją dokumentu wzięli udział przedstawiciele Departamentu Pomocy
i Integracji Społecznej MPiPS, który koordynował prace nad jego utworzeniem oraz innych
departamentów Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Ponadto w pracach wzięły udział lub swoje
uwagi złożyły: Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Infrastruktury
i Rozwoju i inne resorty, jak również eksperci organizacji obywatelskich i instytucji naukowych: Cezary
Miżejewski (Polski Komitet EAPN), Piotr Olech (Pomorskie Forum Bezdomności), prof. Ryszard
Szarfenberg (Polski Komitet EAPN, Instytut Polityki Społecznej Uniwersytetu Warszawskiego), dr Bogdan
Skrzypczak, Paweł Jordan (Stowarzyszenie Centrum Aktywności Lokalnej CAL), Andrzej Smosarski,
Krzysztof Balon (Wspólnota Robocza Związku Organizacji Socjalnych WRZOS), Marek Borowski
(Federacja Polskich Banków Żywności), Bartłomiej Głuszak (Federacja Organizacji Socjalnych
Województwa Warmińsko-Mazurskiego FOSa), Bartosz Mioduszewski, Agata Gawska, (Fundacja
Aktywizacja), Alicja Pacewicz (Centrum Edukacji Obywatelskiej), Elżbieta Ałtyn (OPS Sianów) , Mirosław
Przewoźnik, Konwent CIS i KIS, w tym Andrzej Trzeciecki, Katarzyna Sokołowska i Małgorzata Kowalska.
Alina Karczewska (WRZOS), Zofia Rutkowska (ROPS Poznań), Jacek Kowalczyk (MOPS Kraków), Julia
Wygnańska (Kamiliańska Misja Pomocy Społecznej), dr Tomasz Kaźmierczak, dr Marek Rymsza.
Projekt Krajowego Programu został skierowany do uzgodnień międzyresortowych oraz do szerokich
konsultacji społecznych min. do ok. 50 organizacji pozarządowych. Konsultowany był na forum Centrów
Integracji Społecznej oraz prezentowany i dyskutowany na wielu spotkaniach w Polsce. Z uwagi
1 Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały zgłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644,
z 2012 r. poz. 1237, z 2013 r. poz. 714 oraz z 2014 r. poz. 379.
str. 3
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
na charakter dokumentu, który zawiera działania z szeroko rozumianej polityki społecznej w zakresie
walki z ubóstwem i przeciwdziałaniem wykluczeniu społecznemu, konsultacje społeczne trwały od lipca
do grudnia 2013 roku. W czasie konsultacji uwagi, opinie i rekomendacje zgłosiły zarówno resorty, jak
i jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacje pozarządowe. Część uwag została uwzględniona
i niektóre zapisy uległy przeformułowaniu bądź zostały zgrupowane. Jednakże ogólne założenia kształtu
i formy dokumentu zostały zachowane. Krajowy Program uzyskał akceptację Komisji Wspólnej Rządu
i Samorządu.
Krajowy Program zawiera cel główny i pięć celów szczegółowych oraz sześć priorytetów wyznaczonych
do realizacji celów szczegółowych, a tym samym celu głównego. W celu ułatwienia realizacji celów
szczegółowych Priorytety zostały podzielone na Działania. Zarówno cele, jak i priorytety są związane
i wynikają z diagnozy, która znajduje się na początku dokumentu. Diagnoza zawiera główne obszary
społeczne i grupy zagrożone ubóstwem i wykluczeniem społecznym zaś wszystkie działania zaplanowane
w dokumencie mają wpływ na osiągnięcie w 2020 r. celu głównego.
ww
w.
rcl
.go
Dokument ma charakter programowy i na obecnym etapie nie powoduje skutków finansowych oraz nie
stanowi podstawy do ubiegania się o dodatkowe środki finansowe. Jest wyznacznikiem kierunków
priorytetów i działań, które w pierwszej kolejności finansowane są ze źródeł już dostępnych. Nowe
działania, wskazane w poszczególnych priorytetach nie będą powodować skutków finansowych dla
sektora finansów publicznych jak również nie ulegnie zmianie poziom finansowania zaplanowany ze
środków budżetu państwa. Krajowy Program powinien więc być wykorzystywany zgodnie
z przeznaczeniem jako strategiczny dokument wskazujący cele i kierunki przeciwdziałania ubóstwu
i wykluczeniu społecznemu, przy wykorzystaniu wskazanych możliwości i indykatywnych źródeł
finansowania.
str. 4
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Rozdział I
v.p
l
Diagnoza skali ubóstwa i wykluczenia społecznego w Polsce
Globalizacja gospodarki, szybki postęp technologiczny, zwłaszcza w dziedzinie informatyki i środków
komunikacji społecznej, otwierają nowe perspektywy i szanse rozwoju. Wiążą się jednak także
z nieznanymi wcześniej zagrożeniami dotyczącymi tworzenia warunków pełnego wykorzystania
potencjału społeczeństw i adaptacji wszystkich grup społecznych do nowej rzeczywistości.
W roku 2011 ok. 120 mln mieszkańców Unii Europejskiej (25% jej ludności) doświadczało różnych
(z różnym natężeniem) deficytów – tzn. braku środków finansowych, braku dostępu do dóbr materialnych
czy też dostępu do pracy.
.go
Życie ¼ ludności Europy poniżej granicy wykluczenia społecznego podważa ideę spójności społecznej
i obniża wartość kapitału społecznego Unii. Dlatego 27 państw UE podjęło decyzję o połączeniu wysiłków
na rzecz działań zmierzających do ograniczenia ubóstwa i wykluczenia społecznego, przeznaczając na ten
cel odpowiednie środki w nowej perspektywie finansowej (2014–2020). Państwa członkowskie
zobowiązały się do opracowania polityk ograniczania ubóstwa, zaangażowania odpowiednich
zainteresowanych stron, a następnie monitorowania rozwoju sytuacji, ze szczególnym uwzględnieniem
warunków życia.
Zasięg ubóstwa, które w 2011 r. w Unii Europejskiej dotyczyło 16,9%2 społeczeństwa, a w Polsce 17,7%3,
pomimo osiągania kolejnych etapów rozwoju gospodarczego i społecznego, stał się przyczyną
ustanowienia walki z ubóstwem jednym z priorytetów w strategicznych programach rozwojowych
na najbliższe lata.
w.
rcl
Globalny wymiar ubóstwa i wykluczenia społecznego
Do statystycznego pomiaru ubóstwa w Polsce stosuje się obecnie trzy kryteria (są to wskaźniki
europejskie przyjęte dla strategii Europa 2020 w UE). Rodzina (gospodarstwo domowe) jest zagrożona
ubóstwem, jeżeli jego dochód jest niższy niż 60% mediany ekwiwalentnych dochodów do dyspozycji
w danym kraju. W 2011 r. wartość tak ustalonej granicy ubóstwa wynosiła dla jednej osoby około 1000 zł
miesięcznie, a dla rodziny czteroosobowej było to nieco ponad 2100 zł. Jeżeli rodzina deklaruje, że nie
może zaspokoić z powodów finansowych co najmniej czterech z dziewięciu podstawowych potrzeb, to
uznawana jest za będącą w sytuacji pogłębionej deprywacji materialnej. Ostatnie kryterium dotyczy czasu
pracy członków rodziny w roku poprzedzającym badanie. Jeżeli czas pracy członków rodziny był niższy
niż 20% pełnego rocznego potencjalnego czasu pracy, wówczas mowa o rodzinach żyjących
w gospodarstwach o bardzo niskiej intensywności pracy.
ww
Dla celów pomiaru łącznego występowania tych sytuacji stosuje się jednocześnie te trzy kryteria. Żeby
uniknąć podwójnego bądź potrójnego liczenia osób, np. jednocześnie zagrożonych ubóstwem i pogłębioną
deprywacją, bierze się pod uwagę spełnianie co najmniej jednego z warunków. W ten sposób
otrzymujemy liczbę osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. W Polsce w 2011 r.
wynosiła ona 10,2 mln, co stanowiło 27,2% całej ludności wobec 24,2% średnio w UE. Zagrożonych
ubóstwem było ok. 6,6 mln osób, doświadczających pogłębionej deprywacji ok. 4,9 mln i ok. 2,1 mln osób
żyjących w gospodarstwach domowych z niską intensywnością pracy4. Wartości tych nie sumujemy,
w związku z nakładaniem się na siebie poszczególnych stanów.
Warto podkreślić, że wartość prezentowanego wskaźnika w Polsce systematycznie maleje
(od 2005 r., tj. od momentu podjęcia badań przez GUS5), podczas gdy w UE w 2011 r. odnotowano wzrost
o 0,8 pkt. proc.
2 EU-SILC 2011: European Union Statistics on Income and Living Conditions.
3 op. cit.
4 Poland – National target for the reduction of poverty and social exclusion.
5
Europejskie badania dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2011 r. Notatka informacyjna GUS. Materiał na konferencję prasową
w dniu 21 grudnia 2012 r.
str. 5
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Tab. 1. Miary ubóstwa i/lub wykluczenia społecznego w Polsce na tle UE6
Wyszczególnienie
EU‐27
24,7
Maksymalna wartość
w EU
Wskaźnik
zagrożenia
ubóstwem
49,3
Minimalna wartość w EU
15,0
POLSKA 2012
26,7
Wskaźnik niskiej
intensywności
pracy
16,9
9,9
10,4
23,1
44,1
23,4
17,1
13,5
6,9
9,6
1,3
5,7
.go
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat
Wskaźnik
pogłębionej
deprywacji
materialnej
v.p
l
Wskaźnik
zagrożenia
ubóstwem lub
wykluczeniem
społecznym
Poz. 787
Jeżeli rodzina doświadcza różnych problemów jednocześnie, wówczas jej sytuacja jest trudniejsza.
Wszystkimi trzema formami ubóstwa i wykluczenia społecznego (centrum przecinających się kół)
było dotkniętych 8 mln (1,6%) Europejczyków. W Polsce w 2011 r. było to nieco ponad 0,5 mln (1,5%).
Rys. 1. Odsetek osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w krajach Unii Europejskiej
i Polsce w 2011 r. (nakładanie się subpopulacji)
w krajach Unii Europejskiej
Osoby
zagrożone
ubóstwem
w.
rcl
Osoby
zagrożone
ubóstwem
w Polsce
Osoby żyjące w
gospodarstwach o niskiej
2,9%
intensywności pracy
9,8%
Osoby żyjące w
gospodarstwach o niskiej
1,6%
intensywności pracy
10,6%
2,0%
2,8%
1,6%
2,6%
1,5%
4,0%
0,4%
0,6%
4,0%
Osoby zagrożone
pogłębioną materialną
deprywacją
7,9%
8,8%
∑ UE 27 = 24,3%
ww
16,9%
17,7%
5,5%
7,1%
Osoby zagrożone
pogłębioną materialną
deprywacją
13,0%
∑ PL = 27,2%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat
Chociaż od 2008 r. w Polsce liczba zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym obniżyła się
do 2011 r. o blisko 1,3 mln osób, to jednak zwiększyła się liczba zagrożonych ubóstwem o ok. 270 tys.
W tym samym okresie zmalała liczba osób zagrożonych materialną deprywacją o 1,8 mln i o 370 tys.
W badaniu EU‐SILC używane są różne okresy odniesienia. Okresem odniesienia dla zmiennych dochodowych jest ostatni pełny rok
kalendarzowy poprzedzający badanie. Dla innych zmiennych okresem odniesienia jest sytuacja bieżąca gospodarstwa domowego.
str. 6
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
zagrożonych niską intensywnością pracy. Polska pomimo wyraźnej poprawy w zakresie warunków życia
nadal należy do grupy krajów o wysokim poziomie zagrożenia ubóstwem.
Mimo że w Polsce wskaźnik osób zagrożonych pogłębioną deprywacją materialną maleje (z 14,2%
w 2010 r. do 13,0% w 2011 r.), dystans do UE nadal jest znaczny, bowiem wskaźnik dla 27 państw
wyniósł w 2011 r. – 8,8% (mimo nieznacznego wzrostu o 0,7 pkt. proc. w porównaniu z 2010 r.). W Polsce
największy postęp dokonał się w dostępności komputerów i samochodów. W 2011 r. z powodu braku
środków finansowych komputera nie posiadało jedynie 7,4% gospodarstw domowych, a samochodu
10,6% gospodarstw (w 2005 r. odpowiednio: 30,3% i 24,5% gospodarstw)7.
Ubóstwo i wykluczenie społeczne według województw
.go
Przeprowadzone badania nad zasięgiem ubóstwa lub wykluczeniem społecznym pozwalają na dokonanie
charakterystyk regionalnych, w przypadku Polski – odpowiednie wskaźniki oszacowano w podziale na
województwa. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym osiągnął najwyższe
wartości w województwach: lubelskim, lubuskim (które zanotowały także jego wzrost w latach
2008–2011 w granicach 3 pkt. proc.) i świętokrzyskim. Najwyższy spadek ubóstwa zanotowano
w województwach: warmińsko-mazurskim (o 9,1 pkt. proc.), świętokrzyskim (6,4 pkt. proc.) oraz
podkarpackim (5,3 pkt. proc.)
W Polsce wskaźnik zagrożenia ubóstwem osiągnął najwyższe wartości w województwie lubelskim
(31,3%), świętokrzyskim (25,5%) oraz lubuskim (25,1%), a najniższe w dolnośląskim (12,8%), śląskim
13,0%) i opolskim (13,4%).
Mapa 1. Wskaźniki zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym według województw w 2011 r.8
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem
relatywnym w 2011 r.
wykluczeniem społecznym w 2011 r.
17,7
w.
rcl
27,2
ww
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat;
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat
Wskaźnik zagrożenia niską intensywnością pracy kształtował się najmniej korzystnie w województwie
lubuskim (13,2%). Powyżej średniej krajowej notowano także w województwach dolnośląskim (8,5%),
opolskim (8,4%) i warmińsko-mazurskim (8,3%). Najkorzystniej kształtował się natomiast
w województwie wielkopolskim (4,5%), pomorskim (4,9%) oraz w województwie mazowieckim (5,2%).
7 Dane GUS.
8 Dane w ujęciu na województwa zbierane były
str. 7
przez GUS do 2011 r. Od 2012 r. dane agregowane są do poziomu regionów.
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
.go
v.p
l
Mapa 2. Wskaźnik niskiej intensywności pracy w województwach w 2011 r. 9
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat
w.
rcl
Najsilniejszą deprywacją materialną zagrożone są województwa: zachodniopomorskie (23,5%)
i lubuskie (18,8%), w najlepszej sytuacji są natomiast podlaskie (5,0%) i wielkopolskie (7,5%).
Mapa 3. Wskaźnik zagrożenia pogłębioną deprywacją materialną w województwach w 2011 r.10
ww
13,0
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat
9
Dane w ujęciu na województwa zbierane były przez GUS do 2011 r. Od 2012 r. dane agregowane są do poziomu regionów.
j.w.
str. 8
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Klasa miejscowości a ubóstwo i wykluczenie społeczne
v.p
l
Wymiar terytorialny ubóstwa lub wykluczenia społecznego kształtuje się odrębnie w zależności od klasy
miejscowości (czyli liczby mieszkańców). Zależność ta i jej kierunek jest systematycznie badana przez
GUS11. Wyniki Badania Budżetów Gospodarstw Domowych oraz badania EU-SILC wskazują na fakt, że im
mniejsza klasa miejscowości tym wzrasta ryzyko narażenia na ubóstwo i wykluczenie społeczne.
W konsekwencji tego poziom zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym jest znacznie wyższy na
wsi aniżeli w mieście.
Tab. 2. Podstawowe wskaźniki Strategii Europa 2020 w podziale na klasę miejscowości w 2011 r.
Polska
Miasta razem
500 i więcej
500 – 200
200 – 100
100 – 20
Wskaźnik
pogłębionej
deprywacji
materialnej
27,2
Wieś
Wskaźnik niskiej
intensywności
pracy
23,0
17,7
13,0
6,9
12,7
12,3
6,9
7,9
5,1
13,1
9,4
Klasa miejscowości
Miasta o liczbie mieszkańców w tys.
16,3
8,1
23,0
12,8
13,3
23,9
26,3
13,3
15,5
12,6
14,3
6,7
33,7
25,2
14,1
6,9
24,1
13,7
w.
rcl
20 i mniej
Wskaźnik
zagrożenia
ubóstwem
.go
Wyszczególnienie
Wskaźnik
zagrożenia
ubóstwem lub
wykluczeniem
społecznym
7,2
7,0
Źródło: Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2011 r. Notatka informacyjna GUS
ww
Jak wynika z zaprezentowanych danych, zagrożenie ubóstwem ma wyraźny terytorialny wymiar.
W ramach prac nad zintegrowanymi strategiami rozwoju (w tym Krajową Strategią Rozwoju Regionalnego
2010–2020. Regiony, miasta, obszary wiejskie12) zidentyfikowane zostały czynniki i procesy, które z różną
intensywnością przyczyniają się do deprecjacji określonych obszarów, stanowiąc o występowaniu
określonych problemów społecznych. Zidentyfikowane czynniki, to z jednej strony położenie – z dala
od dużych ośrodków, peryferyjność wynikająca z utrwalonych zaszłości (położenie na krańcach obecnych,
bądź poprzednich granic administracyjnych województw), obszary przygraniczne, część dawnych
terenów popegeerowskich – oraz związane z tym bariery komunikacyjne (braki w lokalnej infrastrukturze
transportowej). Utrudniony dostęp do dóbr i usług publicznych lub ich niewystarczająca jakość powoduje
gwałtowne procesy depopulacyjne na obszarach wiejskich, powstawanie problemów społecznych na dużą
skalę (bezrobocie, bierność społeczna) oraz ich dalszą marginalizację gospodarczą i społeczną. Ponadto
podkreślono niedopasowanie (w tym brak elastycznych form pracy) i niestabilność lokalnych rynków
pracy z okresowymi gwałtownymi wzrostami bezrobocia, w tym występowanie ukrytego bezrobocia.
Czynnikiem przyczyniającym się do realnego zagrożenia wzrostem poziomu ubóstwa i pogłębienia różnic
wewnątrzregionalnych oraz na linii wieś/miasto w tym zakresie jest także niski poziom dochodów
ludności wiejskiej.
11 Badania Budżetów Gospodarstw Domowych, EU-SILC.
12 Dokument został przyjęty przez Radę Ministrów 13 lipca 2010 r.
str. 9
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Ubóstwo w wymiarze rodziny
v.p
l
Tendencje zmian w strukturze polskich rodzin są zbieżne z tendencjami zmian występującymi w krajach
Europy Zachodniej. Zmniejsza się udział małżeństw z dziećmi, a wśród nich rośnie udział rodzin z jednym
lub co najwyżej dwojgiem dzieci. Rodziny z jednym dzieckiem stanowią 47% ogółu, z dwojgiem dzieci –
36%, a rodziny wielodzietne (mające troje i więcej dzieci) – 17%. Jedynie na wsi odsetek rodzin
wielodzietnych jest ponad dwukrotnie wyższy (25%) niż w miastach (12%). Rodziny niepełne stanowiły
19,4% ogółu rodzin, z tego ok. 2% to wielodzietne rodziny niepełne. Niemal wszystkie dzieci
wychowywały się we własnych rodzinach – poza rodziną naturalną pozostawało około 1% dzieci.
Tab. 3. Wskaźniki zagrożenia ubóstwem w EU-27 wg typów gospodarstw domowych w latach 2008–2012 (%)
2008
Wyszczególnienie
Rodzice z 1 dzieckiem na utrzymaniu
Rodzice z 2 dzieci na utrzymaniu
Rodzice z 3 lub więcej dzieci na utrzymaniu
Źródło: Eurostat – EU- SILC
AB-
A
50,4
A
16,8
B
B
35,2
11,3
2010
2011
2012
48,6
51,8
50,1
50,8
16,5
17,5
18,6
19,3
33,9
36,7
11,3
34,6
11,8
34,1
12,6
13,1
.go
Samotni rodzice z dziećmi na utrzymaniu
2009
A
B
A
B
17,6
14,1
31,7
26,5
18,0
18,7
14,4
19,3
14,8
31,6
15,7
31,7
26,4
19,5
15,3
31,4
26,3
30,7
25,4
25,7
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym,
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem
w.
rcl
Według Eurostatu w 2012 r. w krajach UE-27, zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym było
ponad 50% samotnych rodziców z dziećmi i ponad 30% rodziców z 3 i więcej dzieci, były to wskaźniki
znacząco wyższe od odpowiedniego wskaźnika dla rodzin z jednym dzieckiem na utrzymaniu.
Odpowiednie wskaźniki dla Polski nie różniły się znacząco od tych w UE-27.
Tab. 4. Wskaźniki zagrożenia ubóstwem w Polsce wg typów gospodarstw domowych w latach 2008–2012(%)
Wyszczególnienie
Samotni rodzice z dziećmi na utrzymaniu
Rodzice z dzieckiem na utrzymaniu
Rodzice z dwojgiem dzieci na utrzymaniu
Rodziny wielodzietne z trojgiem lub więcej dzieci na
utrzymaniu
ww
Źródło: Eurostat – EU-SILC
AB-
2008
2009
2010
2011
2012
A
51,9
51,8
51,7
46,4
45,7
A
22,4
20,5
20,7
18,8
18,6
B
B
A
B
A
B
30,2
13,9
25,3
17,9
45,4
34,4
34,8
12,3
24,3
19,5
46,3
37,8
34,2
12,3
25,3
19,8
42,3
32,8
29,8
11,3
24,6
19,7
44,4
34,6
26,9
11,8
20,1
16,2
43,4
36,5
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym,
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem
Zagrożenie ubóstwem wzrasta wraz ze wzrostem liczebności gospodarstwa domowego, a najwyższe
wartości osiąga w rodzinach wielodzietnych z trojgiem bądź większą liczbą dzieci na utrzymaniu. Wśród
tej grupy poziom zagrożenia ubóstwem w 2012 r. wyniósł 36,5% (w porównaniu z 2011 r. wzrósł
o 1,9 pkt. proc.). Co znamienne, poziom wskaźnika ubóstwa (po transferach społecznych) oznacza,
że zarówno starania własne rodzin, jak i pomoc państwa w postaci świadczeń i usług nie chronią istotnie
rodzin wielodzietnych, a także samotnych rodziców przed wykluczeniem.
Osoby z rodzin niepełnych były w porównywalnie trudnej sytuacji jak osoby z rodzin wielodzietnych.
W 2011 r. zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym było 46,6% (29,8% ubóstwem) osób
str. 10
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
z rodzin niepełnych, w porównaniu z 2010 r. ich liczba zmniejszyła się o 5,3 pkt. proc. (i odpowiednio
4,4% pkt. proc.).
Utrzymywanie się sytuacji znaczącego zagrożenia ubóstwem, wynikającej także ze zbyt małej
skuteczności systemu wsparcia rodzin wielodzietnych, może zaostrzać obawy młodych ludzi przed
posiadaniem dzieci (konkurencyjność stylów życia i dóbr) oraz poważnie ograniczyć zdolność rodzin,
które się na dzieci zdecydowały, do rzetelnego wypełniania funkcji wychowawczych.
Ubóstwo dzieci i młodzieży
.go
Dzieciństwo i młodość to dwa pierwsze etapy ludzkiego życia. Od ich jakości zależy to, jak się potoczy
życie dorosłe (25+). Dzieci rodzą się w różnych rodzinach i w różnych społecznościach lokalnych. Rodziny
te i społeczności mogą być wielowymiarowo zamożne w różnorodne kapitały i włączone do różnorodnych
sieci kontaktów lub wielowymiarowo ubogie i społecznie wykluczone i izolowane. Status materialny
i niematerialny dzieci jest taki jak rodzin i społeczności, w których się urodziły i w których dorastają.
Z tego oczywistego faktu wynika ryzyko odtwarzania nierówności w kolejnych pokoleniach. Dzieci
z zamożnych i włączonych rodzin jako osoby dorosłe też są zamożne i włączone, a dzieci z rodzin ubogich
i wykluczonych, gdy dorastają są w podobnej sytuacji jak ich rodzice. Podstawowym ideałem
współczesnych społeczeństw jest równość szans życiowych. Realizuje się ona wtedy, gdy nierówności
startu są niwelowane w trakcie dzieciństwa, na co dowodem jest ograniczenie zjawiska dziedziczenia
statusu po rodzicach do minimum. Najlepsze wyniki w tym zakresie na świecie mają społeczeństwa
skandynawskie.
Łącznie na koniec grudnia 2011 r. było w Polsce dzieci i młodzieży (0–24) ponad 10,9 mln, w tej liczbie
3,9 mln dzieci młodszych (0–9), w tym 1,7 mln dzieci w wieku 0–3, oraz 4,2 mln dzieci starszych
(nastolatków, 10–19). Liczba dzieci w całej populacji będzie się w Polsce zmniejszać ze względu na to,
że rodzi się mniej dzieci niż w przeszłości.
Według metodologii przyjętej na potrzeby strategii Europa 2020 w Polsce ubogich lub wykluczonych
dzieci (w wieku 0–17) było ponad 2,1 miliona. Stanowiło to około 30% dzieci w tym wieku.
w.
rcl
Rys. 2. Liczba ubogich lub wykluczonych dzieci (0–17), liczba dzieci żyjących w gospodarstwach
domowych zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, liczba dzieci żyjących
w gospodarstwach domowych zagrożonych ubóstwem relatywnym, liczba dzieci żyjących
w gospodarstwach domowych podlegających pogłębionej deprywacji materialnej, liczba dzieci żyjących
w gospodarstwach domowych o niskiej intensywności pracy w latach 2005–2011 (w tysiącach).
4 000
3 797
3 259
3 500
3 000
2 500
2 826
2 709
2 321
2 455
1 841
2 000
2 046
1 716
1 500
1 000
836
2 263
2 191
2 109
1 682
1 601
1 561
1 121
1 062
374
342
344
288
2008
2009
2010
2011
2 188
672
502
500
1 675
1 305
934
0
2006
ww
2005
Źródło: Eurostat
str. 11
2007
Dzieci ubogie lub wykluczone
Dzieci ubogie relatywnie
Dzieci podlegające głębokiej deprywacji materialnej
Dzieci żyjące w gospodarstwach o bardzo niskiej intensywności pracy
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Mimo zmniejszającej się liczby dzieci ubogich lub wykluczonych, jest ona oczywiście nadal nie do
zaakceptowania. W Europie najlepsze wyniki pod względem tych wskaźników mają kraje skandynawskie.
Odsetek dzieci w takiej sytuacji jest tam mniejszy niż 20%.
Z przytoczonych danych wynika, że zmniejszenie do zera liczby gospodarstw domowych z niską
intensywnością pracy nie spowodowałoby znaczącego zmniejszenia ubóstwa lub wykluczenia dzieci
(288 tys. do 2,109 mln).
Jeżeli ubóstwo dochodowe z granicą 60% mediany dochodów gospodarstw domowych nazywane jest
w UE sferą zagrożenia ubóstwem, to pogłębiona materialna deprywacja (co najmniej 4 potrzeb z 9)
pokazuje już niezaspokojenie podstawowych potrzeb z powodów finansowych.
70
60
50
40
30
16,4
12,5
10,7
w.
rcl
20
.go
Rys. 3. Odsetek dzieci, których potrzeby podlegają głębokiej deprywacji w UE-27 według trzech grup
wiekowych, w %, w 2009 r. (rosnąco według wskaźnika dla dzieci z grupy 0–5, głęboka deprywacja
co najmniej 4 z 9 potrzeb niezaspokojonych z powodów finansowych).
10
0
wiek 0-5
wiek 6-11
wiek 12-15
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych EU SILC
ww
W liczbach bezwzględnych dzieci podlegających głębokiej deprywacji w wieku 0–5 było w Polsce
w 2011 r. (zakładając brak zmiany wskaźników od 2009 r.) – 262,9 tys., w wieku 6–11 – 274,7 tys.,
w wieku 12–15 – 263,5 tys. Łącznie było takich dzieci 801,1 tys. (0–15). Liczba dzieci podlegających
głębokiej deprywacji powinna być mniejsza niż 1% (udało się to osiągnąć krajom skandynawskim), czyli
w warunkach 2011 r. w Polsce – dzieci podlegających głębokiej materialnej deprywacji powinno być
mniej niż 62,4 tys. (w odniesieniu do liczby dzieci w wieku 0–15 w 2011 r.).
Rozważając zależności między typem rodziny i deprywacją materialną dzieci, należy podkreślić,
że podlegają jej one w Polsce w większym stopniu w rodzinach samotnych rodziców, a po nich
w rodzinach wielodzietnych. Głęboka deprywacja materialna (6+) dotyka 37% dzieci w pierwszych i 23%
w drugich.
str. 12
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
60
53,9
50
43,8
37,2
40
v.p
l
Rys. 4. Deprywacja materialna w zakresie potrzeb dzieci (3+ i 6+ niezaspokojonych potrzeb z 18)
ze względu na typ gospodarstwa domowego (2009, %)
33,4
28,8
30
23,4
19,7
20
MD6+
13,7
13,3
10
MD3+
6
5,2
.go
0
12,8
Samotny rodzic z Dwoje dorosyłych z Dwoje dorosłych z Dwoje dorosłych z Inne gospodarstwa
Wszystkie
dziećmi
1 dzieckiem
2 dzieci
3 i więcej dzieci
z dziećmi
gospodarstwa z
dziećmi
Źródło: EU-SILC, opracowanie własne
w.
rcl
W wielu krajach UE odsetek dzieci w rodzinach samotnych rodziców z głęboką deprywacją materialną
potrzeb charakterystycznych dla dzieci jest mniejszy niż 10%, a w przypadku rodzin wielodzietnych
takich krajów jest nawet więcej. W Polsce oznaczałoby to, w przypadku rodzin samotnych rodziców,
zmniejszenie odsetka o ponad 27 punktów procentowych, a w przypadku wielodzietnych – o ponad
13 punktów.
Poza samotnym rodzicielstwem i wielodzietnością warto zwrócić uwagę na nastoletnie macierzyństwo.
Liczba nastoletnich matek w PRL była wysoka i dość stabilna, zmniejszyła się ona w latach 90, ale od kilku
lat trendy w zakresie bardzo młodego macierzyństwa są niepokojące. W 2011 r. urodzeń w grupie
wiekowej nastolatek (19 lat i mniej) zanotowano 16,2 tys., w 2010 r. było to 18,5 tys., w 2009 r. – 20,6 tys.,
w 2008 – 21,3 tys. Trend ogólny od 2008 r. jest więc malejący, ale w przypadku bardzo młodych matek
miał tendencję wzrostową.
Tab. 5. Liczba dzieci urodzonych przez bardzo młode matki
Wiek
12
13
14
15
16
1
2003
7
43
-
5
40
239
245
1.432
1.244
1.142
ww
Ogółem
2002
954
2004
-
3
38
2005
-
6
40
2006
2
4
39
247
260
259
1.296
1.289
1.267
1.008
983
963
2007
-
4
64
251
1.125
1.444
2008
-
2009
-
7
75
329
1.230
1.641
5
60
341
1.313
1.719
Źródło: P. Szukalski, Nastoletnie macierzyństwo we współczesnej Polsce, Polityka Społeczna, 2011 nr 1
Zapobieganie przedwczesnemu macierzyństwu jest poważnym wyzwaniem, a gdy już do niego dojdzie
należy odpowiednio pomóc matkom (rodzicom) i ich rodzinom w takiej sytuacji.
W przypadkach niewydolności opiekuńczo-wychowawczej rodziny, dzieci umieszczane są w pieczy
zastępczej – może ona przybrać wiele form: od placówek do rodzin zastępczych różnych rodzajów.
W 2011 r. w rodzinach zastępczych i w placówkach różnych typów przebywało ponad 95 tys. dzieci.
Liczba ta jest wyższa niż w 2005 r., głównie ze względu na to, że przyrost liczby dzieci w rodzinach
zastępczych był wyższy niż jej zmniejszenie w placówkach.
str. 13
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
W 2011 r. w rodzinach zastępczych i w placówkach różnych typów (interwencyjnych, specjalistyczno-terapeutycznych, socjalizacyjnych, wielofunkcyjnych) przebywało ponad 95 tys. dzieci. Liczba ta jest
wyższa niż w 2005 r. głównie z powodu narastających problemów opiekuńczo-wychowawczych wśród
dzieci i młodzieży i ciągle nie zawsze wystarczająco skutecznego wsparcia kierowanego do rodziców.
W stosunku do 2005 r. przyrost liczby dzieci w rodzinach zastępczych był wyższy niż jej zmniejszenie
w placówkach.
Rys. 5. Dzieci w rodzinach zastępczych i w placówkach różnych typów (2005–2011)
80 000
70 000
50 000
40 000
30 000
20 000
10 000
0
2005
2006
.go
60 000
2007
2008
2010
2011
Dzieci w placówkach
w.
rcl
Dzieci w rodzinach zastępcznych
2009
Źródło: MPiPS, opracowanie własne
Problemy starszych dzieci i młodzieży (15–24) są już rozpatrywane w kontekście rynku pracy i edukacji.
Zasadnicze dla tej grupy wiekowej jest przejście ze świata edukacji do świata pracy. Stąd też największy
niepokój wywołuje zjawisko pozostawania poza edukacją, szkoleniami i pracą (NEET). W Polsce wstępnie
oszacowany odsetek młodych ludzi w takiej sytuacji wynosił w 2011 r. 11,6%, głównie dotyczy
to młodzieży w wieku 18–24 (niewielu krajom udaje się osiągnąć mniej niż 5%, np. Holandia). W liczbach
bezwzględnych było to wówczas 590,4 tys. (odsetek osób w grupie wiekowej 15–24). Odsetek
bezrobotnej młodzieży liczony w stosunku do liczby osób w tym przedziale wiekowym wynosił w 2011 r.
8,7%, co stanowiło 442,8 tys. młodych ludzi. Obie liczby zwiększają się od 2008 r. Stopa bezrobocia
młodzieży w Polsce wzrasta od kilku lat, w IV kwartale 2012 r. wynosiła 27,4%. Kilku krajom udało się
zmniejszyć ten wskaźnik do poziomu poniżej 10% (Holandia, Niemcy, Austria), aby to osiągnąć Polska
musiałaby obniżyć stopę bezrobocia młodzieży o co najmniej 18 punktów procentowych do 2020 r.
ww
Problematyka ubóstwa i wykluczenia dotyka w szczególności dzieci i młodzież w różnym stopniu
niepełnosprawnych. Szczególną opieką powinny być objęte rodziny wychowujące więcej niż jedno
dziecko niepełnosprawne, gdyż najczęściej występują tam trudności z zapewnieniem odpowiedniej
rehabilitacji wszystkim dzieciom, a niezaspokojenie tych potrzeb potęguje zagrożenie ubóstwem. W sferze
edukacji jest to problem wykluczenia poza szkolnictwo integracyjne oraz niska jego jakość, a w sferze
zawodowej pozostawanie poza edukacją, szkoleniami i pracą po ukończeniu gimnazjów czy szkół
zawodowych (w szczególności szkół specjalnych). W przypadku szkolnictwa w roku szkolnym 2009/2010
w szkołach poza specjalnymi było 38,1 tys. uczniów niepełnosprawnych (z czego najwięcej było dzieci
z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim – ponad 12 tys.), a w szkołach specjalnych 24,7 tys. (liczba
uczniów w tych szkołach systematycznie zmniejsza się).
str. 14
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Ubóstwo osób w wieku produkcyjnym, w szczególności pracujących
v.p
l
Po osiągnięciu dorosłości i zakończeniu formalnej edukacji ludzie wchodzą w fazę życia, w której
dominuje aktywność zawodowa i oczekuje się usamodzielnienia od rodziców i założenia własnej rodziny
(odrębnego gospodarstwa domowego). Przejście na własne utrzymanie możliwe jest wtedy, gdy młody
i dorosły już człowiek zdobędzie mniej lub bardziej stałe źródło dochodu. Jest nim przede wszystkim
własna praca. Poza tym, że trzeba ją znaleźć, powinna dawać stałe zarobki wystarczające na utrzymanie
siebie oraz ewentualnie innych osób. W świecie jednoosobowych gospodarstw domowych każdy
utrzymywałby tylko siebie. W rzeczywistości ludzie zwykle tworzą wieloosobowe gospodarstwa domowe.
Gdy jedna lub więcej spośród osób je tworzących nie pracuje i nie ma innych dochodów, wówczas zarobki
lub dochody z innych źródeł pozostałych muszą wystarczać na zaspokojenie potrzeb wszystkich. Z tego
powodu wyobrażenie, że osoby pracujące nie mogą być ubogie jest błędne. Nawet zarobki wyższe niż
płaca minimalna mogą być niewystarczające, jeżeli takie osoby żyją w wieloosobowym gospodarstwie
domowym bez innych źródeł dochodu.
.go
Z tego wynika, że sytuacją najlepiej chroniącą przed ubóstwem jest praca zarobkowa co najmniej dwóch
osób w rodzinie. Wskazuje to na model dwojga żywicieli jako najbardziej pożądany ze względu na
możliwość utrzymania rodziny ponad granicą ubóstwa. Z powodu bezrobocia, niezdolności do pracy czy
obowiązków opiekuńczych nie zawsze jest to możliwe. W takich sytuacjach dochody gospodarstw
domowych są uzupełniane poprzez świadczenia społeczne w postaci pieniężnej, np. zasiłki dla
bezrobotnych, emerytury, renty, świadczenia rodzinne. Mimo tego nadal mamy do czynienia w Polsce
z ubóstwem wśród osób pracujących.
W 2011 r. 11,1% osób pracujących było w sytuacji zagrożenia ubóstwem. Wśród osób pracujących poza
rolnictwem wskaźnik wynosił 7,4%13. W ogóle zatrudnionych na podstawie umowy z pracodawcą
zagrożonych ubóstwem było 4,5%, a wśród pozostałych pracujących 26,5% (wskaźniki za Eurostatem).
Jeżeli weźmiemy pod uwagę rodzaj gospodarstwa domowego, to wśród jednoosobowych pracujących
zagrożonych ubóstwem było 12,7%, a wśród osób samotnych z nieletnimi dziećmi było to 15,9%.
w.
rcl
Rys. 6. Ubóstwo osób pracujących, gospodarstwa domowe z dziećmi i bez dzieci (w %)
18,0
16,5
16,0
15,7
14,4
14,2
13,9
14,0
13,9
13,1
12,0
10,0
9,4
7,8
8,0
7,5
7,2
7,1
2007
2008
2009
8,2
8,0
2010
2011
6,0
4,0
2,0
ww
0,0
2005
2006
Z dziećmi
Bez dzieci
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu
Obecność dzieci w gospodarstwie domowym sprawia, że zagrożenie ubóstwem jest tam większe.
Podobnie jest w przypadku gospodarstw z osobami bezrobotnymi.
13 M. Bukowski, I. Magda red. Ubóstwo a praca. MPiPS, 2013, s. 120.
str. 15
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Rys. 7. Ubóstwo pracujących w zależności od rodzaju pracy (w %)
14,0
13,7
13,4
v.p
l
16,0
12,9
12,5
11,2
12,0
10,0
8,0
6,6
6,0
5,7
5,5
5,5
5,3
2,0
0,0
2005
2006
6,0
.go
4,0
11,9
2007
2008
Praca na czas określony
2009
2010
11,8
5,5
2011
Praca na czas nieokreślony
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu
w.
rcl
Osoby pracujące mające stałą pracę są mniej zagrożone ubóstwem w porównaniu z osobami mającymi
prace tymczasowe. Nieco wyraźniejszy trend spadkowy można odnotować w przypadku tego drugiego
rodzaju prac.
Gdy weźmiemy pod uwagę zarówno skład gospodarstwa domowego (obecność dzieci), jak i intensywność
pracy w tym gospodarstwie (wskaźnik przepracowanych miesięcy przez jego członków w danym roku),
wówczas okazuje się, że zagrożenie ubóstwem gospodarstw z dziećmi i o niskiej intensywności pracy
(między 20% a 45%) wynosiło w Polsce 44,7%. W przypadku wysokiej intensywności pracy
w gospodarstwie z dziećmi wskaźnik ten zmniejsza się do 7,4%, ale nadal nie jest zerowy. Ubóstwem
zagrożone są najbardziej osoby bezrobotne. Oznaczać to może, że pomoc finansowa dla nich jest
niedostępna i/lub nieadekwatna do ich sytuacji.
Rys. 8. Odsetek osób w wieku 16-64 lat zagrożonych ubóstwem ze względu na status na rynku pracy
(w %)
50,0
40,0
30,0
20,0
45,6
46,4
28,3
27,5
13,9
12,9
43,3
38,8
42,1
45,3
43,7
24,6
24,0
25,1
26,1
26,5
11,7
11,5
11,0
11,5
11,2
2007
2008
2009
2010
2011
ww
10,0
0,0
2005
2006
Bezrobotni
Pracujący
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu
str. 16
Bierni zawodowo
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Pogłębiona deprywacja również dotyka w dużo większym stopniu osoby bezrobotne niż osoby pracujące.
Rys. 9. Odsetek osób bezrobotnych i pracujących dotkniętych pogłębioną deprywacją materialną (w %)
60,0
56,8
49,5
50,0
41,8
40,0
23,9
19,0
20,0
15,0
10,0
0,0
2005
2006
11,9
33,9
30,1
.go
30,0
34,7
2007
2008
Bezrobotni
31,1
9,7
9,1
8,6
2009
2010
2011
Pracujący
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu
w.
rcl
Ubóstwo osób starszych
W społeczeństwie są dwie główne grupy wiekowe, od których nie wymaga się, aby utrzymywały się
z pracy. Poza dziećmi są to osoby starsze. Przez długi czas kryterium wiekowe dla tak rozumianej starości
wynosiło w Polsce 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Po ostatnich reformach kryterium wiekowe
wynosi 67 lat niezależnie od płci, ale będzie ono obejmować całą ludność stopniowo w dłuższym okresie.
Jeżeli zastosujemy dodatkowe granice wieku starszego, wówczas istnieje możliwość uwzględnienia
w analizie również osób w wieku niższym niż emerytalny. Kategoria ta została wyodrębniona w polityce
społecznej jako osoby w wieku przedemerytalnym. W kontekście rynku pracy mowa też o starszych
pracownikach. Przy dodatkowej granicy 50 lat i nowym wieku emerytalnym grupa wiekowa, którą się tu
interesujemy objęłaby dodatkowo 16 roczników. Przy czym te w wieku w przedziale od 50 do 60 lat
z pewnością nie byłyby uznane za przedemerytalne, należąc wyłącznie do kategorii starszych
pracowników.
ww
Problemy ubóstwa osób w wieku emerytalnym, przedemerytalnym i starszych pracowników mocno się
różnią. Szczególnie sytuacja pierwsza i trzecia są odmienne ze względu na to, że w pierwszym przypadku
jest to ubóstwo osób uznanych oficjalnie za uprawnione do przejścia na emeryturę (choć nie tylko
kryterium wieku jest tu stosowane). W drugim przypadku mamy osoby, które powinny utrzymywać się
z własnej pracy, a więc jest to ubóstwo osób bezrobotnych lub pracujących. Możliwe też, że jest to
ubóstwo osób, które z powodu problemów ze zdrowiem i sprawnością są faktycznie i/lub formalnie
niepełnosprawne.
Sytuacja rodzinna osób starszych zmienia się wraz z wiekiem. Wydłużające się życie osób starszych
oznacza, że coraz częściej dożywają one czasu, w którym ich dzieci wchodzą w okres wieku starszego.
Tworzy to wyraźną strukturę wielopokoleniowej dorosłości – dziadkowie, starzejące się już ich dzieci,
oraz kolejne pokolenie ich dorosłych wnuków.
Osoby starsze są zagrożone ubóstwem z kilku powodów. Po pierwsze, mogły nie nagromadzić w ciągu
życia majątku dającego im odpowiednie zabezpieczenie. Nie chodzi przy tym tylko o oszczędności
pieniężne, ale o własność dóbr o dużej wartości, w szczególności mieszkań i domów, które mogą być
źródłem stałego lub okazjonalnego dochodu z wynajmu lub sprzedaży. Po drugie, nie miały dzieci lub ich
dorosłe dzieci z różnych powodów nie wspierają ich finansowo i/lub rzeczowo. Nawet gdy je wspierają,
str. 17
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
pomoc ta może być niewystarczająca. Po trzecie, nie wszystkie osoby starsze nabywają prawo do
emerytury, a gdy już ono przysługuje – emerytura może być zbyt niska w stosunku do potrzeb
gospodarstwa domowego. Należy pamiętać, że osoby starsze mogą też ze swoich stałych świadczeń
wspierać młodszych członków rodziny. Po czwarte, nie wszystkie osoby starsze, w szczególności
w bardziej zaawansowanym wieku, mogą pracować, żeby w ten sposób ewentualnie uzupełnić dochody
poprzez pracę w niepełnym wymiarze czasu, dorywczą etc.
Wskaźniki ubóstwa osób starszych powinny być interpretowane z uwzględnieniem powyższych uwag.
Ogólnie rzecz ujmując, ubóstwo relatywne osób na emeryturze w wieku powyżej 65 lat jest w Polsce nadal
dość niskie, ale widać wyraźnie bardzo niepokojący trend wzrostowy w okresie 2005–2011. Średnia
dynamiki dla krajów UE była ujemna i wyniosła -2,5 punktu proc., co oznacza, że, porównując lata 2011 do
2005, ubóstwo relatywne emerytów zmniejszało się w Europie. W Polsce odwrotnie – wzrosło i to
o 8 punktów. Należy dodać, że w tym okresie średnie ubóstwo relatywne emerytów było w Polsce niższe
od średniego dla UE o około 9 punktów procentowych.
.go
Gdy porównamy dynamikę trzech wskaźników stosowanych do pomiaru ubóstwa zobaczymy, że liczba
osób, których gospodarstwa domowe podlegają pogłębionej deprywacji materialnej, zmniejsza się przy
zwiększającej się liczbie tych, które zagrożone są ubóstwem relatywnym. Z tego też powodu wskaźnik,
który uwzględnia oba te aspekty od 2007 roku jest stabilny.
Rys. 10. Ubóstwo, deprywacja i wykluczenie osób w wieku 60 lat i więcej (w tysiącach)
3 000
2 490
2 500
2 300
2 074
1 845
1 784
1 805
1 791
w.
rcl
2 000
1 544
1 500
1 724
1 760
1 398
1 204
1 155
994
1 011
2009
2010
1 000
1 078
1 075
805
500
521
542
550
2005
2006
2007
0
Zagrożenie ubóstwem
2008
Pogłębiona deprywacja materialna
2011
Zagrożenie ubóstwem lub wykluczoniem społecznym
Źródło: opracowanie własne, dane Eurostat
ww
Mimo tego, że niektóre aspekty sytuacji poprawiają się w Polsce w 2011 r. było ponad 1,8 miliona osób
w wieku 60 i więcej lat, które były w sytuacji zagrożenia ubóstwem lub pogłębionej deprywacji. Stanowiło
to 22,5% osób w tej grupie wiekowej.
Sytuacja wygląda nieco lepiej, gdy weźmiemy pod uwagę bardziej zaawansowaną grupę wiekową, czyli
osoby w wieku 75 i więcej lat.
str. 18
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
900
800
822
772
694
637
700
600
603
592
526
469
500
400
300
200
123
129
2005
2006
0
Zagrożenie ubóstwem
574
546
543
386
374
361
297
296
285
.go
100
226
v.p
l
Rys. 11. Ubóstwo, deprywacja, wykluczenie osób w wieku 75 lat i więcej (w tysiącach)
128
2007
2008
Pogłębiona deprywacja materialna
2009
2010
2011
Zagrożenie ubóstwem lub wykluczoniem społecznym
Źródło: opracowanie własne, dane Eurostat
Trend wzrostowy dotyczący ubóstwa relatywnego był mniej widoczny w tej grupie. Od 2009 r.
obserwujemy spadek liczby osób w takiej sytuacji. Dlatego też liczba uwzględniająca i ubóstwo,
i pogłębioną deprywację wykazuje lepiej widoczny trend spadkowy.
w.
rcl
Liczba osób zagrożonych ubóstwem lub deprywacją materialną w 2011 r. wynosiła 543 tys., było to około
21% tej grupy wiekowej.
Uwarunkowania zdrowotne
ww
Zagrożenie ubóstwem jest jednym z istotniejszych makrospołecznych uwarunkowań polityki zdrowotnej
państwa. Ryzyko ubóstwa powszechnie uznaje się za wskaźnik obrazujący nie tylko ubóstwo materialne,
ale również istotny czynnik wykluczenia społecznego, rozumianego także jako ograniczony dostęp do
Ubóstwo
różnego
rodzaju
usług,
w
tym
także
do
świadczeń
zdrowotnych14.
i wykluczenie społeczne pozostaje w ścisłej podwójnej korelacji ze stanem zdrowia. Z jednej, strony
status społeczny i ekonomiczny jednostki ma ogromny wpływ na stan zdrowia i długość życia jednostki,
a z drugiej strony, zła kondycja zdrowotna wpływa na zmniejszenie zdolności do pracy,
a tym samym na zwiększenie ryzyka ubóstwa i wykluczenia społecznego. Dane zawarte
w opracowaniu GUS „Ubóstwo w Polsce w 2011 roku”15 wskazują, że od wielu lat ubóstwem szczególnie
zagrożone są przede wszystkim osoby i rodziny osób bezrobotnych. W 2011 roku
w gospodarstwach domowych posiadających w swoim składzie co najmniej jedną osobę bezrobotną
zagrożonych ubóstwem było około 11,5% osób, a w gospodarstwach z dwoma i więcej osobami
bezrobotnymi problem ten dotyczył niemal co trzeciej osoby. Należy podkreślić, że
w Polsce jedną z podstawowych przyczyn pozostawania bez pracy w latach 2000–2011 był zły stan
zdrowia (zdrowie jako bariera do podjęcia pracy jest istotne dla 15,7% społeczeństwa, w tym dla 57,2%
kobiet i 42,8% mężczyzn).16 Choroba i niepełnosprawność jest w Polsce trzecią w kolejności przyczyną
pozostawania biernym zawodowo (po emeryturach oraz nauce i uzupełnianiu kwalifikacji) – na koniec
I kwartału 2012 r. z tego właśnie powodu pozostawało biernych zawodowo 2 016 000 osób w wieku
produkcyjnym (ok. 14% wszystkich osób biernych zawodowo).17 Komisja Europejska w Komunikacie pn.
