Uchwała nr 58 Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 2014 r. w sprawie przyjęcia Strategii "Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko - perspektywa do 2020 r."

§ 1. Przyjmuje się Strategię „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.”, stanowiącą załącznik do uchwały.

ww

w.

rcl

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

1)

Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644,

z 2012 r. poz. 1237, z 2013 r. poz. 714 oraz z 2014 r. poz. 379.

Załącznik

z dnia 15 kwietnia 2014 r. (poz. 469)

do uchwały nr 58

Rady Ministrów

z dnia 15 kwietnia 2014 r.

Strategia

Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko

ww

w.

rcl

perspektywa do 2020 r.

Warszawa, 2014 r.

v.p

l

Spis treści

WPROWADZENIE ................................................................................................................. 5

I.

STRESZCZENIE ............................................................................................................ 7

II.

DIAGNOZA OBSZARÓW UJĘTYCH W STRATEGII BEZPIECZEŃSTWO

ENERGETYCZNE I ŚRODOWISKO ......................................................................... 9

III. PROGNOZA TRENDÓW ROZWOJOWYCH W ZAKRESIE OBJĘTYM

STRATEGIĄ ................................................................................................................. 19

IV.

CELE ROZWOJOWE I KIERUNKI INTERWENCJI ........................................... 25

.go

CEL 1. ZRÓWNOWAŻONE GOSPODAROWANIE ZASOBAMI ŚRODOWISKA .......................................... 27

1.1. Racjonalne i efektywne gospodarowanie zasobami kopalin ................................. 27

1.2. Gospodarowanie wodami dla ochrony przed powodzią, suszą i deficytem

wody ...................................................................................................................... 30

1.3. Zachowanie bogactwa różnorodności biologicznej, w tym wielofunkcyjna

gospodarka leśna ................................................................................................... 34

1.4. Uporządkowanie zarządzania przestrzenią ........................................................... 37

CEL 2. ZAPEWNIENIE GOSPODARCE KRAJOWEJ BEZPIECZNEGO I KONKURENCYJNEGO

ZAOPATRZENIA W ENERGIĘ ............................................................................................................ 39

ww

w.

rcl

2.1. Lepsze wykorzystanie krajowych zasobów energii .............................................. 40

2.2. Poprawa efektywności energetycznej ................................................................... 41

2.3. Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw importowanych surowców

energetycznych ...................................................................................................... 43

2.4. Modernizacja sektora elektroenergetyki zawodowej, w tym przygotowania do

wprowadzenia energetyki jądrowej ....................................................................... 45

2.5. Rozwój konkurencji na rynkach paliw i energii oraz umacnianie pozycji

odbiorcy ................................................................................................................. 48

2.6. Wzrost znaczenia rozproszonych, odnawialnych źródeł energii........................... 51

2.7. Rozwój energetyczny obszarów podmiejskich i wiejskich ................................... 54

2.8. Rozwój systemu zaopatrywania nowej generacji pojazdów wykorzystujących

paliwa alternatywne ............................................................................................... 55

CEL 3. POPRAWA STANU ŚRODOWISKA .................................................................................................... 56

3.1. Zapewnienie dostępu do czystej wody dla społeczeństwa i gospodarki ............... 56

3.2. Racjonalne gospodarowanie odpadami, w tym wykorzystanie ich na cele

energetyczne .......................................................................................................... 58

3.3. Ochrona powietrza, w tym ograniczenie oddziaływania energetyki ..................... 61

3.4. Wspieranie nowych i promocja polskich technologii energetycznych

i środowiskowych .................................................................................................. 63

3.5. Promowanie zachowań ekologicznych oraz tworzenie warunków do

powstawania zielonych miejsc pracy .................................................................... 64

4. GŁÓWNE KIERUNKI INTERWENCJI I ZADANIA W OBSZARZE ENERGETYKI I ŚRODOWISKA ....... 67

5. WSKAŹNIKI ................................................................................................................................................. 87

v.p

l

6. ZAGADNIENIA HORYZONTALNE............................................................................................................. 91

6.1. Adaptacja do zmian klimatu .................................................................................. 91

6.2. Kształcenie kadr .................................................................................................... 91

6.3. Zielone ICT (Information and Communication Technologies) ............................. 92

6.4. Współpraca międzynarodowa ............................................................................... 93

6.5. Zielone zamówienia/zielone zakupy ..................................................................... 93

V. SYSTEM REALIZACJI ................................................................................................... 95

1. POWIĄZANIA Z INNYMI DOKUMENTAMI STRATEGICZNYMI ............................................................ 95

2. SYSTEM WDRAŻANIA I KOORDYNACJI ................................................................................................. 98

3. SYSTEM MONITOROWANIA ..................................................................................................................... 99

ww

w.

rcl

.go

VI. RAMY FINANSOWE ..................................................................................................... 99

v.p

l

Wprowadzenie

Pogodzenie wzrostu gospodarczego z dbałością o środowisko to obecnie jedno

z największych wyzwań, przed którymi stoi Polska. Jest to szczególnie istotne w kontekście

zmian zachodzących w światowej gospodarce związanych z dążeniem do wzrostu poziomu

życia obywateli, koniecznością efektywnego wykorzystania zasobów naturalnych oraz

potrzebą zmian wzorców produkcji i konsumpcji.

.go

Podstawowym warunkiem zrównoważonego rozwoju jest zagwarantowanie wysokiej

jakości życia obecnym i przyszłym pokoleniom, przy racjonalnym korzystaniu z dostępnych

zasobów. Podejście to ma charakter dominujący w międzynarodowych stosunkach

gospodarczych, a w ostatnich latach koncentruje się na konieczności transformacji systemów

społeczno-gospodarczych w kierunku tzw. zielonej gospodarki.

Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko (BEiŚ) obejmuje dwa niezwykle

istotne obszary: energetykę i środowisko, wskazując m.in. kluczowe reformy i niezbędne

działania, które powinny zostać podjęte w perspektywie do 2020 r.

w.

rcl

Kwestią zasadniczą dla jakości życia ludzi i funkcjonowania gospodarki są stabilne,

niczym niezakłócone dostawy energii. Wykorzystanie zasobów energetycznych nie pozostaje

jednak obojętne dla środowiska, zatem prowadzenie skoordynowanych działań w obszarze

energetyki i środowiska jest nie tylko wskazane, ale i konieczne. Opisana w niniejszym

dokumencie strategia tworzy więc rodzaj pomostu między środowiskiem i energetyką,

stanowiąc jednocześnie impuls do bardziej efektywnego i racjonalnego prowadzenia polityki

w obu obszarach, tak aby wykorzystać efekt synergii i zapewnić spójność podejmowanych

działań. Celem strategii jest ułatwianie „zielonego” (sprzyjającego środowisku) wzrostu

gospodarczego w Polsce przez zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego i dostępu do

nowoczesnych, innowacyjnych technologii, a także wyeliminowanie barier administracyjnych

utrudniających „zielony” wzrost.

Obszary synergii w BEiŚ

ww

lepsze

wykorzystanie

krajowych zasobów energii,

poprawa efektywności

energetycznej,

bezpieczeństwo dostaw

importowanych surowców

energetycznych,

rozwój konkurencyjnego rynku

energii, modernizacja sektora

elektroenergetyki

zawodowej

ograniczanie

oddziaływania energetyki

na środowisko, wspieranie i promocja

nowych technologii, rozwój energetyki na

obszarach podmiejskich i wiejskich, wzrost

znaczenia OZE i energetyki jądrowej,

wielofunkcyjna gospodarka leśna, racjonalne

gospodarowanie wodami, odpadami i zasobami

kopalin, poprawa jakości powietrza, promowanie

zachowań ekologicznych, uporządkowanie

zarządzania przestrzenią

Energetyka

Środowisko

5

zachowanie

bogactwa różnorodności biologicznej,

tworzenie warunków

do powstawania

zielonych miejsc

pracy, zapewnienie

dostępu do czystej

wody i czystego

powietrza

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Mimo że obszary energetyki i środowiska mają szereg punktów stycznych, to jednak

część zagadnień jest charakterystyczna tylko dla jednego z nich. Podstawowe zadanie strategii

BEiŚ polega na zintegrowaniu polityki środowiskowej z polityką energetyczną tam, gdzie

aspekty te przenikają się w dostrzegalny sposób, jak również wytyczenie kierunków,

w jakich powinna rozwijać się branża energetyczna, oraz wskazanie priorytetów

w ochronie środowiska.

Streszczenie

v.p

l

I.

–7–

Najbliższe lata to dla polskiego sektora energetyki czas ogromnych wyzwań. Stał się

on szczególnie podatny na szereg wielowymiarowych uwarunkowań wynikających m.in.

z zaostrzania regulacji klimatycznych, ograniczonych zasobów energetycznych, rozwoju

mechanizmów wspierających energetykę odnawialną, niestabilności cen paliw kopalnych czy

wreszcie trudności z dokonaniem prognozy oczekiwanego popytu na energię elektryczną.

Oznacza to konieczność podjęcia strategicznych decyzji i ich konsekwentne realizowanie

przez następnych kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat.

.go

Do priorytetów w zakresie energetyki należy zidentyfikowanie strategicznych złóż

surowców energetycznych i objęcie ich ochroną przed zabudową infrastrukturalną. Dotyczy

to w szczególności węgla brunatnego i gazu z łupków1, którego wydobycie może przyczynić

się do zmiany krajowej struktury energetycznej (ang. energy mix). Polityka dotycząca

rodzimych zasobów energetycznych powinna dążyć do dywersyfikacji źródeł dostaw, które

zmniejszą uzależnienie kraju od importu z jednego kierunku.

w.

rcl

Konsekwentnie należy dążyć do poprawy efektywności energetycznej, przez

zmniejszenie energochłonności polskiej gospodarki. Jesteśmy krajem posiadającym duży

potencjał w tej dziedzinie. Największym wyzwaniem dla sektora energetyki jest modernizacja

energetyki i ciepłownictwa: jednostek wytwórczych, sieci przesyłowych i dystrybucyjnych

(także ich rozwój) oraz dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej przez

wprowadzenie energetyki jądrowej i zwiększenie udziału rozproszonych źródeł odnawialnych

(głównie energetyki wiatrowej, biogazowni, instalacji na biomasę i solarnych), w tym

mikroźródeł. Modernizację sektora należy również powiązać z rozwojem kogeneracji

i wyposażenie jej w inteligentne rozwiązania. Oprócz działań o charakterze inwestycyjnym

w dalszym ciągu wspierane będą działania zwiększające konkurencję na rynku energii.

W prowadzeniu polityki energetycznej większą uwagę powinno się zwrócić na

energetyczne problemy regionów, zwłaszcza w północno-wschodniej części kraju, gdzie

utrudniony dostęp do energii elektrycznej jest kluczowym czynnikiem utrudniającym rozwój.

ww

Priorytetowe w zakresie ochrony środowiska będą zmiany w zakresie ograniczenia

zanieczyszczeń powietrza oraz reforma systemu gospodarki wodnej. Przy jednoczesnym

wzroście produkcji energii elektrycznej i zapewnieniu pokrycia zapotrzebowania na energię

cieplną musi następować redukcja emisji zanieczyszczeń do atmosfery substancji takich jak

związki azotu (NOx), dwutlenek siarki (SO2), tlenek węgla (CO), pyły PM10 i PM2,52,

benzo(a)piren3 oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Pogodzenie tych

1

W niniejszej strategii posłużono się nazwą najczęściej pojawiającą się w dyskusji publicznej na generalne

określenie „gazu z zasobów niekonwencjonalnych”. Należy mieć na uwadze, że gaz z zasobów

niekonwencjonalnych obejmuje znacznie szerszy zakres zasobów niż tylko gaz z łupków.

2

Cząstki pyłu zawieszonego (ang. particulate matter): PM2,5 – wszystkie cząstki pyłu o wielkości

2,5 mikrometra lub mniejsze, PM10 – wszystkie cząstki pyłu o wielkości 10 mikrometrów lub mniejsze.

Wielopierścieniowy węglowodór aromatyczny o pięciu skondensowanych pierścieniach benzenowych.

.go

v.p

l

procesów jest możliwe tylko przez unowocześnienie sektora energetyczno-ciepłowniczego, poprawę efektywności energetycznej oraz ograniczenie tzw. niskiej

emisji dzięki zastępowaniu tradycyjnych pieców i ciepłowni nowoczesnymi źródłami, przy

zwiększeniu dostępnych mechanizmów finansowych będących wsparciem dla inwestycji

w tym zakresie. Dostępność wody, podobnie jak w przypadku energii, ma kluczowe

znaczenie dla jakości życia i stabilnego rozwoju gospodarczego. Nowy system zarządzania

zasobami wód, dokończenie inwestycji wodościekowych, inwestycje w zakresie ochrony

przeciwpowodziowej, z wykorzystaniem dużych zbiorników wodnych na cele energetyczne,

to główne założenia zmian w gospodarce wodnej Polski. Jednym z kluczowych wyzwań jest

również racjonalna eksploatacja innych zasobów naturalnych. Konieczne jest urealnienie

rynkowych cen zasobów i odzwierciedlenie rzeczywistych kosztów ich eksploatacji – nie

tylko kosztów wydobycia, ale również szkód dla środowiska naturalnego z tym związanych.

w.

rcl

Właściwe zarządzanie środowiskiem powinno opierać się na nowoczesnym systemie

planowania przestrzennego i ocen oddziaływania na środowisko. W świetle wyzwań

inwestycyjnych, związanych z wdrożeniem pakietu działań wynikających ze zintegrowanych

strategii rozwoju Polski, niezwykle istotna rola będzie przypisana do właściwego

funkcjonowania systemu oceny oddziaływania na środowisko dla planowanych

przedsięwzięć (EIA) oraz strategicznych ocen oddziaływania na środowisko (SEA), które

są podstawowym narzędziem wdrażania polityki zrównoważonego rozwoju.

