PL
Uchwała nr 15/2014 Rady Ministrów z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie programu wieloletniego pod nazwą "Program polskiej energetyki jądrowej"
Table of Provisions (14)
Statutory Text (14 Articles)
§ 1. Przyjmuje się „Program polskiej energetyki jądrowej”, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.
Załącznik nr 1 ....................................................................................................................................... 158
Załącznik nr 2 ....................................................................................................................................... 159
Załącznik nr 3 ....................................................................................................................................... 161
ww
w.
rcl
.go
ZAŁĄCZNIK NR 1
Proponowany przez Inwestora harmonogram budowy pierwszej elektrowni jądrowej
Kamień milowy
Przyjęcie Prawa atomowego i ustawy
inwestycyjnej
Rozpoczęcie prac przygotowawczych
Wybór wykonawcy badań lokalizacyjnych
i środowiskowych
Wybór lokalizacji
Podjęcie prac nad pozyskaniem finansowania
Wybór konsorcjum w ramach postępowania
zintegrowanego, skorelowany z decyzją
środowiskową
Uzyskanie kompletu pozwoleń, w tym decyzji
lokalizacyjnej, umowy przyłączeniowej
zezwolenia Prezesa PAA na budowę obiektu,
decyzji zasadniczej Ministra Gospodarki,
pozwolenia na budowę
Rozpoczęcie prac przez dostawcę technologii
reaktora i głównego wykonawcę EPC – Finalna
Decyzja Inwestycyjna
Rozpoczęcie eksploatacji pierwszego bloku
elektrowni jądrowej
Termin
II kwartał 2011 r. (wykonane)
I kwartał 2012 r. (wykonane)
I kwartał 2013 r. (wykonane)
.go
koniec 2014 r.
lata 2014–2018
do końca 2016 r.
w.
rcl
do końca 2018 r.
2020
IV kwartał 2024
Harmonogram zakłada, że uruchomienie pierwszego bloku EJ może nastąpić w 2024 r.
Możliwość realizacji budowy w zakładanym terminie będzie musiała być ostatecznie potwierdzona
przez głównego wykonawcę, który zostanie wybrany po przeprowadzeniu zintegrowanego
postępowania przetargowego i zsynchronizowana z zapotrzebowaniem na energię elektryczną
i bilansem mocy.
ww
Utrzymanie założonego terminu budowy elektrowni jądrowej obarczone jest szeregiem ryzyk.
Kluczowe ryzyka projektu w tym zakresie dotyczą pozyskania wymaganych decyzji formalno-prawnych oraz pozyskania i zapewnienia finansowania projektu, które jest ściśle uzależnione od
wdrożenia koniecznych mechanizmów zabezpieczających ryzyko bilansowe projektu.
O kosztach i sposobach finansowania inwestycji mówi rozdział 7 Koszty realizacji i źródła
finansowania Programu polskiej energetyki jądrowej w pkt 7.2. i 7.3.
6.
5.
w.
rcl
147
15.000
165.000
8.521*
392*
8.913*
22.850*
150*
400*
120*
10*
120*
10*
680
540*
400*
1.070
200*
200*
150*
120*
10*
420*
400*
950
200*
200*
100*
300*
2017
6
15.000
606*
606*
1.650*
15.000
721*
721*
6.350*
15.000
1.028*
1.028*
6.150*
v.p
l
.go
2.340*
3.600*
16.000**
360*
30*
22.330
2.000*
200*
200*
200*
2.000*
750*
350*
W tym wydatki w latach 2014–2017
2015
2016
4
5
400*
2
1
Wykonanie niezbędnych ekspertyz i analiz dotyczących ram
prawnych określających funkcjonowanie energetyki jądrowej,
w tym
• MG
• PAA
Wykonywanie analiz związanych z wdrażaniem i aktualizacją
programu energetyki jądrowej (MG)
Realizacja programu kształcenia kadr dla instytucji związanych
z energetyką jądrową, w tym
• MG
• PAA
• MNiSW
• Państwowa Straż Pożarna
• Straż Graniczna
Przeprowadzenie kampanii informacyjno-edukacyjnej dotyczącej
energetyki jądrowej (MG)
Przygotowanie PAA do pełnienia roli dozoru jądrowego i
radiologicznego dla potrzeb energetyki jądrowej oraz innych służb i
instytucji niezbędnych do wdrożenia energetyki jądrowej, w tym
• wydatki PAA na CEZAR
• Państwowa Straż Pożarna (zakup aparatury)
Dostosowanie zaplecza naukowo-badawczego
(budżet MNiSW)***
2014
3
2.750*
Wydatki do 2024 r.
Zadanie
Przewidywane wydatki w latach 2014–2024 związane z realizacją Programu PEJ (w tys. zł)
Monitor Polski
4.
3.
2.
1.
Lp.
ww
§ 2. Okres realizacji Programu ustala się na lata 2014–2030.
w.
rcl
Załącznik do PEP 2030.
dostosowanie systemu prawnego w celu sprawnego przeprowadzenia procesu rozwoju
energetyki jądrowej w Polsce,
•
zapewnienie kadr dla energetyki jądrowej,
•
informacja i edukacja społeczna na temat energetyki jądrowej,
•
wybór lokalizacji dla pierwszych elektrowni jądrowych,
•
wybór lokalizacji i wybudowanie składowiska odpadów promieniotwórczych niskoi średnioaktywnych,
v.p
l
•
zapewnienie zaplecza badawczego dla Programu PEJ na bazie istniejących instytutów
badawczych.
ww
w.
rcl
.go
Przygotowanie rozwiązań dotyczących jądrowego cyklu paliwowego zapewniających Polsce trwały
i bezpieczny dostęp do paliwa jądrowego, z uwzględnieniem opcji recyklingu wypalonego paliwa
i składowania wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych.
v.p
l
ROZDZIAŁ 4. ANALIZA KOSZTÓW I EKONOMICZNEGO UZASADNIENIA
ROZWOJU ENERGETYKI JĄDROWEJ
4.1. PROGNOZA WZROSTU ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ
Zmieniająca się sytuacja gospodarcza w szerszym kontekście międzynarodowym, a zwłaszcza
tendencje na rynku energii spowodowały konieczność dokonania weryfikacji poprzednich prognoz
(z lat 2009–2011) w odniesieniu do paliw i energii, wykorzystywanych m.in. w założeniach
do dokumentu PEP 2030.
.go
Przy opracowywaniu najnowszej, zaktualizowanej prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię
w perspektywie do roku 203044 zrealizowanej przez Agencję Rynku Energii S.A. (ARE) na zlecenie MG
wykorzystano najnowsze dostępne projekcje wskaźników makroekonomicznych, demograficznych,
założeń technicznych i innych czynników, jak np. ceny uprawnień do emisji CO2, wpływających na
poziom zapotrzebowania na energię elektryczną i ciepło sieciowe oraz przyszłą strukturę
wytwarzania.
w.
rcl
W analizowanym okresie nastąpi wzrost zapotrzebowania na finalną energię elektryczną o ok. 36%,
tj. z 119,1 TWh w 2010 r. do 161,4 TWh w 2030 r., co oznacza średnioroczne tempo wzrostu
na poziomie 1,5%. Zwiększenie zapotrzebowania dotyczy wszystkich sektorów, przy czym
w największym stopniu sektora handlu i usług (wzrost o 46%) oraz w dalszej kolejności – gospodarstw
domowych (o 33%) i przemysłu (o 28%). Wskaźniki zawarte w zaktualizowanej prognozie wskazują
na nieznaczne obniżenie prognozowanych wartości w stosunku do Prognozy_201145 (rys. 4.1.).
Rys. 4.1. Porównanie wyników prognoz finalnego zapotrzebowania na energię elektryczną
Prognoza_2013 vs Prognoza_ 2011
180.0
160.0
140.0
[TWh]
120.0
100.0
80.0
60.0
40.0
20.0
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
ww
0.0
Prognoza'2013
Prognoza'2011
źródło: Uaktualnienie prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 r., ARE S.A., czerwiec 2013
44
45
Aktualizacja Prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku, ARE, czerwiec 2013.
Aktualizacja Prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku, ARE, wrzesień 2011.
v.p
l
Powyższe dane w zakresie wzrostu zapotrzebowania na energię elektryczną potwierdzają także
uaktualnione oceny PSE S.A. w zakresie zapotrzebowania na moc szczytową. Przewidują one dwa
scenariusze średniorocznego wzrostu zapotrzebowania na ww. moc, t.j.
•
o 1,5% do 2028 r.,
•
o 1,1% w okresie do 2030 r., przy czym do 2020 r. wzrost ten ma wynieść 0,85%.
Z powyższych danych wynika także, że w związku ze wzrostem zapotrzebowania na energię
elektryczną oraz przewidywanymi wyłączeniami jednostek wytwórczych Operator Sieci Przesyłowej
(OSP) będzie miał trudności ze zbilansowaniem systemu, nawet przy uwzględnieniu oczekiwanego
przyrostu mocy w związku z planami budowy nowych jednostek wytwórczych. Problemy te w sposób
znaczący zmniejszy planowana budowa elektrowni jądrowych.
.go
Zapewnienie takiej wielkości produkcji energii elektrycznej po racjonalnych kosztach i przy
zachowaniu wymagań ochrony środowiska będzie wymagało budowy nowych zeroemisyjnych
i niskoemisyjnych źródeł w oparciu o różne technologie energetyczne, w tym wysokosprawnych
źródeł węglowych, jądrowych, gazowych i odnawialnych.
ww
w.
rcl
W scenariuszu zakładającym budowę nowych elektrowni węglowych (węgiel kamienny i brunatny)
i gazowych, rola elektrowni zasilanych paliwem węglowym oraz rosnący udział OZE w strukturze
wytwarzania energii elektrycznej w perspektywie do 2030 r. przedstawiać się będzie jak na rys. 4.2.
Za źródła zdeterminowane uważa się nowe bloki: w Stalowej Woli (2015 – EC, gaz, 436 MWelnetto), we
Włocławku (2016 – EC, gaz, 450 MWelnetto), w Turowie (2018 – EL, węgiel brunatny, 440 MWnetto),
w Kozienicach (2017 – EL, węgiel kamienny, 925 MWnetto), w Opolu (2018 i 2019 – EL, węgiel kamienny,
2 x 830 MW) oraz w Jaworznie (2019 – EL, węgiel kamienny, 830 MW). W omawianym scenariuszu moc
osiągalna netto źródeł wytwarzania rośnie z 33,5 GW w 2010 r. do ok. 44,5 GW (wzrost o ok. 33%).
Znacząco zmniejsza się rola elektrowni systemowych zasilanych paliwami węglowymi. Wzrasta udział
OZE (szczególnie lądowych elektrowni wiatrowych) oraz elektrociepłowni zasilanych gazem ziemnym.
v.p
l
Rys. 4.2. Moc osiągalna netto źródeł wytwarzania energii elektrycznej wg technologii, scenariusz
oparty na konserwatywnych założeniach dla energetyki jądrowej uwzględniający nowe inwestycje,
w szczególności w nowe moce węglowe
Turbiny gazowe
50000
Fotowoltaika
45000
EL_Geotermalne
EL_Wiatr_Morze
40000
EL_Wiatr_Ląd
EC_Biogaz
EL i EC_Biomasa
30000
EC_Gaz
25000
EC_WK
EC_Przemysłowe
.go
MW netto
35000
20000
EL_Pompowe
EL_Jądrowe
15000
EL_Gaz_GTCC
10000
EL_WK_Nowe
EL_WK_Stare
5000
EL_WB_Nowe
0
2030
2028
2026
2024
2022
2020
2018
2016
2014
2012
2010
EL_WB_Stare
Zapotrzebowanie mocy
netto
w.
rcl
źródło: Uaktualnienie prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 r., ARE S.A., czerwiec 2013
Wyżej opisane zmiany w strukturze mocy zainstalowanej wpłyną także na zmianę struktury
paliwowej produkcji energii elektrycznej. Przy konserwatywnych założeniach dla energetyki jądrowej
struktura paliwowa produkcji energii elektrycznej będzie przedstawiać się jak na rys. 4.3.
Rys. 4.3. Struktura paliwowa wytwarzania energii elektrycznej w 2030 r., scenariusz uwzględniający
nowe inwestycje, w szczególności w nowe moce węglowe
Energia słoneczna
1%
Energia wodna
1%
Biogaz
2%
Biomasa
3%
Energia wiatru
12%
Węgiel brunatny
23%
ww
Paliwo jądrowe
12%
Olej opałowy
1%
Gaz ziemny
9%
Węgiel kamienny
36%
źródło: Prognoza struktury mocy wytwórczych do 2030 r. przy określonych parametrach techniczno-ekonomicznych dla
elektrowni jądrowej, ARE S.A., czerwiec 2013
v.p
l
Zmiana struktury paliwowej związana jest także z wycofywaniem wyeksploatowanych jednostek
węglowych, które zastępowane są nowymi jednostkami spalającymi węgiel kamienny (ok. 3400 MW
do 2030 r.), charakteryzującymi się wysoką sprawnością, niskimi emisjami SO2 i NOX oraz dwoma
elektrowniami jądrowymi o mocach ok. 3000 MW każda, przy czym pierwszy blok pierwszej EJ ma
być uruchomiony w 2025 r., a pozostałe do 2035 r. (2×3000 MW = 6000 MW).
Ze względu na przyjęcie w Prognozie_2013 (Analiza ARE z czerwca 2013 r.) konserwatywnych
warunków dla energetyki jądrowej, na dodatkowe zamówienie MG dokonano także określenia
struktury mocy i produkcji energii elektrycznej o najmniejszych kosztach wytwarzania w horyzoncie
do 2030 r., przy założeniu uzyskiwanych na rynku parametrów techniczno-ekonomicznych dla nowo
budowanych źródeł wytwarzania energii elektrycznej (zgodnie z analizami KE i MAE). Zmiany
przedstawiono w tabeli 4.1.
.go
Tab. 4.1. Porównanie zmienionych parametrów wejściowych dla nowo budowanych źródeł
wytwarzania energii elektrycznej
Nowa analiza
Prognoza_2013
Stopa dyskonta
6%
8%
(dla wszystkich źródeł wytwarzania)
Współczynnik wykorzystania mocy EJ
0,90
0,85
Czas eksploatacji EJ/lata
60
40
w.
rcl
Wcześniejsze założenia ARE bazowały częściowo na specyfikacji techniczno-ekonomicznej reaktorów
II generacji, głównie w odniesieniu do zakładanego współczynnika obciążenia oraz okresu eksploatacji
bloku. Tymczasem założenia projektowe reaktorów III generacji, które będą budowane w Polsce,
przewidują współczynnik obciążenia nie niższy niż 90% (przy dyspozycyjności przekraczającej 92%).
Nawet obecnie eksploatowane reaktory II generacji w wielu krajach przekraczają ten wskaźnik
znacząco, np. w Finlandii stare poradzieckie reaktory WWER-440/W-213 (ten sam typ, który
zamówiono dla EJ Żarnowiec w latach 80-tych) w EJ Loviisa osiągają w ostatnich latach współczynnik
obciążenia 95%, bloki BWR w EJ Olkiluoto osiągają prawie 97%, w Niemczech najnowsze bloki typu
PWR (EJ Emsland i EJ Isar) osiągają do 94%, a wiele amerykańskich EJ przekracza nawet 100% (przy
trendzie kilkuletnim na poziomie średnio powyżej 90%).
Drugim wskaźnikiem, który wymagał korekty, jest czas eksploatacji. Przyjęte we wcześniejszej wersji
prognozy 40 lat było oparte o obecnie działające reaktory II generacji, które i tak pracują znacznie
dłużej (obecnie w wielu krajach okres eksploatacji wydłużany jest z 40 do 50–60 lat, niewykluczone
jest dalsze wydłużanie eksploatacji, jeżeli elektrownie nadal będą spełniały wymagania
bezpieczeństwa). Natomiast wszystkie reaktory III generacji z definicji są zaprojektowane na 60 lat
pracy z możliwością przedłużenia o kolejne 20 lat lub nawet dłużej.
ww
Stopa dyskonta jest trzecim czynnikiem, który uległ zmianie. Konieczność tej zmiany wynika z faktu,
że zdecydowana większość inwestycji w nowe źródła wytwarzania energii elektrycznej na świecie
realizowana jest w oparciu o relatywnie tani kapitał. Rządy wielu państw starają się zapewnić
inwestycjom energetycznym (zarówno jądrowym, jak i konwencjonalnym) warunki przewidywalności
i stabilności otoczenia regulacyjnego, politycznego, rynkowego itd., co ma bezpośrednie przełożenie
na obniżenie ryzyka inwestycyjnego, a zatem i kosztu pozyskania kapitału. Budowa pierwszej
elektrowni jądrowej jest kluczowa z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego i ochrony
gospodarki przed wysokimi cenami energii, zatem wymaga aktywnej współpracy państwa
z inwestorami. Stworzenie i utrzymanie odpowiednich warunków do realizacji inwestycji powinno się
przełożyć bezpośrednio na koszt pozyskania kapitału zarówno ze źródeł krajowych, jak
v.p
l
i zagranicznych. Również przewidywane zmiany na rynku energii będą miały pozytywny wpływ na
rentowność nowych bloków energetycznych.
Z porównania wyników ww. analizy z wynikami Prognozy 2013 wynika, że zasadniczą różnicę
pomiędzy nimi stanowi tempo rozwoju elektrowni jądrowych (patrz rys. 4.3.1.). W Prognozie 2013 do
2030 r. pojawiają się dwa bloki jądrowe (pierwszy ok. 2026 r., drugi w 2030 r.) o łącznej mocy 3000
MW. W nowej analizie (scenariuszu) pierwszy blok jądrowy pojawia się o rok wcześniej – ok. 2025 r.,
następny ok. 2026 r., a do 2030 zostaje oddany do użytku trzeci blok. W sumie w 2030 r. w obecnym
scenariuszu zainstalowanych będzie ok. 4500 MW mocy jądrowych. Warto zaznaczyć, że kolejny
blok/bloki jądrowe pojawią się już w 2031 r.
Rys. 4.3.1. Moc osiągalna netto źródeł wytwarzania energii elektrycznej wg technologii przy
parametrach dla nowo budowanych źródeł wytwarzania
Turbiny gazowe
.go
50000
Fotowoltaika
45000
EL_Wiatr_Morze
EL_Wiatr_Ląd
40000
EC_Biogaz
EL i EC_Biomasa
EC_Gaz
30000
EC_WK
25000
w.
rcl
MW netto
35000
EC_Przemysłowe
EL_Pompowe
20000
EL_Jądrowe
15000
EL_Gaz_GTCC
EL_WK_Nowe
10000
EL_WK_Stare
5000
EL_WB_Nowe
EL_WB_Stare
2030
2028
2026
2024
2022
2020
2018
2016
2014
2012
2010
0
Zapotrzebowanie mocy
netto
źródło: Prognoza struktury mocy wytwórczych do roku 2030 przy określonych parametrach techniczno-ekonomicznych dla
elektrowni jądrowej, ARE S.A., wrzesień 2013
ww
Wyżej opisany szybszy rozwój energetyki jądrowej wpływa także na zmianę struktury paliwowej
produkcji energii elektrycznej. Technologia jądrowa zaczyna być istotnym elementem struktury
źródeł wytwórczych już od 2025 r., mając 7% udział w krajowym wytwarzaniu energii elektrycznej
netto. W 2026 r. już ok. 23 TWh (ponad 13% krajowej produkcji energii elektrycznej) będzie
pochodzić z elektrowni atomowych, a w 2030 r. produkcja elektrowni jądrowych osiągnie 35 TWh
(19% udział w krajowej produkcji elektryczności).
Struktura paliwowa produkcji energii elektrycznej z różnych źródeł będzie przedstawiać się jak na
rys. 4.3.2.
Energia wodna
1%
Biogaz
1%
Biomasa
5%
v.p
l
Rys. 4.3.2. Struktura paliwowa wytwarzania energii elektrycznej w 2030 r. przy parametrach dla
nowo budowanych źródeł wytwarzania
Energia słoneczna
1%
Energia wiatru
12%
Węgiel kamienny
30%
Paliwo jądrowe
19%
Węgiel brunatny
23%
Olej opałowy
1%
.go
Gaz ziemny
7%
źródło: Prognoza struktury mocy wytwórczych do r. 2030 przy określonych parametrach techniczno-ekonomicznych dla
elektrowni jądrowej, ARE S.A., wrzesień 2013
w.
rcl
W rozpatrywanym okresie z użytkowania wyłączonych zostanie co najmniej 12 000 MW
konwencjonalnych jednostek wytwórczych (ok. 6000 MW do 2020 r. oraz kolejne 6000 MW 2030 r.).
Zmiana parametrów techniczno-ekonomicznych dla energetyki jądrowej nie wpłynie na proces wyłączania
jednostek wytwórczych.
4.2. ENERGETYKA JĄDROWA W KONTEKŚCIE POLITYKI KLIMATYCZNEJ
Kształt przyszłej struktury wytwarzania energii elektrycznej w Polsce w znacznej mierze uzależniony
będzie od realizowanej polityki klimatycznej, a w szczególności założeń dotyczących funkcjonowania
europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji CO2 (EU ETS) oraz wprowadzanych obostrzeń
w zakresie emisji, w związku z wejściem w życie dyrektyw europejskich IPPC46 (od 2016 r.) oraz IED47
(od 2020 r.).
ww
Obecnie cała polska energetyka zawodowa jest odpowiedzialna za emisję ok. 150 mln ton CO2
rocznie48. Źródła wytwarzania energii elektrycznej istniejące i te, których budowę rozpoczęto przed
końcem 2008 r., objęte są stopniowo zwiększającym się obowiązkiem zakupu uprawnień do emisji
CO2 na aukcjach w okresie od 2013 do 2020 r., przy czym w 2020 r. na aukcjach trzeba będzie zakupić
100% potrzebnych uprawnień. Natomiast nowe źródła energii elektrycznej, których budowa
rozpoczęła się po 2008 r., objęte są w 100% obowiązkiem zakupu uprawnień do emisji CO2 już od
2013 r. Należy zaznaczyć, że do 2012 r. włącznie polskie elektrownie zawodowe pokrywały w ok. 90%
zapotrzebowanie na prawa do emisji CO2 z darmowej puli przyznanej przez UE, natomiast od 2013 r.
46
Dyrektywa nr 2008/1/WE z dnia 15 stycznia 2008 r. w sprawie zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich
kontroli (Dz. Urz. L 24 z 29.01.2008, s. 8).
47
Dyrektywa nr 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie
zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, s. 17).
48
Emitor 2010, ARE S.A., Warszawa 2011; Emitor 2011, ARE S.A., Warszawa 2012; Emitor 2012, ARE S.A., Warszawa 2013;
średnia dla lat 2010–2012.
v.p
l
udział ten kształtuje się na poziomie ok. 70% z tendencją spadkową do 0% w 2020 r. Brakująca ilość
uprawnień do emisji CO2 musi zostać zakupiona na wolnym rynku.
.go
W związku ze spodziewanym wzrostem kosztów cen uprawnień do emisji do poziomu 25 EUR/t
w 2025 r. oraz 30 EUR/t w 2030 r. w kontekście konieczności zapewnienia efektywności kosztowej
wytwarzania, a co za tym idzie konkurencyjności polskiej gospodarki, zasadna staje się produkcja
energii elektrycznej ze źródeł zeroemisyjnych, jakimi są elektrownie jądrowe. Kształt polityki
klimatyczno-energetycznej UE po 2020 r. nie jest na dzień dzisiejszy przesądzony. Polska postuluje
uzależnienie decyzji w tym zakresie od zawarcia globalnego porozumienia klimatycznego, co ma
nastąpić w 2015 r. Mimo wszystko, przyjęcie unijnej strategii w zakresie walki z ociepleniem klimatu
wydaje się pewne, dlatego zawarte w Programie PEJ analizy zakładają jej kontynuację po 2020 r.
Jednak niezależnie od wyniku procesów na szczeblu globalnym i UE transformacja polskiej gospodarki
w kierunku niskoemisyjnym jest koniecznością. Kurczenie się zasobów oraz wzrost ich ceny
powoduje, że tylko kraje, które będą umiały zaadaptować się do nowych wyzwań rozwojowych
pozostaną konkurencyjne. W związku z tym polska elektroenergetyka będzie potrzebowała
zeroemisyjnych źródeł wytwarzania, jakimi są m.in. elektrownie jądrowe.
ww
w.
rcl
W zakresie emisji SO2, NOx oraz pyłów założone jest od 2016 r. wdrożenie znowelizowanej dyrektywy
IPPC, która nakazuje państwom członkowskim wprowadzenie, w odniesieniu do obiektów o istotnym
ładunku zanieczyszczeń, bardzo rygorystycznych dopuszczalnych pułapów emisji spalin.
W energetyce są to obiekty o mocy powyżej 50 MW, czyli zaliczają się do nich wszystkie polskie
elektrownie i większość elektrociepłowni miejskich. Regulacje te nakładają konieczność dokonania
znacznych inwestycji w instalacje ochrony środowiska, co penalizuje w znacznym stopniu źródła
węglowe i gazowe wytwarzania energii elektrycznej.
4.2.1. ANALIZA POTENCJAŁU REDUKCJI EMISJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH
v.p
l
W 2009 r. na zlecenie MG, firma McKinsey&Company opracowała raport pt. Ocena potencjału
redukcji emisji gazów cieplarnianych w Polsce do 2030 r.
w.
rcl
.go
Rys. 4.4. Krzywa kosztów redukcji emisji gazów cieplarnianych dla Polski do 2030 r.
źródło: McKinsey& Company, 2009
ww
Zawarty w raporcie wykres krzywej kosztów redukcji emisji CO2 do 2030 r. dla struktury paliw
zapewniającej największą teoretycznie możliwą redukcję emisji odzwierciedla dwukierunkowość
działań w celu zmniejszania emisji gazów cieplarnianych. Po lewej stronie wykresu (rys. 4.4.)
wskazano działania pozwalające na zmniejszenie zużycia energii elektrycznej, jako najtańszy sposób
redukcji emisji. Potencjał oszczędzania energii elektrycznej jest jednak w praktyce ograniczony i dla
zapewnienia rozwoju gospodarczego oraz odpowiedniego standardu życia obywateli konieczne jest
zapewnienie odpowiedniego poziomu produkcji energii elektrycznej. W zakresie wytwarzania
najbardziej opłacalną drogą redukcji emisji CO2 jest wykorzystanie energetycznych źródeł jądrowych.
Każda kolumna pokazuje analizowaną metodę redukcji
•
szerokość kolumny pokazuje, o ile milionów ton dana metoda może zredukować emisję CO2,
•
wysokość kolumny pokazuje koszt każdej metody redukcji w przeliczeniu na euro/tonę
zmniejszenia ilości wyemitowanego CO2.
4.2.2. PLANOWE WYŁĄCZENIA MOCY WYTWÓRCZYCH
Ponadto po roku 2016 zakłada się stopniowe dostosowanie sektora do wymagań zawartych
w dyrektywie IED, która min. zaostrza wymagania odnośnie do emisji związków SO2, NOx dla instalacji
v.p
l
spalających paliwo gazowe, co powoduje znaczny wzrost kosztów z powodu konieczności stosowania
technologii post-combustion CCS.
Rys. 4.5. Zmiany mocy osiągalnej elektrowni zawodowych i przemysłowych z uwzględnieniem
ubytków (likwidacje i odstawienia do modernizacji) oraz przyrostów mocy z tytułu modernizacji
35000
EC_Gaz
30000
EC_WK
25000
EC_Przemysłowe
.go
MW netto
20000
EL_Pompowe
15000
10000
EL_Wodne
5000
2030
2028
2026
2024
2022
2020
2016
2014
2012
2010
0
2018
EL_WK_Stare
EL_WB_Stare
w.
rcl
źródło: Uaktualnienie prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 r., ARE S.A., czerwiec 2013
Rysunek 4.5 przedstawia sumaryczny efekt planowanych wyłączeń z eksploatacji oraz modernizacji
jednostek wytwórczych w energetyce zawodowej i przemysłowej. Poniższy harmonogram pozwala
określić zakres przewidywanych niedoborów mocy oraz niezbędnych inwestycji w nowe moce
wytwórcze w celu zapewnienia pokrycia rosnącego zapotrzebowania na energię elektryczną
i wymaganej rezerwy mocy w systemie i jest on uwzględniony w obliczeniach modelowych.
Wyniki analizy wskazują, że do 2030 r. wyłączonych zostanie co najmniej 12 000 MW mocy
wytwórczych, tj. ok. 6000 MW do 2020 r. oraz kolejne 6000 MW do 2030 r.
Planowane wyłączenia mocy wytwórczych wynikają głównie z faktu ich wyeksploatowania
technicznego oraz niespełnienia wymogów unijnych w zakresie parametrów spalin.
Zakładane podłączenie do sieci pierwszej EJ około 2025 r. pozwoli częściowo zaspokoić możliwy
niedobór mocy wytwórczych.
ww
Według prognozy ARE z czerwca 2013 r. (scenariusz uwzględniający nowe inwestycje, w szczególności
w nowe moce węglowe), należy spodziewać się istotnych zmian w strukturze paliwowej wytwarzania
energii elektrycznej, wynikających głównie z realizowanej polityki klimatycznej i działań
prowadzonych na rzecz ograniczania negatywnego wpływu energetyki na środowisko
•
nastąpi spadek udziału węgla w strukturze produkcji energii elektrycznej, który zmniejszy się
z ok. 89% w 2010 r. do ok. 59% w 2030 r.,
•
udział energii elektrycznej wytwarzanej w elektrowniach jądrowych wyniesie ok. 12%
w 2030 r.,
•
w strukturze produkcji energii elektrycznej wzrośnie znacząco udział OZE, które w 2030 r.
będą odpowiadać za ok. 19% produkcji energii elektrycznej w Polsce,
poziom produkcji energii elektrycznej z OZE zapewnia spełnienie celu 15% udziału energii
z OZE w energii finalnej brutto w 2020 r., zgodnie z wymogami dyrektywy 2009/28/WE
w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych49,
•
wzrośnie rola gazu ziemnego, którego udział w strukturze wytwarzania energii elektrycznej
wyniesie w 2030 r. ok. 9%,
•
pomimo, że w sektorze energetycznym wciąż będą dominować paliwa węglowe, rosnąca
dywersyfikacja struktury paliwowej umożliwi znaczne ograniczenie emisji CO2 oraz
zanieczyszczeń takich jak SO2, NOX i pyłów dzięki rozwojowi OZE, energetyki jądrowej,
wysokosprawnej kogeneracji i technologii CCS.
v.p
l
•
.go
4.3. PROGNOZA STRUKTURY TECHNOLOGICZNEJ I PALIWOWEJ PRODUKCJI ENERGII
ELEKTRYCZNEJ
Prognoza struktury przyszłych mocy wytwórczych wskazuje, że zaspokojenie krajowego
zapotrzebowania na finalną energię elektryczną będzie wymagało znaczącego zwiększenia produkcji
energii elektrycznej netto – z 119,1 TWh w 2010 r. do ok. 161,4 TWh w 2030 r., co stanowi wzrost
o ok. 36%.
W strukturze produkcji energii nastąpi znaczne zmniejszenie udziału elektrowni systemowych
spalających paliwa węglowe – z 89% w 2010 r. do ok. 59% w 2030 r. Wzrośnie natomiast produkcja
z OZE osiągając udział ok. 19% w krajowej produkcji energii elektrycznej netto w 2030 r.
ww
w.
rcl
Nowe elektrownie jądrowe będą w 2025 r. mieć ok. 6,5% udziału w produkcji energii elektrycznej,
a w 2030 r. udział ten wzrośnie do ok. 12%, co wpłynie na stabilizację cen energii. Projekcję produkcji
energii elektrycznej według rodzaju źródeł i rodzaju paliw przedstawiono na rys. 4.6.
49
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł
odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE (Dz. Urz. L 140
z 05.06.2009, s. 16).
v.p
l
Rys. 4.6. Prognoza produkcji energii elektrycznej netto w Polsce do 2030 r., scenariusz
uwzględniający nowe inwestycje, w szczególności w nowe moce węglowe
200.0
Fotowoltaika
190.0
EL_geotermalne
180.0
170.0
EL_Wiatr_Morze
160.0
EL_Wiatr_Ląd
150.0
EC_Biogaz
140.0
EL i EC_Biomasa
130.0
TWh
120.0
EC_Gaz
110.0
EC_WK_Nowe
100.0
EC_WK_Stare
90.0
80.0
60.0
50.0
40.0
30.0
20.0
10.0
0.0
2010
2012
2014
.go
EC_Przemysłowe
70.0
2016
2018
2020
2022
2024
2026
2028
EL_Wodne
EL_Jądrowe
EL_WK_Nowe
EL_WK_Stare
EL_WB_Nowe
EL_WB_Stare
2030
źródło: Uaktualnienie prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 r., ARE S.A., czerwiec 2013
ww
w.
rcl
W wykonanej dodatkowo we wrześniu 2013 r. przez ARE analizie (przy rynkowych parametrach dla
energetyki jądrowej) energetyka jądrowa ma 7% udział w krajowym wytwarzaniu energii elektrycznej
netto w 2025 r. Udział ten wzrasta w 2030 r. do 19% (35 TWh). Projekcję produkcji energii
elektrycznej według rodzaju źródeł i rodzaju paliw przedstawiono na rys. 4.6.1.
v.p
l
Rys. 4.6.1 Prognoza produkcji energii elektrycznej netto w Polsce do 2030 r. przy parametrach dla
nowo budowanych źródeł wytwarzania
200.0
Fotowoltaika
190.0
EL_geotermalne
180.0
170.0
EL_Wiatr_Morze
160.0
EL_Wiatr_Ląd
150.0
EC_Biogaz
140.0
EL i EC_Biomasa
130.0
TWh
120.0
EC_Gaz
110.0
EC_WK_Nowe
100.0
EC_WK_Stare
90.0
EC_Przemysłowe
70.0
60.0
50.0
40.0
30.0
20.0
10.0
0.0
2010
2012
2014
.go
80.0
2016
2018
2020
2022
2024
2026
2028
EL_Wodne
EL_Jądrowe
EL_WK_Nowe
EL_WK_Stare
EL_WB_Nowe
EL_WB_Stare
2030
w.
rcl
źródło: Prognoza struktury mocy wytwórczych do 2030 r. przy określonych parametrach techniczno-ekonomicznych dla
elektrowni jądrowej, ARE S.A., wrzesień 2013
4.4. EKONOMICZNE UZASADNIENIE WDROŻENIA ENERGETYKI JĄDROWEJ
Wykonana na zlecenie MG przez ARE w kwietniu 2013 r. Aktualizacja analizy porównawczej kosztów
wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych, węglowych i gazowych oraz
odnawialnych źródłach energii wskazuje na ekonomiczne uzasadnienie wdrożenia energetyki
jądrowej w Polsce w perspektywie najbliższych dziesięcioleci aż do roku 2050.
Analiza dotyczy ponoszonych przez gospodarkę krajową i społeczeństwo kosztów wytwarzania
energii elektrycznej w elektrowniach pracujących z wykorzystaniem różnych technologii,
przewidzianych do uruchomienia w Polsce do 2050 r. Jej wyniki stanowią istotny element w procesie
kształtowania polityki energetycznej kraju, zwłaszcza przy określaniu pożądanych kierunków
inwestycji w sektorze wytwarzania energii elektrycznej.
ww
4.4.1. ROZPATRYWANE TECHNOLOGIE
W analizie porównano technologie wytwarzania energii elektrycznej przewidziane do uruchomienia
w latach 2025, 2035 i 2050. Oszacowanie uśrednionych kosztów wytwarzania energii elektrycznej
przeprowadzono dla typowego zestawu technologii w warunkach krajowych, występujących również
w analizach renomowanych instytucji i ośrodków badawczych na świecie. Analizę oparto na
doświadczeniach eksploatacyjnych istniejących i projektowanych obiektów oraz prognozach
prezentowanych w najbardziej aktualnych źródłach literaturowych.
Konkurencyjność kosztowa technologii wytwarzania energii elektrycznej została rozpatrzona w całym
zakresie wykorzystania mocy zainstalowanej. Podobnie jak w analizie, której dotyczy ww.
aktualizacja, nie brano pod uwagę technologii źródeł szczytowych, których koszty wytwarzania zależą
v.p
l
od struktury źródeł podstawowych, np. elektrownie szczytowo-pompowe, oraz których koszty
w dużym stopniu zależą od warunków lokalnych, np. elektrownie wodne przepływowe. Z porównań
wyłączono także elektrociepłownie, gdyż koszty wytwarzania energii elektrycznej w skojarzeniu
z ciepłem zależą od lokalnego zapotrzebowania na ciepło i zewnętrznych warunków regulacji cen
ciepła sieciowego.
W analizie porównawczej rozpatrzono natomiast elektrownie wiatrowe (na lądzie i na morzu) oraz
instalacje fotowoltaiczne. Należy jednak podkreślić, że ich rola w systemie elektroenergetycznym jest
inna niż dużych konwencjonalnych jednostek wytwarzania i nie można traktować ich jako źródeł
w pełni alternatywnych50. Dlatego w odniesieniu do tych źródeł zastosowano inne podejście, a koszty
wytwarzania są prezentowane w innym układzie niż dla źródeł tradycyjnych.
.go
W analizie kosztów wytwarzania nie były brane pod uwagę kwestie związane z subsydiowaniem
jakiejkolwiek technologii.
w.
rcl
Dla roku 2025 przedmiotowa analiza, oprócz technologii wytwarzania energii elektrycznej już dziś
dostępnych komercyjnie, obejmuje także technologie, które są obecnie intensywnie rozwijane
i oczekuje się, że do tego czasu osiągną poziom zaawansowania umożliwiający ich komercyjne
zastosowanie. Dotyczy to przede wszystkim instalacji CCS (carbon capture and storage) skojarzonych
ze składowiskami CO2. Instalacje te, obecnie testowane w skali laboratoryjnej, zgodnie
z przewidywaniami mogą być wkrótce wprowadzone do użytku przemysłowego i z tego względu
włączono je do analizy porównawczej w tym okresie. Z tych samych względów do analizy została
włączona technologia IGCC. Ten sam zestaw technologii został przyjęty dla źródeł, których
uruchomienie przewiduje się ok. 2035 r. Z kolei dla 2050 r., ze względu na to, że wszelkie
przewidywania odnośnie do nowych technologii w tak odległym horyzoncie czasowym, z natury
rzeczy wiążą się z dużą niepewnością, w analizie porównawczej uwzględniono (oprócz technologii
dostępnych już wcześniej) tylko te technologie, które są obecnie rozwijane, lecz znajdują się jeszcze
we wczesnym stadium rozwoju. W tym horyzoncie przewiduje się istotny rozwój technologii
jądrowych, zakładający eksploatację elektrowni jądrowych wyposażonych w reaktory IV generacji.
Dla roku 2050 rozpatrzono zatem ten sam zestaw technologii co dla lat 2025 i 2035, przy
uwzględnieniu rozwoju technicznego prowadzącego do osiągania w przyszłości wyższych sprawności
wytwarzania przez te jednostki, z istotnymi różnicami wartości parametrów kosztowych i, dodatkowo,
reaktorami IV generacji, które będą służyć jako ogniwa zamykające jądrowy cykl paliwowy,
zwiększając w ten sposób zasoby paliwa jądrowego dla reaktorów termicznych.
W analizie porównano następujące technologie
elektrownie kondensacyjne spalające węgiel kamienny w kotłach pyłowych (PC – pulverized
coal) z instalacjami odsiarczania (DeSO2) i odazotowania spalin (DeNOx),
ww
•
•
elektrownie z kotłami pyłowymi na węgiel kamienny i instalacjami wychwytu i składowania
CO2 (PC +CCS),
•
elektrownie kondensacyjne spalające węgiel brunatny w kotłach pyłowych (PL – pulverized
lignite) z instalacjami DeSO2 i DeNOx,
•
elektrownie z kotłami pyłowymi na węgiel brunatny i instalacjami wychwytu i składowania
CO2 (PL +CCS),
50
Np. nie jest możliwe porównanie tych źródeł ze źródłami konwencjonalnymi w całym zakresie współczynnika
wykorzystania mocy.
EJ z reaktorami wodnymi III generacji (LWR),
•
EJ z reaktorami IV generacji,
•
elektrownie spalające gaz ze zintegrowanej z elektrownią instalacji zgazowania węgla
kamiennego (IGCC_C – coal integrated gasification combined cycle),
•
elektrownie ze zintegrowaną instalacją zgazowania węgla kamiennego i instalacjami
wychwytu i składowania CO2 (IGCC_C + CCS),
•
elektrownie gazowo-parowe na gaz ziemny (GTCC – gas turbine combined cycle),
•
turbiny gazowe (GT – gas turbine),
•
elektrownie na biomasę (BM – biomass power plant),
•
elektrownie wiatrowe na lądzie (wind on–shore),
•
elektrownie wiatrowe na morzu (wind off–shore),
•
elektrownie słoneczne (PV).
.go
v.p
l
•
4.4.2. NAKŁADY INWESTYCYJNE DLA POSZCZEGÓLNYCH ŹRÓDEŁ WYTWARZANIA ENERGII
ELEKTRYCZNEJ
w.
rcl
Mając na uwadze określenie ekonomicznych przesłanek dla polityki energetycznej w zakresie wyboru
kierunków rozwoju źródeł wytwarzania energii elektrycznej, w analizie wykorzystano metodykę51,
którą stosuje się przy określaniu kosztów wytwarzania energii elektrycznej z punktu widzenia
gospodarki krajowej i społeczeństwa. Z ekonomicznego punktu widzenia, przy omawianiu
i porównywaniu technologii wytwarzania energii elektrycznej najistotniejsze są dwa różne wskaźniki
efektywności inwestycji: (1) nakłady inwestycyjne niezbędne do budowy elektrowni, wyrażone
w [EUR/MW] oraz (2) koszty wytwarzania energii, wyrażone w [EUR/MWh]. Nakłady inwestycyjne
obejmują nakłady kontraktowe (OVN – overnight investment costs) oraz koszt kapitału własnego
i obcego, ponoszony przez inwestora w trakcie budowy (IDC – interest during construction).
Do porównań konkurencyjności wykorzystuje się jednak koszty wytwarzania energii w podziale
na koszty stałe, zmienne i ich składniki. Nakłady inwestycyjne odzwierciedlane są w kosztach poprzez
amortyzację majątku i koszty kapitału.
ww
W dostępnych publikacjach wysokość bieżących nakładów inwestycyjnych na budowę
rozpatrywanych źródeł energii (OVN) charakteryzuje się dużym rozrzutem wynikającym
ze zróżnicowanych warunków realizacji inwestycji. Na potrzeby przedmiotowej analizy oszacowano
referencyjne wielkości nakładów inwestycyjnych dla obiektów przewidzianych do uruchomienia
w latach: 2025, 2035 i 2050 (tab. 4.7). Nakłady te obejmują również nakłady własne przedsiębiorstw
energetycznych, których nie wyodrębniano, uwzględniając cel przedmiotowej analizy.
IAEA, Expansion Planning for Electrical Generating Systems. A Guidebook, Wiedeń 1984.
.go
v.p
l
Tab. 4.7. Wysokość referencyjnych jednostkowych nakładów inwestycyjnych OVN dla
rozpatrywanych źródeł [tys. EUR’2012/MW].
Rodzaj źródła
2025 r.
2035 r.
2050 r.
PC
1550
1550
1550
PC+CCS
2600
2500
2400
PL
1700
1700
1700
PL+CCS
2750
2650
2550
Nuclear LWR
4000
3850
3650
Nuclear IV GEN
–
–
4150
GT
400
400
400
GTCC
850
850
850
IGCC_C
2250
2100
2100
IGCC_C+CCS
3100
2900
2700
BM
2400
1950
1800
Wind on–shore
1350
1300
1250
Wind off–shore
2550
2350
2200
PV
1350
1200
1100
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
w.
rcl
Do obliczeń zastosowano występujące typowo w źródłach naukowych okresy, z wyjątkiem EJ (dla
których podawany czas życia wynosi co najmniej 60 lat) 52 , natomiast w analizie przyjęto
konserwatywnie czterdziestoletni czas życia, co może rzutować mniej korzystnie na całościowe
wyniki analizy dla tej technologii.
Zarówno bieżące nakłady inwestycyjne (OVN), jak i całkowite nakłady inwestycyjne w omawianych
okresach są najwyższe dla energetyki jądrowej, przy czym należy mieć na uwadze, iż są to inwestycje
o nieporównanie dłuższym horyzoncie czasowym eksploatacji – powyżej 60 lat w przypadku
reaktorów generacji III /III+, a jednocześnie pracujące przy niskich kosztach zmiennych z uwagi na
bardzo niskie koszty paliwa.
4.4.3. UŚREDNIONE JEDNOSTKOWE KOSZTY STAŁE
ww
Kategoria ta obejmuje nakłady inwestycyjne (OVN przy uwzględnieniu IDC) oraz koszty stałe
eksploatacji i remontów (O&M) w tym koszty wycofania z eksploatacji źródła (decomissioning costs).
Zakłada się, że jest on uwzględniany w postaci rocznych odpisów na fundusz likwidacji określony
wskaźnikowo jako nakłady na likwidację po zakończeniu eksploatacji obiektu. Koszt likwidacji EJ jest
znacznie wyższy niż w przypadku elektrowni konwencjonalnych, jednak wysokość tych odpisów
nawet dla kapitałochłonnych źródeł jądrowych nie stanowi istotnej pozycji kosztowej ze względu na
efekt dyskonta.
Dla reaktorów III generacji.
2050
36
52
40
56
90
80
10
18
54
60
70
40
80
20
.go
v.p
l
Tab. 4.8. Referencyjne koszty stałe eksploatacji i remontów [tys. EUR/MW–rok]
Rodzaj źródła
2025
2035
PC
36
36
PC+CCS
62
58
PL
40
40
PL+CCS
66
60
Nuclear LWR
90
90
Nuclear IV GEN
GT
10
10
GTCC
18
18
IGCC_C
58
56
IGCC_C+CCS
64
62
BM
70
70
Wind on–shore
40
40
Wind off–shore
95
85
PV
20
20
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
4.4.4. UŚREDNIONE JEDNOSTKOWE KOSZTY ZMIENNE
w.
rcl
Kategoria ta obejmuje koszty osobowe, koszty surowców i paliw, potrzeb własnych oraz koszty
związane z korzystaniem ze środowiska53. Opłaty za emisję CO2 zostały uwzględnione oddzielnie, gdyż
stanowią istotny element kosztów wytwarzania energii w analizie porównawczej. Ceny paliw, mające
duży wpływ na koszty operacyjne elektrowni spalających paliwa węglowodorowe, mają kluczowe
znaczenie przy wyborze technologii wytwarzania energii elektrycznej. Jedną z głównych zalet
energetyki jądrowej jest stosunkowo niski koszt paliwa w porównaniu z technologiami wykorzystującymi
węgiel czy gaz.
ww
Ceny paliwa jądrowego mieszczą się w przedziale 0,4–0,7 EUR/GJ54. W niniejszej analizie założono cenę
paliwa jądrowego w wysokości 0,8 EUR/GJ w 2010 r. oraz jej 0,5% średnioroczny wzrost w latach
2011–2050.
53
W przypadku EJ kategoria ta obejmuje odpisy na fundusz finansujący w przyszłości unieszkodliwianie i składowanie
odpadów promieniotwórczych.
54
G. Harris, P. Heptonstall, R.Gross, D. Handley, Cost estimates for nuclear power in the UK, Imperial College Centre for
Energy Policy and Technology–ICEPT, Londyn 2012; G. Rothwell, New U.S. Nuclear Generation: 2010–2030, Stanford
Institute for Economic Policy Research, Stanford 2010; Y. Du, J.E. Parsons, Update on the Cost of Nuclear Power, MIT
Center for Energy and Environmental Policy Research, 2009; R. Tarjanne, A. Kivisto, Comparison of electricity generation
cost, Lappeenranta University of Technology, Lappeenranta 2008 r.
Tab. 4.9. Koszty zmienne eksploatacji i remontów wg danych literaturowych [EUR/MWh]
2035
2.4
3.2
2.4
3.2
0.8
2050
2.4
3.2
2.4
3.2
0.8
0.8
2.8
1.8
3.6
4.2
5.0
0.0
0.0
0.0
v.p
l
2025
2.4
3.2
2.4
3.2
0.8
2.8
1.8
3.6
4.2
5.0
0.0
0.0
0.0
2.8
1.8
3.6
4.2
5.0
0.0
0.0
0.0
.go
Rodzaj źródła
PC
PC+CCS
PL
PL+CCS
Nuclear LWR
Nuclear IV GEN
GT
GTCC
IGCC_C
IGCC_C+CCS
BM
Wind on–shore
Wind off–shore
PV
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
Projekcje cen paliw
w.
rcl
Na rynku światowym paliwo jądrowe jest powszechnie dostępne, co dotyczy zarówno rudy uranowej,
jak i zdolności przerobowych na sześciofluorek uranu oraz zdolności zakładów wzbogacania
i produkcji elementów paliwowych do reaktorów. W związku z tym, przyjęto założenie, że zasoby
paliwa jądrowego nie będą ograniczać tempa rozwoju energetyki jądrowej w perspektywie prognozy
i eksploatacji oraz jej 0,5% średnioroczny wzrost w latach 2010–2030.
ww
Opracowane na tej podstawie i przyjęte w niniejszej analizie projekcje cen paliw dla Polski
przedstawiono na rys. 4.10.
Rys. 4.10. Prognozy cen paliw
10.01
Euro2012/GJ
10.0
8.0
v.p
l
12.0
9.13
7.41
7.27
7.00
6.45
6.0
4.0
1.74
0.0
2010
Gaz ziemny
2.87
1.79
1.84
1.88
0.86
0.88
0.90
1.75
0.84
0.80
3.69
2.87
3.54
.go
2.0
7.83
7.54
3.65
3.44
2.75
10.55
9.94
2015
2020
2025
2030
Biomasa
Węgiel kamienny
Węgiel brunatny_nowe odkrywki
Węgiel brunatny_istniejace odkrywki
Paliwo jądrowe
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
w.
rcl
4.4.5. KOSZTY (ZMIENNE) ZWIĄZANE Z OPŁATAMI EMISYJNYMI CO 2
Ceny uprawnień do emisji CO2 w latach 2025 i 2035 przyjęto wg projekcji OECD/MAE55. Po 2035 r.
zakłada się niewielki wzrost kosztu uprawnień w wyniku rozwoju niskoemisyjnych technologii
węglowych oraz zeroemisyjnych OZE i energii jądrowej (tab. 4.12). Ze względu na znaczną
niepewność w zakresie przyszłych cen uprawnień do emisji CO2, w analizie wrażliwości rozpatrzono
warianty znacznego odchylenia wartości tych uprawnień, zarówno w dół, jak i w górę, od scenariusza
referencyjnego.
Tab. 4.12. Koszt uprawnień do emisji CO2
Projekcja poziomu cen uprawnień do emisji CO2 w r. uruchomienia [€/tCO2]
2020
2025
2035
15
25
35
2050
40
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
ww
Mając na uwadze, iż obecnie obowiązuje trzeci okres rozliczeniowy EU ETS 2013–2020, wiążący się,
pomimo przyznanych Polsce derogacji, ze stopniową likwidacją darmowego przydziału uprawnień
emisyjnych, w kolejnych latach branża energetyczna będzie zmuszona kupować coraz więcej
uprawnień emisyjnych po coraz wyższej cenie, zwiększając tym samym koszty wytwarzania energii,
co w zamierzeniu premiować będzie technologie zeroemisyjne i niskoemisyjne.
Word Energy Outlook 2012, OECD/IEA, Paryż 2012.
v.p
l
4.4.6. UŚREDNIONE CAŁKOWITE KOSZTY WYTWORZENIA 1 MWh PRZEZ POSZCZEGÓLNE
ŹRÓDŁA WYTWÓRCZE
Wyniki analizy dla roku 2025 (tab. 4.13) pokazują, iż już przy współczynniku wykorzystania mocy 0,8
energetyka jądrowa charakteryzuje się najniższymi jednostkowymi kosztami wytwarzania – 86,3
EUR/MWh, a w kolejnych okresach, tj. do 2035 i 2050 r., tendencja ta się umacnia, potwierdzając
długofalową efektywność tej technologii. Jest to tym bardziej istotne zważywszy, iż obecne generacje
reaktorów pracują przy wykorzystaniu co najmniej 90% mocy. Przykładowo, francuska firma AREVA
oferująca reaktor III generacji typu EPR deklaruje, iż jego dyspozycyjność jest rzędu 92%.
.go
Tab. 4.13. Jednostkowe koszty wytwarzania [EUR/MWh] – wartości szacunkowe na 2025 r.
Współczynnik wykorzystania mocy źródła CF
Jednostka
Wytwórcza
0
0.2
0.4
0.6
0.8
1
PC
x
175.8
118.1
98.9
89.3
83.5
PC+CCS
x
250.2
152.9
120.5
104.3
94.6
PL
x
182.7
119.3
98.2
87.6
81.3
PL+CCS
x
251.5
148.6
114.2
97.1
86.8
Nuclear LWR
x
314.9
162.5
111.7
86.3
71.1
GT
x
141.5
127.4
122.7
120.3
118.9
GTCC
x
139.0
108.5
98.3
93.2
90.2
IGCC_C
x
235.5
149.9
121.4
107.2
98.6
BM
x
267.4
176.5
146.1
131.0
121.9
w.
rcl
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
ww
Celem pełniejszego zobrazowania jednostkowych kosztów wytwarzania w podziale na poszczególne
technologie oraz przyjęte w analizie przedziały czasowe (do 2025, 2035 i 2050 r.) przyjęto
standardowo jedną wartość współczynnika wykorzystania mocy – 0,8 (rys. 4.11.). Uzyskane dane
potwierdzają zbliżone poziomy kosztów jednostkowych w poszczególnych okresach czasu,
bez wskazywania jednoznacznej tendencji, przy czym podobną skalę obniżenia kosztów można
zaobserwować w przypadku technologii wyposażonych w CCS oraz energetyki jądrowej.
v.p
l
Rys. 4.11. Uśrednione jednostkowe koszty wytwarzania energii w źródłach przewidzianych do
uruchomienia w latach: 2025, 2035, 2050 przy współczynniku wykorzystania mocy źródła 0,8
[EUR/MWh]
140
120
80
60
40
20
0
PC
PC+CCS
PL
2025
89,3
104,3
87,6
2035
90,7
99,7
89,1
2050
92,4
96,6
91,7
.go
EUR/MWh
100
PL+CCS
Nuclear Nuclear
LWR
IV
GT
GTCC IGCC_C
97,1
86,3
120,3
93,2
107,2
131
92,8
84,2
123,2
97,3
103,7
128,7
90,3
80,3
116,3
94,3
103,4
85
IGCC_C
+CCS
100,5
BM
116
w.
rcl
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
4.4.7. KONKURENCYJNOŚĆ ŹRÓDEŁ DLA TYPOWYCH WARUNKÓW PRACY W SYSTEMIE
W rzeczywistych warunkach pracy źródeł wytwarzania zachodzi znaczne zróżnicowanie stopnia
wykorzystania mocy dla poszczególnych rodzajów technologii, wynikające z ich roli w systemie
elektroenergetycznym. Ma to przełożenie na realny koszt wytwarzania, charakterystyczny dla danego
rodzaju źródeł. Dlatego dokonano porównania kosztów wytwarzania uzyskanych dla warunków
referencyjnych, w których wszystkie elektrownie cieplne pracują z takim samym 80%
współczynnikiem wykorzystania mocy, a następnie typowych dla poszczególnych technologii wartości
współczynników wykorzystania mocy – dla elektrowni jądrowych (85%), elektrowni węglowych z CCS
(80%), elektrowni węglowych bez CCS (70%) oraz elektrowni gazowych (55%). W zestawieniach
uwzględniono również elektrownie wiatrowe przy założeniu współczynnika wykorzystania mocy na
poziomie 25% w przypadku elektrowni na lądzie, 40% w przypadku farm morskich oraz 11%
w przypadku elektrowni fotowoltaicznych.
ww
Dla warunków referencyjnych koszty wytwarzania energii w źródłach przewidzianych
do uruchomienia około 2025 r. wskazują na przewagę konkurencyjną elektrowni jądrowych (jeszcze
większą przy zróżnicowanych współczynnikach dyspozycyjności – 79 EUR/MWh), co jest w znacznym
stopniu uzależnione od zakładanej wysokości cen uprawnień do emisji CO2. Koszty wytwarzania
w źródłach węglowych niewyposażonych w CCS są, przy uwzględnieniu kosztów CO2, tylko niewiele
wyższe niż w przypadku elektrowni jądrowych.
Elektrownie wiatrowe na morzu charakteryzują się jednymi z najwyższych kosztów wytwarzania,
pomimo przyjęcia stosunkowo korzystnych założeń odnośnie do parametrów tej technologii.
Z powodu wysokiego udziału kosztu paliwa, elektrownie zasilane biomasą są, po technologiach
fotowoltaicznych, drugim najdroższym źródłem wytwarzania energii elektrycznej.
v.p
l
W warunkach pracy elektrowni cieplnych przy zróżnicowanym współczynniku obciążenia (rys. 4.12.)
zwiększa się konkurencyjność elektrowni jądrowych względem elektrowni węglowych. Maleje
natomiast konkurencyjność elektrowni parowo-gazowych, których koszt wytwarzania przewyższa
koszt wytwarzania bloków spalających węgiel brunatny wyposażonych w CCS, a nawet lądowych farm
wiatrowych.
Z powodu wysokich kosztów wytwarzania energii elektrownie fotowoltaiczne, elektrownie zasilane
biomasą, a także morskie farmy wiatrowe pozostają niekonkurencyjne.