„Europejska platforma współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym”
14 Społeczne nierówności w zdrowiu w Polsce-Raport WHO 2012 r.
15
GUS http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/WZ_ubostwo_w_polsce_2011.pdf
16 Czapiński J., Panek T. Diagnoza społeczna 2011.CRZL 2011, str. 152.
http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/pw_aktyw_ekonom_ludn_Ikw_2012.pdf
str. 19
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
(KOM(2010)758)18 podkreśliła, że „istotnym środkiem przeciwdziałania ubóstwu jest zapobieganie
chorobom i zapewnianie dostępu do skutecznej i taniej opieki zdrowotnej i społecznej”. I chociaż przyjęte
rozwiązania mają na celu zapewnienie dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych
ze środków publicznych, a sam system ubezpieczenia zdrowotnego oparty jest na zasadzie równego
traktowania, solidarności społecznej oraz zapewnienia ubezpieczonemu równego dostępu do świadczeń
opieki zdrowotnej, to jednak z różnych przyczyn, w tym systemowych, osoby żyjące w ubóstwie mają
utrudniony dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, gdyż na ogół
nie mają one możliwości opłacenia z własnych środków świadczeń zdrowotnych, jak i korzystania
z prywatnych ubezpieczeń. Dlatego ograniczenia w dostępie do świadczeń mają silniejszy wpływ na ich
możliwości korzystania z leczenia niż osób o wyższych dochodach, przyczyniając się do pogłębiania
nierówności w zdrowiu.
.go
Osobną kwestią społeczną jest kwestia niepełnosprawności. Osoby niepełnosprawne stanowią obecnie
4,7 mln, tym samym liczba osób niepełnosprawnych w Polsce stanowiła 12,2%19. Pod koniec 2009 r.
struktura osób niepełnosprawnych prawnie według wyników Europejskiego Ankietowego Badania
Zdrowia przedstawiała się następująco: częściej niż co trzeci niepełnosprawny prawnie posiadał
orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a kolejne po około 30% osób posiadało
orzeczenie o znacznym i lekkim stopniu niepełnosprawności. Dzieci do lat 16 natomiast stanowiły 4,4%
ogółu populacji osób niepełnosprawnych prawnie. Najczęstszą przyczynę niepełnosprawności stanowią
schorzenia narządów ruchu, układu krążenia oraz schorzenia neurologiczne. Relatywnie niższy udział
procentowy osób z uszkodzeniami narządu wzroku i słuchu, z chorobą psychiczną i upośledzeniem
umysłowym w zbiorowości osób niepełnosprawnych dotyczy jednak tysięcy osób o obniżonej sprawności
w codziennym funkcjonowaniu, a zatem i wymagających szczególnego podejścia w edukacji, na rynku
pracy i w życiu codziennym.20
Ubóstwo i wykluczenie mieszkaniowe
w.
rcl
Koniecznym warunkiem prowadzenia gospodarstwa domowego i życia rodzinnego jest bezpieczne
mieszkanie, spełniające podstawowe standardy budowlane, związane z wyposażeniem, brakiem wilgoci,
odpowiednim ogrzewaniem itp. Wydatki konieczne związane z mieszkaniem obejmują nie tylko zapłatę
wynajmującemu (czynsz) i ewentualnie spłaty kredytu hipotecznego, ale również konieczne
do współczesnego życia media (np. prąd, ciepła i zimna woda) i inne wydatki ściśle wiążące się
z mieszkaniem i zapewnieniem mu odpowiedniego standardu (np. remonty, dobra trwałego użytku).
Warunkujące rozwój rodziny bezpieczne mieszkanie i jego utrzymanie jest więc drogie, w szczególności
dla tych gospodarstw domowych, których dochody są z różnych powodów niskie.
Rys. 12. Odsetek osób żyjących w gospodarstwach domowych nadmiernie obciążonych kosztami
mieszkania ogółem i wśród zagrożonych ubóstwem (koszty mieszkania przekraczają ponad 40%
dochodów do dyspozycji, w %)
46,5
35,2
33,1
32,1
28,3
35,7
30,5
20,3
14,5
ww
50,0
45,0
40,0
35,0
30,0
25,0
20,0
15,0
10,0
5,0
0,0
2005
2006
12,4
11,3
2007
2008
Ogółem
Zagrożeni ubóstwem
9,3
2009
11,5
12,1
2010
2011
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu
18 Komunikat
komisji pn. „Europejska platforma współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym”
(KOM(2010) 758) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0758:FIN:PL:PDF
19 Dane GUS- NSP 2011.
20 wg Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych.
str. 20
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Problemy w tym zakresie dobrze podsumowuje pojęcie wykluczenia mieszkaniowego. Jest to zjawisko
obejmujące sytuację zarówno niestabilnego i niezabezpieczonego mieszkania, jak i sytuację
nieadekwatnego zamieszkiwania. Wykluczenie w tej sytuacji nie obejmuje tylko fizycznych problemów
z mieszkaniem (dachem nad głową), ale także problemy z nawiązywaniem relacji społecznych czy
uregulowaniami administracyjnymi i prawnymi. Sytuacja wykluczenia mieszkaniowego jest jednocześnie
bezpośrednim zagrożeniem doświadczania bezdomności. Według Europejskiej Typologii Bezdomności
i Wykluczenia Mieszkaniowego (ETHOS)21, przyjętej i promowanej przez Komisję Europejską,
wykluczenie mieszkaniowe obejmuje wiele różnorodnych grup obywateli, m.in. ludzi zagrożonych
eksmisją, doświadczających przemocy, zamieszkujących substandardowe lub przeludnione mieszkania.
Przedstawienie sytuacji Polski pod względem wykluczenia mieszkaniowego wymaga więc nakreślenia
szerszego obrazu mieszkalnictwa. Z tego też wynika wniosek, że również polityka mieszkaniowa ma
ważne zadania do spełnienia w kontekście rozwoju rodzin, a także zapobiegania ich ubóstwu
i wykluczeniu.
.go
Po raz pierwszy katastrofalny stan polskiego mieszkalnictwa oraz skalę zjawiska związanego
z wykluczeniem mieszkaniowym pokazał przeprowadzony w 1988 roku Narodowy Spis Powszechny.
Okazało się, że aż 12,7 mln osób (34,2% ludności Polski) mieszka w złych lub bardzo złych warunkach
mieszkaniowych związanych ze złym stanem technicznym budynku, niedostatecznym wyposażeniem
mieszkań w instalacje lub nadmiernym zaludnieniem. W okresie transformacji ustrojowej wskaźnik ten
stopniowo się poprawiał. Jednak według wyników Narodowego Spisu Powszechnego w 2002 roku
w warunkach substandardowych zamieszkiwało nadal 6,5 mln osób (17,1% ludności Polski). Według
wyników ostatniego Narodowego Spisu Powszechnego przeprowadzonego w 2011 roku wg warunkach
substandardowych zamieszkuje 5,3 mln osób (14% ludności Polski). Szczególnie ciężka sytuacja panuje na
obszarach wiejskich, gdzie w złych warunkach mieszka 3,1 mln osób (20,8% ludności mieszkającej na
wsi).
w.
rcl
Podstawowe parametry obrazujące sytuację mieszkaniową poprawiają się, jednak nadal sytuują Polskę
na jednym z ostatnich miejsc w Unii Europejskiej. Największym problemem jest przy tym deficyt
mieszkaniowy, rozumiany jako różnica między liczbą zamieszkałych mieszkań a liczbą gospodarstw
domowych. Deficyt ten w 1988 r. wynosił 1 250 tys. mieszkań, a następnie wzrósł w 2002 r. do poziomu
1 574 tys.; w ostatnich latach ten deficyt szybko spada, co jest wynikiem zarówno wzrostu efektów
budownictwa mieszkaniowego, jak i spadku tempa przyrostu liczby gospodarstw domowych. Według
Narodowego Spisu Powszechnego w 2011 r. deficyt ten wynosił ok. 1 039 tys. mieszkań, zaś szacunki na
2013 r. wykazały jego dalszy spadek do poziomu ok. 700 tys. mieszkań, co jest jednak nadal cechą
negatywnie wyróżniającą Polskę pośród innych krajów Unii Europejskiej. Statystyczny deficyt może
zostać pogłębiony, jeżeli uwzględni się mieszkania, które należy wycofać z użytku ze względu na stan
techniczny.
Z roku na rok zmniejsza się także liczba mieszkań, które możemy uznawać za społeczne (komunalne,
spółdzielcze, TBS), w 2011 r. mieszkania komunalne stanowiły 8,7% ogółu wszystkich mieszkań w Polsce,
gdy jeszcze w 2002 roku 11,5%22. W 2011 r. w Polsce istniało ponad 74 tysiące mieszkań socjalnych,
tymczasem zapotrzebowanie na tego rodzaju lokale jest kilkukrotnie większe. O świadomej redukcji
zasobu komunalnego najlepiej świadczy fakt, że w 2010 r. wybudowano jedynie 2,5 tys. lokali
komunalnych. W efekcie lokale komunalne stanowią obecnie niecałe 8% ogółu mieszkań w Polsce, gdy
jeszcze w 1997 r. wynosiły niemal 15%. Okres oczekiwania na mieszkanie komunalne lub socjalne wynosi
od 2 do 20 lat.
ww
Nie ma w Polsce definicji i terminu mieszkalnictwa społecznego23, co przekłada się na trudności
w oszacowaniu możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych ubogich, nisko i średnio zamożnych
obywateli, jakkolwiek do takiego rodzaju mieszkalnictwa można zaliczyć mieszkania komunalne (8,7%),
w tym lokale socjalne (niecałe 6% komunalnych zasobów mieszkaniowych – ponad 60 tys. lokali) oraz
21 FEANTSA http://www.feantsa.org/spip.php?article120&lang=en 27.05.2013
22 Mieszkania, Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, GUS Warszawa 2013, s 23–25.
23Istniała
inicjatywa Ministerstwa Infrastruktury pracy legislacyjnej reformy systemu budownictwa społecznego w Polsce.
Kierownictwo Ministerstwa Infrastruktury pod koniec 2009 r. przyjęło „Kierunki reformy systemu budownictwa społecznego –
proponowane rozwiązania", w dokumencie niniejszym planowano uporządkować kwestie definicyjne w zakresie mieszkalnictwa
społecznego. Ostatecznie Rada Ministrów w 2010 r. przyjęła dokument zatytułowany „Główne problemy, cele i kierunki programu
wspierania rozwoju budownictwa mieszkaniowego do 2020 r.”, który w mniejszym i ograniczonym stopniu zawiera pierwotne
założenia. W 2011 r. dokument przyjęty został przez Sejm RP.
str. 21
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
mieszkania TBS (0,7%). Niemal 20% substancji mieszkaniowej to mieszkania spółdzielcze, które można
uznać za społeczne tylko wtedy, gdy wyodrębnimy z nich lokale zajmowane na podstawie spółdzielczego
własnościowego prawa do lokalu (ponad 85%) – pozostaje zatem niecałe 3% mieszkań lokatorskich
zajmowanych na podstawie stosunku najmu (niecałe 15% mieszkań spółdzielczych). Łącznie około 13%
zasobów mieszkaniowych w Polsce to mieszkania społeczne.
Rys. 13. Struktura ludności zagrożonej ubóstwem według statusu mieszkania, właściciele i lokatorzy
mieszkań po obniżonej cenie (w %)
90,0
80,0
70,0
66,6
69,5
74,9
69,5
60,0
40,0
30,4
30,0
20,0
10,0
0,0
2007
.go
50,0
27,7
26,9
2008
22,2
2009
Właściciele
2010
76,5
19,4
2011
Najem społeczny
w.
rcl
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu
ww
Na lokale socjalne czekają osoby znajdujące się w trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej czy społecznej,
przede wszystkim te z wyrokami eksmisyjnymi z lokali komunalnych, spółdzielczych czy prywatnych.
Mieszkania socjalne stanowią zatem niewykorzystany instrument zaspokajania potrzeb ludzi
o najniższych dochodach, ludzi ubogich i wykluczonych. Statystyki ukazują dużą ilość oczekujących oraz
bardzo długi okres oczekiwania na przydział lokalu socjalnego (średnio 7 lat), samych mieszkań jest
rażąco niewiele względem realnego zapotrzebowania24. W 2011 r. Najwyższa Izba Kontroli, negatywnie
oceniła działalność w zakresie zaspokojenia potrzeb mieszkańców na lokale socjalne. Podstawą do tej
oceny były: malejący stopień zaspokojenia potrzeb, niski poziom realizacji wieloletnich programów
gospodarowania zasobem mieszkaniowym gmin w zakresie lokali socjalnych oraz skala i rodzaj
stwierdzonych nieprawidłowości w utrzymaniu należytego stanu ochrony przeciwpożarowej
kontrolowanych budynków.
24 M. Dębski, Kondycja mieszkalnictwa społecznego w Polsce – wyniki badań, Forum O bezdomności bez lęku 2011/12, Gdańsk 2012.
str. 22
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
70,0
60,0
50,0
59,8
58,4
44,8
55,7
42,5
39,0
40,0
38,0
v.p
l
Rys. 14. Odsetek dzieci (w wieku 0–17) żyjących w mieszkaniach bardzo niskiej jakości ogółem
i zagrożonych ubóstwem (np. przeciekający dach, wilgoć, przegniłe framugi okien lub podłoga, w %)
32,9
30,0
24,1
30,4
18,8
20,0
0,0
2005
12,8
.go
10,0
20,0
17,0
2006
2007
2008
2009
Ogółem
Zagrożone ubóstwem
2010
2011
Źródło: opracowanie własne Eurostat
w.
rcl
Zadłużenia stanowią najważniejszy czynnik realizacji postępowań eksmisyjnych i utraty mieszkań,
natomiast sama kwestia zadłużeń przez osoby bezdomne wskazywana jest jako jedna z głównych
przyczyn bezdomności. Brak systemowych uregulowań związanych z redukowaniem i spłacaniem długów
w Polsce, z jednej strony, stanowi wielkie utrudnienie dla ludzi posiadających problemy finansowe,
z drugiej – to wielki problem ludzi bezdomnych pragnących podjąć aktywność zawodową. Analiza danych
związanych z zadłużeniami pokazuje, że liczba lokali zadłużonych wzrasta z roku na rok. Niemal 50%
mieszkań komunalnych oraz ponad 30% spółdzielczych jest zadłużonych. Niżej prezentowane statystyki
potwierdzają, że to właśnie ludzie zamieszkujący często substandardowe i przeludnione mieszkania
społeczne są bezpośrednio zagrożeni bezdomnością.
Tab. 6. Liczba mieszkań z osobami zalegającymi z opłatami powyżej 3 miesięcy
Rok
Wspólnoty
mieszkaniowe
Spółdzielcze
2005
2007
Liczba
%
Liczba
208 550
6,1
152 520
90 547
4,1
ww
Komunalne
243 800
19,8
Skarbu
14,5
12 898
Państwa
Zakładowe
25 728
13,3
Towarzystwa
6,8
Budownictwa
3 576
Społecznego
Ogółem
585 884
X
Źródło: Główny Urząd Statystyczny
str. 23
87 486
2009
%
3,8
4,8
232 095
20,1
21 227
13,5
15 065
3 284
511 677
23,2
X
4,8
Liczba
%
165 392
6,4
130 852
4,9
247 442
23,3
16 190
12,0
8 723
4 471
573 070
15,2
5,6
X
2011
Liczba
147 113
181 175
%
5,1
7,7
225 132
22,9
18 283
15,1
10 235
4 933
586 914
22,5
5,5
X
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Tab. 7. Kwota zaległości w opłatach [mln PLN]
Komunalne
Skarbu
Państwa
Zakładowe
Towarzystwa
Budownictwa
Społecznego
Ogółem
Kwota
228,7
857,7
545,2
39,4
2007
Kwota
w tym
pow. 3
miesięcy
552,7
743,7
451,0
159,5
440,5
30,3
70,2
54,1
1 756,3
1 245,5
15,1
2009
w tym
pow. 3
miesięcy
8,4
Źródło: Główny Urząd Statystyczny
254,6
538,1
54,2
59,9
17,7
1 668,2
167,5
433,6
44,3
47,7
10,8
1 154,9
2011
Kwota
w tym pow.
3 miesięcy
Kwota
w tym
pow. 3
miesięcy
381,0
736,7
441,8
870,9
533,2
659,4
25,5
261,0
537,7
20,2
53,1
41,0
1 877,0
1 311,6
21,3
9,9
457,5
488,1
26,2
50,0
25,0
1 917,7
.go
Wspólnoty
mieszkaniowe
Spółdzielcze
2005
v.p
l
Rok
Poz. 787
321,1
411,3
21,7
40,0
14,0
1 341,3
w.
rcl
Bezdomność jest jedną z najskrajniejszych i najbrutalniejszych form wykluczenia społecznego. Koreluje
ze skrajnym ubóstwem, bezrobociem, niską intensywnością pracy, zatrudnieniem w szarej strefie, utratą
zdrowia i zagrożeniem życia, problemami zdrowia psychicznego, niemożliwością funkcjonowania
w rodzinie i społeczeństwie. Jednocześnie zjawisko to umyka masowym badaniom społecznym, takim jak
przytoczone wyżej dotyczące ubóstwa, wykluczenia społecznego, gospodarstw domowych czy bezrobocia.
Pierwszą przyczyną tego stanu jest obiektywnie niewielki odsetek grupy ludzi znajdujących się w tak
skrajnej sytuacji względem całej badanej populacji, drugą jest trudność w dotarciu do respondentów
nieposiadających stałego miejsca i adresu zamieszkania przez instytucje prowadzące standardowe
badania. Choć ludzie bezdomni są zarówno ubodzy i bezrobotni, jak i pracują na czarno, funkcjonując na
granicy życia i śmierci, to ich sytuacja nie znajduje odzwierciedlenia w wynikach badań cytowanych
wyżej.
Zjawisko bezdomności powinno być monitorowane poprzez specjalistyczne badania uzupełniające, takie
jak np. spis powszechny wśród osób bezdomnych prowadzony w krajach UE w ramach Europejskiego
Spisu Powszechnego 2011 na podstawie rekomendacji Europejskiej Konferencji Statystyków przy
Organizacji Narodów Zjednoczonych25 przygotowanej we współpracy z EUROSTAT. Innym przykładem
opartym na zastosowaniu tej samej metodologii spisowej są tzw. badania „liczenia głów” organizowane
przez różne instytucje min. organizacje pozarządowe i służby w wybranym punkcie w czasie polegające
na dosłownym liczeniu ludzi znajdujących się w sytuacji określanej jako bezdomność. Polskim
przykładem takiego badania jest Pomorskie Badanie Socjodemograficzne26 oraz ogólnopolskie liczenie
MPiPS (grudzień 2010, styczeń 2011, luty 2013). Rozwijającym się trendem jest monitorowanie
bezdomności poprzez agregowanie informacji gromadzonych przez usługodawców w procesie udzielania
wsparcia ludziom korzystającym z pomocy z tytułu bezdomności, pozwalające na uzyskiwanie
wskaźników określających realną skalę populacji dotkniętej problemem, a nie tylko jej część złapaną
podczas jednej doby liczenia. Przykładem takiego badania jest Wolski Pilotaż zrealizowany w 2011 roku
przez Pracownię Badań i Innowacji Społecznych Stocznia27.
ww
W Europie rośnie zrozumienie dla potrzeby gromadzenia rzetelnych danych o bezdomności, czego
wyrazem jest m.in. Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie strategii UE
na rzecz przeciwdziałania bezdomności28 i inne dokumenty przywołujące wprost potrzebę rzetelnego
Conference of European Statisticians Recommendations for the 2010 Censuses of Population and Housing, United Nations
Economic Commission for Europe,
http://www.unece.org/fileadmin/DAM/stats/publications/CES_2010_Census_Recommendations_English.pdf
26 http://www.pfwb.org.pl/obszary-dzialan/badania/
27 Wygnańska, J. (2011) „Badanie bezdomności metodą agregacji zindywidualizowanych danych o osobach korzystających
ze wsparcia instytucji pomocowych dla ludzi bezdomnych. Raport końcowy z Wolskiego pilotażu”, Fundacja Pracownia Badań
i Innowacji Społecznych STOCZNIA, Warszawa,
http://www.bezdomnosc.edu.pl/images/PLIKI/Wiadomosci/raport_koncowy_wolski_pilotazfinal.pdf, dostęp 2012.12.30.
28 http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P7-TA-2014-0043&language=PL&ring=P7-RC-2014-0008
str. 24
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
diagnozowania zjawiska. W Polsce wciąż brakuje uporządkowanego systemu monitorowania skali
i podstawowych cech bezdomności. Ogólnopolskie dane pochodzące z dwóch badań prowadzonych
według metodologii spisowej (spis wśród osób bezdomnych 2011 GUS oraz ogólnopolskie badanie MPiPS
z 2013) są dość rozbieżne (Tabela 8) i odnoszą się do wycinka całej populacji – grupy osób
przebywających w dniu badania w przestrzeni publicznej i placówkach, do których akurat udało się
dotrzeć. Mogą one stanowić podstawę planowania pomocy doraźnej, tak zwanej interwencji, pozwalającej
na zabezpieczenie podstawowych potrzeb, w tym ochronę życia.
Tab. 8. Wyniki ogólnopolskich badań bezdomności metodą spisową (liczenia głów)
druga kategoria/instytucje dla bezdomnych
Razem
Żródło: NSP 2011, MPiPS 2013
9 789
Ogólnopolskie
badanie liczebności
MPiPS 2013
.go
pierwsza kategoria/przestrzeń publiczna
Spis Osób
Bezdomnych
w ramach Spisu
Powszechnego 2011
15 984
25773
8 445
22 158
30603
Powszechna wiedza o podstawowych cechach zjawiska bezdomności jest tworzona poprzez uogólnianie
wniosków płynących z fragmentarycznych badań regionalnych i lokalnych oraz opinie ekspertów
i działaczy na ten temat. Tworzą one następujący obraz29
osoby bezdomne to głównie mężczyźni (około 80%),
dominuje przedział wiekowy między 40–60 lat, z jednej strony, odnotowuje się wyraźną tendencję
starzenia się zbiorowości; w niektórych rejonach główny przedział wiekowy (51–60 lat), z drugiej,
coraz częściej z pomocy z tytułu bezdomności korzystają ludzie młodzi,
około 80% osób bezdomnych żyje samotnie (w tym osoby rozwiedzione, owdowiałe, w separacji),
średni okres pozostawania w bezdomności dla mężczyzn wynosi około 7 lat dla kobiet około 5 lat,
z tendencją rosnącą,
aglomeracje i duże miasta to miejsca koncentracji przebywania osób bezdomnych,
dominuje wykształcenie zasadnicze zawodowe lub niższe, choć coraz częściej w grupie tej pojawiają
się również osoby z wykształceniem wyższym,
osoby bezdomne zwykle są bierne zawodowo i/lub bezrobotne, osoby pracujące czynią to w ramach
szarej strefy,
głównym źródłem dochodu osób bezdomnych są świadczenia socjalne, w tym z pomocy społecznej,
oraz praca własna w postaci np. zbieractwa surowców wtórnych, żebractwa,
około 60% ludzi bezdomnych w chwili prowadzenia badań przebywa w różnego rodzaju placówkach
instytucjonalnych. Reszta osób znajduje się w miejscach niemieszkalnych (dworce, kanały, zsypy itp.),
zamieszkuje tymczasowo, bez meldunku i nie z własnej woli u znajomych lub rodziny, duża część osób
przebywa na działkach i w altankach.
w.
rcl
ww
Dane te są bardzo wartościowe, jednak, traktując je jako jedyną podstawę planowania polityki społecznej,
trzeba pamiętać o ich ograniczeniach. Pierwszym jest brak wskazania realnej skali populacji dotkniętej
problemem mierzonej wskaźnikiem przepływu ustalanego dla wybranego okresu, a nie punktu w czasie,
czyli jednego dnia w roku. Liczba osób dotkniętych bezdomnością w skali roku jest znacznie większa niż w
jednym dniu badania, w którym prawdopodobnie część ludzi została chwilowo przygarnięta przez
znajomych czy rodzinę, mieszkała w kwaterze przy miejscu pracy lub wynajmowała pokój z kolegą. Mimo
tego, iż przez większość dni w roku znajdują się w sytuacji bezpośredniej bezdomności, badaniem nie
zostali objęci. Z tego powodu w przytoczonych danych prawdopodobnie przeszacowane są cechy
charakterystyczne jedynie dla pewnej części całej populacji, a dokładnie tej, która najczęściej i najdłużej
korzysta z pomocy placówek i pozostaje pod opieką służb udzielających wsparcia z tytułu bezdomności.
Poza marginesem zostają prawdopodobnie ludzie młodzi, którzy znacznie częściej korzystają z pomocy
29 M.J. Sochocki – Skala i charakter bezdomności w Polsce, Problem bezdomności w Polsce red. Maciej Dębski, Pomorskie Forum na
rzecz Wychodzenia z Bezdomności, Gdańsk 2011.
str. 25
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
znajomych, uchodźcy i migranci o niejasnym statusie czujący, że muszą sobie radzić sami czy ludzie
świeżo bezdomni, którym ciężko identyfikować się z tym statusem.
Drugim ograniczeniem powyższych danych o bezdomności jest brak wskazania, jaką część populacji
stanowią ludzie o konkretnych profilach korzystania z usług. W badaniach międzynarodowych30 ustalono
istnienie trzech profili: bezdomności epizodycznej (ludzie doświadczają jednego epizodu bezdomności
w ciągu całego życia), tranzycyjnej (kilka epizodów bezdomności) oraz chronicznej (korzystanie z usług
z tytułu bezdomności, mieszkanie w schroniskach, na ulicy i w innych niestabilnych sytuacjach
mieszkaniowych jest stanem stałym). Tak zdefiniowany profil bezdomności różnicuje kierunki pomocy,
np. ludziom bezdomnym epizodycznie zapewnia się szybką interwencję, mediacje, doradztwo finansowe,
a osobom bezdomnym chronicznie programy mieszkaniowe z intensywnym wsparciem. Poznanie udziału
każdej z grup w populacji pozwala sensownie zweryfikować plan pomocy również w sensie finansowym.
Okazuje się, że największy odsetek stanowią ludzie bezdomni epizodycznie i tranzycyjnie. Bezdomni
chronicznie to około 10%, ale to ta ostatnia grupa najczęściej korzysta z pomocy placówek, która
jednocześnie w ich przypadku jest nieskuteczna – wciąż z niej muszą korzystać.
.go
Polskie dane o bezdomności mówią wiele, trzeba jednak pamiętać również o tym, co pomijają i tak
dostosować system ich gromadzenia, aby ostateczny obraz stał się pełniejszy. Ograniczenia wiedzy mają
donośne konsekwencje dla kształtu polityki wobec zjawiska. Zaplanowanie i dokonanie rzetelnej diagnozy
to proces wieloletni, ale stanowiący warunek konieczny dla rozwiązania tego trudnego społecznego
problemu.
Instytucjonalne odpowiedzi na problemy ubóstwa i wykluczenia społecznego
Założenia
w.
rcl
Wśród licznych uwarunkowań oddziaływujących na poziom ubóstwa i wykluczenia społecznego są
również efekty działania państwa (rządu i samorządu), wchodzące w zakres polityki publicznej. Mają one
charakter programowy, regulacyjny, finansowy, organizacyjny i świadczeniowy. Ich zasadniczą intencją
jest zmienianie rzeczywistości (instytucjonalnej i tej realnej) tak, aby ludzie mieli w miarę równe
możliwości wyboru takiego sposobu życia, który im najbardziej odpowiada, a jednocześnie dawało
podstawy do pozytywnej oceny przez innych.
W polityce gospodarczej i społecznej możemy znaleźć liczne rozwiązania prawno-finansowoorganizacyjne, które zaprojektowano z myślą o dobrobycie i rozwoju wszystkich (np. polityka
gospodarcza, w tym polityka zatrudnienia, polityka mieszkaniowa, polityka zdrowotna czy polityka
oświatowa). Są też i takie, które dedykowane są przede wszystkim dla poprawy sytuacji osób
doświadczających ubóstwa i wykluczenia społecznego w ramach szerszych polityk (np. dostęp do usług
prawnych dla osób ubogich, ochrona lokatorów w polityce mieszkaniowej, stypendia socjalne w oświacie),
jak i mające swoją odrębność (głównie polityka rynku pracy, zabezpieczenie społeczne w postaci
ubezpieczenia społecznego, świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych oraz szeroko rozumianej pomocy
społecznej).
ww
Gdyby wziąć powyższe pod uwagę należałoby tutaj przedstawić sytuację w całej polityce publicznej,
co oczywiście nie jest możliwe. Nawet gdy ograniczymy diagnozę do polityki dedykowanej osobom
ubogim i zagrożonym ubóstwem i tak będzie to ogromny i zróżnicowany obszar działań. W jego skład
wchodzą co najmniej wąsko rozumiana pomoc społeczna, zatrudnienie socjalne, spółdzielczość socjalna,
rehabilitacja społeczna osób niepełnosprawnych, wsparcie rodziny i system pieczy zastępczej,
świadczenia rodzinne, przeciwdziałanie przemocy w rodzinie. Działa on na stykach z wieloma innymi
politykami, np. rynku pracy w zakresie pomocy dla osób bezrobotnych czy zdrowotnej w zakresie pomocy
osobom przewlekle chorym czy niemającym ubezpieczenia zdrowotnego.
Z tych względów poniższa diagnoza będzie miała bardzo ograniczony charakter. Przedstawione zostaną
tylko niektóre kluczowe problemy w wybranych obszarach, w szczególności dotyczące funkcjonowania
służb społecznych w kontekście lokalnych społeczności.
30 Kuhn, R., Culhane, D. (1998) “Applying Cluster Analysis to Test a Typology of Homelessness by Pattern of Shelter Utilization
Results from the Analysis of Administrative Data” w: American Journal of Community Psychology, Volume 26, Issue 2, April 1998,
pages 207–232.
str. 26
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Misja służb społecznych
v.p
l
Troska o osoby, rodziny i całe środowiska lokalne doświadczające deprywacji, często wielorakich,
i w związku z tym narażonych na wykluczanie zarówno z rynku pracy, jak i innych obszarów życia
społecznego, stanowi misję współczesnych służb społecznych. Chodzi o to, by służby społeczne, kierując
swe działania do jednostek, rodzin i społeczności lokalnych, były w stanie osobom marginalizowanym
i wykluczonym umożliwić samodzielność życiową, której wyrazem jest pełnienie ról w rodzinie w sposób
sprzyjający jej funkcjonalności, uczestnictwo na rynku pracy i aktywność obywatelska w sferze publicznej,
w tym zaangażowanie w życie społeczności lokalnej. Istnieją cztery kluczowe warunki brzegowe
determinujące szanse realizacji tej misji
osoby i rodziny marginalizowane i wykluczone społecznie mają dostęp do zróżnicowanej oferty usług
pomocy i integracji społecznej odpowiednich do ich niezaspokojonych potrzeb,
osoby i rodziny marginalizowane i wykluczone społecznie są zaangażowane i chcą osiągnąć
samodzielność życiową, której wyrazem jest pełnienie ról społecznych i zawodowych,
społeczność lokalna ma stworzone warunki do rozwoju, w którym rozwijany będzie potencjał tej
społeczności; chodzi tu m.in. o stworzenie możliwości samoorganizacji oraz dostęp do odpowiednich
zasobów,
służby społeczne, wspierając osoby, rodziny i społeczności doświadczające trudności życiowych
i wykluczeń w procesie odzyskiwania przez nie samodzielności życiowej i możliwości
samostanowienia (empowerment) oraz pośrednicząc między nimi a zasobami adresowanej do nich
pomocy działają w sposób instytucjonalnie zintegrowany (szczególnie w obszarze pomocy i integracji
społecznej, rynku pracy i sektora pozarządowego), a co do stylu działania – profesjonalny i aktywny.
Prowadzone w ostatnich latach badania diagnozujące stan służb społecznych oraz opinie wyrażane przez
środowisko praktyków i teoretyków pomocy społecznej i pracy socjalnej dowodzą, że żaden z tych
czterech warunków nie jest spełniony w stopniu umożliwiającym wykorzystanie pełnego potencjału tych
służb i realizację ich społecznej misji.31
.go
Problemy rozwoju usług pomocy i integracji społecznej
w.
rcl
Katalog zadań przypisanych na mocy prawa gminnym i powiatowym służbom społecznym jest obszerny.
Zadania te stanowią podstawę świadczenia pomocy osobom i rodzinom w trudnej sytuacji życiowej,
a także prowadzenia pracy środowiskowej. Od zróżnicowania form pomocy i jej zakresu zależy, w jakim
stopniu misja służb społecznych może być osiągana. Niedorozwój usług pomocy i integracji społecznej
zasadniczo nie wynika z faktu, iż katalog ustawowych zadań jest niepełny. Podział usług na fakultatywne
i obligatoryjne sprawia, że nie wszędzie usługi fakultatywne są wykonywane. Należy zastanowić się nad
zwiększeniem liczby działań obligatoryjnych, a zmniejszeniu usług fakultatywnych, przy jednoczesnym
uwzględnieniu kosztów. Problem w tym, że często zadania te są realizowane w sposób substandardowy,
a nie jako usługi zaprojektowane na podstawie wyników badań, o wyraźnie zdefiniowanych celach,
zakresie i jakości. Ten stan rzeczy ma swoje odzwierciedlenia w opiniach pracowników socjalnych,
z których zaledwie 1/3 uważa, iż w ich pracy przygotowanie zawodowe ma prymat nad doświadczeniem
życiowym32. Co więcej, jeśli nawet zadania służb społecznych przyjmują formę usług kwalifikowanych, ich
podaż jest dalece niedostateczna. Przykładowo, z ogólnopolskich badań wynikało, że średni odsetek
klientów korzystających z usług innych niż pomoc finansowa w OPS wynosił niecałe 15%33.
Usługi na rzecz rodziny34
ww
Znaczenie usług tego rodzaju w pomocy społecznej wzrastało od lat 90., a symbolicznym zakończeniem
tego procesu było uchwalenie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Istotą rozwiązań
ujętych w ustawie jest stworzenie spójnego systemu opieki nad dzieckiem i rodziną je wychowującą, jeżeli
ma ona trudności w prawidłowym wypełnianiu swoich funkcji, głównie natury opiekuńczo-wychowawczej. Działania podejmowane w ramach tego systemu mają zapewnić rodzinie taką pomoc, aby
31 Badanie IRSS 2011, Sebastian Musioł., Magdalena Tarkowska „Profesjonalny pracownik socjalny-profesjonalne działanie na rzecz
osób wykluczonych”; Badanie IRSS 2011, „Różne wymiary skuteczności pomocy społecznej” red. Agnieszka Hryniewicka.
32 Badania ISP 2010, wyniki opublikowane w M. Rymsza (red.), Czy podejście aktywizujące ma szansę?, ISP, Warszawa 2011.
33 R. Szarfenberg (red.) Krajowy raport badawczy. Pomoc i integracja społeczna wobec wybranych grup
– diagnoza standaryzacji usług i modeli instytucji, WRZOS, 2011, s. 14.
34 W ramach projektu 1.18 i zadania 2 przygotowano pakiet usług z tego zakresu z podziałem na obowiązkowy, optymalny oraz
usługi społeczne.
str. 27
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
w jej efekcie wyeliminowane zostało zagrożenie zabrania dziecka z rodziny lub zapewniony został szybki
powrót do rodziny dziecku, które z uwagi na jego dobro okresowo musiało zostać umieszczone poza
rodziną. Praca socjalna z rodziną jest jedną z klasycznych form pomocy. Wsparcie ma różne formy, między
innymi są to usługi asystenta rodziny lub rodziny wspierającej, poradnictwa rodzinnego czy terapii
rodzinnej. Pomoc rodzinom potrzebującym wsparcia mają dostarczać: specjaliści przygotowani do pracy
z rodziną lub w środowisku lokalnym, placówki wsparcia dziennego lub inne podmioty działające na rzecz
dziecka i rodziny, w tym organizacje trzeciego sektora: stowarzyszenia, fundacje i zrównane z nimi
w zakresie prowadzenia działalności pożytku publicznego organizacje kościelne – zgodnie z ustawą z dnia
24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, art. 3 ust. 3.
.go
Badania diagnostyczne ujawniły35, że zatrudnieni w OPS pracownicy socjalni w praktyce pracy
z rodzinami problemowymi najczęściej udzielają pomocy finansowej (czyni tak ponad 60% pracowników
socjalnych), pracę socjalną stosuje ponad 50% pracowników socjalnych, poradnictwo specjalistyczne
(rodzinne) już tylko 25%, terapię rodzinną (psychologiczną, pedagogiczną) zaledwie 15%. Świetlice,
najbardziej typową placówkę wsparcia dziennego, prowadzi 21% OPS, a w swojej pracy wykorzystuje je
tylko 4% pracowników socjalnych. Trzeba jednak pamiętać, że badania były przeprowadzane przed
uchwaleniem ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Powyższe dane wprost nie mówią, ile rodzin problemowych nie korzysta z pomocy adekwatnej do ich
sytuacji życiowej i rodzinnej. Można natomiast na ich podstawie wnosić, iż zdecydowanie częściej takiego
wsparcia nie otrzymują, że typowe działanie podejmowane przez służby społeczne wobec rodzin
problemowych w praktyce ogranicza się do przyznania pomocy materialnej. Przy obecnej formule
organizacji służb społecznych, której podstawą są przypisani do rejonów terenowi pracownicy socjalni,
trudno sobie wyobrazić, aby w swoim rejonie każdy z nich nie miał co najmniej kilku rodzin
wymagających wsparcia. Zatem każdy pracownik socjalny powinien sięgać po pełne instrumentarium
pracy z rodziną. Jeśli tak się nie dzieje, a badania tego dowodzą, oznacza to, iż tymi instrumentami na ogół
nie dysponują (przynajmniej w warunkach 2010 r.).
w.
rcl
Z pewnością pomoc finansowa jest ważna – o ile jest dostępna i adekwatna oraz pozwala zaspokajać
podstawowe potrzeby materialne, ale nie rozwiązuje innych problemów. Dla poprawy funkcjonowania
rodziny problemowej kluczowe znaczenie ma poradnictwo rodzinne i terapia rodzinna. Obie te formy
usług wymagają wysokich kwalifikacji zawodowych, których typowy pracownik socjalny, przynajmniej jak
do tej pory, nie posiada. Jeżeli są one obecnie realizowane to świadczą je nie pracownicy socjalni, ale
przedstawiciele innych zawodów (psychologowie, pedagodzy). Z tego też powodu dostępność
poradnictwa rodzinnego i terapii rodzinnej dla klientów pomocy społecznej jest wyraźnie większa
w miastach, gdzie tego typu specjalistów jest więcej, niż w gminach wiejskich lub miejsko-wiejskich.
Badania diagnostyczne pokazują także, iż ważnym instrumentem pracy z rodziną problemową jest praca
socjalna.36 Niestety, wiąże się ona często z przeprowadzeniem rodzinnego wywiadu środowiskowego,
gromadzeniu i analizie dokumentów, jeśli to możliwe (a nie dzieje się tak często) także na współpracy
z podmiotami publicznymi lub organizacjami obywatelskimi. Należy zwrócić uwagę, iż tak praktykowana
praca socjalna jest częścią procedury administracyjnej i nie ma charakteru kwalifikowanej usługi – nie
obejmuje czynności, podejmowanych metodycznie, na podstawie uznanej wiedzy i nakierowanych
bezpośrednio na wywoływanie w rodzinie pożądanych zmian i udostępnienia jej koniecznych do nich
zasobów. Współcześnie rozumiana praca socjalna wymagałaby tu stosowania bądź metodycznej pracy
z indywidualnym przypadkiem, bądź profesjonalnego zarządzania zindywidualizowanym pakietem usług
(case management). Rzecz w tym, iż pracownicy socjalni takich kompetencji nie posiadają, nie są też
spełnione odpowiednie warunki instytucjonalne.
ww
Przykładem faktycznej usługi kierowanej do rodziny wychowującej dziecko jest pomoc asystenta rodziny,
którego ramy prawne określa ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy
zastępczej.
O skierowaniu do rodziny asystenta rodziny decyduje pracownik socjalny po
przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Rodzinę może do pracy z asystentem zobowiązać również
sąd. Rola asystenta polega na aktywnym wspieraniu rodziny wychowującej dzieci, w której mają miejsce
problemy trudne do pokonania samodzielnie przez tę rodzinę, w tym pomoc rodzicom ubiegającym się
o odzyskanie pełni władzy rodzicielskiej, o ile będzie to zasadne. Celem pracy asystenta jest osiągnięcie
przez rodzinę podstawowego poziomu stabilności życiowej, która umożliwi jej wychowywanie dzieci.
Praca asystenta rodziny tym samym skupiać ma się na zadaniu, którego celem jest pozostanie dziecka
w rodzinie biologicznej, lub powrót do niej, i prowadzona ma być komplementarnie do innych form
35 Badania WRZOS 2010, wyniki opublikowane w: R. Szarfenberg (red.) Krajowy Raport Badawczy, WRZOS, Warszawa 2011.
36 Ibidem.
str. 28
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
wsparcia rodziny (np. praca socjalna, wsparcie finansowe, terapia), stosownie do aktualnej sytuacji
rodziny i zakładanych efektów.
Pomoc w opiece i wychowaniu – zgodnie z ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
świadczą rodziny wspierające, rekrutujące się z najbliższego dziecku środowiska lokalnego, które na
podstawie podpisanej z wójtem umowy wspierają na co dzień rodzinę dziecka. Dodatkowym wsparciem
rodziny są placówki wsparcia dziennego – świetlice, kluby, w których specjaliści (psycholog, pedagog,
terapeuta) pomagają dziecku, ale także współpracują z rodzicami.
Jednocześnie należy pamiętać, że pakiet usług powinien być dostosowany do potrzeb i preferencji rodziny.
W niektórych przypadkach zamiast wsparcia rodziny w postaci terapii rodzinnej wskazane jest
stosowanie innych narzędzi np. zaproponowanie placówki pobytu dziennego dla niepełnosprawnego
dziecka w celu „odciążenia” matki. Podobnie jak w przypadku świadczeń pieniężnych, usługi
terapeutyczne nie rozwiązują wszystkich problemów, w szczególności tych, które nie mają źródeł
w procesach wewnątrzrodzinnych.
.go
Wśród usług dla rodzin zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym istotną rolę odgrywa opieka
nad małym dzieckiem. Ponieważ obejmuje ona najwcześniejszy etap rozwoju dziecka, wywiera ogromny
wpływ na jego przyszłość. Gmina może tworzyć żłobki i kluby dziecięce, a także zatrudniać dziennych
opiekunów. Podmioty niepubliczne również mogą tworzyć żłobki i kluby dziecięce, a od dnia 13 lipca
2013 r. mogą również zatrudniać dziennych opiekunów. Dla rodzin zagrożonych ubóstwem
i wykluczeniem społecznym ważną rolę mogą odegrać instytucje opieki nad małym dzieckiem tworzone
przez gminy, ponieważ mogą one częściowo lub całkowicie zwolnić rodziców od ponoszenia opłat za
pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym albo u dziennego opiekuna.
w.
rcl
Szczególnie ważne jest zapewnienie wszechstronnego pakietu usług, w tym usług wczesnej
i kompleksowej pomocy rehabilitacyjnej, dla rodzin, w których rodzą się i wychowują dzieci
niepełnosprawne. Służby społeczne powinny traktować osoby niepełnosprawne i ich rodziny jako osoby
potrzebujące pomocy ze względu na niepełnosprawność, a nie tylko ze względu na ubóstwo. Te dwie
przyczyny trudności w rodzinie mogą się łączyć, ale każda z nich w istotny sposób stanowi zagrożenie
funkcjonowania rodziny. Usługi te, jeżeli byłyby świadczone przez dobrze wyszkolonych specjalistów,
mogłyby być istotnym czynnikiem przeciwdziałającym kryzysom w rodzinie osoby niepełnosprawnej
(w tym rozwodom, utracie pracy, ubóstwu), a tym samym działać przeciw izolacji i marginalizacji
społecznej. Jeżeli rodziny sprawujące opiekę nad osobami niepełnosprawnymi szczególnie zależnymi od
pomocy otrzymują regularne wsparcie w formie usług wysokiej jakości, to zmniejsza się zagrożenie
wykluczeniem społecznym. Konieczne jest tworzenie dziennych centrów aktywności, domów okresowego
i stałego pobytu w celu umożliwienia obojgu rodzicom podejmowania pracy zawodowej i jak
najefektywniejszego sprawowania długofalowej opieki i rehabilitacji nad niepełnosprawnym członkiem
rodziny.
Usługi integracji społecznej i zawodowej37
ww
Usługi integracji społecznej i zawodowej adresowane są do osób wykluczonych z rynku pracy i służą
podnoszeniu ich kompetencji życiowych i zawodowych w stopniu umożliwiającym wejście lub powrót na
rynek pracy. Obejmują one wiele rozmaitych usług oferowanych przez podstawowe jednostki
organizacyjne pomocy społecznej (np. usługi z zakresu aktywnej integracji w ramach projektów
systemowych PO KL). Są to również pakiety usług oferowanych przez wyspecjalizowane instytucje –
centra integracji społecznej i kluby integracji społecznej. Warto też zwrócić uwagę na zatrudnienie
w ramach prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych lub robót publicznych. Centra Integracji
Społecznej (CIS) mają możliwości podnoszenia kompetencji osób poddanych integracji w najbardziej
kompleksowy i profesjonalny sposób, ale są słabo upowszechnione w kraju (w 2011 r. tylko 74). Ponadto
w procesie integracji społecznej i zawodowej szczególną rolę pełni kontrakt socjalny traktowany jako
główne narzędzie motywowania osób bezrobotnych do uczestnictwa w programach integracyjnych.
Badania diagnostyczne pokazały38, iż w ok. 1/2 ośrodków pomocy społecznej najczęściej stosuje się
kontrakt socjalny (spowodowały to projekty systemowe PO KL); kieruje aktywizowanych klientów do
Centrów Integracji Społecznej – w ok. 18% ośrodków pomocy społecznej39, do Klubów Integracji
Społecznej (KIS) – w ok. 20% ośrodków pomocy społecznej, do robót publicznych i prac interwencyjnych
37 W ramach projektu 1.18 i zadania 2 przygotowano pakiet usług z tego zakresu z podziałem na obowiązkowy, optymalny oraz
usługi społeczne.
38 M. Rymsza (red.) Czy podejście aktywizujące ma szanse?, op. cit.
39 Wynika stąd, że w 2011 r. gdy działało 74 CIS, jeden
str. 29
przypadał na 33,5 gminy.
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
w.
rcl
Źródło: MPiPS
.go
Rys. 15. Kontrakt socjalny w latach 2009–2012.
v.p
l
– w ok. 30% ośrodków pomocy społecznej, do prac społecznie użytecznych – w ok. 45% ośrodków
pomocy społecznej. Z powodu małej liczby kluczowych, z punktu widzenia ewentualnego powrotu na
rynek pracy, usług integracji społecznej i zawodowej skorzystać nie mają szans lub mają szanse
ograniczone bezrobotni klienci pomocy społecznej zamieszkujący w zdecydowanej większości gmin.
Ilościowemu niedorozwojowi podstawowej infrastruktury integracji społecznej i zawodowej, tj. centrów
i klubów integracji społecznej, ale też prac społecznie użytecznych, towarzyszy bardzo zróżnicowany co
do zakresu i jakości poziom świadczonych przez nie usług. Dowodzą tego badania jakościowe
przeprowadzone na grupie celowo dobranych Centrów Integracji Społecznej i Klubów Integracji
Społecznej40. Pokazują one, że w placówkach tych oferuje się zarówno bardzo przemyślane, innowacyjne
i wysoce profesjonalne programy integracyjne, jak i programy rutynowe. Istnieje zatem w obszarze usług
integracji społecznej i zawodowej problem ich substandardowości, choć z pewnością dotyczy on tylko
pewnej części CIS i KIS. Ważniejsze jest inne zjawisko, które w badaniach się ujawniło – konieczność
konstruowania oferty usługowej w taki sposób, by uwzględniać uwarunkowania i lokalną specyfikę
mechanizmów wykluczania społecznego i społecznej integracji: psychospołeczny i zawodowy profil osób
integrowanych (tj. zakres i głębokość ich deficytów zatrudnialności), charakterystykę lokalnego rynku
pracy, lokalne zasoby możliwe do wykorzystania w procesie wprowadzania bezrobotnych na rynek pracy.
Innymi słowy usługi integracji społecznej i zawodowej muszą być „szyte na lokalną miarę”, a zatem
pozostawanie w ciągłym rozwoju jest warunkiem ich skuteczności. Warto podkreślić, że często
pracownicy CIS i KIS zdają się mieć tego świadomość i, z lepszym lub gorszym skutkiem, próbują temu
sprostać.
ww
Niezbędne jest dostosowanie form pomocy do możliwości adresatów tej pomocy. Dla szeregu grup
społecznych, zwłaszcza osób z zaburzeniami psychicznymi oferta CIS i KIS nie daje wystarczającego
wsparcia.
Nie można też ograniczać pojęcia integracji społecznej do działań prozatrudnieniowych. Dla wielu osób
niepełnosprawnych, zwłaszcza osób niesamodzielnych, wejście na rynek pracy jest niemożliwe lub
skrajnie trudne. Do nich powinny być adresowane działania w zakresie integracji społecznej.
Innym warunkiem skuteczności programów integracji społecznej i zawodowej, oprócz działań po
podażowej stronie rynku pracy, tj. podnoszenia poziomu zatrudnialności osób bezrobotnych, jest
podejmowanie interwencji po jego stronie popytowej. Dla służb społecznych oznacza to potrzebę
aktywizowania społeczności dotkniętych bezrobociem. Działania aktywizujące mogą w efekcie
przyczyniać się do powstawania nowych miejsc pracy, przede wszystkim w obszarze ekonomii społecznej.
40 A. Karwacki, CIS, KIS, ZAZ, niepublikowany raport z badań, ISP, Warszawa 2012.
str. 30
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
.go
v.p
l
Warto zwrócić uwagę, że realizowane od 2008 r. projekty systemowe ośrodków pomocy społecznej
i powiatowych centrów pomocy rodzinie ze środków Priorytetu VII Programu Operacyjnego Kapitał
Ludzki dzięki zintegrowaniu działań społecznych i zawodowych wykazały dość dużą skuteczność. Jak
zwrócono uwagę, efekt wsparcia często ma charakter odroczony. Odsetek badanych uczestników
projektów, w przypadku których projekt zgodnie z deklaracjami respondentów, przyniósł w rezultacie
podjęcie pracy, wynosił 7,9 proc. pół roku po zakończeniu udziału w PO KL, 16,9 proc. półtora roku po
zakończeniu udziału i 35 proc. dwa i pół roku po zakończeniu udziału. W większości przypadków efekt
zatrudnieniowy nastąpił później niż pół roku po zakończeniu uczestnictwa. Autorzy badań wyjaśniają to
specyfiką grup docelowych. W ich skład wchodzą głównie osoby zagrożone wykluczeniem społecznym,
a zatem takie, które doświadczają silniejszych barier wejścia na rynek pracy. Warto również zwrócić
uwagę, że istotą jest nie tylko grupa docelowa, ale działania w zakresie integracji społecznej, które
uruchomiły motywacje klientów pomocy społecznej, wpływając na ich postawę. W badaniu 30 miesięcy
po zakończeniu projektu aż 86 proc. spośród tych uczestników projektów Priorytetu VII, którzy pracowali
dwa lata wcześniej, utrzymało pracę41, choć zatrudnienie nie było podstawowym rezultatem tego
działania.