W dziedzinach takich jak: energetyka, przemysł, gospodarka wodna, gospodarka odpadami,

transport, jak również w celu ochrony zasobów przyrodniczych terenów szczególnie cennych

przyrodniczo (w tym obszarów w sieci Natura 2000) niezwykle istotne jest, aby ocena

oddziaływania na środowisko zarówno przedsięwzięć, jak i dokumentów strategicznych oraz

programowych (tworzących ramy dla realizacji tych przedsięwzięć) była przeprowadzona

w sposób rzetelny i poprawny oraz zgodnie z najlepszymi praktykami w tym zakresie.

ww

Strategia BEiŚ jest jedną z 9 zintegrowanych strategii rozwoju. Z jednej strony

uszczegóławia zapisy średniookresowej strategii rozwoju kraju (Strategia Rozwoju Kraju

2020) w dziedzinie energetyki i środowiska, z drugiej zaś stanowi ogólną wytyczną dla

Polityki energetycznej Polski i innych programów rozwoju, które staną się elementami

systemu realizacji BEiŚ. Ponadto, w związku z obecnością Polski w Unii Europejskiej, BEiŚ

koresponduje z celami rozwojowymi określanymi na poziomie wspólnotowym, ujętymi

przede wszystkim w dokumencie Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego

i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu (wpisując się także w jej

kluczowe inicjatywy przewodnie) oraz celami pakietu klimatyczno-energetycznego. BEiŚ

stanowi zatem ramy strategiczne dla dalszych prac programowych i wdrożeniowych,

dotyczących w szczególności zagadnień adaptacji do zmian klimatu, ochrony zasobów

naturalnych i środowiska przyrodniczego, jak również bezpieczeństwa i efektywności

energetycznej; została także poddana strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko.

Strategia BEiŚ służy również określeniu celów i kierunków działań nowej perspektywy

finansowej 2014–2020.

w.

rcl

.go

v.p

l

Rysunek 1. Nowy system dokumentów strategicznych

Źródło: Opracowanie własne.

We wdrażanie strategii BEiŚ będzie zaangażowany szereg podmiotów na poziomie

krajowym, regionalnym i lokalnym. Sukces realizacji określonych celów zależeć będzie od

sprawnego funkcjonowania tych podmiotów, jak również od efektywnej współpracy między

nimi.

II.

Diagnoza obszarów ujętych w Strategii Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko

ww

Ostatnie dwie dekady są dla polskiej gospodarki okresem stałego wzrostu. Szczególnie

istotne w kontekście rozwoju kraju okazało się przystąpienie w 2004 r. do Unii Europejskiej,

dzięki czemu przed polską gospodarką otworzyły się nowe możliwości, rynki zbytu oraz

źródła finansowania rozwoju. Członkostwo Polski w strukturach UE przyczyniło się do

zdynamizowania procesów modernizacyjnych w polskiej energetyce przy jednoczesnym

wzroście bezpieczeństwa i stabilności dostaw energii. Jednocześnie przyjęte przez Polskę

zobowiązania w dziedzinie ochrony środowiska stanowią duże wyzwanie dla naszego kraju,

w szczególności dla energetyki.

v.p

l

Dokonanie obiektywnej diagnozy energetyki w Polsce jest zadaniem trudnym. Jest to

sektor, który został stworzony niemal od podstaw w latach 50. i 60. XX w. w odmiennych od

dzisiejszych uwarunkowaniach. Jego głównym celem było zapewnienie dostępu do energii dla

mającego wówczas najwyższy priorytet przemysłu ciężkiego, podczas gdy priorytety

współczesnej polskiej gospodarki koncentrują się na usługach. Z jednej strony mamy więc do

czynienia z sektorem, w którym uwarunkowania historyczne są nadal bardzo wyraźne, z drugiej

z sektorem, w którym zachodzą bardzo dynamicznie zmiany zarówno systemowe, jak

i technologiczne.

.go

Polska elektroenergetyka była, jest i będzie w okresie objętym niniejszą strategią

oparta przede wszystkim na węglu. Produkcja energii elektrycznej wg nośników

przedstawiała się w 2012 r. następująco: węgiel brunatny 33,5%, węgiel kamienny 50,6%, gaz

ziemny 3,3%, energia odnawialna (biomasa, biogaz, woda, wiatr) 10,4%, pozostałe paliwa

2%4. Znaczenie węgla dla polskiej gospodarki wynika z posiadania znacznych złóż tego

surowca. Dzięki temu Polska w porównaniu z pozostałymi państwami UE jest krajem

bezpiecznym w kontekście produkcji energii elektrycznej oraz charakteryzuje się stosunkowo

niskimi kosztami jej wytwarzania.

ww

w.

rcl

Efektem większościoRysunek 2. Produkcja energii elektrycznej w 2012 r.

wego udziału węgla

w gospodarce jest

wysoki poziom emisji

CO2

oraz

innych

substancji do powietrza, tj. dwutlenku

siarki, tlenków azotu

oraz pyłów PM10

i PM2,5. Od kilku lat

obserwuje

się

na

arenie międzynarodowej i w polityce

prowadzonej przez UE

strategię ograniczania

Źródło: Opracowanie własne na podstawie ARE S.A.

poziomu emisji tego

gazu, co skutkuje

stosownymi regulacjami prawnymi w tym obszarze. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że

zgodnie z zapisami protokołu z Kioto, Polska zobowiązała się do 2012 r. ograniczyć emisję

gazów cieplarnianych o 6%. Do 2009 r. udało się w Polsce zredukować o 27 pkt. proc.

więcej emisji niż wyznaczony cel. Emisję obniżono o 186 mln ton ekw. CO2, co stanowi

33% redukcji emisji w stosunku do 1988 r. Jednocześnie, przy tak dużej redukcji emisji,

Agencja Rynku Energii S.A.

v.p

l

w ciągu ostatnich 20 lat Polska odnotowała znaczący wzrost gospodarczy, przebiegający

co najmniej dwa razy mniej emisyjnie niż w Europie Zachodniej5.

.go

Z powodu znacznego wyeksploatowania oraz niskiej sprawności zdecydowana

większość krajowych bloków energetycznych powinna zostać w najbliższych latach

zmodernizowana lub zastąpiona nowymi. Ponieważ system energetyczny cechuje się dużym

udziałem długoterminowych kosztów stałych, które odzyskuje się na przestrzeni

dziesięcioleci, niepewność co do kształtu przyszłych regulacji unijnych znacząco zwiększa

ryzyko i koszty budowy nowej infrastruktury dla przedsiębiorców, przyczyniając się

w konsekwencji do hamowania podejmowania decyzji w sprawie inwestycji w moce

wytwórcze oparte na paliwach konwencjonalnych. Mimo iż własne zasoby węgla zapewniają

Polsce perspektywę stabilnej produkcji energii elektrycznej, to nadal problemem dla krajowej

gospodarki pozostają uwarunkowania zaopatrzenia w gaz ziemny i ropę naftową (wahania cen

gazu ziemnego i ropy naftowej oraz wysokie uzależnienie od dostaw z jednego kierunku –

udział importowanego gazu ziemnego w bilansie energetycznym wynosi około 72%, z czego

80% pokrywane jest z kierunku wschodniego6).

w.

rcl

Kolejnym elementem wyróżniającym krajową gospodarkę na tle gospodarek unijnych jest

kwestia efektywności energetycznej. W ciągu ostatnich 20 lat Polska dokonała dużego postępu

w tej dziedzinie, jednak nadal energochłonność pierwotna PKB Polski, wyrażona w cenach

stałych (rok bazowy to 2005) oraz parytecie siły nabywczej jest wyższa o 19% od średniej

europejskiej7. Ze względu na fakt, że inwestycje w poprawę efektywności energetycznej często

są relatywnie tanie i dość szybko przynoszą oczekiwane efekty, poprawa efektywności

energetycznej została uznana za priorytetowy kierunek w przyjętej przez Radę Ministrów

w listopadzie 2009 r. Polityce energetycznej Polski do 2030 r.

ww

Obecny charakter polskiej energetyki zdeterminowały decyzje lokalizacyjne mocy

wytwórczych podjęte w latach 50. i 60. XX w. Elektrownie zlokalizowano głównie w pobliżu

rejonów wydobycia węgla, tj. na południu i w centrum kraju, co wpływa negatywnie na

stabilność zasilania w regionach północnych i wschodnich, gdzie równocześnie występują

istotne niedostatki w stopniu rozwoju sieci. W ujęciu przestrzennym polską energetykę

charakteryzuje więc zdecydowana nierównomierność. Obecne rozłożenie mocy

wytwórczych powoduje, że kluczową kwestią dla bezpieczeństwa energetycznego niektórych

regionów staje się stan techniczny tych mocy oraz zdolność do transmisji energii (gęstość

i stan techniczny sieci przesyłowych i dystrybucyjnych). Moc zainstalowana elektrowni

krajowych na koniec 2012 r. wynosiła 38 046 MW, w tym w elektrowniach

i elektrociepłowniach cieplnych zawodowych – 30 721 MW. Majątek wytwórczy elektrowni

5

Dzieląc zmianę emisji przez PKB w okresie od roku bazowego protokołu z Kioto (dla większości krajów jest to

1990 r., dla Polski 1988 r.), otrzymujemy wskaźnik pokazujący zmianę emisyjności PKB. Przy czym im niższa

wartość, tym bardziej niskoemisyjnie przebiegał wzrost gospodarczy danego kraju. Dla Polski jest on najniższy

w Unii Europejskiej i wynosi 0,25, przy wartości dla krajów Europy Zachodniej w granicach 0,4–0,6.

6

Sprawozdanie Ministra Gospodarki z wyników monitorowania bezpieczeństwa dostaw paliw gazowych za okres

od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r.

7

Dla energochłonności finalnej PKB różnica jest nieznacznie mniejsza i wynosi 18% między Polską a średnią dla

UE-27. Dane za 2010 rok. Efektywność wykorzystania energii latach 2001–2011, Główny Urząd Statystyczny,

Warszawa 2013.

Rysunek 3. Istniejące w 2012 r. elektrownie cieplne w Polsce

w.

rcl

.go

W 2011 r. stopień

zamortyzowania majątku sieci

dystrybucyjnych wynosił ponad

25%, lecz jego wartość księgowa w związku z restrukturyzacją sektora elektroenergetycznego była kilkakrotnie przeszacowywana. Stan techniczny

sieci dystrybucyjnych jest więc

zróżnicowany, jednak zauważalne są problemy z utrzymaniem parametrów energii elektrycznej na terenach wiejskich

(długie ciągi sieci niskiego

napięcia). Problemem są także

straty sieciowe energii (8,2%

przy średniej dla UE-15 5,7%).

v.p

l

i elektrociepłowni zawodowych charakteryzuje się wysokim stopniem umorzenia, tj. 53,8%

w przypadku kotłów i maszyn energetycznych. Blisko 55% mocy zainstalowane jest

w turbozespołach pracujących od ponad 30 lat (183 urządzenia), natomiast ok. 25%

w turbozespołach eksploatowanych poniżej 20 lat (111 turbozespołów)8.

ww

Należy stwierdzić, że

stan techniczny linii energetycznych wpływa negatywnie na

bezpieczeństwo energetyczne

kraju (zwłaszcza terenów wiejskich), co niekorzystnie oddziałuje także na rozwój regionów.

Obszarami najbardziej niedoinwestowanymi w zakresie infrastruktury energetycznej są

Pomorze, Warmia i Mazury (co jednocześnie osłabia potencjał tych regionów związany

z możliwością wykorzystania znacznych zasobów wiatru) oraz województwa Polski

Wschodniej. Zagrożenie wystąpienia awarii jest natomiast najbardziej prawdopodobne na

terenach położonych na północ od Łodzi, co wynika z niewielkiej liczby zlokalizowanych tam

źródeł wytwarzania i małej gęstości sieci elektroenergetycznej przy dużej liczbie odbiorców.

Zagrożenie powstania rozległej awarii na dużym obszarze kraju jest jednak niewielkie i może

wyniknąć jedynie w przypadku splotu niesprzyjających okoliczności, np. wysokiego

zapotrzebowania na energię połączonego z wystąpieniem niesprzyjających warunków

pogodowych.