Rys. 4.12. Uśredniony jednostkowy koszt wytwarzania energii elektrycznej w źródłach
przewidzianych do uruchomienia w 2025 r.
189,1
200
2,5
11,7
9,3
10
26,4
28,9
40
14,1
64,9
38,7
40,9
6,1
18
14,6
14,9
38,3
46,2
w.
rcl
20
58,1
13,5
94,1
34,9
EJ
0
Gaz ziemny
5,4
8
Koszty inwestycyjne
Koszt paliwa
Koszt transportu i składowania CO2
Koszt bilansowania mocy
2,5
6,5
2,5
7,6
29,8
20,1
16,8
65,8
151,8
80,3
34,3
Fotowoltaika
23,4
30,3
41,5
79,9
96,0
Wiatr morze
33,4
42,7
11,1
23,1
119,2
Wiatr ląd
29,8
100,2
Biomasa
24,4
81,9
9,3
14,5
97,1
7,9
3,9
113,3 111,8
6,2
3
25,5
IGCC_C+CCS
80
92,1
GTCC
93,4
104,3
6,3
3,1
WB+CCS
100
WB
16
WK+CCS
120
60
131,0
123,6
IGCC_C
140
WK
EUR`2012/MWh
160
.go
180
Koszt O&M
Koszt emisji CO2
Koszty rezerwowania mocy
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
ww
Dokonano także analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w różnych źródłach,
przy przyjęciu przedstawionych w tabeli 4.1. nowych parametrów techniczno-ekonomicznych dla
nowo budowanych źródeł wytwarzania. Wyniki pokazały, że przy tych parametrach energetyka
jądrowa jest najtańszą z analizowanych technologii (patrz rys. 4.12.1).
v.p
l
Rys. 4.12.1 Uśredniony jednostkowy koszt wytwarzania energii elektrycznej w źródłach
przewidzianych do uruchomienia w 2025 r. przy parametrach dla nowobudowanych źródeł
wytwarzania
180
159,9
160
2,5
11,3
21,2
23,3
40,5
13,7
5,5
6,5
2,5
7,6
30,1
20,2
14,3
14,8
31,1
32,9
6,2
14,8
15,2
30,8
37,1
17
53,3
122,8
64,5
27,6
Koszt O&M
Koszt emisji CO2
w.
rcl
Koszty inwestycyjne
Koszt paliwa
35,3
2,5
6,5
Fotowoltaika
10,1
65,2
83,6
Wiatr ląd
9,4
30,3
41,9
Biomasa
0
23,4
43,1
80,5
IGCC_C+CCS
20
33,7
94,6
26,5
103,6
103,5
6,2
3,1
IGCC_C
40
WB
60
64,4
9,5
14,4
107,4
.go
31
97,6
11,4
GTCC
25,3
89,4
7,9
4
WB+CCS
80
87,8
Gaz ziemny
89,7
EJ
100
97,5
6,3
3,2
Wiatr morze
16,5
WK+CCS
120
23,3
125,1
123,1
WK
EUR`2012/MWh
140
Koszt transportu i składowania CO2
Koszty rezerwowania mocy
Koszt bilansowania mocy
źródło: prognoza struktury mocy wytwórczych do r. 2030 przy określonych parametrach techniczno-ekonomicznych dla
elektrowni jądrowej, ARE S.A., wrzesień 2013
ww
Wyniki analiz przeprowadzonych dla źródeł, których uruchomienie nastąpiłoby ok. 2035 r., nie różnią
się jakościowo od wyników uzyskanych dla 2025 r. przedstawionych powyżej. Elektrownie jądrowe
oparte na sprawdzonej technologii reaktorów LWR pozostają źródłem o najniższym koszcie
wytwarzania. Kolejne pod względem kosztów wytwarzania są elektrownie spalające węgiel brunatny,
kamienny, elektrownie spalające węgiel brunatny wyposażone w CCS i lądowe elektrownie wiatrowe.
Względnie korzystnie wypadają elektrownie gazowo-parowe. Biorąc pod uwagę ich wysoką
elastyczność pracy źródła te mogą stanowić realną konkurencję dla bloków węglowych. Zastosowanie
zróżnicowanego wskaźnika obciążenia zasadniczo nie zmienia wzajemnej konkurencyjności
poszczególnych technologii. Spośród elektrowni przewidzianych do uruchomiania około roku 2050
najniższe koszty wytwarzania cechują elektrownie jądrowe wyposażone w reaktory III i IV generacji
(choć należy podkreślić, że prognozy kosztów elektrowni jądrowych wyposażonych w reaktory IV
generacji są obarczone znaczną niepewnością). Prawdopodobnie będą one wytwarzać energię
po nieco wyższych kosztach od reaktorów III generacji, ze względu na wyższe nakłady inwestycyjne
związane z dążeniem do dalszej poprawy bezpieczeństwa. Wysoka konkurencyjność technologii
jądrowych wynika przede wszystkim z przewidywanego umiarkowanego wzrostu kosztów paliw
kopalnych i uprawnień do emisji CO2.
Wśród źródeł konwencjonalnych najniższe koszty wytwarzania cechują elektrownie spalające węgiel
brunatny wyposażone w instalacje CCS.
v.p
l
4.4.8. WRAŻLIWOŚĆ KOSZTÓW WYTWARZANIA ENERGII ELEKTRYCZNEJ NA ZMIANY
PODSTAWOWYCH PARAMETRÓW ANALIZY
Szacunki kosztów wytwarzania energii elektrycznej poszczególnych technologii obarczone są
niepewnością, wynikającą z trudnych do przewidzenia w przyszłości zmian parametrów,
decydujących o wysokości tych kosztów. Ceny paliw, ceny uprawnień do emisji CO2, struktura
i warunki finansowania inwestycji mają istotny wpływ na poziom kosztów wytwarzania. W przypadku
niektórych technologii występują również znaczne rozbieżności w ocenie nakładów inwestycyjnych.
W takiej sytuacji przeprowadzono analizy wrażliwości w celu pokazania wpływu, jaki może mieć
zmiana najważniejszych parametrów wejściowych na poziom uśrednionych kosztów wytwarzania
poszczególnych technologii (LCOE)56 (patrz rys. 4.13.).
.go
Rys. 4.13. Zintegrowana wrażliwość kosztowa elektrowni jądrowych
Elektrownie jądrowe z reaktorami wodnymi III generacji
(LWR)
Koszt emisji CO2 [€/t]
0.9
Koszt paliwa [€/GJ]
0.72
1.08
3000
4000
Stopa dysk. WACC [%]
6
8
5000
w.
rcl
Inwest. OVN [tys.€/MW]
80
90
Wskaź. obciąż. CF (%)
65
70
75
80
85
90
11
60
95 100 105 110 115 120
Koszt wytwarzania [€/MWh]
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
Zintegrowana analiza wrażliwości kosztowej dla elektrowni jądrowej wskazuje na całkowitą
neutralność inwestycji w odniesieniu do kosztu emisji CO2 [EUR/t] oraz na bardzo małą korelację
z kosztami paliwa [EUR/GJ]. Stopa dyskonta, wskaźnik obciążenia oraz początkowy koszt inwestycyjny
mają kluczowe znaczenie dla opłacalności produkcji megawatogodziny energii.
ww
4.4.9. ANALIZA WRAŻLIWOŚCI KOSZTÓW WYTWARZANIA ENERGII ELEKTRYCZNEJ
POSZCZEGÓLNYCH TECHNOLOGII PRZY RÓŻNYCH STOPACH DYSKONTA DLA 2025 R.
Poziom stopy dyskonta w największym stopniu wpływa na rentowność technologii jądrowych. Przy
niskiej 6% stopie dyskonta technologie jądrowe są zdecydowanie najbardziej konkurencyjnym
źródłem wytwarzania, już przy koszcie CO2 ok. 20 EUR/t. Przy stopie dyskonta na poziomie 8% oraz
zakładanej średniej cenie uprawnień do emisji powyżej 30 EUR/t CO2 elektrownie jądrowe stają się
konkurencyjne wobec źródeł węglowych. Przy takim samym koszcie CO2 oraz założeniu średniego
ważonego kosztu kapitału (WACC) na poziomie 11%, koszty wytwarzania energii w elektrowniach
jądrowych są wyższe, niż w przypadku elektrowni węglowych bez CCS i elektrowni gazowo-parowych
Zob. analiza ARE, rozdział 6.
v.p
l
oraz porównywalne do kosztów instalacji wyposażonych w CCS. Należy jednakże mieć na uwadze,
że wyliczenia dla jednostek wyposażonych w CCS są dużo bardziej niepewne niż dla pozostałych
źródeł oraz nie uwzględniają technicznych i logistycznych możliwości składowania CO2 (patrz
rys. 4.14.).
Rys. 4.14. Koszty wytwarzania energii elektrycznej poszczególnych technologii przy różnych
stopach dyskonta dla 2025 r.
160
150
130
120
110
100
90
80
70
WACC 6%
WACC 8%
WACC 11%
w.
rcl
60
.go
Koszt wytwarzania [€/MWh]
140
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
ww
W obecnych realiach panujących na światowych rynkach finansowych stopy procentowe dłużnego
kapitału, z którym można skorelować używaną w bieżącej analizie stopę dyskontową WACC,
kształtują się na wyraźnie niższym poziomie. Dla przykładu, obecna rentowność dziesięcioletnich
obligacji poszczególnych krajów UE, USA oraz Japonii kształtuje się pomiędzy 0,86% a 4,37%57,
a rentowność długoterminowych obligacji korporacyjnych, z których duże, międzynarodowe
podmioty prywatne finansują własne projekty, sytuuje się w przedziale 5–8%. Wartości te są zbliżone
do historycznych długookresowych poziomów oprocentowania instrumentów dłużnych
odnotowanych w krajach stabilnych pod względem makroekonomicznym. Można z dużym
prawdopodobieństwem stwierdzić, że z wyjątkiem hipotetycznych zdarzeń hiperinflacyjnych
utrzymujących się na przestrzeni dziesięciolecia, przekroczenie poziomu 10% stopy dyskontowej
WACC jest bardzo mało realne. Uwzględniając powyższe uwarunkowania, EJ jest najtańszym źródłem
wytwarzania energii elektrycznej w dającej się racjonalnie przewidzieć, długoterminowej
perspektywie ekonomiczno-finansowej.
4.4.10. ANALIZA WRAŻLIWOŚCI KOSZTÓW WYTWARZANIA ENERGII ELEKTRYCZNEJ
POSZCZEGÓLNYCH TECHNOLOGII PRZY RÓŻNYCH WSPÓŁCZYNNIKACH OBCIĄŻENIA
Krzywe konkurencyjności źródeł, które są przewidziane do użytku około 2025 r., czyli w okresie,
w którym planowane jest oddanie do użytku pierwszego w Polsce bloku jądrowego (rysunek 4.18.)
wykazują, że elektrownie jądrowe są konkurencyjne w warunkach pracy odpowiadających średniemu
Zob. dane EUROSTAT: www.ec.eutostat.europa.eu.
v.p
l
wskaźnikowi obciążenia powyżej 0,8 (tj. ok. 7000 godzin), przy średniej zdyskontowanej cenie
uprawnień do emisji CO2 w całym okresie życia jednostki wynoszącej ok. 33 EUR/tonę. Uśrednione
koszty wytwarzania w EJ wyposażonej w reaktor LWR dla typowego dla tej technologii współczynnika
obciążenia 0,9 (ok. 8000 h/a) wynoszą ok. 80 EUR/MWh.
w.
rcl
.go
4.15. Uśrednione jednostkowe koszty wytwarzania [€/MWh] dla źródeł przewidzianych do
uruchomienia około 2025 r.
źródło: Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii, ARE S.A., kwiecień 2013
Krzywe konkurencyjności dla źródeł przewidzianych do użytku około 2035 r. wskazują na rosnącą,
wraz z cenami paliw kopalnych i cenami uprawnień do emisji CO2, konkurencyjność elektrowni
jądrowych w odniesieniu do pozostałych jednostek rozpatrywanych w analizie.
4.5. PODSUMOWANIE
ww
W analizie projektów inwestycyjnych w energetyce, zwłaszcza w energetyce jądrowej cechującej się
niezwykle długim okresem eksploatacji bloków, należy mieć w szczególności na uwadze perspektywę
długoterminową. Sam okres realizacji inwestycji, tj. 5–6 lat, może objąć pełną zmianę cyklu
koniunkturalnego w gospodarce, a okres eksploatacji bloku jądrowego może objąć nawet kilka takich
cykli.
Analiza porównawcza kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych,
węglowych i gazowych oraz odnawialnych źródłach energii potwierdza, iż EJ uruchamiane ok. 2025 r.
będą konkurencyjne wobec innych, nawet najtańszych źródeł klasycznych pracujących w podstawie
obciążenia systemu, przy koszcie uprawnień do emisji CO2 powyżej 20 EUR’2012/t. Konkurencyjność
źródeł jądrowych rośnie w latach późniejszych ze względu na przewidywany wzrost cen paliw
organicznych i cen uprawnień do emisji CO2.
W wyniku przewidywanego obniżania się nakładów inwestycyjnych w miarę opanowywania z czasem
technologii budowy, różnice w kosztach wytwarzania energii elektrycznej, w szczególności między
technologiami opartymi na paliwach kopalnych i OZE, będą malały. Niemniej jednak występują
v.p
l
znaczne różnice LCOE poszczególnych technologii, które kształtują się w przedziale od najniższych –
86 EUR’2012/MWh (EJ) do 189 EUR’2012/MWh (PV) w 2025 r., a nawet w obrębie tych samych
technologii – od 80 EUR’2012/MWh do 150 EUR’2012/MWh w 2050 r.
Przy zakładanych parametrach techniczno-ekonomicznych dla nowo budowanych elektrowni
jądrowych konkurencyjność energetyki jądrowej znacząco wzrasta, w związku z czym elektrownie
jądrowe będą stanowić istotne źródło produkcji energii elektrycznej w Polsce.
.go
W perspektywie konieczności wypełnienia przez Polskę wymogów w zakresie redukcji emisji CO2,
ograniczonych możliwości wykorzystania OZE oraz małego prawdopodobieństwa zastosowania
instalacji CCS na skalę przemysłową ze względu na wysokie koszty oraz trudności techniczne,
wprowadzenie do krajowego miksu energetycznego energetyki jądrowej jest kierunkiem
całkowicie uzasadnionym pod względem ekonomicznym, jak i technicznym. W obliczu realizacji
przyjętych przez Polskę celów w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych elektrownie jądrowe
są najtańszą opcją, jednocześnie zapewniającą największy poziom stabilności dostaw i kosztów
spośród technologii, które mogą znaleźć zastosowanie w warunkach polskich58.
w.
rcl
Należy jednak stwierdzić, że jednostkowe koszty wytwarzania energii elektrycznej, niezależnie
od metody i poprawności założeń, jedynie w ograniczonym zakresie mogą pomóc w określeniu
optymalnego kierunku inwestowania w nowe źródła wytwórcze. Nie uwzględniają one bowiem
kompleksowych warunków pracy systemu elektroenergetycznego, a zwłaszcza struktury źródeł
zapewniającej optymalne pod względem kosztowym pokrycie dobowej krzywej poboru energii. Nie
uwzględniają również ograniczeń systemowych wynikających ze struktury paliwowej źródeł w KSE,
konieczności utrzymania niezbędnej rezerwy mocy ani potrzeby zapewnienia określonego w polityce
energetycznej rozwoju OZE i kogeneracji. Dlatego przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnej, inwestor
będzie musiał wykonać odpowiednie analizy korporacyjne.
ww
Przeprowadzając analizy porównawcze poszczególnych technologii wywarzania energii, w kontekście
wdrażania krajowej polityki energetycznej, należy mieć również na uwadze kwestię uwzględniania
wysokich zewnętrznych kosztów systemowych, zwłaszcza na poziomie sieciowym. Według ostatnich
analiz NEA/OECD 59 uwzględnienie kosztów systemowych na poziomie sieci przesyłowych
charakteryzujących się zmienną mocą OZE zwiększa łączne koszty dostaw energii nawet o jedną
trzecią, w zależności od kraju, technologii i stopnia penetracji OZE.
58
Aktualizacja analizy porównawczej kosztów wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych, węglowych
i gazowych oraz odnawialnych źródeł energii, Agencja Rynku Energii S.A., Warszawa 2013.
Nuclear Energy and Renewables: System Effects In Low–carbon Electricity Systems, NEA–OECD, 2012.
v.p
l
ROZDZIAŁ 5. ORGANIZACJA PRAC NAD WDROŻENIEM PROGRAMU
POLSKIEJ ENERGETYKI JĄDROWEJ
5.1. ZAŁOŻENIA FUNKCJONOWANIA ENERGETYKI JĄDROWEJ
Specyfika energetyki jądrowej, do tej pory całkowicie nieobecnej w krajowej energetyce, wymaga
podczas etapu jej wdrażania i pierwszego okresu funkcjonowania indywidualnego podejścia
organizacyjnego i legislacyjnego, uwzględniającego m.in. jej strategiczny charakter dla gospodarki
kraju. Wynika to m.in. z
znaczenia energetyki jądrowej dla bezpieczeństwa gospodarczego państwa oraz jego
niezależności energetycznej,
•
współodpowiedzialności państwa za zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony
radiologicznej (BJiOR) na terenie kraju na wszystkich etapach: badań lokalizacyjnych i wyboru
lokalizacji, projektowania, budowy, eksploatacji i likwidacji OEJ, produkcji urządzeń oraz
procesu pozyskiwania, wykorzystania i składowania materiałów jądrowych, wyrażającej się
w konieczności stworzenia skutecznych mechanizmów kontroli, nadzoru i egzekwowania
obowiązków inwestora i operatora EJ oraz innych OEJ, odpowiedzialnych w pierwszej
kolejności za zapewnienie BJiOR,
•
subsydiarnej odpowiedzialności państwa za ewentualne szkody wynikające z awarii
jądrowych,
•
odbioru społecznego energetyki jądrowej i konieczności pozyskania i utrzymania akceptacji
społecznej dla wykorzystania energii jądrowej na potrzeby społeczno-gospodarcze kraju,
•
skutków rozwoju energetyki jądrowej dla całej krajowej gospodarki, regionu w którym
realizuje się tego typu inwestycję, w tym możliwości stymulowania rozwoju ekonomicznego
oraz rozwoju nauki i placówek badawczych, transferu nowych technologii,
•
szczególnej wagi, jaka przykładana jest do zaadresowania w długim horyzoncie czasowym
kwestii gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz
likwidacji elektrowni jądrowych po zakończeniu ich eksploatacji.
w.
rcl
.go
•
ww
Wdrożenie niezbędnych rozwiązań prawnych oraz powołanie odpowiednich instytucji, w tym
organów administracji państwowej, dedykowanych energetyce jądrowej nie powinno jednak
ograniczać konkurencyjnego charakteru tego sektora bardziej niż jest to uzasadnione interesem
państwa i kwestiami BJiOR. Sektor energetyki jądrowej, podobnie jak większość sektorów gospodarki
narodowej, powinien funkcjonować na zasadach konkurencyjnych, gdyż takie rozwiązanie
gwarantuje jego wysoką efektywność ekonomiczną. W długim okresie czasu efektywność
ekonomiczna, obok wzrostu bezpieczeństwa energetycznego kraju, jest jedną z najistotniejszych
przesłanek każdej inwestycji energetycznej. W konkurencyjnym sektorze energetyki jądrowej
państwo ma za zadanie stworzenie odpowiedniego, stabilnego otoczenia prawnego umożliwiającego
inwestorom budowę elektrowni jądrowych oraz bezpieczną i efektywną ich eksploatację. Działanie to
zawiera również utworzenie kompetentnych instytucji, wyposażonych w niezbędne narzędzia i kadry,
które zdolne będą realizować przyjęte rozwiązania prawne.
Istotnym elementem jest określenie zasad oraz skali udziału inwestora, a następnie operatora EJ,
w tworzeniu infrastruktury towarzyszącej, ponoszeniu kosztów budowy obiektów do
przechowywania i składowania wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych,
v.p
l
a także wnoszenia opłat z tytułu korzystania z tych instalacji. Zaangażowanie inwestora EJ w takie
działania nakłada na państwo obowiązek stworzenia stabilnych, w długim okresie, warunków
prowadzenia działalności gospodarczej.
5.2. GŁÓWNE PODMIOTY SEKTORA POLSKIEJ ENERGETYKI JĄDROWEJ
w.
rcl
.go
W modelu polskiej energetyki jądrowej wyróżnić można cztery główne podmioty
ww
1) Minister właściwy ds. gospodarki – jego podstawowym zadaniem jest wytyczanie
i koordynowanie realizacji strategii rozwoju energetyki jądrowej (Programu PEJ). Strategia
rozwoju energetyki jądrowej, jako spójna z polityką energetyczną państwa, podlegać będzie
cyklicznej aktualizacji i zatwierdzaniu przez Radę Ministrów. Projekty Programu PEJ
opracowywane będą przez MG.
2) Prezes Państwowej Agencji Atomistyki (Prezes PAA) – centralny, niezależny organ
administracji państwowej pełniący rolę dozoru jądrowego, który przy pomocy Agencji
sprawuje w Polsce nadzór – z punktu widzenia BJiOR – nad wykorzystaniem promieniowania
jonizującego w przemyśle, medycynie i badaniach naukowych60. W obszarze energetyki
jądrowej Prezes PAA pełni funkcje regulacyjne, tj. reglamentuje, nadzoruje i kontroluje
eksploatację EJ pod kątem bezpieczeństwa.
3) Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych (ZUOP) – instytucja wykonująca
zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi. Znaczącą część kosztów
związanych z gospodarką pochodzącymi z elektrowni jądrowej odpadami
promieniotwórczymi, w tym wypalonym paliwem jądrowym, pokrywać będzie jej operator.
60
Wyjątek stanowią zastosowania aparatów rentgenowskich w diagnostyce medycznej, radiologii zabiegowej, radioterapii
powierzchniowej i radioterapii schorzeń nienowotworowych, ponieważ nadzór w tym zakresie wykonywany jest przez
wojewódzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne (lub odpowiednie służby podległe Ministrowi Obrony Narodowej oraz
Ministrowi Spraw Wewnętrznych).
v.p
l
4) Inwestorzy obiektów energetyki jądrowej, a po rozpoczęciu ich eksploatacji operatorzy,
posiadający doświadczenie i wiedzę niezbędną do budowy i eksploatacji takich obiektów oraz
odpowiednie zasoby finansowe.
Poza wyżej wymienionymi istotną rolę pełnić będą polskie jednostki naukowe (instytuty badawcze,
instytuty naukowe PAN oraz uczelnie).
.go
Rozwój energetyki jądrowej nie będzie możliwy, a utworzenie i funkcjonowanie wskazanych
wcześniej instytucji nie będzie zasadne, jeżeli docelowe rozwiązania regulacyjne oraz zaangażowanie
rządu w realizację Programu PEJ, nie stworzą odpowiednich warunków do wykreowania inwestorów
OEJ. Zaproponowane przez państwo rozwiązania muszą uwzględniać wymogi w zakresie BJiOR,
oczekiwania w zakresie poprawy bezpieczeństwa energetycznego, konkurencyjności i rozwoju
gospodarki oraz oczekiwania biznesowe inwestorów OEJ, ograniczając w najwyższym możliwym
stopniu ryzyka w każdym z tych obszarów.
5.2.1. MINISTER GOSPODARKI
Głównym zadaniem ministra jest planowanie i koordynowanie realizacji strategii państwa w zakresie
rozwoju energetyki jądrowej w Polsce, głównie poprzez
przygotowywanie planów i strategii w zakresie rozwoju i funkcjonowania energetyki jądrowej
w Polsce,
•
koordynację realizacji strategii państwa w zakresie rozwoju energetyki jądrowej,
przygotowywanie założeń jej zmian,
w.
rcl
•
przygotowanie i koordynację realizacji strategii państwa w zakresie postępowania
z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, przygotowywanie założeń
jej zmian, w tym poszukiwanie miejsc na składowiska odpadów,
•
opracowanie propozycji w zakresie rozwoju systemu prawnego koniecznego dla właściwego
funkcjonowania energetyki jądrowej w Polsce,
•
prowadzenie działań związanych z informacją społeczną, edukacją i popularyzacją oraz
informacją naukową, techniczną i prawną w zakresie energetyki jądrowej,
•
wspomaganie realizacji inwestycji w zakresie energetyki jądrowej,
•
działania na rzecz zapewnienia kompetentnych kadr dla energetyki jądrowej,
•
współpracę z organami UE, organizacjami międzynarodowymi, organizacjami lobbingowymi
oraz inicjatywami europejskimi w dziedzinie energetyki jądrowej,
ww
•
•
rozwój współpracy dwustronnej z innymi krajami w zakresie różnych dziedzin energetyki
jądrowej,
•
wspieranie udziału polskiego przemysłu w realizacji zadań na rzecz energetyki jądrowej,
w tym poprzez opracowanie standardów jakościowych wymaganych dla włączenia polskich
przedsiębiorstw do łańcucha zamówień na materiały i urządzenia dla energetyki jądrowej,
z zastrzeżeniem wymogów regulacyjnych oraz z zachowaniem zasad konkurencji
i niedyskryminacji wobec przedsiębiorców z UE,
•
badanie rynku uranu oraz usług jądrowego cyklu paliwowego i opracowywanie zaleceń w tym
zakresie,
zapewnianie warunków do bezpiecznych i sprawnych dostaw paliwa jądrowego wraz z oceną
możliwości wykorzystania zasobów uranu znajdujących się na terytorium Polski,
•
współdziałanie z organami administracji rządowej i podległymi lub nadzorowanymi
instytutami w sprawach badań naukowych w dziedzinie energetyki jądrowej, a także
wspieranie kontaktów polskich jednostek naukowych i przemysłowych z właściwymi
jednostkami innych państw i organizacjami międzynarodowymi w zakresie energetyki
jądrowej,
•
tworzenie warunków do rozwoju i wykorzystania technologii jądrowych w przemyśle,
medycynie, rolnictwie i innych obszarach,
•
monitorowanie sektora energetyki jądrowej na świecie i w Polsce, w tym rynku technologii
jądrowych.
v.p
l
•
.go
Wyżej określony zakres zadań i odpowiedzialności przekłada się na konieczność zatrudnienia
pracowników merytorycznych o wysokich kompetencjach i wiedzy fachowej, zarówno w dziedzinie
energetyki jądrowej, jak i w pozostałych obszarach, dla zapewnienia odpowiedniego poziomu
zarządzania i realizacji funkcji organizacyjnych i zarządczych MG.
5.2.2. PREZES PAŃSTWOWEJ AGENCJI ATOMISTYKI (DOZÓR JĄDROWY)
Prezes PAA, jako centralny organ administracji rządowej właściwy w zakresie BJiOR, pełni rolę dozoru
jądrowego. Podstawowymi elementami systemu BJiOR (tzw. infrastruktury dozorowej) są
odpowiedni system prawny, na który składają się ustawy i przepisy wykonawcze, wytyczne
oraz zalecenia techniczne i organizacyjne,
odpowiedni urząd nadzorujący, który udziela uprawnień (zezwoleń) do prowadzenia
określonych działalności, nadzoruje i kontroluje te działalności, działając na podstawie
obowiązujących przepisów prawa i w granicach określonych przez te przepisy,
zapewnienie dostatecznego zaplecza technicznego oraz przeszkolonego i odpowiednio
licznego personelu.
w.
rcl
•
•
•
ww
Organ dozoru musi mieć odpowiednie pełnomocnictwa, uprawnienia i kompetencje, by
skutecznie prowadzić dozór, oraz musi być niezależny od innych organów rządowych,
odpowiedzialnych za promocję oraz rozwój działalności podlegających dozorowi. Organ dozoru
musi być także niezależny od użytkowników, posiadaczy zezwoleń oraz projektantów
i konstruktorów źródeł promieniowania stosowanych w zakresie różnych rodzajów działalności
zawodowej. Zakres odpowiedzialności musi być jednoznacznie oddzielony od zakresu
odpowiedzialności jakiejkolwiek innej instytucji, tak aby przedstawiciele organu dozoru –
autorytetu w sprawach bezpieczeństwa – mogli zachować niezależność osądu i decyzji.
Działalność Prezesa PAA reguluje ustawa – Prawo atomowe oraz akty wykonawcze do tej ustawy.
Ponadto zadania Prezesa PAA wynikają z szeregu innych ustaw.
Od dnia 1 stycznia 2002 r. nadzór nad Prezesem PAA sprawuje minister właściwy ds. środowiska.
Istotnymi elementami systemu BJiOR, realizowanymi przez Prezesa PAA, są
•
nadzór nad działalnością z wykorzystaniem materiałów jądrowych i źródeł promieniowania
jonizującego, realizowany przez: udzielanie zezwoleń na wykonywanie tych działalności lub
ich rejestrację, kontrolę sposobu prowadzenia działalności, kontrolę dawek otrzymywanych
v.p
l
przez pracowników, nadzór nad szkoleniem inspektorów dozoru jądrowego, inspektorów
ochrony radiologicznej (ekspertów w sprawach BJiOR funkcjonujących w jednostkach
prowadzących działalność na podstawie udzielonych zezwoleń) i pracowników zawodowo
narażonych na promieniowanie jonizujące, kontrolę obrotu materiałami promieniotwórczymi,
prowadzenie rejestru źródeł promieniotwórczych, rejestru ich użytkowników i centralnego
rejestru dawek indywidualnych, a w przypadku działalności z wykorzystaniem materiałów
jądrowych – także prowadzenie szczegółowej ewidencji i rachunkowości tych materiałów,
zatwierdzanie planów ich ochrony fizycznej oraz kontrolę stosowanych technologii,
rozpoznanie sytuacji radiacyjnej kraju poprzez koordynowanie (wraz ze standaryzacją) pracy
terenowych stacji i placówek mierzących poziom mocy dawki promieniowania, zawartość
radionuklidów w wybranych elementach środowiska naturalnego oraz wodzie pitnej,
produktach żywnościowych i paszach,
•
utrzymywanie służby przygotowanej do rozpoznania sytuacji radiacyjnej kraju i reagowania
w wypadku zdarzeń radiacyjnych – rola informacyjno-konsultacyjna, w tym udzielenie
wsparcia eksperckiego organom odpowiedzialnym za kierowanie akcją likwidacji zagrożenia
i usuwania skutków zdarzenia radiacyjnego oraz współpraca z innymi, właściwymi organami
i służbami działającymi w ramach krajowego systemu reagowania kryzysowego,
•
wykonywanie prac mających na celu wypełnienie zobowiązań Polski wynikających
z traktatów, konwencji oraz umów międzynarodowych w zakresie BJiOR.
.go
•
w.
rcl
W odniesieniu do obiektów jądrowych (w tym EJ) oraz składowisk odpadów promieniotwórczych
Prezes PAA udziela zezwoleń w zakresie BJiOR na ich
•
•
•
•
budowę,
rozruch,
eksploatację,
likwidację.
5.2.3. ZUOP – ZAKŁAD UNIESZKODLIWIANIA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH
ww
ZUOP odpowiada za bezpieczną i racjonalną gospodarkę odpadami promieniotwórczymi, w tym
pochodzącymi z energetyki jądrowej. ZUOP będzie dalej eksploatował istniejące składowisko
odpadów promieniotwórczych oraz jest odpowiedzialny za budowę nowego składowiska odpadów
promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych oraz składowiska wysokoaktywnych odpadów
promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Z dniem 1 stycznia 2012 r. przeniesiono
uprawnienia do wykonywania nadzoru właścicielskiego nad ZUOP z ministra właściwego ds. Skarbu
Państwa na ministra właściwego ds. gospodarki. Finansowa odpowiedzialność za gospodarkę
odpadami pochodzącymi z energetyki jądrowej spoczywać będzie na operatorze OEJ, który jest
zobowiązany do gromadzenia środków i finansowania działalności w tym zakresie.
5.2.4. INWESTORZY/OPERATORZY OBIEKTÓW ENERGETYKI JĄDROWEJ
Inwestorami obiektów energetyki jądrowej, a po rozpoczęciu ich eksploatacji – operatorami, będą
podmioty posiadające wystarczające zasoby finansowe, odpowiednio wykwalifikowaną kadrę, a także
doświadczenie i wiedzę niezbędną do budowy i eksploatacji takich obiektów, oraz dysponujące
wiarygodnym i rzetelnym projektem budowy OEJ.
Na inwestorach (operatorach) OEJ ciążyć będzie szereg obowiązków, w szczególności
zapewnienie bezpieczeństwa obiektu jądrowego,
•
gromadzenie środków na przygotowanie do składowania i składowanie odpadów
promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego,
•
gromadzenie środków na likwidację OEJ,
•
przeprowadzenie likwidacji OEJ po zakończeniu jego eksploatacji,
•
spełnienie wymogów w zakresie odpowiedzialności cywilnej za szkody jądrowe wynikających
z ustawy – Prawo atomowe,
•
przygotowanie i okresowa weryfikacja planów i procedur awaryjnych oraz przygotowanie
służb zakładowych do reagowania w wypadku zdarzeń awaryjnych.
v.p
l
•
.go
Projekt budowy pierwszej elektrowni jądrowej jest wyjątkowy, zarówno ze względu na pionierski
charakter takiej inwestycji w Polsce, jak i na konieczność przygotowania całego otoczenia do budowy,
rozruchu, eksploatacji oraz późniejszej likwidacji obiektów jądrowych niezbędnych do sprawnego
funkcjonowania sektora jądrowego w Polsce. Dlatego też przewiduje się szereg dodatkowych zadań
rządu oraz inwestora pierwszej elektrowni jądrowej, a także rozwiązania w zakresie ich wzajemnych
relacji.
w.
rcl
Rozwój infrastruktury: regulacyjnej, organizacyjnej, edukacyjnej, naukowo-badawczej i innej
wymagać będzie znacznych nakładów finansowych. W proponowanym modelu polskiej energetyki
jądrowej zakłada się, że nakłady te ponosił będzie wspólnie z instytucjami państwa inwestor
pierwszych EJ. Z tego powodu oraz ze względu na znaczenie strategiczne energetyki jądrowej dla
szeroko pojętego bezpieczeństwa państwa przewidziano, że inwestorem pierwszych EJ do
ok. 6000 MW zainstalowanej mocy będzie spółka z bezpośrednim lub pośrednim większościowym
udziałem Skarbu Państwa. Oznacza to wyznaczenie największej polskiej grupy energetycznej – PGE
Polskiej Grupy Energetycznej S.A. (PGE) na organizatora inwestycji w zakresie budowy pierwszych
elektrowni jądrowych w Polsce. Działania operatorskie w pierwszych elektrowniach jądrowych będą
prowadzone przez spółkę/spółki zależne od PGE.
ww
Wybór dostawców i wykonawców EJ dokonany zostanie z poszanowaniem zasad konkurencyjności
i transparentności, zgodnie z europejskimi i krajowymi normami, ale także z jasno sformułowanymi
wymogami odnośnie do zapewnienia dostaw urządzeń spełniających wymogi w zakresie BJiOR. Jako
brzegowe wymaganie dla spełnienia tego ostatniego warunku należałoby wskazać zaproszenie
do negocjacji tylko takich dostawców, którzy dysponują nowoczesną technologią jądrową generacji
III/III+, i których instalacje spełniają wymogi określone w europejskich European Utilities
Requirements (EUR) oraz amerykańskim Utility Requirements Document (URD). W toku całego
postępowania w zakresie wyboru dostawców, od fazy przygotowania kluczowych wymogów
stawianych dostawcom do momentu dokonania wyboru, niezbędna będzie stała współpraca
przedstawicieli administracji rządowej i inwestora.
Potwierdzeniem spełnienia przez inwestora opisanych wyżej wymagań, a także przygotowania
odpowiedniego modelu biznesowego i wyboru odpowiednich warunków finansowych, będzie
otrzymanie przez inwestora decyzji zasadniczej będącej wyrazem akceptacji rządu dla budowy OEJ
w określonej lokalizacji, przez określonego inwestora i z wykorzystaniem określonych technologii.
W trakcie trwania eksploatacji EJ operator zobowiązany będzie do stałej współpracy z PAA w celu
zapewnienia pełnego bezpieczeństwa instalacji. Mimo, iż PAA będzie nadzorować eksploatację
elektrowni, zgodnie z przepisami krajowymi i międzynarodowymi odpowiedzialnym za jej
v.p
l
bezpieczeństwo jest operator, na zasadach odpowiedzialności absolutnej za szkody powstałe
w wyniku ewentualnych awarii.
Po zakończeniu eksploatacji EJ operator zobowiązany będzie do uzyskania zezwolenia na likwidację
obiektu i jej przeprowadzenia, zgodnie z wymaganiami PAA z niej wynikającymi.
W trakcie całego okresu przygotowania do budowy, budowy, a także eksploatacji i likwidacji EJ
inwestor/operator zobowiązany będzie do prowadzenia działań informacyjnych i edukacyjnych
skierowanych do społeczności lokalnej zamieszkującej tereny gminy, w której położone będą obiekty
energetyki jądrowej oraz gmin sąsiednich.
.go
Inwestor jest obowiązany zaplanować działania do zapewnienia odpowiednich kadr na potrzeby
eksploatacji EJ.
5.3. UDZIAŁ ORGANÓW PAŃSTWA
w.
rcl
Zgodnie z rekomendacjami MAEA odpowiedzialność administracji państwowej w zakresie zarządzania
projektem rozwoju energetyki jądrowej powinna być powierzona specjalnie do tego celu utworzonej
jednostce organizacyjnej (ang. NEPIO – Nuclear Energy Program Implementing Organization).
Na obecnym etapie przygotowań do wdrożenia energetyki jądrowej w Polsce taką rolę pełni
Pełnomocnik Rządu ds. Polskiej Energetyki Jądrowej wraz z Departamentem Energii Jądrowej MG.
Działalność Pełnomocnika wspierana jest przez działania międzyresortowego Zespołu ds. Polskiej
Energetyki Jądrowej oraz członków Społecznego Zespołu Doradców przy Pełnomocniku Rządu ds.
Polskiej Energetyki Jądrowej.
Zadania w zakresie rozwoju energetyki jądrowej realizowane będą przez
MG (Pełnomocnik Rządu ds. Polskiej Energetyki Jądrowej i Departament Energii Jądrowej),
•
Prezesa PAA,
•
Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE),
•
Urząd Dozoru Technicznego (UDT) i inne instytucje inspekcyjno-kontrolne w Polsce,
•
instytucje związane z ochroną środowiska i rozwojem przemysłu,
•
instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo, ochronę fizyczną i planowanie awaryjne,
system reagowania na zdarzenia radiacyjne i system monitoringu radiacyjnego,
•
właściwego miejscowo wojewodę,
•
zarządców infrastruktury transportowej.
ww
•
Ponadto realizacja Programu PEJ wymagać będzie uczestnictwa wielu innych urzędów (m.in.
Ministerstwa Środowiska, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Ministerstwa Obrony
Narodowej, Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Skarbu Państwa, Ministerstwa Spraw Zagranicznych,
Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju, Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa
Administracji i Cyfryzacji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Rządowego
Centrum Bezpieczeństwa, Państwowej Inspekcji Pracy, Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego,
Głównego Inspektora Sanitarnego).
v.p
l
Wszystkie instytucje prowadzące inspekcje i nadzór w procesie inwestycyjnym obiektów energetyki
jądrowej w Polsce będą musiały przygotować się do przeprowadzania ich kontroli. Oznacza to
konieczność uwzględnienia odpowiednich środków w ich budżetach na przyjęcie nowych ekspertów
z obszaru energetyki jądrowej lub przeprowadzenie szkoleń i uzyskanie certyfikatów przez obecnie
zatrudniony personel.
W związku z powyższym konieczne będzie uwzględnienie wydatków na zadania związane z realizacją
Programu PEJ przez ww. urzędy i inne organizacje w odpowiednich częściach ustawy budżetowej lub
planach finansowych tych jednostek.
Zadania dwóch głównych instytucji w zakresie implementacji Programu PEJ, tj. MG i PAA opisane
zostały powyżej.61 Rola pozostałych instytucji przedstawia się następująco
ww
w.
rcl
.go
Tab. 5.1. Rola instytucji w Programie PEJ (poza MG i PAA)
Nazwa instytucji
Rola w Programie PEJ
Podobnie jak w przypadku innych producentów energii elektrycznej
i ciepła, operator EJ będzie zobowiązany uzyskać koncesję na
Prezes URE
wytwarzanie energii elektrycznej (oraz ewentualnie ciepła) wydawaną
przez Prezesa URE, zgodnie z ustawą – Prawo energetyczne
UDT i inne instytucje
Prowadzić będą wszystkie działania dozoru technicznego niezwiązane
inspekcyjne w Polsce
z BJiOR
W kompetencjach wojewody znajdują się następujące zadania
ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu i przeniesienie
własności znajdujących się na nim budynków, innych urządzeń lub
lokali na rzecz inwestora; wydanie decyzji o pozwoleniu na prace
przygotowawcze; wydanie pozwolenia na budowę; wystąpienie do
Wojewoda właściwy
miejscowo dla planowanej GDOŚ z wnioskiem o uzgodnienie warunków środowiskowych wraz
z ponownym raportem oddziaływania na środowisko; prowadzenie
inwestycji
konsultacji społecznych przy ponownej ocenie oddziaływania na
środowisko. Właściwy wojewoda wyda decyzję o ustaleniu lokalizacji
obiektu energetyki jądrowej, która przesądzi jego ostateczną
lokalizację
Zaangażowane bezpośrednio lub pośrednio w realizację Programu PEJ
Administracja państwowa
w zakresie swoich kompetencji
Polskie Sieci
Pełni rolę OSP
Elektroenergetyczne S.A.
Zarządcy infrastruktury
Zapewnienie
niezbędnej
infrastruktury
służącej
obsłudze
transportowej (w
transportowej budowy i funkcjonowania elektrowni jądrowej
szczególności PKP Polskie
Linie Kolejowe S.A.)
Patrz: Rozdział 5. Organizacja prac nad wdrożeniem Programu polskiej energetyki jądrowej, s. 80–82.
v.p
l
5.4. OTOCZENIE PRAWNE
5.4.1. PODSTAWA DO PRZYGOTOWANIA PROGRAMU PEJ
Obowiązek opracowania Programu polskiej energetyki jądrowej nakłada na Ministra Gospodarki
art. 108a pkt 1 ustawy – Prawo atomowe.
Wdrożenie energetyki jądrowej jest również przewidziane w szeregu dokumentów rządowych
.go
1) uchwała Rady Ministrów nr 4/2009 z dnia 13 stycznia 2009 r. w sprawie działań
podejmowanych w zakresie rozwoju energetyki jądrowej – stosownie do treści uchwały
Rada Ministrów uznała za niezbędne przygotowanie i wdrożenie Programu PEJ. Uchwała
przewiduje powołanie Pełnomocnika Rządu ds. Polskiej Energetyki Jądrowej obowiązanego
przygotować projekt Programu PEJ określający w szczególności liczbę, wielkość i możliwe
lokalizacje elektrowni jądrowych. Ponadto uchwała zobowiązuje ministra właściwego
ds. Skarbu Państwa do zapewnienia współpracy z PGE Polską Grupą Energetyczną S.A. przy
przygotowaniu Programu PEJ oraz wiodącej roli tego podmiotu w jego realizacji,
w.
rcl
2) uchwała Rady Ministrów nr 202/2009 z dnia 10 listopada 2009 r. w sprawie Polityki
energetycznej Polski do 2030 r. – uchwałą przyjęto najważniejszy dokument strategiczny
w zakresie energetyki – Politykę energetyczną Polski do 2030 roku. Jednym z głównych celów
przewidzianych do realizacji w tym dokumencie jest dywersyfikacja struktury wytwarzania
w elektroenergetyce, m.in. poprzez wprowadzenie energetyki jądrowej. Szczegóły wdrożenia
energetyki jądrowej określać ma niniejszy dokument – Program PEJ,
3) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 2009 r. w sprawie ustanowienia
Pełnomocnika Rządu ds. Polskiej Energetyki Jądrowej – rozporządzenie ustanowiło
Pełnomocnika oraz powierzyło mu zadanie przygotowania i przedstawienia Radzie Ministrów
projektu Programu PEJ.
5.4.2. PROMOCJA ENERGETYKI JĄDROWEJ
ww
Organem odpowiedzialnym za promocję i rozwój energetyki jądrowej jest minister właściwy
ds. gospodarki. Jego rolę w tym względzie określają akty prawne rangi ustawowej. Zgodnie z ustawą
o działach administracji rządowej 62 minister właściwy ds. gospodarki jest odpowiedzialny za
całokształt wykorzystywania energii jądrowej na społeczno-gospodarcze potrzeby kraju.
Odpowiedzialność ministra właściwego ds. gospodarki za rozwój energetyki jądrowej, w tym za
przygotowywanie projektów strategii i koordynację ich realizacji, wynika z ustawy – Prawo atomowe.
Zadania w tym zakresie Minister może wykonywać poprzez Pełnomocnika w randze podsekretarza
stanu w MG.
Z uwagi na konieczność stworzenia ram prawnych umożliwiających sprawną realizację inwestycji
przygotowano i uchwalono ustawę szczególną w zakresie procesu inwestycyjno-budowlanego.
Dz. U. z 2013 r. poz. 743, z późn. zm.
v.p
l
Ustawa z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów
energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących przewiduje specjalną, uprzywilejowaną ścieżkę
inwestycyjną dla projektów budowy elektrowni jądrowych.
5.4.3. BEZPIECZEŃSTWO JĄDROWE I OCHRONA RADIOLOGICZNA
.go
System bezpieczeństwa jądrowego (obejmujący także ochronę radiologiczną, ochronę fizyczną
obiektów i materiałów jądrowych oraz zabezpieczenie materiałów jądrowych przed proliferacją) ma
oparcie w przepisach ustawy – Prawo atomowe oraz wydanych na jej podstawie aktach
wykonawczych. Polskie ustawodawstwo w dużym stopniu korzysta z dorobku prawnego wspólnoty
międzynarodowej. Na obecny kształt Prawa atomowego wpływ mają instrumenty prawa
międzynarodowego oraz ponadnarodowego. Polska ratyfikowała i implementowała wszystkie umowy
międzynarodowe niezbędne do zapewnienia ram prawnych dla wykorzystywania energii jądrowej,
a jako członek Wspólnoty EURATOM przyjęła też europejski dorobek prawny w tej dziedzinie. Oprócz
traktatów i konwencji oraz rozporządzeń i dyrektyw europejskich w polskim prawie znajdują
zastosowanie także postanowienia licznych instrumentów o niewiążącym charakterze (tzw. soft law),
z których najważniejsze to zalecenia MAEA w postaci tzw. Safety Standards. Szczegółowo system
bezpieczeństwa opisany jest w rozdziale nr 6 Zapewnienie warunków bezpiecznego wykorzystania
energetyki jądrowej.
5.5. ZINTEGROWANY PRZEGLĄD INFRASTRUKTURY JĄDROWEJ – INIR
w.
rcl
Polska poddała się przeglądowi w ramach misji INIR dokonywanego przez MAEA w krajach
wdrażających energetykę jądrową. W Polsce przebywały dwie misje INIR – misja przygotowawcza
w kwietniu 2010 r. i misja główna w marcu 2013 r. Ta ostatnia potwierdziła odpowiednie
przygotowanie Polski do dalszych działań związanych z wdrażaniem i rozwojem energetyki jądrowej.
Wnikliwej analizie zostało poddanych 19 obszarów Programu PEJ, takich jak np.: ramy regulacyjne,
rozwój zasobów ludzkich i zaplecza naukowo-badawczego, zaangażowanie przemysłu oraz proces
zamówień publicznych. Ocenie misji poddały się kluczowe podmioty zaangażowane w realizację
Programu PEJ – MG, Ministerstwo Środowiska, GDOŚ, ABW, dozór jądrowy, RCB, UDT, ZUOP oraz
firmy – Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. i PGE Energia Jądrowa S.A. oraz PGE EJ1 Sp. z o.o. –
inwestor/operator pierwszej polskiej elektrowni jądrowej.
ww
Misja doceniła Polskę m.in. za wysokie standardy współpracy w ramach konsultacji społecznych
na szczeblu lokalnym, krajowym i międzynarodowym oraz za wdrożenie nowoczesnych regulacji
prawnych. MAEA dobrze oceniła całość przygotowań do wdrożenia Programu PEJ.
Ostateczna wersja raportu z misji zostanie opublikowana zarówno na stronach MAEA, jak i stronie
MG.
v.p
l
ROZDZIAŁ 6. ZAPEWNIENIE WARUNKÓW BEZPIECZNEGO
WYKORZYSTANIA ENERGETYKI JĄDROWEJ
6.1. WSPÓŁPRACA W ZAKRESIE BEZPIECZNEGO WYKORZYSTANIA ENERGETYKI JĄDROWEJ
.go
Zapewnienie BJiOR w odniesieniu do ludności i personelu obiektów energetyki jądrowej wraz
z ochroną fizyczną tych obiektów jest najwyższym priorytetem Programu PEJ. Jego zapewnienie
wymaga zatem współpracy wszystkich interesariuszy, w tym przede wszystkim Pełnomocnika Rządu
ds. Polskiej Energetyki Jądrowej, PAA, pełniącej rolę dozoru jądrowego, inwestora/inwestorów
przyszłych obiektów energetyki jądrowej, ich operatora/operatorów oraz dostawców technologii
jądrowych. Obszarami współpracy będą wszystkie kwestie związane z zapewnieniem odpowiedniego
poziomu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony obiektów energetyki jądrowej i materiałów jądrowych.
Do najważniejszych elementów Programu PEJ, które mają wpływ na poziom przyszłego
bezpieczeństwa, należą regulacje prawne dotyczące wymagań BJiOR, zawarte w znowelizowanej
ustawie – Prawo atomowe, aktach wykonawczych do tej ustawy, a także istniejąca i planowana
infrastruktura instytucjonalna
PAA łącznie z inspektorami dozoru jądrowego oraz wszystkimi instytucjami kontrolnymi
i inspekcyjnymi zaangażowanymi w nadzór nad projektowaniem, budową, rozruchem,
eksploatacją i likwidacją elektrowni jądrowych,
•
MG (minister właściwy ds. gospodarki, Pełnomocnik Rządu ds. Polskiej Energetyki Jądrowej
i Departament Energii Jądrowej),
w.
rcl
•
•
ZUOP.
6.2. OBIEKTY JĄDROWE W POLSCE
W Polsce funkcjonują następujące obiekty jądrowe
1) reaktor badawczy MARIA wraz z basenem technologicznym, znajdujący się w NCBJ
w Otwocku-Świerku;
2) reaktor badawczy EWA (w likwidacji), w ZUOP w Otwocku-Świerku;
3) dwa przechowalniki wypalonego paliwa jądrowego w ZUOP w Otwocku-Świerku.
ww
Obiekty jądrowe objęte są, w zakresie BJiOR, nadzorem PAA (dozorem jądrowym). Dozór ten polega
m.in. na wydawaniu nowych zezwoleń na eksploatację po upływie terminu ważności poprzednich,
względnie – aneksów dotyczących wprowadzanych zmian do tych zezwoleń – na podstawie ocen
bezpieczeństwa wykonywanych przez inspektorów dozoru jądrowego w oparciu o przegląd i analizę
dokumentacji przedłożonej przez kierowników jednostek organizacyjnych eksploatujących obiekty
jądrowe oraz na podstawie prowadzonych kontroli. Kontrole dotyczą zgodności prowadzonej
działalności z raportem bezpieczeństwa i wymaganiami określonymi w przepisach oraz warunkach
określonych w zezwoleniach. Dozór jądrowy przeprowadza analizę raportów składanych przez
kierowników jednostek organizacyjnych eksploatujących obiekty jądrowe oraz weryfikuje te raporty
w toku przeprowadzanych w obiektach jądrowych kontroli i bezpośrednich kontaktów inspektorów
dozoru jądrowego z personelem eksploatacyjnym.
v.p
l
W Polsce nie ma i nie było zakładu wzbogacania izotopowego, zakładu wytwarzania paliwa
jądrowego, zakładu przetwarzania paliwa jądrowego ani elektrowni jądrowej. W latach 80-tych
rozpoczęto budowę elektrowni jądrowej w Żarnowcu. Budowę tę wstrzymano w dniu 4 września
1989 r. na mocy uchwały Rady Ministrów. W grudniu 1990 r. postawiono „Elektrownię Jądrową
Żarnowiec w Budowie” w stan likwidacji.
.go
Ze względu na eksploatację elektrowni jądrowych w bliskim sąsiedztwie granic naszego kraju,
bardzo ważna jest współpraca z dozorami jądrowymi krajów sąsiadujących, realizowana na
podstawie międzyrządowych umów dotyczących wczesnego powiadamiania o awarii jądrowej
i współpracy w dziedzinie BJiOR. Umowy takie PAA zawarła ze wszystkimi krajami graniczącymi
z Rzecząpospolitą Polską, a także z Austrią, Danią i Norwegią. W trakcie oceny możliwych zdarzeń
radiacyjnych strony umów posługują się jednolitymi kryteriami określonymi w Międzynarodowej Skali
Wydarzeń Jądrowych (International Nuclear Event Scale – INES).
Inicjując rozwój programu energetyki jądrowej, Polska staje się ważnym partnerem globalnego
systemu bezpieczeństwa jądrowego. Status naszego kraju, jako odpowiedzialnego partnera tego
systemu, przysparza mu korzyści z uczestnictwa w międzynarodowym programie współpracy w tym
zakresie. Jego częścią są wspólne wysiłki na rzecz wdrożenia programów zgodnie z podstawowymi
zasadami bezpieczeństwa MAEA oraz innymi standardami MAEA (lub ich odpowiednikami – normami
amerykańskimi, francuskimi).
w.
rcl
6.3. ROZWÓJ I NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY SYSTEMU BEZPIECZEŃSTWA JĄDROWEGO
W POLSCE
Kwestie dotyczące bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych uregulowane są w ustawie z dnia
29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe, w szczególności w jej rozdziale 4 „Obiekty jądrowe”
(art. 34–39k).
Ustawa – Prawo atomowe i jej akty wykonawcze formułują podstawowe przepisy regulujące
wymagania
1. Ochrony radiologicznej (pracowników, ludności i pacjentów).
ww
2. Bezpieczeństwa jądrowego i radiacyjnego, w tym
• bezpieczeństwa obiektów jądrowych,
• postępowania z materiałami jądrowymi i źródłami promieniowania jonizującego,
• dotyczące odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego,
• związane z transportem materiałów i źródeł promieniotwórczych oraz wypalonego
paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych,
• oceny sytuacji radiacyjnej i postępowania awaryjnego.
3. Ochrony fizycznej (obiektów jądrowych i materiałów jądrowych).
4. Nieproliferacji materiałów i technologii jądrowych (zabezpieczeń).
5. Odpowiedzialności cywilnej za szkody jądrowe.
Rzeczpospolita Polska jest stroną Traktatu EURATOM. Na jego podstawie przyjęto szereg dyrektyw,
które zostały implementowane do polskiego systemu prawnego.
Szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa działalności polegającej na stosowaniu promieniowania
jonizującego, jak również dla bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych, ma dyrektywa Rady
v.p
l
96/29/EURATOM63, która określa m.in. dawki graniczne dla pracowników jednostek organizacyjnych
prowadzących działalność związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące i ogółu ludności,
zasady zapewnienia minimalizacji narażenia na promieniowanie oraz ochrony ludności przed
promieniowaniem jonizującym.
Nadzorowi i kontroli na zasadach określonych w ustawie – Prawo atomowe podlegają także
jednostki, na terenie których mogą znajdować się materiały jądrowe, źródła promieniotwórcze,
urządzenia zawierające takie źródła, odpady promieniotwórcze lub wypalone paliwo jądrowe,
chociażby nie wykonywały działalności z ich wykorzystaniem wymagającej zezwolenia albo zgłoszenia
(art. 70a ustawy – Prawo atomowe).
.go
Wszelkie postanowienia dotyczące BJiOR zawarte są w ustawie – Prawo atomowe. Natomiast w celu
zapewnienia efektywnego funkcjonowania niezależnego, nowoczesnego i profesjonalnego dozoru
jądrowego i radiologicznego jako instytucji zaufania publicznego niezbędne jest przygotowanie PAA
do pełnienia roli dozoru jądrowego dla energetyki jądrowej.
Z inicjatywy Pełnomocnika Rządu ds. Polskiej Energetyki Jądrowej do Polski zaproszono dwie misje
MAEA w celu oceny przygotowań i kierunków działania na rzecz rozwoju energetyki jądrowej
w Polsce.
w.
rcl
Zintegrowana Misja Przeglądu Dozoru Jądrowego (IRRS – Integrated Regulatory Review Service) ma
na celu ocenę działania urzędu dozoru jądrowego oraz przegląd aspektów regulacyjnych dotyczących
bezpieczeństwa jądrowego obiektów eksploatowanych (reaktory badawcze, składowisko odpadów)
i planowanych do realizacji (elektrownia jądrowa, składowiska wypalonego paliwa na terenie
elektrowni, składowiska odpadów promieniotwórczych). Dotyczy ona bezpośrednio PAA. Grupa
ekspertów MAEA, przygotowująca misję IRRS, przebywała w Polsce w listopadzie/grudniu 2009 r.
Sama misja miała miejsce w kwietniu 2013 r. W jej wyniku (misji IRRS) eksperci MAEA sprawdzili m.in.
przygotowanie PAA do wdrażania i rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. W przygotowanym po
zakończeniu misji raporcie wskazano obszary funkcjonowania instytucji ocenione pozytywnie, jak
również zawarto szereg wniosków, które będą wdrażane przez PAA w celu pełnego przygotowania do
realizacji zadań związanych z rozwojem programu energetyki jądrowej.