Rys. 16. Dynamika wskaźnika dla Priorytetu VII PO KL
Wskaźnik efektywności
40%
odsetek beneficjentów, kótrzy podjęli pracę, w łącznej liczbie osób ktore wzieły
udział w projektach 7.1.1 i 7.1.2
35%
30%
25%
w.
rcl
20%
15%
10%
5%
0%
po 6 miesiącach
Mężczyźni
po 18 miesiącach
Kobiety
po 30 miesiącach
Ogółem
Źródło: Badanie osiągniętych wartości wskaźników rezultatu komponentu regionalnego PO KL – raport
podsumowujący, Warszawa 2012 PAG Uniconsult na zlecenie MRR
Praca środowiskowa – animacja i organizowanie społeczności lokalnych
ww
Ważnym, jeśli nie kluczowym elementem rozwoju pracy socjalnej w Polsce jest upowszechnianie pracy
środowiskowej. Ma ona korzenie i tradycje, bazujące w dużym stopniu na dorobku pedagogii
środowiskowej okresu II Rzeczpospolitej. Z kolei funkcja zasiłkowa została tym służbom niejako
narzucona, jako zadanie niezbędne w okresie transformacji ustrojowej, co niestety zmarginalizowało
pracę socjalną i w konsekwencji doprowadziło do biurokratyzacji pomocy społecznej jako instytucji
polityki społecznej42. Oznacza to, że podejście środowiskowe jest w Polsce tyleż konkretną – trzecią (obok
pracy socjalnej z jednostką i rodziną oraz pracy metodą grupową) metodą pracy socjalnej, co ogólną
orientacją pracy socjalnej. Tym samym praca środowiskowa ma duży potencjał rozwojowy, a jednocześnie
jej upowszechnianie jest procesem korzystnym dla rozwoju i krystalizowania się także innych metod
41 Badanie osiągniętych wartości wskaźników rezultatu komponentu regionalnego PO KL – raport podsumowujący, Warszawa 2012
PAG Uniconsult na zlecenie MRR.
42 M. Rymsza (red.), Pracownicy socjalni i praca socjalna w Polsce. Między służbą społeczną a urzędem, ISP, Warszawa 2012.
str. 31
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
pracy socjalnej. Jak ujawniły badania, pracownicy socjalni są zainteresowani podejmowaniem
środowiskowych ról zawodowych, jak animator lokalny, budowniczy sieci (networker) i lokalny
planista43. Aby wykorzystać potencjał służb społecznych w tym zakresie, konieczne jest podejmowanie
przez wszystkie placówki wsparcia (OPS, PCPR i placówki specjalistyczne, świadczące pomoc określonym
kategoriom klientów) programów środowiskowych i rozwijanie współpracy z podmiotami trzeciego
sektora. Warunkiem brzegowym upowszechniania podejścia środowiskowego (jak i pracy
z indywidualnym przypadkiem i grupowej) jest przy tym organizacyjne rozdzielenie funkcji zasiłkowej
i pracy socjalnej. Proces taki ma już miejsce, ale wymaga wzmocnienia na poziomie polityki społecznej
państwa.
.go
Praca środowiskowa i metoda grupowa (ważna również w pracy z indywidualnym przypadkiem) jest
przydatna w pracy z rodzinami (m.in. wieloproblemowymi) i najbardziej marginalizowanymi
społecznościami (np. mieszkańcy osiedli socjalnych na obrzeżach miast). Tylko w ten sposób można
przezwyciężyć destrukcyjne wzorce zachowań i ogólne wycofanie i apatie, które przekreślają efekty pracy
socjalnej metodą indywidualnego przypadku. Usamodzielnienie życiowe jednostek jest procesem
obejmującym podejmowanie i właściwe odgrywanie wszystkich trzech rodzajów ról społecznych
rodzinnych, zawodowych i obywatelskich. Nie do przecenienia jest też wartość animowanych przez pracę
socjalną grup samopomocowych ze względu na efekt wzmocnienia jednostek wykluczonych
i przywrócenia im poczucia kontroli nad własnym życiem (empowerment).
Praca środowiskowa ze zmarginalizowanymi społecznościami, mająca na celu ich społeczno-ekonomiczny
rozwój, powinna być praktykowana zarówno jako niezbędne uzupełnienie programów zorientowanych na
podniesienie poziomu społecznych i zawodowych kompetencji osób bezrobotnych, jak i samodzielna
strategia integracji społecznej i zawodowej. Trafności tej oceny dowodzą przeprowadzone w ostatnich
latach, niestety bardzo nieliczne, udane projekty pobudzania rozwoju zaniedbanych społecznie
i ekonomicznie społeczności lokalnych. Podobne intencje wyraża też idea społecznościowego lub
kierowanego przez społeczność rozwoju lokalnego (Community-Led Local Development) czy
wszechstronnych inicjatyw społecznościowych (Comprehensive Community Initiatives)44.
w.
rcl
Wyzwanie współpracy w ramach służb społecznych
Sprawne koordynowanie pomocy na poziomie jej odbiorców, osób i rodzin, społeczności lokalnych,
budowanie zintegrowanych pakietów usług, wymaga funkcjonalnych mechanizmów współpracy zarówno
wewnątrz systemu służb społecznych, np. pomiędzy ośrodkami pomocy społecznej i powiatowymi
centrami pomocy rodziny, jak i na zewnątrz, tj. pomiędzy służbami społecznymi a innymi służbami, np.
zatrudnienia, zdrowia, rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, kuratorów
sądowych i in. Takich mechanizmów brak lub nie działają tak jak powinny. Nadal utrzymująca się logika
„Polski resortowej” oraz niedostatek współdziałania pomiędzy poszczególnymi szczeblami samorządu
i poszczególnymi służbami powodują, iż działania stają się coraz bardziej sfragmentaryzowane
i rozproszone.
W ostatnich latach podjęto cały szereg skądinąd uzasadnionych inicjatyw legislacyjnych mających na celu
zaradzanie zjawiskom stanowiącym z natury rzeczy przedmiot oddziaływania służb społecznych.
W szczególności należy tu wymienić takie inicjatywy, jak: reintegracja społeczna i zawodowa, wspieranie
rodziny i piecza zastępcza, przeciwdziałanie przemocy domowej. W ich efekcie pojawiły się rozwiązania,
które w mniejszym lub większym stopniu potęgowały wyzwania związane ze współpracą i koordynacją
działań.
ww
Rola ośrodka pomocy społecznej pozostała relatywnie najmocniejsza w przypadku integracji społecznej
i zawodowej, chociaż kluczowe również dla działań reintegracyjnych instytucje usługowe: centra
integracji społecznej i kluby integracji społecznej, nie są formalnie traktowane jako placówki pomocy
społecznej. Natomiast poza sferą formalnych kompetencji służb społecznych pozostał sektor ekonomii
społecznej (np. spółdzielnie socjalne). Podmioty tego typu stwarzają szanse powrotu na rynek pracy
osobom z grup słabszych i marginalizowanych, a ponadto, jak się wydaje, to one mogą stać się jednym
z głównych dostarczycieli wielu usług społecznych.
Nowe wyzwania dotyczące współpracy i roli pracownika socjalnego związane są ze wsparciem rodziny
i przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie. Ustawa z dnia 26 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy
w rodzinie, odpowiedzialność za przeciwdziałanie przemocy i postępowanie w przypadku jej ujawnienia
43 M. Rymsza (red.), Pracownicy socjalni i praca socjalna w Polsce, op. cit.
44 R. Szarfenberg, Ewaluacja organizowania i rozwoju społeczności lokalnej, czyli o odmianach i sprawności trzeciej metody pracy
socjalnej, w: J. Kowalczyk red. Programy aktywności lokalnej – nowa jakość pomocy społecznej?, Impuls, Kraków 2012.
str. 32
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
powierza zespołom interdyscyplinarnym. Natomiast ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wsparciu rodziny
i pieczy zastępczej przyjmuje wprost, że podstawowa dla proponowanego modelu wspierania rodziny
funkcja asystenta rodziny nie może być łączona z funkcją pracownika socjalnego zatrudnionego
w ośrodku pomocy społecznej. Z drugiej strony wprowadzono rozwiązania zakładające współpracę
pracownika socjalnego z asystentem rodziny. Praca z rodziną zgodnie z ustawą o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej może być prowadzona przez gminę lub też zlecona podmiotom
niepublicznym. Jeżeli praca ta prowadzona jest w ośrodku pomocy społecznej, istnieje możliwość
powołania zespołu ds. asysty rodzinnej. Praca z rodziną jest prowadzona także w czasie umieszczenia
dziecka poza rodziną. W takiej sytuacji istnieje wyraźna potrzeba koordynacji planu pomocy rodzinie
z planem pomocy dziecku i tym samym współpracy instytucji prowadzącej pracę z rodziną z instytucjami
pieczy zastępczej na terenie powiatu na rzecz powrotu dziecka do rodziny.
Biurokratyczny styl działania
.go
Powyższe rozwiązania w sposób zasadniczy zmieniły sytuację w zakresie koordynacyjnych możliwości
ośrodka pomocy społecznej. Zmiany te wymagają uważnej obserwacji i reagowania, gdyby prowadziły do
dezintegracji działań służb społecznych.
Przypadek placówek świadczących specjalistyczne usługi pokazuje, jaki powinien być kierunek zmian,
które pozwolą uzdrowić opisaną powyżej (złą) kondycję, w jakiej znajdują się obecnie służby społeczne
i poprawić ich (ograniczone) możliwości sprostania przypisanej im misji: to rozwój usług adresowanych
zarówno do osób, rodzin, jak i społeczności lokalnych oraz wprowadzenie mechanizmów współpracy
i integracji przy jednoczesnym odłączeniu od procedur administracyjnych. Badania pokazują, ze zmian
tego typu oczekuje także znaczna część środowiska pracowników socjalnych.
Instytucjonalizacja
w.
rcl
Instytucjonalizacja w tym punkcie rozumiana jest jako tendencja do tworzenia izolujących form
całodobowej i długoterminowej lub stałej opieki dla dużych grup osób starszych, dzieci, osób
niepełnosprawnych, chorych psychicznie czy bezdomnych. Została ona poddana surowej krytyce jako
degradująca dla osobowości podopiecznych oraz ich szans na powrót do życia poza nimi (syndrom
instytucji totalnej opisany przez Ervinga Goffmana, a w Polsce przez Elżbietę Tarkowską). Wskazywano
więc, że restrykcyjne środowisko, zuniformizowane oddziaływanie na podopiecznych, nadużywanie
władzy, ograniczanie wolności i naruszanie prywatności podopiecznych nie tylko pozbawia ich szans na
integrację, ale ma też zły wpływ na szersze społeczeństwo45. Na takich przesłankach od kilku dziesiątków
lat rozwija się na świecie i w Europie ruch na rzecz deinstytucjonalizacji.
Jego przejawy w Polsce to przede wszystkim filozofia pomocy dla osób niepełnosprawnych –
wszechstronna rehabilitacja i integracja w społeczeństwie pracowników oraz postawienie na rozwój
pieczy zastępczej.
W przypadku osób niepełnosprawnych największym wyzwaniem są działania na rzecz
deinstytucjonalizacji wsparcia osób z niepełnosprawnością intelektualną czy przewlekle chorych
psychicznie, ale też seniorów. Polska odpowiedź w tym zakresie polegała na rozwoju środowiskowych
domów samopomocy. Towarzyszyły jej też reformy domów pomocy społecznej, między innymi stawiające
na rozwój usług stymulowany poprzez standardy. Umożliwiono też powstawanie rodzinnych domów
pomocy.
ww
Z kolei rozwój rodzinnej pieczy zastępczej powstrzymuje niedostateczna liczba zgłaszających się do
pełnienia funkcji rodzin zastępczych. W związku z tym ważną rolę odgrywają reformy typowych placówek
opiekuńczo-wychowawczych, np. zmniejszanie dozwolonej liczby podopiecznych czy rodzinne domy
dziecka. Polski model deinstytucjonalizacji opieki nad dzieckiem pozbawionym opieki rodziców,
zbudowany w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej koncentruje się wokół
następujących, stanowiących system naczyń połączonych, wyzwań
ograniczenie roli placówek opiekuńczo-wychowawczych w opiece nad dzieckiem, poprzez
umieszczanie w nich dzieci nieco starszych, powyżej 10. roku życia, a także poprawę standardu opieki
w placówkach poprzez zmniejszenie do 14 wychowanków liczby przebywających w nich dzieci.
Zmiany powyższe wprowadzane są sukcesywnie w kolejnych latach, tak aby
z dniem 1 stycznia 2020 r. wiek dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych nie był niższy niż
45 Z. Szmagalski, Deinstytucjonalizacja w pomocy społecznej – zadania dla pracy socjalnej, w: K. Holka-Marzec (red.) Społeczeństwo,
demokracja, edukacja. Nowe wyzwania w pracy socjalnej. Wydaw. Uczelniane Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego,
2000.
str. 33
10 lat, natomiast placówki opiekuńczo-wychowawcze z dniem 1 stycznia 2021 r. uzyskały standard
14-osobowy,
intensywne działania na rzecz rozwoju rodzinnych form pieczy zastępczej (rodziny zastępcze
i rodzinne domy dziecka),
intensywna profilaktyka i praca z rodziną opisana w poprzednich rozdziałach.
v.p
l
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
– 35 –
W związku z powyższym istnieje niezwykle pilna potrzeba zintensyfikowania działań na rzecz tak
rozumianej deinstytucjonalizacji poprzez promowanie nowych zawodów: asystenta rodziny, rodzica
zastępczego i osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka czy koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej.
W procesie deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej ważną rolę odgrywa tworzenie lokalnych programów
umożliwiających przekwalifikowanie osób pracujących w likwidowanych placówkach opiekuńczo-wychowawczych.
Dalsza deinstytucjonalizacja powinna odpowiadać również na ryzyka takie jak zwiększenie liczby osób
bezdomnych, niestabilność opieki zastępczej, niedostatek mieszkań chronionych, niechęć społeczności
lokalnych do otwierania na ich terenie nowych form dziennej opieki.
.go
Ryzyko niepowodzeń w tym zakresie może być zmniejszone poprzez politykę społeczną i edukację
społeczeństwa ukierunkowane na46
tworzenie lokalnych propozycji deinstytucjonalizacji,
zapewnianie wieloletnich gwarancji finansowania dla takich programów,
rozbudowa lokalnych systemów wsparcia socjalnego i pedagogicznego dla rodzin dysfunkcjonalnych,
wspieranie wolontariatu w środowiskowych formach pomocy,
inspirowanie ruchów samopomocy użytkowników usług pomocy społecznej,
uczenie społecznej tolerancji wobec osób z problemami adaptacyjnymi.
W procesie deinstytucjonalizacji ważną rolę ma praca środowiskowa. Osoby powracają z instytucji do
społeczności lokalnej, która powinna być na to odpowiednio przygotowana.
w.
rcl
Istotnym czynnikiem, pogłębiającym wykluczenie społeczne oraz ograniczającym aktywność społeczną
osób zagrożonych wykluczeniem jest również brak wiedzy na temat przysługujących im praw, w tym
także praw obywatelskich. Osoby te nie mają społecznych i finansowych możliwości skorzystania z porad
dostępnych dla innych obywateli. Świadczone do tej pory poradnictwo prawne i obywatelskie (zarówno
przez instytucje publiczne, jak i organizacje obywatelskie) wskazuje, że tego typu wsparcie jest skuteczne,
a zapotrzebowanie społeczne w tym względzie jest duże.
Wsparcie dla osób bezdomnych
ww
Polski system pomocy ludziom w sytuacji bezdomności jest skupiony na interwencji. Jego zasadniczym
celem jest niedopuszczenie do utraty życia z powodu braku dachu nad głową oraz zabezpieczenie
podstawowych potrzeb ludzi, którzy znaleźli się w takiej sytuacji. Filarem systemu są działania gmin
wynikające z ustawowego obowiązku zapewnienia schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania każdej
osobie tego potrzebującej przebywającej na terenie gminy (Ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca
2004 roku). Działania te realizowane są przez sektor pomocy społecznej, najczęściej w ramach
współpracy z organizacjami pozarządowymi, które są głównym dostarczycielem usług w tym obszarze.
Według rejestru MPiPS w kraju działają 643 różnego rodzaju placówki dla bezdomnych, z czego 424
prowadzone są w ramach działań gmin i powiatów, zaś 217 o nieuregulowanym sposobie finansowania.
Spośród placówek finansowanych przez gminy i powiaty blisko 55% prowadzonych jest przez organizacje
pozarządowe. Uwzględniając wszystkie placówki, to podmioty niepubliczne prowadzą blisko 70%
placówek noclegowych dla bezdomnych47.
Ustawowe działania finansowane ze środków gmin są uzupełniane poprzez działania organizacji
pozarządowych, uzyskujących dofinansowanie w ogłaszanym co roku przez Ministra Pracy i Polityki
Społecznej otwartym konkursie ofert w ramach resortowego „Programu wspierającego powrót osób
bezdomnych do społeczności”. Co roku na realizację programu przeznaczone są środki finansowe
w wysokości 5 mln zł. Projekty uzyskują dofinansowanie jedynie w drugiej połowie roku. W kolejnych
edycjach programu dofinansowanych zostaje od czterdziestu do pięćdziesięciu projektów (2013 – 42 projekty)
realizujących następujące typy działań
46 Tamże.
47 Sprawozdanie z realizacji działań na rzecz ludzi bezdomnych w województwach w roku 2012 oraz wyniki
Ogólnopolskiego
badania liczby osób bezdomnych (7/8 luty 2013), Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Pomocy i Integracji
Społecznej, Warszawa, lipiec 2013 r.
str. 34
•
Poz. 787
wsparcie
działań integracji i aktywizacji społeczno-zawodowej osób bezdomnych
w środowisku lokalnym,
wsparcie działań w obszarze poprawy standardów pobytu i noclegu,
wsparcie działań prewencyjno-osłonowych
dodatkowo od 2011 roku realizowany jest cel ogólnokrajowy „Zmniejszenie skali bezdomności na
dworcach kolejowych i autobusowych oraz w ich otoczeniu”.
v.p
l
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
– 36 –
.go
Z analizy sprawozdań grantobiorców wynika, że pomocą i wsparciem w czasie realizacji zadań w ramach
Programu w 2012 roku zostało objętych ok. 4120 osób. Trzeba zaznaczyć, że nie wszystkie organizacje
wskazały konkretną liczbę beneficjentów, z kolei niektórzy prawdopodobnie zostali wykazani kilka razy,
ponieważ korzystali z pomocy kilku grantobiorców w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2012 r. Działania
obejmowały pełną gamę od udzielenia schronienia poprzez pomoc w podjęciu stałego zatrudnienia, na
usamodzielnieniu kończąc: zapewnienie noclegu, ciepłego posiłku i ubrania, remonty i adaptacja
schronisk, noclegowni, łaźni, jadłodajni, pomieszczeń do przechowywania żywności itp., doposażenie
placówek w sprzęty codziennego użytku, zakup żywności, środków czystości i higieny, materiałów
opatrunkowych, wsparcie rzeczowe – paczki żywnościowe, wyprawki szkolne, odzież, obuwie, opieka
lekarska, pomoc psychologów, prawników, pedagogów, pracowników socjalnych, akompaniatorów
społecznych, rzeczników osoby bezdomnej, terapia uzależnień, grupy wsparcia dla uzależnionych, pomoc
w załatwianiu spraw urzędowych i prawnych, rodzinnych, meldunkowych, pomoc w poszukiwaniu pracy,
streetworking, akcje informacyjne o możliwościach uzyskania pomocy (ulotki, plakaty itp.), warsztaty
szkoleniowe, aktywizująco-edukacyjne, kursy zawodowe, stworzenie bazy potencjalnych pracodawców,
współpraca z Powiatowymi Urzędami Pracy, remonty mieszkań wspieranych, indywidualne programy
wychodzenia z bezdomności, programy interwencyjno-motywacyjne, profilaktyczne i inne.
Choć w ramach Krajowego Programu udaje się dofinansować inicjatywy o charakterze wykraczającym
poza interwencję związane głównie z tzw. integracją, czyli wychodzeniem z bezdomności, to ze względu
na krótki okres realizacji projektów (druga połowa roku), oraz ich niewielką liczbę w skali kraju, działania
te mają charakter akcyjny, co istotnie wpływa na ich skuteczność i trwałość rezultatów.
w.
rcl
Istotnym uzupełnieniem działań są inicjatywy organizacji pozarządowych, gmin i organów pozostałych
szczebli samorządu lokalnego polegające na wspólnej realizacji projektów finansowanych z innych źródeł
m.in. środków europejskich. Uzupełnieniem był także realizowany przez MPiPS i partnerstwo kilku
organizacji pozarządowych w latach 2008–2014 projekt 1.18 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki
„Standardy w Pomocy” w szczególności zadanie 4. „Gminny Standard Wychodzenia z Bezdomności”. Cele
projektu były głównie analityczne, polegały nie tyle na dostarczeniu konkretnej pomocy, ile stworzeniu
i przetestowaniu pomysłów na jej udzielanie posiadanych przez ekspertów i działaczy związanych
z projektem.
Tak budowana polityka społeczna wobec bezdomności nie ma charakteru całościowego, przez co
znacząco odbiega zarówno od praktyki wielu krajów członkowskich UE, jak i europejskich rekomendacji
w tym obszarze. W ich świetle bezdomność powinna być traktowana jako problem polityki społecznej –
nie tylko pomocy społecznej – w ramach której współdziałają instytucje z różnych sektorów (m.in.
samorządowego, administracji centralnej, pozarządowego) i resortów, przede wszystkim mieszkalnictwa,
zdrowia, zatrudnienia, edukacji oraz pomocy społecznej. Skoordynowane działania powinny obejmować
trzy filary: prewencji, interwencji (pomoc doraźna) i integracji (wychodzenie z bezdomności).
Konkretne cechy polskiej polityki wobec bezdomności odróżniające ją od praktyki i rekomendacji
europejskich są następujące
regulacje i rozwiązania systemowe mają charakter interwencyjny i akcyjny, służą raczej
„radzeniu sobie z problemem bezdomności”, a nie jego trwałemu rozwiązywaniu. Brakuje regulacji
prawnych gwarantujących kontynuowanie pomocy po zabezpieczeniu podstawowych potrzeb,
obejmującej ciągłą i elastyczną ofertę dostosowaną do potrzeb odbiorców i nakierowaną na trwałe
wychodzenie z bezdomności. Choć zwiększa się skuteczność systemu pomocy doraźnej, skuteczność
rozwiązań reintegracyjnych i prewencyjnych pozostaje bardzo niska, ponieważ interesariusze
w szczególności z sektora państwowego ściśle trzymają się przepisów ustawowych,
ww
rozwiązania integracyjne, których celem jest wychodzenie z bezdomności są skoncentrowane na
integracji zawodowej realizowanej głównie poprzez doradztwo zawodowe, wspierane zatrudnienie,
ekonomię społeczną i zatrudnienie. Rzadkością są programy wychodzenia z bezdomności oparte
o rozwiązania mieszkaniowe w postaci mieszkań treningowych, wspieranych czy chronionych
objętych wewnętrznym bądź środowiskowym wsparciem. Zakłada się, że nie mieszkanie
str. 35
v.p
l
ww
a zatrudnienie jest rozwiązaniem problemu bezdomności, co jest racjonalną konsekwencją polskiej
rzeczywistości, w której mieszkania są po prostu od lat niedostępne dla tej grupy. Tymczasem liczne
badania skuteczności programów wychodzenia z bezdomności oraz ich efektywności kosztowej,
dowodzą, iż tzw. „polityka oparta o mieszkania” (ang. housing led) jest właściwszym kierunkiem,
definicja bezdomności zawarta w ustawie o pomocy społecznej ma charakter administracyjny i jako
taka znajduje zastosowanie w działaniach instytucji państwowych. Definicja ta nie jest jednak
stosowana przez istotnych interesariuszy m.in. wiele organizacji pozarządowych prowadzących
schroniska i noclegownie. Choć istnieją ciekawe i sprawdzone w Europie propozycje definiowania
bezdomności m.in. Europejska Typologia Bezdomności i Wykluczenia Mieszkaniowego ETHOS, to
instytucje publiczne i organizacje obywatelskie nie wypracowały jednolitego sposobu rozumienia
zjawiska, co przekłada się na trudności np. przy budowaniu współpracy, planowaniu zintegrowanych
działań czy realizacji badań empirycznych,
brakuje współpracy między interesariuszami bezdomności. Brakuje regionalnych i lokalnych
płaszczyzn współpracy różnych podmiotów wokół problemu bezdomności przekraczających barierę
sektorowości i resortowości. Największe deficyty współpracy ujawniają się na styku pomocy
społecznej i mieszkalnictwa, pomocy społecznej i rynku pracy oraz edukacji, pomocy społecznej
i służby zdrowia. Organizacje pozarządowe muszą traktować się jak konkurencję, próbując zdobywać
środki finansowe niezbędne do utrzymania działalności. Istnieje rozdźwięk między ogólnopolskimi
sieciami a organizacjami lokalnymi, które z powodu lokalności mają ograniczony dostęp do
wpływania na politykę społeczną,
brakuje zrozumienia i wprowadzania w życie idei partycypacji ludzi doświadczających
problemu. Formy pomocy narzucane są z góry przez ekspertów, ustawodawcę, usługodawców
i pracowników socjalnych, którzy zakładają, że z różnych względów wiedzą najlepiej. Tymczasem ich
pomysły nie muszą odpowiadać rzeczywistym potrzebom i oczekiwaniom osób bezdomnych. Ludzie
doświadczający problemu mają prawo do zabierania głosu w sprawie kształtu usług, z których
korzystają. Wiedzą lepiej niż inni czego naprawdę potrzebują. Powinni mieć prawo do uczestniczenia
w każdej dyskusji dotyczącej ich życia48. Sam fakt narzucania pomocy w jedynej słusznej formie budzi
niechęć do jej przyjęcia. Z kolei odrzucenie pomocy narzuconej rodzi koncepcje „bezdomności
z wyboru”, wykorzystywane do usprawiedliwiania faktu niekorzystania z pomocy. Partycypacja
odbiorców usług jest odbierana przez usługodawców jako zagrożenie dla kontroli, którą traktują jako
podstawę pracy socjalnej. Dotychczas w Polsce nie stworzono żadnych zachęt do wprowadzania
instrumentów promujących partycypację i włączających ludzi bezdomnych w procesy podejmowania
decyzji związanych z usługami do nich kierowanymi,
system pomocy ludziom bezdomnym w Polsce nie jest oparty o rzetelną diagnozę potrzeb ani
też nie jest weryfikowany poprzez analizę efektywności. Jest oparty na wyobrażeniach, opiniach
oraz rozwiązaniach sprawdzonych w wybranych społecznościach lokalnych, które na siłę
przenoszone są na poziom całego kraju poprzez procesy tak zwanego upowszechnienia
innowacyjnych rozwiązań. Te ostatnie z czasem mają być narzucone w formie ogólnopolskich
standardów. Nie są prowadzone badania efektywności określające realny wpływ aplikowanych
rozwiązań na kształt zjawiska. Dotyczy to programów zarówno samorządów lokalnych, jak
i organizacji pozarządowych – do rzadkości należy publikowanie danych o osobach otrzymujących
wsparcie pozwalające na określenie zmiany ich sytuacji, która nastąpiła w wyniku udzielonej
pomocy49. Nie prowadzi się badań realnych kosztów bezdomności, np. kosztów przebywania
w przestrzeni publicznej czy kosztów generowanych z powodu utrzymywania się bezdomności
chronicznej, pozwalających na pełniejsze zweryfikowanie skuteczności systemu. Badania takie
w wielu krajach dały początek programom trwale rozwiązującym problem bezdomności, m.in.
opartym o ideę „Najpierw mieszkanie”.
.go
Poz. 787
w.
rcl
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
– 37 –
Minister Pracy i Polityki Społecznej co roku ogłasza otwarty konkurs ofert w ramach resortowego
Programu wspierającego powrót osób bezdomnych do społeczności. Na realizację programu przeznaczone
są środki finansowe w wysokości 5 mln zł. Konkurs skierowany jest do organizacji pozarządowych
realizujących pomoc dla osób bezdomnych. Od 2011 roku realizowany jest nowy Cel ogólnokrajowy
„Zmniejszenie skali bezdomności na dworcach kolejowych i autobusowych oraz w ich otoczeniu”.
48 O projektach z zakresu partycypacji osób doświadczających problemów w projektowaniu i poprawianiu polityk, programów
i usług zob. Łamiąc bariery napędzasz zmiany. Studia przypadków osób doświadczających ubóstwa. EAPN, 2012.
49 Pozytywnym przykładem jest „Sprawozdanie Ilościowe z działalności Pensjonatu Socjalnego „Św. Łazarz”” opublikowane przez
Kamiliańską Misję Pomocy Społecznej, w którym organizacja przedstawiła szczegółowe dane ilościowe o sytuacji osób
korzystających ze wsparcia Pensjonatu w chwili rozpoczęcia i zakończenia jej udzielania. (http://www.misja.com.pl/wpcontent/uploads/2014/02/sprawozdanie-ilosciowe-KMPS-2013.pdf)
str. 36
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
wsparcie
działań integracji
w środowisku lokalnym,
i
aktywizacji
v.p
l
W tegorocznej edycji programu dofinansowano 42 projekty. Możliwe jest uzyskanie wsparcia na następujące
typy działań
społeczno-zawodowej
wsparcie działań w obszarze poprawy standardów pobytu i noclegu,
wsparcie działań prewencyjno-osłonowych.
osób
bezdomnych
.go
Z analizy sprawozdań wynika, że pomocą i wsparciem w czasie realizacji zadania w ramach Programu
zostało objętych ok. 4120 osób. Trzeba zaznaczyć, że nie wszystkie organizacje wskazały konkretną liczbę
beneficjentów, ponadto liczba ta obejmuje osoby bezdomne, które uzyskały jakąkolwiek pomoc w okresie
od 1 lipca do 31 grudnia 2012 r.: począwszy od udzielenia schronienia, na podjęciu stałego zatrudnienia
i usamodzielnieniu się kończąc. Działania podejmowane w ramach dofinansowanych projektów to między
innymi: zapewnienie noclegu, ciepłego posiłku i ubrania, remonty i adaptacja schronisk, noclegowni, łaźni,
jadłodajni, pomieszczeń do przechowywania żywności itp., doposażenie placówek w sprzęty codziennego
użytku, zakup żywności, środków czystości i higieny, materiałów opatrunkowych, wsparcie rzeczowe –
paczki żywnościowe, wyprawki szkolne, odzież, obuwie, opieka lekarska, pomoc psychologów,
prawników, pedagogów, pracowników socjalnych, akompaniatorów społecznych, Rzeczników Osoby
Bezdomnej, terapia uzależnień, grupy wsparcia dla uzależnionych, pomoc w załatwianiu spraw
urzędowych, uregulowaniu sytuacji prawnej, rodzinnej, meldunkowej, pomoc w poszukiwaniu pracy,
streetworking, akcje informacyjne o możliwościach uzyskania pomocy (ulotki, plakaty itp.),warsztaty
szkoleniowe, aktywizująco-edukacyjne, kursy zawodowe, stworzenie bazy potencjalnych pracodawców,
współpraca z Powiatowymi Urzędami Pracy, remonty mieszkań wspieranych, indywidualne programy
wychodzenia z bezdomności, programy interwencyjno-motywacyjne, profilaktyczne i inne.
w.
rcl
Do tej pory nie zaprojektowano całościowej polityki społecznej wobec bezdomności – z uwzględnieniem
wszystkich instytucji polityki społecznej. Bezdomność traktowana jest jako problem polityki społecznej,
w którym różne jednostki, instytucje i organizacje prowadzą działalność. Są to m.in. pomoc społeczna,
mieszkalnictwo, zdrowie, zatrudnienie, edukacja – działalność ta jest słabo skoordynowana.
ww
Istniejące regulacje i rozwiązania systemowe mają charakter interwencyjny i akcyjny, służą raczej
„radzeniu sobie z problemem bezdomności”, a nie jego systemowemu rozwiązywaniu. Na terenie Polski
występuje deficyt regulacji prawa gwarantujących kontynuowanie pomocy ludziom bezdomnym. Zapisy
prawne odnoszą się głównie do zapewnienia im podstawowych, gwarantowanych usług, nie skupiając się
na zapewnieniu ciągłej i stopniowalnej oferty, zależnej od potrzeb odbiorców i jednocześnie nakierowanej
na wychodzenie z bezdomności. Zwiększa się skuteczność systemu pomocy doraźnej przy ciągle niskiej
skuteczności i efektywności w pracy na polu reintegracji.
Można powiedzieć, że w Polsce działa system pomocy ludziom bezdomnym przy jednoczesnym braku
systemowego niwelowania zjawiska bezdomności. Funkcjonujące rozwiązania oparte są na faktach, a nie
na rozumieniu problematyki wynikającej z empirycznych badań oraz cyklicznego monitorowania zjawiska
bezdomności. Praktyka polskiej polityki społecznej w wymiarze regionalnym i ponadregionalnym
wskazuje na to, że wiele działań zarówno w zakresie przeciwdziałania, jak i rozwiązywania problematyki
bezdomności, tworzonych jest bez jakiejkolwiek diagnozy.
Obecna definicja bezdomności w ustawie o pomocy społecznej ma charakter administracyjny i jako taka
znajduje wykorzystanie w podejmowanych działaniach administracyjnych mających na celu udzielenie
pomocy osobom bezdomnym. Brakuje jednak zarówno wśród instytucji publicznych, jak i organizacji
obywatelskich spójnego rozumienia zjawiska bezdomności, co przekłada się na trudności np. przy
realizacji badań empirycznych czy planowaniu zintegrowanych działań.
Brak jest współpracy między podmiotami bezpośrednio zajmującymi się problematyką bezdomności.
Organizacje działające na polu problematyki bezdomności traktują się często jak konkurencję (zwłaszcza
w obszarze pozyskiwanych środków finansowych, na utrzymanie swojej działalności). Brakuje również
regionalnych i lokalnych płaszczyzn współpracy różnych podmiotów wokół problemu bezdomności.
Występuje deficyt współpracy w obszarze pomocy społecznej, rynku pracy, służby zdrowia, środowiska
akademickiego, edukacji, mieszkalnictwa.
Można również stwierdzić, że obecnie brak jest partycypacji ludzi bezdomnych w tworzeniu systemu
rozwiązywania problemu bezdomności. Proponowane formy pomocy są narzucane z góry przez
ustawodawcę, instytucje pomocowe czy też ekspertów. Tego rodzaju forma pomocy nie musi odpowiadać
rzeczywistym potrzebom i oczekiwaniom osób bezdomnych. Różnica między ofertą pomocową narzuconą
z góry a rzeczywistymi potrzebami obniża skuteczność udzielanej pomocy, a tym samym utrudnia
wychodzenie z bezdomności. Dotychczas nie stworzono narzędzi i instrumentów umożliwiających
str. 37
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
włączenie osób bezdomnych w podejmowanie decyzji związanych z usługami do nich kierowanymi.
Za włączeniem osób bezdomnych w podejmowanie decyzji związanych z usługami stoją dwie
podstawowe idee. Ludzie wymagający pomocy
1) mają prawo do zabierania głosu w sprawie kształtu usług, z których korzystają i opieki sprawowanej
nad nimi oraz wiedzą lepiej niż inni czego naprawdę potrzebują,
2) powinni mieć prawo do uczestniczenia w każdej dyskusji dotyczącej ich życia50.
Ubóstwo i wykluczenie społeczne w indywidualnym doświadczeniu
Wskaźniki statystyczne dominowały w powyższym dokumencie. Ważne jest jednak, aby zdać sobie
sprawę, że za nimi kryją się trudności życia codziennego, problemy rodzinne, osobiste niepowodzenia,
niesprawiedliwości i poniżenie doświadczane przez konkretnych ludzi. Ich głos powinien być brany pod
uwagę, gdy jako społeczeństwo zastanawiamy się, dlaczego nasza pomoc nie zawsze jest skuteczna i jak ją
zmienić, aby była lepsza.
Niepewność jutra i osamotnienie
.go
Teraz mi przyszło do zapłacenia za światło 300 złotych i z czego ja mam to zapłacić? Po prostu jest ciężko,
naprawdę bardzo ciężko… W ogóle człowiekowi nie chce się wyjść na ulicę, bo jak z dzieckiem wyjdzie, to
zawsze dziecko coś zawoła, a ona jest jeszcze za malutka, żeby jej wytłumaczyć, że nie ma pieniążków. Ja
bym musiała mieć pieniądze, żeby nawet jej tego lizaka kupić51.
Najgorsze jest to, że człowiek nie czuje tej perspektywy. Nie potrafi sobie wyobrazić, że będzie lepiej,
a z drugiej strony boi się myśleć, że będzie cały czas tak samo. Chciałby po prostu polepszyć status, żeby nie
było gorzej. Nie jest może za słodko, ale nie jest może najgorzej, ale z drugiej strony zatrzymać się na tym,
gdzie się teraz jest, w takim życiu z dnia na dzień, to też jest ciężko52.
Gorsze traktowanie
w.
rcl
Tak, tak, mam doświadczenie, akurat mam dziecko, które jest w drugiej klasie podstawówki, w tym roku idzie
do komunii i jest nas parę takich matek w klasie, gdzie żyjemy z pomocy społecznej, to nasze dzieci są inaczej
traktowane. Inne dzieci: „Ty pięknie czytasz, ty pięknie to, ty już tak nie bardzo”. Przychodzi moje dziecko do
domu, ma czytankę do przeczytania. Przychodzi na drugi dzień: 3+. I to dziecko w drugiej klasie
w podstawówce! Albo coś tam i ona z jedynką przychodzi. Mówię: „O Matko Święta, i to się na dzieciach
odbija!”53
Problemy z pomocą
Dwa lata temu chciałam kupić regał małemu no i napisałam do MOPS-u, bo mały szedł do szkoły i mówię
musi mieć biurko, żeby jedno na drugie nie czekało. Napisałam do MOPS-u to MOPS mi odpisał, że takie
rzeczy, mam tyle pieniędzy, obliczyli mnie, że mam cztery tysiące z moją wypłatą i mogę sobie biurko na raty
kupić [...] tylko, że jak ja zaniosłam rachunki z jednego miesiąca, to ja wydałam na samą Olę, zmieniali jej
leki, bo po jednych spała po drugich drgawki dostawała i zaniosłam i wydałam na leki 920 złotych, to
w MOPS-ie pani przeczytała to wszystko i mówi wie pani co? Jakby tak pani napisała podanie i te rachunki
opisać, to może by Pani dostała częściowy zwrot za to. Ja mówię wie pani co, ja się nachodzę, napiszę a oni mi
dadzą 50 złotych albo 100 złotych. Pomocy żadnej nie ma54.
ww
Oni też szybko chcą się nas wszystkich pozbyć. Są tam wypaleni zawodowo nauczyciele, oczywiście nie
wszyscy. Wielu z góry zakłada, że i tak niczego się nie nauczymy, więc po najniższej linii oporu idą nam na
rękę55.
50 O projektach z zakresu partycypacji osób doświadczających problemów w projektowaniu i poprawianiu polityk, programów
i usług zob. Łamiąc bariery napędzasz zmiany. Studia przypadków osób doświadczających ubóstwa. EAPN, 2012.
51 M. Potoczna, W. Warzywoda-Kruszyńska, Kobiety z łódzkich enklaw biedy. Bieda w cyklu życia i międzypokoleniowym przekazie,
Uniwersytet Łódzki, Łódź 2009, s. 103.
52 E. Tarkowska (red.) Dyskursy ubóstwa i wykluczenia społecznego, IFiS PAN, Warszawa 2013, s. 418.
53 Tamże, s. 425.
54 K. Błażejska, Opieka nad dzieckiem niepełnosprawnym w rodzinie zastępczej oraz formy wspierania rodzin zastępczych z dziećmi
niepełnosprawnymi w Łodzi, w: W. Warzywoda-Kruszyńska (red.) Bieda dzieci – zaniedbanie, wykluczenie społeczne, Uniwersytet
Łódzki, Łódź 2012, s. 186.
55 Tamże.
str. 38
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Sytuacja rodzinna i mieszkaniowa młodzieży
v.p
l
Mieszkam z matką i jej kochankiem. Ojciec mój zostawił nas trzy lata temu. Wyjechał za granicę do pracy,
poznał tam jaką d… i zostawił nas. Bo kogo obchodziłaby piątka dzieci. Matka moja związała się z jakimś
popaprańcem, bo nie dawała se rady. Rozwiedli się, ojciec płaci alimenty i tyle go widziałem56.
Mieszkamy na samych pipidówkach w takich barakach. Dom, o ile można go tak nazwać, jest bardzo
zniszczony, przydałby się kapitalny remont, no ale nie ma pieniędzy. W piątkę śpimy w jednym pokoju,
w drugim moja matka z jej facetem57.
Problemy z pracą
.go
Człowiekowi się nic nie chce, ja jestem taka załamana, że mi się nic nie chce kompletnie, ja potrafię całymi
tygodniami z domu nie wychodzić, tylko teraz słucham radia i czytam ogłoszenia w prasie. Też prasę raz
w tygodniu się kupuje, bo nie stać codziennie, tylko w radiu słucham te ogłoszenia o pracę dzwonię. To jest
absolutnie bezsensowna sprawa. Tutaj gdzie wydzwaniam, to jest dużo takich spraw gdzie oszukują. Chodzę
do takich prywaciarzy, pytam o jakąś pracę chałupniczą ogłoszenie dawałam przez telefon do radia, że
poszukuję pracy jakiejś chałupniczej, ale nic takiego nie ma. Ja już nie widzę w ogóle żadnej przyszłości,
żadnej nadziei, tak żyję z dnia na dzień, aby dzisiaj było coś zjeść i jutro, a dalej już wcale nie myślę. Mam
51 lat, a czuje się jakbym miała 7058.
Byłam wykorzystywana przez szefa, on mnie zarejestrował jako uczennicę a pracowałam na całym etacie,
normalnie byłam na stanowisku przez 8 godzin i do tego wymyślał sobie Bóg wie jakie manka, że dwóch
tysięcy nie ma, czy tego nie ma i co ja dostawałam, bardzo marne grosze dostawałam miesięcznie, tyle ile
wytrzymałam, a już później zrezygnowałam, no bo za takie grosze pracować….59
Mieszkania socjalne i bezdomność
w.
rcl
Lokale socjalne to są lokale o najniższym standardzie, były wybudowane najtańszym kosztem jak najszybciej.
Nie ma tutaj centralnego ogrzewania, bo w takich lokalach nie robiono. Robiono natomiast kominy, piecyki,
żeby można było ogrzewać węglem. Odkąd ja tu mieszkam kominy są niedrożne i nie ma w tych
mieszkaniach już dawno piecyków, bo to były pustostany, więc piecyki dawno były pokradzione i nikt tutaj
już nie pali węglem. Poza tym tu nie ma gdzie tego węgla przechowywać, bo piwnice nie nadają się do użytku
a jak ktoś ma małe mieszkanko 20 metrów i mieszka w nim kilka osób to trudno, żeby w tym mieszkaniu
trzymał jeszcze węgiel na zimę. Tak, zimą za elektryczne ogrzewanie to mi rachunek za prąd wzrastał
czterokrotnie. No właśnie ze względu na to, że to są mieszkania o niższym standardzie to nie powinny być
liczone takie duże czynsze60.
Często słyszę, że nie będzie ubóstwa i bezdomności, jak będzie u ludzi praca. Tak nie jest. Na ile utrata pracy
jest jednym z elementów powodujących utratę mieszkania, na tyle odzyskanie pracy nie gwarantuje wyjścia
ze statusu bezdomności. Jestem przykładem: mam pracę, ale nie mam mieszkania61.
Ramy przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu
Problemy ubóstwa i wykluczenia społecznego oraz instytucjonalnych odpowiedzi na nie mają charakter
wielowymiarowy. Informacje płynące z diagnozy wskazują na wysoką złożoność tego zjawiska.
Propozycja uproszczenia i uporządkowania tego obszaru zostanie pokazana poniżej.
ww
Podstawowym problemem dla krajowego programu jest niezdolność gospodarstw domowych do
pokrywania wydatków koniecznych związanych z podstawowymi potrzebami ich członków w wymiarach
biologicznym i społecznym, zobowiązaniami z przeszłości (spłacanie zaległości i długów) i przynajmniej
minimalnymi oszczędnościami (zabezpieczenie w razie nagłych i nieprzewidzianych wydatków).
Aby ten problem zminimalizować, należy oddziaływać na warunki, w jakich funkcjonują gospodarstwa
domowe, aby mogły one podejmować dobre dla siebie i społeczeństwa decyzje o inwestowaniu w swój
56 J. Sokołowska, Młodzi wykluczeni w świetle badań biograficznych, w
A.M. Kłonkowska, M. Szulc (red.) Społecznie wykluczeni.
Niewygodni, nienormatywni, nieprzystosowani, nieadekwatni, Uniwersytet Gdański, Gdańsk 2013, s. 197.
57 Tamże.
58 Tamże, s. 88.
59 Tamże, s. 101.
60 Czy Milenijne Cele Rozwojowe miały wpływ na poprawę sytuacji osób doświadczających ubóstwa mieszkaniowego w Polsce?
Badanie uczestniczące ATD, 2013.
61 Tamże.
str. 39
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Warunki gospodarczo-instytucjonalne, w których funkcjonują gospodarstwa domowe decydujące
o
2.
dostępności finansowej i przestrzennej mieszkań spełniających podstawowe standardy
jakościowe,
dostępności dobrej jakości zabezpieczenia społecznego dochodu z uwzględnieniem systemu
podatkowego,
dostępności usług użyteczności publicznej, w szczególności usług społecznych.
Decyzje gospodarstwa domowego o inwestycjach w potencjał zatrudnieniowy i zarobkowy
swoich członków, czyli w powiększanie ich
3.
dostępności miejsc pracy przynajmniej minimalnej jakości, którą wyznaczają standardy
prawa pracy,
.go
1.
v.p
l
potencjał zatrudnieniowy i zarobkowy oraz decyzje dotyczące poziomu jego realizacji przez ich dorosłych
członków.
zdrowia w wymiarze fizycznym i psychicznym,
sprawności psychofizycznej,
kompetencji.
Decyzje gospodarstwa domowego dotyczące tego, którzy jego członkowie powinni zwiększać
swój potencjał zatrudnieniowy i zarobkowy, którzy powinni pracować i z jaką intensywnością
w danych warunkach gospodarczych i instytucjonalnych.
w.
rcl
Za pomocą instrumentarium współczesnej polityki publicznej powinniśmy więc wpływać na rynek
mieszkaniowy, rynek pracy, instytucje zabezpieczenia społecznego dochodu oraz usługi publiczne, w tym
społeczne, tak aby gospodarstwa domowe mogły zwiększać swój potencjał zatrudnieniowy i zarobkowy
oraz w razie potrzeby zwiększać poziom jego realizacji, aby móc pokrywać swoje wydatki konieczne.
Takie podejście wymaga zaproponowania zmian polityki publicznej w wielu obszarach. Poniżej zostaną
przedstawione propozycje celów i działań, których odpowiednie zaprojektowanie, realizacja i ewaluacja
powinny się przyczynić do poprawy sytuacji osób doświadczających ubóstwa i wykluczenia.
Z przedstawionej analizy należy również wskazać adresatów działań, czyli osoby zagrożone ubóstwem
i wykluczeniem społecznym. Są to
ww
osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej;
osoby korzystające z zatrudnienia socjalnego;
osoby do 30 roku życia bez zatrudnienia, w szczególności osoby niepracujące
i nieuczące się;
osoby po 50 roku życia niezatrudnione;
osoby bezrobotne co najmniej 12 miesięcy w ostatnich dwóch latach;
osoby niepełnosprawne;
rodziny z trójką i więcej dzieci;
rodziny z dzieckiem niepełnosprawnym;
osoby mieszkające w gospodarstwach rolnych niebędące właścicielami
gospodarstw;
właściciele małych, niedochodowych gospodarstw rolnych;
osoby bezdomne i zagrożone eksmisją po wyroku sądowym;
migranci;
środowiska społeczne zamieszkujące obszary zdegradowane społecznie
i gospodarczo;
str. 40
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Cele Krajowego Programu
v.p
l
Rozdział II
ww
w.
rcl
.go
Zgodnie z danymi zawartymi w diagnozie, poziom ubóstwa i wykluczenia społecznego w Europie
obliczany jest zgodnie z zestawem, odpowiednich wskaźników statystycznych62 z ustaloną, jednakową dla
każdego kraju członkowskiego, metodologią badania63 przyjętym w grudniu 2001 r. na szczycie w Laeken
(Laeken European Council). Umożliwia ono ocenę postępów w realizacji celu europejskiej Strategii
„Europa 2020”, jakim jest, jak już wspomniano wyżej, ograniczenie do 2020 r. liczby osób zagrożonych
ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Celem całej Unii Europejskiej jest zmniejszenie skali ubóstwa
lub wykluczenia społecznego o 20 mln osób. W 2010 r., gdy kraje przedstawiały swoje propozycje
dotyczące możliwości zmniejszenia zasięgu ubóstwa lub wykluczeniu społecznego, Polska przedstawiła
jeden z najbardziej ambitnych tj. obniżenie o 1,5 mln liczby osób zagrożonych ubóstwem i/lub deprywacją
materialną i/lub żyjących w gospodarstwach domowych bez osób pracujących lub o niskiej intensywności
pracy. Uwzględniając obecną sytuację społeczno-ekonomiczną Polski, tak określony cel ograniczenia
ubóstwa pozostaje nadal aktualny dla krajowej polityki społecznej. Jednakże z danych opublikowanych
przez Eurostat w 2014 r. wynika, że w 2013 r. Polska zrealizowała cel. W porównaniu do roku bazowego
(2008 r.) liczba osób ubogich i wykluczonych społecznie spadła o 1,7 mln do poziomu 9,7 mln osób
w 2013 r. W związku z tym, celem Programu jest zapewnienie trwałości osiągniętego rezultatu
i utrzymanie zmniejszenia liczby osób ubogich na poziomie z 2013 r. również w przypadku trudnej
sytuacji gospodarczej oraz dalsza redukcja ubóstwa i wykluczenia społecznego. Gdy osiągnięte zostaną
pozostałe cele Strategii, w tym przede wszystkim cel zatrudnieniowy, Program przyczyni się do dalszego
ograniczenia ubóstwa i wykluczenia społecznego64.
62 Zestaw zmiennych obowiązkowych w EU-SILC obejmuje: podstawowe informacje dotyczące cech demograficznych respondentów,
ich uczestnictwa w procesie edukacji, oceny stanu zdrowia, wybrane dane dotyczące deprywacji, dane z zakresu warunków
mieszkaniowych, szczegółowe informacje na temat aktywności ekonomicznej oraz szeroki zakres informacji dotyczących poziomu
i źródeł dochodów.