Infrastruktura ciepłownicza w Polsce (źródła wytwarzania, sieci ciepłownicze) jest bardzo

zróżnicowana pod względem technicznym i ekonomicznym. W 2012 r. całkowita moc cieplna

zainstalowana u koncesjonowanych wytwórców ciepła wynosiła 58 147,9 MW, a osiągalna –

8

Sprawozdanie Ministra Gospodarki z monitorowania bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej za okres od

1 stycznia 2012 do 31 grudnia 2012.

w.

rcl

.go

v.p

l

57 262,9 MW. Koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze dysponowały w 2012 r.

sieciami o długości 19 794 km, przy czym należy zaznaczyć, że wielkość ta obejmowała sieci

ciepłownicze łączące źródła ciepła z węzłami cieplnymi oraz sieci niskoparametrowe –

zewnętrzne instalacje odbiorcze. Około 15,5% przedsiębiorstw posiadało sieci krótkie

o długości do 5 km, a 16% sieci o długości powyżej 50 km. W 2012 r. wolumen sprzedanego

ciepła ogółem (łącznie z odsprzedażą innym przedsiębiorstwom) wyniósł blisko 389,4 tys. TJ

ciepła. Struktura paliw zużywanych do produkcji ciepła od 2002 r. ulega niewielkiej, ale

stopniowej zmianie, nadal jednak podstawowym źródłem ciepła są w polskich warunkach

paliwa stałe. Zróżnicowanie terytorialne udziału poszczególnych paliw w wytwarzaniu ciepła

jest dosyć duże. W trzech województwach ponad 90% ciepła wytwarzane było z węgla

kamiennego: w warmińsko-mazurskim (94%), opolskim (93,0%), świętokrzyskim (91,9%),

natomiast w województwie lubuskim udział ten był najniższy – 21,6%. W województwie

mazowieckim 21,6% wytwarzanego ciepła pochodziło z oleju opałowego ciężkiego,

natomiast w województwie lubuskim aż 81,5% ciepła wytworzone zostało z gazu ziemnego.

Gaz ziemny w znaczących ilościach zużywany był do wytwarzania ciepła także

w województwach: podkarpackim (31,6%) i lubelskim (14,2%). Najwięcej ciepła z biomasy

wytwarzane było w województwach: kujawsko-pomorskim (25,3%), podlaskim (20,9%) oraz

pomorskim (14,3%). Operatorami sieci ciepłowniczych są miejscowe przedsiębiorstwa, które

mają różny charakter – w zależności od rodzaju działalności gospodarczej, jaką prowadzą.

W niektórych dużych ośrodkach miejskich (Warszawa, Kraków, Gdańsk, Wrocław, Szczecin

i inne) wytwarzanie i dystrybucja ciepła są rozdzielone między odrębne podmioty, natomiast

w mniejszych miastach przedsiębiorstwa ciepłownicze zajmują się przeważnie obiema

formami działalności. Znaczną część wyprodukowanego ciepła koncesjonowane

przedsiębiorstwa ciepłownicze zużywały na zaspokojenie własnych potrzeb cieplnych –

34,2% w 2012 r., a pozostała jego część wprowadzona została do sieci ciepłowniczych

zarówno własnych, jak i sieci będących własnością odbiorców. Ostatecznie do odbiorców

przyłączonych do sieci, po uwzględnieniu strat podczas przesyłania, trafiło około 57,5%

wyprodukowanego ciepła. Prawie 50% ciepła oddanego do sieci w 2012 r. było przedmiotem

dalszego obrotu9.

ww

Ponieważ konkurencyjne rynki paliw i energii przyczyniają się do zmniejszenia

kosztów wytwarzania, a zatem ograniczenia wzrostu cen paliw i energii, to z perspektywy

czasu za największą jakościowo zmianę ostatnich lat należy uznać wprowadzanie do sektora

energetyki rynkowych zasad funkcjonowania. Detaliczny rynek paliw płynnych można

w znacznym stopniu uznać za konkurencyjny i to mimo faktu, iż większość dostaw ropy

naftowej trafia na rynek głównie z jednego kierunku. Działa również rynek węgla, ponieważ

możliwość importu węgla zarówno drogą morską, jak i lądową tworzy warunki do ustalania

rynkowych cen tego paliwa. Natomiast mimo rozdzielenia działalności przesyłowej

i dystrybucyjnej od obrotu surowcem i prawnie stworzonych możliwości wyboru dostawcy

przez odbiorców, w dalszym ciągu na rynku gazu ziemnego dominujący, bo 96% udział ma

jedno przedsiębiorstwo (PGNIG S.A.), które dodatkowo jest w posiadaniu 100% pojemności

podziemnych magazynów gazu (PMG). Wiele innych podmiotów posiada już możliwości

Energetyka cieplna w liczbach – 2012, Urząd Regulacji Energetyki, Warszawa 2013.

v.p

l

dostaw gazu ziemnego z importu, jednak dopiero budowane nowe połączenia

międzysystemowe pozwolą na zaistnienie konkurencji w dostawach importowych. Tworzony

dotychczas rynek usług przesyłowych gazu ziemnego podporządkowany był historycznie

ukształtowanym warunkom technicznym z zachowaniem większości przepływów na osi ze

wschodu na zachód. Niewielkie przepustowości połączeń międzysystemowych z krajami UE

są wykorzystywane w pełni. Regulowany rynek handlu hurtowego i detalicznego stanowi

ograniczenie rozwoju konkurencji cenowej w dostawach. Rynek gazu ziemnego nadal bazuje

głównie na kontraktach długoterminowych.

w.

rcl

.go

Zasady rynkowe funkcjonują w elektroenergetyce przede wszystkim dzięki

wydzieleniu operatorów systemów przesyłowych (OSP) oraz operatorów systemów

dystrybucyjnych (OSD). W Polsce działa jeden operator systemu przesyłowego

elektroenergetycznego (PSE S.A.) i jeden operator systemu przesyłowego gazowego (OGP

Gaz-System S.A.), ponadto na rynku działa obecnie 160 operatorów systemów

dystrybucyjnych elektroenergetycznych10 oraz 14 operatorów systemów dystrybucyjnych

gazowych, jeden operator systemu magazynowania paliw gazowych i jeden operator systemu

skraplania gazu ziemnego11. Operatorzy ci zobowiązani są do równego traktowania

wszystkich użytkowników systemu oraz zapewnienia dostępu do sieci stronom trzecim. Do

zwiększenia liberalizacji rynku elektroenergetycznego przyczyniła się także likwidacja

kontraktów długoterminowych (KDT), nałożenie na wszystkich wytwórców obowiązku

sprzedaży części lub całości (wytwórcy objęci programem KDT) wytworzonej energii przez

giełdę towarową oraz zniesienie obowiązku przedkładania do zatwierdzenia przez Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki (URE) taryf na energię elektryczną dla większości grup

odbiorców.

ww

W dziedzinie ochrony środowiska zaszły w ostatnich latach znaczące zmiany.

Uruchomiono procesy inwestycyjne mające na celu zarówno dostosowanie kraju do

określonych standardów, w szczególności w gospodarce komunalnej, jak i ochronę cennych

i relatywnie dobrze zachowanych zasobów przyrodniczych. Mimo że w okresie ostatnich

20 lat zmniejszenie poziomu zanieczyszczenia powietrza uznano za krajowy priorytet, Polska

nadal boryka się z problemem jakości powietrza. W latach 1990–2008 redukcje emisji

zanieczyszczeń, liczone w tonach, były na wysokim poziomie, zwłaszcza w zakresie

wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej, spalania paliw przez gospodarstwa domowe oraz

spalania paliw w branży produkcyjnej i budowlanej. Postępy w tej dziedzinie obejmują

redukcję emisji tlenku siarki o 69%, ołowiu o 60%, kadmu o 54%, rtęci o 53% oraz dioksyn

i furanów o 25%. Mimo to, w porównaniu z państwami UE-27, polska gospodarka produkuje

najwięcej powyższych substancji zanieczyszczających, a Polska odpowiada w szczególności

za 35,5% całkowitej emisji kadmu oraz 27% emisji ołowiu w krajach UE-27. W porównaniu

z 2009 r., w 2010 r. zwiększyły się emisje prawie wszystkich zanieczyszczeń głównych

i emisja metali ciężkich12. Natomiast w 2011 r., w porównaniu do 2010 r. zmniejszyły się

10

Stan na 28 listopada 2013 r., Urząd Regulacji Energetyki.

Stan na 16 grudnia 2012 r., Urząd Regulacji Energetyki.

12

Krajowy bilans emisji SO2, NOx, CO, NH3, NMLZO, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 2009–2010

w układzie klasyfikacji SNAP. Raport syntetyczny. KOBIZE, Warszawa 2012.

w.

rcl

.go

v.p

l

emisje wszystkich zanieczyszczeń głównych, najbardziej frakcji pyłu PM10 (o około 7,6%)

i TSP, czyli całkowita zawartość pyłu w powietrzu (o około 6%). Zmniejszyła się także

emisja metali ciężkich, z czego najbardziej kadmu oraz niklu (około 11%)13. Wysoki poziom

emisji zanieczyszczeń do atmosfery występował w Koninie, Rybniku, Jaworznie, Płocku,

Warszawie, Dąbrowie Górniczej i Krakowie14. Zanieczyszczone powietrze ma negatywny

wpływ na zdrowie ludzi i zwierząt oraz kondycję ekosystemów. Istotnym problemem

pozostają również: w sezonie letnim – zbyt wysokie stężenia ozonu troposferycznego,

a w sezonie zimowym – ponadnormatywne stężenia pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 oraz

benzo(a)pirenu. Mimo obserwowanego zmniejszenia emisji pyłów oraz działań

podejmowanych na rzecz redukcji stężeń pyłu drobnego w powietrzu, zwłaszcza

najdrobniejszych jego frakcji, przekroczenia norm dla pyłu drobnego PM10 i PM2,5

pozostają najistotniejszym problemem jakości powietrza w Polsce. Analizy wskaźnika

narażenia ludności w UE na ponadnormatywne oddziaływanie w odniesieniu do standardu

średniorocznego pyłu PM10 wykazały, iż w 2007 r. udział ludności narażonej przekraczał

średnią ogólnoeuropejską15. Zgodnie z raportem Ocena jakości powietrza za 2012 r., spośród

46 stref w kraju stwierdzono przekroczenia: w 38 strefach ze względu na przekroczenie

poziomu dopuszczalnego PM10, w 22 strefach ze względu na przekroczenie poziomów

dopuszczalnych powiększonych o margines tolerancji pyłu PM2,5 oraz w 42 strefach ze

względu na przekroczenie poziomu docelowego benzo(a)pirenu. Z analiz wynika, że na stan

jakości powietrza w kraju wpływa zwłaszcza sektor bytowo-komunalny16, transport oraz

przemysł, przy czym rozkład procentowy udziału poszczególnych sektorów jest różny

w poszczególnych strefach. Jednakże w większości stref największy jest udział przede

wszystkim sektora bytowo-komunalnego, a w mniejszym stopniu transportu oraz

przemysłu17.

ww

Jednym z ważniejszych wyzwań ostatnich lat było odpowiedzialne gospodarowanie

wodami. Prowadzone wcześniej przez wiele lat w niewłaściwy sposób melioracje

doprowadziły do nadmiernego przyspieszenia spływu powierzchniowego, erozji rzecznej oraz

zahamowania naturalnej retencji, co skutkowało degradacją torfowisk i innych ekosystemów

zależnych od wody. Istotną kwestią okazała się niewłaściwa organizacja systemu

instytucjonalnego odpowiedzialnego za koordynację działań dotyczących gospodarowania

wodami w Polsce, opartego na połączeniu funkcji zarządzania gospodarowaniem wodami

oraz utrzymaniu wód i zarządzaniu majątkiem. Istotne braki w tym zakresie polegają również

na niewłaściwym określeniu kompetencji i odpowiedzialności w zakresie gospodarki wodno-ściekowej oraz gospodarowania wodami, a także wielość podmiotów odpowiadających za

powyższy sektor. Problemem, mimo wielu inwestycji, ciągle pozostaje wykorzystanie wody

13

Krajowy bilans emisji SO2, NOx, CO, NH3, NMLZO, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 2010–2011

w układzie klasyfikacji SNAP. Raport syntetyczny. KOBIZE, Warszawa 2013.

14

OECD Urban Policy Reviews: Poland 2011, OECD 2011, OECD Publishing.

15

Państwowy Monitoring Środowiska.

16

W skład sektora komunalno-bytowego wchodzą emitory powierzchniowe, indywidualne gospodarstwa

domowe, jak i emitory punktowe – lokalne kotłownie w budynkach użyteczności publicznej, o wysokości

emitora nie większej niż 10–12 m.

17

Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2012. Zbiorczy raport krajowy, Instytut Ochrony

Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska,

Warszawa 2013.

v.p

l

przez polski przemysł, który jest trzy razy bardziej wodochłonny niż przemysł

zachodnioeuropejski18. Brak odpowiedniego gospodarowania wodami stwarza nie tylko

zagrożenie dla ludzi, ale prowadzi także do spadku różnorodności biologicznej19. Spośród

typów chronionych siedlisk przyrodniczych o znaczeniu europejskim (wykazanych

w dyrektywie siedliskowej UE) 82% siedlisk wodnych i od wody zależnych ma niekorzystny

lub zły stan ochrony20.