Druga z misji MAEA (INIR) omówiona została w rozdziale 5.5.
ww
Opracowana została także koncepcja funkcjonowania PAA, jako urzędu dozoru jądrowego
z uwzględnieniem potrzeb energetyki jądrowej. Określone w niej zostały niezbędne do wprowadzenia
zmiany legislacyjne, organizacyjne i funkcjonalne, ustalony został harmonogram wprowadzania tych
zmian i osoby odpowiedzialne. Koncepcja ta, poprzez wprowadzenie nowej struktury organizacyjnej,
nakierowanej na energetykę jądrową, została wdrożona jesienią 2011 r.
63
Dyrektywa Rady 96/29/EURATOM z dnia 13 maja 1996 r. ustanawiająca podstawowe normy bezpieczeństwa w zakresie
ochrony zdrowia pracowników i ogółu społeczeństwa przed zagrożeniami wynikającymi z promieniowania jonizującego
(Dz. Urz. WE L 159/1 z 29.06.1996, s. 291).
v.p
l
6.4. NOWELIZACJA USTAWY – PRAWO ATOMOWE
Nowelizacja ustawy – Prawo atomowe, która weszła w życie 1 lipca 2011 r., zmieniła i znacznie
rozszerzyła przepisy regulujące kwestie obiektów jądrowych. Zostały w niej określone podstawowe
wymagania BJiOR dotyczące lokalizacji, projektowania, eksploatacji i likwidacji obiektów jądrowych,
natomiast bardziej szczegółowe regulacje znajdują się w rozporządzeniach do tej ustawy. Jest
to wykonanie zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej do określenia krajowych ram prawnych
w zakresie krajowych wymogów bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych (art. 4 ust. 1 lit. a
dyrektywy Rady 2009/71/Euratom).
.go
Znowelizowana ustawa określa także kwestie dotyczące odpowiedzialności cywilnej za szkodę
jądrową, trybu przygotowania i aktualizowania strategii państwa w zakresie energetyki jądrowej,
a także obowiązki operatorów obiektów jądrowych w zakresie informowania społeczeństwa
o działalności tych obiektów.
Zasada priorytetu bezpieczeństwa
Nowelizacja została oparta o zasadę priorytetu bezpieczeństwa w działalności obiektu jądrowego,
co wynika z art. 6 ust. 4 oraz art. 5 ust. 3 dyrektywy Rady 2009/71/EURATOM.
w.
rcl
W ustawie – Prawo atomowe wprowadzano zasadę, że za zapewnienie BJiOR, ochrony fizycznej
i zabezpieczeń materiałów jądrowych odpowiada kierownik jednostki organizacyjnej, posiadającej
zezwolenie na wykonywanie działalności związanej z narażeniem, polegającej na budowie, rozruchu,
eksploatacji lub likwidacji obiektu jądrowego. Odpowiedzialność ta trwa pomimo cofnięcia albo
wygaśnięcia zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem, aż do zatwierdzenia
przez Prezesa PAA protokołu likwidacji obiektu jądrowego.
Powyższe regulacje znajdują pełne uzasadnienie w postanowieniach dokumentów MAEA, która
w dokumencie Normy Bezpieczeństwa MAEA – Proces licencjonowania obiektów jądrowych
(No. SSG-12), stwierdza w pkt 2.17, iż główna odpowiedzialność za bezpieczeństwo spoczywa
na osobie lub organizacji odpowiedzialnej za obiekt i działania powodujące powstanie zagrożeń
radiacyjnych, a przestrzeganie przepisów i wymogów nakładanych przez urząd dozorowy nie zwalnia
osoby lub organizacji odpowiedzialnej za obiekt jądrowy i działalność jądrową z podstawowej
odpowiedzialności za bezpieczeństwo.
ww
Rozszerzono także wymagania, jakie powinni spełniać inni uczestnicy procesu inwestycyjnego,
niezależnie od obowiązków kierownika jednostki organizacyjnej w procesie budowy obiektu
jądrowego, o obowiązek spełniania wymagań zabezpieczeń materiałów jądrowych, obok spełniania
wymagań BJiOR i ochrony fizycznej.
Ponadto w nowym przepisie art. 35 ust. 4 ustawy – Prawo atomowe rozszerzone zostały
postanowienia dotychczasowego art. 35 ust. 3 tej ustawy. Została w nim wyrażona zasada,
iż w procesie lokalizacji, projektowania, budowy, rozruchu, eksploatacji, w tym remontów
i modernizacji obiektu jądrowego, a także w procesie jego likwidacji należy stosować rozwiązania
techniczne i organizacyjne, które są niezbędne do tego, aby na wszystkich etapach funkcjonowania
obiektu jądrowego liczba narażonych na promieniowanie jonizujące pracowników i osób z ogółu
ludności była jak najmniejsza, a otrzymywane przez nich dawki promieniowania jonizującego były
możliwie małe, przy rozsądnym uwzględnieniu czynników ekonomicznych oraz społecznych.
Działania informacyjne
.go
v.p
l
Zgodnie z art. 8 dyrektywy 2009/71/EURATOM, Rzeczpospolita Polska powinna zapewnić, aby
informacje związane z regulacją bezpieczeństwa jądrowego, w tym dotyczące zakresu kompetencji
dozoru jądrowego, były publicznie udostępniane pracownikom i ludności. W związku z tym, zawarta
została w ustawie – Prawo atomowe zasada, iż każdy ma prawo do uzyskania od kierownika jednostki
organizacyjnej wykonującej działalność polegającą na rozruchu, eksploatacji lub likwidacji obiektu
jądrowego pisemnej informacji o stanie BJiOR obiektu jądrowego, jego wpływie na zdrowie ludzi i na
środowisko naturalne oraz o wielkości i składzie izotopowym uwolnień substancji
promieniotwórczych z obiektu jądrowego do środowiska. Informacje dotyczące wymienionych spraw
kierownik jednostki organizacyjnej powinien umieszczać na stronie internetowej jednostki co
najmniej raz na 12 miesięcy. Ponadto powinien on także niezwłocznie informować Prezesa PAA,
władze gminy, na której terenie jest zlokalizowany obiekt jądrowy, a także gmin sąsiednich
o nieplanowanych zdarzeniach w obiekcie jądrowym, mogących spowodować lub powodujących
powstanie zagrożenia oraz umieszczać na stronie internetowej jednostki organizacyjnej informacje
o zaistniałych w okresie poprzednich 12 miesięcy, nieplanowanych zdarzeniach w obiekcie jądrowym
powodujących zagrożenia. Powyższe informacje kierownik takiej jednostki również powinien
przekazywać Prezesowi PAA.
w.
rcl
Nałożono na Prezesa PAA obowiązek udostępniania na zasadach określonych w przepisach
o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie
środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko informacji o stanie BJiOR obiektów
jądrowych, ich wpływie na zdrowie ludzi i na środowisko naturalne oraz o wielkości i składzie
izotopowym uwolnień substancji promieniotwórczych z obiektów jądrowych do środowiska, a także
informacje o wydanych zezwoleniach dotyczących obiektów jądrowych, o podjętych decyzjach
nadzorczych odnoszących się do obiektów jądrowych oraz o wynikach corocznej oceny stanu
bezpieczeństwa nadzorowanych obiektów jądrowych. Nie są natomiast udostępniane informacje
dotyczące ochrony fizycznej, zabezpieczeń materiałów jądrowych, a także informacje stanowiące
tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Po wpłynięciu wniosku o wydanie zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem
na promieniowanie jonizujące, polegającej na budowie obiektu jądrowego, Prezes PAA musi
niezwłocznie ogłosić w Biuletynie Informacji Publicznej na stronach podmiotowych Prezesa PAA treść
wniosku o wydanie zezwolenia wraz ze skróconym raportem bezpieczeństwa oraz informację o
1) wszczęciu postępowania w przedmiocie wydania zezwolenia na budowę obiektu jądrowego;
2) możliwości składania uwag i wniosków;
ww
3) sposobie i miejscu składania uwag i wniosków, wskazując jednocześnie 21-dniowy termin ich
składania;
4) terminie i miejscu rozprawy administracyjnej otwartej dla społeczeństwa, jeżeli ma być ona
przeprowadzona.
Informacje, o których mowa w pkt 1–4, Prezes PAA musi ogłosić także w prasie obejmującej swoim
zasięgiem gminę, w której granicach znajduje się teren objęty wnioskiem o wydanie zezwolenia oraz
gminy sąsiednie.
Dopuszczono także możliwości wnoszenia uwag i wniosków w formie pisemnej, ustnie do protokołu
lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej bez konieczności opatrywania ich bezpiecznym
podpisem elektronicznym.
v.p
l
Prezes PAA ma obowiązek rozpatrywania zgłoszonych uwag i wniosków. W tym celu będzie mógł
przeprowadzić rozprawę administracyjną otwartą dla społeczeństwa. W uzasadnieniu wydanej
decyzji, niezależnie od wymagań wynikających z przepisów Kodeksu postępowania
administracyjnego, będzie musiał podawać informacje o udziale społeczeństwa w postępowaniu oraz
o tym, w jaki sposób zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem
społeczeństwa.
Lokalizacja
.go
Na obowiązek zapewnienia przejrzystości w zakresie bezpieczeństwa obiektów jądrowych
dla społeczeństwa oraz uczestnictwa społecznego w całym cyklu życia obiektu jądrowego zwraca
uwagę dokument Normy Bezpieczeństwa MAEA – Proces licencjonowania obiektów jądrowych
(No. SSG–12). Zgodnie z nim, organ dozoru lub posiadacz zezwolenia powinni zapewnić łatwy dostęp
do właściwych i kompleksowych informacji dotyczących bezpieczeństwa oraz procesu
licencjonowania i licencjonowanej działalności. Informacje te powinny być zamieszczone w łatwo
dostępnym miejscu, takim jak: Internet, media, itp.
W ustawie – Prawo atomowe zawarto zasadę, iż obiekt jądrowy lokalizuje się na terenie, który
umożliwia zapewnienie BJiOR, ochrony fizycznej podczas rozruchu, eksploatacji i likwidacji tego
obiektu, a także przeprowadzenie sprawnego postępowania awaryjnego w przypadku wystąpienia
zdarzenia radiacyjnego.
w.
rcl
Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, inwestor obiektu jądrowego, jako przyszły posiadacz
zezwolenia, powinien sam przeprowadzić ocenę terenu przeznaczonego pod lokalizację obiektu
jądrowego, przy wykorzystaniu metod oceny dających wymierne rezultaty i dobrze odwzorowujących
rzeczywiste warunki tego terenu.
Wyniki oceny terenu przeznaczonego pod lokalizację obiektu jądrowego wraz z wynikami badań
i pomiarów stanowiących podstawę jej sporządzenia inwestor powinien opracowywać w formie
raportu lokalizacyjnego, którego szczegółową zawartość określa rozporządzenie Rady Ministrów64.
Raport lokalizacyjny podlega ocenie Prezesa PAA w toku postępowania o wydanie zezwolenia
na budowę obiektu jądrowego. Jednym z warunków wydania przez Prezesa PAA zezwolenia
na budowę obiektu jądrowego jest wcześniejsze uzyskanie przez wnioskodawcę decyzji
o środowiskowych uwarunkowaniach inwestycji.
Odpowiednia analiza terenu przeznaczonego pod budowę obiektu jądrowego jest niezwykle istotna
z punktu widzenia zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego obiektu przez cały okres jego
funkcjonowania.
ww
Inwestor obiektu jądrowego ma obowiązek wystąpienia do Prezesa PAA z wnioskiem o wydanie
wyprzedzającej opinii odnośnie do planowanej lokalizacji obiektu jądrowego. Do wniosku inwestor
dołącza raport lokalizacyjny.
Uchwalone przepisy dotyczące oceny lokalizacji obiektu jądrowego z punktu widzenia BJiOR są oparte
na zaleceniach MAEA wynikających z punktu 3.3 i następnych dokumentu Normy Bezpieczeństwa
MAEA – Proces licencjonowania obiektów jądrowych (SSG-12).
64
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu przeprowadzania oceny
terenu przeznaczonego pod lokalizację obiektu jądrowego, przypadków wykluczających możliwość uznania terenu za
spełniający wymogi lokalizacji obiektu jądrowego oraz w sprawie wymagań dotyczących raportu lokalizacyjnego dla obiektu
jądrowego (Dz. U. poz. 1025).
Projektowanie i budowa
v.p
l
W znowelizowanej ustawie – Prawo atomowe zostały określone podstawowe warunki, jakie
powinien spełniać projekt obiektu jądrowego z punktu widzenia BJiOR, a także bezpiecznego
funkcjonowania urządzeń technicznych zainstalowanych i eksploatowanych w obiekcie jądrowym.
.go
Projekt obiektu jądrowego powinien uwzględniać konieczność zapewnienia BJiOR i ochrony fizycznej
podczas budowy, rozruchu, eksploatacji, w tym napraw i modernizacji, a także likwidacji tego obiektu
oraz możliwość przeprowadzenia sprawnego postępowania awaryjnego w przypadku wystąpienia
zdarzenia radiacyjnego. Powinien także uwzględniać sekwencję poziomów bezpieczeństwa
zapewniających zapobieganie powstawaniu odchyleń od normalnych warunków eksploatacyjnych,
zdarzeń eksploatacyjnych, awarii przewidzianych w założeniach projektowych i wykraczających poza
te założenia ciężkich awarii, a jeżeli nie uda się zapobiec tym odchyleniom, zdarzeniom czy awariom –
kontrolowanie ich oraz minimalizację radiologicznych skutków awarii.
Powyższe wymaganie dotyczy tak zwanej „obrony w głąb”. Założeniem zasady obrony w głąb jest,
że nie można w pełni ufać żadnemu pojedynczemu układowi bezpieczeństwa elektrowni jądrowej.
Obrona w głąb zapewnia rezerwowanie jednych układów bezpieczeństwa pracą innych układów,
tak aby w razie uszkodzenia jednego układu istniały niezależne układy, mogące wypełniać potrzebne
funkcje bezpieczeństwa.
w.
rcl
W projekcie i procesie budowy obiektu jądrowego, zgodnie ze znowelizowaną ustawą – Prawo
atomowe, nie mogą być stosowane rozwiązania i technologie niesprawdzone w praktyce podczas
budowy obiektów jądrowych lub za pomocą odpowiednich prób, badań oraz analiz (art. 36b).
Projekt obiektu jądrowego powinien umożliwiać jego pewną, stabilną, łatwą i bezpieczną pod
względem zarządzania eksploatację, ze szczególnym uwzględnieniem czynników ludzkich i czynników
związanych ze współdziałaniem człowieka i eksploatowanych systemów i urządzeń technicznych.
Ponadto, co bardzo istotne – zgodnie z celami bezpieczeństwa dla projektowania reaktorów nowych
generacji, określonymi w Deklaracji WENRA z 2010 r., które 13 czerwca 2013 r. KE zaproponowała do
wprowadzenia w projekcie nowelizacji dyrektywy 2009/71/EURATOM – w znowelizowanej ustawie
– Prawo atomowe (art. 36c ust. 2) zawarto wymóg wykluczenia awarii ze stopieniem rdzenia, które
mogłyby doprowadzić do wczesnych lub dużych uwolnień do środowiska substancji
promieniotwórczych.
ww
Inwestor, przed wystąpieniem do Prezesa PAA z wnioskiem o wydanie zezwolenia na budowę obiektu
jądrowego, będzie przeprowadzał analizy bezpieczeństwa i poddawał je weryfikacji, w której nie będą
mogły uczestniczyć podmioty biorące udział w opracowaniu projektu obiektu jądrowego.
Na podstawie wyników tych analiz będzie opracowywany wstępny raport bezpieczeństwa,
przedstawiany Prezesowi PAA wraz z wnioskiem o wydanie zezwolenia w zakresie BJiOR na budowę
obiektu jądrowego.
Przy wyznaczaniu obszaru ograniczonego użytkowania wokół obiektu jądrowego będzie trzeba
uwzględniać możliwość wystąpienia awarii reaktora bez stopienia rdzenia. Znowelizowana ustawa –
Prawo atomowe zawiera także regulacje dotyczące szczegółowych zasad tworzenia obszaru
ograniczonego użytkowania wokół obiektu jądrowego.
Wykonawcy oraz dostawcy systemów oraz elementów konstrukcji i wyposażenia obiektu jądrowego,
a także wykonawcy prac wykonywanych przy budowie i wyposażeniu obiektu jądrowego powinni
mieć wdrożone odpowiednie systemy jakości prowadzonych prac. Jednostka organizacyjna
wykonująca działalność polegającą na budowie, rozruchu, eksploatacji lub likwidacji obiektu
v.p
l
jądrowego powinna zapewniać organom dozoru jądrowego możliwość prowadzenia kontroli
spełniania tych wymagań, w szczególności poprzez odpowiednie postanowienia umów zawieranych
z dostawcami i wykonawcami.
Nowelizacja przyznała Prezesowi PAA m.in. następujące środki nadzoru wobec jednostki
organizacyjnej wykonującej działalność polegającą na budowie, rozruchu, eksploatacji lub likwidacji
obiektu jądrowego
1) zakaz zastosowania określonego systemu lub elementu konstrukcji i wyposażenia obiektu
jądrowego – jeżeli w toku kontroli stwierdzono, że może to mieć negatywny wpływ na stan BJiOR
obiektu jądrowego;
.go
2) nakaz wstrzymania określonych prac w obiekcie jądrowym – w przypadku stwierdzenia
w wyniku kontroli, iż są one prowadzone w sposób mogący mieć negatywny wpływ na stan BJiOR
obiektu jądrowego.
Kontrolowanie przez dozór jądrowy dostawców i wykonawców elementów konstrukcji i wyposażenia
obiektu jądrowego istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa, a także wykonawców prac
wykonywanych przy budowie i wyposażeniu obiektu jądrowego, jest istotnym elementem
zapewnienia bezpieczeństwa obiektu jądrowego. Działalność kontrolna dozoru jądrowego i jego
działanie na rzecz koordynacji z odpowiednimi organami i instytucjami państwa w celu wypełnienia
postanowień art. 4 ust. 1 dyrektywy 2009/71/EURATOM jest szczególnie istotna w przypadku kraju
rozpoczynającego program energetyki jądrowej. Przestrzeganie odpowiednio wysokich standardów
jakościowych przyczyni się do wytworzenia infrastruktury kultury bezpieczeństwa jądrowego.
w.
rcl
Rozruch
Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, obiekt jądrowy uruchamia się i eksploatuje w sposób
zapewniający BJiOR w odniesieniu do pracowników i ludności, zgodnie z wdrożonym w jednostce
organizacyjnej zintegrowanym systemem zarządzania. Przepisy szczegółowe dotyczą wymagania
przeprowadzania rozruchu obiektu jądrowego zgodnie z programem rozruchu obiektu jądrowego –
dokumentem obejmującym w szczególności wykaz testów rozruchowych elementów konstrukcji
i wyposażenia obiektu jądrowego oraz procedury ich wykonywania.
Z etapem tym związane są również następujące uprawnienia dozorowe Prezesa PAA
ww
1) wydanie decyzji o wstrzymaniu rozruchu obiektu jądrowego, w przypadku gdy wyniki testów
rozruchowych obiektu jądrowego wskazują na możliwość powstania zagrożenia lub na
możliwość niespełniania przez obiekt jądrowy wymagań bezpieczeństwa jądrowego; decyzję
taką Prezes PAA może wydać na podstawie analizy wyników testów rozruchowych, do
których dostarczania jest zobowiązany kierownik jednostki organizacyjnej;
2) zatwierdzanie raportu z rozruchu obiektu jądrowego, przedstawiającego wyniki rozruchu,
składanego w terminie określonym w zezwoleniu na rozruch obiektu jądrowego; rozruch
obiektu jądrowego powinien być udokumentowany w dokumentacji rozruchowej obiektu
jądrowego.
Zatwierdzenie przez Prezesa PAA raportu z rozruchu obiektu jądrowego jest jednym z warunków
wydania zezwolenia na eksploatację obiektu jądrowego.
v.p
l
Wymagania bezpieczeństwa dla etapu rozruchu i eksploatacji różnych rodzajów obiektów jądrowych
zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów65.
Wymagania dotyczące etapu rozruchu obiektu jądrowego oparto na podstawowych poziomach
bezpieczeństwa WENRA oraz na postanowieniach pkt 3.424–3.55 dokumentu Normy Bezpieczeństwa
MAEA – Proces licencjonowania obiektów jądrowych (No. SSG–12).
Eksploatacja
.go
W ustawie – Prawo atomowe wprowadzono obowiązek prowadzenia dokumentacji eksploatacyjnej
obiektu jądrowego oraz przekazywania Prezesowi PAA bieżącej informacji o parametrach pracy
obiektu jądrowego istotnych dla bezpieczeństwa, a UDT o bezpieczeństwie funkcjonowania urządzeń
technicznych zainstalowanych i eksploatowanych w elektrowni jądrowej. Pozwala to na bieżące
kontrolowanie stanu BJiOR obiektu jądrowego, a także bezpieczeństwa funkcjonowania urządzeń
technicznych.
w.
rcl
Prezes PAA może wydać nakaz zmniejszenia mocy lub wyłączenia obiektu jądrowego z eksploatacji,
jeżeli dalsza eksploatacja takiego obiektu zagraża BJiOR. Ponowne zwiększenie mocy lub
uruchomienie obiektu jądrowego będzie w takim przypadku wymagało zgody Prezesa PAA. Ponadto,
w toku eksploatacji obiektu jądrowego, każda modernizacja systemu lub elementu konstrukcji
i wyposażenia obiektu jądrowego, istotnego z punktu widzenia BJiOR, jak też każde uruchomienie
reaktora po przerwie na załadunek paliwa jądrowego lub na modernizację systemu lub elementu
konstrukcji i wyposażenia obiektu jądrowego wymaga zgody Prezesa PAA, wydanej w formie
pisemnej.
Naprawa i modernizacja podlegających przepisom o dozorze technicznym urządzeń technicznych
zainstalowanych w elektrowniach jądrowych wymaga uzgodnienia z UDT.
W toku eksploatacji obiektu jądrowego jednostka organizacyjna prowadząca eksploatację jest
zobowiązana przeprowadzać ocenę okresową bezpieczeństwa obiektu jądrowego pod kątem
zgodności z zezwoleniem na eksploatację, przepisami prawa, normami krajowymi
i międzynarodowymi dotyczącymi standardów bezpieczeństwa jądrowego oraz bezpiecznego
funkcjonowania urządzeń, systemów oraz elementów konstrukcji i wyposażenia wchodzących
w skład obiektu jądrowego. Na podstawie tej oceny kierownik jednostki organizacyjnej będzie
sporządzał raport z oceny okresowej bezpieczeństwa, zatwierdzany następnie przez Prezesa PAA.
Szczegółowe wymagania dotyczące oceny okresowej bezpieczeństwa oraz rozruchu i eksploatacji
obiektów jądrowych zostały określone w rozporządzeniach Rady Ministrów66.
Likwidacja
ww
Obiekt jądrowy likwiduje się w sposób zapewniający BJiOR w odniesieniu do pracowników i ludności,
zgodnie z zezwoleniem oraz zintegrowanym systemem zarządzania. W trakcie przeprowadzania
likwidacji obiektu jądrowego powinno się unikać działań mogących w przyszłości wywołać
konsekwencje poważniejsze, niż jest to dozwolone obecnie.
65
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lutego 2013 r. w sprawie wymagań dotyczących rozruchu i eksploatacji
obiektów jądrowych (Dz. U. poz. 281).
66
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lutego 2013 r. w sprawie wymagań dotyczących rozruchu i eksploatacji
obiektów jądrowych (Dz. U. poz. 281), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie oceny okresowej
bezpieczeństwa jądrowego obiektu jądrowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 556).
v.p
l
Program likwidacji obiektu jądrowego ma być przedstawiany Prezesowi PAA do zatwierdzenia wraz
z wnioskiem o wydanie zezwolenia na budowę, rozruch oraz eksploatację obiektu jądrowego,
a następnie w toku eksploatacji aktualizowany i przedstawiany do zatwierdzenia co najmniej raz na
5 lat wraz z prognozą kosztów likwidacji obiektu jądrowego. W przypadku zakończenia eksploatacji
obiektu jądrowego wskutek wydarzeń nadzwyczajnych następuje to niezwłocznie.
Po zakończeniu likwidacji obiektu jądrowego kierownik jednostki organizacyjnej, posiadający
zezwolenie na jego likwidację, przedstawia Prezesowi PAA do zatwierdzenia raport z likwidacji
obiektu jądrowego. Dzień zatwierdzenia przez Prezesa PAA tego raportu będzie formalnie uznawany
za dzień likwidacji obiektu jądrowego.
.go
Stworzenie ram prawnych regulujących bezpieczeństwo jądrowe obiektu na etapie likwidacji było
konieczne w związku z art. 3 pkt 4 oraz art. 4 ust. 1 dyrektywy Rady 2009/71/Euratom oraz
wytycznymi MAEA przedstawionymi w dokumencie Decommissioning of Nuclear Power Plants and
Research Reactors Safety Guide, IAEA Safety Standards Series No. WS-G-2.1.
Na pokrycie kosztów związanych z likwidacją, jednostka organizacyjna, która otrzymała zezwolenie
na eksploatację elektrowni jądrowej, jest zobowiązana do systematycznego dokonywania wpłat na
wyodrębniony rachunek bankowy, zwany „funduszem likwidacyjnym”. Środki zgromadzone na
funduszu likwidacyjnym mogą być przeznaczone wyłącznie na pokrycie kosztów końcowego
postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym pochodzącymi
z elektrowni jądrowej oraz na pokrycie kosztów likwidacji tego obiektu jądrowego.
w.
rcl
W celu umożliwienia sprawowania przez Prezesa PAA nadzoru nad wykonywaniem przez jednostkę
organizacyjną obowiązku dokonywania wpłat na fundusz likwidacyjny, kierownik jednostki
przedstawia Prezesowi PAA kwartalne sprawozdania o wysokości wpłat dokonanych na fundusz
likwidacyjny oraz o ilości wyprodukowanej w tym okresie energii elektrycznej. W przypadku
opóźnienia w dokonywaniu wpłat na fundusz likwidacyjny, trwającego co najmniej 18 miesięcy,
Prezes PAA może wydać nakaz zawieszenia eksploatacji elektrowni jądrowej.
Ochrona fizyczna
ww
Zgodnie ze znowelizowanym art. 41m ust. 1 ustawy – Prawo atomowe, nadzór nad ochroną fizyczną
obiektów jądrowych sprawują w zakresie swoich kompetencji Prezes PAA oraz Szef Agencji
Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW). System ochrony fizycznej obiektu jądrowego zatwierdza
Prezes PAA po uzyskaniu pozytywnej opinii Szefa ABW. Jednocześnie ust. 2 w art. 42a ustawy –
Prawo atomowe zawiera fakultatywne upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia, w drodze
rozporządzenia, wymagań, jakim powinna odpowiadać ochrona budynków i urządzeń
niewchodzących w skład obiektu jądrowego, których uszkodzenie lub zakłócenia pracy mogłoby
spowodować skutki istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa jądrowego obiektu jądrowego, a także
konieczność zapewnienia należytego poziomu bezpieczeństwa takich budynków i urządzeń.
Wskazane powyżej zmiany uzasadnione były koniecznością wzmocnienia nadzoru nad ochroną
fizyczną obiektów jądrowych oraz nad ochroną obiektów i urządzeń, których funkcjonowanie ma
istotny wpływ na funkcjonowanie obiektów jądrowych, w związku z planami budowy pierwszej
polskiej elektrowni jądrowej oraz w związku z koniecznością realizacji postanowień Międzynarodowej
konwencji w sprawie zwalczania aktów terroryzmu jądrowego, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne
Narodów Zjednoczonych z dnia 13 kwietnia 2005 r. oraz Konwencji o ochronie fizycznej obiektów
i materiałów jądrowych, przyjętej w 1979 r. (weszła w życie w 1987 r.) i poprawionej w 2005 r.
Odpowiedzialność cywilna za szkodę jądrową
v.p
l
Zgodnie ze znowelizowaną ustawą, wyłączną odpowiedzialność za szkodę jądrową spowodowaną
wypadkiem jądrowym w urządzeniu jądrowym lub związaną z tym urządzeniem ponosi osoba
eksploatująca, chyba że szkoda nastąpiła bezpośrednio wskutek działań wojennych lub konfliktu
zbrojnego.
Informacja społeczna
.go
Ustawa reguluje również kwestie szkody jądrowej powstałej w transporcie, określa moment
powstania obowiązku ubezpieczenia oraz stanowi, że granica odpowiedzialności osoby eksploatującej
za szkodę jądrową jest kwota stanowiąca równowartość 300 mln SDR, czym dostosowuje krajowe
rozwiązania w tym zakresie do wymogów wynikających z ratyfikowanego przez Polskę Protokołu
Zmieniającego Konwencję wiedeńską o odpowiedzialności cywilnej za szkodę jądrową z 21 maja
1963 r.
Każdy inwestor zobowiązany jest do utworzenia przy każdym obiekcie energetyki jądrowej, będącym
jednocześnie obiektem jądrowym, najpóźniej z dniem uzyskania decyzji o ustaleniu lokalizacji
inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej dla OEJ, Lokalnego Centrum Informacji
(LCI). Inwestor OEJ oraz operator OEJ będą zobowiązani do prowadzenia działalności LCI do czasu
zakończenia likwidacji OEJ.
w.
rcl
Lokalne Centrum Informacyjne jest punktem informacyjnym, zlokalizowanym na terenie gminy
właściwej miejscowo dla OEJ. W LCI realizowana jest przez inwestora OEJ i operatora OEJ lokalna
strategia informacyjna, edukacyjna i promocyjna w zakresie energetyki jądrowej.
Do zadań inwestora/operatora prowadzącego LCI należy
1) publikacja bieżących informacji nt. pracy OEJ;
2) publikacja bieżących danych nt. stanu BJiOR wokół OEJ;
3) współpraca z organami administracji, państwowymi osobami prawnymi oraz innymi
jednostkami organizacyjnymi w prowadzeniu działań związanych z informacją społeczną,
edukacją, popularyzacją oraz informacją naukowo-techniczną i prawną w zakresie energetyki
jądrowej oraz BJiOR obiektu energetyki jądrowej – zgodnie z przepisami ustawy – Prawo
atomowe.
ww
W celu zapewnienia właściwego poziomu wiedzy na temat realizacji inwestycji oraz bieżącej
eksploatacji OEJ, będącego jednocześnie obiektem jądrowym, społeczność lokalna ma prawo
powołać Lokalny Komitet Informacyjny (LKI), który pełni rolę łącznika pomiędzy nią
a inwestorem/operatorem OEJ. W skład komitetu wchodzą
1) przedstawiciele władz samorządowych społeczności lokalnej (po 1 osobie z każdej gminy,
na terenie której zlokalizowany jest OEJ lub jego część);
2) przedstawiciele społeczności lokalnej (dowolna liczba).
Rada Gminy, na terenie której planowana będzie budowa, będzie budowany lub będzie funkcjonował
OEJ będący równocześnie obiektem jądrowym, ma ponadto prawo do utworzenia Gminnego Punktu
Informacyjnego (GPI) w którym będzie realizowała gminną strategię informacyjną, edukacyjną
i promocyjną w zakresie energetyki jądrowej.
v.p
l
6.5. KOLEJNE NOWELIZACJE USTAWY – PRAWO ATOMOWE
Obecne brzmienie ustawy – Prawo atomowe w pełni umożliwia implementację i realizację PPEJ,
natomiast jej kolejne nowelizacje będą wynikały z konieczności implementacji nowych aktów prawa
Unii Europejskiej oraz nowych potrzeb zidentyfikowanych podczas stosowania ustawy, wynikających
ze zmieniających się realiów, w tym związanych z rozwojem energetyki jądrowej.
Najnowszy projekt zmiany ustawy – Prawo atomowe został opracowany w celu wdrożenia do prawa
krajowego przepisów dyrektywy Rady 2011/70/EURATOM.
.go
Dyrektywa nakłada na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia krajowych ram prawnych,
regulacyjnych i organizacyjnych zapewniających wysoki poziom bezpieczeństwa gospodarowania
wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Dyrektywa utrwala zasadę,
zgodnie z którą ostateczną odpowiedzialność za wypalone paliwo jądrowe i odpady
promieniotwórcze ponosi państwo członkowskie, w którym zostały one wygenerowane.
w.
rcl
Podstawowym narzędziem zapewniającym realizację wynikających z przedstawionej zasady
obowiązków jest krajowy program gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym
i odpadami promieniotwórczymi, obowiązkowo opracowany i wdrożony w każdym państwie
członkowskim. Bezpieczeństwo wskazanych w dyrektywie działań ma ponadto zapewniać istnienie
właściwego organu regulacyjnego, w pełni niezależnego od wszelkich innych organów i podmiotów
działających w jakikolwiek sposób w szeroko pojętej dziedzinie energii jądrowej. Jednocześnie,
obowiązkiem nałożonym na państwa członkowskie przez dyrektywę jest zapewnienie
realizowanemu programowi postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami
promieniotwórczymi wykwalifikowanych kadr oraz niezbędnych środków finansowych.
Dyrektywa stanowi, że program ma być środkiem zapewniającym transpozycję decyzji politycznych
do określonych przepisów dotyczących terminowego wdrożenia wszystkich etapów gospodarowania
wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi – od wytworzenia do trwałego
składowania.
W celu implementacji ww. dyrektywy do krajowego porządku prawnego nowelizacja wprowadza do
ustawy – Prawo atomowe przepisy dotyczące opracowania i aktualizacji Krajowego planu
postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
ww
6.6. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA ZDARZEŃ RADIACYJNYCH
Bezpieczne korzystanie z energetyki jądrowej wymaga również przygotowania systemu reagowania
na sytuacje wyjątkowe (kryzysowe). W obszarze wykorzystywania promieniowania jonizującego
sytuacje takie nazywane są zdarzeniami radiacyjnymi. Zdarzeniem radiacyjnym określa się
wydarzenie na terenie kraju lub poza jego granicami, związane z materiałem jądrowym, źródłem
promieniowania jonizującego, odpadem promieniotwórczym lub innymi substancjami
promieniotwórczymi, powodujące lub mogące powodować zagrożenie radiacyjne, stwarzające
możliwość przekroczenia wartości granicznych dawek promieniowania jonizującego określonych
w obowiązujących przepisach, a więc wymagające podjęcia pilnych działań w celu ochrony
pracowników lub ludności.
v.p
l
Na zagrożenia radiacyjne narażone są przede wszystkim osoby pracujące zawodowo ze źródłami
promieniowania – w obiektach energetyki jądrowej (np. w elektrowniach jądrowych, składowiskach
odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego), medycynie, przemyśle, rolnictwie
i w nauce, a ponadto pacjenci poddani badaniom lub terapii z użyciem promieniowania oraz wybrane
grupy z ogółu ludności przebywające na terenach sąsiadujących z umiejscowieniem potencjalnych
źródeł zagrożenia radiologicznego.
W przypadku zaistnienia sytuacji awaryjnej (zdarzenia radiacyjnego) przewiduje się podejmowanie
działań interwencyjnych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów67. Ze względu na zasięg
skutków wyróżnia się trzy rodzaje zdarzeń radiacyjnych
1) powodujące zagrożenie samej jednostki organizacyjnej (elektrowni);
.go
2) powodujące zagrożenie publiczne o zasięgu wojewódzkim;
3) powodujące zagrożenie publiczne o zasięgu krajowym.
w.
rcl
Narzędziem pomocnym w szybkim i jednoznacznym merytorycznie informowaniu społeczeństwa
o zagrożeniach spowodowanych zdarzeniami w obiektach jądrowych, jest Międzynarodowa Skala
Zdarzeń Jądrowych i Radiologicznych – INES (ang. International Nuclear and Radiological Event Scale).
Skala INES umożliwia poprawną interpretację zdarzeń przez ekspertów, środki masowego przekazu
i społeczeństwo. Jest ona powszechnie stosowana przez MAEA i jej państwa członkowskie (w tym
Polskę) do określania kategorii zdarzeń jądrowych i radiologicznych. Skala INES została opracowana
przez MAEA w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia, początkowo do opisywania zdarzeń
w elektrowniach jądrowych. Jej ostatnia (po modyfikacji) wersja pozwala opisywać także możliwe
zdarzenia podczas transportu materiałów promieniotwórczych, a także w odniesieniu do wszelkich
innych zdarzeń radiacyjnych.
Zakres Skali obejmuje poziomy od 1 (anomalia) do 7 (wielka awaria). Wprowadzony poniżej skali
poziom zero oznacza zdarzenia bez znaczenia dla bezpieczeństwa. Zdarzenia sklasyfikowane na
poziomach od 1 do 3 określane są jako incydenty, a od poziomu 4 do 7 jako awarie. Poziom siódmy,
najwyższy – określa wielką awarię z daleko idącymi konsekwencjami dla zdrowia człowieka
i środowiska (rys. 6.1). Na przykład wg skali INES awaria w elektrowni jądrowej w Czarnobylu została
sklasyfikowana na najwyższym – 7. poziomie.
ww
Najwięcej zdarzeń jądrowych i radiologicznych znajduje się poniżej skali albo na 1. poziomie, ale to
one stanowią przytłaczającą większość zdarzeń przyciągają uwagę mediów i środków komunikacji
społecznej.
67
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie planów postępowania awaryjnego w przypadku
zdarzeń radiacyjnych (Dz. U. Nr 20, poz. 169 , z późn. zm.).
.go
v.p
l
Rys. 6.1. Międzynarodowa Skala Zdarzeń Jądrowych i Radiologicznych (skala INES)
źródło: Państwowa Agencja Atomistyki
ww
w.
rcl
Przeprowadzane działania interwencyjne w razie wystąpienia zdarzeń radiacyjnych opierają się
odpowiednio na: zakładowym, wojewódzkim i krajowym planie postępowania awaryjnego.
W każdym przypadku na operatorze obiektu spoczywa obowiązek zabezpieczenia miejsca zdarzenia
oraz niezwłocznego powiadomienia Prezesa PAA. W zależności od zasięgu skutków zdarzenia akcją
likwidacji zagrożenia i usuwania skutków kierują odpowiednio: kierownik jednostki eksploatującej
obiekt, wojewoda lub minister właściwy ds. wewnętrznych. Możliwe do przeprowadzenia działania
interwencyjne obejmują: ewakuację, nakaz pozostania w pomieszczeniach zamkniętych, podanie
preparatu ze stabilnym jodem, zakaz lub ograniczenie spożywania żywności i wody przez ludzi oraz
żywienia, pojenia i wypasu zwierząt, a także czasowe lub stałe przesiedlenia ludności. Istnieje także
obowiązek informowania ludności o możliwych do zastosowania środkach ochrony zdrowia oraz
o działaniach, jakie należy podjąć w razie wystąpienia zdarzenia radiacyjnego. Organ kierujący akcją
likwidacji zagrożenia i usuwania skutków zdarzenia może w szczególnych przypadkach wprowadzić
obowiązek świadczeń osobistych i rzeczowych. Celem zapewnienia skuteczności ewentualnych
działań kierownik jednostki eksploatującej obiekt, wojewodowie oraz minister właściwy
ds. wewnętrznych przeprowadzają okresowe ćwiczenia w celu sprawdzenia planów postępowania
awaryjnego.
Prezes PAA, poprzez kierowane przez niego Centrum do Spraw Zdarzeń Radiacyjnych CEZAR, pełni
rolę informacyjno-konsultacyjną w zakresie oceny poziomu dawek i skażeń oraz innych ekspertyz
i działań wykonywanych na miejscu zdarzenia. Ponadto Prezes PAA przekazuje informacje na temat
zagrożeń radiacyjnych dla społeczności narażonych w wyniku zdarzenia oraz organizacjom
międzynarodowym i państwom ościennym. Powyższe postępowanie jest również stosowane
w sytuacji wykrycia nielegalnego obrotu substancjami promieniotwórczymi (w tym ich nielegalnego
przewozu przez granicę państwa).
v.p
l
CEZAR dysponuje ekipą dozymetryczną, która może wykonać na miejscu zdarzenia pomiary mocy
dawki i skażeń promieniotwórczych, zidentyfikować skażenia i porzucone substancje
promieniotwórcze, a także usunąć miejscowe skażenia (zasięg lokalny), a następnie przewieźć
zabezpieczone odpady promieniotwórcze z miejsca zdarzenia do ZUOP.
.go
CEZAR pełni m.in. funkcje służby awaryjnej Prezesa PAA, funkcje Krajowego Punktu Kontaktowego
(KPK) dla MAEA (USIE Unified System for Information Exchange in Incidents and Emergencies),
Komisji Europejskiej (ECURIE – European Community Urgent Radiological Information Exchange),
Rady Państw Morza Bałtyckiego, NATO i państw związanych z Polską umowami dwustronnymi, m.in.
w zakresie powiadamiania i współpracy w przypadku zdarzeń radiacyjnych – prowadzi w trybie
ciągłym całodobowe dyżury przez 7 dni w tygodniu. Centrum dokonuje regularnej oceny sytuacji
radiacyjnej kraju i jest wyposażone w niezbędne narzędzia informatyczne (komputerowe systemy
wspomagania decyzji RODOS i ARGOS) do prognozowania rozwoju sytuacji w przypadku zaistnienia
zdarzenia radiacyjnego.
w.
rcl
Podobnie jak w innych państwach wykorzystujących energię jądrową w sposób pokojowy, niezbędne
jest ciągłe doskonalenie systemów przygotowań do wszelkiego rodzaju sytuacji wyjątkowych.
Może to być realizowane poprzez odpowiednie regulacje prawne i budowę infrastruktury, a także
poprzez nieustannie doskonalone procedury, trening kluczowych kadr, bieżący monitoring sytuacji
oraz ćwiczenia krajowe i międzynarodowe przygotowujące do prowadzenia właściwych działań
w sytuacji zdarzeń radiacyjnych. Ćwiczenia w obszarze energetyki jądrowej służyć mają sprawdzaniu
i ciągłemu ulepszaniu planów awaryjnych na wszystkich szczeblach określonych w ustawie – Prawo
atomowe. Scenariusze ćwiczeń powinny uwzględniać wszelkie prawdopodobne sytuacje zagrażające
bezpieczeństwu obiektów jądrowych, włącznie z terroryzmem, cyberterroryzmem, sytuacjami
„konwencjonalnymi” i typowymi (pożar, trzęsienie ziemi, powódź itp.). Raporty z tego rodzaju
ćwiczeń powinny stanowić podstawę do działań doskonalących.
6.7. AWARIA W FUKUSHIMIE
W marcu 2011 r. w japońskiej Elektrowni Jądrowej Fukushima I (Fukushima Dai-ichi) na wybrzeżu
Oceanu Spokojnego doszło do awarii jądrowej.
ww
Zdarzeniem inicjującym było ogromne trzęsienie ziemi o magnitudzie 9 stopni w skali Richtera.
Trzęsienie ziemi nie spowodowało większych szkód w samej elektrowni, ale wywołało falę tsunami,
która zalała słabo zabezpieczoną elektrownię Fukushima I. Z powodu uszkodzenia sieci przesyłowej
przez trzęsienie ziemi, układy bezpieczeństwa elektrowni były zasilane przez awaryjne agregaty
dieslowskie. Woda wdarła się do maszynowni i zalała niezabezpieczone pomieszczenia z agregatami,
co doprowadziło do całkowitej utraty zasilania awaryjnego i unieruchomienia prawie wszystkich
układów bezpieczeństwa. Zapoczątkowany tym łańcuch zdarzeń doprowadził do uszkodzenia
budynków reaktorów nr 1–4 i znacznych uwolnień substancji promieniotwórczych. Władze
ewakuowały ludność z obszaru o promieniu 20 km od elektrowni rozszerzonego następnie o niektóre
obszary.
W wyniku awarii, wg dostępnych informacji, nikt nie ucierpiał wskutek działania promieniowania
jonizującego. Obecnie trwa dekontaminacja skażonych terenów, a osobom ewakuowanym
wypłacane są odszkodowania. Część osób ewakuowanych w czasie awarii powróciła już do swoich
domów.
v.p
l
W wyniku awarii japońskie władze zdecydowały o zreformowaniu krajowego systemu
bezpieczeństwa jądrowego i o utworzeniu nowego jednolitego i niezależnego urzędu dozoru
jądrowego, a także zarządziły przegląd wszystkich elektrowni. Po ich tymczasowym wyłączeniu
obecnie przygotowywane jest ich stopniowe uruchamianie i włączanie do japońskiego sytemu
elektroenergetycznego, po wydaniu zezwoleń przez nowy dozór jądrowy.
.go
Awaria w Fukushimie nie rodzi w odniesieniu do Polski żadnych bezpośrednich skutków.
W szczególności nie pociąga ona za sobą konieczności zmian w strategicznych dokumentach
rządowych. Reaktory elektrowni Fukushima I są wczesnymi reaktorami drugiej generacji
eksploatowanymi od ok. 40 lat. Obowiązujące w Polsce przepisy umożliwiają w Polsce budowę
jedynie nowoczesnych reaktorów generacji III i III+, których projekty uwzględniają możliwość
wystąpienia awarii analogicznej do tej, która miała miejsce w Fukushimie. W szczególności
zapewniają one bezpieczeństwo w warunkach utraty zasilania awaryjnego. Elektrownie te posiadają
także obudowę bezpieczeństwa odporną na ataki terrorystyczne oraz uderzenie dużego samolotu
pasażerskiego. Niezależnie od powyższego, Polska nie leży w regionie narażonym na tsunami
i trzęsienia ziemi.
6.8. ZADANIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA JĄDROWEGO
6.8.1. PRZYSTOSOWANIE PAA DO ROLI DOZORU JĄDROWEGO DLA ENERGETYKI
JĄDROWEJ
w.
rcl
Jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed administracją rządową w zakresie bezpieczeństwa
jest wzmocnienie dozoru jądrowego w takim stopniu, aby mógł on skutecznie sprawować nadzór nad
bezpiecznym funkcjonowaniem energetyki jądrowej.
ww
W związku z potencjalnym zagrożeniem dóbr o najwyższej wartości, jakimi są zdrowie i życie ludzkie,
fundamentem efektywnego systemu regulacyjnego energetyki jądrowej jest niezależność organów
dozoru jądrowego. Konieczność jej zapewnienia wynika wprost z wiążących Polskę przepisów prawa
międzynarodowego, wtórnego prawa europejskiego oraz zaleceń MAEA. Jej brak wyklucza pewność,
że głównym kryterium podejmowania decyzji dozorowych jest priorytet zapewnienia
bezpieczeństwa. Dozór jądrowy powinien być chroniony przed nieuzasadnioną ingerencją
w regulacyjny proces decyzyjny zarówno ze strony podmiotów wykonujących regulowaną
działalność, administracji państwowej będącej promotorem zastosowań promieniowania
jonizującego oraz czynników politycznych. Jako instytucja zaufania publicznego dozór jądrowy nie
może też prowadzić działalności promującej wykorzystywanie energii jądrowej. Niezależność dozoru
jądrowego powinna być zagwarantowana zarówno za pomocą środków prawnych (gwarancje
ustawowe), jak i faktycznych (interpretacja przepisów, postawa administracji rządowej
i użytkowników promieniowania jonizującego). W wyniku ostatnich zmian legislacyjnych znacząco
wzmocniono prawne gwarancje niezależności dozoru, m.in. poprzez przeniesienie dotacji na BJiOR do
kompetencji ministra właściwego ds. gospodarki, wprowadzenie zakazu promowania energii
jądrowej, ograniczenie zadań dozoru jedynie do kwestii BJiOR, zastąpienie Rady do Spraw Atomistyki
(RdSA) przez Radę ds. BJiOR. W zakresie pozalegislacyjnym podjęto decyzję o przesunięciu obowiązku
wpłacania składek na organizacje międzynarodowe, których działalność nie wiąże się z BJiOR do
kompetencji innych, właściwych organów. Dalszym wzmocnieniem dozorowej niezależności
odpowiadającym wymaganiom międzynarodowym stanowiłoby wprowadzenie obowiązku
kadencyjności Prezesa PAA oraz ograniczenie możliwości jego odwołania do enumeratywnie
określonych okoliczności. Ponadto należy rozważyć zmianę nazwy zarówno samego organu, jak
v.p
l
i obsługującego go urzędu. Państwowa Agencja Atomistyki nie jest bowiem agencją wykonawczą
w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych68 ale urzędem obsługującym centralny
organ administracji rządowej, jakim jest Prezes PAA. Prezes PAA nie jest też odpowiedzialny za
całokształt zagadnień atomistyki, w tym za promocję energetyki jądrowej, co może sugerować
dotychczasowa nazwa, a jedynie za nadzór nad bezpieczeństwem jądrowym i ochroną radiologiczną,
ochroną fizyczną obiektów i materiałów jądrowych oraz zabezpieczeniami materiałów jądrowych.
w.
rcl
.go
Kolejnym niezbędnym elementem efektywnego dozoru jądrowego jest dostęp do adekwatnych
zasobów finansowych i ludzkich, tak aby mógł on właściwie pełnić swoją rolę. Również w tym
przypadku na państwie ciąży obowiązek zapewnienia dozorowi jądrowemu budżetu w wysokości
odpowiedniej do skali i rodzaju wykonywanych przez niego zadań oraz adekwatnych do tego
zasobów kadrowych (w wymiarze ilościowym i jakościowym). Dotyczy to także finansowych
możliwości pozyskiwania eksperckiego wsparcia z zewnątrz od specjalistycznych organizacji wsparcia
technicznego. I w tym przypadku źródłami tego obowiązku są wiążące Polskę akty prawa
międzynarodowego i europejskiego. Wzrost kompetencji dozoru jądrowego nierozerwalnie wiąże się
z koniecznością rozwoju zasobów kadrowych poprzez stopniowe zwiększanie personelu oraz ciągłe
podnoszenie kwalifikacji pracowników. Wykształcenie kompetentnych kadr jest długotrwałe
i kosztowne. Priorytetem powinno być zatem nie tylko odpowiednie przygotowanie, ale i zatrzymanie
doświadczonego personelu w dozorze jądrowym, a w szczególności uniknięcie odpływu kadr do
przedsiębiorców eksploatujących elektrownie jądrowe oraz do innych gałęzi przemysłu jądrowego.
W tym celu należy stopniowo podnosić uposażenia specjalistycznej kadry dozoru jądrowego tak, aby
docelowo wzorem podobnych instytucji w Europie i na świecie, poziom uposażeń pracowników
dozoru porównywalny był z pensjami otrzymywanymi w przemyśle jądrowym.
Wypełnienie zobowiązań Polski w ww. zakresie nie tylko przyczyni się do przystosowania dozoru
jądrowego do właściwego sprawowania nadzoru i kontroli nad wypełnianiem wymogów
bezpieczeństwa w energetyce jądrowej ale sprawi także, że w oczach opinii publicznej będzie on
postrzegany jako wiarygodny, bezstronny organ, którego jedynym celem jest troska
o bezpieczeństwo obywateli i środowiska w kontekście wykorzystywania promieniowania
jonizującego. Bez zaufania społeczeństwa do dozoru jądrowego, jako gwaranta bezpieczeństwa
uzyskanie i utrzymanie w długoterminowej perspektywie poparcia społecznego dla energetyki
jądrowej będzie niemożliwe.
6.8.2. UTRZYMYWANIE WYSOKIEGO POZIOMU BEZPIECZEŃSTWA JĄDROWEGO
ww
Bezpieczeństwo jest priorytetem Programu PEJ. Obowiązek utrzymywania wysokiego poziomu
bezpieczeństwa jest zadaniem wszystkich interesariuszy ze szczególnym uwzględnieniem
inwestorów/operatorów elektrowni i innych obiektów jądrowych, na których spoczywa pierwotny
obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa. Rolą operatora elektrowni jądrowej jest implementacja
i demonstrowanie na każdym kroku kultury bezpieczeństwa, tj. właściwej dla tego rodzaju
wykonywanej działalności filozofii funkcjonowania organizacji zaangażowanych w wykorzystywanie
energii jądrowej. Oznacza ona zbiór grupowych i indywidualnych wartości, kompetencji, codziennych
zachowań, postaw, cech oraz dobrych praktyk i procedur, które powodują, że bezpieczeństwu
elektrowni jądrowej nadaje się najwyższy priorytet wśród wszelkich aspektów jej funkcjonowania.
Dotyczy to wszelkich obszarów działalności elektrowni jądrowej, ale także wszelkich szczebli
organizacyjnych od kadry zarządczej do poszczególnych pracowników na wszystkich stanowiskach.
Ustawa z dnia 29 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, z późn. zm.).
v.p
l
Powinnością każdego zatrudnionego w elektrowni jądrowej pracownika powinno być zgłaszanie
wszelkich wątpliwości odnośnie do stanu bezpieczeństwa obiektu oraz propozycji możliwych do
zastosowania udoskonaleń istniejących procedur i mechanizmów funkcjonowania obiektu
poprawiających stan bezpieczeństwa.
ww
w.
rcl
.go
Głównym zadaniem państwa w tym zakresie jest skuteczne wypełnianie funkcji regulacyjnych
(reglamentacja, nadzór, kontrola działalności elektrowni jądrowych) przez niezależny, kompetentny
i wyposażony w adekwatne zasoby finansowe i ludzkie dozór jądrowy. Drugim zadaniem państwa jest
ciągłe doskonalenie systemu bezpieczeństwa jądrowego. W szczególności instytucje państwowe
powinny na bieżąco doskonalić system prawny i regulacyjny poprzez aktywne współtworzenie
i implementację międzynarodowych i europejskich norm bezpieczeństwa uwzględniających
najnowsze osiągnięcia nauki i techniki w tym zakresie.
v.p
l
ROZDZIAŁ 7. KOSZTY REALIZACJI I ŹRÓDŁA FINANSOWANIA
PROGRAMU POLSKIEJ ENERGETYKI JĄDROWEJ
7.1. KOSZTY PRZYGOTOWANIA INFRASTRUKTURY I REALIZACJI PROGRAMU PEJ
.go
Wprowadzanie energetyki jądrowej jest procesem długotrwałym. Konieczne jest przygotowanie
infrastruktury oraz zapewnienie inwestorom warunków do wybudowania i uruchomienia elektrowni
jądrowych opartych na bezpiecznych technologiach, z poparciem społecznym i z zapewnieniem
wysokiej kultury bezpieczeństwa jądrowego na wszystkich etapach: lokalizacji, projektowania,
budowy, uruchomienia, eksploatacji i likwidacji elektrowni jądrowych. Wiązać się to będzie
z koniecznością wydatkowania zarówno przez budżet państwa, jak i inwestora, znaczących środków
finansowych.
MG w ramach przygotowań do opracowania Programu PEJ oszacowało wydatki publiczne na rozwój
energetyki jądrowej. W szacunku tych wydatków uwzględniono następujące działania
1. Wykonanie niezbędnych ekspertyz i analiz dotyczących stworzenia i funkcjonowania ram
prawnych określających funkcjonowanie energetyki jądrowej – celem tego działania jest
przygotowanie projektów aktów prawnych, które są niezbędne dla umożliwienia budowy
i funkcjonowania energetyki jądrowej oraz związanej z tym infrastruktury.
w.
rcl
2. Wykonywanie analiz związanych z wdrażaniem i aktualizacją Programu PEJ – celem tego
działania jest dostarczanie informacji porównawczych o kosztach wytwarzania energii
w elektrowniach jądrowych w stosunku do innych źródeł wytwarzania, pod kątem oceny
ekonomicznej zasadności wprowadzenia i funkcjonowania energetyki jądrowej oraz
niezbędnego udziału energetyki jądrowej w bilansie energetycznym (miks energetyczny),
ocena efektów realizowanych działań, ocena możliwych działań dla wsparcia zakładanych
celów poprzez zapewnienie stabilnych i przewidywalnych warunków do budowy
i eksploatacji elektrowni jądrowych.
3. Realizacja Planu rozwoju zasobów ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej – celem tego
działania jest przygotowanie kadr dla polskiej energetyki jądrowej, zarówno dla potrzeb
przygotowania i realizacji Programu PEJ, jak również eksploatacji elektrowni jądrowych,
w tym także na potrzeby inwestora/operatora elektrowni jądrowych.
ww
4. Prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych na temat energetyki jądrowej – celem
tego działania jest przedstawienie społeczeństwu wiarygodnej i rzetelnej informacji na temat
energetyki jądrowej oraz, poprzez działania edukacyjne, podniesienie poziomu wiedzy w tym
zakresie, co powinno zwiększyć poziom akceptacji społecznej dla rozwoju i funkcjonowania
energetyki jądrowej.
5. Funkcjonowanie dozoru jądrowego oraz innych służb i instytucji niezbędnych do wdrożenia
energetyki jądrowej – celem tego działania jest zapewnienie funkcjonowania niezależnego,
nowoczesnego i profesjonalnego dozoru jądrowego, który jako instytucja zaufania
publicznego będzie w stanie sprostać wyzwaniom, jakie niesie ze sobą rozwój energetyki
jądrowej w Polsce oraz przygotowanie służb i instytucji publicznych, w tym inspekcyjno-kontrolnych, do rozwoju energetyki jądrowej.
v.p
l
6. Wykonanie
analiz
lokalizacyjnych
dla
krajowego
składowiska
odpadów
promieniotwórczych wraz z projektem składowiska i jego budową oraz realizacja
KPPzOPiWPJ – celem tego działania jest ustalenie lokalizacji nowego składowiska odpadów
promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych w związku z prawie całkowitym zapełnieniem
obecnie eksploatowanego składowiska – KSOP w Różanie, przygotowanie jego projektu oraz
budowa, prowadzenie prac przygotowujących do budowy w Polsce głębokiego składowiska
wypalonego paliwa jądrowego oraz wprowadzenie w Polsce racjonalnej gospodarki
odpadami promieniotwórczymi.