63 Dane do wskaźników monitorujących kwestie ubóstwa i wykluczenia społecznego pozyskiwane są z badania EU-SILC; Organizacja
i metodologia badania jest regulowana Rozporządzeniem (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 czerwca 2003 r.
dotyczącym statystyk Wspólnoty w sprawie dochodów i warunków życia (EU-SILC) (Dz. Urz. UE L 165 03.07.2003, str. 1, z późn.
zm.).
64 Krajowy Program Reform na rzecz realizacji strategii „Europa 2020” . Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 26 kwietnia
2011 r., str.7. W związku z tym, że przed rozpoczęciem realizacji KPR wartość wskaźnika celu zmniejszyła się o ponad 1 milion
w dalszej realizacji programu można rozważyć jego zwiększenie.
str. 41
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
.go
v.p
l
Rys. 17. Cel strategiczny w zakresie przeciwdziałania ubóstwu lub wykluczeniu społecznemu – ścieżka
dojścia na lata 2012–2018 (liczba osób w tys.).65
*w związku z około 2-letnim opóźnieniem publikowania wartości wskaźników dotyczących ubóstwa, dane dotyczące liczby osób
zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym dostępne w 2020 r. będą za rok 2018. Stąd jest on rokiem referencyjnym.
w.
rcl
** Ścieżka dojścia do celu strategii „Europa 2020” ważona dynamiką wskaźnika zatrudnienia cofniętego o 1 okres.
Źródło: opracowanie własne na podstawie badań EU-SILC oraz Ministerstwa Finansów – op.cit.
Dokumenty strategiczne stanowiące o kształcie polityki walki z ubóstwem
ww
Skoordynowana polityka Polski na rzecz rozwoju kraju, w tym na rzecz walki z ubóstwem, została zawarta
w szeregu dokumentów odnoszących się do strategii „Europa 2020”66. Dokumentami strategicznymi
przygotowanymi w Polsce są Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju pn. Polska 2030. Trzecia fala
nowoczesności (DSRK), Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju (KPZK) oraz Plan
Zagospodarowania Przestrzennego Kraju oraz w perspektywie do 2020 r. Średniookresowa Strategia
Rozwoju Kraju (SRK) wraz z dziewięcioma strategiami zintegrowanymi, w tym Strategia Rozwoju
Kapitału Ludzkiego (SRKL), pełniąca wiodącą rolę z punktu widzenia realizacji priorytetu walki
z ubóstwem. Należy jednak podkreślić, że problematyka ta jest także przedmiotem innych strategii, w tym
Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2010–2020, Regiony, miasta, obszary wiejskie, Strategii
Rozwoju Kapitału Społecznego (SRKS), Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa.
Tworzone są również dokumenty tematyczne niższej rangi. W zakresie integracji społeczności romskiej
trwają prace nad dokumentem pn. „Program integracji społeczności romskiej w Polsce na lata
2014–2020”, natomiast w zakresie polityki senioralnej Założenia Długofalowej Polityki Senioralnej
w Polsce na lata 2014–2020.
Według danych Eurostat liczba zagrożonych ubóstwem wyniosła w 2013 r. 9 748 tys. osób, co może wskazywać na konieczność
przedefiniowania w toku ewolucji Programu, celu głównego wyrażonego w liczbie osób. Aktualne natomiast pozostaje
zmniejszenie procentu osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym z 27,2% do 20–23% w 2020 r.
66 w szczególności w : Europejska platforma współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym; Komunikat
Komisji z dnia 3 marca 2010 r. zatytułowany „Europa 2020: Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju
sprzyjającego włączeniu społecznemu” [COM(2010) 2020 wersja ostateczna - nieopublikowany w Dzienniku Urzędowym].
str. 42
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
str. 43
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
W Strategii Rozwoju Kraju 202067 w jednym z trzech obszarów strategicznych, odnoszącym się do
spójności społecznej i terytorialnej wskazano priorytetowe kierunki interwencji publicznej
III.1.1. Zwiększenie aktywności osób wykluczonych i zagrożonych wykluczeniem społecznym
zmiany w systemie świadczeń społecznych (stymulowanie aktywności, zintegrowane bazy danych
różnych służb itp.) – lepsze dopasowanie wsparcia,
programy integracji społecznej nastawione na likwidowanie deficytów jednostek oraz wspieranie ich
potencjałów,
zwiększony dostęp do rehabilitacji (Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego, strategie rozwoju
województw),
kampanie społeczne przygotowujące środowiska lokalne, pracodawców, urzędników na aktywne
funkcjonowanie osób niepełnosprawnych w społeczeństwie Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego,
strategie rozwoju województw,
program e-integracji (działania edukacyjne i zapewnienie odpowiednich treści i usług) nakierowany
na grupy zagrożone wykluczeniem cyfrowym,
ekonomię społeczną (Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego, Strategia Rozwoju Kapitału
Społecznego),
tworzenie warunków dla rozwoju oraz promocja aktywności zawodowej i społecznej seniorów
Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego, strategie rozwoju województw,
zapewnienie powszechnego dostępu do wysokiej jakości edukacji na jej wszystkich etapach oraz
powszechnego dostępu do kultury (w tym upowszechnienie uczenia się przez całe życie, e-edukacja,
edukacja kulturalna) Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego, Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego,
strategie rozwoju województw,
wsparcie dla zwiększenia dostępności i poprawy jakości elastycznych form opieki nad dziećmi,
ze szczególnym uwzględnieniem obszarów wiejskich i małych miast,
zwiększenie dostępności komunikacyjnej, ułatwiającej dostęp do usług oraz rynków pracy,
.go
III.1.2. Zmniejszenie ubóstwa w grupach najbardziej nim zagrożonych
zmiany w systemie świadczeń społecznych – lepsze dopasowanie wsparcia Strategia Rozwoju
Kapitału Ludzkiego,
zwiększenie dostępności różnych form pomocy dla uczniów (obiady, podręczniki itp.),
zwiększenie dostępności i poprawa jakości elastycznych form opieki nad dziećmi ze szczególnym
uwzględnieniem obszarów wiejskich i małych miast Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego, Strategia
Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa, strategie rozwoju województw,
inwestycje infrastrukturalne pozwalające niepełnosprawnym na obecność w przestrzeni publicznej,
nowe programy szkolne włączające osoby niepełnosprawne,
stworzenie efektywnego systemu wynajmu mieszkań, rozwój budownictwa socjalnego, racjonalizacja
zasad gospodarowania publicznym zasobem mieszkaniowym oraz zasobami towarzystw
budownictwa społecznego itp.,
pierwszy etap tworzenia nowego systemu opieki nad osobami niesamodzielnymi i w podeszłym
wieku – uszczelnienie i poprawa efektywności systemu,
tworzenie warunków rozwoju oraz promocja aktywności zawodowej i społecznej seniorów –
wdrażanie modelu „srebrnej gospodarki”,
w.
rcl
III.1.3. Zwiększenie bezpieczeństwa obywatela
ww
wprowadzenie zmian w systemie opieki zdrowotnej (zmiany w modelu finansowania zarządzania –
dodatkowe źródła finansowania, zwiększenie efektywności),
rozwój infrastruktury ochrony zdrowia, w tym infrastruktury opieki długoterminowej,
uwzględniający trendy demograficzne i profil zdrowotny społeczeństwa,
podnoszenie wiedzy i świadomości konsumentów w zakresie zasad zdrowego żywienia i profilaktyki
chorób,
działania z zakresu zdrowia publicznego (precyzyjnie adresowana profilaktyka, kampanie
informacyjne i popularyzacyjne) realizowane na różnych poziomach (szkoła, praca, media) w zakresie
chorób krążenia i nowotworów,
kształtowanie świadomości zdrowotnej i zdrowego stylu życia poprzez promocję
i edukację zdrowotną (zwłaszcza wśród osób o najniższym statusie społeczno-ekonomicznym) oraz
67 Strategia rozwoju kraju 2020. Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo. Program przyjęty uchwałą
nr 157 Rady Ministrów z dnia 25 września 2012 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Kraju 2020 (M.P. poz. 882).
str. 44
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
wzrost poziomu aktywności fizycznej, ze szczególnym uwzględnieniem promocji aktywności fizycznej
wśród dzieci i młodzieży.
Również w przyjętej przez rząd Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego 202068, określono priorytetowe
kierunki interwencji
zwiększenie dostępności do wysokiej jakości usług medycznych, w tym nowoczesnej rehabilitacji,
zwiększenie dostępności mieszkań, w tym poprzez rozbudowę systemu najmu oraz rozwój
mieszkalnictwa społecznego, przy założeniu, że będzie ono formą doraźnego i ograniczonego czasowo
wsparcia osób w trudnej sytuacji materialnej,
ułatwienie zatrudniania osób podlegających karze pozbawienia wolności.
ww
.go
zmiany w zakresie polityki publicznej kierowanej do młodej generacji, tak aby nie dopuszczać do
ograniczenia lub utraty jej potencjałów, przede wszystkim poprzez wspieranie transferu edukacja
(kształcenie i szkolenie) – zatrudnienie,
zmiany w systemie świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego, w kierunku poprawy jego
efektywności, tak aby zwiększyć wsparcie dla osób wykluczonych społecznie, na podstawie m.in.
przeglądu wymogów oraz warunków, na jakich przyznawane są poszczególne świadczenia,
poprawa efektywności aktywizacji zawodowej i rozwój usług oraz instrumentów rynku pracy
poprzez podniesienie efektywności urzędów pracy,
wzmocnienie potencjału instytucji publicznych oraz rozwój aktywności i współpracy instytucji
publicznych i niepublicznych działających w obszarze pomocy społecznej i integracji społecznej,
szczególnie sektora niepublicznego (niekomercyjnego), w tym współpraca ośrodków pomocy
społecznej z instytucjami rynku pracy,
rozbudowa narzędzi zapewniających osobom wykluczonym dostęp do usług publicznych
pozwalających na powrót na rynek pracy,
ograniczenie skali ubóstwa i zagrożenia ubóstwem, w szczególności wśród dzieci, osób starszych
i niepełnosprawnych,
wzmocnienie działań profilaktycznych skierowanych do dzieci i rodzin zagrożonych dysfunkcją lub
przeżywających trudności,
rozwój rodzinnych form pieczy zastępczej,
powszechność dostępu do usług publicznych oraz aktywności zawodowej na otwartym rynku pracy
dla osób niepełnosprawnych,
integracja społeczna imigrantów i osób powracających z zagranicy,
rozwój aktywnych, w tym innowacyjnych, form pomocy osobom zagrożonym lub wykluczonym
społecznie (w tym: innowacji społecznych w sferze integracji oraz ekonomii społecznej
i przedsiębiorczości społecznej),
wsparcie dla osób zagrożonych lub dotkniętych przemocą w rodzinie,
wsparcie dla osób niepełnosprawnych i ich otoczenia,
zapobieganie nowym typom wykluczeń społecznych, w tym wykluczeniu cyfrowemu
i energetycznemu (fuel poverty),
dostosowanie opieki zdrowotnej do wyzwań demograficznych poprzez działania odpowiadające
potrzebom i oczekiwaniom w szczególności matek i dzieci oraz osób starszych, a także uwzględnienie
aktualnych i prognozowanych trendów epidemiologicznych,
dostosowanie do potrzeb systemu ochrony zdrowia modelu kształcenia kadr medycznych i innych
zawodó w mających zastosowanie w ochronie zdrowia,
rozwó j alternatywnych wobec opieki instytucjonalnej form opieki ś rodowiskowej dla osó b przewlekle
chorych, starszych, niesamodzielnych,
w.
rcl
Wobec zidentyfikowania w diagnozie podstawowych problemów związanych z ubóstwem oraz zapisów
Strategii Rozwoju Kraju i Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego, które wskazują na wyzwania związane z
rozwiązaniami polityki zatrudnienia i wsparcia osób bez pracy, dla osób znajdujących się
w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy (transfer dochodów, aktywna integracja);
rozwiązaniami polityki rodzinnej, które, z jednej strony, wzmacniają ubóstwo w rodzinach
wielodzietnych, a z drugiej, utrudniają podjęcie decyzji o założeniu rodziny i posiadaniu dzieci (usługi
społeczne użyteczności publicznej, polityka mieszkaniowa),
68 Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020, przyjęta przez Radę Ministrów dnia 18 czerwca 2013 r. (M.P. poz. 640).
str. 45
wyzwaniami demograficznymi i zdrowotnymi społeczeństwa związanymi z solidarnością pokoleń
(usługi na rzecz dzieci, usługi wobec osób starszych, polityka senioralna),
v.p
l
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
– 47 –
– proponuje się określenie następującego celu głównego programu i celów operacyjnych
Celem głównym jest trwałe zmniejszenie liczby osób
zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym
o 1,5 mln osób oraz wzrost spójności społecznej
Usługi dla aktywności i
profilaktyki – ograniczenie
wykluczenia dzieci i
młodzieży
Cel operacyjny 2
Gwarancje dla przyszłości
młodzieży - stworzenie
szansy dla młodzieży
wejścia na rynek pracy i
tworzenia rodzin
Cel operacyjny 3
Stworzenie spójnego systemu działań edukacyjnych,
społecznych i zawodowych umożliwiającego młodzieży
przygotowanie do wejścia na rynek pracy, zdobycie
niezbędnych kompetencji oraz umiejętności ułatwiających
włączenie społeczne, aktywność zawodową i rozwój rodziny.
Rozwój systemu aktywnej integracji, działającego na rzecz
aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym
osób, rodzin i środowisk zagrożonych wykluczeniem,
umożliwiając łączenie ról społecznych zawodowych i
rodzinnych oraz zwiększenie roli społeczności lokalnej
opartych o zasadę partnerstwa publiczno-społecznego .
w.
rcl
Aktywna osoba,
zintegrowana rodzina,
odpowiedzialne lokalne
środowisko
Zapewnienie rodzinom z dziećmi dostępu do wysokiej
jakości usług społecznych, który zwiększy szanse na
aktywizację rodziców oraz umożliwi kompleksową
profilaktykę zapobiegająca ubóstwu.
.go
Cel operacyjny 1
Cel operacyjny 4
Zapobieganie niepewności
mieszkaniowej
Cel operacyjny 5
ww
Seniorzy – bezpieczni,
aktywni i potrzebni
Zapewnienie dostępu do niedrogich mieszkań na wynajem
umożliwiających stabilność rodzin i aktywizację zawodową
rodzin oraz zapobieganie utracie mieszkania i bezdomności
powodującej wykluczenie społeczne.
Zapewnienie osobom starszym, niepełnosprawnym,
zależnym przyjaznych form opieki i form aktywnego
spędzania czasu oraz aktywnego włączania się osób
starszych w życie publiczne i zawodowe.
Cele operacyjne w odniesieniu do poszczególnych rezultatów oraz kierunków interwencji publicznej
przedstawiają się następująco
str. 46
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Cel operacyjny 1: Usługi dla aktywności i profilaktyki – ograniczenie wykluczenia
dzieci i młodzieży
Celem głównym jest trwałe zmniejszenie liczby osób zagrożonych
ubóstwem i wykluczeniem społecznym o 1,5 mln osób oraz wzrost
spójności społecznej
Rezultat
nadrzędny
Zapewnienie rodzinom z dziećmi dostępu do wysokiej jakości usług
społecznych , który zwiększy szanse na aktywizację rodziców oraz
umożliwi kompleksową profilaktykę zapobiegająca ubóstwu.
objęcie 1,1, mln dzieci
dożywianiem przez
cały rok
wzrost odsetka dzieci w
wieku 0-3 lata objętych
opieką instytucjonalną
do 33%
zwiększenie wsparcia
finansowego rodzin
wielodzietnych i
rodzin z dziećmi
niepełnosprawnymi
wzrost odsetka dzieci w
wieku 3-5 lat objętych
opieką instytucjonalną
do 90%
zwiększenie liczby
placówek wsparcia
dziennego
zapewnienie wszystkim
osobom chcącym
zaktywizować się po
przerwie związanej z
macierzyństwem lub
opieką nad osobą
zależną wsparcia
publicznych służb
zatrudnienia
wdrożenie stosowania
elastycznych form
zatrudnienia i telepracy
we wszystkich
instytucjach publicznych
w.
rcl
Rezultaty
niższego
rzędu
.go
Cel
strategiczny
zwiększenie liczby
rodzin objętych
działaniami asystenta
rodziny
Działania
Działanie I.1. Zwiększenie
bezpieczeństwa
żywnościowego jako
jedna z form pomocy dla
rodzin, dzieci i młodzieży
ww
Działanie I.5. Poszerzenie
zakresu wsparcia w
systemie świadczeń
finansowych dla rodzin
objęcie wszystkich
noworodków
programem badań
populacyjnych i
diagnostyki
Działanie I.2. Rozwój
usług edukacyjnych i
opiekuńczych dla dzieci
Działanie I.3. Wsparcie
działań z zakresu
profilaktyki wykluczenia
społecznego
prowadzonych na rzecz
rodziny
Działanie. I.4. Wsparcie rodzin w kryzysie lub
zagrożonych kryzysem
str. 47
Działanie. III.3. Rozwój
usług społecznych
użyteczności publicznej
Działanie. I.6. Wsparcie
kobiet i mężczyzn w
powrocie na rynek
pracy po przerwie
związanej z
wychowaniem dziecka
lub opieką nad osobą
zależną
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
v.p
l
Cel operacyjny 2: Gwarancje dla przyszłości młodzieży – stworzenie szansy dla
młodzieży wejścia na rynek pracy i tworzenia rodzin
Cel
strategiczny
Celem głównym jest trwałe zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem
społecznym o 1,5 mln osób oraz wzrost spójności społecznej
Rezultat
nadrzędny
Stworzenie spójnego systemu działań edukacyjnych, społecznych i zawodowych umożliwiającego
młodzieży przygotowanie do wejścia na rynek pracy, zdobycie niezbędnych kompetencji oraz
umiejętności ułatwiających włączenie społeczne, aktywność zawodową i rozwój rodziny.
wdrożenie do 2016 r. roku
podstawy programowej, w
szczególności w tych
obszarach, które
przyczyniają się do
rzeczywistego nabywania
postaw i kompetencji
społecznych
zintegrowanie i
rozbudowa systemu
doradztwa zawodowego
dla młodzieży
rozwój szkolnictwa
zawodowego
powiązanego ze
współpracą z
przedsiębiorcami
.go
Rezultaty
niższego rzędu
objęcie wszystkich szkół
podstawowych i
ponadpodstawowych
zintegrowanymi
działaniami na rzecz
wyrównywania szans dzieci
i młodzieży
objęcie 40% gmin
systemowym wsparciem
tworzeniem i rozwoju
placówek wsparcia
dziennego dla młodzieży
poprawa kompetencji
cyfrowych dzieci i
młodzieży za pomocą
wdrożonego do 2015 r.
programu wieloletniego
w zdefiniowanych
środowiskach wokół szkół
zagrożonych
marginalizacją zostaną
wdrożone partycypacyjne
działania edukacyjnospołeczne
wdrożenie innowacyjnych
form aktywizacji
zawodowej młodzieży
opartych o partnerstwo
publiczno-prywatne
zapewnienie mieszkań
chronionych dla
opuszczających placówki
opiek.-wych. oraz
wychowanków rodzinnej
pieczy zastępczej
w.
rcl
Działanie II.1. Wzmocnienie
funkcji socjalnej i wczesnointerwencyjnej szkoły, w
koordynacji z rozwojem
różnych usług
profilaktycznych i
socjoterapeutycznych dla
dzieci i młodzieży
realizowanych poza szkołą w
środowisku
ww
Działania
str. 48
Poz. 787
Działanie II.2.
Unowocześnianie systemu
kształcenia młodzieży
poprzez zorientowanie na
kształcenie kompetencji
kluczowych: kreatywności,
przedsiębiorczości oraz
kooperacji
Działanie II.3. Doskonalenie
modelu kształcenia
zawodowego oraz promocja
kształcenia zawodowego w
powiązaniu z rynkiem pracy
Działanie II.4. Wdrożenie
kompleksowego systemu
pierwszego zatrudnienia
młodzieży opartego o
zintegrowane działania
instytucji edukacyjnych,
rynku pracy i integracji
społecznej
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Rezultat
nadrzędny
Rezultaty
niższego
rzędu
Celem głównym jest trwałe zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem
społecznym o 1,5 mln osób oraz wzrost spójności społecznej
Rozwój systemu aktywnej integracji, działającego na rzecz aktywnego uczestnictwa w życiu
społecznym i zawodowym osób, rodzin i środowisk zagrożonych wykluczeniem oraz
umożliwiając łączenie ról społecznych zawodowych i rodzinnych oraz udział w społeczności
lokalnej opartych o zasadę partnerstwa publiczno-społecznego .
wdrożenie we wszystkich instytucjach
pomocy społecznej zintegrowanego systemu
usług społecznych i pracy socjalnej opartego
o instrumenty aktywnej integracji
dokonanie do 2016 r. reformy służb
społecznych i publicznych służb zatrudnienia
wraz z nowym systemem programowania i
finansowania
objęcie najbardziej zagrożonych
marginalizacją wspólnot samorządowych
działaniami rewitalizacji społecznej i
organizacji społeczności lokalnej
zmiana do 2016 r. systemu aktywizacji osób
niepełnosprawnych umożliwiającego
elastyczność na rynku pracy
.go
Cel
strategiczny
v.p
l
Cel operacyjny 3: Aktywna osoba, zintegrowana rodzina, odpowiedzialne lokalne środowisko
co najmniej 50% usług społecznych
realizowanych będzie przez podmioty
ekonomii społecznej
wdrożenie we wspólnotach samorządowych
systemu jakości usług społecznych
użyteczności publicznej
stworzenie silnych ośrodków kreowania i
realizowania polityki społecznej w
województwach wraz obserwatoriami
integracji społecznej
w.
rcl
rozwój ilościowy i jakościowy usług
społecznych użyteczności publicznej we
wszystkich wspólnotach samorządowych
zmniejszenie nierówności w zdrowiu
Działanie III.1. Zwiększenie uczestnictwa w życiu
publicznym i zawodowym jednostek i rodzin
zagrożonych marginalizowaniem społecznym
poprzez system aktywnej integracji
Działanie III. 2. Budowa aktywnych, zdolnych do
rozwoju społeczności - podnoszenie
społecznego i ekonomicznego potencjału
zmarginalizowanych, wieloproblemowych
społeczności
III.5. Poprawa dostępności do świadczeń
zdrowotnych
Działanie VI.3. Poprawa dostępności do pomocy
udzielanej przez publiczne służby zatrudnienia dla
osób zainteresowanych poprawą swojej sytuacji
na rynku pracy oraz dla pracodawców
Działanie III.4. Poprawa systemu włączania osób
niepełnosprawnych do życia społecznego i
zawodowego
Działanie VI.4. Jakość pracy socjalnej, usług
socjalnych, instytucji rynku zatrudnienia
Działanie III.6 . Działania na rzecz włączenia
społecznego migrantów
str. 49
Działanie VI.2. Zmiana systemu pomocy
społecznej w celu zwiększenia bezpieczeństwa
obywateli
Działanie III.3. Rozwój społecznych usług
użyteczności publicznej, zwłaszcza usług
środowiskowych
ww
Działania
Działanie VI.1. Uporządkowanie systemu
programowania polityki społecznej
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Rezultat
nadrzędny
Zapewnienie dostępu do niedrogich mieszkań na wynajem
umożliwiających stabilność rodzin i aktywizację zawodową rodzin,
oraz zapobieganie utracie mieszkania i bezdomności powodującej
wykluczenie społeczne.
przygotowanie i wdrożenie do 2015 r.
działań rozwojowych obejmującego
kompleksowy rozwój mieszkalnictwa
społecznego oraz uporządkowanie
odpowiedzialności gmin za jego
rozwój.
wdrożenie do 2015 r. rozwiązań
koordynujących działania służb
społecznych wobec osób zagrożonych
eksmisjami mającymi na celu prewencję
oraz działania aktywizacyjne
umożliwiające spłatę zadłużenia
zwiększenie dostępności i podwojenie
środków i poziomu dofinansowania w
rządowym programie wsparcia
budownictwa socjalnego finansowego
z Funduszu Dopłat tworzenia lokali
socjalnych, mieszkań chronionych,
noclegowni i domów dla bezdomnych
wprowadzenie kwestii problematyki
bezdomności we wszystkich lokalnych
strategiach polityki społecznej
w.
rcl
Rezultaty
niższego
rzędu
Celem głównym jest trwałe zmniejszenie liczby osób zagrożonych
ubóstwem i wykluczeniem społecznym o 1,5 mln osób oraz wzrost
spójności społecznej
.go
Cel
strategiczny
v.p
l
Cel Operacyjny 4: Zapobieganie niepewności mieszkaniowej
rozwój partnerstwa społecznopublicznego dla tworzenia mieszkań
społecznych
Działania
Działanie V.1. Rozwój mieszkalnictwa i
budownictwa społecznego
Działanie VI.1. Uporządkowanie systemu
programowania polityki społecznej
Działanie V.2. Zintegrowane działania na rzecz zapobiegania utraty mieszkania, zadłużeniom
czynszowym, eksmisjom i bezdomności
ww
Działanie V.3. Diagnozowanie problemu
wykluczenia mieszkaniowego
str. 50
Działanie V.4. Rozwiązywanie problemu
bezdomności
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Rezultat
nadrzędny
Rezultaty
niższego
rzędu
Celem głównym jest trwałe zmniejszenie liczby osób zagrożonych
ubóstwem i wykluczeniem społecznym o 1,5 mln osób oraz wzrost
spójności społecznej
Zapewnienie osobom starszym, niepełnosprawnym, zależnym
przyjaznych form opieki i form aktywnego spędzania czasu oraz
aktywnego włączania się osób starszych w życie publiczne i
zawodowe.
.go
Cel
strategiczny
v.p
l
Cel Operacyjny 5: Seniorzy – bezpieczni, aktywni i potrzebni
wdrożenie rozwiązań
promujących
aktywność zawodową
osób starszych
rozwój dziennych
środowiskowych form
opieki nad osobami
starszymi
wdrożenie standardów
opieki nad osobami w
wieku geriatrycznym
oraz rozwój
nowoczesnej
infrastruktury
rozwój działań
edukacyjnych dla
seniorów w tym
poprzez UTW
w.
rcl
promocja
projektowania dóbr i
usług dla starszych
pracowników z
zakresu poprawy
ergonomii pracy oraz
wdrażania ich w
miejscu pracy;
wdrożenie do 2016 r.
systemu finansowania
oraz systemu
organizacyjnego usług
opiekuńczych opartego
o partnerstwo
publiczno-prywatne
Działanie IV.1. Promocja
aktywności zawodowej i
społecznej seniorów
ww
Działania
str. 51
rozwój klubów seniora
w tym klubów
rozwijających pasje i
zainteresowania
seniorów
Działanie IV.2.
Stworzenie nowego
systemu opieki nad
osobami
niesamodzielnymi i w
podeszłym wieku
Działanie IV.3.
Zwiększenie dostępności i
jakości opieki zdrowotnej
oraz rehabilitacji
medycznej dla osób
starszych
Działanie III.3. Rozwój
społecznych usług
użyteczności publicznej,
zwłaszcza usług
środowiskowych
Działanie IV.4. Rozwój
środowiskowych form
pomocy i samopomocy
seniorów. Rozwój
aktywności i wolontariatu
seniorów
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Priorytet I
Przeciwdziałani
e wykluczeniu
społecznemu
dzieci i
młodzieży
Cel operacyjny 2
Gwarancje dla
przyszłości
młodzieży stworzenie szansy
dla młodzieży
wejścia na rynek
pracy i tworzenia
rodzin
Priorytet II
Zapewnienie
spójności
działań
edukacyjnyc
h,
społecznych i
zawodowych
na rzecz
dzieci i
młodzieży
Cel operacyjny 3
Aktywna osoba,
zintegrowana
rodzina,
odpowiedzialne
lokalne
środowisko
Priorytet III
Aktywna
integracja w
społeczności
lokalnej
Cel operacyjny 4
Zapobieganie
niepewności
mieszkaniowej
Priorytet IV
Bezpieczeństwo i
aktywność osób
starszych
Priorytet V
Zapobieganie
niepewności
mieszkaniowej i
przeciwdziałani
e bezdomności
Cel operacyjny 5
Seniorzy –
bezpieczni,
aktywni i
potrzebni
Priorytet VI.
Zarządzanie i
zmiany
strukturalne
systemu
integracji
społecznej
.go
Cel operacyjny 1
Usługi dla
aktywności i
profilaktyki –
ograniczenie
wykluczenia dzieci i
młodzieży
v.p
l
Cel główny trwałe zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem
społecznym o 1,5 mln osób oraz wzrost spójności społecznej.
Poszczególnym celom zostały przypisane priorytety i działania stanowiące określone kierunki interwencji
publicznej, które stanowią rozdział III Programu.
w.
rcl
Obok przedstawionych dla poszczególnych celów rezultatów programu, określono również podstawowe
wskaźniki dla celu głównego i celów operacyjnych
Wskaźniki
Cel
główny
Odsetek dzieci w wieku do 3 lat
objętych opieką instytucjonalną
Odsetek dzieci w wieku 3-5 lat
objętych opieką przedszkolną, w
podziale
Ogółem
Miasto
Wieś
Odsetek noworodków objętych badaniami
przesiewowymi w kierunku rzadkich wad
metabolizmu
Liczba rodzin, która korzysta z usług
asystentów rodziny
Stopa bezrobocia absolwentów szkół
prowadzących kształcenie zawodowe
policealnych i średnich zawodowych oraz
ww
Cel 1
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub
wykluczeniem społecznym (wskaźnik
zbiorczy)
Wskaźnik zatrudnienia kobiet z
najmłodszym dzieckiem w wieku do 5 lat
Udział kobiet powracających na rynek pracy
po urodzeniu dziecka w ogólnej liczbie
zarejestrowanych bezrobotnych
Cel 2
str. 52
Wartość
bazowa
2011
27,2%
Wartość
docelowa
2020
20-23%
57,7%
63%
3,7%
33%
69,2%
84,1%
49,3%
42%
90%
94%
85%
100%
MZ
bd.
59 000
MPiPS
10,4%
40,6 %
8%
35,9%
Źródło
Eurostat
GUS
sprawozdanie
MPiPS 01 o
rynku pracy
MPiPS
MEN
GUS
47,41%
50%
Europejski Konsumencki Indeks Zdrowia
(Euro Health Consumer Index)69
Liczba mieszkań przypadająca na
1000 mieszkańców
Stosunek spraw egzekucyjnych dotyczących
opróżnienia lokali mieszkalnych
załatwionych ostatecznie przez
wyegzekwowanie świadczenia na podstawie
tytułu wykonawczego, z którego nie wynika
prawo dłużnika do lokalu socjalnego lub
zamiennego, do ogólnej liczby spraw
egzekucyjnych dotyczących opróżnienia
lokali mieszkalnych załatwionych
ostatecznie przez wyegzekwowanie
świadczenia
Przeciętne trwanie życia w zdrowiu (HLY)
ww
Cel 5
MEN
GUS
18,2%
21,4%
20,7 %
16,2%
18,0%
27%
42%
MPiPS
74.686
100.000
MPiPS
577 pkt i
27 miejsce
(2012)
350,4
Podwyższenie
wartości
wskaźnika
388
MZ70
Kobiety
62,3 lat
(2010)
Mężczyźni
58,5 lat
(2010)
Podwyższenie
wartości
wskaźnika
(nieznane są
prognozy)
Eurostat
33,2%
24,0%
43,9%
33,5%
32,5%
35,8%
26,7%
48,0%
39,0%
36,0%
36%
40%
55%
w.
rcl
Cel 4
zasadniczych zawodowych
Odsetek dzieci niepełnosprawnych
uczęszczających do szkół ogólnodostępnych
w relacji do ogólnej liczby dzieci
niepełnosprawnych objętych
edukacją szkolną
Wskaźnik bierności społecznej młodzieży,
NEET (not In employment, education or
training – osoby niepracujące - bezrobotne i
bierne zawodowo, a jednocześnie
nieuczestniczące w kształceniu lub
szkoleniu) dla osób w wieku
20–24 lat
25–29 lat
Wskaźnik zatrudnienia osób
niepełnosprawnych w wieku 16–64
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 16–64
korzystających z pomocy społecznej po
zakończeniu uczestnictwa w działaniach na
rzecz aktywnej integracji po 36 miesiącach
od zakończenia działań
Liczba korzystających z pomocy społecznej
objętych kontraktami socjalnymi
Procent osób usamodzielnionych
ekonomicznie po zatrudnieniu socjalnym
Poz. 787
.go
Cel. 3
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
– 54 –
v.p
l
Współczynniki aktywności
zawodowej osób w wieku 55-69 lat
Ogółem
Kobiety
Mężczyźni
Miasto
Wieś
32,17%
(2013)
15%
MPiPS
GUS
Ministerstwo
Sprawiedliwości
GUS
69 Jest to wskaźnik syntetyczny obejmujący zestaw wskaźników odnoszących się do wybranych obszarów oceny systemu ochrony
zdrowia takich jak: wyniki leczenia, zakres i zasięg świadczonych usług, prawa pacjenta i informacje, e-Zdrowie, czas oczekiwania
na leczenie, środki farmaceutyczne.
70 Ranking EHCI publikowany jest od 2005 r. przez instytut badawczy Health Consumer Powerhouse (HCP) w Szwecji.
str. 53
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Rozdział III
v.p
l
Priorytety Programu Przeciwdziałania Ubóstwu
i Wykluczeniu Społecznemu
Priorytet I. Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu dzieci i młodzieży
.go
Istotą nowego systemu integracji społecznej są takie działania na rzecz dzieci i młodzieży, które z jednej
strony stworzą podstawy bytu materialnego związanego z deprywacją materialną, z drugiej zaś tworzą
system usług społecznych sprzyjający podniesieniu kompetencji społecznych dzieci i młodzieży,
a jednocześnie umożliwiających rodzicom aktywizację zawodową i społeczną w celu poprawy jakości
życia rodzin. Priorytet ten realizowany będzie poprzez następujące kierunki interwencji publicznej
(działania)
Działanie I.1. Zwiększenie bezpieczeństwa żywnościowego jako jedna z form pomocy dla rodzin,
dzieci i młodzieży
Istnieją grupy społeczne, które z powodu ubóstwa oraz różnych dysfunkcji społecznych, nie są zdolne
zaspokoić podstawowej potrzeby, jaką jest bezpieczeństwo żywnościowe. Zagwarantowanie dostępu do
żywności jest jednym z integralnych czynników zmniejszających wykluczenie społeczne oraz poprawę
zdrowia publicznego.
w.
rcl
W Polsce poziom niedożywienia, czyli braku zagwarantowania bezpieczeństwa żywnościowego kształtuje
się na poziomie około 11% i jest najwyższy w całej Unii Europejskiej. Według danych pochodzących
z różnych źródeł szacuje się, że około 40% mieszkańców naszego kraju nie stać na przygotowanie
codziennie pełnowartościowego posiłku.
Pomoc żywnościowa wpisuje się w kompleksową pracę socjalną z osobami najuboższymi i wykluczonymi
społecznie. Towarzyszące jej: edukacja na temat właściwego odżywiania, nauka gotowania, prowadzenia
domu, zarządzania budżetem, czy wreszcie wspólny posiłek to pierwszy krok ku wyciągnięciu osób
najbardziej potrzebujących z marginesu społeczeństwa i skierowaniu ich na drogę reintegracji społecznej.
Współpraca w tym zakresie z organizacjami obywatelskimi, które posiadają wiedzę gdzie kierować
pomoc, uwzględniając warunki lokalne pozwala na programowanie działań w bezpośrednim odniesieniu
do rzeczywistej, lokalnej sytuacji beneficjentów ostatecznych. Działanie to ma na celu wsparcie zadań
własnych gminy oraz działań rządowych w zakresie
1) Poszerzenia programu dożywiania dzieci i młodzieży poprzez
a) kontynuacja od 2014 r. dotychczasowego programu rządowego na podstawie uchwały Rady
Ministrów w sprawie ustalenia wieloletniego programu w zakresie wsparcia finansowego gmin
w ramach dożywiania „Pomoc państwa w ramach dożywiania” na lata 2014–2020,
ww
b) poszerzenia programu wprowadzającego dostęp do posiłków w czasie wolnym od zajęć
lekcyjnych (w tym wakacje i ferie oraz po skończonych lekcjach), w tym w placówkach wsparcia
dziennego,
c) wsparcia na rozwój infrastruktury szkolnej lub podmiotów ekonomii społecznej, służących
dożywianiu dzieci i młodzieży (stołówki, kuchnie),
d) tworzenie warunków dla rozwoju partnerstw organizacji obywatelskich i instytucji
współpracujących w działaniach prowadzących do rozwiązania problemu niedożywienia,
prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży w szczególności dystrybuującymi żywność w ramach
FEAD (Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym).
Ważne wydaje się być zintegrowanie działań w zakresie dożywiania dzieci i młodzieży pomiędzy
systemem pomocy społecznej a systemem edukacji, poprzez zintegrowanie w jednym miejscu, co
umożliwiłoby rozwinięcie
str. 54
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
– działań edukacyjnych w zakresie zdrowego stylu życia w tym zdrowego odżywiania,
v.p
l
– wspierania różnorodnych działań mających na celu dostarczenie organizmowi dziecka
odpowiednich ilościowo i jakościowo składników odżywczych,
– poprawę dostępności i jakości edukacji w zakresie prawidłowego odżywiania skierowana
do dzieci, młodzieży, nauczycieli, pracowników szkolnych stołówek oraz realizacji kampanii
społecznych promujących edukowanie w zakresie prawidłowego żywienia i kształtowania
właściwych nawyków żywieniowych.
2) Zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego osobom ubogim i wykluczonym społecznie przez
Termin realizacji zadań
1
Indykatywne źródła
finansowania
2
2014
2015
2016
2017
Koordynacja
2018
2019
2020
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego dopraw zabezpieczenia
społecznego, rezerwa celowa (1a,d, 2, ) (cz.44),
budżety wojewodów (cz. 85),
Program Operacyjny „Pomoc żywnościowa” (1b, d 2a),
Budżet Agencji Rynku Rolnego (2d),
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (1).
w.
rcl
.go
a) pomoc żywnościową dla osób potrzebujących poprzez realizację Programu Operacyjnego „Pomoc
żywnościowa” wdrażanego w ramach Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej
Potrzebującym (FEAD),
b) koordynację i sprawny przepływ informacji na temat dostępnych form pomocy,
c) promowanie współpracy z organizacjami obywatelskimi w samorządach lokalnych,
d) działania na rzecz uruchomienia możliwych mechanizmów wsparcia żywnościowego, w zakresie
rozdysponowywania owoców i warzyw nieprzeznaczonych do sprzedaży obejmuje owoce
i warzywa odpowiedniej jakości handlowej, które z różnych względów (np. braku popytu) nie
zostały przeznaczone do sprzedaży (ARR).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
Minister właściwy do spraw wychowania i oświaty
Jednostki samorządu terytorialnego
Działanie I.2. Rozwój usług edukacyjnych i opiekuńczych dla dzieci
ww
1) Rozwój wysokiej jakości instytucjonalnej i pozarodzinnej opieki nad dziećmi w wieku od 0 do 3 lat;
Główne cele zapisane w strategiach krajowych odnoszą się do instytucjonalnej opieki nad dziećmi
w wieku do lat 3, przede wszystkim w perspektywie wzrostu zatrudnienia i wydłużania aktywności
zawodowej. Dąży się do upowszechnienia instytucjonalnej opieki nad dziećmi w wieku do lat
3 (żłobki, kluby dziecięce, dzienni opiekunowie), będącej zadaniem własnym gmin, tj.
a) zwiększenia dostępności terytorialnej (czyli liczby instytucji na terenach, na których występują
braki ich funkcjonowania),
b) zwiększenia dostępności finansowej (poprzez obniżenie opłat ponoszonych przez rodziców),
c) zwiększenia wiedzy różnych podmiotów (m.in. gmin i rodziców) na temat korzyści z tworzenia
instytucji opieki nad małymi dziećmi i korzystania z nich.
Wdrażanie powyższych działań obejmuje przede wszystkim
a) dofinansowanie zadań własnych gmin dotyczących ponoszonych bieżących kosztów utrzymania
miejsc opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 (żłobki, kluby dziecięce, dzienni opiekunowie),
b) dofinansowanie tworzenia i funkcjonowania miejsc w żłobkach, klubach dziecięcych
i u dziennych opiekunów przekazywane w trybie konkursowym w tym ze środków UE,
c) opłacanie przez budżet państwa składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe
oraz ubezpieczenie zdrowotne za nianie (od podstawy stanowiącej kwotę nie wyższą niż
wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę),
d) publikację danych z rejestru żłobków i klubów dziecięcych oraz wykazu dziennych opiekunów na
stronach internetowych MPiPS,
str. 55
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
.go
v.p
l
e) promocja i poszerzanie wiedzy z zakresu rozwiązań na rzecz godzenia życia zawodowego
i rodzinnego m.in. działania promujące instytucje opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 (żłobki,
kluby dziecięce i dzienni opiekunowie, szkolenie kadr systemu opieki nad dziećmi do lat 3).
2) Poprawa dostępności zarówno w wymiarze terytorialnym, jak i czasowym oraz jakości edukacji
przedszkolnej, które ma na celu upowszechnienie wychowania przedszkolnego dzieci w wieku 3–5
lat, w tym zapewnienie wszystkim dzieciom 5-letnim możliwości skorzystania z prawa do bezpłatnej
edukacji przedszkolnej w przedszkolach i innych formach wychowania przedszkolnego,
systematyczne zwiększanie dostępności wychowania przedszkolnego pozwalające docelowo na
zapewnienie wszystkim dzieciom w wieku 3–4 lat miejsca realizacji wychowania przedszkolnego
w przedszkolach i innych formach wychowania przedszkolnego. Wdrażane rozwiązanie obejmuje
a) rozwój sieci placówek wychowania przedszkolnego i udostępnienie różnych form wychowania
przedszkolnego dla dzieci w wieku przedszkolnym,
b) wsparcie pedagogiczne jako forma pomocy rodzicom wychowującym małe dzieci
w rozwiązywaniu problemów wychowawczych – w tym prowadzenie różnych form edukacji
rodziców,
c) zapewnienie pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w tym specjalistycznej, mającej na celu
wspieranie rozwoju i edukacji dzieci, wyrównywanie opóźnień i dysharmonii rozwojowych oraz
terapię zaburzeń,
d) istotnym elementem będzie likwidacja barier w dostępie do edukacji przedszkolnej, szczególnie
na obszarach defaworyzowanych, poprzez wsparcie tworzenia i rozwoju placówek
przedszkolnych.
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Termin realizacji zadań
1
Indykatywne źródła
finansowania
Budżet państwa w tym
rezerwa celowa, cz. 83 (1a i b),
budżet ministra właściwego do spraw rodziny (1d),
budżet ministra właściwego do spraw oświaty i
wychowania (2a-c),
Budżet Zakładu Ubezpieczeń Społecznych cz. 73 (1 c),
Budżety jednostek samorządu terytorialnego na poziomie gminy
(1a, 2a-c),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet Inwestycyjny 8.8
(1a,b), Priorytet Inwestycyjny 10.1 (2a,c,d),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet
Inwestycyjny 8.8. (1e).
Minister właściwy do spraw rodziny
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania
Jednostki samorządu terytorialnego
Samorządy województw
2
w.
rcl
Koordynacja
Działanie I.3. Wsparcie działań z zakresu profilaktyki wykluczenia społecznego prowadzonych na
rzecz rodziny
ww
Co piąte dziecko ma różnego rodzaju problemy związane ze słuchem, wymagające stałej lub okresowej
opieki audiologicznej, foniatrycznej, logopedycznej, psychologicznej bądź pedagogicznej. Co trzecie
dziecko wykazuje problemy ze wzrokiem, a znaczny odsetek populacji z powodu zaburzeń słuchu ma
problemy w adaptacji do środowiska szkolnego oraz zaburzenia komunikowania się i ograniczenia
w przyswajaniu wiedzy, a co może w przyszłości wpływać na obniżenie aspiracji edukacyjnych i gorszą
pozycję na rynku pracy. Konieczne jest zatem podjęcie działań mających na celu wykrywanie zaburzeń
słuchu, wzroku i mowy oraz minimalizowanie ich negatywnych skutków zdrowotnych u dzieci
realizujących obowiązek nauki w szkole podstawowej. Dlatego też niezbędne jest podjęcie lub
rozszerzenie następujących działań
1) Działania o charakterze zdrowotnym mające na celu redukcję zagrożeń niepełnosprawnością
poprzez
a) program przeprowadzania badań populacyjnych i diagnostyka noworodków (związanych z ciążą
str. 56
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
i macierzyństwem),
Poz. 787
v.p
l
b) opracowanie i wdrożenie standardu szkół rodzenia (wdrożenie systemu certyfikacji szkół
rodzenia),
c) system kursów z zakresu udzielania pierwszej pomocy dla personelu żłobków, przedszkoli
i szkół oraz personelu klubów dziecięcych oraz dziennych opiekunów.
.go
2) Wsparcie rodzin w zakresie świadomego rodzicielstwa – obejmujące działania doradcze, edukacyjne
i opiekuńcze, oraz wsparcie asystentów rodzin – poprzez organizowanie zintegrowanych działań
organizacji i podmiotów zajmujących się
a) wsparciem rodzin w świadomym i odpowiedzialnym podejmowaniu i realizacji funkcji
wynikających z rodzicielstwa,
b) wsparciem rodzin w pełnieniu ról opiekuńczo-wychowawczych w celu zapobiegania
umieszczaniu dzieci w pieczy zastępczej,
c) wsparciem rodzin w celu umożliwienia dzieciom będących w pieczy zastępczej powrotu do
rodzin biologicznych.
3) Rozwój pozafinansowego systemu wsparcia dla rodzin z dziećmi niepełnosprawnymi – dostęp do
usług edukacyjnych, rehabilitacyjnych i wspierających oraz kompensowanie dysfunkcji, poprzez
a) rozwój nowych form wczesnego wspomagania dzieci z zaburzeniami rozwoju od
najwcześniejszego dzieciństwa. Szczególnie istotne jest wczesne wykrywanie całościowych
zaburzeń rozwojowych, które są obecnie uważane za najczęstszą przyczynę niepełnosprawności
u małych dzieci
– opracowanie systemu badań przesiewowych słuchu, wzroku i mowy wykonywanych
w szkołach (najlepiej przez pielęgniarki szkolne),
– opracowanie i wdrożenie systemu szkoleń pielęgniarek lub higienistek szkolnych w środowisku
nauczania i wychowania,
w.
rcl
– tworzenie i prowadzenie bazy danych wyników badań przesiewowych słuchu, wzroku i mowy,
która posłuży m.in. do monitorowania rzeczywistej skali problemu zaburzeń słuchu, wzroku
i mowy u dzieci oraz do prowadzenia analiz i przygotowywania wytycznych mających na celu
podnoszenie jakości i efektywności ekonomicznej proponowanych świadczeń,
– podnoszenie świadomości społecznej w zakresie wiedzy na temat zaburzeń słuchu, wzroku
i mowy u dzieci, następstw niezdiagnozowanych i nieleczonych dysfunkcji, możliwości terapii
oraz kształtowanie właściwych zachowań prozdrowotnych w tym obszarze,
ww
b) wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci z zaburzeniami komunikacyjnymi zapewniających
dzieciom w wieku przedszkolnym oraz uczniom dostęp do wysokospecjalistycznych zajęć
diagnostycznych i terapeutycznych, których celem jest wyrównywanie występujących
dysharmonii rozwojowych oraz różnic w edukacji. Problem występowania podstawowych
zaburzeń sensorycznych i komunikacyjnych obejmuje w naszym kraju ok. 25% dzieci (słuch), ok.
40% dzieci (wzrok) oraz ok. 30–40% dzieci (zaburzenia w rozwoju mowy i języka). Zaburzenia,
o których mowa są również jednym z symptomów możliwości występowania u uczniów zaburzeń
w czytaniu i pisaniu (ryzyko występowania dysleksji), które ma ogromne znaczenie w obecnie
realizowanym obniżeniu wieku obowiązku szkolnego. Wykrycie zaburzeń u dzieci 5–6–7-letnich
daje możliwość podjęcia oddziaływań diagnostycznych i terapeutycznych, a w konsekwencji
uniknięcie pogłębiania się zaburzeń w uczeniu się,
c) prowadzenie diagnozy i terapii zagrożeń występowania dysleksji u dzieci w wieku 6–9 lat,
występująca u 10–15% (odsetek uczniów dyslektycznych w Polsce o różnym stopniu nasilenia
zaburzeń). Ostateczna diagnoza dysleksji rozwojowej sformułowana ma być na przełomie okresu
kształcenia zintegrowanego i przedmiotowego. Następuje to wtedy, gdy pomoc dotychczas
udzielona w domu oraz specjalistyczna terapia w szkole nie przyniosły zdecydowanej poprawy,
czyli nie spowodowały złagodzenia lub ustąpienia trudności w czytaniu i pisaniu. Zanim jednak
nastąpi ostateczne wystawienie opinii „o dysleksji” można interweniować i pomagać dzieciom,
które borykają się z tego typu problemami. Należy wykształcić kompetencje na wszystkich
szczeblach, w których diagnoza jest wskazana i dać kompetentnym nauczycielom narzędzia,
dzięki którym w sprawny i wiarygodny sposób będą mogli osiągać rzetelne wyniki diagnostyczne
oraz materiały, dzięki którym będą mogli podejmować skuteczną pomoc stymulacyjno-terapeutyczną wspierającą rozwój obszarów, które należy wspomóc,
str. 57
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Indykatywne źródła
finansowania
1
2
3
2016
2017
2018
2019
2020
Budżet państwa w tym
rezerwa celowa cz. 83 (2),
budżet ministra właściwego do spraw zdrowia (1, 3 ),
budżet ministra właściwego do spraw oświaty i
wychowania (3 b),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet Inwestycyjny 9.7 (2,
3a) oraz Priorytet Inwestycyjny 10.1 (3b-d),
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (w zakresie
przypisanych ustawowo zadań).
Minister właściwy do spraw zdrowia
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania
Minister właściwy do spraw rodziny
Jednostki samorządu terytorialnego
Samorządy województw
w.
rcl
Koordynacja
2015
.go
Termin realizacji zadań
2014
v.p
l
d) prowadzenie diagnozy i terapii dyskalkulii, dotykających ok. 5% dzieci w wieku szkolnym.
Z reguły dotyka ona dzieci dyslektycznych. Symptomy trudności w uczeniu się matematyki
powinny być zauważone w okresie przedszkolnym. Są to głównie objawy dysharmonii rozwoju
psychoruchowego, a więc opóźnienia rozwoju niektórych funkcji poznawczych i ruchowych,
e) opracowanie przejrzystego systemu informacyjnego dla rodziców, wychowawców i nauczycieli,
o możliwych sposobach wsparcia dzieci i młodzieży niepełnosprawnych i ich rodzin,
zawierającego informacje dotyczące: edukacji dzieci z niepełnosprawnością, świadczeń opieki
zdrowotnej dla dzieci niepełnosprawnych, orzekania o niepełnosprawności, świadczeń
rodzinnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla dzieci niepełnosprawnych i ich rodziców,
świadczeń z pomocy społecznej dla rodzin dzieci z niepełnosprawnościami, wsparcie dziecka
niepełnosprawnego ze środków PFRON.