.go

Kluczowym priorytetem dla czystości wód jest poprawa zasięgu i jakości działania

oczyszczalni ścieków. Chociaż zasięg systemu kanalizacji zwiększył się o ponad 100%

w latach 2000–2010, a liczba oczyszczalni wzrosła o 24% w latach 2000–2006, 14%

mieszkańców miast nadal mieszka w domach, które nie są podłączone do oczyszczalni

ścieków. Ponadto do oczyszczalni nie jest również kierowanych 8% ścieków przemysłowych

i komunalnych w całym kraju. Liczba mieszkańców, których domy są podłączone do

oczyszczalni ścieków III stopnia, jest nadal względnie niska w skali kraju. Jest to jeden

z powodów, dla których Polska wciąż nie spełnia standardów Unii Europejskiej dotyczących

jakości wody. Jakość wody poniżej standardów ma duże znaczenie dla krajowego

zaopatrzenia w wodę, które wynosi 1655 m3 na jednego mieszkańca rocznie i tym samym

klasyfikuje Polskę na trzecim miejscu wśród krajów Europy Zachodniej21. Dużym problemem

dla czystości wód w Polsce są również zanieczyszczenia wód pochodzące z rolnictwa.

ww

w.

rcl

Na tle Europy Polska wyróżnia się cennymi zasobami przyrodniczymi,

zasługującymi na najwyższy stopień poszanowania oraz unikatową strukturą zarządzania

lasami, które w 80% stanowią własność Skarbu Państwa. Mimo iż wszystkie formy ochrony

przyrody (parki narodowe, krajobrazowe, obszary Natura 2000, rezerwaty przyrody, obszary

chronionego krajobrazu, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, stanowiska dokumentacyjne,

użytki ekologiczne i pomniki przyrody) zajmują około 40% powierzchni kraju, aż 15%

gatunków roślin naczyniowych oraz 11% ssaków w Polsce jest zagrożonych wymarciem,

a niektóre cenne obszary w Polsce nadal nie są objęte wystarczającą ochroną – tak jest

w przypadku Mazur, Pogórza Przemyskiego oraz części Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Częstym problemem w zarządzaniu środowiskiem jest negatywne nastawienie lokalnych

społeczności do ochrony przyrody na ich terenie. Brakuje mechanizmów, które wspierałyby

koegzystencję człowieka i przyrody, np. promowałyby przyjazną dla przyrody

przedsiębiorczość. Wciąż nie dostrzega się atutów środowiska o bogatej różnorodności

biologicznej (tylko 38% Polaków deklaruje, że zetknęło się z terminem bioróżnorodność22),

dobra przyrodnicze nie są zatem wykorzystywane w budowaniu przewag konkurencyjnych.

18

Polityka ekologiczna państwa w latach 2009–2012 z perspektywą do roku 2016, Ministerstwo Środowiska,

Warszawa 2008.

19

Zgodnie z danymi Krajowego Zakładu Gospodarki Wodnej (KZGW) niemal 100% torfowisk w Polsce nosi

ślady odwodnienia, a około 80% torfowisk wykazuje symptomy istotnej degradacji spowodowanej

odwodnieniami. Spośród 1,3 mln ha torfowisk zaledwie 202 tys. ha (ok. 15%) to torfowiska w dobrym stanie.

20

„Kontrola Państwowa”, Najwyższa Izba Kontroli, numer 1. specjalny, kwiecień 2011.

21

OECD Urban Policy Reviews: Poland 2011, OECD 2011, OECD Publishing.

Badania świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski, Raport TNS, Warszawa 2012.

v.p

l

Gospodarka odpadami należy do jednych z najtrudniejszych obszarów ochrony

środowiska. W 2012 r. 74,7%23 zebranych odpadów komunalnych trafiło na składowiska,

powodując utratę surowców, energii oraz przestrzeni. Wysoki odsetek odpadów kierowanych

na składowiska stanowi wyzwanie, zważywszy, że w porównaniu z krajami OECD ilość

wytwarzanych w Polsce odpadów komunalnych rocznie na jednego mieszkańca jest

stosunkowo niewielka i wynosi 320 kg przy średnio 520 kg w krajach OECD24. Ponadto

w Polsce istnieje tylko jedna spalarnia odpadów komunalnych o małych mocach

przerobowych, które są zdecydowanie niewystarczające w skali kraju.

.go

Ochrona środowiska przyczynia się do prężnego rozwoju rynku innowacji i usług.

Około 8% wszystkich inwestycji w Polsce to przedsięwzięcia związane z ochroną środowiska,

na które rocznie wydaje się około 20 mld zł. Do tej pory większość nowoczesnych technologii

powstawała poza granicami Polski. Niedofinansowanie ośrodków naukowych, brak

odpowiedniego wsparcia dla etapów wdrożenia i brak odpowiedniego zaplecza technicznego

przedsiębiorstw może doprowadzić do marginalizacji polskiego rynku nowoczesnych technik

ochrony środowiska.

ww

w.

rcl

Jednym z kluczowych narzędzi w prowadzeniu skutecznej polityki ekologicznej jest

sprawny system planowania przestrzennego. Brak sprawnego systemu planowania

przestrzennego oraz ekspansja inwestycyjna może spowodować trudności w zarządzaniu

przestrzenią oraz doprowadzić do degradacji cennych zasobów przyrodniczych i kulturowych

kraju. Nierównomierne pokrycie planistyczne kraju oraz praktyka wydawania decyzji

o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (w 2011 r. tylko 27,2% powierzchni kraju

było objęte planami miejscowymi25) umożliwia m.in. realizację uciążliwych inwestycji blisko

obszarów mieszkalnych, na obszarach chronionych bądź narażonych na niebezpieczeństwo

powodzi. Zagospodarowanie obszarów zalewowych powinno być adekwatne do możliwości

i potrzeb zarządzania ryzykiem powodziowym, w sposób umożliwiający przejście wód

powodziowych. W przypadku miast ułatwi to rozwój ich szans cywilizacyjnych związanych

z realizacją tzw. waterfrontów i powstanie nowoczesnej urbanistyki, dysponującej innowacyjnymi

możliwościami realizacji zabezpieczeń powodziowych opartych na doświadczeniach

europejskich. System planowania przestrzennego w kraju powinien w większym stopniu opierać

się na właściwym rozpoznaniu zasobów naturalnych kraju, jego potrzeb rozwojowych

i priorytetów ochrony środowiska. W planowaniu przestrzennym w niedostatecznym stopniu

uwzględnia się zagrożenia naturalne, co wynika z braku stosownych informacji, dlatego też

niezbędne było sporządzenie map ryzyka powodziowego dla obszarów narażonych na

23

Ochrona środowiska 2013, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2013.

OECD Urban Policy Reviews: Poland 2011, OECD 2011, OECD Publishing.

25

Analiza stanu i uwarunkowań prac planistycznych w gminach na koniec 2011 r. Polska Akademia Nauk,

Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania na zlecenie Ministerstwa Transportu, Budownictwa

i Gospodarki Morskiej, Warszawa 2012. W 2010 r. wskaźnik ten wynosił 26,4%, jednakże dynamika jest

niewystarczająca, a w stosunku do tempa obserwowanego rok wcześniej nieznacznie spadła. Ponadto widać

nierównomierność na poziomie województw: 62,3% powierzchni województwa śląskiego pokryte jest planami

miejscowymi, z kolei w województwie kujawsko-pomorskim jedynie 4,6%, jak i miast: Łódź – poniżej 10%,

Gdańsk – 64,4%.

v.p

l

niebezpieczeństwo powodzi. Dodatkowym czynnikiem, który powinien być brany pod uwagę,

jest adaptacja do zmian klimatu26.

Bardzo duże znaczenie dla powodzenia realizacji wymienionych wyżej zagadnień

środowiskowych ma świadomość ekologiczna Polaków. Obecne wzorce produkcji

i konsumpcji w Polsce mają negatywny wpływ na jakość środowiska, na przykład jedynie 6%

badanych Polaków stara się wybierać/wybiera produkty wyprodukowane w okolicy

zamieszkania, a tylko 11% unika produktów jednorazowych, nietrwałych, jednocześnie 54%

badanych zgadza się ze stwierdzeniem, że każdy człowiek ma wpływ przez swoje

indywidualne działania na stan zasobów naturalnych. Pozytywnym sygnałem jest fakt, że

zdecydowana większość Polaków (76%) uważa, że ochrona środowiska może wpłynąć

pozytywnie na rozwój gospodarczy kraju27.

MOCNE STRONY

- posiadanie znacznych zasobów węgla i znacznego

potencjału rolnictwa energetycznego,

- rynkowe zasady funkcjonowania w elektroenergetyce,

- posiadanie cennych zasobów przyrodniczych,

- rozbudowana infrastruktura wytwórcza i przesyłowa

energii,

- wysokie kwalifikacje kadry pracującej w sektorze

energetyki i kadry związanej z ochroną środowiska.

SŁABE STRONY

- nierównomierne rozmieszczenie jednostek

wytwórczych energii elektrycznej,

- wysoka emisja CO2,

- duża energochłonność gospodarki,

- wyeksploatowanie infrastruktury wytwórczej,

przesyłowej i dystrybucyjnej energii,

- nieodpowiednia jakość powietrza,

- duża materiałochłonność gospodarki,

- niewystarczający stan czystości wód

powierzchniowych,

- wzrost ilości wytwarzanych odpadów komunalnych

i osadów ściekowych.

SZANSE

- dywersyfikacja „energy mix” poprzez rozwój energetyki

jądrowej i OZE,

- duży potencjał poprawy efektywności energetycznej,

- możliwość rozwoju konkurencji na rynkach paliw

i energii,

- duży potencjał w oczyszczaniu wód,

- możliwość zagospodarowania odpadów na cele

energetyczne,

- rozwój innowacji środowiskowo-energetycznych

- wykorzystanie środków europejskich,

- rozwój energetyki rozproszonej na terenach wiejskich

- potencjalne duże zasoby gazu łupkowego.

ZAGROŻENIA

- nadmierne oddziaływanie sektora energetyki na

środowisko,

- nieefektywny system planowania przestrzennego,

- brak odpowiedniego gospodarowania wodami,

- niska świadomość ekologiczna społeczeństwa,

- długi cykl inwestycyjny w energetyce,

- kapitałochłonność inwestycji energetycznych,

- nadmierne zaostrzanie polityki klimatycznej UE,

- skutki urbanizacji, zwłaszcza pozbawionej kontroli

planistycznej.

ww

w.

rcl

Wewnętrzne

Negatywne

Zewnętrzne

Pozytywne

.go

Tabela 1. Analiza SWOT ochrony środowiska i sektora energetyki

Źródło: Opracowanie własne.

26

IPCC, 2007: Climate Change 2007: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the

Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, Pachauri,

R.K and Reisinger, A. (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland, 104 pp.)

27

Badania świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski, TNS OBOP na zlecenie Ministerstwa

Środowiska, Warszawa 2011. Pozostaje jednak jeszcze problem braku świadomości polskiego społeczeństwa

w zakresie negatywnych skutków niskiej emisji (tj. emisji z niskich źródeł), na zdrowie ludzkie oraz środowisko,

spowodowanej spalaniem nieodpowiedniej jakości paliw oraz odpadów w kotłach do tego nieprzystosowanych

oraz z nadmiernego korzystania ze środków transportu indywidualnego.

v.p

l

III. Prognoza trendów rozwojowych w zakresie objętym strategią

Przedstawiona w niniejszym rozdziale prognoza trendów w energetyce i ochronie

środowiska ma istotne znaczenie w kontekście wskazanych w dalszej części dokumentu

celów i kierunków interwencji (KI).

Trendy rozwojowe w sektorze energetycznym są w dużej mierze kształtowane przez

czynniki makroekonomiczne. Na potrzeby niniejszej strategii przyjęto wyniki z Uaktualnienia

prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do roku 203028, wykonanej na potrzeby

Programu Polskiej Energetyki Jądrowej uwzględniające m.in. niższe tempo wzrostu PKB

2008 r. – 4,8%, 2009 r. – 1,7%, 2010 r. – 2,4% i 2011 r. – 3,0%29 oraz stopniowo większe

wzrosty w latach 2012–2030.

w.

rcl

.go

Założono, że w nadchodzących latach najszybciej rozwijającym się sektorem

gospodarki w Polsce będą usługi (z 59,6% w 2010 r. do 62,9% w 2030 r.), do czego

w znacznym stopniu przyczyni się rozwój usług finansowych i biznesowych. Sektor

przemysłu w wartości dodanej wypada o wiele słabiej niż było to dotychczas obserwowane,

jego udział zmniejszy się z 22,5% w 2010 r. do 21,2% w 2030 r. Spadek obserwujemy też

w budownictwie, które z wartości 8,2% przypadającej na 2010 r. przechodzi w 2030 r. do

poziomu 7,1%, podobnie jak rolnictwo (spadnie z 3,8% do 2,8% w analogicznym przedziale

czasowym). Udział transportu pozostanie na stałym poziomie 6%. Taka prognoza

w kształtowaniu się sytuacji gospodarczej wpłynie w sposób znaczący na zmianę mocy

wytwórczych i krajowego bilansu energetycznego.

ww

Prognozowany jest wzrost o ponad 30% zapotrzebowania na finalną energię

elektryczną30 z 119,1 TWh w 2010 r. do 161,4 TWh w 2030 r., przy czym największy wzrost

przewidywany jest w sektorze usług (wzrost z 43,7 TWh do 63,8 TWh) tj. o 46%, co jest

efektem tempa rozwoju tego sektora, 33% wzrost nastąpi w sektorze gospodarstw domowych

i 28% w przemyśle. Opisaną sytuację z uwzględnieniem podziału na poszczególne sektory

gospodarki przedstawia rysunek 4.