.go
7. Zapewnienie zaplecza naukowo-badawczego – celem tego działania jest utworzenie i rozwój
silnego zaplecza naukowo-badawczego, pracującego na potrzeby energetyki jądrowej, co jest
niezbędne dla wieloaspektowego, pełnego wykorzystania przez Polskę szans i możliwości
związanych z jej wprowadzeniem.
8. Przygotowanie udziału polskiego przemysłu w Programie PEJ – celem tego działania jest
zapewnienie jak największego udziału polskiego przemysłu w dostawach urządzeń i usług dla
energetyki jądrowej oraz polskich firm w budowie, eksploatacji i likwidacji elektrowni
jądrowych w Polsce.
9. Poszukiwanie zasobów uranu na terytorium Polski – celem tego działania jest uzyskanie
informacji na temat znajdujących się na terytorium Polski zasobów uranu oraz możliwości ich
potencjalnego wykorzystania.
w.
rcl
10. Ponoszenie kosztów uczestnictwa w organizacjach międzynarodowych i programach
badawczych – celem jest pozyskanie doświadczeń i wiedzy niezbędnych do wdrożenia
i funkcjonowania energetyki jądrowej Polsce.
Wyliczenia kosztów związanych z wprowadzeniem energetyki jądrowej w Polsce przeprowadzono dla
lat 2014–2024. Szacunkowe koszty realizacji Programu PEJ jako programu wieloletniego ze środków
publicznych wynoszą 48.843 tys. zł (w tym 15.000 tys. zł z limitów dysponentów bez zwiększania
kwot limitów).
Wydatki według zadań do roku 2024, w tym szczegółowe wydatki na lata 2014–2017, związane
z wprowadzeniem energetyki jądrowej określa załącznik nr 2. Ze względu na stopień zaawansowania
prac nad budżetem państwa na rok 2014 nie przewidziano wydatków związanych z ustanowieniem
programu wieloletniego na rok 2014.
ww
Program PEJ dla zapewnienia finansowania i uproszczenia procedury uruchamiania środków
finansowych na rozwój w Polsce energetyki jądrowej, zgodnie z art. 108d ust. 2 ustawy – Prawo
atomowe, ma status programu wieloletniego w rozumieniu art. 136 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.
o finansach publicznych.
7.2. UWARUNKOWANIA I RYNKOWE MODELE WSPIERANIA INWESTYCJI W ENERGETYKĘ
ZEROEMISYJNĄ I NISKOEMISYJNĄ
Biorąc pod uwagę obecną sytuację na rynku energii elektrycznej (niskie ceny hurtowe, niskie ceny
uprawnień do emisji CO2, niska dynamika wzrostu zapotrzebowania na energię elektryczną) oraz brak
możliwości prognozowania cen w długiej perspektywie, co dodatkowo obarczone jest dużą
niepewnością dotyczącą sfery regulacyjnej (w tym także na poziomie europejskim), budowa
jakiejkolwiek nowej jednostki wytwórczej – bloku węglowego, gazowego czy jądrowego – jest sprawą
v.p
l
trudną. Inwestycje wielkoskalowe charakteryzujące się złożonością projektu, długotrwałością procesu
budowlanego oraz eksploatacji obarczone są obecnie bardzo poważnym ryzykiem.
.go
Energetyka jest specyficznym sektorem gospodarki, mającym istotny wpływ na bezpieczeństwo
ekonomiczne państwa, oraz charakteryzującym się długimi cyklami inwestycyjnymi, praktycznie
niespotykanymi w innych sektorach. Dotyczy to w szczególności energetyki jądrowej, przy wdrożeniu
której występuje kombinacja wysokich nakładów inwestycyjnych i długi czas realizacji
przedsięwzięcia, co z kolei skutkuje wydłużeniem okresu zwrotu od zainwestowanego kapitału.
Ponadto ten rodzaj inwestycji charakteryzuje się koniecznością stosowania szczegółowego procesu
wydawania zezwoleń niezbędnych do budowy i eksploatacji obiektów jądrowych, a niewymaganych
w innych opcjach technologicznych. W celu zaspokojenia rosnących potrzeb gospodarki nowe bloki
energetyczne muszą powstawać niezależnie od chwilowej sytuacji na rynku energii, gdyż brak energii
generuje koszty wielokrotnie wyższe niż potencjalne krótkoterminowe straty wytwórcy w sytuacji
sprzedaży energii poniżej kosztów produkcji. Chodzi zarówno o sytuację awarii systemowej
(blackout)69, jak i interwencyjnego ograniczania zapotrzebowania na moc70.
w.
rcl
Rozwiązania ekonomiczne i regulacyjne powinny zatem zapewniać realizację interesów państwowych
oraz uwzględnić interes spółek energetycznych (niezależnie od tego, czy Skarb Państwa posiada
w nich udziały), które muszą działać w warunkach rynkowych. Inwestycja powinna być przygotowana
w taki sposób, aby była opłacalna w warunkach rynkowych, a budowane nowe bloki energetyczne
mogły generować dodatkowe przepływy pieniężne. Natomiast otoczenie regulacyjno-prawne oraz stosowane narzędzia polityki ekonomicznej powinny dodatkowo gwarantować jej
opłacalność, stabilność i przewidywalność.
Pierwszym i najważniejszym warunkiem realizacji programu rozwoju energetyki jądrowej jest
zapewnienie przez rząd stabilności i wiarygodności podejmowanych przez siebie decyzji dotyczących
sektora energetycznego. W tym kontekście ważna jest również stabilność regulacyjna, zwłaszcza jeśli
może ona wpływać na warunki ekonomiczne przedsięwzięcia.
ww
Dotychczasowe światowe doświadczenia pokazują różne podejścia w tym zakresie, w zależności
od krajowej legislacji, struktury przemysłu oraz rynku energii. Zazwyczaj pierwszym krokiem
inwestorów jest szukanie partnerów skłonnych zainwestować w projekt, co pozwala na utworzenie
silniejszej kapitałowo grupy do realizacji projektu. Układy partnerstwa mogą tworzyć się w różnych
konfiguracjach w zależności od krajowych ram prawnych, a zwłaszcza legislacji w sferze
konkurencyjności. Umożliwia to obniżenie kosztu pozyskania finansowania dłużnego, co w przypadku
elektrowni jądrowej ma kluczowe znaczenie, gdyż 60–70% udziału w jednostkowych kosztach
wytwarzania energii mają koszty finansowania inwestycji. Inwestor pierwszej polskiej elektrowni
jądrowej, PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. rozpoczął rozmowy z TAURON Polska Energia S.A.,
Eneą S.A. oraz KGHM Polska Miedź S.A. w sprawie zaangażowania kapitałowego tych spółek w proces
budowy elektrowni jądrowych. W dniu 5 września 2012 r. firmy te podpisały list intencyjny dotyczący
uczestnictwa w przygotowaniu, budowie i eksploatacji elektrowni jądrowej. W dniu 25 czerwca
2013 r. zostało zawarte porozumienie w sprawie kontynuowania prac związanych z wypracowaniem
projektu umowy nabycia udziałów w spółce celowej do budowy i eksploatacji elektrowni jądrowej. W
69
Np. lokalna awaria systemowa w aglomeracji szczecińskiej 8 kwietnia 2008 r., trwająca prawie dobę, według raportu PSEOperator spowodowała straty gospodarcze w wysokości 55,5 mln PLN2008, natomiast koszt niedostarczonej energii
elektrycznej wyniósł 63,485–95,407 mln PLN2008.
70
Na początku marca 2013 r. PSE rozstrzygnęły przetarg na wykonawcę usługi „Praca Interwencyjna: Redukcja
Zapotrzebowania na polecenie OSP”. Koszt realizacji usługi wyceniono na 750 PLN/MWh. Warto zauważyć, że cena hurtowa
energii w tym czasie wynosiła ok. 170 PLN/MWh.
v.p
l
dniu 23 września 2013 r. strony parafowały umowę wspólników w sprawie nabycia udziałów w PGE
EJ1 sp. z o.o. Projekt umowy zakłada, że PGE sprzeda na rzecz pozostałych stron pakiet 30% udziałów
w kapitale zakładowym PGE EJ1 sp. z o.o., po 10% dla każdego z przyszłych wspólników,
w następstwie czego PGE będzie posiadała 70% udziału w kapitale zakładowym PGE EJ1 sp. z o.o.
Umowa nabycia udziałów zawiera także zasady uczestnictwa wszystkich stron przy realizacji projektu.
PGE i każdy z partnerów biznesowych będzie zobowiązany do zawarcia Umowy Nabycia Udziałów po
spełnieniu się dwóch warunków zawieszających: uzyskania decyzji w sprawie bezwarunkowej zgody
Prezesa UOKiK na dokonanie koncentracji oraz przyjęcia Programu polskiej energetyki jądrowej
w drodze uchwały Rady Ministrów.
.go
W ostatnich latach pojawiła się nowa forma partnerstwa – udział dostawcy technologii.
Niektórzy sprzedawcy technologii, w celu zwiększenia szans realizacji projektu, są skłonni
proponować nabycie udziałów w budowanym obiekcie. Po rozwiązaniu kwestii konfliktu interesów,
ścieżka ta stanowi korzystną formułę ograniczenia ryzyka związanego z budową. W tym przypadku
dostawca ma szczególny interes w zakresie terminowej realizacji projektu i jego kosztach
finansowych. Pierwszy przykład takiego partnerstwa w Europie pojawił się w 2012 r. przy realizacji
projektu litewskiej elektrowni jądrowej Visaginas.
w.
rcl
Interesujące podejście, nazywane modelem „Mankala” lub modelem fińskim, przyjęte zostało
w Finlandii. Główny inwestor elektrowni jądrowej, a późniejszy operator – firma TVO – wraz
z przedstawicielami przemysłu tego kraju wypracowali partnerstwo bazujące na zasadach odbioru
energii, w którym udziałowcy mają zagwarantowaną wielkość dostaw, stosownie do ich udziału
kapitałowego (partycypacja w kosztach budowy). Zamiast pobierania dywidend spółki właścicielskie
mają prawo (i obowiązek) zakupu energii po kosztach jej wytworzenia, niezależnie od tego, czy koszty
te są poniżej, czy też powyżej bieżącej ceny rynkowej. Zakupioną w ten sposób energią elektryczną
spółki te mogą dowolnie dysponować. Ewentualne nadwyżki energii, których udziałowcy nie mogą
odebrać ze względu na brak zapotrzebowania, sprzedawane są na rynku energii, a zysk może zasilić
fundusz remontowy zakładu lub zostać przeznaczony na dywidendę.
Większość finansowania dłużnego stanowi bezpośrednie finansowanie komercyjne firmy (TVO)
poprzez quasi-korporacyjną linię kredytową w oparciu o bilans TVO oraz krótkoterminowe ułatwienia
kredytowe. Ponadto część zadłużenia (619 mln EUR) posiada gwarancje francuskiej agencji kredytów
eksportowych (COFACE).
ww
Kolejne narzędzie wsparcia inwestycji stanowią kontrakty długoterminowe, które inwestor
elektrowni zawiera z przedsiębiorstwami o energochłonnej produkcji za pośrednictwem założonej
przez nich spółki celowej. Spółka taka wykupuje z góry prawo do zakupu określonej ilości energii
elektrycznej od inwestora/wytwórcy po określonej cenie. Następnie energia jest odsprzedawana
udziałowcom spółki celowej po kosztach jej zakupu od wytwórcy. W ten sposób firmy
o energochłonnej produkcji zapewniają sobie niezawodne, długoterminowe dostawy energii
po konkurencyjnych i przewidywalnych cenach, a inwestor zyskuje dostęp do taniego finansowania
zewnętrznego. Tego typu model zastosowano we Francji dla bloku Flamanville-3 (model Exeltium).
Inwestorzy (nie są oni udziałowcami samej inwestycji budowlanej) z różnych sektorów
przemysłowych, wnosząc swoje udziały do spółki celowej o nazwie Exeltium, wsparte gwarancjami,
stali się stronami wieloletnich kontraktów (ponad 20 lat) na dostawy energii elektrycznej po stałych
cenach, z pewnymi elementami zmiennymi. Dokonując miesięcznych płatności z góry
za zakontraktowaną ilość energii, zapewniają sobie dostawy energii z możliwością dowolnego nią
dysponowania. Jednocześnie udziałowcy Exeltium nie ponoszą ryzyka inwestycyjnego, gdyż
v.p
l
inwestor/wytwórca (w tym przypadku EDF) gwarantuje wykonanie kontraktu na sprzedaż energii całą
swoją bazą wytwórczą. Model Exeltium uzyskał akceptację KE.
W przypadku bloku Flamanville-3 (Francja) oraz Mochowce-3 i -4 (Słowacja), finansowanie oparto
głównie na kapitale własnym spółek (balance sheet financing). EDF, krajowy publiczny operator
francuski (udział państwa – 84,49%) z aktywami ponad 240 mld euro, finansuje większość nakładów
na Flamanville-3 z bieżących dochodów oraz bilansu spółki. Największy włoski operator ENEL, mający
12,5% udziałów we Flamanville-3, partycypował71 proporcjonalnie w kosztach francuskiej inwestycji.
Bloki jądrowe Mochowce-3 i -4 finansowane są głównie z operacyjnych przepływów finansowych
inwestora (Slovenske Elektrarne – członek grupy ENEL), wspartych wielofunkcyjną pożyczką,
zabezpieczoną korporacyjnymi przepływami finansowymi.
.go
Mając na uwadze duże potrzeby energochłonnych gałęzi przemysłu w zakresie dostaw energii
elektrycznej, ich udział w budowie i eksploatacji elektrowni jądrowych wydaje się być najlepszym
rozwiązaniem dla zapewnienia bezpiecznych dostaw energii po rozsądnej cenie.
Nie należy wykluczać także pewnych form kontraktów długoterminowych. Możliwość zastosowania
tego instrumentu w obecnych warunkach udzielania pomocy publicznej w UE jest wprawdzie
ograniczona, jednakże, z uwagi na kontekst szczególnych ram prawnych dla inwestycji w energetykę
jądrową w UE, w dalszym ciągu wymaga ona przeanalizowania.
w.
rcl
W tym miejscu należy wskazać na wynikający z prawodawstwa europejskiego obowiązek wspierania
inwestycji w energetyce jądrowej. Ma on najsilniejszą, bo traktatową podstawę prawną. Stosownie
do postanowień Traktatu ustanawiającego Wspólnotę EURATOM, głównym celem Wspólnoty
EURATOM jest ustanowienie niezbędnych warunków do stworzenia i szybkiego rozwoju przemysłu
jądrowego. W szczególności, na instytucjach Wspólnoty EURATOM (m.in. Rada UE, KE) oraz jej
państwach członkowskich ciąży obowiązek wprowadzania ułatwień inwestycyjnych oraz
podejmowania innych działań na rzecz budowy elektrowni jądrowych (m.in. poprzez stymulację
działań przedsiębiorstw), także w oparciu o współpracę z innymi państwami i organizacjami
międzynarodowymi. W tym kontekście możliwości uzyskania pomocy publicznej dla sektora
energetyki jądrowej są znacznie większe niż ma to miejsce w przypadku innych gałęzi przemysłu, gdyż
wszelkie formy pomocy publicznej dla sektora jądrowego należy w pierwszej kolejności rozpatrywać
poprzez pryzmat przyczyniania się do realizacji traktatowych celów Wspólnoty EURATOM.
Dotychczasowe instrumenty wsparcia sektora jądrowego, nawet w przypadku ich uznania za pomoc
publiczną, nigdy nie zostały zakwestionowane.
ww
Kolejnym narzędziem wsparcia inwestycji mogłyby być kontrakty na dostawy energii elektrycznej
z elektrowni jądrowej zawierane na zasadach rynkowych w formule zaakceptowanej przez KE.
Dla ułatwienia realizacji inwestycji w energetykę zeroemisyjną i niskoemisyjną wymagane będą
również zmiany w strukturze rynku. W Wielkiej Brytanii rząd podejmuje działania na rzecz promocji
bezpiecznej, niskoemisyjnej i przystępnej cenowo energii poprzez wprowadzenie reformy rynku
energii (Electricity Market Reform – EMR). Wprowadzany tam pakiet reform ma być narzędziem do
osiągnięcia celów klimatycznych poprzez stworzenie tych samych warunków dla wszystkich
technologii zeroemisyjnych i niskoemisyjnych, bez określonych preferencji. Na EMR składają się
•
71
minimalna cena uprawnień do emisji CO2 (ustalona administracyjnie),
W styczniu 2013 r. ENEL podjął decyzję o wycofaniu się z tej inwestycji.
standardy poziomu emisji CO2 (administracyjnie ustalony poziom maksymalny),
mechanizmy wsparcia finansowego dla wybranych technologii (zeroemisyjnych
i niskoemisyjnych)
kontrakt różnicowy – długoterminowy kontrakt zapewniający stabilne wpływy dla
wytwórcy energii,
kontrakt na moc – kontrakt na dyspozycyjność mocy w systemie gwarantujący stały
poziom wpływów dla wytwórcy,
kontrakt mieszany – kontrakt na dyspozycyjność mocy w systemie gwarantujący
wsparcie w określonych sytuacjach rynkowych.
v.p
l
•
•
– 111 –
Cześć z powyższych rozwiązań jest interesująca z punktu widzenia możliwości wspierania projektów
inwestycyjnych również w polskiej energetyce.
.go
Oprócz struktury organizacyjnej, inną drogą ograniczenia ryzyka w związku z realizacją projektu
jądrowego, w tym ryzyka finansowego, jest wybór technologii reaktora już sprawdzonego, gdyż
doświadczenia uzyskane w procesie budowy i eksploatacji dostarczają dużo użytecznych danych dla
inwestorów zamierzających zaangażować się w projekt. Budowa serii bloków tego samego typu
powoduje bowiem obniżenie jednostkowych nakładów dla każdego kolejnego bloku72.
w.
rcl
Równolegle do ww. ścieżek „przemysłowych”, także sektor finansowy wprowadził szereg narzędzi
ograniczania ryzyka, takich jak: gwarancje bankowe, obligacje projektowe (project bonds), itp.
W 2012 r. Europejski Bank Inwestycyjny i KE uruchomiły fazę pilotażową inicjatywy dotyczącej
obligacji projektowych, której celem jest zwiększenie finansowania kluczowych projektów
infrastruktury (transport, energia, telekomunikacja) poprzez przyciągnięcie inwestorów
instytucjonalnych (m.in. fundusze emerytalne i zakłady ubezpieczeń).
Jednakże wszystkie te instrumenty będą dostępne jedynie w przypadku projektu z solidną podstawą
biznesową. Projekt jądrowy opierać się będzie na jasnej wizji krajowej polityki energetycznej,
powinien mieć dobrą prognozę długoterminową warunków rynkowych oraz będzie realizowany przez
spółkę z silnymi zasadami zarządzania i godnymi zaufania partnerami oraz dobrym planem
biznesowym, określającym spodziewane przepływy finansowe i zwroty z inwestycji.
ww
Kryzys finansowy zwiększył trudności w dostępie do rynków finansowych i wzmocnił oczekiwania
potencjalnych partnerów finansowych w odniesieniu do ograniczania ryzyka i zwrotu na inwestycji.
Z tych powodów w przypadku realizacji nowych projektów użyteczne będzie zwrócenie się
do międzyrządowych i krajowych instytucji publicznych o zabezpieczenie części inwestycji
i zwiększenie w ten sposób zaufania do całego przedsięwzięcia.
7.3. KOSZTY REALIZACJI I ŹRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI
Budowa elektrowni jądrowych jest procesem stosunkowo długotrwałym i kosztownym.
Z otrzymanych od inwestora informacji wynika, iż doświadczenia ostatnich kilku lat wskazują na
wzrost prognozowanych nakładów inwestycyjnych dla projektów jądrowych w stosunku do prognoz
sprzed rozpoczęcia budowy bloków z reaktorami III generacji w Europie i USA. W porównaniu do roku
72
Potwierdziła to m.in. analiza przeprowadzona przez PricewaterhouseCoopers dla rządu brytyjskiego: The fleet effect: The
economic benefits of adopting a fleet approach to nuclear new build in the UK, PricewaterhouseCoopers, Londyn, grudzień
2012.
v.p
l
2009, oficjalne prognozy nakładów inwestycyjnych prototypowych projektów realizowanych
w Europie (bloki EPR w Olkiluoto i Flamanville) znacząco wrosły, przekraczając poziom 5,0 mln
EUR/MW. Wpływ na rosnący poziom jednostkowych kosztów inwestycyjnych ma fakt, iż realizowane
aktualnie projekty to tzw. FOAK – First-of-a-kind, czyli pierwsze realizacje w danej technologii (bloki
prototypowe). Kolejne realizacje powinny być bardziej efektywne kosztowo, co potwierdza budowa
serii czterech bloków APR1400 w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, dla których nakłady
inwestycyjne wynoszą 3,57 mln USD/MW, czyli 2,68 mln EUR/MW. Bloki te nie są prototypami, ale
kolejnymi z serii, którą zapoczątkowano w kraju producenta.
.go
ARE w swojej analizie założyła nakłady na 1 MW mocy zainstalowanej w wysokości 4 mln EUR jako
górną granicę. Uzasadnione zatem wydaje się przyjęcie założenia, że inwestor pierwszej polskiej
elektrowni jądrowej otrzyma od dostawców technologii oferty z cenami znacząco niższymi niż te dla
bloków prototypowych, będących obecnie w budowie w Europie i USA, zwłaszcza że rynek bloków
jądrowych, przez najbliższe 10 lat, będzie rynkiem kupującego.
Znaczenie ma także rodzaj technologii, która zostanie wybrana, oraz związana z nią moc całkowita
elektrowni. W chwili obecnej można jedynie określić, jaki przybliżony poziom nakładów będzie
konieczny do realizacji polskiego projektu. W oparciu o powyższe benchmarki, można ostrożnie
przyjąć, iż szacunkowe nakłady inwestycyjne związane z przygotowaniem i realizacją budowy
pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce o mocy ok. 3000 MW mogą kształtować się na poziomie
od około 40 do 60 mld PLN, przy uwzględnieniu nakładów na przygotowanie terenu i infrastrukturę
pomocniczą elektrowni.
w.
rcl
Nakłady inwestycyjne OVN dla nowo budowanych bloków jądrowych w Europie i Stanach
Zjednoczonych przedstawia poniższe zestawienie.
ww
Tabela 7.1. Nakłady inwestycyjne OVN dla nowo budowanych bloków elektrowni jądrowych
w Europie i Stanach Zjednoczonych
tys.
tys.
Elektrownia/bloki
Typ reaktora
Etap inwestycji
GBP'2011/MW
EUR'2012/MW
Turkey Point 6&7
2× AP1000
Projekt
2635
3069
Bellefonte 3&4
2× AP1000
Projekt
2347
2734
Callaway
1× EPR
Projekt
2874
3348
VC Summer
2× AP1000
Projekt*
2843
3311
Lee Plant
2× AP1000
Projekt
3226
3758
Vogtle 3&4
2× AP1000
Projekt*
3249
3784
Calvert Cliffs 3
1× EPR
Projekt
3606
4200
Levy Country 1&2
2× AP1000
Projekt
3257
3794
Bell Bend
1× EPR
Projekt
4351
5068
Flamanville–3
1× EPR
Budowa
3527
4108
Olkiluoto–3
1× EPR
Budowa
3131
3647
Źródło: Cost estimates for nuclear Power in UK, Imperial College Centre for Energy Policy and Technology, UK, August 2012
Zastosowano przelicznik 1EUR=0,88GBP (zgodnie z materiałem źródłowym), oraz wskaźnik CPI w 2012 r. w strefie euro na
poziomie 2,5% (Eurostat).
* budowa bloków rozpoczęła się w marcu 2013 r.
Konkretne wielkości nakładów oraz model finansowania znane będą po przeprowadzeniu przez
inwestora postępowania przetargowego na wybór dostawcy technologii reaktora i głównego
wykonawcy budowy (kontrakt typu EPC – Engineering, Procurement and Construction).
v.p
l
Z przeprowadzonych przez inwestora analiz wynika, iż do realizacji projektu, po stworzeniu
krajowego konsorcjum, niezbędny jest udział inwestora strategicznego. Kilku takich inwestorów już
wyraziło swoje zainteresowanie uczestnictwem w projekcie.
Przygotowanie i realizacja inwestycji mogą być finansowane ze środków własnych inwestora,
środków inwestora strategicznego oraz ze źródeł zewnętrznych (pożyczki, kredyty, obligacje).
Przy realizacji projektu inwestycyjnego budowy elektrowni jądrowej możliwe jest skorzystanie
z finansowania przez
•
agencje kredytów eksportowych,
•
międzynarodowe instytucje finansowe, w tym banki.
.go
Dodatkowo, z uwagi na skalę, złożoność oraz wysoki poziom ryzyka realizowanego projektu
inwestycyjnego może okazać się konieczna aktywna rola państwa przy wspieraniu działań inwestora
w zapewnieniu finansowania.
7.3.1. AGENCJE KREDYTÓW EKSPORTOWYCH
w.
rcl
W obecnych uwarunkowaniach, w światowej gospodarce charakteryzującej się ograniczoną
płynnością źródeł zagranicznych, kredyty eksportowe oferowane przez agencje kredytów
eksportowych z krajów, w których taka instytucja jest zlokalizowana, mają szczególne znaczenie,
stymulując eksport towarów i usług poprzez zapewnienie długoterminowego finansowania
na atrakcyjnych warunkach.
Kredyty eksportowe to specjalne instrumenty finansowe, które m.in. pozwalają zagranicznemu
nabywcy eksportowanych towarów lub usług na odroczenie płatności, uzyskanie zabezpieczeń lub
gwarancji. Instrumenty te zazwyczaj powiązane są ze wsparciem rządowym – kredytami rządowymi,
ubezpieczeniami kredytów eksportowych, dopłatami do oprocentowania kredytów eksportowych,
lub innym oficjalnym instrumentem wsparcia.
Porozumienie OECD w sprawie oficjalnie wspieranych kredytów eksportowych określa graniczne, czyli
najbardziej korzystne dopuszczalne parametry kredytów eksportowych dla importerów mogących
korzystać z oficjalnego wsparcia. Porozumienie to w sposób szczególny traktuje m.in. oficjalne
wspieranie kredytów na eksport dotyczący elektrowni jądrowych, określając najbardziej korzystne
warunki finansowe, z których m.in. Polska mogłaby skorzystać, pozyskując technologię dla elektrowni
jądrowych od zagranicznych dostawców. Dotyczy to umów w zakresie
eksportu całości lub części elektrowni jądrowych,
•
modernizacji istniejących elektrowni jądrowych,
•
dostaw paliwa jądrowego oraz wzbogacania uranu,
•
postępowania z wypalonym paliwem jądrowym.
ww
•
Zgodnie z Porozumieniem OECD, poprzez kredyty eksportowe udzielane na specjalnych zasadach
możliwe jest sfinansowanie do 85% kosztów urządzeń, usług inżynierskich, części zapasowych oraz
materiałów pochodzących z krajów siedziby agencji kredytów eksportowych. Wielkość ta może zostać
zwiększona przez finansowanie lokalnych kosztów, do 30% wartości importu, składki
ubezpieczeniowej oraz odsetek w trakcie budowy.
v.p
l
7.3.2. MIĘDZYNARODOWE INSTYTUCJE FINANSOWE
7.3.3. SKARB PAŃSTWA
.go
Źródła finansowania przygotowania i realizacji inwestycji mogą pochodzić ze środków własnych
inwestora lub z kapitału obcego – źródeł zewnętrznych. Istotną rolę w tym zakresie odgrywają
instytucje finansowe, w tym banki. Spowolnienie gospodarcze oraz światowy kryzys finansowy
ograniczył jednak zasadniczo możliwości finansowania dużych projektów inwestycyjnych przez
poszczególne instytucje. Wśród międzynarodowych instytucji finansowych oferujących finansowanie
dla takich projektów wymienić można: Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju – EBRD oraz Europejski
Bank Inwestycyjny – EIB. Możliwe jest również pozyskanie środków z EURATOM poprzez instrument
pożyczkowy – Euratom Loan Facility. Rola tych instytucji i instrumentów przy realizacji inwestycji
w energetyce jądrowej jest jednak rolą uzupełniającą.
Z uwagi na skalę, złożoność oraz wysoki poziom ryzyka biznesowego realizowanego projektu
inwestycyjnego może okazać się konieczna aktywna rola państwa w zapewnieniu stabilności
ekonomicznej inwestycji. Osiągnąć ją można poprzez zapewnienie przewidywalności ekonomicznej,
jak również stabilności otoczenia regulacyjnego. Umożliwi to i ułatwi inwestorowi prowadzenie
negocjacji z partnerem zagranicznym oraz instytucjami finansowymi.
w.
rcl
Konkretne możliwości i propozycje wsparcia finansowego będą znane po wykonaniu przez
inwestora studium wykonalności projektu. W ramach studium wykonalności przygotowany
zostanie model finansowy projektu, który będzie uszczegóławiany wraz z postępem prac nad
inwestycją.
W tym czasie będzie mógł być również określony zakres wymaganego wsparcia państwa dla budowy
elektrowni jądrowej, na przykład poprzez udzielnie gwarancji kredytowych Skarbu Państwa,
bądź zastosowanie innych instrumentów finansowych lub regulacyjnych, niezbędnych do realizacji
tego strategicznego projektu. Decyzję w tym zakresie podejmie Rada Ministrów, po kompleksowych
i szczegółowych analizach mechanizmów funkcjonowania rynku energii, uwzględniając konieczność
zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego państwa.
Należy pamiętać, że wsparcie państwa dla inwestycji jądrowej nie musi oznaczać wsparcia
o charakterze finansowym. Mogą to być również działania polegające na wdrożeniu odpowiednich
mechanizmów rynkowych lub zapewnienie możliwości pracy elektrowni jądrowych w podstawie
obciążenia systemu elektroenergetycznego.
ww
MG na bieżąco monitoruje wdrażane w różnych krajach systemy wsparcia inwestycji pod kątem ich
możliwości zastosowania w Polsce. W pracach nad systemem wsparcia będzie można wykorzystać
m.in. doświadczenia brytyjskie, w tym również procedurę negocjacji z KE. Tym niemniej, ze względu
na specyfikę rynku krajowego, pewne zasadnicze kwestie odnoszą się tylko do Polski, jak
np. infrastruktura stanowiąca własność państwa, ceny energii uzależnione od czynników
zewnętrznych, a także horyzont czasowy na przeprowadzenie takiego procesu. Dlatego też na
obecnym etapie prac jest za wcześnie na prezentowanie konkretnych rozwiązań, których wdrożenie
będzie wymagało współdziałania administracji i inwestora.
v.p
l
ROZDZIAŁ 8. WYBÓR LOKALIZACJI
8.1. PRZEGLĄD STUDIÓW LOKALIZACJI ELEKTROWNI JĄDROWYCH PROWADZONYCH
W POLSCE DO 1990 R.
Studia zmierzające do wyboru lokalizacji pierwszej elektrowni jądrowej o mocy około 2000 MW
rozpoczęte zostały w połowie lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Poszukiwania koncentrowały się
w dwóch rejonach nadmorskich: Szczecin – Kołobrzeg i Hel – Ustka. Podjęta decyzja o budowie
elektrowni Dolna Odra spowodowała, że z dalszych prac lokalizacyjnych wyłączony został rejon
Szczecin – Kołobrzeg. W 1969 r. do analiz lokalizacyjnych włączony został rejon dolnej Wisły.
.go
Przeprowadzone w latach 1969–1970 studia lokalizacyjne w rejonie Hel – Ustka i w rejonie dolnej
Wisły umożliwiły Komisji Planowania przy Radzie Ministrów wydanie, w grudniu 1972 r., decyzji
o ustaleniu lokalizacji dla pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce nad Jeziorem Żarnowieckim.
Budowa Elektrowni Jądrowej „Żarnowiec” rozpoczęta została w 1982 r. (przy czym prace objęte
wymaganiami BJiOR rozpoczęto w listopadzie 1985 r.).
w.
rcl
Studia lokalizacyjne dla drugiej elektrowni jądrowej prowadzono przy założeniu, że będzie
to elektrownia z czterema blokami o mocy 1000 MW każdy. Badania prowadzone były w północnej
części kraju (na północ od umownej linii Warszawa – Poznań), ze względu na występowanie tam
większych zasobów wody oraz usytuowania krajowej bazy surowców energetycznych (węgla
kamiennego i brunatnego) w południowej części kraju.
Na podstawie studiów i badań, a także uzyskanych opinii i uzgodnień Komisja Planowania przy Radzie
Ministrów zaopiniowała pozytywnie lokalizację Warta – Klempicz, a ówczesny wojewoda pilski
w czerwcu 1988 r. podjął decyzję o ustaleniu lokalizacji drugiej elektrowni jądrowej Warta w pobliżu
miejscowości Klempicz.
Równolegle z końcową fazą studiów i badań lokalizacyjnych dla drugiej elektrowni jądrowej
prowadzone były badania lokalizacyjne w celu przygotowania materiałów do rozpoczęcia procesu
lokalizacyjnego dla trzeciej i następnych elektrowni.
ww
W pierwszym etapie wykonano makroprzestrzenną analizę możliwości lokalizacji elektrowni
jądrowych na terenie całej Polski i dokonano wyboru 62 potencjalnych rejonów lokalizacji. Etap
zakończono w 1989 r. W etapie drugim ograniczono listę lokalizacji do 29 obszarów. Dalsze studia
i badania zostały przerwane ze względu na rezygnację z realizacji programu rozwoju energetyki
jądrowej.
8.2. STAN PRAC NAD WYBOREM LOKALIZACJI PLANOWANEJ ELEKTROWNI JĄDROWEJ
W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie ustanowienia Pełnomocnika
Rządu ds. Polskiej Energetyki Jądrowej zobligowano go do przygotowania programu rozwoju
energetyki jądrowej, zawierającego m.in. potencjalne lokalizacje dla elektrowni jądrowych.
W 2009 r. MG, w porozumieniu z samorządami, dokonało aktualizacji propozycji lokalizacyjnych
elektrowni jądrowych rozważanych do 1990 r. Zebrano również nowe oferty. Na tej podstawie
opracowano listę 28 potencjalnych lokalizacji elektrowni jądrowych. Lokalizacje te przedstawiono na
rysunku nr 8.1.
w.
rcl
.go
v.p
l
Rys. 8.1. Mapa propozycji lokalizacyjnych elektrowni jądrowych otrzymanych przez Ministerstwo
Gospodarki w 2009 r.
Źródło: Ekspertyza na temat kryteriów lokalizacji elektrowni jądrowych oraz wstępna ocena uzgodnionych lokalizacji,
Energoprojekt-Warszawa, Warszawa 2009
ww
W 2010 r., na zlecenie MG, opracowany został dokument pt: Ekspertyza na temat kryteriów
lokalizacji elektrowni jądrowych oraz wstępna ocena uzgodnionych lokalizacji. W ramach pracy
wykonano ranking lokalizacji, biorąc pod uwagę ekspercką ocenę 17 kryteriów ewaluacyjnych
(ostatnie miejsce w rankingu ma lokalizacja, dla której nie przekazano współrzędnych geograficznych,
co z przyczyn formalnych uniemożliwiło jej uwzględnienie w rankingu). Wynik oceny przedstawiono
na wykresie 8.1.
Wykres 8.1. Ranking 28 potencjalnych lokalizacji
65,6
Lokalizacja możliwa po likwidacji najstarszych
bloków istniejącej Elektrowni
59,9
60,0
55,8 55,3
53,1 52,0
51,8 51,0
50,0
49,7 49,6 49,1 49,0 48,8
48,2 48,0 47,9 47,9 47,2
46,2 45,3 45,3 45,2
44,8 44,8
40,0
30,0
20,0
43,6
42,2
39,6
.go
Ilość uzyskanych punków w ocenie
70,0
v.p
l
EKSPERCKA OCENA PROPONOWANYCH LOKALIZACJI
PIERWSZEJ ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE
RANKING LOKALIZACJI
10,0
0,0
Ża
W
rn
ar
ow
ta
ie
-K
c
le
m
pi
cz
K
N
ow opa
ń
e
M
ia
st
B
eł
o
ch
at
ó
Ni
w
es
za
w
a
Tc
ze
C
w
ho
cz
ew
o
Po
ła
ni
ec
C
ho
tc
za
M
ał
ki
ni
K
rz a
yw
Kr iec
zy
m
Ko ó w
zi
en
ic
W
ys e
zk
ów
P
Pn
Lu nie
ie
w
w
bi
oo
at
ow Kra
jn
oik
K
op
al
in
D
ęb o
og
ó
St
ep ra
ni
St ca1
ep
ni
W ca2
ie
ch
o
Ka wo
ro
le
w
o
Li
G
s
ow
oś
ci
o
er
ad
ów
Po
C
he
dl
łm
as
ie
n
br
Pą o
ak
tn
ów
w
sk
az
an
ia
0,0
Proponowana lokalizacja
w.
rcl
Źródło: Ekspertyza na temat kryteriów lokalizacji elektrowni jądrowych oraz wstępna ocena uzgodnionych lokalizacji,
Energoprojekt-Warszawa, Warszawa 2009
Wyniki pracy opublikowano na stronie internetowej MG i przekazano potencjalnemu inwestorowi
pierwszej polskiej elektrowni jądrowej, PGE Polska Grupa Energetyczna S.A., do dalszych badań
i analiz.
Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, do obowiązków inwestora należy wybór lokalizacji elektrowni
jądrowej i przeprowadzenie szczegółowych analiz lokalizacyjnych.
W związku z tym PGE S.A. prowadziła własne rozpoznanie potencjalnych lokalizacji pierwszej
elektrowni jądrowej. W dniu 25 listopada 2011 r. inwestor, PGE S.A., podał do wiadomości listę
trzech potencjalnych lokalizacji elektrowni jądrowej. Na liście znalazły się
Choczewo, woj. pomorskie, gm. Choczewo,
•
Żarnowiec, woj. pomorskie, gm. Krokowa i Gniewino (rejon byłej budowy EJ Żarnowiec),
•
Gąski, woj. zachodniopomorskie, gm. Mielno.
ww
•
Informacje w tym zakresie zostały uwzględnione w Prognozie oddziaływania na środowisko Programu
PEJ oraz w konsultacjach społecznych.
Wskazanie tych lokalizacji poprzedzone było analizą i oceną potencjalnych lokalizacji,
zgodnie ze Strategią oceny i wyboru lokalizacji elektrowni jądrowej, opracowaną w czerwcu 2011 r.
Proces wyboru docelowej lokalizacji elektrowni jądrowej, opisany w ww. strategii, składa się
z 3 głównych etapów
1. Poszukiwanie i ocena lokalizacji. Wskazanie lokalizacji do badań lokalizacyjnych
v.p
l
i środowiskowych.
2. Badania lokalizacyjne i środowiskowe dla 3 rekomendowanych lokalizacji.
3. Wybór docelowej lokalizacji.
.go
Proces poszukiwania i oceny lokalizacji opracowano przy uwzględnieniu przepisów prawa,
międzynarodowych wytycznych i najlepszych praktyk, a także przy wsparciu międzynarodowych firm
inżynieryjnych oraz doświadczonych doradców, mających udokumentowane doświadczenie
w zakresie wsparcia wyboru lokalizacji dla elektrowni jądrowych oraz zarządzania projektami
i inwestycjami w energetyce jądrowej. W procesie oceny określono obszar geograficzny badań,
w ramach którego, na podstawie opracowanego zestawu kryteriów kwalifikacyjnych oraz techniczno-organizacyjnych, wyłoniono drogą eliminacji i zawężania wyboru listę lokalizacji-kandydatów. Listę tę
poddano następnie analizie wielokryteriowej uwzględniającej różne wagi poszczególnych kryteriów,
w zależności od ich znaczenia dla projektu elektrowni jądrowej, tak aby uzyskać ranking określający
przydatność poszczególnych lokalizacji. Z powstałego rankingu wybrano krótką listę lokalizacji-kandydatów, które zostały rekomendowane do przeprowadzenia dalszych badań lokalizacyjnych
i środowiskowych. Badania lokalizacyjne i środowiskowe, oparte na istniejących w Polsce regulacjach
prawnych, mają za zadanie ostatecznie potwierdzić przydatność badanych lokalizacji
do posadowienia elektrowni jądrowej oraz pozwolić na uzyskanie wymaganych prawem pozwoleń,
niezbędnych do rozpoczęcia inwestycji.
w.
rcl
W lutym 2013 r. rozpoczęto przygotowania do badań lokalizacyjnych i środowiskowych równolegle
w dwóch lokalizacjach: Choczewo i Żarnowiec. Wyniki ww. badań pozwolą wskazać docelową
lokalizację pierwszej polskiej elektrowni jądrowej.
8.3. WYMAGANIA ROZPATRYWANE PRZEZ INWESTORA DLA LOKALIZACJI ELEKTROWNI
JĄDROWYCH
Wybór odpowiedniej lokalizacji jest ważnym elementem zapewnienia bezpieczeństwa elektrowni
jądrowej. Wymaga on rozważenia następujących aspektów
oddziaływania elektrowni jądrowej na otoczenie, zarówno w czasie normalnej pracy,
jak i podczas awarii projektowych i pozaprojektowych. Oddziaływania te nie mogą
powodować skutków większych niż dopuszczalne według obowiązujących przepisów.
Oznacza to, że projekt, budowa i eksploatacja elektrowni jądrowej muszą uwzględniać
ograniczenia wynikające z warunków lokalizacji,
•
oddziaływania środowiska naturalnego i człowieka na elektrownię jądrową. Oddziaływania te
nie mogą spowodować skutków zagrażających bezpieczeństwu elektrowni jądrowej. Dlatego
też elektrownia jądrowa musi być zaprojektowana, zbudowana i eksploatowana
z uwzględnieniem wszystkich potencjalnych zagrożeń wynikających z danej lokalizacji.
ww
•
Najważniejszymi czynnikami branymi pod uwagę w procesie wyboru lokalizacji będą: dostępna
powierzchnia działki pod elektrownię i zaplecze budowlane, dostęp do wody chłodzącej, możliwość
wyprowadzenia mocy z elektrowni, budowa geologiczna i stabilność sejsmiczna terenu, gęstość
i rozkład zaludnienia okolic elektrowni, ograniczenia budowy i eksploatacji elektrowni ze względu
na warunki otoczenia, w tym ochronę środowiska i zagospodarowanie terenu, dostęp do szlaków
komunikacyjnych, brak zagrożeń ze strony przyrody i działalności prowadzonej przez człowieka oraz
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
odpowiednie warunki meteorologiczne. Badania lokalizacyjne będą prowadzone zgodnie z ustawą –
Prawo atomowe oraz przepisami wykonawczymi, zwłaszcza rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia
10 sierpnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu przeprowadzania oceny terenu przeznaczonego
pod lokalizację obiektu jądrowego, przypadków wykluczających możliwość uznania terenu
za spełniający wymogi lokalizacji obiektu jądrowego oraz w sprawie wymagań dotyczących raportu
lokalizacyjnego dla obiektu jądrowego.
v.p
l
ROZDZIAŁ 9. PRZYGOTOWANIE I WYMAGANE ZMIANY KRAJOWEGO
SYSTEMU PRZESYŁOWEGO
9.1. GŁÓWNE UWARUNKOWANIA
W celu zapewnienia niezawodnej pracy elektrowni jądrowej konieczne jest odpowiednie powiązanie
jej z KSE. Sposób powiązania elektrowni jądrowej z KSE powinien gwarantować zarówno niezawodne
wyprowadzenie mocy w głąb sytemu elektroenergetycznego, jak i odpowiednią niezawodność
zasilania jej potrzeb własnych w stanach normalnej pracy sieci oraz w stanach pozakłóceniowych.
.go
Z uwagi na wielkość mocy, elektrownia jądrowa będzie przyłączona do krajowej sieci przesyłowej
(KSP) obejmującej linie i stacje o napięciu 220 i 400 kV. Sieć 220 kV stanowi strukturę dobrze
rozbudowaną i wielokrotnie zamkniętą, zaś sieć 400 kV jest stosunkowo dobrze rozwinięta
na południu kraju, natomiast w części wschodniej i północnej nie stanowi w pełni zamkniętego
układu sieciowego.
9.2. PROPOZYCJE DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ROZWOJU KSE
w.
rcl
Rolę Operatora Systemu Przesyłowego (OSP) w Polsce pełni spółka Polskie Sieci Elektroenergetyczne
S.A. (PSE). OSP planuje rozwój sieci przesyłowej w perspektywie długookresowej (co najmniej
15-letniej) w taki sposób, aby zapewnić pokrycie zapotrzebowania na energię elektryczną,
niezawodną pracę całego KSE oraz aby stworzyć odpowiednie warunki dla uczestników rynku energii
elektrycznej (wytwórcom i odbiorcom).
Strategicznymi działaniami OSP ujętymi w planie rozwoju sieci przesyłowej (PRSP) są
zwiększanie zdolności przesyłowych KSP poprzez budowę nowych, wielotorowych linii 400 kV
(również z wykorzystaniem korytarzy istniejących linii 220 kV),
•
przeprowadzenie inwestycji sieciowych związanych z rozbudową i modernizacją linii i stacji
400 i 220 kV,
•
zwiększanie pewności zasilania odbiorców energii elektrycznej, w tym odbiorców dużych
aglomeracji miejskich,
•
zwiększanie pewności i niezawodności pracy KSE oraz obniżanie strat przesyłowych,
•
wzmocnienie połączeń transgranicznych umożliwiających wzajemne dostawy energii
elektrycznej z państwami sąsiednimi.
ww
•
Na etapie prac przygotowawczych do budowy elektrowni jądrowej konieczne jest podjęcie prac nad
ustaleniem podstawowych kryteriów systemowych, jakie powinien spełniać układ przyłączenia
elektrowni jądrowej do KSE. Opracowania wymagają m.in. następujące kwestie
•
wybór schematu głównego układu (projektu) stacji przy elektrowni jądrowej,
•
dopuszczalna, ze względów niezawodności, maksymalna długość linii wyprowadzających moc
z transformatorów blokowych do stacji,
•
liczba linii wyprowadzających moc z elektrowni jądrowej i ich zdolności przesyłowych
(w zależności od mocy zainstalowanej w elektrowni),
opracowanie odpowiedniego układu zasilania potrzeb własnych elektrowni jądrowej,
•
kryteria niezawodności pracy sieci przesyłowych i dystrybucyjnych wpływających na pracę
elektrowni jądrowej.
v.p
l
•
Zadania te powinny być realizowane przy ścisłej współpracy PSE, lokalnego operatora systemu
dystrybucyjnego (OSD) i inwestora przy wsparciu niezależnych konsultantów i ekspertów.
.go
Niezależnie od lokalizacji, przyłączenie elektrowni jądrowej do sieci będzie wymagało rozbudowy
sieci przesyłowej, w tym przede wszystkim sieci o napięciu 400 kV. Dlatego też działania związane
z rozbudową infrastruktury sieciowej, zarówno stacyjnej, jak i liniowej, należy podjąć ze znacznym
wyprzedzeniem w stosunku do procesu budowy elektrowni jądrowej. W tym celu należy jak
najwcześniej wykonać wariantowe analizy systemowe, uwzględniające budowę elektrowni jądrowej
we wszystkich rozważanych lokalizacjach. Określony zakres niezbędnej rozbudowy systemu
przesyłowego, wspólny dla wszystkich wariantów, zostanie wprowadzony do Planu rozwoju systemu
elektroenergetycznego PSE S.A. niezwłocznie po uzyskaniu rezultatów wykonanych analiz,
zaś odpowiednie inwestycje rozpoczęte.
Docelowy zakres rozbudowy sieci przesyłowej w celu przyłączenia EJ do sieci określony zostanie po
złożeniu przez inwestora wniosku o wydanie warunków przyłączenia, w którym podana zostanie
m.in. ostateczna lokalizacja elektrowni oraz jej moc. Wtedy też należy rozpocząć inwestycje sieciowe
specyficzne dla danej technologii i lokalizacji.
w.
rcl
9.3. PROBLEMY DO ROZWIĄZANIA
Realizacja inwestycji sieciowych na potrzeby wyprowadzenia mocy z dużych jednostek wytwórczych,
w tym elektrowni jądrowych, wymaga kilkuletniego okresu przygotowawczego oraz realizacji. Na
gruncie obowiązujących regulacji prawnych proces ten może zająć około 7–10 lat.
Analizując poszczególne etapy procesu inwestycyjnego w zakresie inwestycji sieciowych, należy
stwierdzić, że relatywnie najdłużej trwa etap przygotowania inwestycji.
Opisane powyżej podejście do rozwoju KSE umożliwi realizację rozbudowy sieci przesyłowej zgodnie
z harmonogramem budowy elektrowni jądrowej, a w konsekwencji wyprowadzenie z elektrowni
jądrowej pełnej mocy od chwili jej uruchomienia.
ww
Ułatwienia w prowadzeniu inwestycji sieciowych dla energetyki jądrowej wprowadziła ustawa
o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji
towarzyszących 73 . Narzędzia prawne pozwalające na efektywniejsze prowadzenie wszystkich
inwestycji sieciowych zawiera zaś projekt ustawy o korytarzach przesyłowych. Trudno jednak na tym
etapie przesądzić, kiedy ustawa wejdzie w życie.
Ponadto należy zwrócić uwagę na najnowsze rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
nr 347/2013 z dnia 17 kwietnia 2013 r. w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej
infrastruktury energetycznej, uchylające decyzję nr 1364/2006/WE oraz zmieniające rozporządzenia
(WE) nr 713/2009, (WE) nr 714/2009 i (WE) nr 715/200974.
73
74
Dz. U. Nr 135, poz. 789, z 2012 r. poz. 951 oraz z 2014 r. poz. 40.
Dz. Urz. UE L 115 z 25.04.2013, s. 39.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
W przypadku gdyby wyprowadzenie mocy z elektrowni jądrowej było dokonywane po liniach
objętych statusem PCI (co jest możliwe z uwagi na korytarz TEN-E płn.–płd.), możliwe będzie
skorzystanie z dodatkowych przywilejów w zakresie „szybkiej ścieżki w wydawaniu pozwoleń na
budowę takiej infrastruktury przesyłowej”.
v.p
l
ROZDZIAŁ 10. OCHRONA ŚRODOWISKA
10.1. ROLA ENERGETYKI JĄDROWEJ W OCHRONIE ŚRODOWISKA I KLIMATU
Ochrona klimatu wraz z przyjętym przez UE pakietem klimatyczno-energetycznym powoduje
konieczność przestawienia produkcji energii elektrycznej na technologie o niskiej lub zerowej emisji
CO2. W istniejącej sytuacji szczególnego znaczenia nabrało wykorzystywanie wszelkich dostępnych
technologii zeroemisyjnych i niskoemisyjnych z równoległym podnoszeniem poziomu bezpieczeństwa
energetycznego i obniżaniem emisji zanieczyszczeń przy zachowaniu efektywności ekonomicznej.
.go
Powyższe uwarunkowania znalazły odzwierciedlenie w Polityce energetycznej Polski do 2030 roku.
Jak wspomniano wcześniej, jednym z jej celów jest: „Ograniczenie oddziaływania energetyki na
środowisko”.
Głównymi celami polityki energetycznej w tym obszarze są
ograniczenie emisji CO2 do 2020 r. przy zachowaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa
energetycznego,
•
ograniczenie emisji SO2 i NOx oraz pyłów do poziomów wynikających z obecnych
i projektowanych regulacji unijnych,
•
ograniczanie negatywnego oddziaływania energetyki na stan wód powierzchniowych
i podziemnych,
w.
rcl
•
•
minimalizacja składowania odpadów poprzez jak najszersze wykorzystanie ich w gospodarce,
•
zmiana struktury wytwarzania energii w kierunku technologii niskoemisyjnych.
Prowadzone w ostatnim okresie prace nad podniesieniem poziomu bezpieczeństwa reaktorów
doprowadziły także do zmniejszenia oddziaływania elektrowni jądrowych na środowisko w przypadku
ewentualnej poważnej awarii. Elektrownie jądrowe nie emitują tlenków siarki i azotu, pyłów ani
toksycznych substancji chemicznych. Nie emitują też dwutlenku węgla, a wielkości emisji
występujących w innych etapach cyklu paliwowego (np. przy przewozie rudy uranowej z kopalni
do miejsca jej oczyszczania) są porównywalne z poziomami emisji dla elektrowni wiatrowych
i elektrowni wodnych.
ww
Na rys. 10.1 przedstawiono porównanie emisji gazów cieplarnianych przy wytwarzaniu energii
elektrycznej z wykorzystaniem różnych nośników energii pierwotnej – na podstawie danych
Światowej Rady Energetycznej, natomiast na rys. 10.2 porównanie kosztów zewnętrznych
wytwarzania energii elektrycznej dla różnych technologii75.
Dane zbierane systematycznie przez urzędy dozoru jądrowego w różnych krajach wskazują, że roczna
dawka promieniowania na granicy strefy ochronnej reaktora (strefa ograniczonego użytkowania)
wynosi od 0,01 do 0,03 mSv/rok, podczas gdy dawka od tła naturalnego w Polsce wynosi 2,5 mSv,
a np. w Finlandii 7 mSv/rok. Oznacza to, że dodatkowe napromieniowanie od elektrowni jądrowych
jest sto razy mniejsze od naturalnych różnic promieniowania między Finlandią a Polską. Co więcej,
75
Dane ze studium Europejskiej Agencji Środowiska – External Energy Costs – Externe, http://www.eea.europa.eu/data–
and–maps/figures/estimated–average–eu–external–costs.
v.p
l
nawet na terenie samej Polski występują różnice promieniowania naturalnego wielokrotnie większe
niż promieniowanie emitowane przez elektrownie jądrowe.
Pod względem kosztów zewnętrznych (tj. kosztów środowiskowych i zdrowotnych), energetyka
jądrowa prezentuje się bardzo korzystnie, co potwierdza EAŚ76. Łączne koszty zewnętrzne dla
energetyki jądrowej są porównywalne z kosztami OZE. Szczegółowe zestawienie prezentuje rys. 10.2.
W celu spełnienia wymagań ochrony środowiska, w odniesieniu do ingerencji inwestycji
w środowisko, na kolejnych etapach realizacji projektu budowy elektrowni jądrowej będą
dokonywane oceny oddziaływania na środowisko, zgodnie z ustawą z dnia 3 października 2008 r.
o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie
środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko77.
1600
1400
1062
1000
Emisja min
1026
834
800
Emisja max
774
657
600
469
w.
rcl
ton CO2/GWh
1200
1372
.go
Rys. 10.1. Emisja gazów cieplarnianych przy wytwarzaniu energii elektrycznej z wykorzystaniem
różnych nośników energii pierwotnej
398
400
245
187
200
0
W.B.
W.K. W.K.+CCS Ropa
Gaz Gaz+CCS
104
13
5
7 22
3 40
PV
Hydro Biomasa Wiatr
EJ
90
1549
Źródło: Raport Światowej Rady Energetycznej, 2004
Główne zagadnienia dotyczące oceny oddziaływania na środowisko obiektów energetyki jądrowej
regulują następujące akty normatywne
ustawa OOŚ – ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku
i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania
na środowisko,
•
ustawa inwestycyjna – ustawa z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji
inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących,
•
rozporządzenie OOŚ – rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie
przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko78.
ww
•
W Polsce organem właściwym do przeprowadzenia procedury OOŚ dla obiektów energetyki jądrowej
obligatoryjnie jest Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (art. 61 ust. 3a ustawy OOŚ). Jest
76
Tamże.
Dz. U. z 2013 r. poz. 1235 i 1238.
78
Dz. U. z 2010 r. Nr 213, poz. 1397 oraz z 2013 r. poz. 817.
v.p
l
to centralny organ administracji rządowej ds. ochrony środowiska oraz ochrony przyrody,
wykonujący swoje zadania przy pomocy Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. Generalny
Dyrektor Ochrony Środowiska podlega ministrowi właściwemu ds. środowiska.
w.
rcl
.go
Rys. 10.2. Koszty zewnętrzne energetyki jądrowej na tle innych źródeł energii
wg Europejskiej Agencji Środowiska
Źródło: Estimated average EU external costs for electricity generation technologies in 2005, European Environment Agency,
http://www.eea.europa.eu/data-and-maps/figures/estimated-average-eu-external-costs
ww
Legenda do wykresu
Coal – Lignite – elektrownie na węgiel brunatny
Hard Coal – elektrownie na węgiel kamiennny
Hard Coal PBFC – elektrownie na węgiel kamienny z technologią kotła fluidalnego
Oil – olej opałowy
Natural Gas CCGT – elektrownie gazowo-parowe
CHP Diesel – elektrociepłownie opalane olejem opałowym
CHP Gas – elektrociepłownie gazowe
Nuclear LWR – elektrownie jądrowe z reaktorami lekkowodnymi
Nuclear PWR – elektrownie jądrowe z reaktorami wodnymi ciśnieniowymi
Hydropower – elektrownie wodne
Photovoltaic – elektrownie fotowoltaiczne
Wind – elektrownie wiatrowe.
10.2. KONSULTACJE TRANSGRANICZNE PROGRAMU PEJ
Działając zgodnie z przepisami ustawy OOŚ, projekt Programu PEJ poddano procesowi Strategicznej
Oceny Oddziaływania na Środowisko.