Działanie. I.4. Wsparcie rodzin w kryzysie lub zagrożonych kryzysem
Elementem wspierającym mobilność rodzin z dziećmi jest stałe wsparcie zapobiegające problemom
rodzinnym oraz sytuacjom kryzysowym. Niejednokrotnie sytuacje problemowe przekładają się na kolejne
dysfunkcje społeczne w tym status na rynku pracy, mobilność społeczną i zawodową. Dlatego też
wspierane będą następujące działania (kierunki interwencji publicznej)
ww
1) Rozwój poradnictwa rodzinnego i specjalistycznego poradnictwa rodzinnego obejmującego relacje
rodzinne, komunikację wewnątrzrodzinną, role w rodzinie, wartości rodziny i jej poszczególnych
członków. Działania te realizowane będą poprzez
a) tworzenie zintegrowanej usługi poradniczej obejmującej
– poradnictwo pedagogiczne mające na celu wzmocnienie kompetencji rodzicielskich, poprawę
relacji rodzic–dziecko, wspomaganie rozwoju dziecka,
– poradnictwo prawne, w szczególności z obszaru prawa rodzinnego i opiekuńczego,
– działania, które zmierzają do zażegnania problemów, których źródło tkwi w sposobie
funkcjonowania rodziny oraz rodzaju więzi rodzinnych,
– działania w zakresie monitorowania losów dzieci wychowujących się w rodzinach
zagrożonych przemocą,
b) zwiększenia dostępności specjalistycznego poradnictwa rodzinnego w szczególności dla klientów
małych gmin i miast do 20 tys. mieszkańców,
c) zapewnienie rodzinom dostępności poradnictwa specjalistycznego poprzez tworzenie
zintegrowanej sieci wsparcia opartej o kooperację instytucji publicznych z organizacjami
obywatelskimi,
d) stałe docieranie do osób i rodzin z ofertą poradniczą.
2) Rozwój usług interwencji kryzysowej poprzez
str. 58
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
a) wsparcie dla tworzenia, adekwatnie do potrzeb lokalnych, nowych miejsc w ośrodkach
interwencji kryzysowej i domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz
powstawania nowych ośrodków interwencji kryzysowej, ze szczególnym uwzględnieniem
ośrodków interwencji kryzysowej z miejscami schronienia, także dla osób doświadczających
przemocy, w tym wsparcie finansowe dla budowy, przebudowy, rozbudowy, modernizacji
budynków, pomieszczeń oraz zakupu sprzętu i wyposażenia na potrzeby nowych miejsc
i ośrodków,
b) wsparcie merytoryczne w zakresie tworzenia interdyscyplinarnego modelu pracy z jednostką
i rodziną dotkniętą kryzysem, w tym przemocą w rodzinie,
c) wdrażanie standardów pracy z rodziną, w szczególności dotkniętą przemocą,
d) upowszechnianie i wdrażanie innowacyjnych programów pracy z osobami znajdującymi się
w sytuacjach kryzysowych oraz ich rodzinami.
3) Działania na rzecz deinstytucjonalizacji oraz promocji i rozwoju systemu wspierania rodziny i pieczy
zastępczej
.go
a) kształcenie i doskonalenie zawodowe kadr systemu wspierania rodziny i pieczy zastępczej
świadczących usługi na rzecz dzieci i rodzin zagrożonych wykluczeniem społecznym,
b) wsparcie rozwoju rodzinnych form pieczy zastępczej i obniżanie wieku oraz zmniejszenie liczby
dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych,
c) rozwój placówek wsparcia dziennego poprzez tworzenie nowych i rozwój już istniejących
placówek wsparcia dziennego w gminach i powiatach,
d) kształcenie i doskonalenie osób sprawujących rodzinną pieczę zastępczą, rodzin zastępczych,
osób prowadzących rodzinne domy dziecka oraz dyrektorów placówek opiekuńczo-wychowawczych typu rodzinnego, jak również kandydatów na asystentów rodziny.
1
2
2015
2016
2017
2018
2019
2020
w.
rcl
Termin realizacji zadań
2014
Indykatywne źródła
finansowania
3
Koordynacja
Budżet państwa w tym
rezerwa celowa (3),
budżet ministra właściwego do spraw rodziny (3) cz. 63,
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (1, 2, 3) oraz dotacja
celowa (1,2),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet Inwestycyjny 9.7 (1 b,
2a, 3 b, c, d),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet 9.4 (3a,
d).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
Samorządy województw
Działanie I.5. Poszerzenie zakresu wsparcia w systemie świadczeń finansowych dla rodzin
ww
W ramach działań systemowych odnoszących się do transferów pieniężnych na rzecz rodziny
realizowane
1) W systemie świadczeń rodzinnych następować będzie
a) weryfikacja zasiłku rodzinnego w 2015 r. i 2018 r.,
b) weryfikacja progu uprawniającego do korzystania ze świadczeń rodzinnych w 2015 r. i 2018 r.
2) Doskonalone będą przepisy odnoszące się do świadczeń pielęgnacyjnych mające na celu
podwyższenie możliwej do otrzymania kwoty świadczenia pielęgnacyjnego oraz zróżnicowanie jej
wysokości przez uwzględnienie indywidualnych potrzeb związanych z opieką.
str. 59
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Termin realizacji zadań
1
Indykatywne źródła
finansowania
Koordynacja
2
2014
2015
Poz. 787
2016
2017
2018
2019
2020
v.p
l
Budżet państwa,
Budżety jednostek samorządu terytorialnego.
Minister właściwy do spraw rodziny
Działanie. I.6. Wsparcie kobiet i mężczyzn w powrocie na rynek pracy po przerwie związanej
z wychowaniem dziecka lub opieką nad osobą zależną
w.
rcl
.go
1) W ramach instrumentów rynku pracy proponuje się wprowadzenie nowych narzędzi wspierających
tworzenie miejsc pracy i powrót do zatrudnienia osób bezrobotnych dla powracających na rynek
pracy po przerwie związanej z wychowaniem dziecka (urlop wychowawczy) czy też opieką nad osobą
zależną w postaci
a) grantu na telepracę skierowanego do pracodawcy/jednoosobowego przedsiębiorcy na
zatrudnienie w formie telepracy bezrobotnych rodziców powracających na rynek pracy,
wychowujących co najmniej 1 dziecko w wieku do 6 lat lub opiekującą się osobą zależną, które
zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania
opieki nad osobą zależną. Na podstawie umowy zawartej ze starostą pracodawca/jednoosobowy
przedsiębiorca otrzyma grant w wysokości do 6-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę
pracowników brutto z Funduszu Pracy na utworzenie stanowiska pracy dla bezrobotnego
rodzica. Pracodawca w umowie gwarantuje utrzymanie zatrudnienia przez 12 miesięcy w pełnym
wymiarze czasu pracy lub przez okres 18 miesięcy w wymiarze połowy etatu,
b) świadczenia aktywizacyjnego, przyznawanego pracodawcy za zatrudnienie skierowanego przez
urząd pracy bezrobotnego powracającego na rynek pracy po przerwie związanej
z wychowywaniem dziecka lub opieką nad osobą zależną. Świadczenie przysługiwałoby przez
okres 12 miesięcy w kwocie 1/2 minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników, w sytuacji
skierowania bezrobotnego do zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy z jednoczesną
gwarancją dalszego zatrudniania po ustaniu prawa do świadczenia przez okres co najmniej
6 miesięcy lub 18 miesięcy w kwocie 1/3 minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników,
w sytuacji skierowania bezrobotnego do zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy
z jednoczesną gwarancją dalszego zatrudniania po ustaniu prawa do świadczenia przez okres
co najmniej 9 miesięcy.
2) Promowanie elastycznych form zatrudnienia w zakresie wprowadzenia do regulaminów pracy
jednostek państwowych i samorządowych zapisów umożliwiających stosowanie elastycznych form
zatrudnienia oraz telepracy, tak aby wszystkie jednostki administracji publicznej wprowadziły
stosowne rozwiązania prawne do regulaminów pracy do 2020.
3) Realizacja projektów ułatwiających powrót na rynek pracy po przerwie związanej z wychowywaniem
dziecka.
2014
2015
2016
1
Indykatywne źródła
finansowania
Koordynacja
Minister właściwy do spraw pracy
ww
Termin realizacji zadań
str. 60
2
2017
2018
2019
2020
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw pracy (2)
Fundusz Pracy (1),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet inwestycyjny 8.8 (2,3)
Samorządy województw i powiatów
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Priorytet II. Zapewnienie spójności
i zawodowych na rzecz dzieci i młodzieży
działań
edukacyjnych,
Poz. 787
społecznych
v.p
l
Działania o charakterze profilaktycznym mają kluczowe znaczenie dla rozwoju młodzieży, w tym
szczególnie dla jej przygotowania do aktywności społecznej i zawodowej w wieku dorosłym. Dlatego tak
istotne jest wsparcie młodzieży kształcącej się w szkołach podstawowych, gimnazjach i szkołach
ponadgimnazjalnych, umożliwiające nabycie takich kompetencji społecznych, które w znacznym stopniu
zwiększą szanse na rynku pracy. Proponowane działania zwiększać mają zarówno zmiany w procesie
edukacji, jak i działań społecznych wokół szkoły oraz działań przygotowujących do startu w dorosłość.
Tak wyznaczony kierunek interwencji publicznej będzie obejmował następujące działania
(przedsięwzięcia interwencji publicznej)
.go
Działanie II.1. Wzmocnienie funkcji socjalnej i wczesno-interwencyjnej szkoły, w koordynacji
z rozwojem różnych usług profilaktycznych i socjoterapeutycznych dla dzieci i młodzieży
realizowanych poza szkołą w środowisku
Działania w tym obszarze będą obejmowały następujące przedsięwzięcia
ww
w.
rcl
1) W zakresie integracji i spójności społecznej szkół, w ramach którego będą prowadzone działania
o charakterze
a) wspierającym
przedsięwzięcia
organizacyjno-finansowe
inicjowane
przez
szkoły
i placówki edukacyjne zlokalizowane na obszarach o zdiagnozowanych przez instytucje pomocy
i integracji społecznej środowiskach społecznych zagrożonych wykluczeniem społecznym,
których celem będzie eliminowanie barier utrudniających uczniom, pobierającym w tych szkołach
naukę, przechodzenie na wyższe poziomy edukacji i wchodzenie na rynek pracy,
b) animacyjnym i motywującym do optymalnego wykorzystania istniejącego potencjału szkół
i środowiska lokalnego przy realizacji wspólnych programów edukacyjnych, profilaktycznych
i społecznych, które będą wynikiem wspólnego zainicjowania oraz wykonania w partnerstwie
pomiędzy szkołami a lokalnymi grupami społecznymi, reprezentowanymi przez mieszkańców lub
ich organizacje obywatelskie.
2) Mające na celu poprawę efektów w nauce, frekwencji oraz kompetencji społecznej uczniów szkół
podstawowych i gimnazjalnych, umożliwiające wyrównywanie różnic środowiskowych, poprzez
wsparcie organizacyjne i finansowe projektów społecznych realizowanych za pomocą
zintegrowanych działań instytucji publicznych i obywatelskich funkcjonujących w środowisku wokół
szkół, na podstawie następujących zasad
a) projekt może mieć na celu stworzenie nowych dodatkowych elementów oddziaływania,
zwiększenia liczebności dotychczas realizowanych działań oraz podniesienie jakości dotychczas
realizowanych działań,
b) wszystkie dotychczasowe i planowane działania powinny zostać zebrane w jedną spójną całość
partycypacyjnego projektu społecznego. Projekt powinien tworzyć sieć działań: działania
okołoszkolne o charakterze edukacyjnym; działania opiekuńcze na rzecz spędzania czasu
wolnego (kluby, świetlice); działania uliczno-podwórkowe (animacyjne, streetworkerzy etc.);
działania wspierające o wymiarze dzielnicowym (sport, kultura etc.),
c) projekt społeczny powinien mieć wsparcie jednostki pomocy społecznej oraz szkoły.
3) Realizację działań na rzecz wsparcia dziecka i rodziny w gminie, w tym upowszechnienie programu
ministra pracy i polityki społecznej „Świetlica – Dzieci – Praca” jako rozwiązania systemowego
wspierającego inicjatywy jednostek samorządu terytorialnego i organizacji obywatelskich wspólnie
ze szkołami zmierzające do
a) tworzenia, odbudowywania i podtrzymywania z wykorzystaniem potencjału organizacyjno-technicznego szkół działalności środowiskowych placówek wsparcia dziennego dla dzieci
i młodzieży, a w szczególności ognisk wychowawczych i kół zainteresowań dla dzieci i młodzieży
(organizujących zajęcia socjoterapeutyczne), świetlic środowiskowych (z programami
socjoterapeutycznymi lub zajęciami z zakresu socjoterapii) oraz świetlic socjoterapeutycznych,
klubów
młodzieżowych
(z
zajęciami
socjoterapeutycznymi
lub
programami
socjoterapeutycznymi),
b) realizacji przez starostę ze środków funduszu pracy aktywizacji zawodowej bezrobotnych
absolwentów kierunków pedagogicznych zatrudnianych do prowadzenia tych placówek oraz
str. 61
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
w.
rcl
.go
v.p
l
zaangażowania osób bezrobotnych w prace remontowe i przygotowujące funkcjonowanie
i rozwój tych placówek,
c) współpracy szkół z podmiotami ekonomii społecznej przy organizacji lokalnych przedsięwzięć
integracyjno-socjalnych dla dzieci i młodzieży z rodzin dysfunkcyjnych, promujących idee
przedsiębiorczości społecznej, solidaryzmu społecznego oraz obywatelskiej aktywności.
4) Wdrożenie działań w zakresie interwencji i profilaktyki socjalnej szkół, w ramach których będą
prowadzone działania o charakterze
a) diagnostycznym, prowadzone wspólnie przez kadrę szkół z pracownikami socjalnymi jednostek
organizacyjnych pomocy społecznej zmierzające do określenia dysfunkcji społecznych dzieci
i młodzieży oraz opracowania wspólnie indywidualnych programów wsparcia socjalnego
(np. uczniowski kontrakt socjalny, zawierany przez nauczyciela – dziecko i rodzica – pracownika
socjalnego),
b) wspólnego inicjowania specjalnych zajęć dla uczniów z dysfunkcjami społecznymi w takich
placówkach jak: świetlice, kluby czy ogniska wychowawcze, po dokonaniu wspólnej diagnozy
wraz z rekomendacjami przez pedagogów szkolnych, specjalistów poradni specjalistycznych,
pracowników socjalnych oraz przedstawicieli innych instytucji (np. policji, podmiotów
leczniczych itp.),
c) wspólnego diagnozowania przez kadrę szkolną z pracownikami socjalnymi we współpracy
z rodzicami/opiekunami potrzeb dzieci i młodzieży do usług gwarantujących zorganizowanie
możliwości spędzenia wolnego czasu od zajęć lekcyjnych, tj. w czasie wakacji, ferii i dni wolnych,
d) gwarantującym możliwości dostępu do materiałów szkolnych (lektur, podręczników), sprzętu
komputerowego (pod kontrolą wychowawcy), a także zagwarantowania dodatkowych posiłków
w czasie zajęć,
e) kontynuacyjnym działania wynikające z obecnie realizowanego rządowego programu pomocy
uczniom „Wyprawka szkolna", polegającego na zapewnieniu środków na dofinansowanie zakupu
podręczników.
5) Wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów oraz wzrost jakości edukacji w szkołach prowadzących
kształcenie ogólne. W ramach działania przewiduje się zadania służące indywidualizacji podejścia do
ucznia i edukacji włączającej, również poprzez
a) wspieranie jednostek systemu oświaty w pracy z uczniem ze specjalnymi potrzebami
edukacyjnymi (w tym szkolenia dla kadry przygotowujące do tych zadań oraz doposażenie
jednostek systemu oświaty w pomoce dydaktyczno-naukowe),
b) wsparcie stypendialne uczniów.
6) Wspomaganie rozwoju dzieci, ze szczególnym zwróceniem uwagi na obniżenie wieku obowiązku
szkolnego, które zwiększą efektywność pracy z uczniami, będą miały nowoczesną formę opartą
przede wszystkim na programach komputerowych umożliwiających pracę zarówno indywidualną, jak
i w grupie, z ew. wykorzystaniem tablic interaktywnych oraz możliwością pracy terapeuty z poradni
psychologiczno-pedagogicznej w szkole lub przedszkolu. Działania będą zmierzały do zapewnienia
a) oprogramowania komputerowego związanego ze wspomaganiem rozwoju dziecka, związanym
z obniżeniem wieku szkolnego,
b) oprogramowania komputerowego związanego z prowadzeniem zajęć terapeutycznych, w tym
logopedycznych,
c) doposażenia szkół i poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym poradni specjalistycznych
w sprzęt do terapii neuro-psycho-pedagogicznej.
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
ww
Termin realizacji zadań
Indykatywne źródła
finansowania
str. 62
1
2
3
4
5
6
Budżet państwa w tym
– budżet ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania (5 b,
6),
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Fundusz Pracy (3b),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet inwestycyjny 10.1 (1,
5 ), Priorytet inwestycyjny 9.7 (3 a, c, 4 b),
Budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego
(3a) cz. 44,
Regionalne Programy Operacyjne ,
Budżety jednostek samorządu terytorialnego.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania
Minister właściwy do zabezpieczenia społecznego
Samorządy województw
Koordynacja
v.p
l
Działanie II.2. Unowocześnianie systemu kształcenia młodzieży poprzez zorientowanie
na kształcenie kompetencji kluczowych: kreatywności, przedsiębiorczości oraz kooperacji
.go
Postawy i kompetencje budujące kapitał społeczny, w tym kreatywność, przedsiębiorczość oraz
kooperatywność – warunkują zdolność do funkcjonowania w zmieniającej się rzeczywistości. Rozwijanie
postaw i kompetencji społecznych powinno być zatem jedną z horyzontalnych zasad systemu
edukacyjnego. Po zakończeniu, rozpoczętego w 2009 r., procesu wdrażania obecnej podstawy
programowej należy, po 2015 r., dokonać przeglądu dokumentu oraz dokonać ewentualnych korekt
w obszarach niezbędnych do realizacji działania. Podniesienie poziomu kompetencji rozwijających kapitał
społeczny wymaga także zmian w systemie edukacji, zmian organizacyjnych i świadomościowych wśród
kadry nauczycielskiej, administracji szkolnej, jak i wśród uczniów. Istotna jest w tym względzie poprawa
systemu kształcenia nauczycieli i podniesienie prestiżu zawodu nauczyciela.
ww
w.
rcl
1) Upowszechnianie w systemie edukacji strategii i metod nauczania oraz dobrych praktyk szkół,
rozwijających postawy kreatywne, kooperatywność i przedsiębiorczość
a) wspieranie wdrażania podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia
ogólnego w poszczególnych typach szkół, która zakłada odejście od kształcenia promującego
zapamiętywanie i aplikację gotowych schematów na rzecz modelu promującego samodzielne
i zespołowe zdobywanie informacji, krytyczne ich przetwarzanie, identyfikowanie problemów
oraz szukanie skutecznych, w tym – niestandardowych – sposobów ich rozwiązywania,
b) prowadzenie ewaluacji wdrażania podstawy programowej oraz pracy szkół pod kątem jakości
i efektywności w zakresie kształcenia postaw i kompetencji społecznych oraz wprowadzanie
niezbędnych modyfikacji,
c) zmniejszenie w systemie edukacji wagi zajęć prowadzonych w systemie klasowo-lekcyjnym na
rzecz zajęć w małych grupach, a także rozwijanie i upowszechnianie metod nauczania
kształtujących przedsiębiorczość, kreatywność i kooperatywność wśród uczniów (w tym praca
własna w bibliotece lub w archiwum) oraz promowanie działań zespołowych,
d) wspieranie metod nauczania rozwijających przedsiębiorczość, kreatywność i kooperatywność,
a także powiązanych z nimi kompetencji kluczowych – komunikacyjnych i informacyjnych oraz
społeczno-obywatelskich,
e) wspieranie działań z zakresu edukacji obywatelskiej, realizowanych przez instytucje i podmioty
prowadzące działalność edukacyjną oraz organizacje obywatelskie,
f) zwiększenie uczestnictwa uczniów/uczennic i nauczycieli/nauczycielek w projektach krajowych
i międzynarodowych sprzyjających kształtowaniu wymienionych w punkcie d. postaw
i kompetencji kluczowych,
g) poszukiwanie rozwiązań prawnych i organizacyjnych służących podnoszeniu jakości procesu
edukacji, w tym edukacji sprzyjającej kształtowaniu kompetencji kluczowych,
h) podniesienie rangi samorządu uczniowskiego i rady rodziców w funkcjonowaniu szkoły i ocenie
jej pracy.
2) Kształcenie i doskonalenie nauczycieli w zakresie rozwijania kompetencji społecznych
i obywatelskich wśród uczniów i studentów
a) wprowadzenie do programu kształcenia nauczycieli zagadnień dotyczących kształtowania
postaw i kompetencji kluczowych wśród uczniów,
b) promowanie dobrych praktyk w zakresie współpracy na zasadzie partnerstwa między
nauczycielami, rodzicami i szkołami,
c) wspieranie doskonalenia nauczycieli, bibliotekarzy w zakresie efektywnej realizacji zajęć
wynikających z podstawy programowej,
str. 63
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
w.
rcl
.go
v.p
l
d) stworzenie i wdrożenie systemu wsparcia dla nabywania uprawnień przez nie-nauczycieli
(artystów, sportowców, informatyków, osób mających kompetencje (dual-career) do nauczania
w szkole (np. informatyki, muzyki, plastyki, wychowania fizycznego, edukacji obywatelskiej),
e) promowanie metod nauczania sprzyjających kreatywności, kooperatywności i przedsiębiorczości
wśród pracowników oświaty i administracji oświatowej,
f) upowszechnienie wzorów współpracy nauczycieli w małych zespołach, skoncentrowanych na
wspomaganiu procesów uczenia się dzieci i młodych ludzi, wzajemne wspieranie się w badaniu
i poprawie skuteczności nauczania, wymieniających swoje doświadczenia i wspólnie
doskonalących jakość własnej pracy,
g) wprowadzenie do polskiego systemu edukacji rozwiązań wynikających z Krajowych Ram
Kwalifikacji, mających na celu poprawę przejrzystości i spójności krajowego systemu kwalifikacji.
3) Wzmocnienie edukacji obywatelskiej w procesach kształcenia
a) wspieranie wdrażania podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia
ogólnego w poszczególnych typach szkół, promującej samodzielne i zespołowe zdobywanie
informacji, krytyczne ich przetwarzanie, identyfikowanie problemów oraz szukanie skutecznych,
w tym – niestandardowych – sposobów ich rozwiązywania,
b) opracowywanie i wdrażanie aktualizacji treści dotyczących edukacji obywatelskiej po ewaluacji
nowej podstawy programowej w poszczególnych typach szkół oraz identyfikacji obszarów
wymagających zmian,
c) wspieranie kształtowania kompetencji kluczowych podczas nauczania różnych przedmiotów,
zajęć między przedmiotowych i pozalekcyjnych, w tym szczególnie w trakcie planowania
i realizacji projektów zespołowych,
d) promowanie dobrych praktyk dotyczących sposobu wprowadzania zajęć służących budowaniu
kompetencji kluczowych do programów nauczania i planu pracy szkoły, a także form realizacji
tych zajęć,
e) promowanie współpracy szkół z organizacjami obywatelskimi, mediami, instytucjami w zakresie
prowadzenia edukacji rozwijającej kooperatywność, przedsiębiorczość i kreatywność (np. przez
publikacje, konkursy, kampanie społeczne),
f) stworzenie bazy zasobów audiowizualnych wytworzonych przez nadawców publicznych i inne
podmioty, z możliwością ich swobodnego wykorzystywania i przetwarzania, jako materiału
edukacyjnego dla systemu kształcenia w szkołach wszystkich typów,
g) wspieranie współpracy naukowców oraz działaczy społecznych z uczniami i nauczycielami szkół
wszystkich typów w realizowaniu projektów edukacyjnych.
4) Na podstawie doświadczeń standardów wypracowanych w ramach pilotażowego rządowego
programu rozwijania kompetencji uczniów i nauczycieli w zakresie stosowania technologii
informacyjno-komunikacyjnych – „Cyfrowa szkoła” realizowanego w latach 2012–2013 wdrożone
zostaną działania w zakresie powszechnej cyfryzacji szkół oraz szkolenia nauczycieli finansowane
w ramach środków UE.
Termin realizacji zadań
1
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2
3
ww
Indykatywne źródła
finansowania
Koordynacja
str. 64
4
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw oświaty i
wychowania (1, 2 3),
Regionalne Programy Operacyjne (4),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet inwestycyjny 10.1 (1
d, e, f, 2 b, c, e), Priorytet inwestycyjny 10.3. (2f),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet
inwestycyjny 10.1 (2e),Priorytet inwestycyjne 10.3 (2 g).
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania
Samorządy województw
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Działanie II.3. Doskonalenie modelu kształcenia zawodowego oraz promocja kształcenia
zawodowego w powiązaniu z rynkiem pracy
.go
Trudna sytuacja na rynku pracy w sposób szczególny dotyka ludzi młodych, którzy rozpoczynają swoją
karierę zawodową. Perspektywa wejścia na rynek pracy i utrzymania zatrudnienia pogarsza się
szczególnie w czasach i sytuacjach kryzysowych, charakteryzujących się rosnącym poziomem bezrobocia
wśród młodzieży. Trudności w rozpoczęciu samodzielnego życia na własny rachunek dotyczą nie tylko
osób bez kwalifikacji zawodowych, lecz także osób, których kwalifikacje i umiejętności nie odpowiadają
aktualnym wymogom rynku pracy; braki te stanowią jeden z istotnych czynników generujących zjawisko
wykluczenia i marginalizacji społecznej. Biorąc to pod uwagę kwestia wypracowania nowoczesnego
modelu kształcenia zawodowego, który w sposób atrakcyjny dla młodego człowieka łączyć będzie wiedzę
teoretyczną z praktyczną nauką umiejętności zawodowych powinna stać się jednym z głównych
priorytetów polityki społecznej, realizowanej zarówno na poziomie krajowym, jak i w wymiarze
regionalnym. Model ten powinien, z jednej strony, wychodzić naprzeciw zarówno indywidualnym
predyspozycjom, aspiracjom oraz oczekiwaniom uczniów, z drugiej, strony powinien uwzględniać
dynamiczne zmiany na współczesnym rynku pracy. Aby kształcenie zawodowe w możliwie największym
stopniu zaspokajało potrzeby rynku pracy należy wspierać stosowanie różnych form uczenia się
w miejscu pracy, ponieważ zwiększa to możliwości zatrudnienia na wczesnym etapie życia zawodowego
oraz sprzyja przystosowaniu młodego człowieka do warunków pracy panujących w rzeczywistym
zakładzie pracy.
w.
rcl
Analiza sytuacji w obszarze dostępu do materiałów dydaktycznych dla kształcenia zawodowego pozwala
stwierdzić, że zarówno nauczyciele, jak i uczniowie otrzymują niewystarczającą ilość odpowiednich
materiałów multimedialnych wspierających proces kształcenia/uczenia się, dlatego tak ważne jest
tworzenie e-zasobów na potrzeby kształcenia zawodowego. Planuje się wsparcie dla tworzenia otwartych
zasobów edukacyjnych oraz umożliwienie bezpłatnego dostępu do wysokiej jakości, zgodnych z podstawą
programową kształcenia w zawodach cyfrowych materiałów dydaktycznych. Materiały te będą
przeznaczone zarówno do wykorzystania w procesie nauczania, jak i do doskonalenia umiejętności
samodzielnego uczenia się wśród uczniów szkół zawodowych i osób dorosłych. Będą to zarówno kursy
multimedialne, lekcje interaktywne jak i e-materiały dydaktyczne.
ww
Osiągnięcie tego celu będzie realizowane poprzez następujące działania
1) promowanie szkolnictwa zawodowego w gimnazjach poprzez promocję wśród dzieci i rodziców
efektów tej formy kształcenia, współpracę z doradcami zawodowymi, promowania dobrych praktyk,
2) wspieranie rozwoju współpracy szkół i placówek kształcenia zawodowego z ich otoczeniem, w tym
zwłaszcza z pracodawcami i szkołami wyższymi (staże i praktyki dla uczniów w przedsiębiorstwach,
rozwój współpracy szkół z uczelniami) oraz urzędami pracy, w celu realizacji praktycznej nauki
zawodu w ścisłej współpracy z pracodawcami oraz zapoznania uczniów i nauczycieli z najnowszymi
rozwiązaniami technicznymi i technologicznymi,
3) w zakresie realizacji praktycznej nauki zawodu, realizację działań podejmowanych na rzecz
młodzieży zagrożonej marginalizacją społeczną przez Ochotnicze Hufce Pracy. Działania te
umożliwiają młodym ludziom nabycie kwalifikacji zawodowych w nietypowych formach prawnych
poprzez przyuczenie do wykonywania określonej pracy, uczestnictwo w kursach zawodowych bądź
naukę zawodu bezpośrednio u pracodawcy w charakterze pracownika młodocianego, a także
skutecznie przygotowują ich do wejścia na rynek pracy w ramach rozbudowanej sieci jednostek
świadczących profesjonalne usługi poradnictwa zawodowego i pośrednictwa pracy. Adresatem
oddziaływań OHP jest młodzież w wieku 15-25 lat, a misją instytucji jest wyrównywanie szansy
startu życiowego młodych ludzi poprzez
a) organizację uzupełnienia wykształcenia ogólnego i zawodowego młodzieży w formach szkolnych
i pozaszkolnych,
b) aktualizację i rozszerzenie oferty edukacyjnej o zawody poszukiwane na lokalnych rynkach pracy,
c) intensyfikację działalności jednostek szkoleniowych OHP (rejonowych ośrodków szkolenia
zawodowego młodzieży i ośrodków szkolenia zawodowego) poprzez realizację kursów i szkoleń
umożliwiających nabycie, zmianę lub podwyższenie kompetencji zawodowych,
d) rozwijanie działalności jednostek OHP świadczących usługi na rynku pracy – prowadzenie
doradztwa, poradnictwa i pośrednictwa zawodowego oraz organizację zatrudnienia sezonowego
i stałego dla młodzieży,
e) opracowanie i realizacja projektów przeznaczonych dla młodzieży, współfinansowanych
ze środków UE, w tym inicjowanie przedsięwzięć w ramach programu Gwarancje dla młodzieży,
f) działania opiekuńczo-wychowawcze umożliwiające realizację procesu usamodzielniania młodzieży,
jej startu w dorosłe życie oraz funkcjonowania społecznego,
str. 65
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw pracy (2,3) cz. 31,
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet
inwestycyjny 10.4(2), Priorytet inwestycyjny 8.6 (3, przy czym 3f
jako element kompleksowych działań),Priorytet inwestycyjny 8.11
(3j), Priorytet inwestycyjny 10.1 (4),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet inwestycyjny 10.4 (1,
2)
Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Działanie 3.4, Poddziałanie
3.4.2 i 3.4.3 (1) – w latach 2014–2015,
Grant Komisji Europejskiej „Euroguidance”(1).
Minister właściwy do spraw do spraw oświaty i wychowania
Minister właściwy do spraw pracy
Powiatowe jednostki samorządu terytorialnego
Samorządy województw
w.
rcl
Indykatywne źródła
finansowania
1
2
3
4
.go
Termin realizacji zadań
v.p
l
g) monitorowanie i wspomaganie kariery zawodowej absolwentów (OHP, szkół ponadgimnazjalnych,
studentów) w życiu społecznym i na rynku pracy,
h) promocję przedsiębiorczości, samozatrudnienia oraz alternatywnych form pracy wśród młodzieży,
i) współpracę z instytucjami działającymi na rzecz aktywizacji młodzieży poprzez zawieranie
porozumień o współpracy/partnerstwie,
j) wprowadzenie do praktyki działalności OHP nowoczesnych form komunikacji elektronicznej
w zakresie promocji zatrudnienia takich jak portal Elektroniczne Centrum Aktywizacji Młodzieży,
ukierunkowanych na dostarczenie zainteresowanym osobom kompleksowej informacji na temat
możliwości korzystania z usług OHP (w zakresie m.in. pośrednictwa pracy, poradnictwa zawodowego,
informacji zawodowej oraz możliwości przekwalifikowania) i zapewniających komunikację
z portalami społecznościowymi, jak np. facebook.
4) opracowanie i rozpowszechnienie multimedialnych materiałów dydaktycznych do kształcenia
zawodowego, w celu zapewnienia elektronicznych zasobów edukacyjnych wspierających nabywanie
kompetencji kluczowych ściśle powiązanych z umiejętnościami zawodowymi.
Koordynacja
Działanie II.4. Wdrożenie kompleksowego systemu pierwszego zatrudnienia młodzieży opartego
o zintegrowane działania instytucji edukacyjnych, rynku pracy i integracji społecznej
ww
Rozpoczęcie przez młodego człowieka samodzielnego życia na własny rachunek wymaga spełnienia
szeregu warunków odnoszących się przede wszystkim do nabycia kwalifikacji zawodowych adekwatnych
do stale zmieniających się wymogów rynku pracy, podstawowych kompetencji społecznych, jak również
nabycia umiejętności poruszania się na rynku pracy. Efektywne spełnienie tych warunków jest
szczególnie istotne w przypadku pracy z osobami zagrożonymi marginalizacją społeczną, z natury rzeczy
mających ograniczony dostęp zarówno do nowoczesnych form edukacji nieformalnej, szkoleń
zawodowych, jak i usług rynku pracy.
1) Wspierany będzie rozwój doradztwa zawodowego dla dzieci, młodzieży i dorosłych integrujący
doradztwo edukacyjno-zawodowe w szkołach. W tym celu wspierane będzie
a) zapewnienie dostępu do odpowiedniej informacji edukacyjno-zawodowej na różnych etapach
edukacyjnych,
b) opracowanie materiałów dla wychowawców klas wszystkich typów szkół i przeprowadzenie
szkoleń dla osób realizujących zadania z zakresu poradnictwa zawodowego w gimnazjach
i szkołach ponadgimnazjalnych.
2) Wprowadzenie nowych instrumentów skierowanych do osób bezrobotnych, które nie przekroczyły
30. roku życia w celu przełamania barier utrudniających im wejście na rynek pracy. We wdrożeniu
tego działania będą wykorzystane rezultaty projektu pilotażowego MPiPS „Młodzi na rynku pracy”.
str. 66
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
.go
v.p
l
Młodzi bezrobotni objęci zostaną intensywną, indywidualną pomocą powiatowego urzędu pracy od
pierwszego dnia, w którym następuje rejestracja w urzędzie. Ponadto nastąpi wprowadzenie trzech
pakietów rozwiązań w
a) sferze kształcenia i szkolenia zawodowego – rozszerzających dostępny obecnie katalog
instrumentów wsparcia oferowanych przez urzędy pracy (bon stażowy, bon szkoleniowy, bon na
kształcenie zawodowe lub policealne, bon na kształcenie podyplomowe),
b) sferze zatrudnienia – ułatwiających młodym bezrobotnym podjęcie zatrudnienia, bazujących na
pomocy finansowej dla pracodawcy lub na samozatrudnienie (bon dla pracodawcy za
zatrudnienie absolwenta szkoły, dotacja na utworzenie lub przystąpienie do spółdzielni socjalnej
lub dotacja na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej),
c) sferze mobilności – wprowadzenie instrumentu ułatwiającego podjęcie pracy poza miejscem
stałego zamieszkania (dotacja na zasiedlenie),
d) wspieranie programów reintegracji społecznej i zawodowej dla osób do 30. roku życia w ramach
centrów i klubów integracji społecznej.
3) Wspierane będą programy specjalnie adresowane do młodzieży (w tym młodzieży
niepełnosprawnej) realizowane przez podmioty ekonomii społecznej (w tym organizacje
obywatelskie) oraz jednostki samorządu terytorialnego, jak również wolontariat długoterminowy
podnoszący kompetencje społeczne, przygotowujący do podjęcia aktywności i zatrudnienia
w podmiotach ekonomii społecznej.
4) Wspierane będą działania na rzecz młodzieży z ośrodków wychowawczych i socjoterapii, mających
na celu poprawę szans adaptacyjnych wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych
i socjoterapii poprzez organizację dodatkowego wsparcia w zakresie umiejętności społecznych
i zawodowych dzięki realizacji programów aktywizacji wychowanków, w tym
a) wyposażenie wychowanków w poszukiwane umiejętności zawodowe,
b) poprawienie kompetencji społecznych niezbędnych m.in. w poszukiwaniu i utrzymaniu
zatrudnienia,
w.
rcl
c) likwidacja opóźnień edukacyjnych wynikających m.in. z zaburzeń rozwojowych.
5) Wspierane będzie kształcenie zawodowe młodzieży przebywającej w zakładach poprawczych oraz
schroniskach dla nieletnich, w tym
ww
a) zwiększenie aktywizacji zawodowej i pełniejsza integracja społeczna nieletnich,
b) zmodernizowanie sposobu kształcenia nieletnich przez dostosowanie bazy i instrumentów,
c) intensyfikacja szkoleń zawodowych i form nauki zawodu oferowanych przez zakłady i schroniska,
d) przygotowanie młodzieży opuszczającej zakłady i schroniska do podjęcia zatrudnienia w różnych
kategoriach zawodowych,
e) podnoszenie
kwalifikacji
zawodowych
kluczowych
pracowników
pedagogicznych
i niepedagogicznych zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich.
str. 67
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Termin realizacji zadań
1
2
3
4
5
Indykatywne źródła
finansowania
2015
2016
2017
ww
str. 68
2018
2019
2020
Fundusz Pracy (2),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet inwestycyjny 10.1,10.4
(1a), Priorytet inwestycyjny 8.5 (2,3), Priorytet inwestycyjny
9.4(4,5),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet
inwestycyjny 8.6 (2), Priorytet inwestycyjny 10.4 (1a,1b),
Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Działanie 3.4, Poddziałanie
3.4.2 (1b)– w latach 2014–2015,
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (5).
Minister właściwy do spraw do spraw oświaty i wychowania
Minister właściwy do spraw pracy
Samorządy województw
w.
rcl
Koordynacja
6
2014
Poz. 787
v.p
l
.go
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Priorytet III. Aktywna integracja w społeczności lokalnej
Dotychczasowe doświadczenia związane z realizacją polityki aktywnej integracji wskazują na potrzebę nie
tylko ich kontynuacji, ale konieczność ich poszerzenia i skorygowania w takim stopniu, aby wyeliminować
pozorne rezultaty i nieefektywne komponenty dotychczasowych rozwiązań. Działania te, realizowane
będą w sposób systemowy przez jednostki organizacyjne pomocy społecznej, podmioty zatrudnienia
socjalnego oraz organizacje obywatelskie, w tym także przez spółdzielnie socjalne, zaadresowane do osób
wykluczonych społecznie oraz osób w ich otoczeniu (członków rodzin i sąsiadów). W dużo większym
stopniu promowana i akcentowana będzie praca wobec całych społeczności, tak aby prowadzić do
pełnego włączenia członków środowiska lokalnego.
.go
Proponowane działania będą obejmować zarówno wsparcie dochodowe, jak i działania aktywizacyjne
o znaczeniu społecznym i prozatrudnieniowym w połączeniu z jak najszerszym dostępem do usług
użyteczności publicznej zwłaszcza usług zdrowotnych. Ich celem jest również odzyskanie samodzielności
przez osoby wymagające wsparcia.
Tak wyznaczony kierunek interwencji
(przedsięwzięcia interwencji publicznej)
publicznej
będzie
obejmował
następujące
działania
Działanie III.1. Zwiększenie uczestnictwa w życiu publicznym i zawodowym jednostek i rodzin
zagrożonych marginalizowaniem społecznym poprzez system aktywnej integracji
Podstawowym elementem nowych działań jest uporządkowanie systemu prawnego oraz działań
organizacyjnych i edukacyjnych instytucji i organizacji zajmujących się pomocą i integracją społeczną,
oraz usługami społecznymi. W ramach zadania wspierane będą następujące przedsięwzięcia
1) przygotowanie i wdrożenie zmian prawnych, umożliwiających przebudowę systemu pomocy
społecznej na rzecz rozwoju usług społecznych realizowanych w partnerstwie publiczno-społecznym,
przy ograniczaniu wpływu bezpośrednich świadczeń pieniężnych, poprzez
w.
rcl
a) wprowadzenie nowych możliwości prawnych działań o charakterze środowiskowym,
organizowania społeczności lokalnej i animacji społecznej, wzmocnienie funkcji kontraktu
socjalnego jako narzędzia pracy socjalnej poprzez wprowadzenie jego różnych odmian w tym
rodzinnego oraz projektów aktywności lokalnej (dla pewnych grup w lokalnym środowisku –
z uwagi na jednorodną sytuację osób, np. kobiety samotnie wychowujące dzieci lub społeczności
na określonej przestrzeni – dom, ulica, sołectwo, osiedle),
b) wzmocnienie pracy socjalnej rozumianej jako profesjonalne działanie, oparte o etapy
metodycznego działania w ramach różnych form kontraktu socjalnego i projektów aktywności
lokalnej z koniecznością zintegrowanego stosowania instrumentów aktywnej integracji,
stanowiących zestaw usług mających na celu
przywrócenie możliwości lub zdolności uzyskania zatrudnienia lub innej formy aktywności
zawodowej,
rozwinięcie lub wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej i społecznej osób
i rodzin, a także lokalnych grup społecznych,
zapobieganie procesom wykluczenia społecznego poprzez wyeliminowanie przeszkód
napotykanych przez osoby, rodziny i środowiska w procesie dostępu do praw i usług
społecznych i podwyższenie jakości życia.
ww
Katalog usług integracji społecznej określi organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego
według podziału na usługi o charakterze społecznym, edukacyjnym, zdrowotnym
i prozatrudnieniowym, które będą stosowane na obszarze gminy lub powiatu, określając sposób ich
finansowania, zasady określenia standardów (standard minimalny i standard optymalny), oraz
ryczałtowych kosztów usług.
c) poszerzenie możliwości łączenia socjalnego dodatku motywacyjnego, z minimalnym
wynagrodzeniem za pracę, w trakcie procesu aktywizacyjnego do 12 miesięcy,
d) określenie sposobów realizacji kontraktów socjalnych i projektów aktywności lokalnej
partnerstwie z podmiotami ekonomii społecznej i przedsiębiorstwami społecznymi, a także
łączenie aktywnej integracji z działaniami w zakresie rewitalizacji jako część wspólnych
działań,
str. 69
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
na etapie zgłoszenia klienta bez względu na rodzaj instytucji, realizowana będzie ścisła
współpraca urzędu pracy i ośrodka pomocy społecznej na zasadzie umowy, w zdefiniowaniu
potrzeb klienta oddalonego od rynku pracy, oraz właściwego skierowania do instytucji lub
podmiotu integracji i pomocy społecznej (segmentacja klientów). Do Programu PAI mogą być
kierowani bezrobotni klienci pomocy społecznej, których powiatowy urząd pracy
zakwalifikował w wyniku profilowania do profilu oddalonych od rynku pracy.
osoba skierowana do Programu PAI zostanie objęta wsparciem urzędu pracy i ośrodka
pomocy społecznej zgodnie z ich właściwością. Określone zostanie wyraźne rozgraniczenie
na
−
−
działania instytucji pomocy społecznej związane z integracją społeczną oraz aktywizacji
zawodowej, które są przedłużeniem działań aktywizacji społecznej,
działania aktywizujące instytucji rynku pracy mające na celu umożliwienie podwyższenia
lub zmiany kwalifikacji lub podjęcia zatrudnienia (szkolenia, zatrudnienie
subsydiowane).
Osoba skierowana z instytucji lub podmiotu pomocy i integracji społecznej do instytucji
rynku pracy objęta zostanie indywidualnym planem działania.
działania aktywizujące pomocy i integracji społecznej trwające do 12 miesięcy składać się
będą z integracji społecznej obejmującej wsparcie dochodowe z pomocy społecznej oraz
dostęp do usług w zakresie aktywizacji społecznej, usług edukacyjnych i zdrowotnych.
Działania te mają na celu
w.
rcl
.go
v.p
l
e) wprowadzenie możliwości objęcia kompleksowym wsparciem mającym na celu przywrócenie na
rynek pracy bezrobotnych klientów pomocy społecznej, którzy z powodu swoich deficytów
i dysfunkcji są od rynku pracy oddaleni. Działania na rzecz tej grupy realizowane będą w ramach
Programu Aktywizacja i Integracja (PAI), inicjowanego wspólnie przez ośrodek pomocy społecznej
i powiatowy urząd pracy. Rozwiązanie ma charakter fakultatywny, w przypadku jego podjęcia
Program PAI realizowany będzie w ścisłej współpracy urzędu pracy i ośrodka pomocy społecznej na
zasadach określonych w zawartym między podmiotami porozumieniu.
–
–
–
rozwinięcie lub wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej i społecznej osób
i rodzin,
zapobieganie procesom wykluczenia społecznego, podwyższenie jakości życia.
W działaniach pomocy i integracji społecznej udział jako partner lub wykonawca usług
uczestniczyć będą organizacje obywatelskie.
elementem komplementarnym z działaniami w zakresie pomocy i integracji społecznej będą
działania z zakresu aktywizacji zawodowej realizowane przez powiatowy urząd pracy,
obejmujące w szczególności prace społecznie użyteczne (badające gotowość do podjęcia
zatrudnienia przez okres do 6 miesięcy), lub możliwość szkolenia zawodowego w celu
zdobycia lub podwyższenia umiejętności zawodowych lub uprawnień zawodowych
(do 3 miesięcy).
ośrodek pomocy społecznej może w ramach aktywnej integracji zaoferować czasową
aktywność w ramach podmiotów zatrudnienia socjalnego (przygotowanie do podjęcia
aktywności zawodowej) lub czasowe podjęcie zatrudnienie w spółdzielni socjalnej założonej
przez jednostkę samorządu terytorialnego i organizację obywatelską, w połączeniu
z realizacją kontraktu socjalnego lub projektu lokalnego. Działania będą realizowane przez
podmioty publiczne, jak i podmioty sektora ekonomii społecznej, w tym szczególnie przez
podmioty zatrudnienia socjalnego. Jednym z elementów zakończenia ścieżki reintegracyjnej
będzie również podniesienie samodzielności w funkcjonowaniu, przywracające osoby
wykluczone do uczestniczenia w życiu rodzinnym i społecznym.
ww
przywrócenie możliwości lub zdolności uzyskania zatrudnienia lub innej formy
aktywności zawodowej lub edukacyjnej,
str. 70
konsekwencją udziału w Programie PAI może być, skierowanie bezrobotnego przez
powiatowy urząd pracy działający w porozumieniu z ośrodkiem pomocy społecznej, do
zatrudnienia u pracodawcy w tym podjęcia pracy w spółdzielni socjalnej tworzonej przez
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
osoby prawne lub skierowania bezrobotnego do agencji zatrudnienia, o charakterze
niekomercyjnym, jeżeli dla powiatowego urzędu pracy współpracującego z ośrodkiem
pomocy społecznej zostanie wyłoniona przez marszałka województwa agencja zatrudnienia
obsługująca bezrobotnych w ramach zlecania usług.
Osoby uczestniczące w każdej ze ścieżek będą monitorowane, przez podmioty pomocy
i integracji społecznej, do 24 lub 30 miesięcy po zakończeniu udziału w procesie reintegracji.
w.
rcl
.go
Rys. 18. Plan ścieżek aktywizacji oraz reintegracji społecznej i zawodowej
2) Zmiany w przepisach dotyczących zatrudnienia socjalnego, umożliwiające stabilne finansowanie
usług reintegracji społecznej i zawodowej w centrach i klubach integracji społecznej, realizujących
wymagany standard usług oraz posiadających certyfikat (akredytację) ministra właściwego
ds. zabezpieczenia społecznego (lub marszałka województwa) poprzez finansowanie
ww
a) ze środków Funduszu Pracy, w części dotyczącej reintegracji zawodowej oraz świadczeń
integracyjnych, oraz motywacyjnej premii integracyjnej, w wysokości uzgodnionej
w porozumieniu z właściwym powiatowym urzędem pracy na podstawie kosztów reintegracji
w ostatnich dwóch latach, jednak w kwocie nieprzekraczającej wysokości przeciętnego
wynagrodzenia w poprzednim kwartale za miesiąc na jednego uczestnika,
b) ze środków budżetów gmin, w części dotyczącej reintegracji społecznej, w wysokości uzgodnionej
w porozumieniu z właściwym wójtem, burmistrzem lub prezydentem właściwego dla uczestnika
zgodnie z przepisami o pomocy społecznej na podstawie kosztów reintegracji społecznej
w ostatnich dwóch latach.
3) Wsparcie usług reintegracji społecznej i zawodowej, w ramach zatrudnienia socjalnego
w szczególności mogą być finansowane działania, dzięki którym możliwe będzie objęcie wsparciem
większej liczby osób (uczestników) lub rozszerzenie zakresu wsparcia.
4) Wsparcie rozwoju podmiotów otoczenia ekonomii społecznej i spółdzielni socjalnych oraz innych
przedsiębiorstw społecznych jako formy zatrudnienia przejściowego dla osób wychodzących
str. 71
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Termin realizacji zadań
1
2014
2015
2
3
Koordynacja
2016
2017
2018
2019
2020
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego (1, 2, w zakresie regulacji prawnych),
rezerwa celowa,
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet 9.4 (1,2,3, 4 w
zakresie finansowania usług) oraz Priorytet 9.1,9.2 (w zakresie
wspólnych projektów infrastrukturalnych i rewitalizacyjnych)
Fundusz Pracy (2 w zakresie finansowania reintegracji
zawodowej),
Budżety wojewodów,
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (1).
.go
Indykatywne źródła
finansowania
4
v.p
l
z warsztatów terapii zajęciowej, centrów i klubów integracji społecznej, placówek opiekuńczo-wychowawczych i innych tego typu placówek. Rodzaje wsparcia zostaną określone przez samorządy
województw.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
Samorządy województw
w.
rcl
Działanie III.2. Budowa aktywnych, zdolnych do rozwoju społeczności – podnoszenie społecznego
i ekonomicznego potencjału zmarginalizowanych, wieloproblemowych społeczności
W ramach działań aktywnej integracji istotną rolę będą miały działania środowiskowe adresowane do
marginalizowanych społeczności lokalnych, umożliwiając aktywizację społeczną i zawodową w celu
zapewnienia spójności społecznej. Działania te będą realizowane w różnych wymiarach obejmujących
zarówno mikrospołeczności w ramach gmin (społeczności sąsiedzkie), całe gminy lub obszary o szerszym
charakterze. Obok działań o charakterze systemowym istotne jest wsparcie samorządów lokalnych
i społeczności lokalnych zarówno w wymiarze metodyczno-animacyjnym i edukacyjnym, jak również
infrastrukturalnym na rzecz rewitalizacji społecznej.