28

Światowy kryzys finansowy przełożył się na wartości PKB niższe od przyjętych w prognozie.

PKB w 2008 r. wyniósł 4,9%, w 2009 r. wyniósł 1,8%, w 2010 r. wyniósł 3,8%, a w 2011 wyniósł 4,3%.

30

Energia finalna – ilość energii użytecznej uzyskana z paliwa po uwzględnieniu strat wynikających

z konwersji, transportu etc. Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.

.go

v.p

l

Rysunek 4. Prognoza zapotrzebowania na finalną energię elektryczną [TWh]

2010

2020

2030

Handel i usługi

36,7

38,5

39,5

Gospodarstwa domowe

24,0

23,6

23,7

Transport

2,8

2,7

2,6

Rolnictwo

1,4

1,2

1,2

Przemysł i budownictwo

35,1

34,0

33,1

Źródło: Uaktualnienie prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 r.

W strukturze zużycia również przodują usługi, natomiast znacząco maleje udział

przemysłu – tabela 2.

Tabela 2. Udział poszczególnych sektorów gospodarki w zużyciu energii elektrycznej [%]

Rok

w.

rcl

Sektor

Źródło: Uaktualnienie prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 r.

ww

Przewiduje się wzrost osiągalnej mocy netto źródeł wytwarzania o ok. 33% z poziomu

33,5 GW w 2010 r. do 44,5 GW w 2030 r. Elektrownie systemowe zasilane paliwami

kopalnymi zdecydowanie tracą na znaczeniu. Ich udział w mocy zainstalowanej spada z 69%

na 37% w rozpatrywanym scenariuszu do 2030 r., wzrasta natomiast udział OZE, głównie

elektrowni wiatrowych (do 2030 r. moc zainstalowana wyniesie ok. 8900 MW). Wzrośnie

ilość źródeł wytwórczych zasilanych gazem ziemnym, generując tym samym

zapotrzebowanie na ten surowiec. Po okresie obowiązywania Strategii pojawi się również

elektrownia jądrowa.

Nastąpi zmiana starych wyeksploatowanych jednostek zasilanych węglem kamiennym

na nowe o wysokiej sprawności i niskich emisjach SO2 i NOx (ok. 3100 MW do

2030 r.).Większość jednostek kogeneracyjnych stanowić będą instalacje zasilane gazem

ziemnym (ok. 2200 MWe do 2030 r.). Ponadto pojawią się moce z jednostek zasilanych

biomasą i biogazem (ok. 1000 MWe) i ok. 1500 MW mocy układów fotowoltaicznych.

.go

v.p

l

Rysunek 5. Moc osiągalna netto źródeł wytwarzania energii elektrycznej wg technologii

w.

rcl

Źródło: Uaktualnienie prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 r.

Analiza mocy wytwórczych wskazuje, że zaspokojenie krajowego zapotrzebowania na

energię elektryczną będzie wymagało znaczącego zwiększenia produkcji energii elektrycznej

netto – ze 143,8 TWh w 2010 r. do ok. 188 TWh w 2030 r., co stanowi wzrost o ok. 31%.

W strukturze produkcji energii nastąpi znaczne zmniejszenie udziału elektrowni systemowych

spalających paliwa węglowe – zmniejsza się on z 77% w 2010 r. do ok. 49% w 2030 r.,

wzrośnie natomiast produkcja ze źródeł odnawialnych, osiągając poziom 19% w 2030 r.

ww

Znacząca zmiana struktury mocy zainstalowanej znajduje odzwierciedlenie

w zmianach struktury produkcji energii elektrycznej (rys. 6). Przewiduje się spadek udziału

produkcji z elektrowni na węglu brunatnym z 32% w 2010 r. do ok. 23% w 2030 r., podobnie

jak z elektrowni na węglu kamiennym (ich produkcja zmniejszy się o ok. 27%), elektrownie

jądrowe będą posiadać udział ok. 12% w 2030 r. Rokowany jest wzrost produkcji ze źródeł

zasilanych gazem ziemnym z poziomu 4,2 TWh w 2010 r. do ok. 14,2 TWh w 2030 r.,

natomiast produkcja energii z odnawialnych źródeł (OZE) osiągnie w 2030 r. 32 TWh.

W perspektywie do 2030 r. może się ujawnić tendencja do wzrostu w Polsce cen

energii elektrycznej oraz opłat za jej przesyłanie i dystrybucję. Wzrost cen energii wynikać

może przede wszystkim z konieczności budowy nowych mocy wytwórczych, nabywania

coraz większej liczby uprawnień do emisji CO2, zwiększenia produkcji energii ze źródeł

odnawialnych oraz kosztów budowy nowych linii przesyłowych i sieci dystrybucyjnych bądź

modernizacji już istniejących, szczególnie w rejonach o niskim stopniu urbanizacji.

w.

rcl

.go

Rysunek 6. Produkcja energii elektrycznej netto wg paliwa

v.p

l

Obciążenie kosztami budowy nowych przepustowości przesyłowych, w tym instalacji LNG

i sieci dystrybucyjnych ze względu na wymogi dywersyfikacji dostaw oraz budowy

magazynów dla zwiększenia bezpieczeństwa dostaw może także spowodować podniesienie

stawek sieciowych dla gazu. Jednakże ponieważ ceny gazu i ropy podlegają wahaniom

światowym, możliwe są także okresowe obniżki tych cen.

Źródło: Uaktualnienie prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 r.

Duże znaczenie w prowadzeniu krajowej polityki energetycznej mają uwarunkowania

zewnętrzne, np. zobowiązania unijne bądź międzynarodowe, sytuacja w krajach, z których

Polska importuje surowce energetyczne, trudności z przewidywaniem cen energii

z nieodnawialnych źródeł, a także zwiększenie globalnego popytu na zasoby energetyczne.

Należy dążyć do tego, aby krajowy sektor energetyczny funkcjonował bez zakłóceń, bez

względu na rozwój sytuacji międzynarodowej.

ww

W odniesieniu do wymagań środowiskowych przewiduje się, że poziom emisji gazów

cieplarnianych i substancji zanieczyszczających powietrze będzie się regularnie zmniejszał.

Średnioroczne tempo spadku poszczególnych emisji wynosi: 0,4% dla dwutlenku węgla,

4,1% dla dwutlenku siarki, 1,3% dla tlenków azotu oraz 1,8% dla pyłu. Duże znaczenie dla

redukcji emisji CO2 będzie miało wdrożenie nowoczesnych, niskoemisyjnych technologii

wytwarzania energii oraz wykorzystanie potencjału tkwiącego w poprawie efektywności

energetycznej. Prognozuje się, że emisja CO2 będzie stopniowo maleć z poziomu około

330,6 mln ton w 2006 r. do ok. 294,8 mln ton31 w 2020 r. Obniżenie emisji w stosunku do

31

V Raport Rządowy dla Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian

Klimatu, Ministerstwo Środowiska przy współpracy Instytutu Ochrony Środowiska, Warszawa 2010.

v.p

l

1988 r. wyniesie zatem ok. 38% i to mimo wzrostu zapotrzebowania na energię finalną32.

Niewykluczone, że obniżenie przemysłowych emisji SO2, NOx i pyłów będzie musiało być

wyższe niż przewidywane. Od stycznia 2011 r. obowiązuje dyrektywa 2010/75/UE

o emisjach przemysłowych (IED), która m.in. od 2016 r. znacznie zaostrzy standardy

emisyjne dla tych zanieczyszczeń. Ponadto ograniczeniu będzie np. podlegać emisja rtęci.

W dziedzinie ochrony środowiska do najważniejszych wyzwań należy

zrównoważone, oszczędne i racjonalne gospodarowanie jego zasobami naturalnymi, którego

celem będzie zapewnienie dostępu do tych zasobów następnym pokoleniom.

w.

rcl

.go

W najbliższych latach mogą stać się bardziej odczuwalne w Polsce skutki zmian

klimatu. Najważniejsze prognozowane oddziaływanie i skutki zmian klimatu dla obszaru

Europy Środkowo-Wschodniej to: częstsze ekstrema temperatury, częstsze występowanie

susz, większa intensywność opadów mogąca powodować powodzie o każdej porze roku,

niższe temperatury zimą mogą doprowadzić do częstszego zagrożenia powodziami

zatorowymi, wyższa temperatura wody, wyższe zróżnicowanie plonów oraz zwiększone

ryzyko pożaru lasów. Uwzględniając działania planowane w Strategii Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki, należy spodziewać się wzrostu innowacyjności w polskiej

gospodarce, co przełoży się na bardziej efektywne korzystanie z zasobów i zmniejszenie

emisji substancji zanieczyszczających atmosferę i gazów cieplarnianych. Czynności te

będą wynikały również z dążenia Polski do osiągnięcia standardów UE w zakresie jakości

powietrza. Szczególne wyzwanie stanowi osiągnięcie poziomów dopuszczalnych w zakresie

pyłu (PM10, PM2,5) i docelowych w zakresie benzo(a)pirenu. Redukcja narażenia na cząstki

pyłu poprawi w szczególności jakość życia i zdrowia ludzi.

ww

Potencjału rozwoju Polski należy upatrywać w bogactwie różnorodności

biologicznej, które odpowiednio wykorzystane może wpłynąć na wzrost konkurencyjności na

poziomie regionalnym i lokalnym. W praktyce oznaczać to będzie działania zwiększające

efektywność ochrony środowiska przyrodniczego, z uwzględnieniem interesu społeczności

lokalnych i konieczności zwiększenia nakładów finansowych. Odpowiednio prowadzona

gospodarka przestrzenna, biorąca pod uwagę także interes społeczności lokalnych, będzie

uwzględniała zasoby przyrodnicze i świadczone przez nie usługi ekosystemowe oraz

przeciwdziałała fragmentacji środowiska. Przestrzeń wymagać będzie racjonalnego

i odpowiedzialnego dysponowania przy uwzględnieniu potrzeb rozwoju przemysłu,

urbanizacji, infrastruktury oraz cennych przyrodniczo obszarów. Ponadto konieczne będzie

zdefiniowanie formy prawnej korytarzy ekologicznych (o randze kontynentalnej i krajowej),

w przeciwnym razie nie będzie możliwe kształtowanie i ochrona ich funkcji. Do 2020 r. będą

prowadzone działania zmierzające do pełnego zinwentaryzowania zasobów siedlisk

i gatunków. Spowoduje to poprawę jakości i efektywności systemu ocen oddziaływania na

32

W okresie 1988–2020 prognozowany jest spadek emisji gazów cieplarnianych (ekw. CO2) o – 35,5% (1988

jest rokiem bazowym do zobowiązań redukcyjnych protokołu z Kioto). Obliczenia: rok bazowy 1988 z wartością

563 442,77 Gg ekw. CO2 i rok 2020 – 36 389,47 Gg ekw. CO2, czyli redukcja -35,51%. Źródło: Raport dla

Komisji Europejskiej, wynikający z art. 3 ust. 2 decyzji nr 280/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia

11 lutego 2004 r. dotyczącej mechanizmu monitorowania emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz

wykonania Protokołu z Kioto, Warszawa 2010.

v.p

l

środowisko oraz innych narzędzi planowania rozwoju na szczeblu krajowym, regionalnym

i lokalnym.

.go

Odpowiednia gospodarka wodami wiąże się również z właściwym gospodarowaniem

przestrzenią. Dotyczy to w szczególności prognozowanego zwiększenia się częstotliwości

i intensywności występowania powodzi, suszy i deficytu wody. Istotne będzie wypracowanie

metod zabezpieczenia przed powodzią (np.: poldery, „przestrzeń dla rzeki”). Poważnym

wyzwaniem dla gospodarki wodnej będzie ekspansja przestrzenna zabudowy mieszkaniowej,

przemysłowej i usługowej w strefach podmiejskich, przyczyniająca się do wzmożonego

wykorzystania zasobów wodnych i postępującej ich degradacji, a także intensyfikacji zmian

reżimu odpływu wody. Niezwykle istotnymi narzędziami w tym zakresie będą wykonane dla

obszarów dorzeczy plany zarządzania ryzykiem powodziowym oraz ich uwzględnienie

w dokumentach planistycznych jednostek samorządu terytorialnego, zwiększenie

retencjonowania wód, a także wprowadzenie odpowiedniej polityki gospodarowania

przestrzenią w zakresie ograniczania wykorzystania terenów leśnych służących ochronie

przeciwpowodziowej. Plany zarządzania ryzykiem powodziowym będą stanowiły

kompleksowe narzędzie, które ma minimalizować ryzyko występowania i skutków powodzi.

w.

rcl

W zakresie gospodarki wodno-ściekowej będą kontynuowane działania inwestycyjne

koncentrujące się na usuwaniu związków azotu i fosforu oraz zanieczyszczeń

bakteriologicznych. Istotne dla jakości wód w Polsce będą zmiany w rolnictwie (nawożenie,

melioracje) w kierunku stosowania tzw. dobrych praktyk rolniczych. Aby zapewnić

dostępność wody, wzorce produkcji w przemyśle powinny być ukierunkowane na

zmniejszanie wodochłonności (zamknięte obiegi wody) oraz odpowiednie opłaty za

korzystanie z wody.