MG wykonało w 2010 r. Prognozę oddziaływania na środowisko projektu Programu PEJ. W dniu
30 grudnia 2010 r. rozpoczęto proces udziału społeczeństwa w sporządzaniu Strategicznej Oceny
Oddziaływania na Środowisko projektu Programu PEJ. Procedura formalnych konsultacji społecznych
Prognozy oddziaływania na środowisko projektu Programu PEJ trwała 3 miesiące – od 30 grudnia
v.p
l
2010 r. do 31 marca 2011 r.; w jej wyniku otrzymano uwagi ok. 300 instytucji i organizacji z całego
kraju.
Ponieważ ww. Prognoza wykazała możliwość wystąpienia transgranicznych oddziaływań Programu
PEJ, przeprowadzone zostało dla niego również postępowanie transgraniczne – zgodne z wymogami
ww. ustawy i ratyfikowanych przez Polskę konwencji międzynarodowych – z Espoo79 oraz z Aarhus.
W dniu 18 lipca 2011 r. rozpoczęto konsultacje transgraniczne Prognozy i Programu PEJ. Konsultacje
prowadziło MG, we współpracy z GDOŚ. W ich ramach Polska przekazała zainteresowanym
(narażonym) państwom przetłumaczoną część dokumentacji (Programu PEJ i Prognozy oddziaływania
na środowisko), umożliwiającą ocenę potencjalnych oddziaływań.
.go
Do udziału w konsultacjach transgranicznych zaproszono 10 państw: Litwę, Łotwę, Estonię, Szwecję,
Danię, Niemcy, Austrię, Czechy, Słowację i Finlandię. Litwa, Łotwa i Estonia zrezygnowały z udziału
w konsultacjach. Z pozostałymi krajami uzgodniono termin zakończenia udziału społeczeństw tych
krajów w konsultacjach na 31 października 2011 r. W dniu 26 października 2011 r. do GDOŚ, będącej
organem koordynującym postępowanie w kontekście transgranicznym, wpłynął wniosek Niemiec
o wydłużenie czasu na konsultacje społeczne do 4 stycznia 2012 r. Analogiczny wniosek złożyły
Austria i Finlandia.
Wychodząc naprzeciw wnioskom Finlandii, Austrii i Niemiec oraz mając na uwadze przepisy prawa,
mówiące o obowiązku równego traktowania wszystkich ich uczestników, postanowiono wydłużyć
wszystkim krajom termin na przeprowadzenie konsultacji społecznych do 4 stycznia 2012 r.
w.
rcl
W dniu 25 listopada 2011 r. inwestor – PGE S.A., podał do wiadomości listę trzech potencjalnych
lokalizacji elektrowni jądrowej, na której znalazły się: Gąski, Choczewo i Żarnowiec.
W związku z faktem, że wśród ogłoszonych przez inwestora lokalizacji znalazła się miejscowość Gąski,
której nie było na liście 27 lokalizacji wytypowanych przez MG, MG przygotowało aneksy do
•
Prognozy Oddziaływania na Środowisko Programu PEJ,
•
Programu PEJ.
W dniu 8 stycznia 2012 r. aneksy zostały skierowane do państw uczestniczących w konsultacjach
z 21-dniowym terminem na zgłaszanie uwag. Konsultacje transgraniczne aneksów zakończono
27 lutego 2012 r., z uwagi na fakt, że Niemcy rozpoczęły proces swoich konsultacji społecznych
dopiero 6 lutego 2012 r.
ww
W dniu 13 stycznia 2012 r. rozpoczęto także 21-dniowe społeczne konsultacje krajowe ww.
dokumentów, które zakończyły się 3 lutego 2012 r. Do tych konsultacji zastosowano najkrótszy,
dozwolony prawem termin, ze względu na niewielką ilość zmian wprowadzonych aneksami
w stosunku do poddanych już konsultacjom dokumentów.
W wyniku ww. konsultacji od uczestniczących w nich państw otrzymano szereg uwag. Odpowiedzi na
nie zostały przygotowane przez MG oraz, po ich przetłumaczeniu, przekazane do poszczególnych
krajów za pośrednictwem GDOŚ. Jeżeli przekazane wyjaśnienia okazały się niewystarczające,
wówczas zachodziła konieczność zorganizowania konsultacji transgranicznych w formie spotkania
ekspertów na poziomie międzyrządowym. O takie spotkania poprosiły: Austria, Słowacja, Dania
79
Konwencja o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym, podpisana w Espoo dnia 25 lutego
1991 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 96, poz. 1110).
v.p
l
i Niemcy. Na spotkaniach konsultacyjnych wyjaśniono rozbieżności i udzielono odpowiedzi na
dodatkowe kwestie. Na spotkaniach uzgodniono również niezbędne uzupełnienia, które miały być
przesłane krajom narażonym oraz wyrażono wstępne zgody na podpisanie protokołów.
W dniu 23 lipca 2012 r. odbyło się pierwsze spotkanie dwustronne – ze Słowacją. Zakończyło się ono
podpisaniem Protokołu, co zakończyło proces konsultacji transgranicznych z tym krajem.
Analogiczne procedury zastosowano w przypadku pozostałych krajów. Spotkanie dwustronne
z Austrią odbyło się 22 listopada 2012 r., z Niemcami 27 listopada 2012 r., zaś 4 grudnia
2012 r. z Danią. Rozmowy zakończyły się podpisaniem stosownych protokołów, przy czym dopiero na
początku maja 2013 r. podpisano protokół z rozmów z Austrią, co formalnie zakończyło proces
konsultacji transgranicznych Programu PEJ.
.go
Wnioski ze Strategicznej Oceny Oddziaływania na Środowisko projektu Programu PEJ stanowią
ZAŁĄCZNIK NR 2
8.
9.
18.200
1.200
2.000
2.000
5.126
23.326
w tym środki z
programu
wieloletniego
1.200
2.200
2.000
200*
1.000*
8.901
27.101
w tym środki z
programu
wieloletniego
1.200
2.200
2.000
200*
400*
9.228
27.428
w tym środki z
programu
wieloletniego
1.200
2.200
2.000
200*
400*
148
– 160 –
148
v.p
l
Monitor Polski
Zadania wymienione w lp. 6 i 9 finansowane z wydatków ponoszonych przez poszczególnych dysponentów w ramach limitów części (bez prawa zwiększenia limitów o wydatki z tytułu realizacji nowych zadań
wynikających z Programu PEJ).
* Środki budżetu państwa w ramach programu wieloletniego realizacji Programu PEJ, w tym 15.000 tys. z limitów dysponentów bez zwiększania kwot limitów.
** Zadanie to będzie realizowane w ramach umowy o dofinansowanie projektu systemowego pt. „Stworzenie i wdrożenie systemu szkoleń i staży w zakresie energetyki jądrowej i technologii eksploatacji oraz
rozpoznawania zasobów gazu łupkowego” w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, zawartej między NCBiR (instytucja
pośrednicząca) a MNiSW (beneficjent). Projekt będzie realizowany w latach 2013–2015. Budżet projektu wynosi 32 mln zł. Dopiero po przeprowadzeniu konkursów na organizację wyjazdów stażowo-szkoleniowych (jest to program łączny dla technologii gazu łupkowego i energetyki jądrowej) będzie możliwe podanie dokładnej kwoty przeznaczonej na kształcenie kadr w obszarze energetyki jądrowej.
Ponadto, ze względu na charakter projektu, nie można rozbić kwoty na poszczególne lata (może się zdarzyć, że całość środków zostanie wydatkowana w jednym roku; projekt będzie realizowany do końca
2015 r.).
*** Stosownie do przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. Nr 96, poz. 615, z późn. zm.).
.go
16.000**
48.843*
w tym
265.043
13.200
24.000
22.000
2.000*
4.000*
(szkolenie kadr prowadzone
przez MNiSW w ramach
Programu Operacyjnego
Kapitał Ludzki)
w.
rcl
RAZEM
Poszukiwanie zasobów uranu na terytorium Polski, w tym
• środki NFOŚiGW
• budżet MG
Przygotowanie udziału polskiego przemysłu w Programie PEJ (MG)
Koszty uczestnictwa w organizacjach międzynarodowych i
programach badawczych (budżet MG)
ww
7.
v.p
l
§ 3. Program realizuje minister właściwy do spraw gospodarki.
ww
ZAŁĄCZNIK NR 3
Wnioski z raportu ewaluacyjnego projektu Programu PEJ
Rekomendacja
Rząd RP powinien zadbać
o rozwój zaplecza badawczego
w celu efektywnego
realizowania Programu PEJ.
Zaleca się ułatwienie
specjalistom z zakresu
energetyki działań badawczych,
poprzez dostęp do nowych
technologii, innowacji oraz
wsparcie w postaci
dodatkowych środków
finansowych.
Proces ciągły.
Zaleca się wybranie lokalizacji
pierwszej elektrowni jądrowej
w celu przyspieszenia realizacji
Programu PEJ.
Działanie do powinno być
zrealizowane do 2013 r., by
elektrownia jądrowa mogła
powstać do 2020 r.
w.
rcl
Z przeprowadzonych badań
wynika, że powinna zostać
wybrana konkretna lokalizacja
pierwszej elektrowni jądrowej
w Polsce.
Polskie społeczeństwo posiada
niewystarczającą wiedzę na
temat energii jądrowej, co
w konsekwencji ma negatywny
wpływ na efektywność i
skuteczność Programu PEJ.
Należy uświadomić
społeczeństwu korzyści
wynikające z budowy
elektrowni jądrowych
.go
Energetyka jądrowa jest
niezbędna dla gospodarki
polskiej zarówno pod
względem gospodarczym,
ekonomicznym, jak również
środowiskowym.
Termin
Działania powinny być
wdrażane systematycznie
i w trybie pilnym, tak aby do
2020 r. społeczeństwo było
świadome korzyści
wynikających z energetyki
jądrowej.
Polskie społeczeństwo poprzez
różne środki masowego
przekazu uzyskuje negatywne
informacje dotyczące
energetyki jądrowej.
ww
Z przeprowadzonych badań
wynika, że do organizacji
rządowych powinni być
przyjmowani wykształceni
specjaliści, którzy będą
odpowiedzialni przed rządem
polskim.
Rekomenduje się
wprowadzenie programu
edukacyjnego dotyczącego
energii jądrowej począwszy od
gimnazjum poprzez wszystkie
etapy edukacji.
Należy zwiększyć przekaz
pozytywnych i rzetelnych
informacji dotyczących
energetyki jądrowej. Działania
tego typu powinny odbywać
poprzez kampanie reklamowe
i społeczne.
Zaleca się przeznaczenie
środków finansowych na
utworzenie nowych stanowisk
dla ekspertów z zakresu
energetyki jądrowej w
organizacjach rządowych.
149
Działanie powinno być
realizowane od przyszłego roku
szkolnego.
Przygotowanie kampanii
reklamowych i społecznych
powinno odbyć się jak
najwcześniej, by mogły zostać
wdrożone od 2012 r.
Proces ciągły.
Rekomenduje się
doprecyzowanie kwestii
odpadów promieniotwórczych
wraz z wybraniem techniki
lokalizacji ich przetrzymywania.
Lokalizacja miejsca składowania
odpadów promieniotwórczych
powinna zostać wybrana wraz
z lokalizacją pierwszej
elektrowni jądrowej.
ww
w.
rcl
.go
Na podstawie analizy
przeprowadzonych badań
i opinii ekspertów można
stwierdzić, że
niedoprecyzowana jest
kwestia zagospodarowania
odpadów promieniotwórczych,
co z kolei może negatywnie
wpływać na skuteczność
Programu PEJ.
– 162 –
v.p
l
v.p
l
§ 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
1)
Prezes Rady Ministrów: D. Tusk
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644,
z 2012 r. poz. 1237 oraz z 2013 r. poz. 714.
.go
v.p
l
Załącznik nr 4 ....................................................................................................................................... 163
WYKAZ SKRÓTÓW
ABW
AKE
ARE
ASME
v.p
l
A
Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego
Agencje Kredytów Eksportowych
Agencja Rynku Energii S.A.
Amerykańskie Stowarzyszenie Inżynierów Mechaników (ang. American
Society of Mechanical Engineers)
B
Bezpieczeństwo jądrowe i ochrona radiologiczna
Elektrownie na biomasę (ang. Biomass power plant)
Reaktor wodny wrzący (ang. Boiling Water Reactor)
.go
BJiOR
BM
BWR
C
CCS
CEZAR
CF
CO2
Wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (ang. Carbon Capture and
Storage)
Centrum do Spraw Zdarzeń Radiacyjnych
Współczynnik wykorzystania mocy źródła (ang. Capacity Factor)
Dwutlenek węgla
w.
rcl
E
EAŚ
EC
ECURIE
EL
EJ
ENEF
ENSREG
ESA
ESNII
EUR
ww
EURATOM
Eurostat
Europejska Agencja Środowiska (ang. European Environment Agency)
Elektrociepłownia
Porozumienia w Sprawie Systemu Wczesnego Ostrzegania o Zagrożeniach
Radiologicznych Unii Europejskiej (ang. European Community Urgent
Radiological Information Exchange)
Elektrownia
Elektrownia jądrowa
Europejskie Forum Energii Jądrowej (ang. European Nuclear Energy Forum)
Europejska Grupa Organów Dozoru Jądrowego (ang. European Nuclear
Safety Regulators Group)
Agencja Dostaw Euratomu (ang. Euratom Supply Agency)
Europejska Inicjatywa Zrównoważonego Rozwoju Przemysłu Jądrowego
(ang. European Sustainable Nuclear Industrial Initiative)
Wymogi europejskich wytwórców energii elektrycznej (ang. European
Utility Requirements)
Europejska Wspólnota Energii Atomowej
Europejski Urząd Statystyczny
F
FBR
Reaktor prędki powielający (ang. Fast Breeder Reactor)
G
GDOŚ
Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska
viii
GTCC
GTRI
Gminny Punkt Informacyjny
Turbiny gazowe (ang. Gas Turbine)
Elektrownie gazowo-parowe na gaz ziemny (ang. Gas Turbine Combined
Cycle)
Światowa Inicjatywa Redukcji Zagrożeń (ang. Global Threat Reduction
Initiative)
H
HTGR
Reaktor wysokotemperaturowy chłodzony gazem (ang. High Temperature
Gas-Cooled Reactor)
IDC
IFJ PAN
IFNEC
IGCC_C
Instytut Chemii i Techniki Jądrowej
Koszt kapitału własnego i obcego, ponoszony przez inwestora w trakcie
budowy (ang. Interest During Construction)
Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk
Międzynarodowe Ramy Współpracy dla Energetyki Jądrowej (ang.
International Framework for Nuclear Energy Cooperation)
Elektrownie spalające gaz ze zintegrowanej z elektrownią instalacji
zgazowania węgla kamiennego (ang. Coal Integrated Gasification Combined
Cycle)
Elektrownie ze zintegrowaną instalacją zgazowania węgla kamiennego
i instalacjami wychwytu i składowania CO2 (ang. Coal Integrated
Gasification Combined Cycle with Carbon Capture and Storage)
Zintegrowany Przegląd Infrastruktury Jądrowej (ang. Integrated Nuclear
Infrastructure Review)
Międzynarodowy Projekt Innowacyjnych Reaktorów Jądrowych i Cyklów
Paliwowych (ang. International Project on Innovative Nuclear Reactors and
Fuel Cycles)
Zintegrowana Misja Przeglądu Dozoru Jądrowego (ang. Integrated
Regulatory Review Service)
Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ang. International
Organization for Standardization)
w.
rcl
IGCC_C + CCS
.go
I
IChTJ
Poz. 502
v.p
l
GPI
GT
–9–
INIR
INPRO
IRRS
ISO
K
Komisja Europejska
Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej
Krajowy Punkt Kontaktowy
Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym
Krajowy System Elektroenergetyczny
Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych
Krajowa Sieć Przesyłowa
Kilowatogodzina
ww
KE
KOWEZiU
KPK
KPPzOPiWPJ
KSE
KSOP
KSP
KWh
L
LCI
Lokalne Centrum Informacyjne
ix
LWR
Lokalny Komitet Informacyjny
Elektrownie jądrowe z reaktorami chłodzonymi i moderowanymi lekką
wodą, w analizach ARE S.A. skrót ten oznacza elektrownie jądrowe
z reaktorami wodnymi III generacji (ang. Light Water Reactor)
M
MAE
MAEA
MG
MNiSW
MWh
Międzynarodowa Agencja Energii (ang. International Energy Agency OECD)
Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (ang. International Atomic
Energy Agency)
Ministerstwo Gospodarki
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Megawatogodzina
NEPIO
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju
Narodowe Centrum Badań Jądrowych
Agencja Energii Jądrowej OECD (ang. Nuclear Energy Agency)
Instytucja wdrażająca program energetyki jądrowej
(ang. Nuclear Energy Program Implementing Organization)
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Tlenki azotu
Elektrownie jądrowe z reaktorami IV generacji
(patrz: LWR)
w.
rcl
NFOŚiGW
NOx
Nuclear IV GEN
Nuclear LWR
.go
N
NCBiR
NCBJ
NEA
Poz. 502
v.p
l
LKI
– 10 –
O
OECD
OEJ
OHSAS
OSD
OSP
OVN
OZE
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organization for
Economic Co-operation and Development)
Obiekt energetyki jądrowej
System zarządzania higieną i bezpieczeństwem pracy (ang. Occupational
health and safety management systems)
Operator systemu dystrybucyjnego
Operator systemu przesyłowego
Nakłady inwestycyjne kontraktowe (ang. overnight investment costs)
Odnawialne Źródła Energii
P
Państwowa Agencja Atomistyki
Elektrownie kondensacyjne spalające węgiel kamienny w kotłach pyłowych
(ang. Pulverized Coal)
Elektrownie z kotłami pyłowymi na węgiel kamienny i instalacjami
wychwytu i składowania CO2 (ang. Pulverized Coal with Carbon Capture and
Storage)
Pełnomocnik Rządu do spraw Polskiej Energetyki Jądrowej
Polska Grupa Energetyczna S.A.
Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy
Elektrownie kondensacyjne spalające węgiel brunatny w kotłach pyłowych
(ang. Pulverized Lignite)
ww
PAA
PC
PC +CCS
Pełnomocnik
PGE
PIG
PL
x
Program PEJ
PSE
PURL
PV
PWR
Elektrownie z kotłami pyłowymi na węgiel brunatny i instalacjami
wychwytu i składowania CO2 (ang. Pulverized Lignite with Carbon Capture
and Storage)
Program polskiej energetyki jądrowej
Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A.
Podziemne Laboratorium Badawcze (ang. Polish Underground Research
Laboratory)
Elektrownie słoneczne (ang. Photovoltaic power plants)
Reaktor wodny ciśnieniowy (ang. Pressurized Water Reactor)
R
Zasady projektowania i budowy urządzeń mechanicznych wysp jądrowych
reaktorów wodno-ciśnieniowych (fr. Règles de Conception et de
Construction des matériels Mécaniques des îlots nucléaires REP)
.go
RCCM
S
SO2
SDR
SWOT
Poz. 502
v.p
l
PL + CCS
– 11 –
Dwutlenek siarki
Specjalne prawa ciągnienia (ang. Special Drawing Rights), międzynarodowa,
umowna jednostka rozrachunkowa
Analiza SWOT (analiza uwzględniająca szanse i zagrożenia związane
z określonym projektem)
w.
rcl
T
TWh
Terawatogodzina
U
UDT
UE
URD
URE
Urząd Dozoru Technicznego
Unia Europejska
Wymogi wytwórców energii elektrycznej w USA (ang. Utility Requirements
Document)
Urząd Regulacji Energetyki
V
V4
Grupa Wyszehradzka (Polska, Czechy, Słowacja, Węgry)
ww
W
WENRA
WWER
Zachodnioeuropejskie Stowarzyszenie Dozorów Jądrowych (ang. Western
European Nuclear Regulators Association)
Ogólna nazwa rosyjskich reaktorów typu PWR (ros. Wodo-Wodianoj
Energieticzeskij Rieaktor, pol. Reaktor energetyczny chłodzony
i moderowany wodą)
xi
Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych, Państwowe
przedsiębiorstwo użyteczności publicznej
ww
w.
rcl
.go
ZUOP
v.p
l
Z
xii
v.p
l
ROZDZIAŁ 1. WPROWADZENIE
Podstawowym celem polityki energetycznej państwa jest zapewnienie odpowiedniego poziomu
zaspokajania potrzeb energetycznych społeczeństwa i gospodarki po konkurencyjnych cenach
i w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska. Realizacja tego celu w perspektywie
najbliższych dekad będzie determinowana przez potrzeby inwestycyjne związane z rozwojem
infrastruktury wytwórczej oraz uczestnictwo Polski w realizacji polityki klimatyczno-energetycznej
Unii Europejskiej. W rezultacie niezbędna będzie zmiana struktury wytwarzania energii elektrycznej,
polegająca na stopniowym odchodzeniu od źródeł o wysokiej emisji CO2 na rzecz źródeł
zeroemisyjnych i niskoemisyjnych1. W tym kontekście szczególne znaczenie ma energetyka jądrowa,
która oprócz braku emisji CO2, pyłów (PM), dwutlenku siarki (SO2), tlenków azotu (NOX) i innych
zanieczyszczeń pyłowo-gazowych gwarantuje stabilne dostawy energii elektrycznej.
.go
Argumentem przemawiającym za wdrożeniem energetyki jądrowej jest konieczność zapewnienia
odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa energetycznego Polski. Można to osiągnąć głównie poprzez
dywersyfikację bazy paliwowej i produkcję energii po racjonalnych kosztach, z uwzględnieniem
wymagań środowiskowych. Takie warunki spełniają nowoczesne elektrownie jądrowe2.
Budowa i eksploatacja elektrowni jądrowych przyniesie korzyści w zakresie bezpieczeństwa
energetycznego, ale także wpłynie korzystnie na rynek energii. Dzięki rozwojowi energetyki jądrowej
tempo wzrostu cen energii zostanie spowolnione, a w dalszej perspektywie zahamowane;
•
ceny energii zostaną utrzymane na stabilnym poziomie, ponieważ koszty paliwa jądrowego są
względnie stabilne i nie podlegają większym wahaniom;
w.
rcl
•
•
zapewnione zostanie bezpieczeństwo i ciągłość dostaw paliwa – surowiec do produkcji
paliwa jądrowego (głównie uran) jest pozyskiwany z krajów stabilnych politycznie, a jego ilość
potrzebna do pracy elektrowni jest niewielka i łatwa do zmagazynowania na wiele lat.
Priorytety polskiej polityki energetycznej w odniesieniu do energetyki jądrowej zostały określone
w dokumencie pt. Polityka energetyczna Polski do 2030 roku3 w punkcie 4 – „Dywersyfikacja
struktury wytwarzania energii elektrycznej poprzez wprowadzenie energetyki jądrowej”.
ww
Przewiduje się, że zużycie energii elektrycznej w Polsce będzie rosło, m.in. ze względu
na spodziewany wzrost gospodarczy w naszym kraju oraz relatywnie niski poziom zużycia obecnie –
niemożliwy do utrzymania w dłuższej perspektywie. Według danych Eurostat z 2011 r., Polska plasuje
się na 24 miejscu wśród krajów UE pod względem rocznego zużycia energii elektrycznej
w przeliczeniu na mieszkańca, które wynosi ok. 4,1 tys. kWh, tj. znacznie poniżej średniej „starej”
15 UE, wynoszącej ok. 7,5 tys. kWh.
1
Terminologia przyjęta zgodnie z podziałem zastosowanym przez KE w dokumencie EU Energy, Transport and GHG
Emissions: Trends to 2050 z grudnia 2013 r., s. 46. Zgodnie z nim za zeroemisyjne uważane są źródła jądrowe i OZE, a za
niskoemisyjne czyste technologie węglowe (m.in. CCS).
2
Najnowsze reaktory generacji III i III+ spełniają wymogi bezpieczeństwa przewidziane w testach odpornościowych Komisji
Europejskiej (tzw. stress testach).
3
Ogłoszona w Monitorze Polskim jako załącznik do obwieszczenia Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2009 r. w sprawie
polityki energetycznej państwa do 2030 r. (M.P. z 2010 r. Nr 2, poz. 11). Dokument przyjęto w drodze uchwały nr 202/2009
Rady Ministrów z dnia 10 listopada 2009 r. w sprawie Polityki energetycznej Polski do 2030 roku (niepubl.), zmienionej
uchwałą nr 157/2010 Rady Ministrów z dnia 29 września 2010 r. (niepubl.).
v.p
l
Zaktualizowana prognoza zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 r.4 przewiduje wzrost
zapotrzebowania na finalną energię elektryczną o ok. 36%, tj. z poziomu 119,1 TWh w 2010 r.
do 161,4 TWh w 2030 r. Oznacza to średnioroczny wzrost zapotrzebowania na poziomie 1,5%, mimo
konsekwentnego wdrażania przedsięwzięć racjonalizujących zużycie energii zgodnie z wymogami UE.
Dla zaspokojenia rosnących potrzeb w zakresie konsumpcji energii elektrycznej konieczne będzie
zatem zwiększenie produkcji. Obok nowych, wysokosprawnych elektrowni węglowych niezbędna
będzie budowa mocy wytwórczych innego typu: jądrowych, gazowych i odnawialnych. Zgodnie
z omawianą prognozą, moc zainstalowana w źródłach wytwórczych powinna wzrosnąć z ok. 33,5 tys.
MW w 2010 r. do ok. 44,5 tys. MW w 2030 r., czyli o ok. 33%.
.go
Polska od 1980 r. jest importerem energii netto, a przy ograniczonym potencjale rodzimych zasobów
energii pierwotnej tendencja ta będzie się utrzymywać. Własne zasoby surowców potrzebnych
do wytwarzania energii elektrycznej nie wystarczą dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego
Polski. Trwające prace nad wydobywaniem gazu łupkowego są na zbyt wczesnym etapie, aby ocenić,
czy źródło to może istotnie zmienić polską strukturę wytwarzania energii (tzw. miks energetyczny).
Obecna struktura paliwowa polskiej elektroenergetyki ukształtowała się po II wojnie światowej, kiedy
państwo było zmuszone bazować na rodzimych zasobach wobec braku dewiz na ewentualne zakupy
paliw z importu. Niekorzystny wpływ na utrwalenie tej struktury miała także decyzja rządu
o rezygnacji z budowy Elektrowni Jądrowej „Żarnowiec”.
W 2012 r. pomimo obserwowanej w ostatnich latach tendencji spadkowej, udział węgla w produkcji
energii elektrycznej wyniósł 85%.
w.
rcl
Spełnienie wymagań UE w zakresie zapewnienia przez Polskę 15% udziału energii odnawialnej
w strukturze energii finalnej brutto w 2020 r. spowoduje znaczący wzrost udziału odnawialnych
źródeł energii (OZE) w miksie energetycznym, pomimo utrzymujących się wysokich kosztów
wytwarzania dla technologii odnawialnych.
Według ww. prognozy w zakresie zapotrzebowania na energię i paliwa do 2030 r., uwzględniającej
przewidywane efekty wdrażania przedsięwzięć efektywnościowych, wymogi UE w zakresie
ograniczania emisji oraz prognozę cen paliw kopalnych do 2030 r., uzasadnione jest wprowadzenie
energetyki jądrowej do struktury źródeł wytwórczych po 2025 r. Umożliwi to zmniejszanie emisji CO2
w elektroenergetyce oraz złagodzenie wzrostu cen energii elektrycznej spowodowanego wysokimi
kosztami ograniczania emisji CO2. Z powyższych względów po 2025 r. bloki jądrowe powinny
odgrywać istotną rolę w strukturze nowych elektrowni systemowych.
ww
Uwzględniając przewidywane zwiększenie udziału OZE oraz inwestycje w zdeterminowane nowe
źródła węglowe określone w rozdziale 4.1., struktura mocy źródeł energii elektrycznej powinna
przedstawiać się w 2030 r. jak na rys. 1.1. Analizy dokonano, opierając się na konserwatywnych
założeniach odnośnie do parametrów techniczno-ekonomicznych energetyki jądrowej.
W rozdziale 4. dokonano porównania planowanych inwestycji w nowe moce wytwórcze z wariantem
realnego rozwoju energetyki jądrowej.
Mimo rosnących wymogów dot. ochrony środowiska, węgiel pozostanie najistotniejszym surowcem
energetycznym wykorzystywanym do produkcji energii elektrycznej i ciepła. Przez okres najbliższych
Uaktualnienie prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do roku 2030, ARE S.A., czerwiec 2013.
v.p
l
20 lat, tj. do roku 2030, zakłada się, że sektor węglowy powinien zapewnić dostawy paliwa, które
pozwolą na utrzymanie produkcji energii elektrycznej w elektrowniach na węgiel kamienny
i brunatny na poziomie 98,3 TWh w 2015 r., 97,2 TWh w 2020 r. i 88 TWh w roku 2030.
Celowość wdrożenia energetyki jądrowej w Polsce w kontekście redukcji CO2 uzasadnia raport firmy
McKinsey pt. Ocena potencjału redukcji emisji gazów cieplarnianych w Polsce do roku 20305.
Z raportu wynika, że dla struktury paliw zapewniającej największą teoretycznie możliwą redukcję
emisji CO2 przy produkcji energii elektrycznej, najbardziej korzystne i opłacalne jest wykorzystanie
źródeł jądrowych6.
.go
Z kolei badanie dot. kosztów energii elektrycznej zrealizowane na zlecenie Komisji Europejskiej (KE)
potwierdza, że scenariusze oparte na znaczącym udziale energii jądrowej (20–30%) są tańsze
i bezpieczniejsze niż te oparte na większym udziale OZE 7 . Energetyka jądrowa jest stabilnym
i bezpiecznym źródłem energii elektrycznej, z którego korzysta obecnie 158 spośród 28 państw
członkowskich UE i które odpowiada za 1/3 produkcji elektrycznej w UE. Na szczeblu europejskim
uznawana jest za technologię, która pozwala osiągnąć cele wytyczone w unijnych planach działania
w zakresie energii9.
Rys. 1.1. Struktura mocy źródeł energii elektrycznej do 2030 r., scenariusz oparty na
konserwatywnych założeniach dla energetyki jądrowej uwzględniający nowe inwestycje, w
szczególności w nowe moce węglowe
Turbiny gazowe
50000
Fotowoltaika
45000
w.
rcl
EL_Geotermalne
EL_Wiatr_Morze
40000
EL_Wiatr_Ląd
MW netto
35000
EC_Biogaz
EL i EC_Biomasa
30000
EC_Gaz
25000
EC_WK
EC_Przemysłowe
20000
EL_Pompowe
EL_Jądrowe
15000
EL_Gaz_GTCC
10000
EL_WK_Nowe
EL_WK_Stare
5000
EL_WB_Nowe
2030
EL_WB_Stare
2028
2026
2024
2022
2020
2018
2016
2014
2012
ww
2010
0
Zapotrzebowanie mocy
netto
Źródło: Aktualizacja Prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku, ARE, czerwiec 2013
Energetyka jądrowa, jako technologia zaawansowana, wiąże się z koniecznością zapewnienia wysoko
wykwalifikowanych kadr nie tylko o wysokiej kulturze technicznej i zarządczej, ale również
5
Raport sporządzony w 2009 r. na zlecenie Ministerstwa Gospodarki.
Zob. rozdział 4.2., rys. 4.4.
7
Dynamika kosztów energii elektrycznej, raport końcowy KEMA 912–704 dla DG ENER, styczeń 2013.
8
Włącznie z Chorwacją posiadającą 50% udziałów w EJ Krško w Słowenii.
9
Komunikat KE z dnia 15 grudnia 2011 r. – Plan działań w zakresie energii do r. 2050, COM(2011) 885.
v.p
l
ukształtowanych przez system wartości mający źródło w poczuciu odpowiedzialności za
bezpieczeństwo oraz zapewnienie jakości i standardu życia obecnych i przyszłych pokoleń.
Wybór energetyki jądrowej umożliwi wypełnienie zobowiązań Polski w zakresie zrównoważonego
rozwoju oraz zapewnienie dostaw energii elektrycznej po racjonalnych kosztach i z uwzględnieniem
wymogów ochrony środowiska. Wiąże się to z podjęciem wysiłków na rzecz przygotowania
stosownych regulacji zachęcających do tego typu inwestycji, ale również uwzględniających
długoterminową wizję funkcjonowania sektora energetyki jądrowej i jego długofalowych skutków.
Bardzo ważne jest istnienie niezależnego, kompetentnego i profesjonalnego dozoru jądrowego.
Jakość zastosowanej technologii, przejrzystość całego procesu jej wdrożenia z wbudowanym
komponentem rzetelnej informacji dają podstawy do zabiegania o akceptację społeczną dla tej
technologii na każdym etapie przygotowania programu rozwoju energetyki jądrowej i jego realizacji.
.go
Uwzględniając dalsze perspektywy rozwoju technologii jądrowych, istotne jest współdziałanie
na rzecz rozwoju kolejnej generacji reaktorów energetycznych o podwyższonych parametrach
eksploatacyjnych oraz na rzecz rozwiązań dotyczących postępowania z wypalonym paliwem
jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Racjonalna, bezpieczna i społecznie akceptowalna
gospodarka odpadami promieniotwórczymi jest jednym z kluczowych elementów funkcjonowania
energetyki jądrowej.
w.
rcl
Sektor energetyki jądrowej ponosi pełną odpowiedzialność za funkcjonowanie tej gałęzi gospodarki
od momentu przygotowania inwestycji, przez fazę jej realizacji, bezpieczną i ekonomiczną
eksploatację obiektów energetyki jądrowej i późniejszą ich likwidację, jak również wdrożenie
rozwiązań w zakresie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami
promieniotwórczymi. Odpowiedzialność ta powstaje po stronie inwestorów i operatorów już
w momencie podjęcia decyzji inwestycyjnej i ustaje dopiero po skutecznym zakończeniu likwidacji
obiektów energetyki jądrowej.
Prowadzone działania przygotowawcze związane z wdrożeniem energetyki jądrowej w Polsce muszą
być realizowane w określonych uwarunkowaniach prawnych ustanowionych z poszanowaniem
przepisów prawa międzynarodowego i regulacji UE, a także zgodnie z zaleceniami Międzynarodowej
Agencji Energii Atomowej (MAEA). Działania te oparte są również na doświadczeniach krajów,
które z sukcesem i przy społecznej akceptacji wdrożyły energetykę jądrową.
ww
Program rozwoju energetyki jądrowej, biorąc pod uwagę skalę środków, które muszą być
zaangażowane, to największe przedsięwzięcie w historii polskiego sektora energetycznego i całej
powojennej gospodarki. Potencjalne korzyści z jego wdrożenia, obok kwestii ekonomicznych,
obejmują szerokie spektrum pozytywnych zjawisk obejmujących różne dziedziny życia. Silny sektor
jądrowy stanowi źródło postępu, innowacji i wyższych standardów zawodowych m.in. w takich
dziedzinach jak elektrotechnika, inżynieria materiałowa, mechanika, automatyka, informatyka,
chemia i medycyna. Program jest wyrazem polityki gospodarczej dostrzegającej znaczenie
równomiernego rozwoju wszystkich perspektywicznych sektorów gospodarki, w tym także przemysłu
wysokich technologii.
Z uwagi na swą kompleksowość i skalę, przedsięwzięcie to musi być realizowane przy wsparciu
organizacji międzynarodowych dysponujących wiedzą i doświadczeniem zilustrowanym w bogatym
zbiorze standardów, wytycznych i rekomendacji, a co najważniejsze chętnymi do dzielenia się taką
wiedzą. Dotyczy to przede wszystkim współpracy z MAEA, Agencją Energii Jądrowej przy OECD (NEA)
czy w ramach międzynarodowych inicjatyw (realizowanych także pod auspicjami tych organizacji).
Do podstawowych obszarów współpracy należy zaliczyć
•
bezpieczeństwo obejmujące bezpieczeństwo jądrowe, ochronę
i materiałów jądrowych oraz zabezpieczenie materiałów jądrowych;
•
kształcenie wysoko wykwalifikowanych kadr dla energetyki jądrowej zarówno po stronie
inwestora, jak i administracji państwowej;
•
zapewnienie dostępności paliwa jądrowego i bezpieczeństwa jego dostaw;
•
postępowanie z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi.
obiektów
v.p
l
fizyczną
.go
Konkretnym przykładem programu będącego wsparciem dla każdego państwa wdrażającego
energetykę jądrową jest Zintegrowany Przegląd Infrastruktury Jądrowej MAEA – Integrated Nuclear
Infrastructure Review (INIR)10.
Należy zauważyć, że rozwój energetyki jądrowej w dzisiejszych uwarunkowaniach geopolitycznych
wiąże się również z koniecznością wypełnienia zobowiązań Polski dotyczących zapobiegania
proliferacji broni jądrowej i materiałów jądrowych.
w.
rcl
Dotychczasowe analizy zasadności wdrożenia energetyki jądrowej w Polsce, światowe trendy jej
rozwoju i doświadczenia krajów eksploatujących od lat obiekty energetyki jądrowej (OEJ) wskazują,
że energetyka jądrowa jest technologią bezpieczną, umożliwiającą produkcję energii elektrycznej
po racjonalnych kosztach, niższych niż w przypadku innych technologii wytwórczych. Energetyka
jądrowa jest również technologią zeroemisyjną, co ma istotne znaczenie dla realizacji przyjętych
przez Polskę celów w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych.
Decyzje rządowe z 2009 r. zainicjowały prace w zakresie wdrożenia i rozwoju energetyki jądrowej.
Jednak droga od podjęcia decyzji o przygotowaniu tego programu do chwili uruchomienia pierwszego
bloku jądrowego jest procesem długotrwałym, stąd potrzeba opracowania efektywnego programu
działania dla osiągnięcia celu w możliwie najkrótszym czasie.
ww
Program polskiej energetyki jądrowej (Program PEJ lub PPEJ) przedstawia zakres i strukturę
organizacji działań niezbędnych do wdrożenia energetyki jądrowej, zapewnienia bezpiecznej
i efektywnej eksploatacji obiektów energetyki jądrowej, ich likwidacji po zakończeniu okresu
eksploatacji oraz zapewnienia bezpiecznego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym
i odpadami promieniotwórczymi.
Informacje o realizacji misji INIR w Polsce zamieszczono w rozdziale 5.
v.p
l
1.1. PODSUMOWANIE DOTYCHCZASOWYCH DZIAŁAŃ
Niezależnie od prac nad Programem PEJ, od momentu podjęcia przez Radę Ministrów w dniu
13 stycznia 2009 r. uchwały nr 4/2009 w sprawie działań podejmowanych w zakresie rozwoju
energetyki jądrowej, działania związane z przygotowaniem Polski do rozwoju energetyki jądrowej
były konsekwentnie realizowane.
W tym czasie zrealizowano następujące działania w poszczególnych obszarach
1. Podstawy instytucjonalne dla rozwoju energetyki jądrowej
powołano Pełnomocnika Rządu do spraw Polskiej Energetyki Jądrowej;
•
utworzono Międzyresortowy Zespół do spraw Polskiej Energetyki Jądrowej przy Prezesie
Rady Ministrów;
•
utworzono Społeczny Zespół Doradców przy Pełnomocniku Rządu do spraw Polskiej
Energetyki Jądrowej;
•
w Ministerstwie Gospodarki (MG) utworzono Departament Energii Jądrowej do
merytorycznej koordynacji zadań i działań Ministra Gospodarki w zakresie wykorzystania
energii jądrowej na społeczno-gospodarcze potrzeby kraju;
•
zmieniono strukturę organizacyjną PAA i rozpoczęto proces jej wzmacniania kadrowego
w celu dostosowania do potrzeb dozoru jądrowego dla energetyki jądrowej.
w.
rcl
2. Legislacja
.go
•
przygotowano i uchwalono nowelizację ustawy – Prawo atomowe (weszła w życie 1 lipca
2011 r.);
•
przygotowano i uchwalono ustawę o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie
obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących (weszła w życie 1 lipca 2011 r.);
•
przygotowano i wydano 20 aktów wykonawczych do ustawy – Prawo atomowe określających
w szczegółowy sposób m.in. wymagania w zakresie BJiOR dla poszczególnych rodzajów
działalności i obiektów;
•
aktywnie uczestniczono w pracach nad projektem dyrektywy Rady 2011/70/Euratom;
•
przygotowano projekt nowelizacji ustawy – Prawo atomowe wdrażający dyrektywę Rady
2011/70/Euratom;
•
Polska (poprzez PAA) bierze aktywny udział w opracowaniu projektu dyrektywy zmieniającej
dyrektywę Rady 96/29/Euratom;
ww
•
•
Polska (poprzez PAA i MG) bierze aktywny udział w opracowaniu projektu dyrektywy
zmieniającej dyrektywę Rady 2009/71/Euratom;
•
Polska (poprzez PAA i MG) jest zaangażowana w opiniowanie nowych wytycznych MAEA.
3. Kształcenie i szkolenie kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych z energetyką jądrową
•
w latach 2009–2012 MG, we współpracy z Commissariat l’énergie atomique et aux énergies
alternatives (CEA – Komisja Energii Atomowej i Alternatywnych Źródeł Energii),
zorganizowało serię szkoleń i staży dla przedstawicieli polskiego świata nauki – tzw.
v.p
l
edukatorów. W ramach zawartej umowy, co roku kilkudziesięciu uczestników przebywało na
szkoleniach we Francji;
•
w latach 2009–2013 kilkanaście wyższych uczelni uruchomiło kierunki i specjalności związane
z energetyką jądrową. Kilka wyższych uczelni otworzyło studia podyplomowe;
•
w 2012 r. opracowano zestaw materiałów edukacyjnych dotyczących energetyki jądrowej
broszurę pt. „Poznaj atom” i edukacyjne zakładki do książek,
−
film edukacyjny pt. „Poznaj atom!”,
−
materiały szkoleniowe dla nauczycieli przedmiotów
ponadpodstawowych pt. „Podstawy energetyki jądrowej”,
−
multimedialny pakiet edukacyjny pt.: „Energetyka jądrowa”, zawierający szkolenie
e-learningowe dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych;
przyrodniczych
szkół
.go
•
−
w I połowie 2013 r. pilotażowo przetestowane materiały edukacyjne zostały zamieszczone na
ogólnopolskich portalach wiedzy dla nauczycieli (portal SCHOLARIS oraz portal prowadzony
przez KOWEZiU11).
4. Działania informacyjno-edukacyjne
w.
rcl
Od 2009 r. zrealizowano szereg działań informacyjno-edukacyjnych, mających na celu podniesienie
poziomu wiedzy społeczeństwa o energetyce jądrowej. Badania opinii publicznej wykazywały
każdorazowo niski poziom wiedzy społeczeństwa, co z kolei powodowało, że poparcie lub sprzeciw
wobec energetyki jądrowej oparty był na odczuciach, a nie na solidnych podstawach
faktograficznych.
Dlatego też w dniu 29 marca 2012 r. Ministerstwo Gospodarki zainaugurowało kampanię
informacyjną „Poznaj atom. Porozmawiajmy o Polsce z energią”, której celem jest dostarczenie
Polakom aktualnych i rzetelnych informacji na temat energetyki jądrowej. W ramach kampanii
przeprowadzono szereg działań wykorzystujących zarówno tradycyjne narzędzia komunikacji (prasa,
radio, publikacje), jak i te nowoczesne (social media, debaty społeczne), uruchomiając stronę
internetową www.poznajatom.pl i profile kampanii na portalach społecznościowych (Facebook,
Twitter), realizując kampanię reklamową w mediach, przeprowadzając bezpośrednie konsultacje
społeczne z samorządowcami z województw zachodniopomorskiego i pomorskiego, publikując szereg
publikacji edukacyjnych, w tym jako dodatki tematyczne do gazet, organizując wizytę studyjną
przedstawicieli samorządów i mediów w Finlandii czy też organizując i uczestnicząc w licznych
debatach, seminariach, prelekcjach i spotkaniach dotyczących realizacji Programu PEJ.
ww
W 2013 r., ze względu na sytuację budżetową państwa i ograniczenia środków przeznaczonych na
krajowe działania promocyjne, kampania „Poznaj atom. Porozmawiajmy o Polsce z energią” została
ograniczona i oparta na środkach i kadrach własnych Ministerstwa Gospodarki. Kontynuowano
relacje ze wszystkimi zainteresowanymi grupami odbiorców poprzez działania w zakresie organizacji
i uczestnictwa w licznych debatach społecznych, akcjach edukacyjnych czy też poprzez publikacje.
Z kolei profil kampanii na portalu społecznościowym Facebook stał się bardzo aktywnym
i popularnym forum służącym dyskusji na temat energetyki jądrowej.
Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej
Działania informacyjne i edukacyjne prowadzi również inwestor, głównie na poziomie lokalnym.
v.p
l
Swoje działania informacyjne, wymagane przepisami prawa, prowadzi również Państwowa Agencja
Atomistyki.
W zakresie popularyzacji wiedzy z zakresu energetyki jądrowej aktywną działalność prowadzi także
Narodowe Centrum Badań Jądrowych, jak również Instytut Chemii i Techniki Jądrowej oraz niektóre
uczelnie.
5. Zapewnienie dostaw paliwa jądrowego
6. Zaplecze naukowo-badawcze
.go
W 2010 r. została sporządzona Ocena możliwości występowania mineralizacji uranowej w Polsce na
podstawie wyników prac geologiczno-poszukiwawczych, która potwierdziła występowanie złóż uranu
w Polsce.
dokonano połączenia dwóch instytutów i utworzono Narodowe Centrum Badań Jądrowych
(NCBJ). W strukturze NCBJ utworzono m.in. Departament Energetyki Jądrowej prowadzący
działania związane z wdrażaniem Programu PEJ;
•
w realizację Programu PEJ włączyły się także m.in. Instytut Chemii i Techniki Jądrowej (IChTJ)
oraz Instytut Fizyki Jądrowej PAN (IFJ PAN);
•
MG przejęło od PAA zadania dot. przyznawania dotacji na bezpieczeństwo jądrowe i ochronę
radiologiczną (BJiOR), których głównymi beneficjentami są organizacje badawcze
w dziedzinie energii jądrowej;
w.
rcl
•
na wniosek MG Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) uruchomiło strategiczny
projekt badawczy „Technologie wspomagające rozwój bezpiecznej energetyki jądrowej”.
Projekt pozwoli na powiązanie badań prowadzonych przez polskie zespoły naukowe
z badaniami realizowanymi na świecie oraz na przygotowanie kadr naukowych i technicznych
dla polskiego przemysłu jądrowego. Jego wdrożenie przyczyni się także do realizacji działań
związanych z wypalonym paliwem jądrowym oraz odpadami promieniotwórczymi;
•
NCBJ zaangażowane jest w przedsięwzięcie „Allegro”, tj. projekt budowy reaktora nowej
generacji wspólnie z partnerami z Grupy Wyszechradzkiej (Czech, Słowacji i Węgier). „Allegro”
jest jednym z trzech podstawowych projektów, realizowanych w ramach programu KE – ESNII
i mających na celu opracowanie reaktorów IV generacji. NCBJ przystąpiło do tego programu
w dniu 25 czerwca 2012 r. Specjaliści z NCBJ pracować będą nad budową reaktora prędkiego
chłodzonego
helem.
Podstawowymi
założeniami
opracowywanych
koncepcji
technologicznych ma być efektywniejsze wykorzystanie paliwa jądrowego i zmniejszenie
ilości odpadów promieniotwórczych.
ww
•
7. Gospodarka odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym
•
powołano Zespół do spraw opracowania Krajowego planu postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym (KPPzWPJiOP). W jego skład weszli
przedstawiciele urzędów i instytucji związanych z gospodarką odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym;
•
podjęto prace nad wskazaniem lokalizacji dla nowego składowiska odpadów
promieniotwórczych nisko- i średnio aktywnych. Konsorcjum (którego liderem jest PIG)
v.p
l
rozpoczęło realizację prac; uruchomiono na ten cel środki finansowe z Narodowego Funduszu
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW);
wykonano analizy niezbędne do opracowania KPPzWPJiOP;
•
przygotowano rekomendacje dotyczące gospodarki odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym, zatwierdzone przez Ministra Gospodarki w sierpniu 2012 r.,
które będą podstawą do opracowania KPPzWPJiOP;
•
powołano grupę roboczą w sprawie wspierania koncepcji głębokiego geologicznego
składowania odpadów promieniotwórczych poprzez budowę Podziemnego Laboratorium
Badawczego (PURL), w której uczestniczą MG, PIG oraz inne zainteresowane instytucje.
Celem grupy jest m.in. wsparcie badań naukowych nad składowaniem wypalonego paliwa
jądrowego i wysoko aktywnych odpadów promieniotwórczych, które będą w przyszłości
wykorzystane do wskazania lokalizacji i budowy głębokiego geologicznego składowiska dla
wypalonego paliwa jądrowego i wysoko aktywnych odpadów promieniotwórczych.
.go
•
8. Analizy lokalizacyjne elektrowni jądrowych
W 2010 r. na zlecenie MG opracowany został dokument pt. Ekspertyza na temat kryteriów lokalizacji
elektrowni jądrowych oraz wstępna ocena uzgodnionych lokalizacji, który potwierdził możliwość
wskazania w Polsce lokalizacji dla budowy elektrowni jądrowych. Materiał został przekazany do PGE,
która jako inwestor jest odpowiedzialna za wybór lokalizacji dla elektrowni jądrowych i od tego
momentu prowadzi prace w tym kierunku.
w.
rcl
9. Współpraca międzynarodowa
Polska prowadzi szeroką współpracę międzynarodową w dziedzinie wykorzystywania energii
jądrowej ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień energetyki jądrowej zarówno w ramach
organizacji i inicjatyw międzynarodowych (MAEA, NEA, IFNEC, GTRI, EURATOM), jak
i z poszczególnymi państwami.
W ramach współpracy z MAEA
Polska (poprzez PAA) aktywnie działa w Forum Współpracy Dozorowej, które zapewnia
koordynację współpracy organów dozoru jądrowego zarówno z krajami wprowadzającymi,
jak i posiadającymi rozwiniętą energetykę jądrową;
•
eksperci polscy aktywnie uczestniczą w pracach pięciu komitetów i jednej komisji związanych
ze stanowieniem norm bezpieczeństwa dla pokojowego wykorzystania energii jądrowej;
•
jednym z istotnych narzędzi współpracy z MAEA wspierającym przygotowanie do
implementacji Programu PEJ jest Program Współpracy Technicznej. Poprzez projekty
międzynarodowe (obejmujące region Europy), jak również projekty krajowe poświęcone
wyłącznie Polsce, wzmacnia on przygotowanie Polski w obszarze wprowadzania energetyki
jądrowej i zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego (od 2012 r. realizowane są krajowe
projekty współpracy technicznej poświęcone przygotowaniom MG i PAA do realizacji
Programu PEJ o wartości łącznej ponad stu tysięcy EUR rocznie);
ww
•
•
ponadto w ramach współpracy naukowo-technicznej oraz pomocy technicznej Polska
otrzymuje corocznie wsparcie w formie dostaw specjalistycznej aparatury i urządzeń, staży
i stypendiów zagranicznych oraz wizyt ekspertów. W 2012 r. realizowanych było w Polsce
•
v.p
l
5 projektów pomocy technicznej, w tym projekt „Wsparcie rozwoju infrastruktury jądrowej
dla energetyki jądrowej”;
w roku 2013 odbyły się w Polsce 2 misje MAEA – INIR oraz IRRS. Wyniki obu misji pomogą
w sprawnym i optymalnym przygotowaniu się do wdrożenia energetyki jądrowej w Polsce.
W ramach współpracy z NEA
Polska uzyskała członkostwo w NEA w listopadzie 2010 r.;
•
Polska aktywnie uczestniczy w pracach siedmiu komitetów i grup roboczych NEA, korzystając
zarówno z doświadczenia organizacji, jak i zrzeszonych w niej państw;
•
prowadzone są też działania na rzecz przystąpienia Polski do Banku Danych NEA, co pozwoli
na skorzystanie z dorobku państw członkowskich przez instytucje naukowe zaangażowane
w badania nad wykorzystaniem energii jądrowej, w tym energetyki jądrowej.
W ramach IFNEC
.go
•
•
Polska uczestniczy w pracach grup roboczych;
•
w 2011 r. w Warszawie zorganizowano posiedzenie Komitetu Wykonawczego IFNEC.
W ramach GTRI
Na podstawie umów międzynarodowych z USA i Federacją Rosyjską realizowany jest wywóz z Polski
do Rosji wypalonego paliwa jądrowego z polskich reaktorów badawczych.
w.
rcl
W ramach Euratomu
•
Polska (poprzez PAA i MG) uczestniczy w bieżących pracach legislacyjnych Euratomu12 oraz
bierze udział w innych bieżących wydarzeniach, jak np. testy wytrzymałościowe po awarii
w Fukushimie;
•
Polska (poprzez PAA i MG) współpracuje w ramach forum dozorów jądrowych ENSREG;
•
polskie instytuty badawcze, instytuty naukowe PAN i uczelnie uczestniczyły w Programie
Ramowym Euratom w zakresie działań badawczych i szkoleniowych uzupełniającym 7.
Program Ramowy w zakresie badań i rozwoju technologicznego. Polskie uczestnictwo
w programie odznacza się wysokim tzw. współczynnikiem sukcesu.
ww
Na poziomie bilateralnym Polska podpisała kilka porozumień o współpracy w dziedzinie pokojowego
wykorzystania energii jądrowej (z USA, Japonią, Republiką Korei). Dodatkowo PAA podpisała umowy
o współpracy z dozorami jądrowymi USA i Francji.
Zob. wyżej pkt 1.1. podpunkt 2, Legislacja.
2.1. PODSTAWA USTANOWIENIA PROGRAMU PEJ
v.p
l
ROZDZIAŁ 2. CELE I HARMONOGRAM PROGRAMU POLSKIEJ
ENERGETYKI JĄDROWEJ
.go
Dla realizacji tak ważnego z punktu widzenia rozwoju gospodarczego i społecznego kraju oraz
zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego zadania, jakim jest wprowadzenie energetyki jądrowej,
konieczne jest uchwalenie programu rozwoju tej dziedziny, spełniającego wymogi ustawy o zasadach
prowadzenia polityki rozwoju13. Przygotowanie i przedstawienie Radzie Ministrów Programu PEJ
stanowi wypełnienie obowiązku nałożonego na Ministra Gospodarki przez art. 108a pkt 1 ustawy –
Prawo atomowe14.
Ponadto obowiązek opracowania Programu PEJ wynika z następujących aktów normatywnych
i dokumentów rządowych
1. Uchwała nr 4/2009 Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 2009 r. w sprawie działań
podejmowanych w zakresie rozwoju energetyki jądrowej15.
§1
Rada Ministrów uznaje za niezbędne przygotowanie i wdrożenie Programu polskiej
energetyki jądrowej.
w.
rcl
2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie ustanowienia
Pełnomocnika Rządu do spraw Polskiej Energetyki Jądrowej16.
§ 2 ust. 2
Do zadań Pełnomocnika należy, w szczególności, opracowanie i przedstawienie Radzie
Ministrów projektu Programu polskiej energetyki jądrowej.
3. Polityka energetyczna Polski do 2030 roku.
Rozdz. 4.2.
Działania na rzecz dywersyfikacji struktury wytwarzania energii elektrycznej poprzez
wprowadzenie energetyki jądrowej
•
stworzenie podstaw instytucjonalnych do przygotowania i wdrożenia programu
polskiej energetyki jądrowej;
•
przygotowanie projektu programu polskiej energetyki jądrowej (…), a następnie
przedstawienie go do zatwierdzenia Radzie Ministrów.
ww
4. (Średniookresowa) Strategia Rozwoju Kraju 2020. Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna
gospodarka, sprawne państwo17.
W ww. dokumencie Rada Ministrów zajęła następujące stanowisko odnośnie do wdrożenia
energetyki jądrowej
13
Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.).
Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2012 r. poz. 264 i 908).
15
Uchwała nr 4/2009 Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 2009 r. w sprawie działań podejmowanych w zakresie rozwoju
energetyki jądrowej (niepubl.).
16
Dz. U. z 2009 r. Nr 72, poz. 622.
17
Przyjęta uchwałą nr 157 Rady Ministrów z dnia 25 września 2012 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Kraju 2020
(M.P. poz. 882).
v.p
l
s. 91
„Właściwym wyborem strategicznym jest budowa elektrowni jądrowych; przy odpowiednim
zabezpieczeniu odpadów promieniotwórczych to źródło energii uznawane jest za
najczystsze. Energetyka jądrowa, w porównaniu z energetyką opartą na paliwach
kopalnych, cechuje się znacznie niższym kosztem wytwarzania energii, a dodatkowo,
znikomą emisją CO2 i pyłów. Mimo znacznych nakładów inwestycyjnych w dłuższym okresie
energetyka jądrowa jest opłacalna ze względu na koszty wytwarzania energii oraz wysoki
współczynnik wykorzystania mocy i długi okres eksploatacji elektrowni wynoszący około
50 lat.”
5. Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności. Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju18.
w.
rcl
.go
W ww. dokumencie Rada Ministrów zajęła następujące stanowisko odnośnie do wdrożenia
energetyki jądrowej
s. 112
„Wdrażany program energetyki jądrowej jest jednym z najlepszych rozwiązań łączących
zapewnienie długofalowego bezpieczeństwa i stabilności dostaw energii elektrycznej oraz
realizację celów klimatycznych i środowiskowych. (…) jest to źródło energii oferujące
dodatkowe możliwości technologiczne przyczyniające się do obniżenia kosztów wytwarzania
energii. Pomimo, że proces inwestycyjny jest długotrwały i kosztowny to późniejsza
wieloletnia eksploatacja przy stosunkowo niewielkich kosztach operacyjnych czyni
energetykę jądrową najtańszym obecnie osiągalnym źródłem.”
s. 113
„Energetyka jądrowa przyczyni się do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego
i transformacji w kierunku zielonej gospodarki.”