1) Zasadniczym elementem będą działania promujące rozwiązania systemowe w zakresie aktywnej
integracji, w zakresie wdrożenia działań na rzecz organizowania społeczności lokalnej i animacji
społecznej. W szczególności wspierane będą usługi na rzecz regionów umożliwiające rozwój
świadomości i kompetencji społeczności lokalnych
a) tworzenie diagnoz i profilów społeczności trudnych i wieloproblemowych uruchamiających
proces partycypacyjnego planowania lokalnej pomocy i integracji społecznej poprzez
wykorzystywanie corocznych ocen zasobów pomocy społecznej, a także wspólnego
opracowywania rekomendacji dla rad gmin i powiatów”,
ww
b) wdrażanie programów organizowania społeczności lokalnej z wykorzystaniem lokalnego
potencjału społeczności – ludzi, zasobów materialnych, instytucjonalnych do rozwiązywania
lokalnych problemów, określanych na podstawie rekomendacji i wskaźników z corocznych ocen
zasobów pomocy społecznej,
c) tworzenie programów edukacji poza formalnej i nieformalnej w społecznościach lokalnych
rozwijających kompetencje i umiejętności społeczne oraz kształtujące postawy przedsiębiorcze
i obywatelskie,
d) wspieranie grup i inicjatyw społecznych (formalnych i nieformalnych) oraz mobilizowanie ludzi
do samopomocy społecznej i sąsiedzkiej (zasada empowerment), z wykorzystaniem form
wsparcia środowiskowego takich jak: kluby samopomocy, świetlice, placówki wsparcia
dziennego,
str. 72
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
f)
v.p
l
e) animowanie lokalnych sieci współpracy/partnerstw nakierowanych na rozwiązywanie lokalnych
problemów, ze szczególnym uwzględnieniem współpracy międzysektorowej,
wspieranie rozwoju wolontariatu wzmacniającego postawy prospołeczne, aktywność
i solidarność obywatelską, w tym tworzenie różnych form wsparcia instytucjonalnego, np. centra
lub kluby wolontariuszy,
g) upowszechnianie usług lokalnych animatorów pracy pracujących z rodzinami z problemem
dziedziczonego wykluczenia w oparciu o metodologię animatora pracy wypracowaną w ramach
modelu IW EQUAL „Praca w Posagu”.
2) Nastąpi wypracowanie systemu wsparcia zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym
kierunków i programów edukacji dla rozwoju koncepcji „wspólnoty przeciw wykluczeniu”. Tworzenie
rozwiązań prawnych i włączanie nurtu pracy ze społecznością, organizowania społeczności lokalnej
i rewitalizacji społecznej, do strategii i programów, tworzenie środowiska profesjonalistów.
.go
a) tworzenie środowiska organizatorów społeczności lokalnej na poziomie krajowym i regionalnym,
zapewnienie wsparcia edukacyjno-metodycznego, wypracowywanie nowych innowacyjnych
rozwiązań, wymiana praktyk i doświadczeń,
b) tworzenie i wdrażanie długofalowych, komplementarnych programów edukacyjno-wspierających na poziomie krajowym i regionalnym nakierowanych na edukację w kierunku
rozwoju potencjału społeczności lokalnych w szczególności zagrożonych wykluczeniem
i marginalizowanych.
w.
rcl
3) Działania środowiskowe nie będą możliwe bez tworzenia wielofunkcyjnych przestrzeni
umożliwiających inicjatywy zarówno w wymiarze społecznościowym, jak i wobec osób zagrożonych
wykluczeniem społecznym. Dlatego też niezbędne jest podjęcie następujących przedsięwzięć
a) zmiany prawne w zakresie zagospodarowania przestrzennego umożliwiające m. in
partycypację społeczną w sporządzaniu aktów planistycznych, tj. wprowadzenie konsultacji
społecznych na etapie przygotowywania koncepcji studium i planu miejscowego,
rozszerzenie obszaru analizy na potrzeby wydania decyzji o warunkach zabudowy i decyzji
lokalizacji inwestycji celu publicznego o potrzeby w zakresie usług społecznych,
b) wsparcie tworzenia lokali socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla
bezdomnych, w tym możliwości dofinansowania remontu lokali z przeznaczeniem na świetlice
środowiskowe, kluby dziecięce i młodzieżowe, kluby integracji społecznej, kluby animacji lokalnej
w połączeniu środków budżetowych ze
środkami Europejskiego Funduszu Rozwoju
Regionalnego.
4) Działania środowiskowe nie są możliwe bez szerokiego spektrum i zapewnienia dostępności do
bezpłatnego poradnictwa prawnego i obywatelskiego. Poradnictwo prawne i obywatelskie pełni
ważną rolę społeczną, pomagając obywatelom w wychodzeniu z trudnych sytuacji życiowych, dlatego
też będą wspierane działania organizacji obywatelskich dostarczające takich usług. Niezbędne jest
wsparcie realizacji skoordynowanych przedsięwzięć zmierzających do wprowadzania rozwiązań
w oparciu o formułę zarządzania sieciowego z wykorzystaniem instytucji publicznych i organizacji
obywatelskich.
ww
Termin realizacji zadań
Indykatywne źródła
finansowania
str. 73
1
2
3
4
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego spraw mieszkalnictwa (3a),
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego (2b),
budżet ministra właściwego do spraw mieszkalnictwa,
Bank Gospodarstwa Krajowego (3b),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet 9.4 (1) ,
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet 9.7 (4),
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Koordynacja
Działanie III.3.
środowiskowych
Rozwój
Poz. 787
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet 9.1 (3b).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego (1, 2b)
Minister właściwy do spraw mieszkalnictwa (2)
Samorządy województw (1, 2, 3)
społecznych
usług
v.p
l
użyteczności
publicznej,
zwłaszcza
usług
Istotnym segmentem działań na rzecz aktywnej integracji będzie rozwój usług uzupełniających
i wspierających rolę rodziny.
w.
rcl
.go
W zakres definicji usług społecznych użyteczności publicznej (usług społecznych interesu ogólnego)
wchodzą następujące usługi społeczne wskazane we Wspólnym Słowniku Zamówień CPV71
Kod CVP
Opis
Usługi pracy społecznej
85310000-5
Usługi opieki społecznej obejmujące miejsca noclegowe
85311000-2
Usługi opieki społecznej dla osób starszych
85311100-3
Usługi opieki społecznej dla osób niepełnosprawnych
85311200-4
Usługi opieki społecznej dla dzieci i młodzieży
85311300-5
Usługi opieki społecznej nieobejmujące miejsc noclegowych
85312000-9
Usługi opieki dziennej
85312100-0
Usługi opieki dziennej nad dziećmi i młodzieżą niepełnosprawną
85312120-6
Dostarczanie zakupów do domu (świadczone w domu)
85312200-1
Usługi dozoru i doradztwa (orienntacji i poradnictwa)
85312300-2
Usługi dozoru (orientacji szkolnej i zawodowej)
85312310-5
Usługi doradztwa
85312320-8
Usługi planowania rodziny (planowanie i wspieranie rodziny)
85312330-1
Usługi opieki społecznej nieświadczone przez ośrodki pobytowe
85312400-3
Usługi rehabilitacyjne
85312500-4
Usługi rehabilitacji zawodowej
85312510-7
Usługi społeczne
85320000-8
Administracyjne usługi społeczne (koordynacja usług)
85321000-5
Program działań na rzecz gmin (organizowania społeczności
85322000-2
85323000-9
lokalnej)
Usługi zdrowotne świadczone na rzecz wspólnot (lokalne
programy zdrowia publicznego)
Dotyczy to zarówno działań o charakterze metodycznym, prawnym, organizacyjnym, jak i edukacyjnym.
Dlatego też wspierane będą następujące zadania
ww
1) Systemowe działania w zakresie rozwoju standardów usług mające na celu:72
a) wdrożenie wypracowanych i przyjętych standardów usług i modeli instytucji pomocy i integracji
społecznej,
b) wypracowywanie standardów poszczególnych typów usług społecznych użyteczności publicznej
(interesu ogólnego) wraz z określeniem ich poziomu minimalnego i optymalnego,
W tabeli wskazano zakres usług społecznych użyteczności publicznej, które finansowane byłyby w ramach projektów
rozwojowych w Priorytecie 9.7. Regionalnych Programów Operacyjnych. Pominięto te usługi (np. praca socjalna, opieka nad
dzieckiem żłobki, przedszkola), które są ujęte w innych typach działań. W tabeli obok oficjalnego nazewnictwa usług
wprowadzono w nawiasach wyjaśnienia oddające bardziej precyzyjne sens danej kategorii.
72 Działania oparte będą o wypracowane rezultaty projektu współfinansowanego ze środków EFS „Tworzenie i rozwijanie
standardów usług pomocy i integracji społecznej” (Priorytet I Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki).
str. 74
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
.go
v.p
l
c) promowanie i wdrożenie projektów innowacyjnych testujących innowacje w obszarze usług
społecznych.
2) Systemowe działania, wspierające działania lokalne i regionalne73, przy pomocy Ogólnopolskiej
Platformy Usług Społecznych będącej siecią partnerstwa publiczno-społecznego z udziałem
przedstawicieli MPiPS, zrzeszeń jednostek samorządu terytorialnego oraz federacji organizacji
obywatelskich zrzeszających organizacje realizujące usługi społeczne. Platforma będzie prowadzić usługi
o charakterze systemowym, wspierającym działania regionów i środowisk lokalnych, będzie również
punktem koordynacji i wymiany wszelkich wysiłków dążących do rozwoju pracy socjalnej, polityki
społecznej, aktywizacji zawodowej i społecznej.
Działania będą miały na celu
a) monitoring realizacji polityki i badanie jakości usług społecznych przez podmioty ekonomii
społecznej (w tym organizacje obywatelskie),
b) wsparcie w zakresie standaryzacji usług społecznych i współpracy publiczno-społecznej
w ramach realizacji usług,
c) tworzenie wspólnie z organizacjami samorządowymi bazy dobrych praktyk usług społecznych
użyteczności publicznej wraz kosztami ich realizacji, wykorzystując również efekty projektów
innowacyjnych, w tym realizowanych w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki,
d) wypracowywanie założeń aktów prawnych odnoszących się do realizacji usług społecznych,
e) działalność edukacyjną wspierającą regiony w zakresie wdrażania standardów usług
społecznych.
3) Działania o charakterze prawno-edukacyjnym
a) przygotowanie i wdrożenie zmian prawnych określających zasady i tryb współpracy przy
zlecaniu zadań użyteczności publicznej, poprzez rezultaty, a nie zasady kosztowe, co znacznie
wzmocni rolę zlecania zadań publicznych,
w.
rcl
b) przygotowanie i wdrożenie w lokalnych dokumentach planistycznych i rozwoju zapisów
dotyczących stosowania klauzul społecznych w zamówieniach publicznych określonych
w ustawie – Prawo zamówień publicznych, przy zakupie usług społecznych użyteczności
publicznej w trybie zamówień publicznych. Zapisy te powinny zostać określone w drodze
publicznej dyskusji nad treścią lokalnych dokumentów planistycznych i rozwoju,
c) wprowadzenie w regulacjach ustawowych instytucji kontraktu lokalnego, zawieranego przez
samorząd wojewódzki z samorządami gminnymi i powiatowymi, w którym
•
•
samorząd lokalny dobrowolnie przystępuje do projektu współpracy z samorządem
województwa, buduje partnerstwo lokalne na rzecz wdrażania kontraktu, opracowuje plan
w działaniu na okres dwóch lat,
samorząd województwa pomaga samorządowi lokalnemu tworzyć „plan w działaniu” (w tym
wspólne rekomendacje w ramach corocznej oceny zasobów pomocy społecznej) jako
krótkoterminowy plan zmiany społecznej, połączony z działaniami w sferze rozwoju usług
społecznych użyteczności publicznej, wspiera uzgodnione działania, dokonuje oceny
wykonania.
Działania samorządu województwa mogą realizować swoje zadania za pośrednictwem lub przy pomocy
podmiotów realizujących usługi w zakresie animacji lokalnej. Kontrakt może mieć zastosowanie również
w innych obszarach rozwojowych.
ww
4) Działania o charakterze rozwojowym
a) przewiduje się wypracowanie ścieżek finansowania ze środków europejskich dla gmin (grupy
gmin), które przygotowywałyby partnerskie publiczno-społeczne projekty rozwojowe. Celem ich
byłby rozwój usług społecznych użyteczności publicznej,
b) projekty rozwojowe będą miały na celu rozwój dotychczasowych lub stworzenie nowych
kategorii usług w społeczności lokalnej, przy jednoczesnej funkcji tworzenia miejsc pracy
w sektorze ekonomii społecznej,
73
c) realizacja części usług byłaby zlecana w trybie pożytku publicznego między innymi podmiotom
ekonomii społecznej (w tym organizacjom obywatelskim).
Działanie oparte będzie o wypracowane rezultaty projektu „Modelowy system na rzecz integracji społecznej” Priorytetu
I Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki.
str. 75
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
2014
1
2
3
Indykatywne źródła
finansowania
4
Koordynacja
2016
2017
2018
2019
2020
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego (1c) w ramach zadań resortu oraz (2, 3a i c),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet inwestycyjny 9.4, 9.7
(1a, 4 w zakresie realizowanych usług) oraz Priorytet
inwestycyjny 9.1, 9.2 (w zakresie wspólnych programów
infrastrukturalnych i rewitalizacyjnych),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet 9.4, 9.7
(1 b,c,2),
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (1a, 3b, 4).
.go
Termin realizacji zadań
2015
v.p
l
Tym samym budowałoby to kooperację między samorządem wojewódzkim i lokalnym (dobre rządzenie),
kooperację międzysektorową wewnątrz samorządu (kapitał społeczny). Prowadziłoby jednocześnie do
rozwoju usług użyteczności publicznej (interesu ogólnego) oraz rozwoju ekonomii społecznej
i przedsiębiorstw społecznych.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
Samorządy województw
w.
rcl
Działanie III.4. Poprawa systemu włączania osób niepełnosprawnych do życia społecznego
i zawodowego
1) Przygotowanie zmian do ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych w zakresie
a) opracowania i testowania systemu usług asystenckich wspierających aktywność społeczną
i zawodową osób niepełnosprawnych (m.in. badania, analizy, testowanie rozwiązań w zakresie
usług asystenckich dla osób niepełnosprawnych),
b) nowego instrumentu wspierania zatrudnienia osób niepełnosprawnych – zatrudnienia
wspomaganego między innymi przy wykorzystaniu doświadczeń projektów innowacyjnych;
zatrudnienie wspomagane stanowić będzie metodę wprowadzania osoby niepełnosprawnej na
otwarty rynek pracy, a także będzie miało na celu wspieranie jej w utrzymaniu się na tym rynku.
Instrument ten pozwoli osobom niepełnosprawnym, posiadającym trudności w znalezieniu
i utrzymaniu zatrudnienia na podjęcie aktywności zawodowej;
2)
Wypracowywanie i upowszechnianie rozwiązań z zakresu zarządzania różnorodnością w miejscu
pracy oraz testowanie wypracowanych rozwiązań w
zakresie uwzględniania potrzeb
wynikających z niepełnosprawności w miejscu pracy;
ww
3)
Umożliwienie uczestnikom warsztatów terapii zajęciowej odbywania staży rehabilitacyjnych, np.
w przedsiębiorstwach społecznych i Zakładach Aktywności Zawodowej bez utraty statusu
uczestnika, umożliwiając płynne przechodzenie do aktywizacji zawodowej;
4)
5)
Zwiększenie kompetencji członków organów opiniodawczo-doradczych, w szczególności
w obszarze osób niepełnosprawnych, m.in. z zakresu rozwiązań systemowych, dobrych praktyk,
nowoczesnych instrumentów wsparcia; poszerzanie wiedzy m.in. w zakresie polityk na rzecz osób
niepełnosprawnych;
Wypracowanie, przetestowanie i wdrożenie standardów dostępności w społeczno-zawodowym
funkcjonowaniu osoby z niepełnosprawnością.
str. 76
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Termin realizacji zadań
1
2
3
4
Indykatywne źródła
finansowania
Koordynacja
5
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Poz. 787
2020
v.p
l
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet
Inwestycyjny 8.11; Priorytet Inwestycyjny 9.4.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
.go
Działanie III. 5. Poprawa dostępności do świadczeń zdrowotnych
w.
rcl
W ramach tego działania planowane są następujące zadania
1) Zmiany systemowe w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej – poprawa dostępności i jakości
opieki sprawowanej nad pacjentami w podstawowej opiece zdrowotnej, w szczególności w zakresie
wczesnego wykrywania i profilaktyki chorób
a) działania legislacyjne mające na celu zmianę definicji lekarza podstawowej opieki zdrowotnej,
co umożliwi w konsekwencji rozszerzenie możliwości udzielania świadczeń zdrowotnych
w podstawowej opiece zdrowotnej w ramach systemu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego przez
lekarzy pediatrów i lekarzy internistów,
b) zmiany dotyczące wprowadzenia elementów finansowania mieszanego świadczeń realizowanych
przez lekarza i pielęgniarkę POZ
– dopłaty do porad patronażowych i bilansów zdrowia dzieci, porad profilaktycznych dla osób
dorosłych,
– dopłaty do porad patronażowych, opieki nad chorymi z ranami wymagającymi długotrwałego
zaopatrywania, porad związanych z profilaktyką otyłości,
c) zwiększenie wyceny wizyt realizowanych przez położną POZ,
d) wprowadzenie wyceny pobierania materiału do badań cytologicznych przez położną,
e) poprawy finansowania w medycynie szkolnej i transporcie sanitarnym.
2) Rozwój psychiatrycznej opieki zdrowotnej, wsparcie podmiotów leczniczych, w zakresie tworzenia
i rozwoju form medycznej opieki środowiskowej
a) upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej, skoordynowanie
różnych form opieki i pomocy środowiskowej,
b) wsparcie projektów teleopieki, czyli doradztwa telefonicznego i bezpośredniej pomocy (lekarzy,
pielęgniarek i opiekunów medycznych) na wezwanie w szczególnej sytuacji.
ww
3) Rozwój nowoczesnej infrastruktury ochrony zdrowia
a) utworzenie nowych i modernizację istniejących szpitalnych oddziałów ratunkowych, centrów
urazowych, wsparcie przyszpitalnych całodobowych lotnisk lub lądowisk dla śmigłowców – przy SOR
oraz jednostkach organizacyjnych szpitali wyspecjalizowanych w zakresie udzielania świadczeń
zdrowotnych niezbędnych dla ratownictwa medycznego,
b) wsparcie baz lotniczego pogotowia ratunkowego oraz wyposażenie śmigłowców ratowniczych
w sprzęt umożliwiający loty w trudnych warunkach atmosferycznych i w nocy,
c) wsparcie podmiotów leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie leczenia chorób
układu krążenia, układu kostno-stawowo-mięśniowego, układu oddechowego, chorób i zaburzeń
psychicznych, nowotworów oraz innych zdiagnozowanych w regionach problemów zdrowotnych
mieszkańców,
d) wsparcie podmiotów leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie ginekologii,
położnictwa, neonatologii, pediatrii oraz innych specjalizacji zajmujących się leczeniem dzieci,
e) wsparcie podmiotów leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie geriatrii oraz opieki
długoterminowej,
f) wsparcie infrastruktury uczelni medycznych i szpitali klinicznych.
str. 77
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
4) Rozwój kształcenia przed i podyplomowego kadr medycznych
a) wsparcie kształcenia przeddyplomowego na kierunkach medycznych poprzez finansowanie
programów rozwojowych dla uczelni medycznych,
b) poprawa potencjału dydaktycznego podmiotów prowadzących działalność leczniczą uczestniczących
w systemie kształcenia specjalistycznego,
c) wsparcie procesu doskonalenia zawodowego kadr medycznych, rozwój specjalizacji
i innych form doskonalenia zawodowego,
d) wdrożenie szkolenia kadr
o zróżnicowanych kompetencjach, niezbędnych do realizacji
środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
1
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
w.
rcl
Termin realizacji zadań
.go
5) Poprawa jakości i efektywności systemu opieki zdrowotnej
a) wsparcie systemu akredytacji podmiotów wykonujących działalność leczniczą w każdym obszarze
opieki zdrowotnej (podstawowa opieka zdrowotna, ambulatoryjna opieka specjalistyczna, leczenie
szpitalne i leczenie uzależnień),
b) przygotowanie i wdrożenie programów wspomagających działania szkoleniowe i usługi doradcze,
coaching w zakresie poprawy jakości opieki zdrowotnej,
c) kształcenie pracowników administracyjnych i zarządzających podmiotami leczniczymi, jak również
przedstawicieli płatnika i podmiotów tworzących,
d) rozwój systemów i rejestrów medycznych, wdrożenie zintegrowanej opieki zdrowotnej i zarządzania
chorobą
– pilotaż koordynowanej opieki zdrowotnej,
– opracowanie rozwiązań dotyczących mapowania potrzeb zdrowotnych – regionalne mapy oceny
potrzeb zdrowotnych stanowić będą ważny instrument polityki zdrowotnej państwa,
– wypracowanie skutecznych programów zdrowia publicznego dotyczących wybranych grup
społecznych oraz powiatów, rozwój informatyzacji systemu opieki zdrowotnej.
2
3
4
Indykatywne źródła
finansowania
5
ww
Koordynacja
Środki krajowe w tym
NFZ (1),
budżet państwa (3f, 2),
Budżet środków europejskich część 46 (2, 3, 4, 5),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój , Priorytet
Inwestycyjny 9.7 (2) i(5) oraz Priorytet Inwestycyjny 10.2 i 10.3
(4),
EFRR 2014-2020: Program Operacyjny Infrastruktura
i Środowisko -bis Cel 9. Priorytet Inwestycyjny 9.1 (3),
Program Operacyjny Polska Cyfrowa , Cel 2 Priorytet 2.3 (5),
Regionalne Programy Operacyjne , Priorytet Inwestycyjny 9.1 (3).
Minister właściwy do spraw zdrowia
Działanie III.6. Działania na rzecz włączenia społecznego migrantów
Problematyka integracji cudzoziemców znalazła się w szeregu rządowych dokumentów strategicznych.
Zgodnie z tymi zapisami, główne wyzwania dla wykorzystania w realizacji celów polityki integracyjnej
powinny być następujące
uwzględnienie trendów demograficznych, w tym kontekście odwołanie się do założeń polityki
migracyjnej i zakładanego wzrostu imigracji do Polski,
str. 78
dążenie do poprawy spójności społecznej, w tym integracji cudzoziemców, odwołanie się do zasad
przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.
v.p
l
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
– 80 –
Urząd do Spraw Cudzoziemców, udzielając pomocy socjalnej cudzoziemcom ubiegającym się o udzielenie
ochrony międzynarodowej (tj. status uchodźcy, ochrona uzupełniająca) w Polsce, od wielu lat prowadzi
działania, których celem jest wsparcie procesu włączenia społecznego migrantów. Wśród takich działań
wskazać można przede wszystkim
.go
1) program bezpłatnej nauki języka polskiego w oparciu o metodykę nauczania obcokrajowców,
prowadzony we wszystkich ośrodkach dla cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu,
2) zapewnienie dzieciom realizującym obowiązek szkolny w szkołach podstawowych, gimnazjach lub
szkołach ponadgimnazjalnych pomocy dydaktycznych oraz pokrywanie, w miarę możliwości,
kosztów zajęć pozalekcyjnych i rekreacyjno-sportowych,
3) współpracę z organizacjami pozarządowymi i udział w projektach finansowanych ze środków
unijnych mających na celu ułatwienie integracji ze społecznością lokalną (np. w zakresie
organizacji wolontariatu, prowadzenia zajęć, kursów i szkoleń dla obcokrajowców, warsztatów
artystycznych, w których wspólnie uczestniczą Polacy i cudzoziemcy),
4) szkolenia pracowników z tematyki dotyczącej wielokulturowości.
w.
rcl
Integracja cudzoziemców jest jednym z tematów dokumentu „Polityka migracyjna Polski – stan obecny
i postulowane działania”, przyjętego przez Radę Ministrów 31 lipca 2012 roku. Zawarte w dokumencie
rekomendacje są kluczowe w kontekście określania założeń i wytycznych dla realizacji przyszłych działań
w tym obszarze.
W nawiązaniu do zapisów dokumentu „Polityka migracyjna Polski” proponuje się następujące grupy
działań
1) Działania skierowane do społeczeństwa przyjmującego, których celem jest
a) zwiększenie akceptacji dla zjawiska migracji wśród mieszkańców Polski,
b) poprawa komunikacji z przedstawicielami innych kultur,
c) walka i przełamywanie panujących powszechnie stereotypów,
d) zwiększenie poziomu wiedzy na temat przyczyn migracji z krajów pochodzenia, społeczności
migrantów obecnych w naszym kraju, ich kultur i religii,
e) budowanie akceptacji dla odmienności kulturowych oraz etnicznych, wyczulenie społeczeństwa
na zagadnienia związane z wielokulturowością i zróżnicowaniem etnicznym,
f) tworzenie obiektywnego wizerunku migrantów w mediach.
Działania skierowane do społeczeństwa przyjmującego, to przede wszystkim
a) prowadzenie ogólnopolskich kampanii społecznych, pokazujących obecność migrantów w Polsce,
b) lokalne kampanie informujące o zagadnieniach związanych z obecnością migrantów
w społeczeństwie oraz o negatywnych skutkach społecznych ich dyskryminacji i wykluczania,
c) promocja zatrudnienia osób pochodzących z innych kultur,
d) prowadzenie szkoleń dla przedstawicieli różnych instytucji (szkoły, służby mundurowe, pomoc
społeczna, urzędy, służba zdrowia) dotyczących obecności cudzoziemców w Polsce i metod pracy
z klientem cudzoziemskim,
e) pokazywanie sposobów przezwyciężania problemów pojawiających się na styku różnic
kulturowych.
ww
2) Działania wspierające społeczności migrantów, których celem jest zwiększenie ich zdolności do
współpracy z organizacjami tak zwanego głównego nurtu i do uczestniczenia w życiu społecznym
i publicznym.
Działania wspierające społeczności migrantów to przede wszystkim
a) partnerstwo organizacji migranckich i lokalnych organizacji pozarządowych,
b) kształcenie, wspieranie liderów/ek społeczności migranckich i pokazywanie im korzyści
płynących ze zrzeszania się i aktywnego działania,
c) jasny system informacji (program) o kształceniu ustawicznym/podstawowym,
d) wsparcie animacji kulturowej,
e) wspieranie centrów wielokulturowych, ale też zachęcanie do uczestnictwa w głównym nurcie
kulturowym,
f) wzmocnienie wojewódzkich i lokalnych forów ds. migrantów. Wspieranie diaspory we własnej
kulturze (stypendia naukowe, tłumaczenie literatury, ściąganie zdolnych imigrantów),
g) szukanie „ambasadorów społeczności migranckich”,
h) tworzenie migranckich programów telewizyjnych w Telewizji Publicznej.
str. 79
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
3) Działania skierowane do społeczności migranckich warunkujące proces integracji, których celem jest
a) zwiększenie akceptacji dla społeczeństwa przyjmującego, jego zasad kulturowych
i obowiązującego w Polsce prawa,
b) poprawa komunikacji z przedstawicielami innych kultur, w tym społeczeństwa
przyjmującego,
c) przełamywanie powszechnych stereotypów,
d) zwiększenie poziomu wiedzy na temat przyczyn migracji z krajów pochodzenia,
społeczności migrantów obecnych w naszym kraju, ich kultur i religii,
e) budowanie akceptacji dla odmienności kulturowych oraz etnicznych, wyczulenie
migrantów na zagadnienia związane z wielokulturowością i zróżnicowaniem etnicznym.
1
2
3
2014
2015
2016
2017
w.
rcl
Termin realizacji zadań
.go
4) Działania skierowane do migrantów wymagających integracji poprzez systemowe programy
integracyjne oraz stworzenie możliwości dla wszystkich cudzoziemców, którzy przyjadą do Polski,
wzięcia udziału w programie, który umożliwi im nabycie tzw. miękkich umiejętności związanych
z prawidłowym funkcjonowaniem na poziomie społecznym oraz instytucjonalnym w Polsce.
Działania skierowane do migrantów wymagających integracji poprzez systemowe programy
integracyjne to przede wszystkim
a) tworzenie lokalnie wdrażanych programów „oprowadzania po domu”, skierowanych do nowo
przybyłych migrantów, których celem jest zapoznanie cudzoziemców z podstawowymi
przepisami prawnymi, systemem administracyjnym, edukacyjnym, realiami życia w Polsce oraz
w danym regionie.
b) organizowanie kursów języka polskiego dla migrantów, którzy zamierzają przebywać w Polsce
przez dłuższy czas.
Indykatywne źródła
finansowania
ww
Koordynacja
str. 80
2018
Budżet Europejskiego Funduszu Migracji i Azylu,
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (3),
Budżet państwa.
2019
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
Jednostki samorządu terytorialnego
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Priorytet IV. Bezpieczeństwo i aktywność osób starszych
Działanie IV.1. Promocja aktywności zawodowej i społecznej seniorów
Stworzenie modelu aktywności społecznej i zawodowej osób starszych opartego na wykorzystaniu ich
potencjałów i zapobieganiu wykluczeniu społecznemu poprzez stworzenie miksu dochodowego opartego
na świadczeniach emerytalnych oraz wynagrodzeniu z pracy, tak aby zapobiegać wykluczeniu
społecznemu osób starszych (dostęp do opieki zdrowotnej i długoterminowej na odpowiednim poziomie)
oraz zbyt szybkiej rezygnacji z zatrudnienia poprzez wzrost jej opłacalności
a)
.go
1) Promocja projektowania dóbr i usług dla starszych pracowników z zakresu poprawy ergonomii pracy
oraz wdrażania ich w miejscu pracy;
2) Promowanie zachowań prozdrowotnych, w tym aktywności fizycznej i zdrowego trybu życia wśród
pracowników dla wydłużenia aktywności zawodowej i utrzymania dobrego stanu zdrowia;
3) Badania nad starzeniem się oraz sytuacją osób starszych (np. w ramach badań SHARE), badanie
współzależności między aktywnością a zdrowym starzeniem się;
4) Badanie aktywności osób 50+ (współzależność aktywności zawodowej, społecznej, obywatelskiej);
5) Rozwój świadomości społecznej na temat potencjału osób starszych oraz współpracy
międzypokoleniowej
promocja pozytywnego wizerunku starszych pracowników oraz rozwoju ról społecznych 50+,
a także promocja dobrych praktyk w tym zakresie,
b) wypracowanie i wdrożenie rozwiązań realizujących ideą mainstreaming ageing (w ramach
projektowanych instrumentów wsparcia w polityce rynku pracy),
c)
działania wspierające międzypokoleniowy transfer wiedzy.
1
2015
2016
2017
w.
rcl
Termin realizacji zadań
2014
2018
2019
2020
2
3
4
Indykatywne źródła
finansowania
Koordynacja
5
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego (1, 2, 3, 4, 5),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet
Inwestycyjny 8.10 (2,3,4).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
Działanie IV.2. Stworzenie nowego systemu opieki nad osobami niesamodzielnymi i w podeszłym
wieku
ww
1) Wsparcie merytoryczne i finansowe dla rozwoju usług i tworzenia dziennych domów pomocy dla
osób starszych i niesamodzielnych w środowiskach lokalnych poprzez
a) zapewnienie niezbędnej liczby miejsc w dziennych domach pomocy w regionie, określonej na
podstawie diagnozy potrzeb pomocy społecznej, co z jednej strony obniży koszty obsługi opieki,
jak również zapewni wyższy komfort dla osób potrzebujących,
b) zapewnienie realizacji usług otwartych (terenowych) przez dzienne domy pomocy – np. w formie
dowożenia posiłków do potrzebujących bądź świadczenia usług opiekuńczych,
str. 81
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
e) rozwijanie specjalistycznych usług opiekuńczych oraz oferty usług oparcia społecznego dla osób
z zaburzeniami psychicznymi.
Kontynuowanie prac zmierzających do zmiany istniejących form pomocy osobom niesamodzielnym
obejmujących
a) przyjęcie definicji niesamodzielności, stopni niesamodzielności oraz trybu orzekania
o niesamodzielności (z uwzględnieniem przy kryteriach definiowania stopnia niesamodzielności
i orzekaniu o niesamodzielności – grup osób szczególnie zależnych od pomocy innych
wymagających pomocy i opieki przez całą dobę, w szczególności osób zaburzeniami psychicznymi
(np. osoby z upośledzeniem umysłowym w stopniu znacznym i głębokim, osoby z autyzmem,
z niepełnosprawnościami sprzężonymi, np. osoby głuchoniewidome itd.),
.go
2)
v.p
l
c) rozwój sieci placówek całodobowych okresowego pobytu zapewniających możliwość okresowej
opieki dla niesamodzielnej osoby (w tym starszej i niepełnosprawnej) w przypadku choroby lub
innego okresowego braku możliwości sprawowania opieki ze strony rodziny lub konieczności
odpoczynku od sprawowania stałej opieki,
d) wsparcie infrastruktury w zakresie tworzenia lokali socjalnych, mieszkań chronionych, poprzez
połączenie wsparcia budżetowego ze współfinansowaniem z Europejskiego Funduszu Rozwoju
Regionalnego. Działania te powinny być kompatybilne z działaniami Priorytetu III odnoszącego
się do działań środowiskowych,
b) określenie rodzajów usług, kryteriów i zasad ich przyznawania, zakładające prawo wyboru formy
i rodzaju świadczenia opiekuńczego albo świadczenia finansowego przez osoby niesamodzielne,
lub ich opiekunów prawnych lub faktycznych. Określenie wymogów odnoszących się do
standardów realizowanych usług przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego.
3) Prace nad zmianami w zakresie przebudowy opieki instytucjonalnej domów pomocy społecznej
mające na celu poprawę jakości usług świadczonych dla osób tam przebywających, w tym
ww
w.
rcl
a) poprawa dostępności do świadczeń zdrowotnych udzielanych w ramach powszechnego
ubezpieczenia zdrowotnego, również poprzez ewentualną modyfikację istniejących form,
struktur organizacyjno-prawnych umożliwiających ich udzielanie, zgodnie z obowiązującymi
przepisami prawnymi dotyczącymi wykonywania działalności leczniczej oraz warunków
realizacji gwarantowanych świadczeń zdrowotnych,
b) zmiana sposobu dofinansowania pobytu w DPS przez gminy poprzez wprowadzenie świadczenia
na częściowe pokrycie utrzymania w DPS (zamiana dotychczasowego sposobu partycypacji
gminy), które ułatwiłoby osobie swobodny dostęp do miejsca w zarówno publicznym, jak
i prywatnym domu pomocy społecznej,
c) wprowadzenie możliwości tworzenia przez marszałka województwa nowego typu domu pomocy
społecznej dla osób ze zmodyfikowaną świadomością wynikająca z uzależnienia od środków
psychoaktywnych,
d) zmodyfikowanie sposobu odpłatności członków rodziny za pobyt w domu pomocy społecznej,
e) w przypadku gdy uchylają się oni od zawarcia umowy o odpłatności za DPS bądź też nie zgadzają
się na ujawnienie swoich dochodów, poprzez wprowadzenie trybu administracyjnego w tym
zakresie, wprowadzenie odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS rozumianej jako partycypacja
mieszkańca, rodziny i gminy, stanowiącej „dochód” domu pomocy społecznej, która nie może być
przeznaczona na inne cele niż utrzymanie DPS,
f) dążenie do zmian w finansowaniu DPS , w których przebywają mieszkańcy na starych zasadach,
g) opracowanie rozwiązań umożliwiających domom pomocy społecznej pozyskiwanie odatkowych
zewnętrznych środków finansowych.
4) Wypracowanie i wdrożenie systemów szkolenia dla opiekunów oraz wśród pracowników innych
branż (np. członków rodziny sprawujących opiekę nad osobami niesamodzielnymi) z zakresu pomocy
osobom starszym (w tym pilotaż) oraz wypracowanie standardów szkolenia dla opiekunów
i wolontariuszy z zakresu pomocy osobom starszym.
str. 82
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Termin realizacji zadań
2014
1
2
3
Indykatywne źródła
finansowania
4
Koordynacja
2016
2017
2018
2019
2020
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (1a i 1b),
Bank Gospodarstwa Krajowego( 2d),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet 9.1 (1d) Priorytet
Inwestycyjny 9.7 (1c),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój Priorytet 9.7
(4),
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego (1 e, 2, 3),
rezerwa celowa,
Budżety wojewodów cz.85 (1e).
.go
2015
Poz. 787
v.p
l
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
Działanie IV.3. Zwiększenie dostępności i jakości opieki zdrowotnej oraz rehabilitacji medycznej
dla osób starszych
w.
rcl
1) Dostosowanie systemu ochrony zdrowia do prognozowanych do roku 2030 zmian demograficznych,
poprzez
a) rozpoczęcie działań mających na celu wdrożenie holistycznych standardów opieki nad osobami
w wieku geriatrycznym poprzez między innymi rozwój nowoczesnej infrastruktury w obszarze
geriatrii, dostosowanie kształcenia kadr medycznych do identyfikowanych potrzeb oraz
nowoczesną organizację geriatrycznych świadczeń zdrowotnych,
b) zwiększenie dostępnoś ci do ambulatoryjnych i
w zakresie geriatrii w ramach posiadanych ś rodkó w.
szpitalnych
ś wiadczeń
zdrowotnych
2) Zmniejszenie niekorzystnych następstw na rynku pracy wynikających ze zmian demograficznych
poprzez wdrożenie w systemie ochrony zdrowia rozwiązań skierowanych na potrzeby osób
starszych, poprzez
a) wsparcie podmiotów leczniczych, w zakresie tworzenia i rozwoju alternatywnych form opieki
nad osobami starszymi poprzez rozwój działalności dziennych domów opieki nad osobami
starszymi, szkolenia dla opiekunów (członków rodzin) w zakresie opieki nad osobami starszymi,
b) przygotowanie i tworzenie wypożyczalni sprzętu pielęgnacyjnego i wspomagającego połączone
z doradztwem w doborze sprzętu, treningami samoobsługi z użyciem wypożyczonego sprzętu
oraz przygotowaniu warunków do opieki domowej,
ww
c) wsparcie projektów teleopieki czyli doradztwa telefonicznego i bezpośredniej pomocy (lekarzy,
pielęgniarek i opiekunów medycznych) na wezwanie w szczególnej sytuacji,
d) szkolenia oraz doradztwo w zakresie dostosowania szpitali/oddziałów do odpowiedniego
standardu hospitalizacji osób starszych oraz pilotażowa realizacja projektów wspierających
zakup niezbędnego wyposażenia,
e) wsparcie podmiotów leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie geriatrii oraz
opieki długoterminowej.
str. 83
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Termin realizacji zadań
Indykatywne źródła
finansowania
Koordynacja
1
2
3
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Poz. 787
2020
v.p
l
Budżet państwa w tym
Budżet ministra właściwego do spraw zdrowia (1),
Budżet Narodowego Funduszu Zdrowia (1),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet Inwestycyjny 9.7
(2b,c),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet
Inwestycyjny 9.7 (2d).
Minister właściwy do spraw zdrowia
Samorządy województw
.go
Działanie IV.4. Rozwój środowiskowych form pomocy i samopomocy seniorów. Rozwój aktywności
i wolontariatu seniorów
1) Wsparcie, w tym finansowe dla tworzenia wysokiej jakości i poprawy jakości infrastruktury
i funkcjonowania inicjatyw wykorzystujących potencjał seniorów dla dobra lokalnych społeczności
a) klubów seniora, w tym klubów rozwijających pasje i zainteresowania seniorów,
b) organizacji seniorskich,
c) miejsc i usług przyjaznych seniorom,
d) inicjatyw wspierających dostęp seniorów do nowych technologii,
e) „banków czasu”,
f) wolontariatu seniorów, a także wolontariatu międzypokoleniowego,
g) wspieranie aktywnych form spędzania czasu przez seniorów
w.
rcl
poprzez konkursy dla organizacji obywatelskich działających w sferze pożytku publicznego dla
seniorów w ramach Rządowego Programu na Rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata
2014–2020.
2) Organizacja działań, akcji, kampanii mających na celu tworzenie pozytywnego obrazu późniejszej fazy
życia, edukację (wychowanie) do starości, odejście od stereotypu stary=chory=biedny (np. promocja
sylwetek aktywnych seniorów, miejsc przyjaznych seniorom, lokalnych liderów działań na rzecz osób
starszych i starzejącego się społeczeństwa, seniorskich inicjatyw lokalnych itp.).
3) Organizowanie działań, akcji, kampanii informacyjnych o zjawisku starzenia się i związanych z tym
wyzwaniach, m.in.
a) informowanie lokalnych decydentów o zjawisku starzenia się i jego konsekwencjach,
b) organizowanie konferencji i debat (także w lokalnych mediach) dla mieszkańców na temat
kierunków rozwoju usług dla osób starszych zapisywanych w strategiach i programach
regionalnych/lokalnych.
4) Zwiększanie dostępności do placówek sportowo-rekreacyjnych poprawiających zdrowotność
mieszkańców połączonej z promocją i edukacją odnośnie takiej formy aktywności.
5) Wprowadzenie pomocy sąsiedzkiej jako jednej z form wsparcia samodzielności osoby starszej
w miejscu zamieszkania.
6) Rozwój świadomości społecznej na temat potencjału osób starszych oraz współpracy
międzypokoleniowej
ww
a) promocja pozytywnego wizerunku starszych pracowników oraz rozwoju ról społecznych 50+,
a także promocja dobrych praktyk w tym zakresie,
b) wypracowanie i wdrożenie rozwiązań realizujących ideą mainstreaming ageing, m.in. poprzez
włączenie działań dla osób starszych do regionalnych oraz lokalnych dokumentów strategicznych,
c) zwiększenie udziału osób starszych w życiu społecznym i publicznym budowanie sieci wsparcia,
w tym poprzez wolontariat seniorów np. sieci wzajemnej wymiany umiejętności w ramach banków
czasu przy udziale Regionalnych Centrów Wolontariatu.
str. 84
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Termin realizacji zadań
Indykatywne źródła
finansowania
2014
2015
2016
2017
ww
str. 85
2018
2019
2020
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego, rezerwa celowa budżetu państwa (Rządowy
Program Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata
2014–2020 (1),
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego (2, 3),
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (4, 5 ,6).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
Samorządy województw, powiatów, gmin
w.
rcl
Koordynacja
1
2
3
4
5
6
Poz. 787
v.p
l
.go
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Priorytet V. Zapobieganie niepewności mieszkaniowej i przeciwdziałanie
bezdomności
Polityka społeczna przeciwdziała i rozwiązuje problem bezdomności oraz wspiera rozwój mieszkalnictwa
społecznego jako istoty bezpieczeństwa socjalnego umożliwiającego aktywność społeczną i zawodową
osób zagrożonych wykluczeniem.
Działanie V.1. Rozwój mieszkalnictwa i budownictwa społecznego
w.
rcl
.go
1) Obecnie działania podejmowane przez rząd w zakresie polityki mieszkaniowej opierają się o zapisy
dokumentu pt. „Główne problemy, cele i kierunki programu wspierania rozwoju budownictwa
mieszkaniowego do 2020 roku”, przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 30 listopada 2010 roku,
a następnie przez Sejm RP w dniu 4 marca 2011 roku. Określono w nim zasady wsparcia rozwoju
budownictwa mieszkaniowego, wraz z głównymi kierunkami i celami w perspektywie
średniookresowej. Jego zapisy stanowią system odniesień do działań rządu podejmowanych
w obszarze mieszkaniowym. Zgodnie z przyjętymi w tym dokumencie założeniami następuje
modyfikacja polityki mieszkaniowej państwa, polegająca, między innymi, na położeniu większego
nacisku na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych osób najuboższych. Powyższy cel realizowany jest
poprzez kontynuację programu wsparcia samorządów gminnych i organizacji pożytku publicznego
realizowanego na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu tworzenia lokali
socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla bezdomnych (Dz. U. Nr 251, poz. 1844,
z późn. zm.) oraz propozycje w zakresie modyfikacji systemu budownictwa społecznego
skierowanego do osób, których dochody są zbyt wysokie na ubieganie się o najem mieszkania
gminnego i zbyt niskie, aby zakupić lub wynająć mieszkanie na rynku komercyjnym.
2) Inne przedsięwzięcia w zakresie Działania
a) umożliwienie łączenia środków strukturalnych z Unii Europejskiej ze środkami na finansowe
wsparcie w tworzeniu lokali socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla
bezdomnych pochodzących z Funduszu Dopłat umiejscowionego w Banku Gospodarstwa
Krajowego,
b) wykorzystywanie środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego
Funduszu Społecznego na poprawę dostępu do mieszkań chronionych, mieszkań wspomaganych,
mieszkań treningowych oraz noclegowni i domów dla bezdomnych,
c) rozwój partnerstwa publiczno-prywatnego dla tworzenia mieszkań społecznych. Włączenie
sektora prywatnego w tworzenie mieszkań społecznych.
Termin realizacji zadań
ww
Indykatywne źródła
finansowania
Koordynacja
str. 86
1
2
3
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Program wsparcia budownictwa ze środków Funduszu Dopłat
(BGK) (1),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytety Inwestycyjny 9.1
i 9.7(2 a,b),
Budżety jednostek samorządów terytorialnych.
Minister właściwy do spraw budownictwa, lokalnego planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa
Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego
Jednostki samorządu terytorialnego
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Działanie V.2. Zintegrowane działania na rzecz zapobiegania utraty mieszkania, zadłużeniom
czynszowym, eksmisjom i bezdomności
ww
w.
rcl
.go
1) Reforma przepisów prawnych w zakresie
a) podjęcia działań zmierzających do wprowadzenia instrumentów regulacyjnych, które
umożliwiłyby gminom racjonalne gospodarowanie posiadanym zasobem mieszkaniowym,
efektywniejsze zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych osób najbardziej potrzebujących,
b) wprowadzenia w rozwiązania legislacyjne definicji mieszkań wspieranych: mieszkań o różnym
statusie prawnym (m.in. wynajmowane prywatnie, chronione, instytucji publicznych czy
organizacji obywatelskich) będących w dyspozycji i objętych wsparciem instytucji pomocy
i integracji społecznej w celu zapobiegania bezdomności,
c) wprowadzenia w ustawie o pomocy społecznej możliwości realizacji pracy socjalnej z osobami
osadzonymi w zakładach penitencjarnych na 6 miesięcy przed wyjściem na wolność.
2) Zintegrowanie działań zapobiegających zadłużeniom, eksmisjom i bezdomności
a) zintegrowanie różnych systemów i instytucji pomocy jednostkom i rodzinom w sytuacjach
kryzysowych z systemem zarządzania mieszkalnictwem społecznym w taki sposób, aby
właściciele zasobu posiadali pełną i zweryfikowaną wiedzę o sytuacji życiowej najemców, służby
socjalne były w stanie na bieżąco reagować na zagrożenia związane z zadłużeniem czy kryzysami
życiowymi powodującymi utratę samodzielności finansowej beneficjentów mieszkalnictwa
społecznego, najemcy zasobu mogli w każdej instytucji pomocowej otrzymać pełną informację
o możliwościach wsparcia ze wszystkich możliwych źródeł oraz wsparcie takie otrzymać (metoda
„jednego okienka”),
b) wdrożenie w systemie pomocy społecznej zintegrowanych usług w zakresie prewencji przed
eksmisją i bezdomnością, wsparcia w mieszkaniu w zakresie integracji z wykorzystaniem m.in.
pracy socjalnej, asystowania, doradztwa w tym doradztwa finansowego czy szkoleń i treningów,
w szczególności dla grup wysokiego ryzyka,
c) wdrożenie intensywnych programów reintegracji społecznej i zawodowej skierowanych do osób
wobec których zasądzono eksmisję, oczekujących na eksmisję, eksmitowanych i przebywających
w lokalach socjalnych i pomieszczeniach tymczasowych. Uruchomienie programów
integracyjnych „ostatniej szansy” dla osób, wobec których zasądzono już eksmisję,
d) ustanowienie obowiązku poinformowania przez Sąd odpowiedniego Ośrodka Pomocy Społecznej
o wszczętym postępowaniu sądowym w sprawie eksmisji. Nałożenie na Ośrodek Pomocy
Społecznej obowiązku wywiadu w środowisku osób zagrożonych eksmisją i zaoferowania
uruchomienia wsparcia w zakresie prewencji bezdomności,
e) nałożenie na właścicieli lokali mieszkalnych z publicznego zasobu komunalnego oraz na zarządy
spółdzielni mieszkaniowych obowiązku informowania ośrodków pomocy społecznej
o występowaniu u najemców/lokatorów zadłużenia w opłatach za czynsz w okresie 6 miesięcy
oraz stworzenie procedur i wzorców postępowania służb socjalnych w celu rozpoznania sytuacji
i wsparcia osób potrzebujących,
f) rozwój i wzmocnienie działań w zakresie zarządzania zadłużeniem, w tym możliwości jego
odpracowywania. Rozszerzenie i upowszechnienie systemów i mechanizmów umożliwiających
zadłużonym lokatorom odpracowywanie zadłużeń mieszkaniowych zintegrowany z systemem
pomocy i integracji społecznej. Włączenie podmiotów pomocy i integracji społecznej oraz
ekonomii społecznej (w tym Centra Integracji Społecznej, Spółdzielnie Socjalne) w system
spłacania zadłużenia,
g) rozwój mieszkalnictwa wspieranego – indywidualnego i grupowego, w tym chronionego, jako
kierunku realizacji zapewnienia wsparcia w środowisku, a nie placówkach instytucjonalnych.
Wsparcie służb socjalnych i kontraktowanie usług w zakresie zapewnienia schronienia osobom
zagrożonym bezdomnością w mieszkaniach wspieranych zamiast w placówkach dla osób
bezdomnych obejmujące również zapewnienie lokali na potrzeby wspieranego najmu,
h) tworzenie w samorządach lokalnych wyspecjalizowanych jednostek organizacyjnych
odpowiedzialnych za kwestie mieszkalnictwa społecznego w tym zapobieganie zadłużeniom,
eksmisjom i bezdomności. Odpowiedzialnych za system dodatków mieszkaniowych,
i) zapobieganie bezdomności osób opuszczających instytucje – zakłady penitencjarne, placówki
resocjalizacyjne, formy pieczy zastępczej. Wdrożenie intensywnych i pogłębionych programów
przygotowujących do życia po opuszczeniu instytucji obejmujących zapewnienie lokali,
j) upowszechnienie zatrudnienia pracowników socjalnych w instytucjach i podmiotach poza
pomocą społeczną. Stworzeniem, poprzez system zachęt, możliwości dofinansowania
zatrudniania pracowników socjalnych w podmiotach działających w sferze polityki społecznej ale
poza systemem pomocy społecznej (zakłady penitencjarne, podmioty lecznicze),
str. 87
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
2014
2015
v.p
l
k) przeciwdziałanie wykluczeniu mieszkaniowemu i bezdomności w kontekście problematyki
przemocy w rodzinie – zabieranie z miejsca zamieszkania sprawców przemocy w rodzinie,
zabezpieczenie dla nich mieszkań oraz realizacja programów edukacyjno-korekcyjnych,
wdrożenie programu edukacyjnego dla kadr instytucji wspierających osoby bezdomne w zakresie
pracy ze sprawcami przemocy,
l) rozwój i wzmacnianie współpracy międzysektorowej i międzywydziałowej ukierunkowanej na
zapobieganie wykluczeniu mieszkaniowemu i bezdomności ze szczególnym uwzględnieniem
mieszkalnictwa, pomocy i integracji społecznej, rynku pracy, wymiaru sprawiedliwości, edukacji,
zdrowia.