Biorąc pod uwagę obowiązujące trendy i wymagania w gospodarce odpadami,

prognozuje się dla Polski stopniowe przechodzenie z zagospodarowania odpadów przez

składowanie na sposoby bardziej przyjazne środowisku, tj. przygotowanie do ponownego

użycia, recykling oraz odzysk energii (zgodnie z dyrektywą ramową o odpadach, do 2020 r.

co najmniej 50% czterech frakcji odpadów komunalnych – papier, szkło, metale i tworzywa

sztuczne – będzie przygotowane do ponownego użycia i poddane recyklingowi). Przede

wszystkim jednak dla nowoczesnej gospodarki odpadami będzie miało znaczenie

zmniejszanie ilości wytwarzanych odpadów przez wdrażanie nowoczesnych technologii oraz

zwiększanie innowacyjności przemysłu i efektywności produkcji, co wpłynie na wzrost

konkurencyjności polskiej gospodarki.

ww

Dokonana w najbliższych latach modyfikacja systemu opłat za korzystanie ze

środowiska i nowe rozwiązania w tym zakresie powinny przyczyniać się do bardziej

efektywnego korzystania z zasobów środowiska, zmniejszania emisji zanieczyszczeń do

powietrza i wody oraz ograniczania ilości składowanych odpadów. Zmiany systemu opłat za

korzystanie ze środowiska powinny koncentrować się przede wszystkim na uproszczeniu tego

systemu i wprowadzeniu ułatwień dla podmiotów korzystających ze środowiska,

w szczególności przedsiębiorców (np. w wypełnianiu obowiązków dotyczących naliczania

i uiszczania opłat oraz w zakresie obowiązków sprawozdawczych i raportowania), a także

dotyczyć m.in. ograniczenia liczby substancji emitowanych do powietrza i wody objętych

v.p

l

opłatami. Zmiany w systemie opłat za korzystanie ze środowiska powinny wpłynąć także na

poprawę warunków prowadzenia działalności gospodarczej.

Niezmiernie istotna jest również kwestia pełnego wykorzystania możliwości, jakie

wiążą się z rozwojem polskich technologii środowiskowych, które w znacznym stopniu

wpłyną na zwiększenie innowacyjności gospodarki, a tym samym na wzrost jej

konkurencyjności. Należy spodziewać się, że przedsiębiorstwa, chcąc sprostać wymaganiom

rynku europejskiego, będą intensywnie wprowadzać nowe rozwiązania technologiczne,

bardziej efektywne i bardziej przyjazne środowisku. Wyzwaniem jest wykorzystanie tego

potencjału polskich rozwiązań w tym zakresie.

w.

rcl

.go

Kluczową dla realizacji podstawowych celów środowiskowych jest ich akceptacja

społeczna. Dlatego kształtowanie postaw społeczeństwa sprzyjających zrównoważonemu

rozwojowi będzie zadaniem fundamentalnym dla wdrażania standardów ochrony środowiska.

Świadomość ekologiczna konsumentów będzie stale rosnąć. Przez zmianę wzorców postaw

i zachowań społeczeństwa na bardziej sprzyjające poszanowaniu środowiska, wiele działań

uwzględniających zasadę zrównoważonego rozwoju stanie się atrakcyjne rynkowo

i wizerunkowo. Ponadto nie jest możliwe osiągnięcie wyznaczonych przez UE standardów

w ochronie środowiska bez zaangażowana i poparcia społeczeństwa (oszczędzanie wody,

energii, w tym cieplnej i elektrycznej, segregowanie odpadów, korzystanie ze środków

transportu w sposób przyjazny środowisku).

IV.

Cele rozwojowe i kierunki interwencji

Celem głównym Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko jest zapewnienie

wysokiej jakości życia obecnych i przyszłych pokoleń z uwzględnieniem ochrony

środowiska oraz stworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju nowoczesnego

sektora energetycznego, zdolnego zapewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne oraz

konkurencyjną i efektywną gospodarkę.

ww

Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko stanowi odpowiedź na

najważniejsze wyzwania stojące przed Polską w perspektywie do 2020 r. w zakresie

środowiska i energetyki, które zostały zdefiniowane jako priorytety krajowe

w Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju (DSRK) do 2030 roku, jak i w średniookresowej

Strategii Rozwoju Kraju 2020. Cele i działania zaplanowane w BEiŚ są także zgodne z celami

strategii Europa 2020. W zakresie energetyki zgodność ta dotyczy pięciu priorytetów strategii

energetycznej UE, tj. podniesienia efektywności energetycznej w Europie, utworzenia

zintegrowanego, ogólnoeuropejskiego rynku energii, nadania szerszych uprawnień

konsumentom i uzyskania najwyższego poziomu bezpieczeństwa i niezawodności,

wzmocnienia przywództwa Europy w zakresie technologii energetycznych i innowacji,

a także wzmocnienia zewnętrznego wymiaru rynku energii UE. W zakresie polityk

środowiskowych BEiŚ jest zgodne z podejściem UE prezentowanym w jednej z inicjatyw

przewodnich strategii Europa 2020 – Europa efektywnie korzystająca z zasobów.

v.p

l

Przedstawione w niniejszej strategii działania umożliwią, w połączeniu z pozostałymi

zintegrowanymi strategiami, przezwyciężenie barier wzrostu, hamujących potencjał

rozwojowy Polski, przyczyniając się w konsekwencji do wzmocnienia pozycji naszego kraju

na arenie międzynarodowej.

Cel główny BEiŚ realizowany będzie przez cele szczegółowe i kierunki interwencji

przedstawione na poniższym schemacie (rys. 7).

Rysunek 7. Cele szczegółowe i kierunki interwencji Strategii BEiŚ

1.1. Racjonalne i efektywne

gospodarowanie zasobami kopalin

1.2. Gospodarowanie wodami dla

ochrony przed powodzią, suszą

i deficytem wody

1.4. Uporządkowanie zarządzania

przestrzenią

3.1. Zapewnienie dostępu do

czystej wody dla społeczeństwa

i gospodarki

2.2. Poprawa efektywności

energetycznej

3.2. Racjonalne gospodarowanie

odpadami, w tym wykorzystanie

ich na cele energetyczne

2.3. Zapewnienie bezpieczeństwa

dostaw importowanych surowców

energetycznych

3.3. Ochrona powietrza, w tym

ograniczenie oddziaływania

energetyki

2.4. Modernizacja sektora

elektroenergetyki zawodowej,

w tym przygotowanie do

wprowadzenia energetyki

jądrowej

3.4. Wspieranie nowych

i promocja polskich technologii

energetycznych i środowiskowych

2.5. Rozwój konkurencji na

rynkach paliw i energii oraz

umacnianie pozycji odbiorcy

3.5. Promowanie zachowań

ekologicznych oraz tworzenie

warunków do powstawania

zielonych miejsc pracy

2.6. Wzrost znaczenia

rozproszonych odnawialnych

źródeł energii

ww

Cel 3. Poprawa stanu

środowiska

2.1. Lepsze wykorzystanie

krajowych zasobów energii

w.

rcl

1.3. Zachowanie bogactwa

różnorodności biologicznej, w tym

wielofunkcyjna gospodarka leśna

Cel 2. Zapewnienie gospodarce

krajowej bezpiecznego

i konkurencyjnego zaopatrzenia

w energię

.go

Cel 1. Zrównoważone

gospodarowanie zasobami

środowiska

2.7. Rozwój energetyki na

obszarach podmiejskich i wiejskich

Źródło: Opracowanie własne.

v.p

l

1. Cel 1. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska

1.1.

.go

Rozwojowi gospodarki zawsze towarzyszy korzystanie z zasobów naturalnych.

Większość zasobów jest jednak ograniczona ilościowo bądź odnawiają się w zbyt długim

czasie. Zagadnienie ochrony oraz racjonalnego wykorzystania zasobów staje się więc

priorytetowe w kontekście zapewnienia ich dostępności dla przyszłych pokoleń. Efektywne

korzystanie z zasobów jest również istotne ze względów ekonomicznych i geostrategicznych.

Obecnie obowiązujące wzorce produkcji, mając wpływ na środowisko naturalne (zwłaszcza

na czystość i jakość wód, różnorodność biologiczną, jakość powietrza), a tym samym na

zdrowie i życie człowieka, wymagają przemyślanych działań oraz inwestycji w nowoczesne

technologie bardziej przyjazne środowisku.

Racjonalne i efektywne gospodarowanie zasobami kopalin

Synergia

rozpoznanie złóż,

wykorzystanie

podziemnych struktur

geologicznych,

wykorzystanie energii

geotermalnej

ograniczenie presji

na środowisko

i ludność lokalną

w.

rcl

wskazanie i ochrona złóż

strategicznych,

utrzymanie wydobycia węgla,

eksploatacja

konwencjonalnych

i niekonwencjonalnych złóż

węglowodorów

Energetyka

Środowisko

ww

Polska posiada duże zasoby węgla kamiennego i brunatnego, stosunkowo nieduże

zasoby konwencjonalnego gazu ziemnego, niewielkie zasoby ropy naftowej oraz nieokreślone

jeszcze dokładnie zasoby gazu z łupków33. Wydobycie węgla kamiennego prowadzone jest

obecnie w dwóch rejonach: w Górnośląskim i Lubelskim Zagłębiu Węglowym,

a udokumentowane zasoby bilansowe wg stanu na 31 grudnia 2012 r. wynoszą 48 226 mln

ton. Zasoby złóż zagospodarowanych stanowią obecnie 39,7% zasobów bilansowych

i wynoszą około 19 131 mln ton. Polskie kopalnie wydobyły w 2012 r. 71 339 tys. ton węgla

kamiennego. Udokumentowane geologiczne zasoby bilansowe węgla brunatnego w Polsce

według stanu na 31 grudnia 2012 r. wyniosły 22 583,83 mln ton, przy czym całość zasobów

jest wykorzystywana na cele energetyczne34. Największe obecnie eksploatowane złoże węgla

„Bełchatów” (Bełchatów – Pole „Bełchatów” oraz Bełchatów – Pole „Szczerców”) pokrywa

ponad 62% krajowego wydobycia, a pozostałą część zapotrzebowania pokrywają złoża Turów

33

Patrz przypis 1.

Bilans zasobów złóż kopalin wg stanu na 31 XII 2012 r., Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy

Instytut Badawczy, Warszawa 2013.

v.p

l

koło Bogatyni oraz złoża rejonu konińskiego: Pątnów i Adamów. Wydobycie węgla

brunatnego wyniosło w 2012 r. 64 297 tys. ton i przy niezmienionym zapotrzebowaniu

zasoby te wystarczą na prawie 350 lat35.

ww

w.

rcl

.go

Głównym regionem występowania złóż gazu ziemnego w naszym kraju są

województwa: wielkopolskie, lubuskie oraz podkarpackie. Udokumentowane zasoby

wydobywalne gazu ziemnego wg stanu na 31 grudnia 2012 r. wyniosły 140,059 mld m3,

a zasoby złóż zagospodarowanych 115,77 mld m3. Zużycie gazu ziemnego wyniosło w Polsce

w 2012 r. 15,8 mld m3,36 z tego z produkcji krajowej w przeliczeniu na gaz ziemny

wysokometanowy 4,4 mld m3. Krajowe złoża wystarczą zatem, przy niezmienionym udziale

importu gazu w konsumpcji krajowej, na około 30 lat, natomiast na około 10 lat przy

pokrywaniu zapotrzebowania całkowicie z własnych zasobów przy założeniu, że nie będzie

realizowana strategia poszukiwań i odnowy zasobów. Powyższe kalkulacje nie uwzględniają

potencjału

wydobywania

Rysunek 8. Obszary perspektywiczne występowania niekonwencjogazu z łupków, ponieważ

nalnych złóż gazu ziemnego w Polsce (Prognoza OŚ BEiŚ)

złoża te nie są jeszcze

udokumentowane. Według

różnych źródeł zasoby te

mogą przewyższyć od kilku

do kilkunastu razy obecne

wydobywalne zasoby gazu

ziemnego

ze

złóż

konwencjonalnych.

35

Ropa naftowa w niewielkich ilościach występuje

w Polsce w Karpatach, na

Niżu

Polskim

oraz

w obszarze polskiej strefy

ekonomicznej

Bałtyku.

W 2012 r. stan zasobów

wydobywalnych

ropy

naftowej

i

kondensatu

wyniósł 25,37 mln ton (przy

rocznym wydobyciu około

663,18 tys. ton)37, podczas

gdy import ropy naftowej

wyniósł 24 633 tys. ton38.

Bilans zasobów złóż kopalin…, dz. cyt.

Wydobycie i zużycie gazu w Polsce w liczbach, Ministerstwo Gospodarki, http://www.mg.gov.pl/node/18029

37

Bilans zasobów złóż kopalin…, dz. cyt.

38

Ocena sytuacji w handlu zagranicznym w 2012 roku (na podstawie danych wstępnych GUS), Ministerstwo

Gospodarki, Warszawa 2013.

w.

rcl

.go

v.p

l

Z punktu widzenia interesów państwa gospodarka zasobami energetycznymi powinna

zostać ujęta w wieloletni plan służący prowadzeniu przemyślanej, długookresowej polityki

eksploatacji zasobów kopalin i efektywnego wykorzystania środowiska geologicznego.