Niniejszy dokument – Program PEJ – stanowi program rozwoju w rozumieniu art. 15 ust. 4 pkt 2
ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.
2.2. OKRES TRWANIA PROGRAMU PEJ
Okres obowiązywania Programu PEJ jako programu wieloletniego określa się na lata 2014–2030. Dla lat
2014–2024 oszacowano także koszty Programu. Niezależnie od powyższego, w Programie zawarto
także działania do 2030 r. Budowa pierwszego bloku pierwszej elektrowni jądrowej rozpocznie się w
okresie obowiązywania Programu. Jej zakończenie przewiduje się na 2024 r.
ww
Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe19 Program PEJ jest opracowywany co 4 lata, co pozwoli na
regularną weryfikację jego założeń i danych o kosztach jego realizacji. Jak już wspomniano we Wstępie,
od momentu podjęcia przez Radę Ministrów 13 stycznia 2009 r. uchwały nr 4/2009 działania związane
z przygotowaniem Polski do rozwoju energetyki jądrowej, opisane w przygotowanym w 2010 r.
projekcie Programu PEJ, były konsekwentnie realizowane.
18
Przyjęta uchwałą nr 16 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia długookresowej Strategii Rozwoju
Kraju. Polska 2030. Trzecia Fala Nowoczesności (M.P. poz. 121).
Art. 108c ust. 2 ustawy – Prawo atomowe.
v.p
l
2.3. DIAGNOZA SYTUACJI W ZAKRESIE OBJĘTYM PROGRAMOWANIEM
Według dokumentów opracowanych przez MAEA, wprowadzenie energetyki jądrowej wymaga od
10 do 15 lat prac przygotowawczych, włączając w to samą budowę pierwszej elektrowni. Czas ten
jest uzależniony od poziomu rozwoju danego kraju.
W przypadku Polski, dla wdrożenia energetyki jądrowej konieczna jest budowa infrastruktury
niezbędnej dla rozwoju i funkcjonowania energetyki jądrowej (prawnej, organizacyjnej,
instytucjonalnej, zaplecza naukowo-badawczego, systemu szkolenia kadr).
2.4. ANALIZA SWOT
.go
Wyczerpująca diagnoza w zakresie poszczególnych zagadnień istotnych dla rozwoju energetyki
jądrowej została przedstawiona w dalszej części Programu PEJ, w szczególności w rozdziałach 3
(Energetyka jądrowa w kontekście długoterminowej polityki energetycznej) i 4 (Analiza kosztów
i ekonomicznego uzasadnienia rozwoju energetyki jądrowej). Taka koncepcja niniejszego dokumentu
uwarunkowana jest jego złożonym i pionierskim charakterem.
Silne i słabe strony polskiej gospodarki oraz szanse i zagrożenia związane z rozwojem w Polsce
energetyki jądrowej przedstawione zostały poniżej
w.
rcl
Silne strony
korzystne położenie geograficzne kraju;
•
dobrze rozwinięty system szkolnictwa, w tym wyższego;
•
stały, długoterminowy wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną oraz konieczność
zastąpienia zdekapitalizowanej bazy wytwórczej;
•
duży rynek zbytu, oferujący perspektywy stałego wzrostu popytu (duża liczba ludności, stała
tendencja bogacenia się gospodarstw domowych), bliskość rynków nowych
środkowoeuropejskich państw członkowskich UE oraz największych rynków unijnych
(zwłaszcza Niemiec);
•
korzystne uwarunkowania makroekonomiczne: stabilna gospodarka, osiągnięty w ostatnich
latach wzrost gospodarczy, niski poziom inflacji, stabilny system bankowy;
•
relatywnie niskie koszty pracy – mimo stałego wzrostu w ostatnich latach, wciąż znacznie
odbiegające od poziomu notowanego w gospodarkach krajów wysoko rozwiniętych;
•
zasoby wykwalifikowanej siły roboczej: stosunkowo wysokie kwalifikacje kadr potrzebnych do
budowy elektrowni jądrowych;
ww
•
•
stabilność polityczna;
•
istnienie funkcjonującego dozoru jądrowego i systemu monitoringu radiacyjnego;
•
istnienie sprawnie funkcjonującego systemu postępowania z odpadami promieniotwórczymi;
•
posiadanie reaktora badawczego i związanej z nim fachowej kadry;
•
udział we wszystkich
międzynarodowych;
•
duże zainteresowanie udziałem w rozwoju energetyki jądrowej ze strony potencjalnych
dostawców technologii;
istotnych
dla
13
rozwoju
energetyki
jądrowej
organizacjach
•
dostosowany system prawny;
•
potencjał i możliwości inwestora/inwestorów.
Słabe strony
Poz. 502
v.p
l
Monitor Polski
brak wystarczających zasobów wykwalifikowanych kadr na potrzeby eksploatacji elektrowni
jądrowej;
•
nierównomiernie rozwinięta infrastruktura transportowa o niedostatecznym stanie
i parametrach;
•
słaba (w skali kraju) infrastruktura komunikacyjna (sieć drogowa, koleje, lotniska);
•
niedostatecznie i nierównomiernie rozwinięta sieć energetyczna;
•
niska efektywność współpracy sektora nauki ze sferą gospodarczą;
•
ograniczenia administracyjne (np. przewlekłość postępowań);
•
niekorzystne prognozy demograficznego rozwoju państwa, które w długim czasie będą
powodowały ograniczenie dostępności zasobów ludzkich możliwych do pozyskania na terenie
kraju;
•
wysokie koszty inwestycyjne.
w.
rcl
Szanse
.go
•
ożywienie gospodarcze regionów i możliwość zdynamizowania krajowego przemysłu;
•
rozwój zaplecza naukowo-badawczego, w tym dla energetyki jądrowej;
•
wzrost innowacyjności gospodarki;
•
stworzenie nowych, atrakcyjnych miejsc pracy;
•
ograniczenie importu węgla kamiennego i gazu ziemnego;
•
budowa stabilnych i opłacalnych pod względem ekonomicznym w długim horyzoncie
czasowym źródeł wytwarzania energii elektrycznej;
•
ograniczenie emisji szkodliwych dla środowiska i/lub zdrowia ludzi substancji: NOx, SO2, CO
(tlenek węgla, zwany również czadem), pyłów, metali ciężkich (rtęć, kadm, arsen, ołów),
substancji smołowych i węglowodorów aromatycznych (benzoalfapiren) oraz gazów
cieplarnianych (CO2, NH4);
•
dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej;
•
rozwój odpowiednich kierunków kształcenia na wyższych uczelniach – stworzenie silnego
zaplecza kadrowego dla funkcjonowania energetyki jądrowej;
•
wzrost atrakcyjności inwestycyjnej Polski dzięki zapewnieniu stabilnych dostaw i cen energii
elektrycznej.
ww
•
Zagrożenia
•
niezapewnienie wystarczających środków finansowych do realizacji Programu PEJ;
niezapewnienie kadr niezbędnych do realizacji Programu PEJ;
•
potencjalna utrata poparcia politycznego dla rozwoju energetyki jądrowej w Polsce;
•
trudności w sfinansowaniu
inwestora/inwestorów;
•
niewystarczająca akceptacja społeczna dla rozwoju energetyki jądrowej, w tym akceptacja
społeczności lokalnych dla budowy elektrowni jądrowej, składowiska wypalonego paliwa
i składowiska odpadów promieniotwórczych;
•
możliwe opóźnienia w budowie elektrowni, skutkujące zwiększeniem kosztów budowy;
•
stosunkowo krótki czas na realizację wszystkich działań;
•
wystąpienie hipotetycznej poważnej awarii jądrowej w świecie, co negatywnie wpłynie
na poziom akceptacji społecznej.
budowy
elektrowni
jądrowych
przez
.go
kosztów
v.p
l
•
2.5. CEL GŁÓWNY I CELE SZCZEGÓŁOWE
Celem głównym Programu PEJ jest wdrożenie w Polsce energetyki jądrowej, co przyczyni się
do zapewnienia dostaw odpowiedniej ilości energii elektrycznej po akceptowalnych dla gospodarki
i społeczeństwa cenach, przy równoczesnym zachowaniu wymagań ochrony środowiska.
Cel ten realizowany będzie za pomocą szeregu działań opisanych poniżej.
w.
rcl
Realizacji celu głównego będą służyć następujące cele szczegółowe
ww
1. Opracowanie i aktualizowanie ram prawnych dla rozwoju i funkcjonowania energetyki
jądrowej.
2. Zapewnienie najwyższego osiągalnego poziomu bezpieczeństwa elektrowni jądrowych.
3. Wprowadzenie racjonalnego i efektywnego systemu postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, w tym budowa nowego składowiska
odpadów nisko- i średnioaktywnych.
4. Rozwój instytucjonalnego zaplecza energetyki jądrowej.
5. Wzrost i utrzymanie poparcia społecznego dla rozwoju energetyki jądrowej m.in. poprzez
podniesienie poziomu wiedzy społeczeństwa w tym zakresie.
6. Wzmocnienie krajowego systemu reagowania na zdarzenia radiacyjne pod kątem
funkcjonowania energetyki jądrowej, w tym wzmocnienie krajowego systemu monitoringu
radiacyjnego.
7. Zapewnienie wykwalifikowanych kadr dla rozwoju i funkcjonowania energetyki jądrowej.
8. Stworzenie silnego, efektywnego zaplecza naukowo-badawczego dla energetyki jądrowej.
9. Zwiększenie innowacyjności i poziomu technologicznego polskiego przemysłu.
10. Zapewnienie warunków dla stabilnych dostaw paliwa do elektrowni jądrowych.
11. Przygotowanie Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE) do rozwoju energetyki
jądrowej.
12. Stworzenie stabilnych warunków ekonomiczno-finansowych dla rozwoju energetyki
jądrowej.
Cel 1: zostanie osiągnięty przez przygotowywanie, uchwalanie i aktualizację stosownych regulacji
prawnych, a następnie ciągłą kontrolę efektywności ich funkcjonowania.
v.p
l
Cel 2: zostanie osiągnięty przez profesjonalne działanie inwestora zgodne z aktualnymi
wymaganiami, pod nadzorem Prezesa PAA.
Cel 3: zostanie osiągnięty przez wdrożenie systemu postępowania z odpadami promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem jądrowym (ze szczególnym uwzględnieniem finansowania) oraz systematyczną
ocenę efektywności i sprawności jego funkcjonowania, a także poprzez ustalenie lokalizacji dla
nowego składowiska odpadów nisko- i średnioaktywnych i jego budowę przy aprobacie społecznej.
Cel 4: zostanie osiągnięty przez stworzenie, względnie wzmocnienie, instytucji odpowiedzialnych za
realizację i koordynację działań związanych z Programem PEJ oraz jego kolejne aktualizacje.
.go
Cel 5: zostanie osiągnięty przez systematyczne prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych
w zakresie energetyki jądrowej oraz, w konsekwencji, zapewnienie wysokiego poziomu akceptacji ze
strony społeczeństwa dla realizacji Programu PEJ.
Cel 6: zostanie osiągnięty przez przeprowadzenie wszechstronnych analiz stanu obecnego (szczebel
krajowy i wojewódzki), a następnie opracowanie i wdrożenie niezbędnych rozwiązań proceduralnych
i funkcjonalnych oraz odpowiednie doposażenie służb i organów.
Cel 7: zostanie osiągnięty poprzez stworzenie systemu kształcenia i szkolenia w zakresie energetyki
jądrowej (Planu rozwoju zasobów ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej), uwzględniającego
potrzeby zaangażowanych instytucji i możliwości ich zaspokojenia w kraju i za granicą.
w.
rcl
Cel 8: zostanie osiągnięty przez stworzenie, rozwój i efektywne funkcjonowanie skonsolidowanego
zaplecza naukowo-badawczego energetyki jądrowej.
Cel 9: zostanie osiągnięty przez zapewnianie warunków dla udziału polskich przedsiębiorstw
w procesie rozwoju energetyki jądrowej.
Cel 10: zostanie osiągnięty przez zawarcie umów/porozumień międzynarodowych, które stworzą
warunki dla zapewnienia stabilnych, długoletnich dostaw paliwa jądrowego, oraz przez
systematyczną ocenę możliwości i stabilności dostaw paliwa zarówno ze źródeł wewnętrznych, jak
i zewnętrznych.
Cel 11: zostanie osiągnięty przez uwzględnianie w planach rozwoju Krajowego Systemu Przesyłowego
rozwoju i funkcjonowania energetyki jądrowej, a następnie ich konsekwentną realizację, to jest
budowę infrastruktury sieciowej niezbędnej dla uruchomienia i pracy elektrowni jądrowych.
ww
Cel 12: zostanie osiągnięty przez prowadzenie wszechstronnych analiz ekonomiczno-finansowych
w celu stworzenia przewidywalnych warunków realizacji inwestycji i podejmowanie stosownych
decyzji w tym zakresie.
2.6. POWIĄZANIA Z DOKUMENTAMI STRATEGICZNYMI
Działania przygotowawcze związane z wprowadzeniem energetyki jądrowej w Polsce są realizowane
zgodnie z ustawodawstwem wewnętrznym oraz z pełnym poszanowaniem przepisów prawa
międzynarodowego i europejskiego, a także zgodnie z zaleceniami MAEA.
Program PEJ jest zgodny ze średniookresową strategią rozwoju kraju, stanowiącą, że wdrożenie
energetyki jądrowej jest właściwym wyborem strategicznym. Program PEJ realizuje cel II.6. Strategii
v.p
l
Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko, a w szczególności cel II.6.3. Zwiększenie dywersyfikacji
dostaw paliw i energii poprzez wprowadzenie do polskiego miksu elektroenergetycznego energetyki
jądrowej oraz, z uwagi na nieemisyjność energetyki jądrowej, także cel II.6.4. Poprawa stanu
środowiska. Realizacja Programu PEJ pomoże także w osiągnięciu innych celów określonych w strategii
– m.in. celu II.2. Wzrost wydajności gospodarki i celu II.3. Zwiększenie innowacyjności gospodarki.
Zgodność Programu ze średniookresową strategią rozwoju kraju potwierdza opinia Ministra
Infrastruktury i Rozwoju20.
Ponadto Program uwzględnia cele przygotowywanej strategii Bezpieczeństwo Energetyczne
i Środowisko (BEiŚ), której projekt został przyjęty przez MG i skierowany do przyjęcia przez Radę
Ministrów. Cele Programu PEJ służą realizacji celu operacyjnego nr 2 Zapewnienie gospodarce krajowej
bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia i celu operacyjnego nr 3 Poprawa stanu środowiska.
.go
Program PEJ jest także zgodny z Długookresową Strategia Rozwoju Kraju 21 , zgodnie z którą
„wdrażany program energetyki jądrowej jest jednym z najlepszych rozwiązań łączących zapewnienie
długofalowego bezpieczeństwa i stabilności dostaw energii elektrycznej oraz realizację celów
klimatycznych i środowiskowych. (…) jest to źródło energii oferujące dodatkowe możliwości
technologiczne przyczyniające się do obniżenia kosztów wytwarzania energii. Pomimo, że proces
inwestycyjny jest długotrwały i kosztowny to późniejsza wieloletnia eksploatacja przy stosunkowo
niewielkich kosztach operacyjnych czyni energetykę jądrową najtańszym obecnie osiągalnym
źródłem”.
w.
rcl
Cele określone w Programie PEJ są zgodne również z Polityką energetyczną Polski do 2030 roku,
realizując cel nr 4 Polityki: Dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej poprzez
wprowadzenie energetyki jądrowej.
Program PEJ jest także elementem instrumentarium potrzebnego do zapewnienia perspektyw
rozwoju gospodarczego poprzez wzrost potencjału polskiej energetyki, który został opisany
w raporcie Polska 2030 wyzwania rozwojowe.
Program uwzględnia cele przyjętej przez Radę Europejską w dniu 17 czerwca 2010 r. Strategii Europa
2020 na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego
włączeniu społecznemu.
KE zidentyfikowała w ww. dokumencie, w odniesieniu do Polski, pięć kluczowych wyzwań, z których
trzy zostaną zaadresowane dzięki realizacji Programu PEJ
poprawa zdolności innowacyjnych przedsiębiorstw związanych z realizacją innowacyjnych
inwestycji, dywersyfikacji gospodarki i reorientacji w kierunku wiedzochłonnej produkcji
i usług, poprzez wzmocnienie powiązań między szkolnictwem wyższym, sektorem badań
i przemysłu;
ww
•
•
zaradzenie niedostatecznemu ogólnemu poziomowi wydatków inwestycyjnych, w tym
na infrastrukturę transportową i energetyczną;
•
dalsza poprawa funkcjonowania rynku pracy, zwłaszcza ukierunkowana na poprawę
wskaźnika zatrudnienia.
20
Opinia Ministra Infrastruktury i Rozwoju o zgodności projektu programu rozwoju ze Strategią rozwoju kraju 2020 –
Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo, wydana 19 grudnia 2013 r.
Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 5 lutego 2013 r.
v.p
l
Cele Programu PEJ są także zbieżne z celami Koncepcji Horyzontalnej Polityki Przemysłowej w Polsce22,
wskazującej na działania najefektywniej wspierające długookresowy wzrost i rozwój polskiego
przemysłu. Działania te polegać mają na podnoszeniu konkurencyjności przedsiębiorstw
przemysłowych i prowadzić m.in. do
•
wzrostu konkurencyjności krajowych produktów, w szczególności przez wzrost innowacyjności;
•
wzrostu produktywności;
•
wzrostu zatrudnienia.
Planowane w Programie PEJ działania są ponadto komplementarne do działań uwzględnionych
w projekcie Krajowego Programu Reform na rzecz realizacji Strategii Europa 202023.
.go
Program PEJ wpisuje się także w zapisy Strategicznego Planu Rządzenia24 (obszary: Budowa Dobrobytu
oraz Dynamiczny Rozwój) oraz wypełnia zalecenia zrewidowanej i zaktualizowanej Odnowionej
Strategii Lizbońskiej, której główną oś stanowią zatrudnienie i wzrost gospodarczy, z poszanowaniem
zasad strategii trwałego i zrównoważonego rozwoju i większej mobilizacji wszystkich odnośnych
zasobów krajowych i wspólnotowych.
Lizboński Program Działań na Rzecz Wzrostu Gospodarczego i Zatrudnienia obejmuje działania w trzech
głównych obszarach
• Europa jako bardziej atrakcyjne miejsce dla inwestowania i pracy;
• wiedza i innowacje na rzecz wzrostu gospodarczego;
• tworzenie większej liczby lepszych miejsc pracy.
w.
rcl
Program PEJ odnosi się bezpośrednio do wszystkich powyższych obszarów. Przyczyni się on
w szczególności do realizacji następujących, wskazanych w Odnowionej Strategii Lizbońskiej, celów
• zwiększenie inwestycji i wykorzystania nowych technologii, w szczególności technologii
informacyjno-komunikacyjnych;
• przyczynienie się do rozwoju silnej europejskiej bazy przemysłowej;
• tworzenie większej liczby lepszych miejsc pracy.
ww
Program PEJ wpisuje się również w Odnowioną Strategię UE na rzecz Trwałego Rozwoju. Jednym z jej
głównych celów jest dobrobyt gospodarczy, do którego – jak stwierdza Strategia – należy dążyć
poprzez propagowanie prężnej, innowacyjnej, konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy
i racjonalnie wykorzystującej zasoby środowiska naturalnego, zapewniającej wysoki standard życia
oraz pełne zatrudnienie obywateli i pracę wysokiej jakości.
22
Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 30 lipca 2007 r.
Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 26 kwietnia 2011 r., aktualizowany 25 kwietnia 2012 r.
24
Dokument przedstawiający zamierzenia Rządu w perspektywie wieloletniej, ogłoszony w dniu 24 lutego 2008 r.
v.p
l
2.7. SPOSÓB MONITOROWANIA I OCENY STOPNIA REALIZACJI CELU GŁÓWNEGO
I CELÓW SZCZEGÓŁOWYCH
2.7.1. SYSTEM MONITOROWANIA
Monitorowanie realizacji Programu PEJ odnosi się do realizacji wszystkich celów Programu
i prowadzone jest przez Departament Energii Jądrowej MG. W przypadku wystąpienia odchyleń od
zamierzonych rezultatów przeprowadzona zostanie analiza przyczyn ich powstania oraz podjęte
zostaną stosowne działania korygujące.
.go
Wyniki monitoringu oraz stan realizacji Programu PEJ będą zawarte w sprawozdaniach Ministra
Gospodarki przedkładanych Prezesowi Rady Ministrów stosownie do wymogów ustawy – Prawo
atomowe25.
Zgodnie z art. 108c ust. 2 ustawy – Prawo atomowe, Program PEJ opracowywany jest co cztery lata, a
jego kolejne wersje uwzględniać mają wyniki wykonanych w tym okresie prac.
2.7.2. ZESTAW WSKAŹNIKÓW
ww
w.
rcl
W celu skwantyfikowania celów Programu PEJ oraz umożliwienia monitorowania stopnia jego
wdrożenia, opracowany został zestaw wskaźników realizacji w odniesieniu do możliwych
do skwantyfikowania celów26.
25
26
Co dwa lata w terminie do 30 czerwca danego roku zgodnie z art. 108e ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.
Dla celów Programu PPEJ nr 1, 2, 4, 8, 10, 11, 12 miernikiem będzie ciągła realizacja celu.
Co najmniej
3000
(docelowo 6000
do 2035 r.)
0
(docelowo)
0
–
Co najmniej
1000
–
–
0
100%
(docelowo)
0
80%
100%
50%
55%
58%
60%
(docelowo)
w.
rcl
Cel 2: Zapewnienie
najwyższego osiągalnego
poziomu bezpieczeństwa
jądrowego elektrowni
jądrowych (ilość zdarzeń
radiacyjnych w EJ).
Cel 3: Wdrożenie
efektywnego systemu
gospodarowania odpadami
promieniotwórczymi
i wypalonym paliwem
jądrowym z energetyki
jądrowej.
Cel 5: Uzyskanie i utrzymanie
poparcia społecznego dla
energetyki jądrowej na
poziomie ogólnokrajowym.
Cel 6: Wzmocnienie
krajowego systemu
reagowania na zdarzenia
radiacyjne, w tym
wzmocnienie krajowego
systemu monitoringu
radiacyjnego.
Cel 7: Przygotowanie Planu
rozwoju zasobów ludzkich na
potrzeby energetyki
jądrowej.
Cel 9: Udział polskich
przedsiębiorstw w procesie
budowy elektrowni jądrowej
w Polsce (% wartości
inwestycji).
Wartość
2030
.go
Moc zainstalowana
w elektrowniach jądrowych
(MWe)
Wartość
2024
v.p
l
Tabela. 2.1. Zestaw wskaźników realizacji celów Programu PEJ.
Wartość
Wartość
Nazwa wskaźnika
bazowa
2020
2010
80%
100%
(docelowo)
100%
(docelowo)
0
1
(docelowo)
1
(docelowo)
1
(docelowo)
0%
10%
30%
60%
(docelowo)
ww
v.p
l
2.8. EWALUACJA
Ewaluacja będzie służyć poprawie jakości i efektywności realizacji Programu PEJ. Przewiduje się
następujące rodzaje ewaluacji Programu PEJ
ewaluacje bieżące w trakcie realizacji Programu;
•
ewaluacje związane z monitorowaniem realizacji Programu, podejmowane w szczególności
w przypadku, gdyby monitorowanie wskazało na istotne odstępstwa od przewidywanego
stanu realizacji celów Programu lub jeśli zaistniałyby przyczyny wskazujące na potrzebę
znaczących zmian w Programie;
•
ewaluacje strategiczne, mające na celu ocenę Programu w kontekście polityk i strategii
krajowych;
•
ewaluacje związane z aktualizacjami Programu;
•
ewaluacja ex post po zakończeniu realizacji Programu.
.go
•
Badania ewaluacyjne będą realizowane przez niezależne podmioty zewnętrzne, a ich wyniki będą
przekazywane zainteresowanym resortom i instytucjom oraz udostępniane opinii publicznej.
Pierwsze badanie ewaluacyjne zostało zrealizowane po przygotowaniu projektu Programu PEJ,
a następne zostaną przeprowadzone przy jego kolejnych opracowaniach.
w.
rcl
Zgodnie z wymogami ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju w 2011 r. wykonany został
raport ewaluacyjny projektu Programu PEJ pt. Analiza i ocena skuteczności oraz efektywności
Programu polskiej energetyki jądrowej27.
2.9. WPŁYW PROGRAMU PEJ NA ROZWÓJ REGIONALNY
ww
Realizacja Programu PEJ będzie miała pozytywny wpływ na rozwój regionalny. Dotyczy to szczególnie
regionu, w którym będzie budowana EJ. Powstaną tam nowe miejsca pracy zarówno w samej EJ, jak
i w jej otoczeniu. Z dostępnych analiz zagranicznych ośrodków badawczych oraz informacji
pozyskanych od operatorów EJ wynika, że jedno miejsce pracy w eksploatowanej elektrowni tworzy
co najmniej dwa dodatkowe miejsca pracy w regionie. Jednak lokalne miejsca pracy powstają już na
etapie budowy EJ – zarówno poprzez bezpośrednią rekrutację okolicznych mieszkańców do pracy na
budowie, jak i na potrzeby obsługi pracowników budowlanych. Ilość takich miejsc pracy jest zależna
od wielu czynników, w tym uzgodnień samorządów lokalnych z inwestorem. W przypadku obecnie
realizowanych na świecie projektów liczba takich miejsc pracy waha się od kilkuset do kilku tysięcy
(bezpośrednie miejsca pracy). Do bezpośrednich miejsc pracy należy doliczyć również miejsca
pośrednie, które powstaną w otoczeniu każdego obiektu jądrowego i zakładu cyklu paliwowego.
Znacznej poprawie ulegnie stan lokalnej infrastruktury oraz wzrosną wpływy z podatków. Taka
sytuacja doprowadzi do rozwoju regionów, na terenie których będą zlokalizowane EJ. Równie
pozytywny wpływ realizacja Programu PEJ będzie miała na region, w którym będzie budowane
składowisko odpadów promieniotwórczych.
Wnioski z raportu ewaluacyjnego projektu Programu PEJ stanowią załącznik nr 4.
Harmonogram Programu obejmuje następujące etapy
v.p
l
2.10. HARMONOGRAM I DZIAŁANIA
Etap I, 01.01.2014 – 31.12.2016
ustalenie lokalizacji i zawarcie kontraktu na dostarczenie wybranej technologii dla
pierwszej EJ
.go
•
Etap II, 01.01.2017 – 31.12.2018
wykonanie projektu technicznego i uzyskanie wymaganych prawem decyzji i opinii
w.
rcl
•
Etap III, 01.01.2019 – 31.12.2024
•
pozwolenie na budowę i budowa pierwszego bloku pierwszej elektrowni jądrowej,
rozpoczęcie budowy kolejnych bloków/elektrowni jądrowych, rozruch pierwszego
bloku
Etap IV, 01.01.2025 – 31.12.2030
kontynuacja i rozpoczęcie budowy kolejnych bloków/elektrowni jądrowych.
Zakończenie budowy pierwszej elektrowni jądrowej (zakończenie budowy drugiej
elektrowni jądrowej planowane jest na 2035 r.)
ww
•
ww
Celem tego działania jest przygotowanie
i wprowadzenie racjonalnej pod względem
technicznym i ekonomicznym oraz społecznie
akceptowalnej gospodarki odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym, co jest jednym z kluczowych elementów
związanych z funkcjonowaniem energetyki jądrowej.
Działanie 4
Krajowy Plan Postępowania
z Odpadami
Promieniotwórczymi
i Wypalonym Paliwem
Jądrowym (KPPzOPiWPJ)
Do 31.12.2024 r.
Minister właściwy ds. gospodarki
Działanie ma charakter
ciągły i będzie
realizowane w okresie
realizacji Programu PEJ.
v.p
l
Minister właściwy ds. gospodarki, Zakład
Unieszkodliwiania Odpadów
Promieniotwórczych (ZUOP)
Monitor Polski
– 35 –
23
Celem tego działania jest ustalenie lokalizacji,
przygotowanie projektu oraz budowa nowego
składowiska odpadów promieniotwórczych niskoi średnioaktywnych.
Działanie 3
Analizy i badania dotyczące
lokalizacji składowiska niskoi średnioaktywnych
odpadów
promieniotwórczych,
przygotowanie projektu
składowiska oraz jego
budowa
Minister właściwy ds. gospodarki
Działanie ma charakter
ciągły i będzie
realizowane do czasu
uruchomienia EJ oraz
w okresie jej
eksploatacji.
Minister właściwy ds. gospodarki, Prezes
PAA (w zakresie ram prawnych
związanych z zagadnieniami BJiOR,
ochrony fizycznej oraz zabezpieczenia
materiałów jądrowych), minister
właściwy ds. Skarbu Państwa
Działanie ma charakter
ciągły i będzie
realizowane przez cały
czas realizacji Programu
PEJ.
Okres realizacji
Odpowiedzialni
.go
Celem tego działania jest wykonanie analiz
i ekspertyz niezbędnych do realizacji i aktualizacji
Programu PEJ.
w.
rcl
Cel działania
Celem tego działania jest przygotowanie, uchwalenie
i wdrożenie aktów prawnych, których wprowadzenie
lub nowelizacja jest niezbędne dla umożliwienia
budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej oraz
związanej z tym infrastruktury. Funkcjonowanie ww.
regulacji będzie też systematycznie monitorowane
i oceniane. Niezbędne zmiany będą wprowadzane na
bieżąco.
Działanie 2
Analizy i ekspertyzy
niezbędne do realizacji
i aktualizacji Programu PEJ
Działanie 1
Ramy prawne dla budowy
i funkcjonowania energetyki
jądrowej w Polsce
Tabela 2.2. Lista działań.
Numer działania i nazwa
Działanie 9
Zapewnienie dostaw paliwa
jądrowego ze źródeł
wewnętrznych
i zewnętrznych
Działanie 8
Udział polskiego przemysłu
w Programie PEJ
w.
rcl
Działanie ma charakter
ciągły i będzie
prowadzone w okresie
realizacji Programu PEJ.
Minister właściwy ds. gospodarki,
minister właściwy ds. środowiska
Minister właściwy ds. gospodarki,
Polska Agencja Rozwoju
Przedsiębiorczości
Działanie ma charakter
ciągły i będzie
prowadzone w okresie
realizacji Programu PEJ.
Działanie ma charakter
ciągły i będzie
prowadzone w okresie
realizacji Programu PEJ.
v.p
l
Minister właściwy ds. gospodarki,
minister właściwy ds. nauki
Działanie ma charakter
ciągły i będzie
prowadzone przez cały
czas realizacji Programu
PEJ.
Działanie ma charakter
ciągły i będzie
prowadzone w okresie
realizacji Programu PEJ.
– 36 –
24
Celem tego działania jest utworzenie odpowiedniego
zaplecza naukowo-badawczego pracującego na
potrzeby energetyki jądrowej, co jest niezbędne dla
wieloaspektowego, pełnego wykorzystania przez
Polskę szans i możliwości związanych
z wprowadzeniem energetyki jądrowej.
Celem tego działania jest zapewnienie jak
największego udziału polskiego przemysłu
w dostawach urządzeń i realizacji usług dla
energetyki jądrowej.
Celem tego działania jest uzyskanie danych
o znajdujących się na terytorium RP zasobach uranu
oraz możliwościach ich wykorzystania, a także
uzyskiwanie informacji dotyczących
najkorzystniejszych możliwości zaopatrzenia polskiej
energetyki jądrowej w uran i usługi cyklu
paliwowego.
.go
Celem tego działania jest przedstawienie
społeczeństwu wiarygodnej i rzetelnej informacji na
temat energetyki jądrowej oraz – przez działania
edukacyjne – podniesienie w społeczeństwie wiedzy
w tym zakresie.
Celem tego działania jest przygotowanie kadr dla
polskiej energetyki jądrowej, zarówno na potrzeby
przygotowania i rozwoju infrastruktury, jak również
eksploatacji EJ.
Monitor Polski
Działanie 7
Zaplecze naukowo-badawcze
Działanie 6
Działania informacyjno-edukacyjne
Działanie 5
Kształcenie i szkolenie kadr
dla instytucji
i przedsiębiorstw
związanych z energetyką
jądrową
ww
Minister właściwy ds. nauki i szkolnictwa
wyższego, minister właściwy ds. oświaty
i wychowania, minister właściwy ds.
gospodarki, minister właściwy ds. pracy,
Prezes PAA (w odniesieniu do kadr PAA),
ZUOP, inwestor, inne instytucje,
w zakresie których leży budowa zaplecza
kadrowego na potrzeby energetyki
jądrowej
Minister właściwy ds. gospodarki,
minister właściwy ds. oświaty
i wychowania, inwestor, Prezes PAA
(jedynie w odniesieniu do zagadnień
związanych z BJiOR), ZUOP, instytuty
badawcze
Działanie 10
Dozór jądrowy
ww
– 37 –
25
v.p
l
Prezes PAA pod nadzorem ministra
właściwego ds. środowiska
Działanie ma charakter
ciągły i będzie
prowadzone w okresie
realizacji Programu PEJ.
Monitor Polski
.go
w.
rcl
Celem tego działania jest zapewnienie
funkcjonowania niezależnego, nowoczesnego
i profesjonalnego dozoru jądrowego, który jako
instytucja zaufania publicznego będzie mógł sprostać
wyzwaniom, jakie niesie ze sobą rozwój energetyki
jądrowej w Polsce.
I ETAP [od 1.01.2014 r. do 31.12.2016 r.]
v.p
l
DZIAŁANIA ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ
a) DOZÓR JĄDROWY
Przygotowanie PAA do pełnienia roli dozoru jądrowego na potrzeby energetyki jądrowej –
zwiększenie obsady kadrowej i środków finansowych na funkcjonowanie i rozwinięcie zaplecza
technicznego. Wydawanie zaleceń organizacyjno-technicznych. Szkolenie własnych kadr. Udział
w działaniach określonych poniżej w lit. b pkt 1.
b) INNE URZĘDY
ww
w.
rcl
.go
1. Ramy prawne dla budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej – aktualizacja i rozwój
ram prawnych.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, Prezes PAA, Urząd Dozoru
Technicznego (UDT), minister właściwy ds. zdrowia (w zakresie badań zdrowotnych kadr
dla elektrowni jądrowych).
2. Analizy i ekspertyzy niezbędne do kontroli realizacji i aktualizacji Programu PEJ –
wykonanie analiz i ekspertyz.
Odpowiedzialny: minister właściwy ds. gospodarki.
3. Analizy i badania dotyczące lokalizacji składowiska nisko- i średnioaktywnych odpadów
promieniotwórczych, przygotowanie projektu składowiska oraz jego budowa – wybór
lokalizacji dla składowiska.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, ZUOP.
4. KPPzOPiWPJ – przyjęcie Planu przez Radę Ministrów oraz rozpoczęcie jego realizacji.
Odpowiedzialny: minister właściwy ds. gospodarki.
5. Działania w obszarze kształcenia i szkolenia kadr dla instytucji i przedsiębiorstw
związanych z energetyką jądrową – kontynuacja szkolenia edukatorów na potrzeby
polskich uczelni oraz rozpoczęcie szkoleń na potrzeby instytucji związanych z energetyką
jądrową. Opracowanie Planu rozwoju zasobów ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej.
Przygotowanie urzędów do wydania właściwych decyzji i opinii.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. nauki i szkolnictwa wyższego, minister właściwy
ds. oświaty i wychowania, minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. pracy,
Prezes PAA (w odniesieniu do kadr PAA), ZUOP, UDT i inne instytucje inspekcyjno-kontrolne w Polsce, instytucje związane z ochroną środowiska i rozwojem przemysłu,
instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo, ochronę fizyczną i planowanie awaryjne,
system reagowania na zdarzenia radiacyjne i system monitoringu radiacyjnego.
6. Działania informacyjno-edukacyjne – kontynuacja działań prowadzonych przez MG
z uwzględnieniem konieczności wykonania części działań przez wyspecjalizowane
podmioty zewnętrzne. Rozpoczęcie przygotowań i realizacja działań informacyjnych,
edukacyjnych i konsultacyjnych w zakresie lokalizacji składowiska odpadów
promieniotwórczych.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. oświaty
i wychowania, Prezes PAA (jedynie w odniesieniu do zagadnień związanych z BJiOR),
ZUOP, instytuty badawcze.
7. Zaplecze naukowo-badawcze – dalsza poprawa stanu infrastruktury naukowo-technicznej zaplecza naukowo-badawczego.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. nauki, instytuty
badawcze.
DZIAŁANIA INWESTORA
Zakończenie badań lokalizacyjnych i środowiskowych.
Przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ).
Wybór najlepszej lokalizacji.
Nabycie praw do gruntu, uzyskanie od właściwego wojewody decyzji o ustaleniu lokalizacji.
Badania terenu na potrzeby projektowania, przygotowanie zaplecza (rozpoczęcie działań).
Wybór technologii jądrowej.
Uzyskanie ogólnej opinii Prezesa PAA zgodnie z art. 39b ustawy – Prawo atomowe.
Opracowanie wstępnego raportu bezpieczeństwa.
Rozpoczęcie postępowania administracyjnego dla uzyskania pozwolenia na budowę, w tym
zezwolenia dozoru jądrowego.
10. Przeprowadzenie wariantowych analiz sieciowych oraz współpraca z PSE.
11. Podpisanie głównych kontraktów.
12. Dalszy rozwój kompetencji oraz zasobów kadrowych niezbędnych dla inwestora i przyszłego
operatora EJ.
13. Prowadzenie działań informacyjnych, edukacyjnych i konsultacyjnych (głównie w miejscach
potencjalnych lokalizacji elektrowni jądrowej).
ww
w.
rcl
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
.go
v.p
l
8. Udział polskiego przemysłu w realizacji Programu PEJ – przeprowadzenie inwentaryzacji
krajowego potencjału przemysłowego, w szczególności przedsiębiorców, którzy mogliby
rozpocząć przygotowania do ubiegania się o realizację zamówień o klasie jakości
wymaganej w przemyśle jądrowym. Działania informacyjne i szkoleniowe w zakresie
udziału polskiego przemysłu w Programie PEJ, aktualizacja danych na temat możliwości
uczestnictwa krajowego przemysłu w dostawach na potrzeby energetyki jądrowej.
Działania prowadzone przy współpracy z inwestorem.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, Polska Agencja Rozwoju
Przedsiębiorczości.
9. Zapewnienie warunków dla dostaw uranu ze źródeł wewnętrznych i zewnętrznych –
ocena możliwości wykorzystania w przyszłości polskich zasobów uranu, poszukiwanie
nowych technologii i możliwości jego wykorzystania. Analiza możliwych dostawców
paliwa dla polskich EJ prowadzona przy współpracy z inwestorem i w zakresie jego
potrzeb, w celu określenia możliwości zapewnienia przez inwestora przyszłych dostaw
paliwa.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. środowiska.
II ETAP [od 1.01.2017 r. do 31.12.2018 r.]
a)
v.p
l
DZIAŁANIA ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ
DOZÓR JĄDROWY
Wydanie na wniosek inwestora zezwolenia na budowę EJ. Wydawanie zaleceń organizacyjno-technicznych. Szkolenie własnych kadr. Udział w działaniach określonych poniżej w lit. b pkt 1.
b) INNE URZĘDY
ww
w.
rcl
.go
1. Ramy prawne dla budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej – ocena
funkcjonowania rozwiązań prawnych i ewentualnie wprowadzenie stosownych korekt.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, Prezes PAA, UDT.
2. Analizy i ekspertyzy niezbędne do kontroli realizacji i aktualizacji Programu PEJ –
wykonanie analiz aktualizacji ekspertyz.
Odpowiedzialny: minister właściwy ds. gospodarki.
3. Analizy i badania dotyczące lokalizacji składowiska nisko- i średnioaktywnych odpadów
promieniotwórczych, przygotowanie projektu składowiska oraz jego budowa –
przeprowadzenie niezbędnych uzgodnień oraz wykonanie projektu składowiska.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, ZUOP
4. KPPzOPiWPJ – kontrola realizacji i ewentualna aktualizacja.
Odpowiedzialny: minister właściwy ds. gospodarki.
5. Działania w obszarze kształcenia i szkolenia kadr dla instytucji i przedsiębiorstw
związanych z energetyką jądrową – kontynuacja działań. Realizacja Planu rozwoju
zasobów ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. nauki i szkolnictwa wyższego, minister właściwy
ds. oświaty i wychowania, minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. pracy,
Prezes PAA (w odniesieniu do kadr PAA), ZUOP, UDT i inne instytucje inspekcyjno-kontrolne w Polsce, instytucje związane z ochroną środowiska i rozwojem przemysłu,
instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo, ochronę fizyczną i planowanie awaryjne,
system reagowania na zdarzenia radiacyjne i system monitoringu radiacyjnego.
6. Działania informacyjno-edukacyjne – kontynuacja działań MG z uwzględnieniem
konieczności wykonania części działań przez wyspecjalizowane podmioty zewnętrzne.
Kontynuacja działań informacyjnych, edukacyjnych i konsultacyjnych w zakresie
lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. oświaty
i wychowania, Prezes PAA (jedynie w odniesieniu do zagadnień związanych z BJiOR),
ZUOP, instytuty badawcze.
7. Zaplecze naukowo-badawcze – dalsza poprawa stanu infrastruktury naukowo-technicznej zaplecza naukowo-badawczego, włączenie zaplecza w realizację projektów
związanych z energetyką jądrową.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. nauki, instytuty
badawcze.
8. Udział polskiego przemysłu w realizacji Programu PEJ – analiza, we współpracy
z inwestorem, udziału polskiego przemysłu w Programie, wspieranie działań związanych
z włączaniem się polskiego przemysłu w dostawy na rzecz światowej energetyki jądrowej.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, Polska Agencja Rozwoju
Przedsiębiorczości.
v.p
l
9. Zapewnienie warunków dostaw paliwa jądrowego ze źródeł zewnętrznych
i wewnętrznych – aktualizacja uzyskanych danych na temat możliwości zapewnienia
dostaw paliwa dla polskich EJ.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. środowiska.
DZIAŁANIA INWESTORA
ww
w.
rcl
.go
1. Badania terenu na potrzeby projektowania, przygotowanie zaplecza.
2. Projektowanie.
3. Uzyskanie kompletu decyzji i opinii, w tym zezwolenia Prezesa PAA na budowę obiektu
i pozwolenia na budowę.
4. Uzyskanie decyzji zasadniczej od Ministra Gospodarki.
5. Finalizacja umowy przyłączeniowej z PSE.
6. Dalszy rozwój kompetencji oraz zasobów kadrowych niezbędnych dla inwestora i przyszłego
operatora EJ.
7. Prowadzenie działań informacyjnych, edukacyjnych i konsultacyjnych (głównie w miejscach
potencjalnych lokalizacji elektrowni jądrowej).
III ETAP [od 1.01.2019 r. do 31.12.2024 r.]
v.p
l
DZIAŁANIA ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ
a) DOZÓR JĄDROWY
Kontrola budowy EJ pod względem bezpieczeństwa jądrowego. Wydanie na wniosek inwestora
zezwoleń na rozruch i na eksploatację. Nadzór w zakresie bezpieczeństwa jądrowego nad budową
pierwszego i kolejnych bloków jądrowych. Wydawanie zaleceń organizacyjno-technicznych. Szkolenie
własnych kadr. Udział w działaniach określonych poniżej w lit. b pkt 1. Nadzór nad działaniami
określonymi poniżej w lit. b pkt 4.
b) INNE URZĘDY
.go
Weryfikacja stopnia gotowości systemu reagowania w sytuacji zdarzeń radiacyjnych w EJ, poprzez
przeprowadzenie odpowiednich ćwiczeń we współpracy z innymi instytucjami, oraz gotowości
krajowego monitoringu radiacyjnego.
ww
w.
rcl
1. Ramy prawne dla budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej – ocena
funkcjonowania rozwiązań prawnych i ewentualnie wprowadzanie stosownych korekt.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, Prezes PAA, UDT.
2. Analizy i ekspertyzy niezbędne do kontroli realizacji i aktualizacji Programu PEJ –
wykonanie analiz i ekspertyz.
Odpowiedzialny: minister właściwy ds. gospodarki.
3. Analizy i badania dotyczące lokalizacji składowiska nisko- i średnioaktywnych odpadów
promieniotwórczych, przygotowanie projektu składowiska oraz jego budowa.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, ZUOP.
4. KPPzOPiWPJ – kontrola realizacji i dokonanie okresowej aktualizacji.
Odpowiedzialny: minister właściwy ds. gospodarki.
5. Program kształcenia i szkolenia kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych
z energetyką jądrową – kontynuacja kształcenia kadr. Realizacja Planu rozwoju zasobów
ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. nauki i szkolnictwa wyższego, minister właściwy
ds. oświaty i wychowania, minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. pracy,
Prezes PAA (w odniesieniu do kadr PAA), ZUOP, UDT i inne instytucje inspekcyjno-kontrolne w Polsce, instytucje związane z ochroną środowiska i rozwojem przemysłu,
instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo, ochronę fizyczną i planowanie awaryjne,
system reagowania na zdarzenia radiacyjne i system monitoringu radiacyjnego.
6. Działania informacyjno-edukacyjne – kontynuacja działań przy wsparciu ze strony
inwestora.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. oświaty
i wychowania, Prezes PAA (jedynie w odniesieniu do zagadnień związanych
z bezpieczeństwem jądrowym i ochroną radiologiczną), ZUOP, instytuty badawcze.
7. Zaplecze naukowo-badawcze – dalsza poprawa stanu infrastruktury naukowo-technicznej zaplecza naukowo-badawczego. Włączenie zaplecza w realizację projektów
związanych z energetyką jądrową.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. nauki, instytuty
badawcze.
8. Udział polskiego przemysłu w realizacji Programu PEJ – monitorowanie udziału
polskiego przemysłu w Programie, wspieranie, we współpracy z inwestorem, działań
v.p
l
związanych z włączaniem się polskiego przemysłu w dostawy na rzecz światowej
energetyki jądrowej.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, Polska Agencja Rozwoju
Przedsiębiorczości.
9. Zapewnienie warunków dla dostaw uranu ze źródeł zewnętrznych i wewnętrznych –
aktualizacja uzyskanych danych na temat możliwości zapewnienia dostaw paliwa dla
polskich EJ oraz dostępu do innych usług cyklu paliwowego.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. środowiska.
DZIAŁANIA INWESTORA
.go
Zamknięcie finansowania.
Budowa EJ.
Uzyskanie zezwolenia na rozruch.
Rozruch.
Zezwolenie na eksploatację.
Rozpoczęcie budowy kolejnych bloków.
Kontynuacja rozwoju kompetencji oraz zasobów kadrowych niezbędnych dla inwestora
i przyszłego operatora EJ.
8. Prowadzenie działań informacyjnych, edukacyjnych i konsultacyjnych (głównie w miejscach
potencjalnych lokalizacji elektrowni jądrowej).
ww
w.
rcl
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
IV ETAP [od 1.01.2025 r. do 31.12.2030 r.]
v.p
l
DZIAŁANIA ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ
a) DOZÓR JĄDROWY
Nadzór nad eksploatacją istniejących bloków oraz nad budową kolejnych. Wydawanie/aktualizacja
zaleceń organizacyjno-technicznych. Szkolenie własnych kadr. Udział w działaniach określonych
poniżej w lit. b pkt 1.
b) INNE URZĘDY
ww
w.
rcl
.go
1. Ramy prawne dla budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej – ocena
zastosowanych rozwiązań prawnych i ewentualnie wprowadzanie stosownych korekt.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, Prezes PAA, UDT.
2. Analizy i ekspertyzy niezbędne do kontroli realizacji i aktualizacji Programu PEJ –
wykonanie analiz.
Odpowiedzialny: minister właściwy ds. gospodarki.
3. KPPzOPiWPJ – kontrola realizacji. Poszukiwanie optymalnej lokalizacji dla składowiska
wypalonego paliwa i gromadzenie środków na jego budowę. Analiza możliwości
korzystania z usług cyklu paliwowego wewnątrz i na zewnątrz Polski.
Odpowiedzialny: minister właściwy ds. gospodarki.
4. Kształcenie i szkolenie kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych z energetyką
jądrową – kontynuacja działań.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. nauki i szkolnictwa wyższego, minister właściwy
ds. oświaty i wychowania, minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. pracy,
Prezes PAA (w odniesieniu do kadr PAA), ZUOP, UDT i inne instytucje inspekcyjno-kontrolne w Polsce, instytucje związane z ochroną środowiska i rozwojem przemysłu,
instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo, ochronę fizyczną i planowanie awaryjne,
system reagowania na zdarzenia radiacyjne i system monitoringu radiacyjnego.
5. Działania informacyjno-edukacyjne – kontynuacja działań przy wsparciu ze strony
inwestora.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. oświaty
i wychowania, Prezes PAA (jedyni w odniesieniu do zagadnień związanych
z bezpieczeństwem jądrowym i ochroną radiologiczną), ZUOP, instytuty badawcze.
6. Zaplecze naukowo-badawcze – dalsze włączanie się zaplecza naukowo-badawczego
w działalność na rzecz polskiej energetyki jądrowej.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. nauki, instytuty
badawcze.
7. Udział polskiego przemysłu w Programie PEJ – analiza możliwości i wspieranie działań
związanych z rozszerzaniem udziału polskiego przemysłu w dostawach na rzecz
światowej energetyki jądrowej.
Odpowiedzialny: minister właściwy ds. gospodarki.
8. Zapewnienie warunków dla dostaw paliwa jądrowego ze źródeł zewnętrznych
i wewnętrznych – aktualizacja uzyskanych danych dotyczących możliwości zapewnienia
dostaw paliwa dla polskich EJ.
Odpowiedzialni: minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. środowiska.
DZIAŁANIA INWESTORA
ww
w.
rcl
.go
3.
Budowa kolejnych bloków/elektrowni jądrowych28.
Kontynuacja rozwoju kompetencji oraz zasobów kadrowych niezbędnych dla inwestora
i operatora EJ.
Prowadzenie działań informacyjnych, edukacyjnych i konsultacyjnych (głównie w miejscach
potencjalnych lokalizacji elektrowni jądrowej).
v.p
l
1.
2.
W załączniku nr 1 zamieszczono proponowany przez inwestora harmonogram budowy pierwszej EJ.
v.p
l
ROZDZIAŁ 3. ENERGETYKA JĄDROWA W KONTEKŚCIE
DŁUGOTERMINOWEJ POLITYKI ENERGETYCZNEJ
3.1. ROLA ENERGETYKI JĄDROWEJ W EUROPEJSKIEJ POLITYCE ENERGETYCZNEJ
Stosownie do art. 194 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej29 państwa członkowskie UE
mają swobodę wyboru źródeł zaopatrzenia w energię. Ponadto zgodnie z art. 1 i art. 2 lit. c Traktatu
ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Traktat EURATOM)30 celem Wspólnoty
EURATOM jest rozwój przemysłu jądrowego i energetyki jądrowej we Wspólnocie31.
.go
Europejska polityka energetyczna32 za podstawowe wyzwania stojące przed UE uznaje: zapewnienie
bezpieczeństwa dostaw energii oraz konkurencyjności gospodarek UE z poszanowaniem zasady
zrównoważonego rozwoju. Obszary priorytetowe polityki obejmują: zmniejszanie negatywnego
wpływu sektora energetycznego na środowisko, ograniczanie podatności UE na wpływ czynników
zewnętrznych, wynikającej z zależności od importu paliw węglowodorowych, wspieranie przyrostu
nowych miejsc pracy i wzrostu gospodarczego oraz zapewnienie odbiorcom stabilnych dostaw energii
po przystępnych cenach.
w.
rcl
W rozdziale 3.8. Europejskiej polityki energetycznej podkreślono rolę i walory energetyki jądrowej,
jako jednego ze sposobów uzyskania bezpieczeństwa energetycznego i ograniczenia emisji CO2 w UE.
Znalazło to wyraz także w rezolucji Parlamentu Europejskiego w sprawie konwencjonalnych źródeł
energii i technologii wytwarzania energii33. W uchwale podkreślono znaczenie energetyki jądrowej
dla stabilizacji cen energii elektrycznej z uwagi na niewielki udział kosztów paliwa w całkowitych
kosztach produkcji energii elektrycznej oraz rolę energetyki jądrowej w wypełnianiu zobowiązań
dotyczących ochrony środowiska, jako źródła o zerowej emisji CO2 i innych substancji do atmosfery.
Dokument strategiczny Energy Road Map 2050 (ERM 2050)34 wskazuje na energetykę jądrową jako
istotny element miksu energetycznego w UE
w większości zaproponowanych w ERM 2050 scenariuszy energetyka jądrowa odgrywa
istotną rolę w przyczynianiu się do realizacji zakładanych celów unijnych,
•
we wszystkich scenariuszach energetyka jądrowa jest obecna (na poziomie 2,5–19,23%
udziału w produkcji energii elektrycznej), przy czym procentowo najniższy jej udział zakładają
scenariusze „silnego rozwoju OZE” oraz „niskiego udziału energetyki jądrowej”,
•
w ERM 2050 podkreślono prawo państw członkowskich do samodecydowania w kwestii
wykorzystania technologii jądrowych,
•
ERM 2050 podkreśla, że w krajach wykorzystujących energetykę jądrową, ta technologia
będzie głównym czynnikiem prowadzącym do ograniczenia emisji CO2. Duży udział energetyki
jądrowej w miksie energetycznym gwarantuje najniższe koszty całkowite energii elektrycznej.
ww
•
29
Sporządzony w Rzymie 25 marca 1957 r. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864,
z późn. zm.).
30
Sporządzony w Rzymie 25 marca 1957 r. Wersja skonsolidowana – Dz. Urz. UE C 84 z 30.03.2010, s. 1.
31
Korespondujące z tym zapisy znajdują się także w motywie 3 Preambuły do Traktatu Euratom.
32
Komunikat KE z dnia 10 stycznia 2007 r. – Europejska Polityka Energetyczna COM(2007) 001.
33
Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 24 października 2007 r. w sprawie konwencjonalnych źródeł energii
i technologii wytwarzania energii (2007/2091(INI)).
Komunikat KE z dnia 15 grudnia 2011 r. – Plan działań w zakresie energii do 2050 r. COM(2011) 885.
v.p
l
W raporcie EU Energy, Transport and GHG Emissions: Trends to 2050 35 Komisja Europejska
prognozuje rozwój europejskiej energetyki w ciągu następnych czterech dekad w wyniku realizacji
europejskiej polityki klimatycznej. Wynika z niego, że elektrownie jądrowe będą jednym
z najważniejszych źródeł energii elektrycznej w UE (z udziałem w wytwarzaniu energii elektrycznej na
poziomie 21%) w perspektywie do 2050 roku i najważniejszym obok OZE źródłem zeroemisyjnym.
Raport przewiduje, że w Polsce zostaną uruchomione elektrownie jądrowe o łącznej mocy
zainstalowanej 9600 MW i będą one znaczącym źródłem energii obok nadal dominujących elektrowni
węglowych i OZE. Mimo przyjęcia bardzo konserwatywnych założeń techniczno-ekonomicznych dla EJ, w tym kosztów inwestycyjnych, Raport przewiduje budowę nowych
elektrowni jądrowych lub co najmniej wydłużenie eksploatacji obecnie pracujących, prawie we
wszystkich państwach, które dziś posiadają takie obiekty (poza Niemcami, Belgią i Słowenią).
.go
Potencjał wykorzystania źródeł jądrowych w elektroenergetyce znalazł odzwierciedlenie
w dokumencie Polityka energetyczna Polski do 2025 r. (PEP 2025)36. Niestety przewidziane do
realizacji zadania w tym zakresie, określone w załączniku do PEP 2025 – Harmonogram zadań
wykonawczych do roku 2008, nie zostały zrealizowane.
Podejmowaniu tak istotnych wyzwań inwestycyjnych nie sprzyjała wtedy struktura podmiotów,
w szczególności rozdrobnienie organizacyjne sektora wytwórczego energii elektrycznej. Istotna
z punktu widzenia potencjału inwestycyjnego okazała się konsolidacja sektora elektroenergetycznego
ukończona w 2007 r. zgodnie z Programem dla Elektroenergetyki37.
w.
rcl
Od kilku już lat polski sektor energetyczny stoi przed poważnymi wyzwaniami. Rozwój gospodarczy
kraju powiązany z koniecznością pokrycia rosnącego zapotrzebowania na energię, starzejący się
majątek wytwórczy polskiej elektroenergetyki, nieadekwatny poziom rozwoju infrastruktury
wytwórczej i przesyłowej oraz transportowej paliw i energii, znaczne uzależnienie od zewnętrznych
dostaw gazu ziemnego i niemal pełna zależność od zewnętrznych dostaw ropy naftowej, a także
zobowiązania w zakresie ochrony środowiska, powodują konieczność podjęcia zdecydowanych
działań zapobiegających pogorszeniu się sytuacji odbiorców paliw i energii. Rosnące koszty
wydobycia węgla kamiennego i trudności w pozyskiwaniu nowych złóż węgla brunatnego
z perspektywą postępującego ograniczenia dostępności tego paliwa dla elektroenergetyki, stanowią
istotną przesłankę do poszukiwania możliwości dywersyfikacji bazy paliwowej dla produkcji energii
elektrycznej i wprowadzenia nowych nośników energii, gwarantujących długotrwałe i stabilne, także
pod względem cenowym, dostawy energii elektrycznej. Warunki te niewątpliwie spełnia energetyka
jądrowa.
ww
Jednocześnie w ostatnich latach w gospodarce światowej wystąpiły niekorzystne zjawiska. Istotne
wahania cen surowców energetycznych, rosnące zapotrzebowanie na energię ze strony krajów
rozwijających się, poważne awarie systemów energetycznych oraz wzrastające zanieczyszczenie
środowiska wymagają nowego podejścia do polityki energetycznej. W ramach zobowiązań
ekologicznych UE wyznaczyła na rok 2020 cele ilościowe, tzw. 3x20%38. W grudniu 2008 r. został
przyjęty przez UE pakiet klimatyczno-energetyczny, w którym zawarte są konkretne narzędzia
35
EU Energy, Transport and GHG Emissions: Trends to 2050. Reference Scenario 2013, Komisja Europejska, 2013.
Obwieszczenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 lipca 2005 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2025 r.
(M.P. Nr 42, poz. 562).
37
Dokument Program dla elektroenergetyki przyjęty przez Radę Ministrów 28 marca 2006 r.
38
Zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 20% w stosunku do 1990 r., zmniejszenie zużycia energii o 20% w porównaniu
z prognozami dla UE na 2020 r., zwiększenie udziału OZE do 20% całkowitego zużycia energii w UE (cel dla Polski 15%
w finalnym zużyciu), w tym w transporcie do 10%.
v.p
l
prawne do realizacji ww. celów. Polityka energetyczna, poprzez działania inicjowane na szczeblu
krajowym, wpisuje się w realizację celów polityki energetycznej określonych na poziomie UE.
ww
w.
rcl
.go
Polska, jako kraj członkowski UE, czynnie uczestniczy w tworzeniu wspólnej polityki energetycznej,
a także wdraża jej główne cele w specyficznych warunkach krajowych, biorąc pod uwagę utrzymanie
konkurencyjności gospodarki krajowej, ochronę interesów odbiorców, posiadane zasoby
energetyczne oraz uwarunkowania technologiczne wytwarzania, przesyłu i dystrybucji energii
elektrycznej.
Najbardziej istotne decyzje administracji rządowej
v.p
l
3.2. ISTOTNE DECYZJE W ZAKRESIE ROZWOJU ENERGETYKI JĄDROWEJ
ww
w.
rcl
.go
1. Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie działań podejmowanych w zakresie rozwoju
energetyki jądrowej, zgodnie z którą powinny zostać w Polsce wybudowane co najmniej
dwie elektrownie jądrowe, przy czym jedna z nich powinna rozpocząć pracę w 2020 r.
Uchwała została podjęta w oparciu o następujące przesłanki
• potrzebę dywersyfikacji źródeł wytwarzania energii i realizacji nowych inwestycji
zastępujących zdekapitalizowane elektrownie systemowe,
• potrzebę zmniejszenia szkodliwych dla środowiska emisji CO2, NOx, SO2, pyłów
i metali ciężkich poprzez zastosowanie technologii jądrowych w energetyce,
• możliwość ograniczenia importu węgla i gazu ziemnego,
• stabilność i przewidywalność w długim horyzoncie czasowym kosztów wytwarzania
energii elektrycznej w EJ, przy niższych jednostkowych kosztach wytwarzania
w porównaniu do innych technologii energetycznych,
• stabilność kosztów wytwarzania energii elektrycznej i pewność zwrotu
zainwestowanego
kapitału,
przy
obecnie
zakładanym
co
najmniej
sześćdziesięcioletnim okresie eksploatacji EJ,
• możliwość tworzenia wieloletnich zapasów paliwa jądrowego,
• bezpieczeństwo dostaw paliwa jądrowego przez możliwość wyboru dostawców
paliwa jądrowego lub uranu i usług związanych z cyklem paliwowym z różnych
regionów świata, z państw stabilnych politycznie,
• pełną odpowiedzialność inwestorów i operatorów OEJ za bezpieczeństwo
postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi,
• internalizację kosztów zewnętrznych39,
• zachowanie dla przyszłych pokoleń zasobów organicznych paliw kopalnych, w tym
zasobów węgla, jako cennego surowca dla przemysłu chemicznego
i farmaceutycznego,
• możliwość ożywienia gospodarczego regionów i zdynamizowania krajowego
przemysłu,
• rozwój zaplecza naukowo-badawczego energetyki jądrowej,
• rozwój kierunków kształcenia związanych z energetyką jądrową na wyższych
uczelniach i w szkołach ponadgimnazjalnych,
• wzrost innowacyjności gospodarki,
• rosnące zainteresowanie społeczne skutkami gospodarczymi, społecznymi
i dla ochrony środowiska, związane z wdrożeniem energetyki jądrowej.
2. Rozporządzeniem Rady Ministrów 40 ustanowiono Pełnomocnika Rządu ds. Polskiej
Energetyki Jądrowej w randze podsekretarza stanu w MG. Pełnomocnik realizuje zadania
w zakresie rozwoju i wdrażania energetyki jądrowej, w tym określone w polityce
energetycznej państwa w rozumieniu art. 14 ustawy – Prawo energetyczne41. Do jego
39
uprawnień do emisji CO2, kosztów zdrowotnych, środowiskowych, itp.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw Polskiej
Energetyki Jądrowej (Dz. U. Nr 72, poz. 622).
41
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r. poz. 1059, z późn. zm.).
v.p
l
zadań należy m.in. przygotowanie i przedstawienie Radzie Ministrów projektu Programu
PEJ.
3. Działania dotyczące energetyki jądrowej zostały opisane w Ramowym harmonogramie
działań dla energetyki jądrowej42.
4. Jednym z podstawowych priorytetów polskiej polityki energetycznej wskazanych w PEP
2030 jest dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej poprzez
wprowadzenie energetyki jądrowej.
.go
Priorytety wskazane w PEP 2030 są w znacznym stopniu współzależne. Poprawa efektywności
energetycznej ogranicza wzrost zapotrzebowania na paliwa i energię, przyczyniając się do
zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego, na skutek zmniejszenia uzależnienia od importu,
a także działa na rzecz ograniczenia wpływu energetyki na środowisko poprzez redukcję emisji.
Podobne efekty przynosi rozwój wykorzystania OZE, w tym zastosowanie biopaliw, wykorzystanie
czystych technologii węglowych oraz rozwój energetyki jądrowej.
Decyzja o wprowadzeniu w Polsce energetyki jądrowej wynika z konieczności zapewnienia dostaw
odpowiedniej ilości energii elektrycznej po rozsądnych cenach przy równoczesnym zachowaniu
wymagań ochrony środowiska. Ochrona klimatu wraz z przyjętym przez UE pakietem klimatyczno-energetycznym powoduje konieczność przestawienia produkcji energii na technologie o niskiej
lub zerowej emisji CO2.
w.
rcl
W istniejącej sytuacji szczególnego znaczenia nabrało wykorzystywanie wszelkich dostępnych
technologii z równoległym podnoszeniem poziomu bezpieczeństwa energetycznego i obniżaniem
emisji zanieczyszczeń przy zachowaniu efektywności ekonomicznej.
Na dotychczasowe decyzje w zakresie rozwoju energetyki jądrowej w Polsce wpływ miały również
wyraźne sygnały ożywienia inwestycyjnego w sektorze jądrowym, nie tylko w Azji i Ameryce, ale
również i w Europie. Ambitne cele pogodzenia rozwoju gospodarczego i poprawy jakości życia,
z uwzględnieniem uwarunkowań ekologicznych zmuszają kraje UE do poszukiwania rozwiązań
zapewniających bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej, również przez zdywersyfikowanie bazy
paliwowej systemu elektroenergetycznego.
ww
Zgodnie z Programem działań wykonawczych na lata 2009–2012 43 głównym celem polityki
w obszarze energetyki jądrowej było przygotowanie odpowiedniej infrastruktury prawnej
i organizacyjnej, zapewniającej potencjalnym inwestorom warunki do wybudowania i uruchomienia
elektrowni jądrowych opartych na bezpiecznych technologiach, z zapewnieniem wysokiej kultury
bezpieczeństwa jądrowego oraz poparcia społecznego na wszystkich etapach: lokalizacji,
projektowania, budowy, rozruchu, eksploatacji i likwidacji EJ. Realizacja opisanych powyżej celów
będzie możliwa tylko wtedy, gdy inwestor będzie miał zapewnione stabilne warunki prowadzenia
inwestycji, w szczególności pod względem możliwości wzmacniania swojej pozycji rynkowej,
gwarantującej stabilność finansowania inwestycji oraz możliwość konkurowania z innymi
przedsiębiorstwami energetycznymi w perspektywie dalszej integracji regionalnego rynku energii
elektrycznej.
Celami szczegółowymi w tym obszarze było
42
43
Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 11 sierpnia 2009 r.
załącznik nr 4.
ww
w.
rcl
W ramach procedury uzyskiwania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zostanie
przeprowadzona ocena oddziaływania na środowisko dla co najmniej dwóch lokalizacji, w wyniku
której zostaną wskazane warunki realizacji przedsięwzięcia dla konkretnej lokalizacji. Szczegółowa
ocena oddziaływania na środowisko dla konkretnej technologii i lokalizacji zostanie przeprowadzona
zgodnie z obowiązującym prawem krajowym na etapie tzw. ponownej oceny oddziaływania na
środowisko w procesie uzyskiwania pozwolenia na budowę.
ROZDZIAŁ 11. ZAPEWNIENIE
KADR/KAPITAŁU LUDZKIEGO
Poz. 502
PODAŻY
11.1. OBECNY STAN ZASOBÓW KADROWYCH
WYSPECJALIZOWANYCH
v.p
l
Monitor Polski
Zdobycie wiedzy i umiejętności niezbędnych przy budowie energetyki jądrowej, w tym elektrowni
jądrowej, oraz wykształcenie odpowiedniej ilości specjalistów z różnych dziedzin są kluczowym
elementem dla uruchomienia energetyki jądrowej w Polsce.
.go
Niestety, w chwili obecnej w Polsce brakuje specjalistów w tej dziedzinie. Większość z nich aktywnie
pracowała w czasie budowy Elektrowni Jądrowej „Żarnowiec” (1982–1990) i jest teraz w wieku
emerytalnym albo się do niego zbliża. Z problemem tym ma do czynienia nie tylko Polska, ale też inne
kraje pragnące rozwijać energetykę jądrową od podstaw czy nawet posiadające funkcjonujący sektor
energetyki jądrowej.
11.2. KIERUNKI STUDIÓW ZWIĄZANE Z SEKTOREM JĄDROWYM
w.
rcl
Zgodnie ze znowelizowaną ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym uczelnie są
autonomiczne i same decydują o wyborze kierunków studiów na swoich uczelniach. Odstąpiono od
centralnej listy kierunków studiów i standardów kształcenia dla tych kierunków. Obowiązująca
dotychczas państwowa lista ponad 100 kierunków studiów nie odpowiadała na potrzeby rynku pracy
oraz na aspiracje edukacyjne studentów. Uczelnie mają obecnie swobodę w tworzeniu nowych,
oryginalnych kierunków studiów stanowiących odpowiedź na współczesne wyzwania społeczno-gospodarcze, w tym działania związane z rozwojem bezpiecznej energetyki jądrowej.
Poniżej wymieniono uczelnie w Polsce, które uruchomiły kierunki związane z energetyką jądrową
(kolejność alfabetyczna wg nazwy uczelni)
ww
1. Akademia Górniczo-Hutnicza
2. Politechnika Gdańska
3. Politechnika Krakowska
4. Politechnika Łódzka
5. Politechnika Opolska
6. Politechnika Poznańska
7. Politechnika Rzeszowska
8. Politechnika Śląska
9. Politechnika Warszawska
10. Politechnika Wrocławska
11. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
12. Uniwersytet Warszawski.
Przygotowując się do realizacji Programu PEJ, większość uczelni technicznych i część uniwersytetów
uruchomiło lub planuje uruchomienie kierunków studiów i specjalności (studiów I i II stopnia)
związanych bezpośrednio z energetyką jądrową. Wsparciem dla tych działań były zorganizowane
i finansowane przez MG szkolenia edukatorów dla potrzeb polskich uczelni w latach 2009–2012.
Działania te będą kontynuowane w kolejnych latach.
v.p
l
W ramach priorytetu IV Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki istnieje możliwość określania
konkretnych kierunków studiów, które mogą być wspierane ze środków Europejskiego Funduszu
Społecznego, przede wszystkim w ramach poddziałania „Zwiększenie liczby absolwentów
o kluczowym znaczeniu dla gospodarki opartej na wiedzy”. W przedmiotowym zadaniu Ministerstwo
Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeprowadzało od 2008 r. konkursy dotyczące tzw. zamawiania
kształcenia na kierunkach technicznych, matematycznych i przyrodniczych. W 2010 r. na liście
kierunków zamawianych znalazła się energetyka, w ramach której uczelnie mogą tworzyć kierunek
unikatowy „energetyka jądrowa”. Do końca 2013 r. na cały program „Zamawianie kształcenia”
przewidziano łącznie ponad 1 mld zł.
.go
Instytucjami bezpośrednio zaangażowanymi w proces przygotowywania i realizacji Programu PEJ
w zakresie rozwoju zasobów kadrowych dla nowych elektrowni jądrowych są: Ministerstwo
Gospodarki, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Edukacji Narodowej,
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, PAA, UDT, ZUOP oraz inne organy inspekcyjno-kontrolne, jak
również inwestor. PAA dotychczas realizowała szkolenie swoich kadr we własnym zakresie. W obliczu
nowych zadań niezbędne będzie sięgnięcie do pomocy zewnętrznej.
11.3. CELE W ZAKRESIE ROZWOJU ZASOBÓW LUDZKICH NA POTRZEBY PROGRAMU PEJ
w.
rcl
Budowa elektrowni jądrowych i towarzyszącej im infrastruktury wiąże się z utworzeniem tysięcy
miejsc pracy. Budowa jednego tylko bloku (nie licząc inwestycji towarzyszących, jak linie
elektroenergetyczne, infrastruktura komunikacyjna itd.) wymaga zatrudnienia ok. 3–4 tys. osób do
prac budowlanych i montażowych o szerokim spektrum zawodów – od robotników po odpowiednim
przeszkoleniu do pracy na budowie obiektu jądrowego, przez spawaczy-ślusarzy, mechaników,
operatorów dźwigów, kierowców pojazdów budowlanych, elektryków, automatyków, geodetów,
elektromonterów, monterów rurociągów, zbrojarzy, betoniarzy, aż po inżynierów, architektów i wiele
innych zawodów. Jak wynika z dokumentu MAEA Planowanie zasobów ludzkich dla nowego
programu energetyki jądrowej (Workforce planning for New Nuclear Power Programme,
no. NG-T-3.3) niezbędne jest zapewnienie od 700 do 1000 specjalistów ponad 40 specjalności (nie
tylko energetycznych) podczas eksploatacji elektrowni jądrowej z jednym lub odpowiednio dwoma
reaktorami.
Wobec powyższego, celem Programu PEJ w obszarze rozwoju zasobów ludzkich jest osiągnięcie
takiego stanu ilościowego i jakościowego kadr, który zagwarantuje efektywną i bezpieczną budowę
i eksploatację elektrowni jądrowych, a w późniejszej perspektywie ich likwidację.
ww
Rozwijanie krajowej bazy specjalistów z zakresu energetyki jądrowej jest w dłuższej perspektywie
najbardziej opłacalnym dla kraju sposobem działania. Jednakże wobec ambitnego planu budowy
pierwszej elektrowni jądrowej do końca 2024 r., niezbędna stanie się kompilacja różnych metod
działania tj.
•
rozwoju i kształcenia krajowych zasobów ludzkich,
•
skorzystania – na ile będzie to niezbędne – z międzynarodowych zasobów ludzkich, np. przy
wykorzystaniu sieci specjalistów MAEA, jak również specjalistów pochodzących z krajów,
które już wdrożyły własny program jądrowy,
•
współpracy z dostawcami technologii jądrowych,
współpracy z zagranicznymi instytucjami regulacyjnymi, organizacjami z branży jądrowej oraz
instytucjami prowadzącymi kształcenie,
•
współpracy z uczelniami wyższymi oraz organizacjami gospodarczymi w krajach o rozwiniętej
energetyce jądrowej.
v.p
l
•
•
Japonią,
•
Stanami Zjednoczonymi,
•
Francją,
•
Koreą.
.go
Zapewnieniu możliwości szkolenia polskich specjalistów za granicą służą m.in. działania zmierzające
do nawiązania jak najszerszej współpracy międzynarodowej prowadzone przez MG. Podpisane
zostały dotychczas stosowne umowy o współpracy z
Realizując program w zakresie rozwoju zasobów ludzkich, należy wykorzystać wytyczne MAEA
określone m.in. w dokumencie Milestones in the Development of a National Infrastructure for
Nuclear Power No. NG-G-3.1.
11.4. PODSTAWOWA WIEDZA NIEZBĘDNA DO WDROŻENIA PROGRAMU PEJ
w.
rcl
BJiOR obiektu jądrowego, jakim jest EJ, wymaga stworzenia systemu zarządzania jakością
o zaostrzonych procedurach i wymaganiach w stosunku do obowiązujących obecnie w przemyśle,
a także zastosowania zaawansowanych narzędzi programowych i technicznych do analizy,
projektowania instalacji elementów składowych i struktur EJ. Poza BJiOR, większość umiejętności
technicznych potrzebnych do projektowania, budowy i eksploatacji EJ jest zbliżona do umiejętności
potrzebnych przy innych dużych inwestycjach przemysłowych i energetycznych. W związku
z powyższym, oraz zgodnie z wytycznymi MAEA dla programów jądrowych, w szczególności należy
rozwijać kompetencje w zakresie
•
analizy projektu EJ,
•
zarządzania jakością i kontroli jakości,
•
kierowania projektem,
•
eksploatacji i remontów.
ww
11.5. ŚRODKI I METODY DZIAŁANIA
Po oszacowaniu potrzeb kadrowych energetyki jądrowej w Polsce zostanie opracowany przez
ministra właściwego ds. gospodarki Plan rozwoju zasobów ludzkich. W celu realizacji tego Planu
podjęte zostaną działania w kierunku rozwinięcia infrastruktury w obszarze kształcenia kadr. Jednym
z rozważanych rozwiązań będzie modyfikacja i modernizacja istniejącej infrastruktury w szkołach
zawodowych, średnich i wyższych. W Planie uszczegółowione zostaną zadania do realizacji i środki do
ich osiągnięcia. Będzie on uwzględniał potrzeby administracji i wszelkich państwowych służb (w tym
PAA w obszarze inspektorów dozoru jądrowego, kadry ekspertów i kadry administracyjnej), szkół,
uczelni i zaplecza badawczo-rozwojowego oraz przedsiębiorców. Plan wyznaczy niezbędne
kwalifikacje oraz ilość specjalistów niezbędnych na każdym etapie realizacji Programu PEJ. Poza
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
działaniami administracji, głównie w obszarze zapewnienia odpowiednich warunków do kształcenia,
niezbędne jest stworzenie systemu kształcenia i doskonalenia własnych kadr przez inwestora.
v.p
l
ROZDZIAŁ 12. ZAPLECZE TECHNICZNE I NAUKOWO-BADAWCZE
POLSKIEJ ENERGETYKI JĄDROWEJ
W Polsce od lat działają instytuty badawcze i ośrodki zajmujące się pracami naukowymi nad
pokojowym wykorzystaniem energii jądrowej – np. NCBJ, IChTJ. W latach 70. i 80. prowadziły one
prace na rzecz rozwoju energetyki jądrowej w Polsce.
Również obecnie bardzo ważnymi podmiotami, podejmującymi działania w obszarze rozwoju
energetyki jądrowej, są polskie jednostki naukowe (instytuty badawcze, instytuty naukowe PAN oraz
uczelnie).
.go
Zgodnie z wytycznymi MAEA i doświadczeniami innych państw rozwijających energetykę jądrową
istotne jest posiadanie zaplecza naukowo-badawczego zapewniającego wsparcie dla dozoru
jądrowego i administracji rządowej w procesie wydawania zezwoleń na budowę, rozruch,
eksploatację i likwidację elektrowni jądrowych oraz w trakcie ich budowy, eksploatacji i likwidacji.
Chodzi przede wszystkim o działalność ekspercką dla dozoru jądrowego i administracji rządowej,
której służby publiczne nie są w stanie samodzielnie zrealizować zadań w zakresie
bezpieczeństwa jądrowego,
•
ochrony radiologicznej,
•
monitoringu radiologicznego,
•
badań materiałów i urządzeń do instalacji jądrowych,
w.
rcl
•
•
pracy instalacji jądrowych,
•
cyklu paliwowego,
•
kształcenia kadr,
•
informacji i edukacji społecznej.
Wytyczne MAEA dopuszczają różne rozwiązania organizacyjne, w zależności od uwarunkowań
historycznych i potencjału naukowo-badawczego danego kraju.
ww
Ustawa – Prawo atomowe przewiduje możliwość wykorzystania laboratoriów i organizacji
eksperckich, autoryzowanych przez Prezesa PAA, w toku oceny wniosku o wydanie zezwolenia na
wykonywanie działalności polegającej na budowie obiektu jądrowego, w przypadku kontroli
wykonawców i dostawców systemów oraz elementów konstrukcji i wyposażenia elektrowni jądrowej,
a także wykonawców prac prowadzonych przy budowie, wyposażeniu i likwidacji elektrowni jądrowej
oraz podczas kontroli eksploatacji elektrowni. Autoryzację mogą uzyskać laboratoria i organizacje
eksperckie
1) niebędące projektantami, wytwórcami, dostawcami, instalatorami lub przedstawicielami
podmiotów zaangażowanych w projektowanie, budowę lub eksploatację elektrowni
jądrowej;
2) mające do dyspozycji niezbędny personel i odpowiednie wyposażenie umożliwiające
właściwe przeprowadzenie zadań technicznych związanych z kontrolą;
3) których pracownicy odpowiedzialni za kontrole posiadają niezbędną wiedzę i doświadczenie
w przeprowadzaniu kontroli;
4) gwarantujące bezstronne przeprowadzenie kontroli.
v.p
l
Ze względu na realizowany w Polsce w latach 70. i 80. XX wieku program energetyki jądrowej, mimo
jego zaprzestania na czas kolejnych dwóch dekad, w kilkunastu instytucjach naukowych i badawczych
w kraju istnieją zespoły naukowców i techników posiadających kwalifikacje we wspomnianym wyżej
zakresie. Dotyczy to zwłaszcza ochrony radiologicznej i monitoringu radiologicznego,
który od początku lat 80. jest systematycznie rozwijany, a także, w mniejszym stopniu, pozostałych
dziedzin szeroko rozumianej atomistyki. Należy zadbać o maksymalne wykorzystanie tego potencjału
i rozwój krajowych kompetencji, korzystając ze współpracy wyspecjalizowanych organizacji
zagranicznych.
.go
Aby współpraca z organizacjami wsparcia dawała oczekiwane rezultaty, niezbędne jest wykształcenie
odpowiednich kompetencji państwowego dozoru jądrowego jako fachowego i profesjonalnego
zamawiającego i odbiorcy zewnętrznych usług eksperckich. Stąd niezbędne jest odpowiednie
zaplanowanie rozwoju zasobów ludzkich w PAA w tym zakresie.
ww
w.
rcl
Z myślą o wzmocnieniu krajowych podmiotów mogących zapewniać wsparcie dla dozoru jądrowego
i administracji rządowej przy wdrażaniu energetyki jądrowej oraz późniejszej eksploatacji i likwidacji
obiektów energetyki jądrowej w 2012 r. uruchomiony został strategiczny projekt badawczy NCBiR
„Technologie wspomagające rozwój bezpiecznej energetyki jądrowej”, obejmujący realizację
10 zadań badawczych za kwotę 50 mln zł. Zadania te obejmują tematy takie jak: analiza możliwości
i kryteriów udziału polskiego przemysłu w rozwoju energetyki jądrowej, rozwój metod zapewnienia
BJiOR dla bieżących i przyszłych potrzeb energetyki jądrowej czy też perspektywiczne zadanie
pt. rozwój wysokotemperaturowych reaktorów do zastosowań przemysłowych. Po przeprowadzeniu
oceny wspomnianych zadań badawczych, zrealizowanych w ramach strategicznego programu
badawczego pod kątem ich użyteczności dla wdrażania energetyki jądrowej w Polsce, należy
rozważyć przygotowanie kolejnej edycji projektu, w której uwzględnione zostaną oczekiwania
administracji rządowej i dozoru jądrowego m.in. w perspektywie przyszłego zapotrzebowania
na zewnętrzne usługi eksperckie.
v.p
l
ROZDZIAŁ 13. BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW PALIWA JĄDROWEGO
Produkcja paliwa jądrowego składa się z czterech głównych etapów
1)
2)
3)
4)
wydobycia uranu w postaci rudy uranowej;
konwersji uranu do postaci pozwalającej na jego wzbogacenie;
wzbogacania uranu;
fabrykacji gotowych kaset paliwowych.
13.1. DOSTĘPNOŚĆ URANU NA RYNKU ŚWIATOWYM
.go
Podział światowych zasobów uranu ukazuje rys. 13.1.
Rys. 13.1. Zasoby uranu na świecie, dane OECD
Kanada
14%
Brazylia
7%
RPA
6%
Chiny
4%
w.
rcl
Kazachstan
16%
Australia
44%
Uzbekistan
2%
Ukraina
2%
USA
1%
Rosja
2%
Pozostałe
2%
Źródło: Uranium 2011: Resources, Production and Demand, NEA/OECD, Paris 2012
ww
Jak widać na powyższym diagramie, złoża rudy uranowej są rozmieszczone w różnych częściach
świata, głównie w krajach stabilnych politycznie. W skali globalnej ponad dwie trzecie dostaw uranu
w postaci koncentratu uranowego otrzymywanego ze źródeł pierwotnych, czyli z kopalń, pochodzi
z Rosji, Kanady, Australii i Kazachstanu (69,00% według wydanego przez Agencję Dostaw Euratomu
raportu rocznego za 2011 rok – Annual Report 2011). Wykorzystanie uranu jako paliwa jądrowego
jest praktycznie jedynym jego pokojowym zastosowaniem w dużej skali.
Wahania cen rudy uranowej mają bardzo mały wpływ na koszty produkcji energii elektrycznej
w elektrowniach jądrowych ze względu na niski udział kosztów uranu w całkowitych kosztach
produkcji energii. Na przykład, według danych firmy AREVA, wzrost ceny uranu o 100%
spowodowałby wzrost kosztów produkcji energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych tylko
o ok. 5%. Według oświadczenia rządu brytyjskiego uzasadniającego decyzję o budowie nowych EJ
w Wielkiej Brytanii, wpływ wzrostu ceny uranu na koszty energii elektrycznej z elektrowni jądrowych
jest jeszcze mniejszy (Energy Challenge 200680). Dzięki temu elektrownia jądrowa dostarcza energię
HM Government, BERR: Meeting the Energy Challenge, a White Paper on Nuclear Power, styczeń 2008, par. 3.23.
v.p
l
elektryczną wytwarzaną przy stabilnych kosztach, prawie niezależnie od wahań cen na światowym
rynku uranu. Pomaga to w utrzymaniu stabilności cen energii elektrycznej na rynku, co sprzyja
zrównoważonemu rozwojowi.
Zasadność ekonomiczna eksploatacji złóż uranu zależy głównie od jego ceny rynkowej. Przez wiele lat
uran był stosunkowo tani, co nie sprzyjało prowadzeniu eksploracji i zagospodarowywaniu nowych
złóż. W ostatnich latach cena uranu zaczęła wykazywać tendencje wzrostowe, co spowodowało
intensyfikację jego poszukiwań, a także umożliwiło otwarcie i eksploatację kopalń, które przedtem
były nieopłacalne. Wraz z dalszym wzrostem cen uranu można spodziewać się zwiększenia ilości
nowo odkrywanych zasobów. Dzieje się tak ze wszystkimi minerałami i uran nie stanowi tu wyjątku.
Ilość rozpoznanych złóż uranu, z których wydobycie rudy jest lub może być opłacalne przy
spodziewanym tempie rozwoju energetyki jądrowej, rośnie z każdym rokiem.
.go
Postęp w technice wydobycia i oczyszczania rudy uranowej sprawił, że pracują i są wysoce
dochodowe kopalnie uranu wydobywające rudę ubogą lub bardzo ubogą. Na przykład w kopalni
Rössing w Namibii wydobywa się rudę o zawartości uranu równej 0,0276% U30881.
w.
rcl
Opracowywane obecnie udoskonalenia technologiczne, prowadzące np. do wzrostu głębokości
wypalenia paliwa, zwiększają efektywność wykorzystywania uranu. W części reaktorów (15%
reaktorów na świecie) stosuje się recykling plutonu i uranu, pochodzących z przerobu wypalonego
paliwa. Zwiększa to energię uzyskiwaną na jednostkę masy uranu pierwotnego pozyskiwanego z rudy
nawet o 25%. W reaktorach tych, oprócz tlenkowego paliwa uranowego, stosuje się paliwo MOX
(mixed oxide), powstałe z mieszaniny tlenków uranu i plutonu. Wprowadzenie do jądrowego cyklu
paliwowego toru, którego w skorupie ziemskiej jest 3 razy więcej niż uranu, może zmniejszyć zużycie
uranu w skali światowej. Taki cykl paliwowy wprowadzają np. Indie, które posiadają duże złoża tego
surowca. W perspektywie kolejnych 40–50 lat wprowadzenie reaktorów powielających na
neutronach prędkich, doskonalonych obecnie w ramach programu rozwoju reaktorów IV generacji,
zapewni możliwość wykorzystania w charakterze paliwa plutonu i uranu pochodzących z wypalonego
paliwa obecnie pracujących reaktorów. Z kolei uran zubożony, będący pozostałością po procesie
wzbogacania izotopowego uranu do reaktorów lekkowodnych, będzie wykorzystany w charakterze
materiału paliworodnego w reaktorach IV generacji. Pozwoli to przedłużyć czas pracy energetyki
jądrowej przy użyciu tylko obecnie udokumentowanych zasobów uranu na tysiące lat.
13.2. ZASOBY URANU W POLSCE
ww
Zbadane do tej pory złoża rudy uranowej w Polsce zawierają od 250 do 1100 ppm82 uranu, podczas
gdy niektóre kopalnie wykorzystują rudę o zawartości ok. 300 ppm (np. Rössing w Namibii). Złoża
uranu eksploatowane w Polsce w latach 50. zawierały typowo około 2000 ppm.
W chwili obecnej wydobycie w Polsce uranu, ze względu m.in. na jego nierównomierne rozłożenie
w złożach i wielkość złóż, byłoby nieopłacalne, gdyż tańszy uran można kupić za granicą, jednak
w dyskusji dotyczącej aspektów strategicznych warto zdawać sobie sprawę, że Polska ma własne
złoża uranu i może je w przyszłości wykorzystywać. Zestawienie wielkości zasobów rudy uranowej już
rozpoznanych w Polsce przedstawiono poniżej.
81
82
Rössing, Röossing working for Namibia, Report to Stakeholders, 2004.
1 ppm = 1 część na milion = 1 gram na tonę.
Region w Polsce
Rajsk (Podlasie)
Synekliza perybałtycka
Okrzeszyn (niecka
wałbrzyska, Sudety)
Grzmiąca w Głuszycy
Dolnej (Sudety)
Wambierzyce (Sudety)
v.p
l
Tabela 13.1. Zasoby rudy uranowej w Polsce (zasoby prognozowane są na głębokości większej
niż 1000 m) wg NEA/OECD Red Book, 2011
Zasoby zidentyfikowane
[ton Unat.]
5 320
Zawartość uranu
w rudzie [ppm]
250
940
500–1 100
790
Zasoby prognozowane
[ton Unat.]
88 850
10 000
500
220
236
2 000
Źródło: Uranium 2011: Resources, Production and Demand, NEA/OECD, Paris 2012
.go
Chociaż krajowe złoża generalnie należą do ubogich, to niektóre z nich (Wambierzyce, Grzmiąca,
Okrzeszyn) mają szczególną zaletę: są to złoża pokładowe, o w miarę jednolitym charakterze,
co umożliwia ich regularną eksploatację przez dziesiątki lat.
Ponadto uran można uzyskiwać jako produkt uboczny przy wydobyciu innych minerałów. Największa
na świecie kopalnia uranu to Olympic Dam w Australii, gdzie uran jest domieszką do złóż miedzi
o zawartości 0,02% w rudzie, to jest 200 ppm. W Polsce także możliwy jest odzysk uranu
występującego jako domieszka do pokładów miedzi w rejonie Lubina – Sieroszowic. Zawartość uranu
w rudzie wynosi tam ok. 60 ppm, przy zawartości miedzi 2%. Całkowite zasoby rudy to 2400 mln ton,
w tym miedzi 48 mln ton, a uranu 144 tys. ton. Stanowi to ekwiwalent ok. 900 GWe-lat. Dodatkową
zaletą eksploatacji tych złóż byłaby redukcja promieniotwórczości w odpadach z oczyszczania miedzi.
w.
rcl
Obecna roczna produkcja w zagłębiu Lubin – Sieroszowice wynosi ok. 569 tys. ton miedzi, natomiast
ilość uranu zrzucana na hałdy to ok. 1700 t/rok. Stanowi to rocznie ekwiwalent paliwa dla
10 elektrowni jądrowych, o łącznej mocy 10 000 MWe.
Ze względu na brak rzetelnych i całościowych opracowań odnośnie do zasobów uranu w Polsce,
jednym z celów działań określonych w Programie działań wykonawczych na lata 2009–12,
stanowiącym załącznik nr 3 do PEP 2030, było Rozpoznawanie zasobów uranu na terytorium Polski.
Na wniosek MG, Ministerstwo Środowiska zleciło wykonanie stosownej analizy. W 2010 r.
zakończono jeden z zaplanowanych do realizacji tematów, przedstawiający wstępne perspektywy
udokumentowania złóż uranu w Polsce na podstawie danych archiwalnych. Na zlecenie Ministerstwa
Środowiska została sporządzona „Ocena możliwości występowania mineralizacji uranowej w Polsce
na podstawie wyników prac geologiczno-poszukiwawczych", współfinansowana ze środków
NFOŚiGW. Potwierdziła ona występowanie w Polsce złóż uranu – jednak ich dokładne oszacowanie
wymagać będzie dalszych badań.
ww
W lipcu 2011 r. uruchomiono kolejny temat pt. „Projekt prac geologicznych na wykonanie badań
sejsmicznych w celu rozpoznania budowy geologicznej północno-środkowej części obszaru polskiego
obszaru syneklizy perybałtyckiej”. Przedsięwzięcie to zostało zrealizowane przez Państwowy Instytut
Geologiczny (PIG) do grudnia 2011 r. Przedsięwzięcie i zaprojektowane w jego trakcie prace
badawcze stanowić będą podstawę do uruchomienia badań w przedmiocie możliwości występowania
i eksploatacji uranu na obszarze syneklizy perybałtyckiej, wraz z opracowaniem metodyki
dokumentowania złóż uranu.
Działania dotyczące rozeznania wielkości krajowych zasobów uranu będą kontynuowane, przy czym
MG skoncentruje się na badaniu możliwości przyszłej eksploatacji złóż niekonwencjonalnych.
v.p
l
13.3. ZAOPATRZENIE W PALIWO JĄDROWE PLANOWANYCH ELEKTROWNI JĄDROWYCH
W POLSCE
Bezpieczeństwo dostaw paliwa jądrowego zależy od pewności dostaw koncentratu uranowego,
dostępu do usług cyklu paliwowego, a także pewności i niezawodności transportu materiałów
jądrowych na różnych etapach cyklu paliwowego oraz transportu gotowego paliwa jądrowego.
Zasady dotyczące dostaw uranu i usług jądrowego cyklu paliwowego w ramach UE reguluje Traktat
EURATOM.
.go
Specjalna organizacja KE – Euratom Supply Agency (ESA) – posiada prawo opcji w odniesieniu do
materiałów jądrowych wytworzonych w UE, oferując jednocześnie pomoc przy zawieraniu
kontraktów w kwestiach dostaw materiałów i usług cyklu paliwowego pochodzących z wewnątrz
i zewnątrz Wspólnoty. Zajmuje się ona ponadto monitorowaniem rynków uranu i usług cyklu
paliwowego i opracowywaniem rekomendacji w tym zakresie. W sytuacjach zagrożenia dostaw
uranu (co jak dotąd nie miało miejsca), może także inicjować tworzenie zapasów tego pierwiastka.
Komitet Doradczy ESA określił w 2005 r. następujące rekomendacje wspólnej polityki bezpieczeństwa
dostaw uranu: dywersyfikację kierunków dostaw, utrzymywanie odpowiedniego poziomu rezerw
własnych uranu i optymalnego wykorzystywania możliwości rynku uranu dla ich zwiększenia, dążenie
do pokrywania zapotrzebowania na uran w drodze kontraktów wieloletnich oraz zaspokajanie
potrzeb na usługi cyklu paliwowego wewnątrz UE.
w.
rcl
Import koncentratu uranu na potrzeby UE w ok. 50% pochodzi z Australii, Kanady i Kazachstanu.
Dużymi dostawcami do UE są także Republika Południowej Afryki, Namibia i Niger (łącznie około
15%). Jedynie Bułgaria, Czechy, Słowacja i Węgry importują zestawy paliwowe z innych źródeł
(głównie z Rosji). W przypadku tych krajów import dotyczy jednak gotowego paliwa (gotowych
zestawów/kaset paliwowych), zawierającego uran wzbogacony, przeznaczonego do reaktorów
wybudowanych według technologii rosyjskiej (reaktory WWER). Pierwsze dwa z wymienionych
krajów, a także Rumunia, eksploatują na swoje potrzeby także niewielkie złoża położone na własnym
terytorium. W dalszej przyszłości istnieją również możliwości pokrycia zapotrzebowania na uran
z nowoodkrytych złóż w Finlandii, Portugalii, Słowacji, Hiszpanii, Szwecji i na Węgrzech, chociaż
wskazane państwa prawdopodobnie przeznaczą je na zaspokojenie potrzeb własnych. Polska może
korzystać z dostaw uranu z tych samych źródeł, jakie są obecnie wykorzystywane w UE. Nie można
również wykluczyć, że w dalszej przyszłości Polska przystąpi także do eksploatacji własnych złóż
uranu.
ww
Oprócz zapewnienia dostaw koncentratu uranowego, istotną rolę z punktu widzenia bezpieczeństwa
dostaw paliwa jądrowego odgrywa kwestia dostępu do usług konwersji oraz wzbogacania
izotopowego uranu. Usługi konwersji koncentratu uranowego do postaci UF6, umożliwiającej
wzbogacanie izotopowe, zapewniają w skali światowej w 63% zakłady konwersji zlokalizowane we
Francji, Wielkiej Brytanii, Kanadzie i USA. Około 33% tych usług zapewnia Rosja. Natomiast usługi
wzbogacania izotopowego świadczą, w ponad 50%, zakłady zlokalizowane we Francji, Wielkiej
Brytanii, Holandii, Niemczech i USA. Potencjał produkcyjny Rosji w zakresie wzbogacania wynosi 45%.
Niezwykle ważną sprawą dla bezpieczeństwa energetycznego Polski jest możliwość tworzenia
wieloletnich zapasów paliwa jądrowego. Zgromadzenie jedno-, dwuletniego zapasu tego paliwa jest
technicznie proste, ponieważ roczne zapotrzebowanie na paliwo elektrowni jądrowej III generacji
o mocy 1000 MWe, produkującej 8 TWh na rok, wynosi około 20 ton dla przykładowych reaktorów
typu PWR i BWR. Dla porównania, dla elektrowni węglowej o takiej samej produkcji należałoby
zgromadzić około 2,5 mln ton wysokokalorycznego węgla kamiennego (lub 4 mln ton węgla
v.p
l
kamiennego średniej jakości), dla elektrowni opalanej ropą – około 2,5 mln ton tego paliwa, dla
elektrowni gazowej – około 1,0 mld metrów sześciennych gazu ziemnego. Zgromadzenie takich
zapasów byłoby niezwykle trudne i kosztowne. Ponadto zapasy paliwa jądrowego mogą być
gromadzone na różnym etapie cyklu paliwowego, przy zastosowaniu różnych form kontraktacji,
od kontraktów długoterminowych po kontrakty spotowe, np. w przypadku zakupu rudy uranowej.
Zakup usług fabrykacji (produkcji gotowych kaset paliwowych) do elektrowni jądrowych w pierwszej
fazie funkcjonowania polskiej energetyki jądrowej (np. dla pierwszego i drugiego wsadu paliwa)
będzie związany z zakupem konkretnej technologii. Stosowaną na świecie praktyką jest zapewnianie
przez dostawcę technologii również dostawy usług fabrykacji w ciągu pierwszych kilku lat pracy
reaktora (i potencjalnie w ciągu kolejnych lat) oraz dostęp do danych w celu fabrykacji paliwa przez
strony trzecie (w celu uniknięcia praktyk monopolistycznych).
.go
W późniejszym okresie operator elektrowni dokonuje wyboru, w oparciu o odpowiednie analizy
rynkowe i oferowane warunki dostawy, zarówno dostawcy koncentratu uranu, jak i dostawców
kolejnych usług cyklu paliwowego, tj. konwersji, wzbogacania i fabrykacji. W UE zakłady fabrykacji
paliwa znajdują się w Niemczech, Francji, Belgii, Wielkiej Brytanii, Szwecji i Hiszpanii. Na potrzeby UE
paliwo reaktorowe wytwarzane jest także w USA. Rosja, jak wspomniano, dostarcza usługi fabrykacji
do UE tylko do reaktorów konstrukcji rosyjskiej (WWER).
ww
w.
rcl
Biorąc pod uwagę czynniki opisane w niniejszym rozdziale wprowadzenie energetyki jądrowej nie
grozi uzależnieniem Polski od monopolistycznych lub niepewnych dostawców zagranicznych.
Dotyczy to zarówno wydobycia uranu, jak i usług cyklu paliwowego, czyli konwersji, wzbogacania
oraz fabrykacji gotowych zestawów paliwowych. Ponadto Polska posiada własne zasoby uranu,
które mogą być wykorzystane w przyszłości.
v.p
l
ROZDZIAŁ 14. GOSPODARKA I ZARZĄDZANIE MATERIAŁAMI
PROMIENIOTWÓRCZYMI NA RÓŻNYCH ETAPACH CYKLU PALIWOWEGO
14.1. GOSPODARKA ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NA ŚWIECIE
Każdej działalności związanej z produkcją bądź stosowaniem izotopów promieniotwórczych
towarzyszy powstawanie odpadów promieniotwórczych. Z uwagi na szczególny charakter, odpady
promieniotwórcze wymagają specjalnego postępowania. Dotyczy to gromadzenia, przetwarzania,
zestalania, transportu, okresowego przechowywania i ostatecznego składowania. Z tego względu
ograniczenie liczby źródeł i ilości powstających odpadów jest niezwykle ważnym zadaniem.
.go
Odpady promieniotwórcze muszą być odpowiednio przetworzone, zestalone, opakowane,
a następnie bezpiecznie składowane. Podstawowym celem wymienionych działań jest takie
zabezpieczenie odpadów promieniotwórczych, aby nie stwarzały one zagrożeń dla człowieka
i środowiska.
w.
rcl
Cykl paliwa jądrowego obejmuje system operacji przemysłowych i procesów technologicznych,
których zadaniem jest przygotowanie paliwa do reaktorów jądrowych, wypalenie go w reaktorze,
a następnie przerób wypalonego paliwa i składowanie odpadów promieniotwórczych. Głównymi
elementami cyklu paliwowego są: wydobycie rudy uranowej, produkcja koncentratów uranowych,
przemiana (konwersja) U3O8 w UF6, wzbogacenie uranu w izotop U-235, wytwarzanie materiałów
paliwowych, produkcja elementów i zestawów paliwowych, wypalenie paliwa w reaktorze,
składowanie wypalonego paliwa jądrowego, przerób wypalonego paliwa jądrowego, przetworzenie
odpadów promieniotwórczych, składowanie odpadów promieniotwórczych. Wszystkie operacje,
począwszy od wydobycia rudy uranowej do wyprodukowania zestawów paliwowych, prowadzone są
przy niskim poziomie promieniowania jonizującego i składają się na początkową część cyklu. Operacje
z wypalonym paliwem jądrowym, od wyładowania tego paliwa z rdzenia reaktora do złożenia
odpadów promieniotwórczych w składowisku, prowadzone są przy wysokim poziomie
promieniowania jonizującego w końcowej części cyklu.
ww
Jądrowy cykl paliwowy może być otwarty, otwarty z przerobem lub zamknięty. W cyklu paliwowym
otwartym wypalone paliwo jądrowe jest docelowo składowane. Biorąc pod uwagę obecne ceny
uranu i koszty stosowanej dziś technologii przerobu wypalonego paliwa, cykl otwarty jest tańszy niż
cykl z przerobem. Składowane paliwo w przyszłości, w miarę postępu technologicznego, może być
poddane recyklingowi. W cyklu paliwowym otwartym z przerobem wypalone paliwo jądrowe podlega
procesowi przerobu, w wyniku którego odzyskiwane są znajdujące się w nim materiały
rozszczepialne. Mogą one być następnie ponownie wykorzystane do wytwarzania świeżych
elementów paliwowych. Cykl paliwowy zamknięty z wielokrotnym recyklingiem materiałów
jądrowych wymaga stosowania reaktorów prędkich powielających, zaś jego wykorzystanie na skalę
przemysłową jest kwestią przyszłości.
Na świecie stosowane są odmienne sposoby postępowania z wypalonym paliwem jądrowym. Część
krajów stosuje cykl otwarty, np. Szwecja, Finlandia, USA, część natomiast otwarty z przerobem
(z planami rozwoju cyklu zamkniętego), np. Francja, Wielka Brytania i Rosja.
Sposób postępowania z odpadami promieniotwórczymi zależy od ich rodzaju. W przypadku odpadów
o niskiej i średniej aktywności, we wszystkich krajach prowadzi się ich składowanie (po uprzednim ich
v.p
l
przygotowaniu – sortowaniu, prasowaniu, itp.). Odpowiednie do tego celu składowiska działają
w całej UE, w tym również w Polsce.
W przypadku odpadów wysokoaktywnych (w tym wypalonego paliwa jądrowego), przewidywane jest
ich głębokie składowanie w warstwach geologicznych. Jest to zarazem, jak już wspomniano, końcowa
faza cyklu paliwowego.
.go
Obecnie na świecie funkcjonuje jedno głębokie składowisko odpadów promieniotwórczych
wysokoaktywnych – Waste Isolation Pilot Plant w miejscowości Carlsbad w stanie Nowy Meksyk
w USA (od 1999 r.). Kolejne obiekty są budowane. Najbardziej zaawansowane programy budowy
tego rodzaju składowisk na obszarze UE posiada Finlandia i Szwecja. Dotychczasowe opóźnienia
w budowie składowisk głębokich są spowodowane głównie niskim kosztem magazynowania
odpadów promieniotwórczych w przechowalnikach na terenie elektrowni.
14.2. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI W POLSCE
w.
rcl
Kwestia gospodarowania odpadami promieniotwórczymi na szerszą skalę pojawiła się w Polsce
w 1958 r. z chwilą uruchomienia w Instytucie Badań Jądrowych (IBJ) w Świerku pierwszego
badawczego reaktora jądrowego „EWA”. Ten fakt, jak i znaczący rozwój technik izotopowych
i związany z tym wzrost zastosowań izotopów promieniotwórczych w różnych dziedzinach gospodarki
spowodował konieczność budowy składowiska odpadów promieniotwórczych. Składowisko
uruchomiono w 1961 r. w Różanie, ok. 90 km od Warszawy.
W Polsce za właściwe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi odpowiada kierownik
jednostki organizacyjnej, na terenie której odpady zostały wytworzone. Natomiast składowaniem
odpadów oraz ich transportem do składowiska zajmuje się przeznaczona do tego wyspecjalizowana
instytucja – państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej Zakład Unieszkodliwiania Odpadów
Promieniotwórczych (ZUOP). ZUOP odpowiada za prawidłowe postępowanie z odpadami
promieniotwórczymi od chwili ich przejęcia od wytwórcy.
ww
ZUOP odbiera stałe i ciekłe odpady promieniotwórcze nisko- i średnioaktywne, zużyte zamknięte
źródła promieniotwórcze oraz wycofane z eksploatacji czujki dymu. Głównym źródłem ciekłych
odpadów niskoaktywnych (ok. 90%) jest reaktor MARIA. Ciekłe odpady średnioaktywne powstają
przy produkcji źródeł promieniotwórczych i, w niektórych przypadkach, podczas dekontaminacji
skażonych powierzchni. Odpady te, po przetworzeniu, są składowane. Zgodnie z przepisami ustawy –
Prawo atomowe odpady promieniotwórcze można składować wyłącznie w stanie stałym,
w opakowaniach zapewniających bezpieczeństwo ludzi i środowiska pod względem ochrony
radiologicznej, przy zapewnieniu odprowadzania ciepła i niedopuszczeniu do powstania masy
krytycznej oraz prowadzeniu stałej kontroli tych czynników w okresie składowania, a także po
zamknięciu składowiska.
Znaczna część stałych odpadów promieniotwórczych (ok. 40%) powstaje w ośrodku w Świerku,
tj. pochodzi z reaktora MARIA oraz z zakładu produkcji wykorzystywanych w medycynie izotopów
promieniotwórczych. Odpadami promieniotwórczymi pochodzenia reaktorowego są m.in. filtry
(z układów oczyszczania chłodziwa i wentylacji), odpady podekontaminacyjne, zużyte elementy
aparatów i urządzeń reaktorowych. Pozostałe 60% stałych odpadów promieniotwórczych pochodzi ze
znajdujących się na terenie całego kraju szpitali, klinik i innych instytucji wykorzystujących techniki
izotopowe. Odpady powstałe podczas stosowania substancji promieniotwórczych do celów
v.p
l
medycznych to przede wszystkim: ampułki po preparatach promieniotwórczych, strzykawki, lignina,
folia, odzież ochronna, zużyte elementy wyposażenia oraz odpady z dekontaminacji.
W tabeli 14.1 przedstawiono bilans odpadów odebranych do unieszkodliwiania w latach 2004–2012.
Wynika z niego, że dzięki nowym technologiom produkcji izotopów i właściwej eksploatacji urządzeń
techniki jądrowej oraz spadkowi zastosowań izotopów promieniotwórczych systematycznie maleje
ilość odbieranych odpadów stałych i ciekłych.
ZUOP jest też operatorem i użytkownikiem Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych
(KSOP). KSOP położone jest w miejscowości Różan nad Narwią, w odległości ok. 90 km od Warszawy
i mieści się na terenie dawnego fortu, zajmując powierzchnię 3,045 ha. KSOP funkcjonuje od 1961 r.
i według klasyfikacji MAEA jest typem składowiska powierzchniowego.
ww
w.
rcl
.go
Składowisko to przeznaczone jest do składowania krótkożyciowych odpadów niskoi średnioaktywnych oraz do okresowego przechowywania odpadów długożyciowych niskoi średnioaktywnych.
ww
33,03
0,52
objętość (m )
aktywność (rozpad na 31 grudnia
w danym roku) (TBq)
3
619
12 211
0,79
–
73,03
źródła zamknięte (szt.)
czujki dymu (szt.)
alfapromieniotwórcze (m )
średnioaktywne (m )
28,19
101,22
2,88
–
1,87
36,30
825
–
–
26,68
26,68
1,66
4,00
14 101
1,90
0,65
41,67
42,32
26,13
2,56
0,02
21,00
2005
ciekłe
30,48
stałe
2008
22,79
12,68
3,35
–
6,76
1 508
–
0,02
84,48
16 425
0,45
0,60
29,82
0,79
1,35
51,13
2 675
25 053
0,08
0,40
22,38
52,48
31,39
7,06
8,03
6,00
1,74
67,95
130
Źródło: ZUOP
1,37
48,88
1,26
73,41
–
1,90
0,65
41,67
42,32
26,13
2,56
8,60
5,6
42,8
3 802
17 180
73,03
28,19
101,22
2,88
–
0,13
98,21
5,03
2009
ciekłe
stałe
–
–
26,68
26,68
1,66
4,00
0,02
21,00
9,5
57,7
5 328
17 546
2,46
0,60
41,57
42,17
21,17
0,33
7,75
12,92
2010
ciekłe
stałe
–
0,02
153,06
153,08
0,96
0,00
0,03
152,09
15,6
52,4
7 616
14 780
0,45
0,60
29,82
30,48
17,27
1,51
6,20
5,50
2011
ciekłe
stałe
–
0,02
84,48
84,50
0,48
0
0,02
84,00
28,2
34,2
3 170
28 748
0,08
0,40
22,38
22,79
12,68
3,35
–
6,76
2012
ciekłe
stałe
v.p
l
.go
84,50
0,48
0
0,02
84,00
Odpady przekazane do składowania w KSOP-Różan
1 397
–
0,02
153,06
stałe
Beta- i gammapromieniotwórcze
2007
ciekłe
17,27
1,51
6,20
5,50
stałe
Kategorie odpadów promieniotwórczych
153,08
0,96
0,00
0,03
19 394
2,46
0,60
41,57
42,17
21,17
0,33
7,75
152,09
2006
ciekłe
12,92
stałe
w.
rcl
8,60
5,03
stałe
Monitor Polski
1,35
51,13
niskoaktywne (m )
3
52,48
Ogółem
3
31,39
Instytucje spoza ośrodka Świerk
3
(medycyna, przemysł, nauka) (m )
3
7,06
3
ZUOP (m )
0,13
98,21
2004
ciekłe
8,03
3
6,00
Stałe
OR POLATOM IEA (m )
Reaktor EWA (m )
3
Reaktor MARIA (m )
3
Źródła odpadów
promieniotwórczych
Wyszczególnienie
Tabela 14.1. Bilans odpadów odebranych do unieszkodliwiania w latach 2004–2012
v.p
l
Ilość przetworzonych odpadów promieniotwórczych przeznaczonych do przechowywania lub
składowania wynosi rocznie ok. 45 m³. Odpady te, po zestaleniu, w postaci stałej, o masie 70 ton,
zajmują objętość 80 m³, z czego 35 m³ przypada na materiały wiążące – głównie beton. Zestalone
odpady transportowane są do KSOP w Różanie.
Zgodnie z szacunkami ZUOP, KSOP będzie całkowicie zapełnione już około 2024–25 r.
.go
Zarządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 27 sierpnia 2009 r.83 powołano Zespół do opracowania
KPPzOPiWPJ. W jego skład weszli przedstawiciele urzędów i instytucji związanych z gospodarką
odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Jego podstawowym zadaniem jest,
oprócz określenia sposobu postępowania z odpadami promieniotwórczymi pochodzącymi z różnej
działalności, także zaproponowanie sposobu podejścia do wypalonego paliwa jądrowego oraz
założeń i zaleceń dotyczących dalszych prac w tej dziedzinie (rekomendacje odnośnie do
zastosowania w Polsce cyklu otwartego czy otwartego z przerobem). Zespół przeanalizował koszty
zastosowania różnych sposobów gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym. Analizy te stały się podstawą rekomendacji dotyczących sposobu postępowania
z wypalonym paliwem jądrowym, z uwzględnieniem kosztów i korzyści z zastosowania każdego
z rozważanych rozwiązań.
Rys. 14.2. Objętość odpadów promieniotwórczych przekazanych do składowania
w latach 1961–2008
w.
rcl
180
Objętość odpadów promieniotwórczych składowanych w KSOP-Różan
zestawienie od 01.01.1961r.- 31.12.2008r.
160
140
Objętość [m 3]
120
100
80
60
40
20
19
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2
2
2
2
2
62 964 966 968 970 972 974 976 978 980 982 984 986 988 990 992 994 996 998 000 002 004 006 008
ww
0
Lata
Źródło: ZUOP
Minister Gospodarki, w sierpniu 2012 r., zatwierdził Rekomendacje Zespołu do Opracowania
KPPzOPiWPJ, dotyczące gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
83
Zarządzenie Ministra Gospodarki nr 24 z dnia 27 sierpnia 2009 r. w sprawie utworzenia Zespołu do opracowania projektu
Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym (Dz. Urz. Ministra
Gospodarki Nr 3, poz. 30).
•
•
•
•
•
•
•
•
•
projektowanie i budowa obiektów systemu z zachowaniem najbardziej restrykcyjnych reguł
bezpieczeństwa jądrowego,
minimalizacja ilości, objętości i toksyczności odpadów promieniotwórczych oraz sortowanie,
przetwarzanie, pakowanie i odpowiednie znakowanie opakowanych odpadów
promieniotwórczych ze względu na ich zawartość,
stosowanie zasady „zanieczyszczający płaci”,
stosowanie otwartego cyklu paliwowego – do czasu powstania warunków wprowadzenia
cyklu zamkniętego,
monitorowanie magazynowania, przechowywania, składowania oraz transportu odpadów
promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego,
zakaz eksportu i importu odpadów promieniotwórczych (z wyjątkiem wypalonego paliwa
jądrowego),
właściwe podejście do zagrożeń i postępowania awaryjnego oraz zarządzania kryzysowego,
przejrzystość i udział społeczeństwa w podejmowaniu decyzji w tym zakresie,
przeprowadzanie niezbędnych konsultacji społecznych, w tym konsultacji transgranicznych,
nawiązanie szerokiej współpracy z organizacjami międzynarodowymi i instytucjami
zajmującymi się gospodarką odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym.
.go
•
v.p
l
W oparciu o wyniki prac Zespołu oraz zalecenia MAEA przyjęto ogólne zasady gospodarowania
odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym
w.
rcl
14.3.