2016
2017
2018
2019
2020
1
Indykatywne źródła
finansowania
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego, Program Wspierający Powrót Osób
Bezdomnych do Społeczności,
program wsparcia budownictwa socjalnego ze środków
Funduszu Dopłat (BGK),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój Cel 9, Priorytet
Inwestycyjny 9.4 (2l),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet Inwestycyjny 9.4, 9.7
(2c, g, 2i, 2k, 2l),
Budżety jednostek samorządu terytorialnego.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, przy
współpracy z wymienionymi poniżej ministrami (1b–c, 2)
Minister właściwy do spraw budownictwa, lokalnego planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa (1a)
Minister właściwy do spraw wymiaru sprawiedliwości (2d, j–l,)
Minister właściwy do spraw wewnętrznych (2l)
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (2a, e–f)
Jednostki samorządu terytorialnego
w.
rcl
Koordynacja
2
.go
Termin realizacji zadań
Działanie V.3. Diagnozowanie problemu wykluczenia mieszkaniowego
ww
1) Realizacja badań w zakresie skali i charakteru wykluczenia mieszkaniowego i zagrożenia
bezdomnością, w tym
a) realizacja badań nad kosztami ekonomicznymi i społecznymi zjawiska wykluczenia
mieszkaniowego i zagrożenia bezdomnością,
b) wdrożenie badań identyfikujących zagrożenia związane z bezdomnością oraz projektujące obraz
zjawiska wykluczenia mieszkaniowego w przyszłości. Stworzenie wzorca (modelu naukowego)
przewidywania zapotrzebowania na mieszkania społeczne w oparciu o czynniki takie jak: liczba
urodzin, migracje wewnętrzne i zewnętrzne, wzrost gospodarczy i rozwarstwienie dochodowe
itp. Przeprowadzenie badań społeczności zamieszkującej społeczny/publiczny zasób
mieszkaniowy pod kątem sytuacji życiowej/dochodowej w celu określenia realnego
zapotrzebowania na wsparcie mieszkaniowe i socjalne oraz możliwości dywersyfikacji czynszów
w oparciu o kryteria dochodowe (a nie rejon zamieszkiwania – jak obecnie).
2) Rozwój statystyki publicznej w zakresie mieszkalnictwa i bezdomności, we współpracy
z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej, poprzez rozszerzenie badań statystycznych w tym
obszarze
a) kontynuacja działań w zakresie wprowadzenia problematyki bezdomności w nurt statystyki
publicznej i badań realizowanych przez Główny Urząd Statystyczny,
b) włączenie i cykliczne raportowanie o problematyce wykluczenia mieszkaniowego w raportach
poświęconych gospodarce mieszkaniowej przez GUS,
c) zweryfikowanie i zmodyfikowanie metodologii badań oraz raportowania danych
statystycznych o mieszkalnictwie przez Główny Urząd Statystyczny, w sposób umożliwiający
prowadzenie badań społeczności zamieszkującej społeczny/publiczny zasób mieszkaniowy
str. 88
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Indykatywne źródła
finansowania
2
3
2016
2017
2018
2019
2020
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego, Program Wspierający Powrót Osób
Bezdomnych do Społeczności,
budżet ministra właściwego do spraw budownictwa,
lokalnego planowania i zagospodarowania przestrzennego
oraz mieszkalnictwa,
budżet Głównego Urzędu Statystycznego,
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet
Inwestycyjny 9.7 (3).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego (1, 3)
Minister właściwy właściwego do spraw budownictwa, lokalnego
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa
Główny Urząd Statystyczny (2)
w.
rcl
Koordynacja
1
2015
.go
Termin realizacji zadań
2014
v.p
l
pod kątem sytuacji życiowej/dochodowej w celu określenia realnego zapotrzebowania na
wsparcie mieszkaniowe i socjalne,
d) weryfikacja i dostosowanie metodologii spisu powszechnego w obrębie pozyskiwania danych
o mieszkalnictwie, obiektach zbiorowego zakwaterowania oraz problematyce bezdomności.
3) Tworzenie i rozwój ogólnopolskiej platformy badań nad zjawiskiem wykluczenia mieszkaniowego
i zagrożenia bezdomnością
a) utworzenie i funkcjonowanie Krajowej Platformy Badawczej współpracującej z GUS oraz
Obserwatoriami Integracji Społecznej przy Regionalnych Ośrodkach Polityki Społecznej,
b) promocja realizacji badań, transfer wiedzy i upowszechnianie dorobku badawczego.
Działanie V.4. Rozwiązywanie problemu bezdomności
ww
1) Opracowanie zmian systemowych i legislacyjnych oraz zdiagnozowanie możliwości ich wdrożenia
a) opracowanie Programu, zawierającego, metody i sposoby rozwiązywania problemu bezdomności,
przy zaangażowaniu wielu partnerów,
b) wprowadzenie obowiązku opracowania przez samorządy terytorialne zapisów odnoszących się
do problemu rozwiązywania bezdomności w strategiach polityki społecznej,
c) rozwój i wdrażanie standardów jakości usług dla osób bezdomnych i wykluczonych
mieszkaniowo, m.in. zaproponowanych w ramach modelu Gminny Standard Wychodzenia
z Bezdomności. Realizacja działań w zakresie monitorowania i modyfikowania standardów usług
dla osób bezdomnych w Polsce,
d) wprowadzenie ogólnopolskiego rejestru usług wraz z certyfikacją usług dla osób bezdomnych,
e) wprowadzenie rozwiązań prawnych umożliwiających wspieranie wychodzenia z bezdomności
jako kontynuację interwencyjnej pomocy doraźnej świadczonej przez gminy,
f) opracowanie, przetestowanie i wprowadzenie do systemu prawnego „umowy najmu
wspieranego”.
2) Wspieranie sieci współpracy w zakresie problematyki bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego
na poziomie ogólnopolskim, regionalnym i lokalnym oraz wzmacnianie współpracy i partnerstwa
międzysektorowego (publiczny, obywatelski, prywatny) i międzywydziałowego (mieszkalnictwo,
zdrowie, pomoc społeczna, edukacja, rynek pracy).
3) Wzmocnienie i usprawnienie systemu interwencji, ochrony zdrowia i życia osób bezdomnych
a) rozwój usług „outreach”, w tym streetworkingu skierowanego do grupy osób bezdomnych
przebywających w przestrzeni publicznej i miejscach niemieszkalnych,
b) upowszechnienie i podniesienie jakości usług niskoprogowego zakwaterowania dla osób
w sytuacji bezdomności (usługi łatwego dostępu, tj. ogrzewalnie, noclegownie gdzie można
schronić się przed zimnem, również będąc pod wpływem środków psychoaktywnych),
str. 89
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
1
2014
2015
2016
2017
w.
rcl
Termin realizacji zadań
.go
v.p
l
c) rozwój i wzmocnienie działalności punktów i placówek doraźnego wsparcia świadczących m.in.
usługi wyżywienia, zapewnienia odzieży, higieniczne, konsultacyjne,
d) poprawa dostępu i rozwój usług w zakresie ochrony zdrowia dla osób bezdomnych w tym
zwiększenie dostępności do usług podstawowej opieki lekarskiej i specjalistycznej, usług
opiekuńczych, placówek opiekuńczo-leczniczych i usług rehabilitacyjnych,
e) wdrożenie i usprawnienie systemu informacji o formach i miejscach pomocy osobom
bezdomnym.
4) Wzmocnienie i rozwój systemu integracji społecznej osób bezdomnych i wykluczonych
mieszkaniowo
a) powszechne wprowadzenie programów mieszkań treningowych/chronionych/wspieranych jako
alternatywy dla rozwiązań instytucjonalnych w postaci schronisk i obiektów zbiorowego
zakwaterowania wspierających wychodzenie z bezdomności,
b) wprowadzenie istotnych zachęt do realizacji programów opartych o ideę „Najpierw mieszkanie”.
Programy polegają na otoczeniu osoby znajdującej się w sytuacji bezdomności specjalistycznym
i zindywidualizowanym wsparciem wraz z pierwotnym zapewnieniem stabilności
i bezpieczeństwa mieszkaniowego. Rozwój środowiskowego wsparcia dla osób zagrożonych bądź
wychodzących z bezdomności przebywających poza instytucjami, np. wprowadzenie
specjalistycznych zespołów wspierających i monitorujących ludzi przebywających
w mieszkaniach z zagrożeniem ich utraty, mieszkaniach treningowych/wspieranych itd.,
c) wzmocnienie integracyjnej działalności placówek gwarantujących całodobowe zakwaterowanie
osobom bezdomnym (schroniska, hostele, domy),
d) wzmocnienie partycypacji osób bezdomnych i wykluczonych mieszkaniowo w tworzenie
rozwiązań polityki społecznej i kształtowanie pomocy do nich kierowanej,
e) rozwój, wzmocnienie i poprawa instrumentów pomocy społecznej ukierunkowanych na
integrację społeczną osób bezdomnych i wykluczonych mieszkaniowo.
2018
2019
2020
2
3
Indykatywne źródła
finansowania
ww
Koordynacja
str. 90
4
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego, Program Wspierający Powrót Osób
Bezdomnych do Społeczności,
program wsparcia budownictwa socjalnego ze środków
Funduszu Dopłat (BGK),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój (2, 3a),
Regionalne Programy Operacyjne, Priorytet 9.7 (4a),
Budżety jednostek samorządu terytorialnego
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, przy
współpracy z wymienionymi poniżej ministrami
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania (1a)
Minister właściwy do spraw zdrowia (1a)
Minister właściwy do spraw wymiaru sprawiedliwości (1a)
Minister właściwy do spraw wewnętrznych (1a)
Minister właściwy do spraw budownictwa, lokalnego planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa (1a)
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (1a)
Główny Urząd Statystyczny (1a)
Jednostki samorządu terytorialnego
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Priorytet VI. Zarządzanie i zmiany strukturalne systemu integracji społecznej
Jednym z istotnych elementów umożliwiających efektywną realizację polityk publicznych stanowi
zmodernizowanie systemu funkcjonowania publicznych służb społecznych oraz zintegrowanie ich
z działaniami niepublicznych podmiotów pomocy i integracji społecznej. Zmiany te muszą dotyczyć
wszystkich elementów zarządzania publicznego obejmujących kwestie programowania, struktur
organizacyjnych i sposobu realizacji działań, finansowania, jak również kwestii kompetencji osób
realizujących zadania w obszarze przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu przy
uwzględnieniu polityk horyzontalnych, m.in. równości szans i antydyskryminacji.
Działanie VI.1. Uporządkowanie systemu programowania polityki społecznej
.go
Efektywność polityki publicznej zależy w istotnym stopniu od właściwego i partycypacyjnego
zaprogramowania tej polityki, wskazującej cele i rezultaty do osiągnięcia. W tym celu niezbędne jest
dokonanie zmian prawnych porządkujących system programowania, jak również wdrożenie tych zmian
do praktyki organizacyjnej systemu polityki społecznej. Dlatego też wspierane będzie
1) Przygotowanie i wdrożenie zmian prawnych, zmierzających do uporządkowania programowania
strategicznego samorządu lokalnego w obszarze polityki społecznej oraz trybu i sposobu
przeprowadzania konsultacji społecznych i dialogu społecznego oraz obywatelskiego, co umożliwi
planowe i efektywne kreowanie rozwoju usług społecznych poprzez
a) dokonanie przeglądu uporządkowania aktów prawnych, z uwagi na zobowiązania do tworzenia
programów i strategii o charakterze gminnym i powiatowym w obszarze polityki społecznej lub
całościowej strategii rozwoju,
w.
rcl
b) wprowadzenie obowiązku przygotowania jednolitej strategii polityki społecznej gminy (lub
części społecznej strategii rozwoju) na poziomie gminy i województwa, zastępując gminne
i powiatowe strategie rozwiązywania problemów społecznych znajdujących również swoje
odzwierciedlenia w programach rozwoju gospodarczego,
c) wprowadzenie jednolitych trzyletnich programów polityki społecznej (gminnych i powiatowych
programów rozwoju) obejmujących wszystkie dotychczasowe programy, w tym program
współpracy z organizacjami obywatelskimi, z planem finansowym i wskaźnikami realizacyjnymi,
d) określenie zapisów dotyczących minimalnych wymogów w zakresie systemu konsultacji strategii
i programów ze społecznością lokalną i organizacjami obywatelskimi oraz partnerami społeczno-gospodarczymi,
e) organizowanie specjalistycznego doradztwa z zakresu opracowania, wdrażania programów
lokalnych, dialogu.
2) Organizacja metodycznego i edukacyjnego wsparcia dla jednostek samorządu terytorialnego
umożliwiającego wdrożenie zmian prawnych w zakresie programowania i monitorowania polityki
społecznej w regionie.
2014
2015
2016
2017
2018
2019
1
Indykatywne źródła
finansowania
Koordynacja
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
ww
Termin realizacji zadań
str. 91
2
2020
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego (1),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Cel 9, Priorytet 9.4.
(1 e, 2).
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Działanie VI.2. Zmiana systemu pomocy społecznej w celu zwiększenia bezpieczeństwa obywateli
v.p
l
Dotychczasowy system pomocy społecznej funkcjonujący od 1990 roku, a na poziomie powiatu
i województwa samorządowego od 1999 roku, wymaga zmian umożliwiających znaczącą poprawę
efektywności i jakości pracy socjalnej, działań o charakterze profilaktycznym oraz działań o charakterze
instytucjonalnym, a także włączenia ich w szerszym niż dotychczas zakresie.
Ponadto, istotnym elementem dla wdrażania systemu aktywnej integracji jest zredefiniowanie systemu
świadczeń pieniężnych dla osób i rodzin wymagających wsparcia, które muszą spełniać rolę, z jednej
strony, osłonową w sytuacjach kryzysowych, z drugiej zaś strony, mają wzmacniać postawy aktywizacji
społecznej. Zmieniony system musi też zostać uproszczony, tak aby uzyskać maksymalną efektywność
jego działań.
Dlatego też wspierane będą następujące zadania (kierunki interwencji publicznej)
Zmiany systemowe w zakresie pomocy społecznej – poprawa dostępności i jakości wsparcia dla
osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej
a) zmiany legislacyjne mające na celu określenie priorytetów realizowanych zadań – od profilaktyki,
przez pracę socjalną, po wypłatę świadczeń pieniężnych,
b) określenie wiodącej roli pracy socjalnej i oddzielenie jej od postępowań administracyjnych,
c) zintegrowanie działań wszystkich szczebli samorządu terytorialnego,
d) zwiększenie znaczenia koordynacji działań w zakresie przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu
społecznemu, jak również ekonomii społecznej w województwie, na rzecz gmin i powiatów
poprzez wzmocnienie roli Regionalnych Ośrodków Polityki Społecznej w systemie pomocy
i integracji społecznej,
e) zwiększenie zakresu badań dotyczących problemów społecznych w regionach, a także analiz
z wykorzystaniem nowego narzędzia, ocena zasobów pomocy społecznej z jednoczesnym
formalnym uregulowaniem funkcjonowania Obserwatoriów Integracji Społecznej w strukturach
Regionalnych Ośrodków Polityki Społecznej,
f) promowanie nowego wizerunku instytucji pomocy społecznej, ich zadań i kompetencji oraz
promowanie działań kooperacji i partycypacji podmiotów pomocy i integracji społecznej ze sferą
ekonomii społecznej (w tym organizacji obywatelskich).
w.
rcl
.go
1)
2)
Poprawa jakości i efektywności systemu pomocy społecznej
a) określenie kwoty gwarantującej zaspokojenie potrzeb egzystencjalnych rodziny,
b) modyfikacja katalogu świadczeń pieniężnych i niepieniężnych pomocy społecznej poprzez
wprowadzenie uproszczonego katalogu świadczeń, których przyznawanie uzależnione będzie od
wysokości posiadanego dochodu, a także od aktywności osoby i jej mobilizacji do szybkiego
wejścia na rynek pracy.
3)
Określenie partycypacyjnych zasad relacji publicznych instytucji pomocy społecznej
z podmiotami ekonomii społecznej (w tym organizacjami obywatelskimi) w oparciu o planowane
zmiany w systemie pomocy społecznej oraz w przepisach o działalności pożytku publicznego
i wolontariacie
ww
a) wprowadzenie zasady pierwszeństwa stosowania zlecenia zadań publicznych w trybie przepisów
ustawy o działalności pożytku publicznego, przy zastosowaniu wymogów jakościowych,
o których mowa w Działaniu VI.4.,
b) wprowadzenie możliwości zlecania wszystkich zadań z zakresu pomocy społecznej, z wyjątkiem
koordynacji, monitoringu, kontroli i nadzoru, wypłaty świadczeń, decyzji administracyjnych,
c) wprowadzenie możliwości rozliczania się podmiotów ekonomii społecznej (w tym organizacji
obywatelskich) realizujących zadania publiczne na podstawie rezultatów.
str. 92
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Termin realizacji zadań
Indykatywne źródła
finansowania
Koordynacja
1
2
3
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Poz. 787
2020
v.p
l
Budżet państwa w tym
rezerwa celowa budżetu państwa (2),
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego (1, 2),
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (1, 2),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet 9.4 (1,2,
3 w zakresie testowania nowych rozwiązań).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
.go
Działanie VI.3. Poprawa dostępności do pomocy udzielanej przez publiczne służby zatrudnienia
dla osób zainteresowanych poprawą swojej sytuacji na rynku pracy oraz dla pracodawców
Przewiduje się zmiany w sposobie realizacji podstawowej misji urzędów pracy, jaką jest pomoc osobom
w znalezieniu pracy i pracodawcom w znalezieniu pracowników, zwłaszcza osób zagrożonych
wykluczeniem społecznym mającym największe problemy na rynku pracy. W tym celu dokonane zostaną
następujące zmiany prawne i organizacyjne
w.
rcl
1) w Centrach Aktywizacji Zawodowej, dalej „CAZ”, będących komórką organizacyjną powiatowych
urzędów pracy, wprowadzone zostaną zmiany w sposobie organizacji świadczenia pomocy dla
klientów, która sprzyjać będzie odbiurokratyzowaniu niektórych działań. Przewiduje się, że
większość działań kierowanych do osób bezrobotnych w ramach odrębnych usług rynku pracy
(pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe i organizacja szkoleń) realizowana będzie przez
doradców klienta (indywidualnego).
2) Planowane jest wprowadzenie zlecania usług aktywizacyjnych, finansowanego z Funduszu Pracy.
Model ten jest aktualnie testowany poprzez projekt pilotażowy „Partnerstwo dla pracy”. Docelowo ma
on stanowić część szerszych zmian legislacyjnych mających na celu przekazanie obsługi klientów,
którym urząd pracy nie jest w stanie pomóc, podmiotom zewnętrznym, w szczególności organizacjom
obywatelskim, które mają doprowadzić do ich zatrudnienia.
3) Planowane jest stworzenie efektywnego systemu aktywizacji grup bezrobotnych określonych w art.
49 ustawy, a także wybranych grup spośród bezrobotnych, którzy w wyniku profilowania zostaną
zaliczeni do profilu „oddaleni od rynku pracy”, bazującego na przekazaniu obsługi bezrobotnych
podmiotom zewnętrznym, co pozwoli na zwiększenie dostępności do zindywidualizowanych usług
niezbędnych w procesie aktywizacyjnym. Wprowadzenie od 2015 roku projektu – realizowanego
samodzielnie przez powiatowy urząd pracy lub we współpracy z ośrodkami pomocy
społecznej, organizacjami obywatelskimi, w zależności od możliwości finansowych gmin. W ramach
programu bezrobotny otrzyma wieloaspektowe wsparcie mające na celu przezwyciężenie istniejących
deficytów i pomoc w podjęciu zatrudnienia.
ww
Termin realizacji zadań
1
2014
2015
2016
2018
2019
2
3
Indykatywne źródła
finansowania
Koordynacja
Minister właściwy do spraw pracy
str. 93
2017
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw pracy,
Budżety jednostek samorządu terytorialnego,
Fundusz Pracy (2).
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Działanie VI.4. Jakość pracy socjalnej, usług socjalnych, instytucji rynku zatrudnienia
v.p
l
Praca socjalna jest procesem, którego celem jest wywołanie zmian, modyfikacja sposobu funkcjonowania
osoby jej otoczenia, wzmacnianie potencjału osób, rodzin i środowisk do przezwyciężenia trudnej sytuacji
życiowej, wsparcie w dążeniu do poprawy funkcjonowania. Działania muszą mieć charakter systemowy,
oparty o ocenę sytuacji i określone cele do zrealizowania. Tym samym, aby zwiększyć efektywność
i jakość działań pracy socjalnej należy wyraźnie wyodrębnić i wzmocnić pracę socjalną w obszarze innych
form świadczeń pomocy i integracji społecznej. Dlatego też podjęte zostaną działania mające na celu
1) wdrożenie zmian organizacyjnych w zakresie funkcjonowania katalogu nowych narzędzi do realizacji
pracy socjalnej, obejmujących
a) kontrakty socjalne (indywidualne, rodzinne, społeczności lokalnej, sąsiedzkie),
b) modyfikacje dotychczasowego rodzinnego wywiadu środowiskowego z rozdzieleniem na diagnozę,
plan pomocy uwarunkowany potrzebami (świadczenia, usługi i inne).
.go
2) objęcie możliwościami superwizji pracy socjalnej oraz wymiany doświadczeń wszystkich
pracowników socjalnych, co wymaga
a) wykształcenia odpowiedniej liczby przygotowanych superwizorów,
b) umożliwienie do 2020 roku każdemu pracownikowi socjalnemu prawa do stałej nieodpłatnej
superwizji,
c) inicjowanie i wspieranie funkcjonowania wśród pracowników socjalnych grup wsparcia jako
grup samopomocowych.
3) poprawa kompetencji pracownika socjalnego poprzez rozwój szkoleń zawodowych i podnoszenia
kwalifikacji poprzez
a) utworzenie i wdrożenie systemu szkolenia i doskonalenia zawodowego pracowników socjalnych
przy współudziale ROPS,
w.
rcl
b) wprowadzenie do systemu kształcenia pracowników socjalnych nowych specjalności
zawodowych, umożliwiających prowadzenie na terenie gminy i powiatu działań
w zakresie organizacji usług społecznych, animowania i organizowania społeczności lokalnych
oraz inicjowania lokalnej polityki społecznej,
c) doskonalenie i wdrażanie innowacyjnych rozwiązań organizacyjnych na poziomie samorządu
województwa w zakresie szkolenia kadr pomocy społecznej poprzez tworzenie
wysokospecjalistycznych zespołów szkoleniowych w oparciu o działania ROPS.
ww
4) wdrożenie przyjętych zmian prawnych oraz opracowanie kolejnych mających na celu zwiększenie
liczby pracowników socjalnych, poprzez
a) wdrożenie od 1 stycznia 2015 r., aby każdy ośrodek pomocy społecznej zatrudniał jednego
pracownika socjalnego w pełnym wymiarze czasu pracy na 2000 mieszkańców lub
proporcjonalnie do liczby rodzin i osób samotnie gospodarujących, objętych pracą socjalną
w stosunku jeden pracownik socjalny zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na nie więcej
niż 50 rodzin i osób samotnie gospodarujących,
b) wdrażanie od 1 stycznia 2017 r. zasady jednego pracownika na 50 rodzin i osób samotnie
gospodarujących objętych pomocą społeczną,
c) wdrożenie, od 1 stycznia 2015 r. aby każda rodzina mająca problemy opiekuńczo-wychowawcze
i korzystająca z pomocy społecznej miała możliwość skorzystania z pomocy asystenta rodziny
o odpowiedniej jakości.
5) Podwyższanie kompetencji kadry zarządzającej pomocy i integracji społecznej
Termin realizacji zadań
str. 94
1
2
3
4
5
2014
2015
2016
2017
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Indykatywne źródła
finansowania
Budżet państwa w tym
budżet ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego (1, 4),
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet 9.4 (2, 3,
5),
Budżety jednostek samorządu terytorialnego (3).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
Jednostki samorządu terytorialnego
ww
w.
rcl
.go
Koordynacja
str. 95
v.p
l
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Monitorowanie Programu
v.p
l
Rozdział IV
Zgodnie z artykułem 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach polityki rozwoju (Dz. U.
z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.) w celu osiągania stopnia realizacji wskaźników zawartych
w rozdziale II oraz oceny postępów na drodze realizacji celów Krajowego Programu pod kątem jego
aktualizacji zostanie uruchomiony monitoring i ewaluacja bieżąca, śródokresowa oraz po jego
zakończeniu.
System monitorowania ubóstwa i wykluczenia społecznego opiera się na następujących założeniach
standaryzacji danych i narzędzi,
publicznej prezentacji danych,
uzupełnianiu i wykorzystywaniu dostępnych danych,
.go
agregowalności, dezagregacji, porównywalności danych stron na każdym poziomie.
Do zbierania i analizowania danych wykorzystane zostanie, dostosowane po pilotażu, narzędzie „Ocena
zasobów pomocy społecznej”. Dane będą również zbierane i weryfikowane w ramach sprawozdań MPiPS03
oraz systemów statystyczno-informatycznych SYRIUSZ i POMOST. W zakresie wskaźników dotyczących
działań będących w kompetencji innych resortów wykorzystane zostaną ich systemy zbierania danych.
Ponadto dane zbierane będą również poprzez Główny Urząd Statystyczny.
w.
rcl
W regionach za gromadzenie danych i przeprowadzanie badań regionalnych odpowiedzialne będą
Obserwatoria Integracji Społecznej (OIS), które funkcjonują przy Regionalnych Ośrodkach Polityki
Społecznej. OIS powstały w ramach projektu „Koordynacja na rzecz aktywnej integracji” realizowanego
w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki 2007–2013. Ich utworzenie przyczyniło się do osiągnięcia celu
głównego projektu, który został zapisany jako „podniesienie jakości i efektywności funkcjonowania
instytucji działających w obszarze pomocy i integracji społecznej na poziomie samorządowym
i centralnym”. Stanowią wsparcie kadrowo-merytoryczne ROPS w zakresie tworzenia pionów
analityczno-badawczych. Ich zadaniem jest prowadzenie monitorowania i oceny efektywności działań
z zakresu integracji i pomocy społecznej prowadzonych w regionach. W OIS zatrudniona jest
wyspecjalizowana w zakresie monitorowania, analiz i badań kadra pracowników.
ww
Działania OIS mają przyczynić się do74
− monitorowania zjawisk i problemów społecznych występujących w regionie,
− gromadzenia danych nt. problemów społecznych występujących w środowiskach lokalnych, które
będą mogły być wykorzystywane w opracowywaniu lokalnych strategii rozwiązywania problemów
społecznych,
− poszukiwania rozwiązań systemowych na poziomie krajowym,
− monitorowania działalności instytucji sprzyjających aktywnej integracji,
− analizy skuteczności realizowanych projektów i stosowanych form pomocy przez instytucje aktywnej
integracji,
− zebrania i udostępnienia istniejących opracowań, raportów, danych dotyczących aktywnej integracji,
− upowszechniania innowacyjnych i skutecznych rozwiązań w zakresie pomocy społecznej,
− upowszechniania informacji nt. realizowanych w regionie projektach.
Wymienione efekty działań OIS wyznaczają pewne ramy dla formułowania zadań Obserwatoriów.
Zadania te można podzielić na trzy grupy, tj. badawcze, doradcze oraz informacyjne, co można nazwać
trzema podstawowymi funkcjami OIS. W związku z tym, Obserwatoria
− badają, monitorują i analizują zjawiska i problemy społeczne,
− formułują rekomendacje zmian w prowadzonych działaniach lub proponowania nowych działań oraz
− upowszechniają wyniki swojej działalności.
Tak określona rola Obserwatoriów przyczynia się nie tylko do oceny efektywności działań
podejmowanych w ramach polityki społecznej, lecz również do podnoszenia efektywności i jakości
działań ze szczególnym uwzględnieniem pomocy społecznej.
74 Na podstawie „Opisu Obszaru Projektu”.
str. 96
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Na poziomie krajowym zostanie powołane konsorcjum złożone z przedstawicieli administracji rządowej,
partnerów społecznych i organizacji obywatelskich oraz ekspertów (badacze ubóstwa, praktycy pomocy,
osoby doświadczające problemów) pod nazwą Krajowa Platforma Badawcza.
Działalność Krajowej Platformy będzie polegała na zbieraniu informacji z regionów, rekomendowaniu
zapotrzebowania na ekspertyzy, raporty monitoringowe i ewaluacyjne oraz formułowaniu na ich
podstawie zaleceń dotyczących aktualizacji Krajowego Programu, zmian w sposobie jego realizacji itp.
Zapleczem dla Krajowej Platformy będzie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wspierające ją
analizami i ekspertyzami.
ww
w.
rcl
.go
Od 2015 roku corocznie będzie powstawał raport o postępie realizacji programu. Na poziomie krajowym
prowadzone będzie również repozytorium przykładowych narzędzi, które mogą być pomocne regionom
w prowadzeniu dodatkowych badań i analiz, a także szkolenia i doradztwo dla regionów w zakresie
monitoringu i ewaluacji ubóstwa i wykluczenia społecznego (zadania te mogą być powierzone lub zlecone
innym podmiotom).
str. 97
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Rozdział V
v.p
l
Podstawowe założenia systemu realizacji
Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.
Nr 84, poz. 712, z późn. zm.) niniejszy rozdział omawia warunki i procedury obowiązujące instytucje
uczestniczące w realizacji Programu, obejmujące zarządzanie, monitoring, ewaluację, kontrolę
i sprawozdawczość oraz sposób koordynacji działań tych instytucji.
Realizacja Krajowego Programu Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym 2020. Nowy wymiar
aktywnej integracji wymaga szeregu działań o wymiarze prawnym, organizacyjnym, finansowym
i edukacyjnym, realizowanych przez wielu partnerów w ramach administracji publicznej oraz
partnerstwa publiczno-społecznego. Istotnym elementem będzie skorelowanie działań o charakterze
krajowym z działaniami realizowanymi w regionach.
ww
w.
rcl
.go
Na poziomie krajowym realizowanych będzie szereg działań o charakterze legislacyjnym,
przygotowujących otoczenie prawne, działań organizacyjnych w zakresie koordynowania publicznych
polityk administracji rządowej. Te elementy będą wspierane ze środków budżetowych. Zarządzanie
programem będzie realizowane przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Ważnym elementem
procesu zarządzania będą Krajowa Platforma Badawcza mająca charakter publiczno-społeczny realizująca
działania analityczne i wspierająca prace eksperckie na rzecz MPiPS oraz Ogólnopolska Platforma Usług
Społecznych jako partnerstwo publiczno-społeczne działająca na rzecz standaryzacji usług społecznych
współpracy publiczno-społecznej w ramach realizacji usług oraz działalność edukacyjno-doradczą
w zakresie wdrażania standardów usług społecznych. Nie będą to instytucje, lecz sieci współpracy
realizujące konkretne usługi. W zakresie działań o charakterze wykonawczym, wspierającym regiony,
wyłoniona zostanie w przetargu spółka/spółdzielnia o charakterze non-profit założona przez organizacje
obywatelskie. W skład ciała nadzorującego podmiotem wejdą przedstawiciele MPiPS. Jej zadaniem będzie
dostarczanie usług wspierających regiony ze źródeł krajowych i budżetu UE. Społeczny charakter
podmiotu, będzie tworzył nową jakość partnerstwa publiczno-społecznego w Polsce.
str. 98
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Działania realizowane przez resorty, które zostały wskazane w tabelach pod działaniami jako
koordynatorzy, będą zarządzane przez te resorty. Podobnie działania przypisane samorządom.
Zarządzanie Programem opiera się na instytucjach administracji publicznej, rządowej i samorządowej
z udziałem partnerów społecznych, co jest zgodne z warunkiem 9.1 warunkowości ex ante dla
Europejskiego Funduszu Społecznego.
Krajowy Program jest dokumentem zawierającym działania do realizacji zarówno ze środków krajowych,
jak i funduszy europejskich. Sposób zarządzania środkami budżetowymi, jak i środkami funduszy
europejskich jest uregulowany odrębnymi przepisami, podobnie jak sposób ubiegania się o finansowanie
przedsięwzięć ze środków budżetowych i unijnych.
Realizacja Krajowego Programu nie wpływa na zmiany w przepisach w zakresie zarządzania przepływami
finansowymi i ich wielkością.
.go
Krajowy Program stanowi ramy strategiczne przyjęte do walki z ubóstwem oraz wykluczeniem
społecznym i wskazuje działania do realizacji oraz środki, które można wykorzystać na ten cel. Kontrolę
w zakresie prawidłowego wykorzystania środków regulują odpowiednie przepisy prawne, zarówno
w zakresie środków krajowych, jak i unijnych. W Programie nie planuje się powołania dodatkowych
instytucji do kontroli realizacji działań Programu.
Sposób monitorowania, ewaluacji, sprawozdawczości został opisany w rozdziale IV Programu.
Na poziomie krajowym odbywać się będzie przede wszystkim koordynacja działań, analiza przebiegu
i ewaluacja. Przygotowywane będą również rozwiązania legislacyjne, wsparcie w zakresie tworzenia
standardów usług społecznych użyteczności publicznej, jak również wsparcie doradczo-szkoleniowe dla
regionów. Na poziomie krajowym realizowane będą również działania o charakterze innowacyjnym
w zakresie innowacji społecznych w aktywnej integracji i usługach społecznych użyteczności publicznej.
ww
w.
rcl
Zarządzanie wdrażaniem Programu na poziomie regionalnym realizowane będzie przez regionalne
ośrodki polityki społecznej, przy współpracy z regionalnymi interesariuszami (w tym organizacjami
obywatelskimi). Na tym poziomie najistotniejsze będą zadania w zakresie wdrażania projektów aktywnej
integracji (projektów systemu pomocy społecznej i podmiotów ekonomii społecznej) na rzecz osób
zagrożonych wykluczeniem społecznym oraz wdrażania systemu usług społecznych użyteczności
publicznej.
str. 99
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Rozdział VI
Plan finansowy Krajowego Programu
Plan finansowy Programu jest planem poglądowym sporządzonym na podstawie dotychczasowego
finansowania działań krajowych zawartych w Programie oraz środkach przewidywanych na kolejne lata.
Finansowanie Programu realizowane jest ze środków budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu
terytorialnego oraz środków UE, przy czym działania wynikające z Programu, dla których przewidziano
finansowanie krajowe, będą realizowane w ramach wydatków zaplanowanych w ustawach budżetowych
na dany rok i nie będą stanowić podstawy do wystąpienia o dodatkowe środki.
w.
rcl
.go
W Programie określono priorytety i działania, które mają przyczynić się do osiągnięcia celu głównego,
jakim jest zmniejszenie liczby osób ubogich do 2020 roku o 1,5 mln osób oraz celów szczegółowych. Duża
część zaplanowanych działań będzie realizowana w ramach środków UE. Jak wskazano w tabelach pod
działaniami – finansowanie przewiduje się zarówno w ramach środków Regionalnych Programów
Operacyjnych (RPO), jak i Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój. Działania zaplanowane
w ramach środków krajowych nie powodują zwiększenia kosztów, a tym samym dodatkowych skutków
finansowych dla finansów publicznych.
W przypadku podjęcia decyzji przez Radę Ministrów
o wprowadzeniu zmian w ustawach, podane w Krajowym Programie wydatki z budżetu państwa
i budżetów jednostek samorządu terytorialnego mogą ulec zmianie. Natomiast środki wynikające
z działań przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 29 kwietnia 2014 r. Krajowego Programu
Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie wyniosą w latach 2017–2020 85 763 000 zł. Należy pamiętać,
że założeniem działań Programu jest wskazanie możliwości lepszego planowania pomocy i bardziej
skutecznego wykorzystania istniejących zasobów i środków finansowych. Biorąc pod uwagę kształt
dokumentu, który zawiera wiele różnych działań, nie jest możliwe sztywne określanie wysokości środków
przeznaczonych na kolejne lata, dlatego Plan finansowy prezentuje wydatki zaplanowane na poszczególne
działania, które oparte są na planach budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego, funduszy
celowych na 2014 rok. Wydatki na kolejne lata zostały zaplanowane na poziomie roku 2014 lub na
podstawie potwierdzonych planów finansowych poszczególnych instytucji. Plan finansowy opiera się
również na wydatkach przyjętych w wieloletnich programach. W przypadku programów wieloletnich
wydatki są wykazywane również za lata wcześniejsze.
ww
Plan finansowy sporządzony dla Programu ma również na celu wskazanie, że już w chwili obecnej
realizowane są działania w ramach środków krajowych, co jest zgodne ze spełnienie warunku 9.1
warunkowości ex ante dla Europejskiego Funduszu Społecznego.
str. 100
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Priorytet I.
v.p
l
Działanie I.1.
Finansowanie działania I.1 odbędzie się w ramach realizacji wieloletniego programu „Pomoc państwa
w zakresie dożywiania” ustanowionego uchwałą nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r.
(M.P. z 2013, poz. 1024) oraz Programu Operacyjnego Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej
Potrzebującym 2014–2020. Przewiduje się, że łączne wydatki w latach 2014–2020 wyniosą
8 028 055 tys. zł, z czego 4 161 708 tys. zł z budżetu państwa, 2 100 000 tys. zł ze środków własnych
gmin oraz 1 766 347 tys. zł z budżetu Unii Europejskiej.
Środki
zagraniczne
w tys. zł
środki krajowe
(w tys. zł)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
fundusze
celowe
środki
prywatne
Środki
unijne
5
6
7
8
9
10
11
1 149 635
894 945
894 945
594 945
300 000
0
0
254 690
1 138 360
893 254
893 254
593 254
300 000
0
0
245 106
Priorytet
Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
1
2
3
4
2014
Priorytet I Działanie I.1.
.go
środki publiczne
2015
1 144 167
2017
1 140 152
2016
2018
2019
1 151 874
1 157 912
893 523
894 393
895 281
896 187
894 125
893 523
894 393
895 281
896 187
594 125
593 523
594 393
595 281
596 187
300 000
300 000
300 000
300 000
300 000
w.
rcl
2020
1 145 955
894 125
RAZEM 2014–2020
8 028 055 6 261 708 6 261 708 4 161 708 2 100 000
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
250 042
246 629
251 562
256 593
261 725
1 766 347
Udzielenie pomocy w formie posiłku oraz dożywianie dzieci są zadaniami własnymi gminy o charakterze
obowiązkowym. Ustanowiony wieloletni program „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” ma za zadanie
wspieranie finansowe tych zadań środkami budżetu państwa. Wielkość środków budżetu państwa
przewidzianych na realizację programu w latach 2014–2020 wynosi 3 850 000 tys. zł. Przewiduje się,
że ze środków własnych gmin finansowanie w latach 2014–2020 wyniesie 2 100 000 tys. zł. Łączne
wydatki na ten cel ukształtują się na poziomie 5 950 000 tys. zł. W ustawie budżetowej na rok 2014 środki
na realizację tego programu zapisane są w budżetach wojewodów w wysokości 350 000 tys. zł, pozostała
kwota, tj. 200 000 tys. zł znajduje się w rezerwie celowej i zostanie uruchomiona zgodnie ze zgłaszanymi
potrzebami wojewodów.
Środki na realizację Programu Operacyjnego Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym
2014–2020 pochodzą z budżetu Unii Europejskiej i łącznie z współfinansowaniem krajowym wynoszą
556 893 247 EUR, z czego 473 359 260 EUR pochodzi z Funduszu, 83 533 987 EUR ze środków krajowych.
ww
Działanie I.2.
Finansowanie działania I.2. odbędzie się w ramach zaplanowanych środków budżetu państwa, budżetów
jednostek samorządu terytorialnego, budżetu Unii Europejskiej oraz środków prywatnych na zadania
związane z opieką nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz edukacją przedszkolną. Łączne wydatki ze środków
krajowych w latach 2014–2020 wyniosą 20 570 400 tys. zł, w tym 12 813 000 tys. zł z budżetu państwa,
6 357 400 tys. zł z budżetów jednostek samorządu terytorialnego, natomiast z budżetu Unii Europejskiej
będą możliwe do prezentacji po zatwierdzeniu harmonogramu budżetu Regionalnego Programu
Operacyjnego oraz Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój. Szacuje się, że finansowanie
ze środków prywatnych osiągnie poziom 1 400 000 tys. zł.
str. 101
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Środki
zagraniczne
w tys. zł
v.p
l
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
Priorytet Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
1
Priorytet
I
3
4
5
6
7
8
2014
2 776 200
2 776 200
2 576 200
1 668 000
908 200
0
200 000
2 922 200
2 922 200
2 722 200
1 814 000
908 200
0
200 000
2015
2 861 200
2017
2 935 200
2016
2018
2019
RAZEM 2014-2020
2020
2 977 200
3 037 200
3 061 200
20 570 400
2 861 200
2 935 200
2 977 200
3 037 200
2 661 200
2 735 200
2 777 200
2 837 200
1 753 000
1 827 000
1 869 000
1 929 000
908 200
908 200
908 200
908 200
9
Środki
unijne
10
0
0
0
0
200 000
200 000
200 000
200 000
.go
2
Działanie
I.2.
fundusze
środki
celowe prywatne
3 061 200
20 570 400
2 861 200
19 170 400
1 953 000
908 200
12 813 000 6 357 400
0
0
200 000
1 400 000
Na realizację ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 przewiduje się wydatki na łączną kwotę
4 264 400 tys. zł, w tym ok. 707 000 tys. zł w ramach dotacji celowej na realizację zadań wynikających
z ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (m.in. program Ministra Pracy i Polityki Społecznej
„Maluch”), kwotę 3 557 400 tys. zł ze środków budżetów gmin (ok. 508 200 zł rocznie), jak również środki
prywatne. Ponadto przewiduje się dofinansowanie ze środków EFS w ramach Regionalnych Programów
Operacyjnych Priorytet Inwestycyjny 8.8.
w.
rcl
Działania mające na celu upowszechnianie edukacji przedszkolnej finansowane będą ze środków budżetu
państwa w ramach dotacji celowej na dofinansowanie zadań gmin w zakresie wychowania
przedszkolnego, w łącznej wysokości ok. 12 106 000 tys. zł
w 2014 r. – 1 567 000 tys. zł;
w 2015 r. – 1 652 000 tys. zł;
w 2016 r. – 1 713 000 tys. zł;
w 2017 r. – 1 726 000 tys. zł;
w 2018 r. – 1 768 000 tys. zł;
w 2019 r. – 1 828 000 tys. zł;
w 2020 r. – 1 852 000 tys. zł.
ww
Ponadto przewidziany jest udział samorządów lokalnych oraz wkład rodziców (środki prywatne), który
wyniesie 600 000 tys. zł rocznie, co daje 4 200 000 tys. zł w całym okresie programowania. Działanie to
będzie wspierane również ze środków budżetu UE w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych,
Priorytet Inwestycyjny 10.1.
str. 102
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Działanie I.3.
v.p
l
Finansowanie działania I.3. odbędzie się w ramach zaplanowanych środków budżetu państwa, budżetów
jednostek samorządu terytorialnego, budżetu Unii Europejskiej w ramach Regionalnych Programów
Operacyjnych na zadania o charakterze zdrowotnym związanych z niepełnosprawnością. Łączne wydatki
w latach 2014–2020 w ramach środków budżetu państwa wyniosą 168 007 tys. zł.
Środki
zagraniczne
w tys. zł
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
fundusze
celowe
środki
prywatne
Środki
unijne
1
Priorytet
I
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Działanie I.3.
2014
24 001
24 001
24 001
24 001
0
24 001
24 001
24 001
0
2015
2016
2017
2018
2019
Razem 2014–2020
2020
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
168 007
.go
Priorytet
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
168 007
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
168 007
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
168 007
0
0
0
0
0
0
w.
rcl
W ramach działania przewiduje się wydatki z budżetu państwa na realizację programów zdrowotnych
(pkt 1a)
−
program badań przesiewowych noworodków w Polsce na lata 2009–2014, z kwotą finansowania
w 2014 r. w wysokości 22 601 tys. zł, w latach kolejnych 2015–2020 przewiduje się kontynuację
programu z utrzymaniem finansowania na poziomie roku 2014,
− program kompleksowej diagnostyki i terapii wewnątrzmacicznej w profilaktyce następstw
i powikłań wad rozwojowych płodu – jako element poprawy stanu zdrowia płodów i noworodków
na lata 2014–2017. Zaplanowane środki na realizację ww. programu w 2014 r. w Rozdziale 85149
– Programy Polityki Zdrowotnej – 1 400 tys. zł.
W latach 2018–2020 przewiduje się kontynuację programu z utrzymaniem finansowania na
poziomie roku 2014.
Ze środków UE na lata 2014–2020 w ramach RPO, Priorytet Inwestycyjny 9.7. dofinansowana będzie
realizacja zadania określonego w pkt 3a, w ramach RPO, Priorytet Inwestycyjny 10.1. – zadania określone
w pkt 3b–d.
ww
Działanie I.4.
Finansowanie działania I.4. odbędzie się w ramach zaplanowanych środków budżetu państwa, budżetów
jednostek samorządu terytorialnego, budżetu Unii Europejskiej w ramach Regionalnych Programów
Operacyjnych oraz Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój. Łączne wydatki w latach
2014–2020 w ramach środków krajowych wyniosą 15 160 453 tys. zł, to jest rocznie na poziomie
2 000 000 tys. zł. W kwocie tej 705 453 tys. zł będzie pochodzić ze środków budżetu państwa (co stanowi
kwotę około 100 000 tys. zł rocznie).
str. 103
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
– 105 –
Poz. 787
środki krajowe
(wkrajowe
tys. zł)
środki
(w tys. zł)
v.p
l
Środki
zagraniczne
Środki
zagraniczne
w tys. zł
w tys. zł
środki publiczne
środki publiczne
1)
1)
Rok
Rok
3
3
2014
2014
2015
2015
2016
2016
2017
2017
2018
2018
2019
2019
2020
2020
RAZEM
2014–2020
RAZEM 2014–2020
Ogółem
Ogółem
budżet
fundusze
środki
Środki
Ogółem
Ogółem
Ogółem
budżet
Ogółem
(6+10)
(7+8+9)
państwa1) budżety jstfundusze
celowe środki
prywatne Środki
unijne
(5+11)
(6+10)
(7+8+9)
państwa1) budżety jst
celowe
unijne
prywatne
(5+11)
4
5
6
7
8
9
10
11
4
5
6
7
8
9
10
11
2 163 070
2 163 070
2 163 070
98 070
2 065 000
0
2 163 070
2 163 070
2 163 070
98 070
2 065 000
0
2 162 950
2 162 950
2 162 950
97 950
2 065 000
0
2 162 950
2 162 950
2 162 950
97 950
2 065 000
0
2 163 070
2 163 070
2 163 070
98 070
2 065 000
0
2 163 070
2 163 070
2 163 070
98 070
2 065 000
0
2 165 226
2 165 226
2 165 226
100 226
2 065 000
0
2 165 226
2 165 226
2 165 226
100 226
2 065 000
0
2 166 729
2 166 729
2 166 729
101 729
2 065 000
0
2 166 729
2 166 729
2 166 729
101 729
2 065 000
0
2 169 656
2 169 656
2 169 656
104 656
2 065 000
0
2 169 656
2 169 656
2 169 656
104 656
2 065 000
0
2 169 752
2 169 752
2 169 752
104 752
2 065 000
0
2 169 752
2 169 752
2 169 752
104 752
2 065 000
0
15160
160453
453 15
15160
160453
453 1515160
160453
453 705
705
453 1414
455
000
15
453
455
000
0 0
.go
Priorytet
Działanie
Priorytet
Działanie
1
2
1
2
Priorytet I Działanie I.4.
Priorytet I Działanie I.4.
W
budżetu państwa
państwa uwzględnione
uwzględnionezostały
zostałyśrodki
środkinanarealizację
realizacjęKrajowego
Krajowego
Programu
Przeciwdziałania
W wydatkach
wydatkach budżetu
Programu
Przeciwdziałania
Przemocy
w Rodzinie
Rodzinie 2017–2020
2017–2020zgodnie
zgodniezzzatwierdzonym
zatwierdzonymplanem
planem
finansowym.
Przemocy w
finansowym.
W
przewiduje się
się wydatkowanie
wydatkowaniekwoty
kwoty15
15004
004500
500tys.
tys.zł,zł,w wtym
tym
środków
budżetu
W działaniu
działaniu I.4.
I.4. przewiduje
zeze
środków
budżetu
państwa
549
500
tys.
zł
na
wsparcie
finansowe
dla
jednostek
samorządu
terytorialnego
w
realizacji
państwa 549 500 tys. zł na wsparcie finansowe dla jednostek samorządu terytorialnego w realizacji
kosztownych
zakresu wspierania
wspieraniarodziny
rodzinyi isystemu
systemupieczy
pieczyzastępczej,
zastępczej,
tym
asystentów
rodzin
kosztownych zadań z zakresu
ww
tym
asystentów
rodzin
(to
500 tys.
tys. zł
zł rocznie,
rocznie,przy
przyczym
czymww2014
2014r.r.jest
jesttotokwota
kwota7878
500
tys.
kolejnych
latach
(to jest
jest kwotę 78 500
500
tys.
zł,zł,
ww
kolejnych
latach
może
zmniejszeniu).Ponadto
Ponadtodziałania
działaniatetemogą
mogązostać
zostaćwsparte
wsparte
środkami
z budżetu
w ramach
może ona
ona ulec zmniejszeniu).
środkami
z budżetu
UEUE
w ramach
Regionalnych
Programów Operacyjnych.
Operacyjnych.
Regionalnych Programów
w.
rcl
W tym
tym działaniu uwzględnione
W
uwzględnione zostały
zostały także
także wydatki
wydatkizwiązane
związanez zrealizacją
realizacjąKrajowego
KrajowegoProgramu
Programu
Przeciwdziałania Przemocy
oraz
budżecie
Przeciwdziałania
Przemocy w
w Rodzinie
Rodzinie zaplanowane
zaplanowanewwroku
roku2014
2014wwrezerwie
rezerwiecelowej
celowej
oraz
budżecie
Ministra Pracy i Polityki
latach
planuje
sięsię
kontynuację
Ministra
Polityki Społecznej
Społecznejna
napoziomie
poziomie19
19570
570tys.
tys.zł.zł.WWkolejnych
kolejnych
latach
planuje
kontynuację
tego programu,
programu, co w latach
celcel
ww
wysokości
155
953
tys.tys.
zł. zł.
tego
latach 2014–2020
2014–2020spowoduje
spowodujełączne
łącznewydatki
wydatkinanaten
ten
wysokości
155
953
Działanie I.5.