Kluczowe znaczenie ma kontynuowanie rozpoznania występowania surowców

energetycznych i stworzenie możliwości ich eksploatacji na terytorium kraju oraz

wskazanie złóż strategicznych (działanie 1). Pozwoli to zapewnić im ochronę przed

działaniami, które mogłyby uniemożliwić ich wydobycie, a także pozwoli rozważyć

przeznaczenie tego terenu wyłącznie na cele związane z jego rozpoznawaniem i eksploatacją.

Ochroną taką należy obejmować także te złoża, których eksploatacja jest w chwili obecnej

nieekonomiczna lub grozi znacznymi kosztami środowiskowymi, gdyż należy założyć, że

wraz z rozwojem technologii ich eksploatacja stanie się opłacalna i nieszkodliwa dla

środowiska. Podstawowym mechanizmem w tym zakresie jest uwzględnienie w dokumentach

planistycznych (m.in. w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego) informacji

o udokumentowanych złożach kopalin, zwłaszcza o znaczeniu strategicznym dla

bezpieczeństwa energetycznego kraju. Udokumentowane złoża o charakterze strategicznym

objęte będą szczególną ochroną przed zabudową infrastrukturalną, która uniemożliwi

korzystanie z ich zasobów w przyszłości. Działanie to jest szczególnie istotne w kontekście

prawdopodobnego posiadania przez Polskę znacznych zasobów gazu pochodzącego ze źródeł

niekonwencjonalnych (rys. 8). Zakłada się utrzymanie wydobycia węgla na poziomie

zapewniającym zaspokojenie zapotrzebowania krajowego (działanie 2). Jednocześnie

należy zintensyfikować prace służące rozpoznawaniu zasobów niekonwencjonalnych

węglowodorów m.in. metanu z pokładów węgla oraz gazu z łupków. Potencjał gazu

łupkowego stanowi nową perspektywę dla Polski, a ewentualne odkrycie opłacalnych

ekonomicznie złóż tego gazu i ich zagospodarowanie może w sposób zasadniczy zmienić

bilans energetyczny kraju, stając się ważnym elementem bezpieczeństwa energetycznego.

Może także przyczynić się do redukcji emisji CO2. Z uwagi na fakt, iż wydobycie gazu

łupkowego może stwarzać wyzwania o charakterze społecznym i środowiskowym, istotne

jest przygotowanie i wdrożenie przejrzystej struktury prawno-regulacyjnej w obszarze

jego wydobycia (działanie 3)39. Nowe regulacje powinny zagwarantować m.in. kontrolę

państwa, jako właściciela, nad złożami węglowodorów, przestrzeganie najwyższych

standardów ekologicznych, stabilne i przejrzyste otoczenie prawne dla inwestorów (firm

naftowo-gazowych) oraz przewidywalne wpływy do budżetu państwa i różnych poziomów

jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności gmin, na terenie których prowadzona

jest eksploatacja.

ww

W ramach gospodarowania surowcami energetycznymi nie można pominąć

rozpoznania możliwości wykorzystania energii geotermalnej (działanie 4) oraz

możliwości wykorzystania podziemnych struktur geologicznych (działanie 5). Dokładne

rozpoznanie geologiczne może okazać się istotne pod kątem rozpoznania potencjału

podziemnego składowania CO2 oraz magazynowania ropy naftowej, gazu ziemnego, energii

(np. w postaci sprężonego powietrza), a także składowania odpadów (w tym ew.

39

Jest to o tyle ważne, że na dzień 1 sierpnia 2013 r. obowiązywało 107 koncesji na poszukiwanie

i rozpoznawanie niekonwencjonalnych złóż gazu z formacji łupkowych.

v.p

l

promieniotwórczych). Za element racjonalnego gospodarowania złożami należy także uznać

ograniczenie presji wywieranej na środowisko i ludność lokalną podczas prowadzenia

zarówno prac geologicznych, jak i tych dotyczących eksploatacji i magazynowania

kopalin (działanie 6) przez m.in. zapobieganie nielegalnej eksploatacji kopalin i zachęcanie

przedsiębiorstw do korzystania z nowoczesnych technologii pozyskiwania surowców

geologicznych.

Gospodarowanie wodami dla ochrony przed powodzią, suszą

i deficytem wody

w.

rcl

1.2.

.go

Planowane powyżej działania powinny doprowadzić do lepszego stopnia rozpoznania

i zwiększenia ochrony krajowych zasobów złóż strategicznych, kluczowych dla zachowania

bezpieczeństwa energetycznego kraju. Pogorszeniu ulegają jednak jakościowe warunki

eksploatowanych złóż węgla kamiennego, co przekłada się na gorszą jakość krajowego węgla

i w konsekwencji spadek jego konkurencyjności. Dokładne geologiczne rozpoznanie kraju

pomoże także odpowiedzieć na pytanie o przyszłość technologii sekwestracji dwutlenku

węgla (ang. Carbon Capture and Storage – CCS) w Polsce (w kontekście zastosowań

w sektorze energetyki i przemysłu), możliwy do osiągnięcia w krajowych warunkach kształt

energetyki jądrowej (ew. podziemne składowanie odpadów promieniotwórczych) oraz

możliwości uwzględniania w bilansie energetycznym gazu z łupków. Ograniczenie ujemnego

wpływu górnictwa na środowisko jest natomiast szczególnie istotne dla terenów, gdzie

obecnie jest prowadzona (lub w przyszłości będzie) intensywna działalność wydobywcza.

Synergia

wykorzystanie wody

w energetyce w celach

chłodniczych;

ww

rozwój energetyki

wodnej (małych

elektrowni wodnych)

wykorzystanie dużych

przeciwpowodziowych

zbiorników wodnych

w celach energetycznych

Energetyka

ochrona

różnorodności

biologicznej,

wzrost znaczenia

usług

ekosystemowych

Środowisko

Ze względu na konieczność osiągnięcia dobrego stanu wód, przewidywane zmiany

klimatu oraz rosnącą antropopresję na środowisko, stan oraz dostępność zasobów wód

powierzchniowych i podziemnych będą jednym z najważniejszych środowiskowych

uwarunkowań rozwoju społeczno-gospodarczego kraju oraz zahamowania utraty

v.p

l

różnorodności biologicznej w perspektywie do 2020 r. Polska posiada stosunkowo małe,

wynoszące około 1650 m3/rok/mieszkańca zasoby wód (porównując z innymi krajami

europejskimi Polska zajmuje przedostatnie miejsce). Jednocześnie na obszarze Polski

występuje duże zagrożenie powodziami, których przyczyną są nierównomierne opady

(występują liczne deszcze nawalne) oraz spływ wód rzekami z południa na północ (na

południu odwilż, na północy zlodzenia rzek). Polska ma jeden z najniższych w Europie

wskaźników możliwości zatrzymywania wody, wynoszący tylko około 6% średniego

odpływu rocznego40.

w.

rcl

.go

Efektywna gospodarka wodna powinna gwarantować utrzymanie niezbędnej ilości

i odpowiedniej jakości zasobów wód powierzchownych i podziemnych oraz usuwanie bądź

minimalizowanie wszelkich zagrożeń związanych z jej deficytem i nadmiarem (powodzie

i susze). Gospodarowanie wodami musi odbywać się zgodnie z zasadą, że zostanie

zagwarantowany zwrot kosztów za usługi wodne zgodnie z wymogami unijnymi (art. 9

Ramowej Dyrektywy Wodnej 2000/60/WE), natomiast kalkulacja zwrotu kosztów za usługi

wodne uwzględniać musi udział różnych użytkowników wody, w tym przemysł,

gospodarstwa domowe i rolnictwo. Kalkulacja ta powinna być oparta na analizie

ekonomicznej przy uwzględnieniu zasady „zanieczyszczający płaci”. W Polsce niska cena za

wodę dla odbiorców (przemysł, gospodarstwa domowe, rolnictwo) nie zachęca do

zrównoważonego gospodarowania, to z kolei powoduje, że utrzymanie wód w dobrym stanie

staje się coraz bardziej kosztowne dla państwa. Koszty te dodatkowo wzrastają ze względu na

powiązanie z cenami energii oraz normami unijnymi. Konieczne będzie ponoszenie przez

przemysł, w tym energetykę, pełnej odpłatności za korzystanie z wody w procesach

produkcyjnych oraz stosowanie nowoczesnych wzorców produkcji (zamknięte obiegi wody).

Racjonalizacja korzystania z wód (działanie 7) oraz specjalna ochrona zasobów wód

wysokiej jakości będzie najbardziej efektywną metodą zapewnienia pełnego dostępu do wód

dobrej jakości dla polskiego społeczeństwa. Zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną

podstawowymi dokumentami planistycznymi są plany gospodarowania wodami na obszarach

dorzeczy i programy działań, zaś na poziomie krajowym program wodno-środowiskowy

kraju. Pierwsze w Polsce plany gospodarowania wodami zostały zatwierdzone przez rząd

w 2011 r. i będą aktualizowane co 6 lat.

ww

Znaczącym wyzwaniem dla Polski będzie też wdrożenie mechanizmów

wartościowania usług ekosystemów do sektora gospodarki wodnej (działanie 8)41. Usługi

ekosystemowe to dobra publiczne, które obecnie nie podlegają mechanizmom rynkowym,

a więc pomija się je przy wycenie kosztów inwestycji, co ostatecznie prowadzi do

nieograniczonego lub nadmiernego korzystania z zasobów naturalnych.

40

Raport o stanie środowiska w Polsce 2008, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Warszawa 2010.

Usługi ekosystemowe to koncepcja sprowadzenia wszystkich naturalnych struktur (biologiczne, abiotyczne),

funkcji (produkcja pierwotna, odkładanie materii, krążenie materii) i procesów (krążenie wody, geochemiczne,

sedymentologiczne) obecnych w otoczeniu do wartości wymiernych. Zwłaszcza funkcje takie jak: produkcja

biomasy, krajobrazowe, turystyczne, retencyjne są usługami stanowiącymi istotny składnik dobrobytu ludzi.

Zapewniają one bezpieczeństwo w zakresie zdrowia, klimatu, surowców i materiałów, kształtują właściwe

społeczne relacje w kontakcie z naturą. Dyskusja nad usługami ekosystemowymi trwa w UE od kilku lat i nadal

znajduje się na etapie metodologii. Można jednak przypuszczać, że w nadchodzących latach trend ten znacznie

się nasili.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Zmiany klimatu mogą powodować częściej występujące ekstremalne zjawiska

pogodowe skutkujące zwiększeniem częstotliwości i skali powodzi i suszy42. Według

Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska43 koszty związane ze zmianami klimatu bez

działań adaptacyjnych będą w 2030 r. około 5 razy wyższe od wartości kapitału, który trzeba

zainwestować, aby im przeciwdziałać. W związku z tym istotne jest dostosowanie sektora

gospodarki wodnej do zmian klimatu (działanie 9), jak również pozostałych sektorów

wrażliwych, na które gospodarowanie wodami ma wpływ, m.in. transportu, rolnictwa,

leśnictwa, budownictwa, energetyki. W celu przeciwdziałania suszy i deficytowi wody

konieczne są działania, w wyniku których nastąpi zwiększenie naturalnej i sztucznej retencji

wodnej. Zgodnie z dyrektywą powodziową (dyrektywa 2007/60/WE) została przygotowana

w 2011 r. wstępna ocena ryzyka powodziowego dla Polski, na podstawie której zostały

określone obszary narażone na niebezpieczeństwo powodzi. Dla tych obszarów sporządzono

mapy zagrożenia powodziowego z zaznaczeniem obszarów, na których prawdopodobieństwo

wystąpienia powodzi jest niskie, obszarów szczególnego zagrożenia powodzią i obszarów

narażonych na zalanie, z uwzględnieniem m.in. szacunkowej liczby mieszkańców, którzy

mogą być dotknięci powodzią, jak również instalacji, które mogą w razie wystąpienia

powodzi spowodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów środowiska. Na

podstawie opracowanych map sporządzane będą plany zarządzania ryzykiem powodziowym.

Działania służące minimalizacji ryzyka powodziowego w danym dorzeczu powinny

uwzględniać analizę kosztów i korzyści, życie i zdrowie ludzi, ochronę środowiska,

dziedzictwa kulturowego i działalność gospodarczą. Zamieszczona poniżej mapa (rys. 9)

przedstawia zagrożenia związane z powodzią – nie rozkładają się one równomiernie na

terenie całej Polski. Podobnie jest w przypadku innych zagrożeń. Tereny szczególnie

zagrożone suszą hydrologiczną to północno-wschodnia oraz zachodnia część Polski, południe

Polski to tereny zagrożone występowaniem nadmiarów wody wywołanych powodziami44.

Bezpieczeństwo przeciwpowodziowe, zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną,

w uzasadnionych przypadkach i kiedy przemawia za tym interes społeczny, wymaga istnienia

budowli hydrotechnicznych, które mogą także pełnić funkcje energetyczne. Należy również

podkreślić, że adaptacja do zmian klimatu obejmuje nie tylko budowę koniecznej

infrastruktury, ale również skuteczniejszą koordynację działań instytucjonalnych oraz

działania edukacyjne i informacyjne.

42

Według ODI 2009 do końca 2020 r. przewiduje się, że średnia temperatura na świecie wzrośnie o 1°C

w porównaniu ze stanem w 2010 r., co spowoduje zmianę ilości i intensywności opadów w różnych rejonach

świata odczuwalną również w Polsce.