PLANOWANE
DZIAŁANIA
W
ZAKRESIE
GOSPODARKI
ODPADAMI
PROMIENIOTWÓRCZYMI W POLSCE W ZWIĄZKU Z ROZWOJEM ENERGETYKI JĄDROWEJ
W zakresie sfinansowania gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym przewiduje się docelowo wprowadzenie następujących rozwiązań
ww
Zmiana stanu prawnego umożliwiającego podział kwoty, określonej w rozporządzeniu Rady
Ministrów z dnia 10 października 2012 r. w sprawie wysokości wpłaty na pokrycie kosztów
końcowego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi
oraz na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej dokonywanej przez jednostkę
organizacyjną, która otrzymała zezwolenie na eksploatację elektrowni jądrowej84, na dwie
części
− odpis na koszty postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym stanowić będzie źródło zasilania Funduszu Składowania Odpadów
Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego, zasilanego przez
operatora/operatorów Obiektów Energetyki Jądrowej (OEJ). Kwestia sposobu
zarządzania Funduszem wymagać będzie dodatkowych analiz,
− odpis na koszty likwidacji utworzy Fundusz Likwidacji Obiektów Energetyki Jądrowej
(OEJ), który będzie pokrywał wydatki niezbędne do likwidacji OEJ. Pozostanie on
w gestii operatora elektrowni jądrowej (wypłata możliwa po uzyskaniu pozytywnej
opinii Prezesa PAA). Środki gromadzone na Funduszu Likwidacji OEJ będą pochodzić
z corocznych wpłat na fundusz dokonywanych przez operatora OEJ oraz
z przychodów wynikających z dozwolonego prawem inwestowania środków
Dz. U. z 2012 r. poz. 1213.
v.p
l
funduszu. Środki finansowe gromadzone na Fundusz Likwidacji OEJ będą wyłączone
z masy upadłościowej operatora. Środki te będą zwolnione z egzekucji.
Wpłaty na fundusz uzależnione są od ilości wytworzonej w elektrowni jądrowej energii elektrycznej.
Wielkość tych odpisów będzie cyklicznie aktualizowana, z uwzględnieniem następujących w kolejnych
latach zmian kosztów budowy, eksploatacji, zamknięcia oraz monitoringu obiektów systemu
postępowania z odpadami promieniotwórczymi.
Inne procesy przetwarzania odpadów promieniotwórczych i przerobu wypalonego paliwa będą
finansowane przez operatora OEJ.
.go
Składowanie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego będzie prowadzone
przez ZUOP.
14.4. GŁÓWNE ZADANIA W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI
I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM
Głównym zadaniem jest przygotowanie i przyjęcie przez Radę Ministrów KPPzOPiWPJ.
Zadania szczegółowe przedstawiają się następująco
1. W zakresie odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych
przygotowanie do zamknięcia i zamknięcie Krajowego Składowiska Odpadów
Promieniotwórczych w Różanie (około roku 2024–25),
w.
rcl
•
•
wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego krajowego składowiska
odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych, przy akceptacji społecznej
dla tych przedsięwzięć.
ww
Najpilniejszym zadaniem w zakresie gospodarki odpadami promieniotwórczymi, w związku
z zapełnieniem KSOP w Różanie, jest budowa nowego składowiska odpadów niskoi średnioaktywnych. W zakresie wyboru jego lokalizacji, MG wystąpiło do NFOŚiGW
o zakwalifikowanie do dofinansowania tego zadania od 2013 r. W tym też celu MG, w trybie
przetargu nieograniczonego, wybrało podmiot do realizacji przedmiotowego zadania. Prace te
obejmować będą analizę wyników dotychczasowych opracowań. Dokonana zostanie też
reinterpretacja archiwalnych materiałów geofizycznych dla archiwalnych obecnie lokalizacji. Na
podstawie powyższych analiz wyznaczone zostaną trzy optymalne lokalizacje składowiska odpadów
promieniotwórczych. Dla wytypowanych lokalizacji przewiduje się prowadzenie szczegółowych
badań, które ostatecznie doprowadzą do ustalenia jednej konkretnej lokalizacji składowiska niskoi średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych, co planowane jest w 2016 r. Po wyborze
lokalizacji prowadzone będą prace projektowe i budowlane, tak aby najpóźniej w 2024 r. nowe
składowisko mogło przyjmować odpady promieniotwórcze. Jest to szczególnie istotne ze względu na
fakt, że wprowadzenie energetyki jądrowej będzie wiązało się z powiększeniem skali działań
w zakresie składowania odpadów nisko- i średnioaktywnych. W celu zapewnienia odpowiedniego
poziomu poparcia społecznego dla inwestycji, niezbędne będzie przeprowadzenie działań
o charakterze informacyjnym i konsultacyjnym.
2. W zakresie wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa
jądrowego
prowadzenie prac nad wdrożeniem w Polsce otwartego cyklu paliwowego,
•
realizacja programu badań nad składowaniem głębokim odpadów
średnioaktywnych i wysokoaktywnych – prowadzenie prac i przygotowań
w zakresie znalezienia lokalizacji składowiska głębokiego długożyciowych,
wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych (GeoSOP – PURL).
v.p
l
•
Po przyjęciu Programu PEJ planowane jest podpisanie porozumienia przez MG, PIG oraz inne
zainteresowane instytucje, w sprawie wspierania koncepcji głębokiego geologicznego składowania
odpadów promieniotwórczych poprzez budowę Podziemnego Laboratorium Badawczego – PURL.
Celem porozumienia ma być
.go
1. Wspieranie badań naukowych mających na celu doskonalenie technik głębokiego
geologicznego składowania i rozpoznanie warunków geologicznych, zapewniających
bezpieczne składowanie w głębokich strukturach geologicznych, a jednocześnie
przyczyniające się do rozwoju kadry naukowej i technologii niezbędnych do prowadzenia
przyszłych prac.
2. Zapewnienie koordynacji tych prac w Polsce.
3. Maksymalne wykorzystanie doświadczeń międzynarodowych dotyczących geologicznego
składowania odpadów promieniotwórczych.
4. Dostarczenie społeczeństwu obiektywnej informacji na temat geologicznego składowania.
5. Wspieranie utworzenia Podziemnego Laboratorium Badawczego (PURL).
w.
rcl
6. Wspieranie działania PURL umiejscowionej organizacyjnie w PIG.
7. Wykorzystanie doświadczeń PURL i przekształcenie go w podmiot odpowiedzialny za
przygotowanie i budowę głębokiego geologicznego składowiska.
Cele powstania PURL to
•
koordynacja prac w Polsce i gromadzenie ich wyników,
•
współpraca międzynarodowa,
•
prowadzenie badań naukowych,
•
rozszerzenie wiedzy o geologii potencjalnych składowisk,
•
popularyzacja wiedzy i transparentność działań,
•
przygotowanie kadr i struktur organizacyjnych do funkcjonowania składowiska.
ww
Zgromadzone wyniki badań będą w przyszłości wykorzystane do wskazania lokalizacji i budowy
głębokiego geologicznego składowiska dla wypalonego paliwa jądrowego i wysokoaktywnych
odpadów promieniotwórczych.
Kwestię wypalonego paliwa jądrowego z reaktorów badawczych rozwiązano, zawierając w 2009 r.
umowy ze Stanami Zjednoczonymi i Federacją Rosyjską na wywóz tego paliwa do Federacji Rosyjskiej,
jako dostawcy świeżego paliwa. Zgodnie z doświadczeniami innych krajów, konieczność budowy
składowiska na wypalone paliwo jądrowe pojawi się po ok. 30–40 latach od uruchomienia pierwszej
elektrowni jądrowej, to jest najwcześniej ok. 2050 r. Do tego czasu wypalone paliwo jądrowe będzie
przechowywane na terenie elektrowni, w tym w przechowalnikach przyreaktorowych. Mimo że na
uruchomienie takiego składowiska Polska ma do 50 lat (od momentu oddania w 2024 r. do
v.p
l
komercyjnej eksploatacji pierwszego bloku pierwszej elektrowni jądrowej), doświadczenia innych
krajów wskazują na konieczność podjęcia przygotowań w tym zakresie odpowiednio wcześniej.
Na obecnym etapie prac nie należy jednak zamykać żadnej z możliwości (struktury skalnej) budowy
składowiska wypalonego paliwa jądrowego.
.go
Oprócz możliwości składowania odpadów w głębokim składowisku geologicznym na terenie Polski
istnieje możliwość składowania odpadów poza jej granicami. Stosownie do przepisów dyrektywy
Rady 2011/70/EURATOM jest ona jednak ograniczona i trudna do zrealizowania. Pierwszym jej
wariantem byłoby składowanie odpadów w jednym z państw UE/Wspólnoty EURATOM, jednak
w praktyce, mimo braku takiego zakazu na poziomie UE/EURATOM żadne państwo członkowskie nie
przyjmuje do składowania na swoim terenie odpadów promieniotwórczych wytworzonych poza
własnymi granicami. Drugą dozwoloną opcją jest składowanie w państwie trzecim. Wspomniana
dyrektywa wprowadza jednak w tym przypadku restrykcyjne wymagania. Przede wszystkim w celu
przemieszczenia odpadów w celu składowania w państwie trzecim należy upewnić się, że spełnione
są łącznie następujące warunki
a) kraj przeznaczenia zawarł umowę ze Wspólnotą obejmującą gospodarowanie wypalonym paliwem
jądrowym i odpadami promieniotwórczymi lub jest stroną Wspólnej konwencji w sprawie
bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu
z odpadami promieniotwórczymi,
w.
rcl
b) w kraju przeznaczenia istnieją programy gospodarowania odpadami promieniotwórczymi oraz ich
trwałego składowania reprezentujące wysoki poziom bezpieczeństwa, a ich cele są równoważne
celom ustanowionym w niniejszej dyrektywie,
c) składowisko w kraju trzecim ma zezwolenie na przemieszczenie odpadów promieniotwórczych,
działa przed dokonaniem przemieszczenia i jest zarządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi
w ramach programu gospodarowania odpadami promieniotwórczymi oraz ich trwałego składowania
w kraju przeznaczenia.
Obowiązek sprawdzenia, czy są one spełnione, spoczywa na państwie członkowskim, które decyduje
się na składowanie odpadów poza Unią Europejską.
Dodatkowo o każdym porozumieniu dotyczącym składowania odpadów w państwie spoza
UE/EURATOM państwo członkowskie musi informować Komisję Europejską.
ww
Mimo istnienia takiej możliwości, obecnie żadne państwo spoza Unii Europejskiej nie przyjmuje do
składowania odpadów promieniotwórczych spoza granic 85 . Nie można wprawdzie wykluczyć
potencjalnych zmian w tym zakresie, jednak z uwagi na aktualne uwarunkowania międzynarodowe i
przyjęte standardy postępowania na obecnym etapie nie można przyjmować takiego rozwiązania
jako referencyjnego dla Programu PEJ. Podobną uwagę należy sformułować również w odniesieniu
85
Wyjątkiem w tym zakresie jest program przekazywania wypalonego paliwa jądrowego z reaktorów badawczych do
państwa – dostawcy świeżego paliwa (w przypadku Polski do Federacji Rosyjskiej) w ramach konwersji reaktorów
badawczych z paliwa wysokowzbogaconego na paliwo niskowzbogacone, jako rezultat nieproliferacyjnej inicjatywy GTRI.
W tym celu zawarto szereg porozumień pomiędzy państwami posiadającymi wysokowzbogacone wypalone paliwo
z reaktorów badawczych a USA i Federacją Rosyjską. Działanie to ma jednak charakter wyjątkowy i jednorazowy i nie ma
związku z eksploatacją reaktorów energetycznych w elektrowniach jądrowych. Uczestnictwo Polski we wskazanym projekcie
zakończy się w 2014 r., wraz z wywiezieniem do Federacji Rosyjskiej całego wypalonego paliwa jądrowego pochodzącego
z tego kraju. Ponieważ w reaktorze badawczym MARIA używane jest obecnie paliwo od innych dostawców, kwestia
postępowania z kolejnymi partiami wypalonego paliwa jądrowego (w tym potencjalnego składowania w Polsce) pozostaje
otwarta.
v.p
l
do ciągłego postępu technologicznego w zakresie technik postępowania z odpadami
promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. W jego wyniku na przestrzeni kilkudziesięciu
lat, podczas których w polskich elektrowniach jądrowych będą powstawały odpady, mogą pojawić się
nowe rozwiązania ułatwiające to postępowanie np. poprzez znaczącą redukcję wolumenu i/lub
aktywności wypalonego paliwa i odpadów promieniotwórczych. Należy podkreślić, że ww. zmiany
i tendencje w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem
jądrowym oraz uwarunkowania prawne będą ściśle monitorowane, a przed podjęciem ostatecznej
decyzji odnośnie do kształtu rozwiązań w omawianym zakresie rozważane będą wszystkie aktualnie
dostępne możliwości.
.go
14.5.
MOŻLIWOŚCI
BUDOWY
W
POLSCE
SKŁADOWISK
ODPADÓW
PROMIENIOTWÓRCZYCH
NISKOI
ŚREDNIOAKTYWNYCH
ORAZ
GŁĘBOKIEGO
SKŁADOWISKA DLA ODPADÓW WYSOKOAKTYWNYCH I WYPALONEGO PALIWA
JĄDROWEGO
w.
rcl
Kwestie te były już rozpatrywane na potrzeby pierwszego programu jądrowego w Polsce (EJ
Żarnowiec). W tamtym okresie wykonano szereg badań związanych z wytypowaniem lokalizacji
głębokiego składowiska wypalonego paliwa. Prace te były kontynuowane także po zakończeniu
pierwszego programu jądrowego, w latach 1997–99, w ramach opracowanego przez PAA
Strategicznego Programu Rządowego „Gospodarka odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym w Polsce”. Jednym z zadań Programu było wytypowanie lokalizacji i opracowanie
koncepcji składowiska odpadów promieniotwórczych w głębokich formacjach geologicznych.
W wyniku prowadzonych w ramach ww. programu prac nad wytypowaniem lokalizacji składowiska
odpadów promieniotwórczych w głębokich formacjach geologicznych, na terenie Polski
zidentyfikowano 44 struktury skalne, odnośnie do których istnieje potencjalna możliwość lokalizacji
głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych. Struktury te obejmują skały magmowe
i metamorficzne, utwory ilaste i złoża soli.
W ramach prowadzonych prac dokonano także negatywnej oceny możliwości składowania odpadów
promieniotwórczych w wyrobiskach górniczych i powierzchniowych formacjach geologicznych oraz
w niezagospodarowanych głębokich formacjach geologicznych. Negatywnie oceniono też obszary
zbiorników wód podziemnych, zalegania cennych kopalin, obszary aktywne sejsmicznie, położone
w obrębie prowadzenia prac górniczych czy wreszcie obszary atrakcyjne pod względem
przyrodniczym i krajobrazowym.
ww
Wobec powyższego można stwierdzić, że Polska dysponuje zarówno badaniami, jak i wiedzą
wskazującą na możliwość prowadzenia gospodarki wypalonym paliwem jądrowym i odpadami
promieniotwórczymi na terenie kraju.
Informacje z przeprowadzonych dotychczas badań zostaną wykorzystane jako baza do dalszych prac.
Jednakże, ze względu na fakt, iż zostały one przeprowadzone ponad dekadę temu, nie będą jednak
podstawą do podejmowania decyzji.
W ramach ww. programu podobne prace prowadzono także w odniesieniu do odpadów niskoi średnioaktywnych. Potwierdziły one możliwości znalezienia bezpiecznej lokalizacji dla nowego
składowiska odpadów nisko- i średnioaktywnych.
v.p
l
14.6. SZACUNKOWE KOSZTY POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I
WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM W POLSCE
Program PEJ nie przesądza kwestii kosztów postępowania z odpadami promieniotwórczymi i
wypalonym paliwem jądrowym. Wysokość wydatków na tę działalność zostanie przesądzona na
etapie sporządzania i zatwierdzania KPPzOPiWPJ. Obecne szacunki tych kosztów (łącznie
332.900 tys. zł) przedstawiają się następująco86
•
analizy lokalizacyjne składowiska – 6.000 tys. zł. Wydatki te zostaną pokryte ze środków
NFOŚiGW.
•
.go
Środki zostaną przeznaczone na wykonanie analiz i badań, w tym geologicznych, które pozwolą na
wytypowanie najlepszej potencjalnej lokalizacji nowego składowiska odpadów niskoi średnioaktywnych.
przygotowania do budowy głębokiego składowiska – 54.000 tys. zł. Wydatki te zostaną
pokryte ze środków NFOŚiGW.
Środki te zostaną przeznaczone m.in. na: analizy i badania formacji geologicznych, które pozwolą na
wytypowanie lokalizacji Podziemnego Laboratorium Badawczego (PURL).
zamknięcie KSOP Różan
−
przygotowanie do zamknięcia KSOP w Różanie – 8.900 tys. zł – działania te zostaną
sfinansowane ze środków utworzonego po przyjęciu KPPzOPiWPJ programu wieloletniego
Budowa nowego składowiska odpadów nisko- i średnioaktywnych,
ocena bezpieczeństwa dla zamknięcia KSOP – 20.000 tys. zł.
w.
rcl
•
−
Działanie zostanie sfinansowane ze środków NFOŚiGW. Wykonane w jego ramach analizy umożliwią
ponadto ocenę, czy i jak zamknięcie składowiska w Różanie wpłynie na bezpieczeństwo ludzi
i środowiska.
budowa nowego składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych –
240.000 tys. zł. Działanie zostanie sfinansowane ze środków utworzonego po przyjęciu
KPPzOPiWPJ programu wieloletniego Budowa nowego składowiska odpadów niskoi średnioaktywnych. Będzie to nowoczesne składowisko przystosowane do przyjmowania
odpadów promieniotwórczych także z elektrowni jądrowych. Przewiduje się m.in. możliwość
przetwarzania części odpadów na terenie składowiska.
•
realizacja KPPzOPiWPJ – 4.000 tys. zł. Zadanie zostanie sfinansowane ze środków własnych
MG. Środki te zostaną przeznaczone na wykonywanie analiz, ocen i ekspertyz niezbędnych do
sporządzenia sprawozdań z realizacji KPPzOPiWPJ oraz jego aktualizacji.
ww
•
86
Szacunki oparto m.in. na uzasadnieniu do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 2012 r.
w sprawie wysokości wpłaty na pokrycie kosztów końcowego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami
promieniotwórczymi oraz na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej dokonywanej przez jednostkę organizacyjną,
która otrzymała zezwolenie na eksploatację elektrowni jądrowej (Dz. U. poz. 1213).
v.p
l
ROZDZIAŁ 15. UDZIAŁ PRZEMYSŁU KRAJOWEGO W PROGRAMIE
POLSKIEJ ENERGETYKI JĄDROWEJ
Polski przemysł powinien w jak największym stopniu uczestniczyć w pracach związanych z budową
polskich elektrowni jądrowych. Jego zaangażowanie w ten proces oznacza nie tylko utrzymanie już
istniejących i stworzenie nowych miejsc pracy, ale także możliwość istotnego skoku
technologicznego. Takie podejście w pełni wpisuje się w długoterminową strategię rozwoju
gospodarczego kraju.
.go
Polski przemysł już od wielu lat świadczy usługi lub dostarcza produkty dla energetyki jądrowej
za granicą, m.in. na potrzeby budowy elektrowni jądrowych we Francji i Finlandii, zaś liczba firm
zaangażowanych w te projekty obejmuje kilkadziesiąt firm. Zakres świadczonych usług lub
dostarczanych produktów jest bardzo szeroki: od wykonywania prac budowlanych, poprzez montaż
instalacji okablowania i aparatury kontrolno-pomiarowej i automatyki, aż po główne elementy
obudowy bezpieczeństwa reaktora czy produkcję urządzeń i maszyn wykorzystywanych przy
produkcji elementów dla elektrowni.
w.
rcl
Dlatego też istotnym elementem Programu PEJ jest możliwie najszersze wykorzystanie krajowego
przemysłu. Oznacza to, z jednej strony, odpowiednio przygotowaną ofertę technologiczną,
uwzględniającą udział polskiego przemysłu. Z drugiej strony, wymusza posiadanie przez Polskę
przedsiębiorstw będących w stanie, z uwagi na posiadany potencjał ludzki, organizacyjny,
technologiczny i jakościowy, realizować zadania wytwórcze i usługowe na rzecz energetyki jądrowej.
15.1. WARUNKI UDZIAŁU PRZEMYSŁU KRAJOWEGO
Udział krajowego przemysłu w budowie polskiej elektrowni jądrowej będzie wymagać odpowiednich
działań przygotowawczych, szkoleniowych i organizacyjnych, głównie ze strony polskich
przedsiębiorstw wspieranych przez ministra właściwego ds. gospodarki oraz inwestora wspieranego
przez firmę oferującą technologię.
Minister właściwy ds. gospodarki opracuje efektywny system wspierania przygotowań polskich
przedsiębiorstw do udziału w budowie obiektów energetyki jądrowej. Minister właściwy
ds. gospodarki będzie miał również możliwość oceny działania tego systemu na podstawie danych
dostarczonych przez inwestora i polskie przedsiębiorstwa.
ww
Dostarczanie produkcji i usług na rzecz energetyki jądrowej wymaga od uczestniczących
przedsiębiorstw wysokich kompetencji technologicznych, a także wykazania odpowiedniego dla
energetyki jądrowej przygotowania w zakresie personelu, organizacji oraz systemu zapewnienia
i kontroli jakości.
Program PEJ dotyczy budowy elektrowni jądrowych o wysokim standardzie technologicznym, zgodnie
z wymogami ustawowymi oraz standardami technicznymi i jakościowymi, określonymi
w odpowiednich krajowych i międzynarodowych przepisach prawnych, jak również wynikającymi
z wymagań inwestora. Wszystkie te wymagania są sklasyfikowane w zależności od podzespołu,
produktu, urządzenia czy wykonywanej usługi. Wymagania dotyczące zarządzania jakością, bez
względu na klasę bezpieczeństwa, są np. sformułowane w następujących dokumentach i normach
•
ISO 9001:2008 – Zarządzanie jakością,
IAEA GS-R-3:2006 – System Zarządzania instalacjami jądrowymi i działalnością – Wymagania
bezpieczeństwa,
•
ASME NQA-1-2008 – Wymagania zarządzania jakością w zastosowaniach dla instalacji
jądrowych,
•
RCCM A5000-2008 – Zasady przestrzegania jakości.
v.p
l
•
Podwykonawcy krajowi będą także zobowiązani do przestrzegania szczególnych zasad w zakresie
BHP, np. zgodnie z OHSAS 18001 i ochrony środowiska – np. wg ISO 14001.
A. Ocena potrzeb
.go
15.2. DZIAŁANIA NA RZECZ UDZIAŁU POLSKIEGO PRZEMYSŁU
Inwestor i/lub jego bezpośredni dostawca technologii jądrowej określą listę produktów i usług,
których wykonanie może być zlecone przedsiębiorstwom krajowym. Lista ta jest wynikiem
znajomości czynników obiektywnych i elementów zależnych od warunków lokalnych (lokalizacja,
warunki atmosferyczne, geologia, poziom reprezentowany przez wykonawców, itp.).
Zlecenia dla firm krajowych nie będą ograniczone do dziedzin technicznych. Mogą one również
obejmować usługi prawne i regulacyjne, organizacyjne, projektowe, transportowe, logistyczne,
itp.
w.
rcl
B. Ocena możliwości przemysłu krajowego i rodzimych usług
Inwestor lub jego bezpośredni dostawca technologii ogłoszą wspomnianą powyżej listę
produktów i usług, których wykonanie może być zlecone przedsiębiorstwom krajowym w celu
pozyskania deklaracji przedsiębiorstw krajowych do udziału w budowie OEJ. Następnie
zweryfikują otrzymane zgłoszenia pod kątem stanu technologicznego, kompetencyjnego
i organizacyjnego. Kolejnym krokiem będzie analiza przedsiębiorstw, które wykazały takie
zainteresowanie w celu ustalenia możliwości produkcyjnych lub realizacji usług. Wybrane
przedsiębiorstwa będą mogły rozpocząć proces uzyskania akredytacji poprzez dokonanie
koniecznych zmian w organizacji, wdrożenie systemów kontroli jakości, przyswojenie nowych
technologii, zwiększenie potencjału produkcyjnego, obniżenie kosztów własnych, itp. Analiza
powinna także wskazać koszty niezbędne do przeprowadzenia zmian.
C. Analiza końcowa
ww
Pełny zbiór danych o potrzebach i o przedsiębiorstwach krajowych będzie podstawą do
dokonania końcowej analizy możliwości wykorzystania przemysłu krajowego w Programie PEJ.
W jej wyniku inwestor otrzyma następujące informacje
•
•
•
lista konkretnych przedsiębiorstw zainteresowanych programem jądrowym i mogących
zapewnić odpowiednią jakość dostarczanych produktów i usług,
harmonogram działań akredytacyjnych dotyczących wykorzystania konkretnych dostawców
produktów i usług,
opracowanie wytycznych w zakresie wykorzystania wybranych krajowych producentów
i dostawców usług.
v.p
l
Dla rzetelnej oceny skali udziału polskiego przemysłu dla poszczególnych technologii jądrowych
pomocne byłoby opracowanie wskaźnika wykorzystania polskiego przemysłu, który liczbowo
określałby poziom zaangażowania krajowych poddostawców. Wskaźnik taki mógłby uwzględniać
globalną sumę zamówień, zatrudnienie, podwyższenie kompetencji przez firmy i kwalifikacji przez ich
pracowników, możliwość wykorzystania firm przy kolejnych inwestycjach jądrowych w zakresie
energetyki jądrowej.
Należy jednak pamiętać, że analiza przedsiębiorstw pod kątem możliwości uczestnictwa w programie
jądrowym jest także robiona samodzielnie przez potencjalnych dostawców produktów i usług,
natomiast ich akredytacja od strony systemów zarządzania i zapewnienia jakości dokonywana jest
przez dostawcę technologii, który osobiście odpowiada i gwarantuje zapewnienie odpowiedniej
jakości i standardów powierzonych mu usług.
.go
Z pewnością, niezwykle istotna będzie również kwestia dostosowania polskiego przemysłu do
wymogów inwestycyjnych charakterystycznych dla energetyki jądrowej w celu dostarczania
produktów i usług dla obiektu energetyki jądrowej. Polski przemysł musi być świadomy wyzwań,
także w tym zakresie (poza elementami zapewnienia jakości, norm technicznych, organizacji,
konkurencyjności) i przygotowywać się do rozwoju i wzmocnienia także pod tym względem.
15.3. KORZYŚCI Z UDZIAŁU POLSKIEGO PRZEMYSŁU
w.
rcl
Można oczekiwać pozytywnych efektów w skali makro w branżach zaangażowanych w kooperację
z sektorem energetyki jądrowej. Maksymalny udział polskich firm w budowie OEJ powinien
korzystnie wpłynąć na polską gospodarkę oraz przemysł. Polska gospodarka skorzysta głównie
poprzez wzrost zatrudnienia związanego z budową OEJ. Zakres tego wzrostu zależny będzie
od zakresu samego programu jądrowego. W przypadku każdej elektrowni jądrowej, poddostawcy
zatrudniać będą tysiące polskich pracowników związanych bezpośrednio lub pośrednio z realizacją
inwestycji. Wzrost zatrudnienia oznacza wzrost wpływów podatkowych (bezpośrednich i pośrednich),
wzrost popytu i podaży oraz inne korzyści z tym związane.
Osiągnięcie wyższych kompetencji przez przedsiębiorstwo umożliwi mu realizację zleceń na rzecz
innych inwestycji energetyki jądrowej na świecie oraz ułatwi pozyskiwanie zleceń i zamówień
na rzecz innych niż energetyka jądrowa gałęzi przemysłu.
ww
Obok korzyści technologicznych, organizacyjnych lub kompetencyjnych, uczestniczące w budowie OEJ
przedsiębiorstwa będą miały także większą możliwość nawiązywania współpracy z podobnymi
przedsiębiorstwami posiadającymi wymagane kompetencje oraz technologie na zasadzie joint
ventures lub podobnych powiązań kapitałowych lub organizacyjnych. Zapewni to polskiemu
przemysłowi integrację z międzynarodowym przemysłem energetyki jądrowej. Mogłoby to dotyczyć
nie tylko budowy elektrowni jądrowych, ale także innych dziedzin, jak np. cyklu paliwa jądrowego lub
gospodarki odpadami promieniotwórczymi. Szczególnie ten ostatni obszar jest interesujący dla Polski
z uwagi na konieczność budowy w Polsce nowego składowiska nisko- i średnioaktywnych odpadów
promieniotwórczych.
Działalność gospodarcza polskich przedsiębiorstw związana z budową OEJ tworzyć powinna wartość
dodaną wpływającą bezpośrednio na wzrost PKB, co zostanie uwzględnione w prognozach rozwoju
gospodarczego Polski realizowanych przez ministra właściwego ds. gospodarki.
v.p
l
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego w czerwcu 2010 r. zlecił Narodowemu Centrum Badań
i Rozwoju (NCBiR) przeprowadzenie strategicznego projektu badawczego pt. „Technologie
wspomagające rozwój bezpiecznej energetyki jądrowej”.
W dniu 30 września 2010 r. NCBiR ogłosiło konkursy na wykonanie zadań badawczych w ramach
wskazanego strategicznego projektu. Wśród nich zamieszczono również zadanie pt. Analiza
możliwości i kryteriów udziału polskiego przemysłu w rozwoju energetyki jądrowej.
ww
w.
rcl
.go
MG przygotowuje się do wyboru wykonawcy do wykonania zadania, którego celem będzie
inwentaryzacja krajowego potencjału przemysłowego, który mógłby/powinien rozpocząć
przygotowania do ubiegania się o realizację zamówień o klasie jakości wymaganej w przemyśle
jądrowym. Opracowanie powyższe, analizy wykonane w ramach projektu NCBiR oraz konsultacje
z sektorem polskich przedsiębiorstw, w szczególności z izbami samorządu gospodarczego, stanowić
będą bazę do dalszych działań MG w tym zakresie.
v.p
l
ROZDZIAŁ 16. INFORMACJA I EDUKACJA SPOŁECZNA W ZAKRESIE
ENERGETYKI JĄDROWEJ ORAZ REALIZACJI PROGRAMU POLSKIEJ
ENERGETYKI JĄDROWEJ
Stabilne i świadome poparcie społeczne dla energetyki jądrowej jest jednym z najważniejszych
warunków realizacji Programu PEJ. Wymaga to dostępu społeczeństwa do rzetelnej i aktualnej
wiedzy i informacji w zakresie energetyki jądrowej oraz realizacji Programu PEJ. Wymaga to również
szerokiego konsensu oraz konsekwencji politycznej na etapie przygotowywania i wdrażania
Programu PEJ, jak i stosownych regulacji w tym zakresie. Niezbędne jest również zachowanie
podmiotowego stosunku do opinii interesariuszy, a przede wszystkim do opinii społeczności
lokalnych, z terenów, na których rozważane są lokalizacje OEJ.
16.1. STAN OBECNY
.go
Proces informowania i edukowania społeczeństwa musi być działaniem ciągłym realizowanym
na etapie przygotowawczym i realizacyjnym Programu PEJ. Wiedza z zakresu energii i energetyki
jądrowej jest skomplikowana, co więcej, tematyka obciążona jest wieloma mitami i negatywnymi
skojarzeniami.
w.
rcl
Obecnie poparcie polskiego społeczeństwa dla energetyki jądrowej, według różnych sondaży, waha
się na poziomie 40–56%. Należy jednak zauważyć, że dużym problemem nadal jest sygnalizowany
brak dostatecznej wiedzy w społeczeństwie w tym zakresie. Wyraźnie wykazują to wyniki badań
opinii społecznej, przeprowadzane na zlecenie różnych instytucji.
Zarówno MG, jak również inwestor, realizowali i realizują szereg działań informacyjnych na temat
energetyki jądrowej, m.in. w ramach kampanii informacyjnej „Poznaj atom. Porozmawiajmy o Polsce
z energią” prowadzonej przez MG oraz w ramach kampanii informacyjnej „Świadomie o atomie”
prowadzonej przez PGE. W proces konsultacji i debat zaangażowanych jest wiele różnych grup
interesariuszy: samorządy lokalne, samorządy gospodarcze, ekonomiści, eksperci energetyczni,
socjologowie, działacze organizacji i instytucji sprzeciwiających się energetyce jądrowej,
przedstawiciele zawodów zaufania społecznego (nauczyciele, strażacy, policjanci czy lekarze).
Swoje działania informacyjne, wymagane przepisami prawa, prowadzi również Państwowa Agencja
Atomistyki.
ww
W zakresie popularyzacji wiedzy z zakresu energetyki jądrowej bardzo aktywną działalność prowadzi
również Narodowe Centrum Badań Jądrowych, jak również Instytut Chemii i Techniki Jądrowej oraz –
w mniejszym stopniu – niektóre uczelnie.
16.2. WYMAGANE DZIAŁANIA
Ustawa – Prawo atomowe przewiduje, że minister właściwy ds. gospodarki jest zobowiązany
do prowadzenia działań związanych z informacją społeczną, edukacją i popularyzacją oraz informacją
naukowo-techniczną i prawną w zakresie energetyki jądrowej. Ww. ustawa określa również
obowiązki Prezesa PAA w zakresie informowania na temat BJiOR.
v.p
l
Aby zwiększyć poziom rzetelnej wiedzy społeczeństwa na temat energii jądrowej (a w jej ramach
wiedzy na temat energetyki jądrowej), konieczne jest systematyczne prowadzenie działań
edukacyjnych i informacyjnych. Działania te powinny być ze sobą skorelowane, skoordynowane
i prowadzone równolegle, a ich celem powinno być osiągnięcie poziomu wiedzy pozwalającego na
zrozumienie i realistyczną ocenę technologii oraz związanych z nią korzyści i ryzyk, a także świadome
zajęcie stanowiska w tej kwestii.
Działania edukacyjne należy prowadzić od najniższych szczebli systemu edukacji – od poziomu szkoły
podstawowej i gimnazjum. Powinien je wspierać również inwestor w ramach swojej polityki
Społecznej Odpowiedzialności Biznesu oraz poprzez współpracę z instytucjami kształcącymi kadry dla
energetyki jądrowej.
.go
Działania informacyjne w obszarze energetyki jądrowej prowadzić będą: MG, PGE, ZUOP oraz PAA.
Działania muszą być prowadzone na dwóch poziomach
•
ogólnokrajowym,
•
lokalnym – w rozważanych oraz już wyznaczonych lokalizacjach obiektów jądrowych – za te
działania i odpowiadać powinien przede wszystkim inwestor.
Działania informacyjne oraz część działań edukacyjnych na poziomie lokalnym i na poziomie
ogólnopolskim powinny być realizowane i finansowane przez inwestora, z uwagi na ich znaczenie dla
sprawnego prowadzenia inwestycji i funkcjonowania elektrowni jądrowej.
w.
rcl
Działalność informacyjna instytucji za nią odpowiedzialnych powinna mieć charakter systematyczny,
rzetelny, otwarty i przejrzysty. Społeczeństwo polskie uznaje temat energetyki jądrowej za ważny,
a badania społeczne wykazują, że ponad 90% społeczeństwa polskiego oczekuje działań
informacyjnych w tym zakresie.
Komunikacja społeczna w obszarze energetyki jądrowej powinna zostać wzbogacona dialogiem
z obywatelami oraz zainteresowanymi organizacjami społecznymi i instytucjami (dwukierunkowość
przepływu informacji). Powinna uwzględniać wykorzystywanie informacji zwrotnej od interesariuszy.
Dotychczasowe doświadczenia MG wskazują również na zasadność prowadzenia bezpośredniego
dialogu i konsultacji z obywatelami oraz organizacjami społecznymi, poprzez np. organizowanie
warsztatów, spotkań czy debat. Takie inicjatywy wzmacniają zaangażowanie społeczne w proces
wdrażania projektu jądrowego i wzmacniają poczucie podmiotowości interesariuszy.
ww
Pewnym wyzwaniem pozostaje zachęcenie interesariuszy do zaangażowania się do tego rodzaju
aktywności. Jasna polityka komunikacyjna instytucji odpowiedzialnych za prowadzenie działań
komunikacyjnych w obszarze energetyki jądrowej buduje zaufanie do przedsięwzięć realizowanych
przez te instytucje.
16.3. PROPONOWANE DZIAŁANIA
16.3.1. DZIAŁANIA INFORMACYJNE
W procesie planowania i wdrażania energetyki jądrowej bardzo ważnym zadaniem będzie
prowadzenie rzetelnych i profesjonalnych działań informacyjnych, popularyzatorskich
i umożliwiających partycypację społeczeństwa w podejmowaniu decyzji, które realizowane będą na
v.p
l
zasadach i w trybie ustawy – Prawo atomowe oraz ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku
i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania
na środowisko.
Działania komunikacyjne będą prowadzone w oparciu o najlepsze praktyki, z wykorzystaniem firm
wyspecjalizowanych w komunikacji społecznej. Dla zainteresowanych interesariuszy organizowane
będą spotkania, dyskusje, debaty i warsztaty, wyjazdy studyjne do krajów rozwijających energetykę
jądrową oraz szereg innych działań, które okażą się uzasadnione.
.go
Ważnym elementem komunikacji społecznej w aspekcie lokalnym będzie Lokalne Centrum
Informacyjne (LCI). Każdy inwestor zobowiązany jest do utworzenia LCI zlokalizowanego na terenie
gminy odpowiedniej miejscowo dla obiektu energetyki jądrowej – najpóźniej w dniu złożenia wniosku
o wydanie zezwolenia na budowę obiektu jądrowego – i jest zobowiązany do prowadzenia jego
działalności do czasu zakończenia likwidacji OEJ. LCI będzie punktem informacyjnym, w którym
inwestor, a następnie operator, będą realizować działania informacyjne, edukacyjne i promocyjne
w zakresie energetyki jądrowej. Inwestor otworzył już lokalne centra informacyjne w Choczewie,
Gniewinie i Krokowej.
w.
rcl
Społeczność lokalna gminy (gmin) odpowiedniej miejscowo dla lokalizacji OEJ ma prawo powołać
Lokalny Komitet Informacyjny (LKI), który będzie pełnić rolę łącznika pomiędzy społecznością lokalną
a inwestorem i operatorem OEJ. W skład LKI będą wchodzili: przedstawiciele gminy wyznaczeni przez
wójtów lub burmistrzów i przedstawiciele społeczności lokalnej. Do zadań LKI należeć będzie
zapewnienie monitoringu społecznego działalności OEJ, informowanie społeczności lokalnej
o działalności OEJ oraz reprezentowanie społeczności lokalnej w kontaktach z przedstawicielami OEJ.
LKI będzie miał prawo wejścia na teren OEJ, prawo do wglądu do dokumentów OEJ (z wyjątkiem
dokumentów zawierających tajemnice prawnie chronione oraz informacje wrażliwe, w tym
dokumentów dotyczących ochrony fizycznej OEJ i zabezpieczeń materiałów jądrowych), prawo
do powoływania ekspertów zewnętrznych oraz prawo do domagania się od inwestora i operatora
OEJ uzasadnionych informacji w interesujących komitet kwestiach.
Gmina, na terenie której planowana będzie budowa, będzie budowany lub będzie funkcjonował OEJ,
będzie miała prawo do utworzenia Gminnego Punktu Informacyjnego (GPI), w którym będzie
realizowała gminną strategię informacyjną, edukacyjną i promocyjną w zakresie energetyki jądrowej.
ww
Jednocześnie, niezależnie od działań informacyjnych podejmowanych lokalnie, operator elektrowni
jądrowej, od chwili rozpoczęcia jej rozruchu, zobowiązany będzie do udzielania każdemu, niezależnie
od interesu faktycznego lub prawnego, pisemnej informacji o stanie BJiOR obiektu jądrowego, jego
wpływie na zdrowie ludzi i na środowisko naturalne oraz o wielkości i składzie izotopowym uwolnień
substancji promieniotwórczych do środowiska. Ustawa – Prawo atomowe zobowiązuje również
operatora do publikacji takiej informacji na swojej stronie internetowej, nie rzadziej niż raz
na 12 miesięcy.
Ponadto operator elektrowni zobowiązany jest do niezwłocznego przekazywania Prezesowi PAA,
wojewodzie, władzom powiatu oraz władzom gminy, na terenie której zlokalizowany jest obiekt
jądrowy, oraz władzom gmin sąsiadujących z tą gminą, informacji o zdarzeniach w elektrowni
jądrowej mogących spowodować lub powodujących powstanie zagrożenia. Informacje
o nieplanowanych zdarzeniach powodujących powstanie zagrożenia publikowane są przez Prezesa
PAA w Biuletynie Informacji Publicznej na jego stronach podmiotowych.
v.p
l
Operator zobowiązany jest również do udostępniania na swoich stronach internetowych informacji
o zdarzeniach powodujących powstanie zagrożenia, zaistniałych w okresie poprzednich 12 miesięcy.
16.3.2. DZIAŁANIA EDUKACYJNE
Badania opinii społecznej wykazują, że poziom wiedzy o energetyce, energetyce jądrowej,
promieniowaniu jonizującym i fizyce jądrowej nadal jest w Polsce bardzo niski. W związku z tym
niezbędne jest ciągłe prowadzenie działań edukacyjnych, dzięki którym decyzje dotyczące energetyki
jądrowej – poparcie lub negacja – będą miały silniejsze podstawy merytoryczne.
.go
Działania edukacyjne związane z energetyką jądrową, skierowane do całego społeczeństwa, są
prowadzone przez właściwą komórkę MG w zakresie energetyki jądrowej oraz PAA w zakresie BJiOR
– zgodnie z ustawą – Prawo atomowe. Zasadne jest, aby również inne instytucje (np. ZUOP, inwestor)
prowadziły tego rodzaju działania. Ważnym elementem działań edukacyjnych będzie oferta
edukacyjna skierowana do uczniów i nauczycieli szkół podstawowych, gimnazjów i szkół
ponadgimnazjalnych. Działania edukacyjne będą obejmowały: szkolenia nauczycieli oraz wzbogacenie
ich warsztatu pracy (przygotowanie scenariuszy zajęć, realizowanie lekcji pokazowych, opracowanie
interaktywnych prezentacji oraz materiałów edukacyjnych), organizowanie konferencji, seminariów,
wykładów, wystaw, konkursów, wycieczek itp.
ww
w.
rcl
Edukacja społeczna prowadzona będzie z wykorzystaniem wszystkich dostępnych form przekazu
informacji (np. Internet, telewizja, radio, prasa codzienna, czasopisma i prasa specjalistyczna), w tym
także specjalistycznego portalu wiedzy dla nauczycieli „Scholaris”.
v.p
l
ZAŁĄCZNIK NR 4
Wnioski ze Strategicznej Oceny Oddziaływania na Środowisko projektu Programu PEJ
Ocena skutków wdrożenia Programu PEJ zawarta jest w Prognozie oddziaływania na środowisko
Programu polskiej energetyki jądrowej. Wnioski ze strategicznej oceny, zawierające uzasadnienie
przyjętego Programu, zawarto w dokumencie pod nazwą „Pisemne podsumowanie zawierające
wyniki strategicznej oceny oddziaływania na środowisko oraz uzasadnienie wyboru Programu polskiej
energetyki jądrowej”. Do Programu PEJ, poprzez niniejszy załącznik, wprowadzono następujące
zapisy będące efektem przeprowadzonej strategicznej oceny oddziaływania na środowisko
zasadniczym celem i pozytywnym skutkiem środowiskowym wdrożenia Programu PEJ ma być
minimalizacja negatywnych oddziaływań, związanych obecnie z działaniem sektora
energetycznego, szczególnie poprzez obniżenie kosztów społecznych związanych
z produkcją energii, jak również redukcję emisji gazów cieplarnianych,
•
z punktu widzenia oddziaływania na środowisko niezwykle istotnym aspektem jest wybór
lokalizacji przyszłych elektrowni jądrowych. Przy wyborze lokalizacji należy uwzględnić oraz
przeanalizować możliwości technologiczne i efektywność ekonomiczną skojarzonej
produkcji ciepła i energii elektrycznej w EJ. Jak wykazano w Prognozie oddziaływania na
środowisko Programu polskiej energetyki jądrowej, jest to wariant pozwalający na znaczącą
minimalizację negatywnych skutków środowiskowych EJ. Możliwość zastosowania układu
kogeneracyjnego powinna być jednym z czynników rozważanych przy wyborze lokalizacji
pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce,
w.
rcl
.go
•
działania ograniczające możliwą skalę konfliktów społecznych
Rozwój nowych kierunków pozyskiwania energii elektrycznej w Polsce, a w szczególności
rozwój energetyki jądrowej, wymaga zgody i akceptacji społeczeństwa. Rozwój energetyki
jądrowej powinien być prowadzony w sposób zapobiegający eskalacji potencjalnych
konfliktów społecznych, przy pełnej transparentności działań i dialogu ze wszystkimi
zainteresowanymi sprawą stronami. Ważne jest, aby oprócz stosowania najlepszych praktyk
i technologii zapewniających bezpieczeństwo elektrowni jądrowej, zrealizować zamierzone
cele, tj. dostarczać energii taniej i „czystej ekologicznie”, dbając o stan środowiska
i poprawiając jakość życia mieszkańców kraju. Finalnie elektrownie jądrowe muszą stać się
elementem dywersyfikującym źródła energii, prowadząc do zaspokojenia potrzeb
i zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju. Każdy obywatel musi mieć przy tym
niezbywalne prawo do informacji na temat funkcjonowania elektrowni i jej wpływu na
otoczenie (o ile informacja nie będzie zagrażała bezpieczeństwu obiektu). Do tego niezbędne
jest wprowadzenie programu informacyjnego i edukacyjnego. Program ten nie może mieć
charakteru propagandy na rzecz energetyki jądrowej. Powinien natomiast dostarczać
społeczeństwu rzetelnych informacji oraz wskazywać na atuty i wady energii jądrowej i jej
miejsce wśród innych metod pozyskiwania energii,
ww
•
działania na etapie oceny oddziaływania na środowisko
kompleksowe uwzględnienie niezbędnej infrastruktury, która musi zostać
wybudowana na potrzeby lokalizacji EJ i wydanie jednej decyzji o środowiskowych
uwarunkowaniach dla całego przedsięwzięcia,
−
po przeprowadzeniu niezbędnych badań i analiz dla minimum dwóch równorzędnych
lokalizacji wskazanych przez Inwestora w ramach oceny odziaływania na środowisko
dokonany zostanie wybór lokalizacji elektrowni jądrowej (decyzja o środowiskowych
uwarunkowaniach realizacji inwestycji). Ocena oddziaływania na środowisko dla
konkretnej technologii i lokalizacji zostanie przeprowadzona na etapie tzw. ponownej
oceny oddziaływania na środowisko w procesie uzyskiwania pozwolenia na budowę.
Proces oceny oddziaływania na środowisko będzie prowadzony z udziałem
społeczeństwa. Takie podejście zagwarantuje, że kwestie ochrony środowiska będą
rozważane na tym samym poziomie istotności, co kwestie społeczne i gospodarcze.
v.p
l
−
ww
w.
rcl
.go
•
Dokument podpisany
przez Jarosław Deminet;
RCL
Data: 2014.06.24
15:28:16 CEST
MONITOR POLSKI
v.p
l
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 24 czerwca 2014 r.
Poz. 502
UCHWAŁA Nr 15/2014
RADY MINISTRÓW
.go
z dnia 28 stycznia 2014 r.
w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej energetyki jądrowej”
Na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.
Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) oraz art. 108d ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2012 r.
poz. 264 i 908) Rada Ministrów uchwala, co następuje
Załącznik do uchwały nr 15/2014 Rady Ministrów
z dnia 28 stycznia 2014 r. (poz. 502)
ww
w.
rcl
Program polskiej energetyki jądrowej
____________________________________
Warszawa, styczeń 2014 r.
v.p
l
SPIS TREŚCI
Wykaz skrótów ........................................................................................................................................ 8
Rozdział 1. Wprowadzenie .................................................................................................................... 13
1.1. Podsumowanie dotychczasowych działań ................................................................................. 18
Rozdział 2. Cele i harmonogram Programu polskiej energetyki jądrowej ............................................ 23
2.1. Podstawa ustanowienia Programu PEJ ...................................................................................... 23
2.2. Okres trwania Programu PEJ ...................................................................................................... 24
.go
2.3. Diagnoza sytuacji w zakresie objętym programowaniem .......................................................... 25
2.4. Analiza SWOT ............................................................................................................................. 25
2.5. Cel główny i cele szczegółowe .................................................................................................... 27
2.6. Powiązania z dokumentami strategicznymi ............................................................................... 28
2.7. Sposób monitorowania i oceny stopnia realizacji celu głównego i celów szczegółowych......... 31
2.7.1. System monitorowania ....................................................................................................... 31
w.
rcl
2.7.2. Zestaw wskaźników ............................................................................................................. 31
2.8. Ewaluacja .................................................................................................................................... 33
2.9. Wpływ Programu PEJ na rozwój regionalny ............................................................................... 33
2.10. Harmonogram i działania ......................................................................................................... 34
Rozdział 3. Energetyka jądrowa w kontekście długoterminowej polityki energetycznej ..................... 46
3.1. Rola energetyki jądrowej w europejskiej polityce energetycznej .............................................. 46
3.2. Istotne decyzje w zakresie rozwoju energetyki jądrowej........................................................... 49
Rozdział 4. Analiza kosztów i ekonomicznego uzasadnienia rozwoju energetyki jądrowej.................. 52
4.1. Prognoza wzrostu zapotrzebowania na energię elektryczną ..................................................... 52
ww
4.2. Energetyka jądrowa w kontekście polityki klimatycznej ............................................................ 57
4.2.1. Analiza potencjału redukcji emisji gazów cieplarnianych ................................................... 59
4.2.2. Planowe wyłączenia mocy wytwórczych............................................................................. 59
4.3. Prognoza struktury technologicznej i paliwowej produkcji energii elektrycznej ....................... 61
4.4. Ekonomiczne uzasadnienie wdrożenia energetyki jądrowej ..................................................... 63
4.4.1. Rozpatrywane technologie .................................................................................................. 63
4.4.2. Nakłady inwestycyjne dla poszczególnych źródeł wytwarzania energii elektrycznej ......... 65
v.p
l
4.4.3. Uśrednione jednostkowe koszty stałe................................................................................. 66
4.4.4. Uśrednione jednostkowe koszty zmienne........................................................................... 67
4.4.5. Koszty (zmienne) związane z opłatami emisyjnymi CO2...................................................... 69
4.4.6. Uśrednione całkowite koszty wytworzenia 1 MWh przez poszczególne źródła
wytwórcze ..................................................................................................................................... 70
4.4.7. Konkurencyjność źródeł dla typowych warunków pracy w systemie ................................. 71
.go
4.4.8. Wrażliwość kosztów wytwarzania energii elektrycznej na zmiany podstawowych
parametrów analizy ....................................................................................................................... 74
4.4.9. Analiza wrażliwości kosztów wytwarzania energii elektrycznej poszczególnych
technologii przy różnych stopach dyskonta dla 2025 r. ................................................................ 74
4.4.10. Analiza wrażliwości kosztów wytwarzania energii elektrycznej poszczególnych
technologii przy różnych współczynnikach obciążenia ................................................................. 75
4.5. Podsumowanie ........................................................................................................................... 76
Rozdział 5. Organizacja prac nad wdrożeniem Programu polskiej energetyki jądrowej ...................... 78
w.
rcl
5.1. Założenia funkcjonowania energetyki jądrowej......................................................................... 78
5.2. Główne podmioty sektora polskiej energetyki jądrowej ........................................................... 79
5.2.1. Minister Gospodarki ............................................................................................................ 80
5.2.2. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki (dozór jądrowy) .................................................... 81
5.2.3. ZUOP – Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych..................................... 82
5.2.4. Inwestorzy/operatorzy obiektów energetyki jądrowej ....................................................... 82
5.3. Udział organów państwa ............................................................................................................ 84
5.4. Otoczenie prawne ...................................................................................................................... 86
5.4.1. Podstawa do przygotowania Programu PEJ ........................................................................ 86
ww
5.4.2. Promocja energetyki jądrowej ............................................................................................ 86
5.4.3. Bezpieczeństwo jądrowe i ochrona radiologiczna .............................................................. 87
5.5. Zintegrowany Przegląd Infrastruktury Jądrowej – INIR .............................................................. 87
Rozdział 6. Zapewnienie warunków bezpiecznego wykorzystania energetyki jądrowej ...................... 88
6.1. Współpraca w zakresie bezpiecznego wykorzystania energetyki jądrowej ............................... 88
6.2. Obiekty jądrowe w Polsce .......................................................................................................... 88
6.3. Rozwój i najważniejsze elementy systemu bezpieczeństwa jądrowego w Polsce .................... 89
v.p
l
6.4. Nowelizacja ustawy – Prawo atomowe...................................................................................... 91
6.5. Kolejne nowelizacje ustawy – Prawo atomowe ......................................................................... 99
6.6. Postępowanie w przypadku wystąpienia zdarzeń radiacyjnych ................................................ 99
6.7. Awaria w Fukushimie................................................................................................................ 102
6.8. Zadania w zakresie bezpieczeństwa jądrowego ....................................................................... 103
6.8.1. Przystosowanie PAA do roli dozoru jądrowego dla energetyki jądrowej ......................... 103
.go
6.8.2. Utrzymywanie wysokiego poziomu bezpieczeństwa jądrowego ...................................... 104
Rozdział 7. Koszty realizacji i źródła finansowania Programu polskiej energetyki jądrowej............... 106
7.1. Koszty przygotowania infrastruktury i realizacji Programu PEJ ............................................... 106
7.2. Uwarunkowania i rynkowe modele wspierania inwestycji w energetykę zeroemisyjną
i niskoemisyjną ................................................................................................................................ 107
7.3. Koszty realizacji i źródła finansowania inwestycji .................................................................... 111
7.3.1. Agencje Kredytów Eksportowych ...................................................................................... 113
w.
rcl
7.3.2. Międzynarodowe instytucje finansowe ............................................................................ 114
7.3.3. Skarb Państwa ................................................................................................................... 114
Rozdział 8. Wybór lokalizacji ............................................................................................................... 115
8.1. Przegląd studiów lokalizacji elektrowni jądrowych prowadzonych w Polsce do 1990 r. ........ 115
8.2. Stan prac nad wyborem lokalizacji planowanej elektrowni jądrowej ...................................... 115
8.3. Wymagania rozpatrywane przez inwestora dla lokalizacji elektrowni jądrowych................... 118
Rozdział 9. Przygotowanie i wymagane zmiany krajowego systemu przesyłowego........................... 120
9.1. Główne uwarunkowania .......................................................................................................... 120
9.2. Propozycje działań w zakresie rozwoju KSE ............................................................................. 120
ww
9.3. Problemy do rozwiązania ......................................................................................................... 121
Rozdział 10. Ochrona środowiska........................................................................................................ 123
10.1. Rola energetyki jądrowej w ochronie środowiska i klimatu................................................... 123
10.2. Konsultacje transgraniczne Programu PEJ ............................................................................. 125
Rozdział 11. Zapewnienie podaży wyspecjalizowanych kadr/kapitału ludzkiego ............................... 128
11.1. Obecny stan zasobów kadrowych .......................................................................................... 128
11.2. Kierunki studiów związane z sektorem jądrowym ................................................................. 128
v.p
l
11.3. Cele w zakresie rozwoju zasobów ludzkich na potrzeby Programu PEJ................................. 129
11.4. Podstawowa wiedza niezbędna do wdrożenia Programu PEJ ............................................... 130
11.5. Środki i metody działania ....................................................................................................... 130
Rozdział 12. Zaplecze techniczne i naukowo-badawcze polskiej energetyki jądrowej ....................... 132
Rozdział 13. Bezpieczeństwo dostaw paliwa jądrowego .................................................................... 134
13.1. Dostępność uranu na rynku światowym ................................................................................ 134
.go
13.2. Zasoby uranu w Polsce ........................................................................................................... 135
13.3. Zaopatrzenie w paliwo jądrowe planowanych elektrowni jądrowych w Polsce ................... 137
Rozdział 14. Gospodarka i zarządzanie materiałami promieniotwórczymi na różnych etapach
cyklu paliwowego ................................................................................................................................ 139
14.1. Gospodarka odpadami promieniotwórczymi na świecie ....................................................... 139
14.2. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi w Polsce .................................................... 140
w.
rcl
14.3. Planowane działania w zakresie gospodarki odpadami promieniotwórczymi w Polsce
w związku z rozwojem energetyki jądrowej.................................................................................... 144
14.4. Główne zadania w zakresie gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym .......................................................................................................................... 145
14.5. Możliwości budowy w Polsce składowisk odpadów promieniotwórczych niskoi średnioaktywnych oraz głębokiego składowiska dla odpadów wysokoaktywnych
i wypalonego paliwa jądrowego...................................................................................................... 148
14.6. Szacunkowe koszty postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym
paliwem jądrowym w Polsce ........................................................................................................... 149
Rozdział 15. Udział przemysłu krajowego w Programie polskiej energetyki jądrowej ....................... 150
15.1. Warunki udziału przemysłu krajowego .................................................................................. 150
ww
15.2. Działania na rzecz udziału polskiego przemysłu ..................................................................... 151
15.3. Korzyści z udziału polskiego przemysłu .................................................................................. 152
Rozdział 16. Informacja i edukacja społeczna w zakresie energetyki jądrowej oraz realizacji
Programu polskiej energetyki jądrowej .............................................................................................. 154
16.1. Stan obecny ............................................................................................................................ 154
16.2. Wymagane działania .............................................................................................................. 154
16.3. Proponowane działania .......................................................................................................... 155
16.3.1. Działania informacyjne .................................................................................................... 155
16.3.2. Działania edukacyjne ....................................................................................................... 157
v.p
l