Działanie
Finansowanie działania
oraz
Finansowanie
działania I.5.
I.5. odbędzie
odbędzie się
się ww ramach
ramachzaplanowanych
zaplanowanychśrodków
środkówbudżetu
budżetupaństwa
państwa
oraz
budżetów
jednostek
samorządu
terytorialnego.
Łączne
wydatki
w
latach
2014–2020
wyniosą
54
313
000000
budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Łączne wydatki w latach 2014–2020 wyniosą 54 313
tys. zł,
zł, zz czego
czego ze
tys.
zł zł
z budżetów
jednostek
tys.
ze środków
środków budżetu
budżetupaństwa
państwa54
54138
138000
000tys.
tys.złzłoraz
oraz175
175000
000
tys.
z budżetów
jednostek
samorządu
terytorialnego.
samorządu terytorialnego.
Ogółem
Ogółem
Działanie Rok
(5+11)
Działanie Rok
(5+11)
2
3
4
2
3
4
Działanie
Działanie
1.5.
2014
7 759 000
1.5.
2014
7 759 000
2015 7 759 000
2015 7 759 000
2016 7 759 000
2016 7 759 000
2017 7 759 000
2017 7 759 000
2018 7 759 000
2018 7 759 000
2019 7 759 000
2019 7 759 000
2020
7 759 000
2020
7 759 000
RAZEM 2014–2020
54 313 000
RAZEM 2014–2020
54 313 000
ww
Priorytet
Priorytet
1
1
Priorytet
Priorytet
1
1
str. 104
str. 104
Ogółem
Ogółem
(6+10)
(6+10)
5
5
Ogółem
Ogółem
(7+8+9)
(7+8+9)
6
6
Środki
Środki
środki krajowe
zagraniczne
środki krajowe
zagraniczne
(w tys. zł)
w tys. zł
(w tys. zł)
w tys. zł
środki publiczne
środki publiczne
budżet
budżety
fundusze
Środki
środki
środki
Środki
budżet
budżety
funduszeprywatne
państwa
jst
celowe
unijne
unijne
państwa
jst
celowe prywatne
7
8
9
10
11
7
8
9
10
11
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 759 000
7 734 000
25 000
54 313 000 54 313 000 54 138 000
175 000
54 313 000 54 313 000 54 138 000
175 000
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
W ramach tego działania uwzględniono wydatki na świadczenia rodzinne w 2014 r. w kwocie
7 734 000 tys. zł. W kolejnych latach, pomimo założenia dwóch weryfikacji w 2015 i 2018, nie
wprowadzono do planu większych kwot niż 2014 roku, gdyż przyjęto założenie, że w Programie wydatki
wskazywane są na poziomie roku 2014. Oznacza to, że wydatki w całym okresie wyniosą
54 138 000 tys. zł. ze środków budżetu państwa oraz ok. 175 000 tys. zł ze środków samorządów
gminnych przeznaczonych na zapomogę z tytułu urodzenia się dziecka oraz na zwiększenie kwot
dodatków do zasiłku rodzinnego.
Działanie I.6.
.go
Środki na finansowanie tego działania będą pochodzić z Funduszu Pracy, w ramach którego łączne
wydatki w latach 2014–2020 zamkną się kwotą 350 000 tys. zł. Przewiduje się także finansowanie
działania I.6. w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych, Priorytet Inwestycyjny 8.8. oraz
w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet Inwestycyjny 8.8.
środki krajowe
(w tys. zł)
Środki
zagraniczne
w tys. zł 1)
środki publiczne
Priorytet
Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
1
2
3
4
5
6
7
8
Priorytet I
Działanie I.6.
2014
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
2017
50 000
50 000
50 000
50 000
w.
rcl
50 000
2018
2019
RAZEM 2014-2020
2020
50 000
50 000
50 000
350 000
50 000
50 000
50 000
350 000
9
50 000
2015
2016
fundusz
środki
e celowe prywatne
50 000
50 000
50 000
350 000
10
Środki
unijne
11
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
350 000
W ramach Funduszu Pracy finansowane będą świadczenia aktywizacyjne na łączną kwotę 210 000 tys. zł
(ok. 30 000 tys. zł rocznie), planuje się także przeznaczyć środki w limitach na telepracę na łączną kwotę
140 000 tys. zł (20 000 tys. zł rocznie).
Priorytet II
ww
Działanie II.1.
Finansowanie działania II.1. odbędzie się w ramach zaplanowanych środków budżetu państwa, budżetów
jednostek samorządu terytorialnego, budżetu Funduszu Pracy oraz środków EFS. Łączne wydatki w latach
2014–2020 w ramach środków budżetu państwa wyniosą 3 243 600 tys. zł, z czego ze środków Funduszu
Pracy 30 000 tys. zł. Środki z EFS przewidziane będą w Regionalnych Programach Operacyjnych, Priorytet
Inwestycyjny 9.7 i 10.1.
str. 105
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Środki
zagraniczne
w tys. zł
v.p
l
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
środki
fundusze
celowe prywatne
Priorytet
Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Priorytet II
Działanie II.1.
2014
568 800
568 800
568 800
563 800
0
5 000
2015
475 800
475 800
475 800
470 800
0
5 000
2017
444 800
444 800
444 800
440 800
0
4 000
2018
2019
RAZEM 2014–2020
2020
449 800
444 800
444 800
444 800
449 800
444 800
449 800
444 800
445 800
440 800
0
0
11
4 000
4 000
.go
2016
10
Środki
unijne
3 273 600
444 800
444 800
444 800
444 800
3 273 600 3 273 600
440 800
440 800
3 243 600
0
0
0
4 000
4 000
30 000
Przewiduje się, że ze środków ministra ds. zabezpieczenia społecznego realizowany będzie program
„Świetlica Staż Socjoterapia”, z kwotą na lata 2014–2020 5 600 tys. zł (800 tys. zł w 2014 r., w kolejnych
latach na dotychczasowym poziomie) oraz kwotą 30 000 tys. zł. Ze środków Funduszu Pracy na
zatrudnienie bezrobotnych absolwentów w ramach robót publicznych zaplanowano kwotę 30 000 tys. zł
na lata 2014–2020, z czego środki w wysokości 5 000 tys. zł zaplanowano w 2014 r.
w.
rcl
Ponadto w ramach programu „Wyprawka szkolna” przewiduje się finansowanie ze środków budżetu
państwa (planowanych w rezerwie celowej) na poziomie 403 000 tys. zł (w 2014 r. – 158 000 tys. zł,
w 2015 r. – 65 000 tys. zł, w 2016 r. – 40 000 tys. zł, w 2017 r. – 35 000 tys. zł, w 2018 r. – 35 000 tys. zł,
w 2019 r. – 35 000 tys. zł, w 2020 r. – 35 000 tys. zł). Uwzględnione zostały także wydatki na stypendia
socjalne finansowane z budżetu państwa, które w latach 2014–2020 ukształtują się na poziomie
2 835 000 tys. zł (405 000 tys. zł rocznie).
Działanie II.2.
ww
Finansowanie działania II.2. odbędzie się w ramach planowanych środków budżetu państwa, jednak
w przeważającej części ze środków EFS, w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych, Priorytet
Inwestycyjny 10.1. oraz 10.3. oraz Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet
Inwestycyjny 10.1 i 10.3. Harmonogram wydatków będzie możliwy do ustalenia po zatwierdzeniu planu
finansowania tych programów na lata 2014–2020. W ramach Regionalnych Programów Operacyjnych
uwzględnione będą środki na realizację działań w zakresie powszechnej cyfryzacji szkół.
Działanie II.3.
Finansowanie działania II.3. odbędzie się w ramach planowanych środków budżetu państwa, w tym
zaplanowane w budżecie OHP oraz środków EFS, w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych,
Priorytet Inwestycyjny 10.3. oraz Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet Inwestycyjny
10.3. Harmonogram wydatków będzie możliwy do ustalenia po zatwierdzeniu planu finansowania tych
programów na lata 2014–2020.
str. 106
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Środki
zagraniczne
w tys. zł
v.p
l
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
2
Działanie
Priorytet II II.3.
3
4
5
6
7
2014
212 319
212 319
212 319
212 319
0
2016
213 000
213 000
213 000
213 000
0
1
2015
2017
2018
2019
2020
RAZEM 2014–2020
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
budżety fundusze
jst
celowe
8
213 000
9
środki
prywatne
Środki
unijne
10
11
0
213 000
0
213 000
0
213 000
0
.go
Priorytet
1 490 319
213 000
213 000
213 000
0
1 490 319 1 490 319 1 490 319
0
W ramach środków OHP przewiduje się finansowanie na poziomie 1 490 319 tys. zł w latach 2014–2020 ,
rocznie na poziomie kwoty ok. 213 000 tys. zł.
Działanie II.4.
w.
rcl
Finansowanie działania II.4. odbędzie w ramach Funduszu Pracy oraz budżetów jednostek samorządu
terytorialnego (głównie powiatów). W latach 2014–2020 wydatki w ramach środków krajowych wyniosą
łącznie 5 109 982 tys. zł, z czego 4 129 982 tys. zł z Funduszu Pracy i 980 000 tys. zł z budżetów
jednostek samorządu terytorialnego. Działanie to zostanie wsparte środkami Europejskiego Funduszu
Społecznego w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych Priorytet Inwestycyjny 8.5., 9.4., 10.3.
oraz Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet Inwestycyjny 8.6., 10.3.
Środki
zagraniczne
w tys. zł
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
Priorytet
Działanie
1
2
Priorytet II Działanie II.4.
Rok
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
7
budżety
jst
fundusze
celowe
środki
prywatne
Środki
unijne
10
11
3
4
5
6
8
9
2014
729 982
729 982
729 982
140 000
589 982
2016
730 000
730 000
730 000
140 000
590 000
2015
2017
ww
2018
2019
RAZEM 2014-2020
Ogółem
(5+11)
2020
730 000
730 000
730 000
730 000
730 000
5 109 982
730 000
730 000
730 000
730 000
730 000
730 000
730 000
730 000
730 000
730 000
5 109 982 5 109 982
140 000
140 000
140 000
140 000
140 000
980 000
590 000
590 000
590 000
590 000
590 000
4 129 982
W ramach Funduszu Pracy w latach 2014–2020 dofinansowane będą aktywne formy przeciwdziałania
bezrobociu wśród młodocianych pracowników na łączną kwotę 1 470 000 tys. zł oraz programy
pilotażowe i specjalne kierowane do młodocianych pracowników w kwocie 595 000 tys. zł oraz koszty
kształcenia młodocianych pracowników ponoszone przez pracodawców w łącznej kwocie
2 064 952 tys. zł. W tym działaniu uwzględniono wydatki samorządu terytorialnego na usamodzielnienie
str. 107
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
pełnoletnich osób opuszczających niektóre typy placówek mające na celu podejmowanie pracy, które
w latach 2014–2020 wyniosą 980 000 tys. zł.
v.p
l
Priorytet III
Działanie III.1.
Finansowanie działania III.1. odbędzie się w ramach budżetu państwa oraz Funduszu Pracy, budżetów
jednostek samorządu terytorialnego i środków prywatnych. W latach 2014–2020 wydatki w ramach
środków krajowych wyniosą łącznie 14 712 625 tys. zł, z czego 5 969 276 tys. zł z budżetu państwa,
217 000 tys. zł z Funduszu Pracy, 6 572 908 tys. zł z budżetów jednostek samorządu terytorialnego
i 1 953 441 tys. zł ze środków prywatnych. Działanie to zostanie wsparte środkami Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych, Priorytet Inwestycyjny 9.4.
Środki
zagraniczne
w tys. zł
Priorytet Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
1
2
3
4
Priorytet
III
Działanie
III.1.
2014
2 040 687
2016
2 111 964
2015
2017
2018
2 111 969
2 112 014
2 112 014
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
fundusze
celowe
środki
prywatne
Środki
unijne
5
6
7
8
9
10
11
2 040 687
1 761 624
835 588
895 036
2 111 964
1 832 901
855 589
946 312
2 111 963
2 111 969
2 112 014
2 112 014
1 832 900
1 832 906
1 832 951
1 832 951
855 588
855 594
855 639
RAZEM 2014–2020
2020
2 112 014
14 712 625
2 112 014
14 712 625
1 832 951
855 639
12 759 184
855 639
31 000
279 063
946 312
31 000
279 063
946 312
31 000
279 063
946 312
946 312
w.
rcl
2019
2 111 963
.go
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
946 312
5 969 276 6 572 908
31 000
31 000
31 000
31 000
217 000
279 063
279 063
279 063
279 063
1 953 441
W ramach budżetu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego przewiduje się
dofinansowanie w związku z realizacją programu resortowego „Aktywne formy przeciwdziałania
wykluczeniu społecznemu”, wysokość dotacji w latach 2014–2020 wyniesie około 25 000 tys. zł, z czego
3 549 tys. zł w 2014 r.
Działania adresowane do osób, rodzin i środowisk zagrożonych wykluczeniem społecznym realizowane
będą w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych, w Celu 9 Priorytecie 9.4. i 9.7 (w zakresie
realizowanych usług) oraz Priorytecie inwestycyjnym 9.1, i 9.2 (w zakresie wspólnych programów
infrastrukturalnych i rewitalizacyjnych). Środki te będą przeznaczone na finansowanie ścieżek
reintegracyjnych dla osób i rodzin zagrożonych wykluczeniem społecznym oraz na projekty lokalne dla
środowisk i społeczności zagrożonych wykluczeniem społecznym.
ww
Przewiduje się finansowanie i tworzenie Centrów Integracji Społecznej i Klubów Integracji Społecznej,
w łącznej wysokości w latach 2014-2020 14 273 tys. zł z budżetu państwa, 840 000 tys. zł z budżetów
jednostek samorządu terytorialnego, 1 952 441 tys. zł ze środków prywatnych.
W ramach środków Funduszu Pracy w latach 2014–2020 uwzględnione zostały świadczenia integracyjne
z kwotą 217 000 tys. zł oraz dofinansowanie zasiłków okresowych przyznawanych z powodu bezrobocia
na poziomie 5 930 000 tys. z budżetu państwa i 170 000 tys. zł ze środków gmin.
Działanie III.2.
Finansowanie działania III.2. odbędzie się w ramach wsparcia ze środków Regionalnych Programów
Operacyjnych, Priorytet Inwestycyjny 9.7. oraz Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój,
Priorytet Inwestycyjny 9.4. Kwoty środków będą możliwe do podania po zatwierdzeniu harmonogramu
wydatków tych programów. Przewiduje się finansowanie w ramach Priorytetu inwestycyjnego 9.7. RPO
rozwoju usług społecznych użyteczności publicznej realizowanych w ramach kontraktów lokalnych,
rozwiązań systemowych, w tym tworzenie nowych i wdrażanie dotychczas opracowanych standardów
str. 108
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
oraz projektów innowacyjnych w zakresie usług użyteczności publicznej. Planuje się również
wykorzystanie środków w ramach Priorytetu inwestycyjnego 9.1 RPO na wsparcie tworzenia lokali
socjalnych.
Działanie III.3.
.go
Finansowanie działania III.3. odbędzie się w ramach budżetu ministra do spraw zabezpieczenia
społecznego (w ramach zadań resortu), budżetów jednostek samorządu terytorialnego i środków EFS
w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych Priorytet inwestycyjny 9.4, 9.7 (w zakresie
realizowanych usług) oraz Priorytet inwestycyjny 9.1, 9.2 (w zakresie wspólnych programów
infrastrukturalnych i rewitalizacyjnych), jak również Priorytet inwestycyjny 9.4. Programu Operacyjnego
Wiedza Edukacja Rozwój. Przewiduje się powstanie Platformy Usług Społecznych będącej wsparciem
działań o charakterze systemowym związanych z doradztwem na rzecz regionów, zarządzaniem
programem, wdrażaniem standardów, innowacjami społecznymi.
Działanie III.4.
Finansowanie działania III.4. odbędzie się w ramach środków Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja
Rozwój w Priorytecie Inwestycyjnym 9.1. i 9.4. Regionalnych Programów Operacyjnych. Wysokość
środków europejskich i wkładu własnego zostanie uzupełniona po zatwierdzeniu harmonogramu
finansowania RPO.
Działanie III.5.
w.
rcl
Finansowanie odbędzie się w ramach budżetu państwa, budżetu NFZ oraz ze środków europejskich –
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Regionalne Programy Operacyjne, EFRR 2014–2020,
POIiŚ-bis, POPC. Obecnie niemożliwy do oszacowania jest poziom wydatków w ramach budżetu NFZ oraz
środków europejskich.
Środki
zagraniczne
w tys. zł
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
fundusze
celowe
środki
prywatne
Środki
unijne
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Priorytet
III
Działanie
III.5.
2014
475 888
475 888
475 888
475 888
0
265 239
265 239
265 239
265 239
0
Priorytet
475 888
340 099
2015
2016
2017
2018
ww
2019
RAZEM 2014–2020
2020
340 099
181 709
152 137
139 426
0
1 554 498
340 099
181 709
152 137
139 426
0
340 099
181 709
152 137
139 426
0
340 099
181 709
152 137
139 426
0
1 554 498 1 554 498 1 554 498
0
0
0
0
0
0
W finansowaniu uwzględniono zaplanowane wydatki budżetu państwa w ramach programu
Psychiatryczna opieka zdrowotna na lata 2014–201875 – 2 737 tys. zł w 2014 r. (nie można oszacować na
tym etapie ile wyniosą wydatki łączne na lata 2014–2018). Ponadto uwzględniono wydatki ze środków
zaplanowanych na wieloletnie programy inwestycyjne „Program wieloletni: Przebudowa i rozbudowa
75 Psychiatryczna opieka zdrowotna na lata 2014–2018 – jest to wieloletni program zdrowotny realizowany na podstawie art. 48
ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
str. 109
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku”76, (szacuje się, że
łącznie w latach 2014–2017 wydatki wyniosą 316 171 tys. zł), „Wieloletni Program Medyczny Rozbudowy
i Przebudowy Szpitala Uniwersyteckiego w Bydgoszczy”77 (szacuje się, że łącznie w latach 2014–2015
wydatki wyniosą 76 032 tys. zł), Program wieloletni: „Nowa siedziba Szpitala Uniwersyteckiego – Kraków
Prokocim”78 (szacuje się, że łącznie w latach 2014–2019 wydatki wyniosą 774 418 tys. zł), Program
wieloletni – Przebudowa Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie79 (szacuje się, że łącznie
w latach 2014–2016 wydatki wyniosą 147 131 tys. zł), Program wieloletni – Szpital Pediatryczny
Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w Warszawie – (szacuje się, że łącznie w latach 2014–2015
wydatki wyniosą 238 009 tys. zł).
Zadania opisane w pkt. 4 i 5 finansowane będą również ze środków europejskich Krajowego Programu
Operacyjnego EFS, Priorytet Inwestycyjny 10.2. i 10.3 oraz 9.7.
Działanie III.6.
.go
Finansowanie tego działania odbędzie się ze środków Europejskiego Funduszu Migracji i Azylu oraz
środków samorządów terytorialnych. Alokacja środków będzie podana po zatwierdzeniu harmonogramu
wydatków w zakresie ww. funduszu.
środki krajowe
(w tys. zł)
Środki
zagraniczne
w tys. zł
środki publiczne
Priorytet Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
fundusze
celowe
środki
prywatne
Środki
unijne
1
Priorytet
3
3
4
5
6
7
8
9
10
11
2014
1 500
1 500
1 500
1 500
0
0
0
2016
1 500
1 500
1 500
1 500
0
0
0
w.
rcl
2
Działanie
3.6.
2015
2017
2018
2019
RAZEM 2014–2020
2020
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
10 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
10 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
10 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
10 500
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
ww
Dodatkowo pomoc cudzoziemcom mająca na celu ich integrację w środowisku finansowana jest z budżetu
państwa, przewiduje się, że w latach 2014–2020 finansowanie tego działania będzie na poziomie
10 500 tys. zł.
Przebudowa i rozbudowa Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku jest to program
rozwoju – program wieloletni w rozumieniu art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U.
z 2013 r. poz. 885, z późn. zm.).
77 Wieloletni Program Medyczny Rozbudowy i Przebudowy Szpitala Uniwersyteckiego w Bydgoszczy jest to program rozwoju –
program wieloletni w rozumieniu art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r.
poz. 885, z późn. zm.).
78 Nowa siedziba Szpitala Uniwersyteckiego – Kraków Prokocim jest to program rozwoju – program wieloletni w rozumieniu art. 136
ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, z późn. zm.).
79 Przebudowa Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie jest to program rozwoju – program wieloletni w rozumieniu
art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, z późn. zm.).
str. 110
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Priorytet IV
v.p
l
Działanie IV.1.
Finansowanie tego działania odbędzie się ze środków europejskich w ramach Programu Operacyjnego
Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet Inwestycyjny 8.10. oraz w ramach bieżącej działalności ministra
właściwego do spraw pracy i zabezpieczenia społecznego.
Działanie IV.2.
Finansowanie tego działania odbędzie się ze środków budżetu państwa, budżetów samorządów
terytorialnych oraz środków europejskich w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych, Priorytet
Inwestycyjny 9.1. i 9.7., Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet Inwestycyjny 9.7.
Alokacja środków europejskich będzie uzupełniona po zatwierdzeniu harmonogramu wydatków na lata
2014–2020.
Środki
zagraniczne
w tys. zł
.go
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
Priorytet Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
fundusze
celowe
środki
prywatne
Środki
unijne
1
Priorytet
IV
3
4
5
6
7
8
9
10
11
915 764
1 364 000
0
1 155 764
1 485 000
0
2
Działanie
IV.2.
2014
2 279 764 2 279 764
2 279 764
2016 2 640 764 2 640 764
2 640 764
2015 2 490 764 2 490 764
1 015 764
2 750 764
1 265 764
1 475 000
1 485 000
w.
rcl
2017 2 750 764 2 750 764
2 490 764
2018 2 750 764 2 750 764
2019 2 750 764 2 750 764
RAZEM 2014–2020
2020
2 750 764 2 750 764
18 414
18 414
348
348
2 750 764
2 750 764
2 750 764
18 414
348
1 265 764
1 265 764
1 265 764
8 150 348
1 485 000
1 485 000
1 485 000
10 264 000
0
0
0
0
0
0
Wydatki w ramach środków krajowych w latach 2014–2020 na działania związane z systemem opieki nad
osobami niesamodzielnymi i w podeszłym wieku wyniosą 18 414 348 tys. zł, z czego 8 150 348 tys. zł
z budżetu państwa – w kwocie tej uwzględniono dofinansowanie działalności domów pomocy społecznej.
Pozostałe środki w łącznej kwocie 10 264 000 tys. zł uwzględniają wydatki gmin ponoszone na
świadczenie usług opiekuńczych, prowadzenie dziennych domów pomocy oraz odpłatności za pobyt
w domu pomocy społecznej.
ww
W ramach środków budżetu państwa realizowane są także specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób
z zaburzeniami psychicznymi. Na podstawie planu budżetu na 2014 r. koszt tego zadania wyniesie łącznie
w latach 2014–2020 546.000 tys. zł, dodatkowo w tym okresie realizowany będzie program ministra
właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego „Oparcie społeczne dla osób z zaburzeniami
psychicznymi”, na który zaplanowano środki w wysokości 21 000 tys. zł na lata 2014–2020.
Działanie IV.3.
Finansowanie tego działania odbędzie się ze środków budżetu państwa oraz Narodowego Funduszu
Zdrowia w ramach posiadanych środków, jak również środków europejskich w ramach Regionalnych
Programów Operacyjnych, Priorytet Inwestycyjny 9.1. Wysokość środków europejskich będzie
uzupełniona po zatwierdzeniu harmonogramu wydatków RPO na lata 2014–2020.
str. 111
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Środki
zagraniczne
w tys. zł
v.p
l
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
Priorytet
Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
fundusze
celowe
środki
prywatne
Środki
unijne 1)
1
Priorytet
IV
2
Działanie
IV.3.
3
4
5
6
7
8
9
10
11
2014
250 318
55 701
55 701
2016
49 550
2017
2018
2019
RAZEM 2014-2020
1)
2020
0
49 550
0
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
547 618
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
353 001
49 550
49 550
0
49 550
0
353 001
49 550
49 550
353 001
194 617
0
.go
2015
55 701
0
0
0
0
0
194 617
Środki Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2009–2014 i Norweskiego Mechanizmu
Finansowego 2009–2014.
w.
rcl
W ramach budżetu państwa (w części 46 – właściwej dla MZ) uwzględnione zostały wydatki, zgodnie
z planem na rok 2014, związane z utrzymaniem zakładów leczniczo-opiekuńczych, tj. Domu Lekarza
Seniora, Domu Pracownika Służby Zdrowia oraz Ośrodka Readaptacyjno-Rehabilitacyjnego zaplanowano
łącznie 9 533 tys. zł. Przewiduje się w latach 2015–2020 finansowanie na poziomie roku 2014, co
oznacza, że łącznie w latach 2014–2020 wydatki wyniosą 66 731 tys. zł.
W budżecie uwzględnione zostały środki Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru
Gospodarczego 2009–2014 i Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009–2014, w ramach których
realizowany jest program: ,,Poprawa i lepsze dostosowanie ochrony zdrowia do trendów demograficzno-epidemiologicznych” 46 995 275 EUR (ok. 194 617 tys. zł)80. Ponadto w budżecie państwa w części 46 –
właściwej dla MZ na rok 2014 w rozdziale 75001 znajdują się środki przeznaczone na: Norweski
Mechanizm Finansowy 2009–2014 w kwocie 6 168 tys. zł ( w całości wydatki bieżące), w tym na
wynagrodzenia 2 256 tys. zł dla 25,9 etatów kalkulacyjnych. Przewidziane wydatki w ramach NMF
2009–2014 dotyczą kosztów wdrażania projektów w ramach Programu Operacyjnego „Poprawa i lepsze
dostosowanie ochrony zdrowia do trendów demograficzno-epidemiologicznych” (PL07) oraz Programu
Operacyjnego „Ograniczanie społecznych nierówności w zdrowiu (program partnerski z darczyńcami)
(PL13) i kosztów związanych z zarządzaniem ww. programami, ponoszonych przez Ministerstwo
Zdrowia, pełniące funkcję Operatora Programów.
Działanie IV.4.
ww
Działania na rzecz seniorów odnoszą się do wydatków ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego w ramach Rządowego Programu na Rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata
2014–2020 w kwocie 25 000 tys. zł rocznie z rezerwy celowej budżetu państwa i 15 000 tys. zł z budżetu
państwa część 44 Zabezpieczenie społeczne, co stanowi łączną kwotę 280 000 tys. zł.
Kwoty na sfinansowanie systemu usług opiekuńczych nie są obecnie możliwe do oszacowania, ze względu
na trwającą dyskusję o ostatecznym kształcie. Niemniej jednak z budżetów jednostek samorządu
terytorialnego koszt usług opiekuńczych realizowanych na dotychczasowych zasadach powinien wynieść
w latach 2014–2020 łącznie 2 660 000 tys. zł.
80 Umowa w sprawie programu z dnia 20 grudnia 2012 r. pomiędzy Ministrem Rozwoju Regionalnego a Norweskim Ministerstwem
Spraw Zagranicznych w sprawie dofinansowania programu ,,Poprawa i lepsze dostosowanie ochrony zdrowia do trendów
demograficzno-epidemiologicznych” obszar wsparcia: Lepsze dostosowanie opieki zdrowotnej w celu sprostania potrzebom szybko
rosnącej populacji osób przewlekle chorych i niesamodzielnych oraz osób starszych.
str. 112
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Środki
zagraniczne
w tys. zł
v.p
l
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
Priorytet
Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
fundusze
celowe
środki
prywatne
Środki
unijne
1
Priorytet
IV
2
Działanie
IV.4.
3
4
5
6
7
8
9
10
11
2014
420 000
420 000
420 000
40 000
380 000
0
2015
420 000
420 000
420 000
40 000
380 000
0
2017
420 000
420 000
420 000
40 000
380 000
0
2018
2019
Razem 2014–2020
2020
420 000
420 000
420 000
420 000
420 000
420 000
420 000
420 000
420 000
420 000
420 000
420 000
2 940 000 2 940 000 2 940 000
Priorytet V
Działanie V.1.
40 000
40 000
40 000
380 000
0
380 000
0
380 000
0
.go
2016
40 000
280 000
380 000
0
2 660 000
w.
rcl
Finansowanie działań związanych z budownictwem socjalnym oraz mieszkaniami na wynajem zostało
uwzględnione w ramach środków Banku Gospodarstwa Krajowego, w łącznej kwocie 6 860 000 tys. zł na
lata 2014–2020. Zaplanowane środki BGK zostały wykazane w całości w działaniu V.1., choć wydatki te
odnoszą się także do innych działań opisanych w Priorytecie V oraz IV.
W ramach realizacji programu finansowego wsparcia budownictwa socjalnego przewiduje się kwotę ok.
560 000 tys. zł ze środków budżetu państwa, to jest na podstawie planu na rok 2014 w kwocie 80 000 tys.
zł. W ramach Funduszu Mieszkań na Wynajem Banku Gospodarstwa Krajowego, przewiduje się
zainwestowanie ok. 6 300 000 tys. zł, przy czym w 2014 r. na poziomie 300 000 tys. zł, a przez następne
lata na poziomie 1 000 000 tys. zł. Ponadto działania zostaną wsparte środkami Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego w ramach Priorytetu 9.1. w Regionalnych Programach Operacyjnych.
Środki
zagraniczne
w tys. zł
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
środki
budżety fundusze
jst
celowe prywatne
Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
Ogółem
(6+10)
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
1
Priorytet
V
2
Działanie
V.1.
3
4
5
6
7
2014
380 000
380 000
380 000
380 000
0
1 080 000
0
ww
Priorytet
2015
1 080 000
1 080 000
1 080 000
1 080 000
2017
1 080 000
1 080 000
1 080 000
1 080 000
2016
2018
2019
Razem 2014–2020
str. 113
2020
1 080 000
1 080 000
1 080 000
1 080 000
6 860 000
1 080 000
1 080 000
1 080 000
1 080 000
6 860 000
1 080 000
1 080 000
1 080 000
1 080 000
6 860 000
1 080 000
1 080 000
1 080 000
6 860 000
8
9
10
0
0
0
0
0
0
Środki
unijne
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Działanie V.2.
v.p
l
W planie budżetu uwzględnione zostały środki budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu
terytorialnego (gmin, powiatów i marszałków) z przeznaczeniem na działania skierowane do osób
bezdomnych. Łączna wielkość tych środków w latach 2014–2020 wyniesie 1 245 122 tys. zł, w tym
z budżetu państwa 377 652 tys. zł oraz 867 470 tys. zł ze środków samorządów. W ramach tych środków
uwzględniony jest także Program Wspierający Powrót Osób Bezdomnych do Społeczności realizowany
przez ministra do spraw zabezpieczenia społecznego z kwotą 5 000 tys. zł rocznie.
Dodatkowo działania będą wspierane środkami europejskimi w ramach Regionalnych Programów
Operacyjnych, Priorytet Inwestycyjny 9.2. i 9.7.
Środki
zagraniczne
w tys. zł
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
Razem 2014-2020
Ogółem
(7+8+9)
6
budżet
państwa
7
środki
budżety fundusze
jst
celowe prywatne
8
9
10
177 122
177 122
177 122
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
178 000
1 245 122 1 245 122 1 245 122
53 652
54 000
54 000
54 000
54 000
54 000
54 000
377 652
123 470
124 000
124 000
124 000
124 000
124 000
124 000
867 470
Ogółem
(5+11)
4
Rok
3
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Działanie V.3. oraz Działanie V.4
Ogółem
(6+10)
5
.go
Priorytet Działanie
1
2
Priorytet Działanie
V
V.2.
Środki
unijne
11
0
0
0
0
0
0
0
0
w.
rcl
Realizacja zaplanowanych działań odbędzie się w ramach środków europejskich Regionalnych
Programów Operacyjnych, Priorytet Inwestycyjny 9.7. oraz Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja
Rozwój, Priorytet Inwestycyjny 9.7. Działania w zakresie badań w obszarze bezdomności prowadzone
będą także w ramach zadań ministra do spraw zabezpieczenia społecznego oraz Głównego Urzędu
Statystycznego.
Priorytet VI
Działanie VI.1.
Źródłem finansowania zaplanowanych w tym miejscu działań będzie budżet ministra do spraw
zabezpieczenia społecznego w zakresie prowadzonych badań w obszarze ubóstwa i pomocy społecznej
oraz środków europejskich w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, Priorytet
Inwestycyjny 9.4. w szczególności w zakresie programowania i monitorowania polityki społecznej
w regionie.
Środki
zagraniczne
w tys. zł
środki krajowe
(w tys. zł)
ww
środki publiczne
Priorytet
1
Priorytet VI
Działanie
2
Działanie
VI.1.
Działanie
VI.2.
RAZEM 2014–2020
str. 114
Rok
3
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Ogółem Ogółem
(5+11) (6+10)
4
5
325
325
325
325
325
325
325
2 275
325
325
325
325
325
325
325
2 275
Ogółem
(7+8+9)
6
budżet
państwa
7
budżety fundusze
środki
jst
celowe prywatne
8
9
10
325
325
0
325
325
325
325
325
325
2 275
325
325
325
325
325
325
2 275
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Środki
unijne
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
v.p
l
Wysokość środków z budżetu ministra do spraw zabezpieczenia społecznego będzie na poziomie planu na
2014 r. i wyniesie w latach 2014–2020 około 2 275 tys. zł. Natomiast środki planowane w ramach
Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój będą uzupełnione po zatwierdzeniu harmonogramu
wydatków na lata 2014–2020.
Działanie VI.2.
Zadania przewidziane w tym działaniu mogą absorbować środki budżetu państwa i budżetów jednostek
samorządu terytorialnego w łącznej wysokości 25 477 942 tys. zł w latach 2014–2020. W kwocie tej
uwzględnione zostały wydatki na świadczenia z pomocy społecznej wg planu budżetu państwa na 2014 r.
Z tej kwoty środki w wysokości 11 477 942 tys. zł powinny pochodzić z budżetu państwa, natomiast
14 000 000 tys. zł z budżetów gmin.
Środki
zagraniczne
w tys. zł
.go
środki krajowe
(w tys. zł)
środki publiczne
Priorytet
Działanie
Rok
Ogółem
(5+11)
1
Priorytet
VI
2
Działanie
VI.2.
Działanie
VI.3.
3
4
2014
3 639 706
2015
3 639 706
2017
3 639 706
3 639 706
Ogółem
(7+8+9)
budżet
państwa
budżety
jst
fundusze
celowe
środki
prywatne
Środki
unijne
5
6
7
8
9
10
11
3 639 706
3 639 706
1 639 706
2 000 000
0
1 639 706
2 000 000
0
3 639 706
3 639 706
1 639 706
3 639 706
3 639 706
1 639 706
3 639 706
3 639 706
2 000 000
w.
rcl
2016
Ogółem
(6+10)
2018
2019
RAZEM 2014-2020
Działanie VI.3.
2020
3 639 706
3 639 706
3 639 706
25 477 942
3 639 706
3 639 706
3 639 706
25 477 942
3 639 706
3 639 706
3 639 706
25 477 942
1 639 706
1 639 706
1 639 706
11 477 942
2 000 000
2 000 000
2 000 000
2 000 000
14 000 000
0
0
0
0
0
0
Realizacja zaplanowanych działań odbędzie się w ramach środków ministra właściwego do spraw pracy,
Funduszu Pracy oraz jednostek samorządu terytorialnego. Ze względu na trudności w rozdzieleniu
środków przeznaczonych na programy pilotażowe realizowane w ramach Funduszu Pracy wydatki te
zostały uwzględnione łącznie przy Działaniu II.4.
ww
Działanie VI.4.
Finansowanie tego działania odbędzie się ze środków ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego w ramach realizowanych zadań ministra, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jak
również działania te wsparte będą środkami europejskimi w ramach Programu Operacyjnego Wiedza
Edukacja Rozwój, Priorytet Inwestycyjny 9.4.
str. 115
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Podsumowanie
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
Na realizację Krajowego Programu Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020 Nowy
wymiar aktywnej integracji przeznaczone będą środki mieszczące się w budżecie państwa, jednostek
samorządu terytorialnego, funduszy celowych, jak i środków europejskich, te ostatnie nie uwzględniają
wszystkich i uzupełnione będą po zatwierdzeniu harmonogramu wydatków na lata 2014–2020 na
realizację Regionalnych Programów Operacyjnych oraz Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój.
Na postawie zatwierdzonych planów budżetowych na rok 2014 oraz planowanych wydatków w kolejnych
latach wydatki na działania opisane w Programie wyniosą w latach 2014–2020 180 228 744 tys. zł, to jest
blisko 25 747 000 tys. zł rocznie. Z tej kwoty 111 755 579 tys. zł będzie pochodziło ze środków budżetu
państwa, 58 431 778 tys. zł ze środków samorządowych, 4 726 982 tys. zł z funduszy celowych,
3 353 441 tys. zł ze środków prywatnych.
str. 116
2014
13 921 906
1 149 635
594 945
300 000
2015
14 001 318
1 144 167
594 125
300 000
2016
14 056 631
1 138 360
593 254
300 000
2017
14 073 579
1 140 152
593 523
300 000
2018
14 122 885
1 145 955
594 393
300 000
2019
14 191 731
1 151 874
595 281
300 000
2020
14 221 865
1 157 912
596 187
300 000
2014–2020
98 589 915
8 028 055
4 161 708
2 100 000
254 690
2 776 200
1 668 000
908 200
250 042
2 861 200
1 753 000
908 200
245 106
2 922 200
1 814 000
908 200
246 629
2 935 200
1 827 000
908 200
251 562
2 977 200
1 869 000
908 200
256 593
3 037 200
1 929 000
908 200
261 725
3 061 200
1 953 000
908 200
1 766 347
20 570 400
12 813 000
6 357 400
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
24 001
168 007
168 007
200 000
200 000
200 000
200 000
200 000
200 000
.go
200 000
1 400 000
2 163 070
98 070
2 065 000
2 162 950
97 950
2 065 000
2 163 070
98 070
2 065 000
2 165 226
100 226
2 065 000
2 166 729
101 729
2 065 000
2 169 656
104 656
2 065 000
2 169 752
104 752
2 065 000
15 160 453
705 453
14 455 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 734 000
25 000
7 759 000
7 734 000
25 000
54 313 000
54 138 000
175 000
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
350 000
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
50 000
350 000
1 511 101
568 800
563 800
1 418 800
475 800
470 800
1 392 800
449 800
445 800
1 387 800
444 800
440 800
1 387 800
444 800
440 800
1 387 800
444 800
440 800
1 387 800
444 800
440 800
9 873 901
3 273 600
3 243 600
212 319
212 319
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
213 000
1 490 319
1 490 319
729 982
730 000
730 000
730 000
730 000
730 000
730 000
5 109 982
w.
rcl
Rok
Priorytet I
Działanie I.1
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie I.2
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie I.3
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie I.4
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie I.5
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie I.6
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Priorytet II
Działanie II.1
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie II.2
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie II.3
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie II.4
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
v.p
l
Finansowanie Krajowego Programu Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020 –
Podsumowanie (w tys. zł)
ww
5 000
140 000
589 982
5 000
140 000
590 000
4 000
140 000
590 000
4 000
140 000
590 000
4 000
140 000
590 000
4 000
140 000
590 000
4 000
140 000
590 000
30 000
980 000
4 129 982
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
2 453 562
2 111 963
855 588
946 312
31 000
279 063
475 888
475 888
340 099
340 099
2 378 703
2 111 964
855 589
946 312
31 000
279 063
2017
2 295 178
2 111 969
855 594
946 312
31 000
279 063
2018
2 265 651
2 112 014
855 639
946 312
31 000
279 063
2019
2 252 940
2 112 014
855 639
946 312
31 000
279 063
2020
2 113 514
2 112 014
855 639
946 312
31 000
279 063
.go
2 518 075
2 040 687
835 588
895 036
31 000
279 063
2016
Poz. 787
16 277 623
14 712 625
5 969 276
6 572 908
217 000
1 953 441
152 137
152 137
139 426
139 426
0
0
1 554 498
1 554 498
181 709
181 709
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
1 500
10 500
10 500
2 950 082
2 960 314
3 110 314
3 220 314
3 220 314
3 220 314
3 220 314
21 901 966
2 279 764
915 764
1 364 000
2 490 764
1 015 764
1 475 000
2 640 764
1 155 764
1 485 000
2 750 764
1 265 764
1 485 000
2 750 764
1 265 764
1 485 000
2 750 764
1 265 764
1 485 000
2 750 764
1 265 764
1 485 000
18 414 348
8 150 348
10 264 000
250 318
55 701
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
49 550
547 618
353 001
ww
str. 118
265 239
265 239
2014–2020
w.
rcl
Rok
Środki unijne
Priorytet III
Działanie III.1
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie III.2
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie III.3
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie III.4
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie III.5
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie III.6
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Priorytet IV
Działanie IV.1
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie IV.2
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie IV.3
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
– 119 –
v.p
l
194 617
194 617
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
2015
420 000
40 000
380 000
2016
420 000
40 000
380 000
2017
420 000
40 000
380 000
2018
420 000
40 000
380 000
2019
420 000
40 000
380 000
2020
420 000
40 000
380 000
2014–2020
2 940 000
280 000
2 660 000
557 122
380 000
380 000
1 258 000
1 080 000
1 080 000
1 258 000
1 080 000
1 080 000
1 258 000
1 080 000
1 080 000
1 258 000
1 080 000
1 080 000
1 258 000
1 080 000
1 080 000
1 258 000
1 080 000
1 080 000
8 105 122
6 860 000
6 860 000
177 122
53 652
123 470
178 000
54 000
124 000
178 000
54 000
124 000
178 000
54 000
124 000
178 000
54 000
124 000
178 000
54 000
124 000
178 000
54 000
124 000
1 245 122
377 652
867 470
3 640 031
325
325
4 593 638
325
325
4 983 752
325
325
5 596 224
325
325
6 095 232
325
325
6 268 087
325
325
6 451 779
325
325
37 628 743
2 275
2 275
3 639 706
1 639 706
2 000 000
3 639 706
1 639 706
2 000 000
3 639 706
1 639 706
2 000 000
3 639 706
1 639 706
2 000 000
3 639 706
1 639 706
2 000 000
3 639 706
1 639 706
2 000 000
3 639 706
1 639 706
2 000 000
25 477 942
11 477 942
14 000 000
25 098 317
15 293 259
8 200 706
675 982
479 063
449 307
25 732 025
15 963 408
8 363 512
676 000
479 063
250 042
25 836 479
16 063 798
8 373 512
675 000
479 063
245 106
25 874 902
16 100 698
8 373 512
675 000
479 063
246 629
25 894 681
16 115 544
8 373 512
675 000
479 063
251 562
25 950 816
16 166 648
8 373 512
675 000
479 063
256 593
25 841 524
16 052 224
8 373 512
675 000
479 063
261 725
180 228 744
111 755 579
58 431 778
4 726 982
3 353 441
1 960 964
.go
v.p
l
2014
420 000
40 000
380 000
ww
w.
rcl
Rok
Działanie IV.4
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Priorytet V
Działanie V.1
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie V.2
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie V.3
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie V.4
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Priorytet VI
Działanie VI.1
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie VI.2 VI.3
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Działanie VI.4
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
Suma
budżet państwa
budżet jst
fundusze celowe
środki prywatne
Środki unijne
str. 119
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Spis tabel, map i rysunków
v.p
l
Tabele
Tab. 1.
Miary ubóstwa i/lub wykluczenia społecznego w Polsce na tle UE
str. 7
Tab. 3.
Wskaźniki zagrożenia ubóstwem w EU 27 wg typów gospodarstw domowych
w latach 2008–2012 (%)
str. 11
Tab. 5.
Liczba dzieci urodzonych przez bardzo młode matki
Tab. 2.
Tab. 4.
Wskaźniki zagrożenia ubóstwem w Polsce wg typów gospodarstw domowych
w latach 2008–2012 (%)
str. 10
str. 11
str. 14
Liczba mieszkań z osobami zalegającymi z opłatami powyżej 3 miesięcy
str. 24
Wyniki ogólnopolskich badań bezdomności metodą spisową (liczenia głów)
str. 26
Wskaźniki zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym według
województw w 2011 r.
str. 8
Wskaźnik zagrożenia pogłębioną deprywacją materialną w województwach
w 2011 r.
str. 9
Rys. 1.
Odsetek osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym
w krajach Unii Europejskiej i Polsce w 2011 r. (nakładanie się subpopulacji)
str. 7
Rys. 3.
Odsetek dzieci, których potrzeby podlegają głębokiej deprywacji w UE-27
według trzech grup wiekowych, w %, w 2009 r. (rosnąco według wskaźnika
dla dzieci z grupy 0–5, głęboka deprywacja: co najmniej 4 z 9 potrzeb
niezaspokojonych z powodów finansowych)
str. 13
Dzieci w rodzinach zastępczych i w placówkach różnych typów (2005–2011)
str. 15
Tab. 7.
Tab. 8.
Mapy
Mapa 1.
Mapa 2.
Kwota zaległości w opłatach [mln PLN]
Wskaźnik niskiej intensywności pracy w województwach w 2011 r.
w.
rcl
Mapa 3.
.go
Tab. 6.
Podstawowe wskaźniki Strategii Europa 2020 w podziale na klasę
miejscowości w 2011 r.
Rysunki
Liczba ubogich lub wykluczonych dzieci (0–17), liczba dzieci żyjących
w gospodarstwach domowych zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem
społecznym, liczba dzieci żyjących w gospodarstwach domowych zagrożonych
ubóstwem relatywnym, liczba dzieci żyjących w gospodarstwach domowych
podlegających pogłębionej deprywacji materialnej, liczba dzieci żyjących
w gospodarstwach domowych o niskiej intensywności pracy w latach
2005–2011 (w tysiącach)
ww
Rys. 2.
Rys. 4.
Rys. 5.
str. 127
Deprywacja materialna w zakresie potrzeb dzieci (3+ i 6+ niezaspokojonych
potrzeb z 18) ze względu na typ gospodarstwa domowego (2009, %)
str. 25
str. 9
str. 12
str. 14
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Poz. 787
Rys. 6.
Ubóstwo osób pracujących, gospodarstwa domowe z dziećmi i bez dzieci (w %)
str. 16
Rys. 8.
Odsetek osób w wieku 16‐64 lat zagrożonych ubóstwem ze względu na status
na rynku pracy (w %)
str. 17
Rys. 10.
Ubóstwo, deprywacja i wykluczenie osób w wieku 60 lat i więcej (w tysiącach)
str. 19
Odsetek osób żyjących w gospodarstwach domowych nadmiernie obciążonych
kosztami mieszkania ogółem i wśród zagrożonych ubóstwem (koszty
mieszkania przekraczają ponad 40% dochodów do dyspozycji, w %)
Struktura ludności zagrożonej ubóstwem według statusu mieszkania,
właściciele i lokatorzy mieszkań po obniżonej cenie (w %)
str. 21
Rys. 11.
Rys. 12.
Rys. 13.
Rys. 14.
Rys. 15.
Rys. 16.
Rys. 17.
Odsetek osób bezrobotnych i pracujących dotkniętych pogłębioną deprywacją
materialną (w %)
Ubóstwo, deprywacja, wykluczenie osób w wieku 75 lat i więcej (w tysiącach)
Odsetek dzieci (w wieku 0–17) żyjących w mieszkaniach bardzo niskiej jakości
ogółem i zagrożonych ubóstwem (np. przeciekający dach, wilgoć, przegniłe
framugi okien lub podłoga, w %)
str. 20
str. 23
str. 24
str. 31
Cel strategiczny w zakresie przeciwdziałania ubóstwu lub wykluczeniu
społecznemu – ścieżka dojścia na lata 2012–2018 (liczba osób w tys.)
str. 43
Dynamika wskaźnika dla Priorytetu VII PO KL
Plan ścieżek aktywizacji oraz reintegracji społecznej i zawodowej
ww
str. 128
str. 18
Kontrakt socjalny w latach 2009–2012
w.
rcl
Rys. 18.
str. 17
v.p
l
Rys. 9.
Ubóstwo pracujących w zależności od rodzaju pracy (w %)
.go
Rys. 7.
str. 32
str. 72
§ 3. Koordynowanie i nadzorowanie realizacji Programu powierza się ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia
społecznego.
ww
§ 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
1)
Prezes Rady Ministrów: D. Tusk
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644,
z 2012 r. poz. 1237, z 2013 r. poz. 714 oraz z 2014 r. poz. 379 i 1146.
v.p
l
Dokument
podpisany przez
Marek Głuch
Data: 2014.09.16
15:01:44 CEST
MONITOR POLSKI
v.p
l
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 16 września 2014 r.
Poz. 787
UCHWAŁA Nr 165
RADY MINISTRÓW
.go
z dnia 12 sierpnia 2014 r.
w sprawie przyjęcia programu pod nazwą „Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu
i Wykluczeniu Społecznemu 2020. Nowy wymiar aktywnej integracji”
Na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.
Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje
Załącznik do uchwały nr 165 Rady Ministrów
z dnia 12 sierpnia 2014 r. (poz. 787)
.go
Załącznik
do uchwały nr 165
Rady Ministrów
z dnia 12 sierpnia 2014 r. (poz. ...)
w.
rcl
Krajowy Program
Przeciwdziałania Ubóstwu
i Wykluczeniu
Społecznemu 2020
ww
Nowy wymiar aktywnej integracji
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej
_____________________________________________________________________________________________________
Warszawa, sierpień 2014
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Spis treści
Wstęp
Rozdział I Diagnoza skali ubóstwa i wykluczenia społecznego w Polsce
Rozdział II Cele Krajowego Programu
Rozdział III Priorytety Programu Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu
Priorytet I Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu dzieci i młodzieży
.go
Priorytet II Zapewnienie spójności działań edukacyjnych, społecznych i zawodowych na rzecz
dzieci i młodzieży
Poz. 787
v.p
l
4
6
42
55
55
62
Priorytet III Aktywna integracja w społeczności lokalnej
70
Priorytet V Zapobieganie niepewności mieszkaniowej i przeciwdziałanie bezdomności
87
Priorytet IV Bezpieczeństwo i aktywność osób starszych
Priorytet VI Zarządzanie i zmiany strukturalne systemu integracji społecznej
Rozdział IV Monitorowanie Programu
w.
rcl
Rozdział V Podstawowe założenia systemu realizacji
82
92
97
99
101
Spis tabel, map i rysunków
121
ww
Rozdział VI Plan finansowy Krajowego Programu
str. 2
Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020
Wstęp
Poz. 787
v.p
l
„Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020. Nowy wymiar aktywnej
integracji” jest programem rozwoju, w rozumieniu art. 15 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r.
o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1) i stanowi