43

EEA 2010, Środowisko Europy 2010 – Stan i Prognozy, Synteza, Europejska Agencja Środowiska,

Kopenhaga 2010.

44

Studium potrzeb i możliwości retencji wód powierzchniowych na obszarach Polski o różnym stopniu

zagrożenia wystąpieniem nadmiarów i deficytów wody wywołanych powodziami i suszami – Element Krajowego

Programu Retencjonowania Wód, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Oddział w Poznaniu na zlecenie

Ministerstwa Środowiska i Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, Poznań 2007.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Rysunek 9. Zagrożenia powodziowe Polski

Źródło: Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030.

Instrumentem wspomagającym działania, w tym kierunku interwencji, będzie

zreformowanie struktur gospodarki wodnej (działanie 10). Reforma gospodarki wodnej

będzie miała na celu ukształtowanie rozwiązań prawnych, organizacyjnych, finansowych

i technicznych w gospodarowaniu wodami, które zapewnią trwały i zrównoważony

1.3.

.go

v.p

l

społeczno-gospodarczy rozwój kraju, z uwzględnieniem przewidywanych zmian klimatu.

Reforma ma pozwolić na osiągnięcie i utrzymanie dobrego stanu i potencjału wód

i związanych z nimi ekosystemów, zaspokojenie potrzeb ludności w zakresie zaopatrzenia

w wodę do picia i dla celów sanitacji, zaspokojenie społecznie i ekonomicznie uzasadnionych

potrzeb wodnych gospodarki, podniesienie skuteczności ochrony ludności i gospodarki

w sytuacjach kryzysowych45. Planuje się rozdzielenie zarządzania zasobami wodnymi od

utrzymania wód i zarządzania majątkiem Skarbu Państwa oraz ich regionalną harmonizację.

Istotnym zadaniem będzie budowa ujednoliconej struktury zarządzania i planowania

zasobami wodnymi oraz zarządzania majątkiem gospodarki wodnej i utrzymania wód,

skoordynowanej w skali zlewni i dorzeczy, zmierzającej do sukcesywnego ograniczenia

dofinansowania utrzymania tego majątku przez Skarb Państwa. Reforma będzie w pierwszej

kolejności wiązała się z nowelizacją ustawy – Prawo wodne.

Zachowanie bogactwa różnorodności biologicznej, w tym

wielofunkcyjna gospodarka leśna

Synergia

ograniczenie i zahamowanie

spadku różnorodności

biologicznej,

adaptacja wielofunkcyjnej

gospodarki leśnej do

zmieniających się warunków

klimatycznych

w.

rcl

pozyskiwanie biomasy

ze wszystkich

możliwych źródeł

(m.in. leśnictwo,

rolnictwo)

inwentaryzacja

i stworzenie systemu informacji

o zasobach gatunków

i siedlisk przyrodniczych,

wycena wartości

środowiska przyrodniczego,

ochrona korytarzy ekologicznych,

przeciwdziałanie fragmentacji

przestrzeni przyrodniczej

Energetyka

Środowisko

ww

Różnorodność biologiczna stanowi dziedzictwo, a jej zachowanie jest warunkiem

spełnienia wymogów sprawiedliwości międzypokoleniowej, czyli zapewnieniem dostępu do

bogactwa przyrody dla przyszłych pokoleń oraz warunkiem rozwoju biogospodarki.

Zasoby przyrodnicze Polski są niewątpliwie jednym z jej bogactw, choć nadal

niedocenionym. Wynika to przede wszystkich z relatywnie dobrego stopnia ich zachowania,

zwłaszcza w porównaniu do państw zachodniej części Europy. Szczególnie wysoki poziom

różnorodności biologicznej charakterystyczny jest dla obszaru Polski Wschodniej (duża ilość

korytarzy migracyjnych i obszarów węzłowych sieci znajduje się: w Karpatach – korytarz

45

W aspekcie utrzymania dobrego stanu wód i związanych z nimi ekosystemów istotne jest gospodarcze

wykorzystanie dróg wodnych. Zagadnienie śródlądowych dróg wodnych i ich zrównoważonego wykorzystania

jest omówione w Strategii Rozwoju Transportu.

.go

v.p

l

paneuropejski; na Roztoczu, Polesiu, w Puszczy Białowieskiej, w Puszczy Augustowskiej

w przygranicznej części Pojezierza Wschodniosuwalskiego oraz w Dolinie Bugu)46. Niemniej

jednak niezbędne jest przeciwdziałanie czynnikom i zjawiskom negatywnie oddziałującym na

stan różnorodności biologicznej, do których należą w szczególności: przekształcenia

i degradacja siedlisk, zmiany użytkowania terenu, nadmierna eksploatacja zasobów

naturalnych, zanieczyszczenia środowiska czy rozprzestrzenianie się inwazyjnych gatunków

obcych. Podkreślić należy, że od stanu zachowania różnorodności biologicznej zależy

stabilność ekosystemów, w których żyjemy i z których funkcji korzystamy. Zburzenie tej

równowagi doprowadzi do wielopłaszczyznowych negatywnych skutków dla gospodarki

i społeczeństwa m.in. związanych z utratą lub pogorszeniem miejsc pracy (choćby w takich

sektorach jak rolnictwo, leśnictwo, turystyka), zmniejszeniem dostępnych zasobów wody,

negatywnym wpływem na zdrowie ludzi itp. Jak do tej pory nie udało się powstrzymać

spadku różnorodności biologicznej ani w UE, ani w Polsce, a w wielu aspektach tempo to

przybiera na sile (83% siedlisk i gatunków stanowiących przedmiot ochrony w sieci Natura

2000 w UE wykazuje niedostateczny lub zły stan ochrony)47. Jednym z czynników

negatywnie oddziaływujących na polskie zasoby różnorodności biologicznej jest również

kwestia zmiany klimatu.

w.

rcl

Kluczowe jest też podkreślenie ochrony zasobów środowiska morskiego. Ochrona

zasobów naturalnych i różnorodności biologicznej Morza Bałtyckiego powinna opierać się na

ekosystemowym podejściu do gospodarki zasobami żywymi i walorami środowiska

morskiego. Ochrona środowiska morskiego to działanie kompleksowe zarówno co do zakresu

(ochrona siedlisk i gatunków, oczyszczanie ścieków, przeciwdziałanie zanieczyszczeniom,

edukacja ekologiczna), jak i do współpracy międzynarodowej z innymi krajami basenu Morza

Bałtyckiego, na zasadzie dbałości o cały morski ekosystem.

ww

Zasadniczym celem przedmiotowego kierunku interwencji – zgodnie

z międzynarodową konwencją48 – jest zahamowanie spadku różnorodności biologicznej

oraz zapewnienie właściwego stanu ochrony dla możliwie dużej liczby gatunków oraz

siedlisk przyrodniczych najpóźniej do 2020 r. Aby ten cel osiągnąć, niezbędne jest

zdefiniowanie, wprowadzenie i wyznaczenie systemu zielonej infrastruktury, który

obejmowałby tereny o bogatej mozaikowej strukturze krajobrazu, z wysokim udziałem

naturalnych/półnaturalnych ekosystemów, doliny rzeczne z terenami zalewowymi, obszary

o wysokim współczynniku retencyjności, a także ostoje różnorodności biologicznej.

Uwzględnianie wyceny w rachunku ekonomicznym w toku procesu decyzyjnego będzie

możliwe dzięki inwentaryzacji oraz stworzeniu spójnego systemu informacji opartego

o technologie informatyczne o zasobach gatunków i siedlisk przyrodniczych kraju wraz

z wyceną wartości środowiska przyrodniczego (działanie 11). Inwentaryzacja przyrodnicza

oraz stworzenie spójnego systemu danych ułatwi organom przeprowadzanie rzetelnych ocen

oddziaływania na środowisko. Skuteczna ochrona zasobów różnorodności biologicznej

46

Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego,

Warszawa 2011.

47

Ocena funkcjonowania siedlisk i gatunków w UE, Europejskie Centrum Tematyczne ds. Różnorodności

Biologicznej Europejskiej Agencji Środowiska.

Dziesiąte Posiedzenie Konferencji Stron Konwencji o różnorodności biologicznej, Nagoa 2010.

v.p

l

wymaga stworzenia warunków ochrony korytarzy ekologicznych i przeciwdziałania

fragmentacji przestrzeni przyrodniczej (działanie 12), co umożliwi migrację i dyspersję

gatunków zarówno w wymiarze europejskim, regionalnym, jak i lokalnym. Ponadto Polska

powinna wdrożyć działania zmierzające do przywrócenia/utrzymania właściwego stanu

ochrony siedlisk i gatunków (działanie 13)49. Wskazanie siedlisk oraz gatunków

wrażliwych na zmiany klimatyczne, jak również obszarów o najmniejszym potencjale

adaptacyjnym oraz wyznaczenie sieci obszarów ważnych ekologicznie, pełniących funkcje

korytarzy migracyjnych, a także wyznaczenie obszarów narażonych na niebezpieczeństwo

powodzi zmniejszy prawdopodobieństwo lokalizacji inwestycji w miejscach kluczowych

z punktu widzenia adaptacji do zmian klimatycznych narażonych na skutki intensyfikacji

zjawisk pogodowych.

ww

w.

rcl

.go

Szczególną rolę w ochronie zasobów różnorodności biologicznej odgrywają lasy50.

Wszystkie działania z zakresu zagospodarowania i ochrony lasów służą zapewnieniu ich

trwałości, zachowaniu i odtwarzaniu siedlisk oraz stałemu wzrostowi lesistości kraju. Celem

wielofunkcyjnej gospodarki leśnej jest nie tylko produkcja drewna jako surowca

gospodarczego, ale także ochrona zasobów różnorodności biologicznej, zasobów wód,

ochrony gleby oraz tworzenie warunków dla rekreacji i uprawiania turystyki. Ekosystemy

leśne pełnią też funkcje regulacyjne w stosunku do składu powietrza, zmian klimatu, zjawisk

ekstremalnych oraz mechanizmów samooczyszczania. W kontekście zagrożeń, jakie niesie ze

sobą proces zmian klimatycznych, niezwykle istotna staje się adaptacja wielofunkcyjnej

gospodarki leśnej do zmieniających się warunków (działanie 14). Niezbędne jest

określenie podejścia do gospodarowania zasobami leśnymi, które uwzględniałoby

zagrożenia zmian klimatu, mające wpływ na stan bioróżnorodności na terenach leśnych,

a także przyjmującego bazę surowcową drewna i strukturę popytu na drewno jako podstawy

dla rozwoju przemysłów opartych na tym surowcu naturalnym i rolę leśnictwa jako czynnika

rozwoju obszarów wiejskich. Zrównoważony charakter gospodarki leśnej, pozwalający na

korzystanie z zasobów leśnych i równoczesne ich powiększanie, jest przykładem

gospodarowania zasobami naturalnymi przy wykorzystaniu aktywnych metod ochrony

przyrody i dobrych praktyk leśnych. Jest to determinowane sprawnością zarządzania

zasobami leśnymi, co gwarantuje ich publiczna własność, stanowiąca ponad 80% wszystkich

lasów. Większego znaczenia powinny nabrać pozaprodukcyjne funkcje gospodarki leśnej

związane m.in. z ochroną zasobów wód, ochroną gleb, zwiększaniem zdolności retencyjnych

zlewni itd. Konieczne wydaje się dostarczenie narzędzi pozwalających przedstawić

nieprodukcyjne funkcje pełnione przez tereny leśne w wymiarze ekonomicznym, a docelowo

pozwolić na ich wykorzystanie w kształtowaniu polityki zarządzania zasobami lasów.

Zaproponowane działania dotyczące zachowania bogactwa różnorodności biologicznej

pozwolą poznać rzeczywiste zasoby w tym obszarze, umożliwić skuteczne zarządzanie

49

Przykładem na wzmaganie niekorzystnych zmian w środowisku przez postępujące zmiany klimatyczne jest

zmniejszenie się powierzchni jezior w Polsce w ostatnim stuleciu o około 44%, przy czym roczne tempo

zmniejszania się ogólnej powierzchni jezior waha się od 0,05% (na Pojezierzu Warmińsko-Mazurskim) do

0,15% na najbardziej zagrożonym pod tym względem Pojezierzu Kujawskim i Wielkopolskim.

50

Około 48% lasów objęte jest różnymi formami ochrony przyrody, a ponad 38% wchodzi w skład obszarów

Natura 2000. Źródło: Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych, Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska,

2010.

v.p

l

gatunkami i siedliskami oraz właściwie rozpoznać pojawiające się zagrożenia. Kompleksowe

rozpoznanie zasobów oraz udostępnianie informacji o nich usprawni także funkcjonowanie

gospodarki, zwłaszcza w odniesieniu do projektowanej infrastruktury publicznej

i prywatnej, głównie przez obniżenie ryzyka, zmniejszenie liczby konfliktów społecznych

oraz minimalizację kosztów inwestycji. Utworzenie prawnych instrumentów ochrony

korytarzy ekologicznych zagwarantuje z kolei zachowanie stanu różnorodności biologicznej

w istniejących centrach tej różnorodności biologicznej oraz utrzymanie ciągłości procesów

przyrodniczych, a przez to stabilizację całego ekosystemu.

w.

rcl

.go

Odsuwanie w czasie działań ukierunkowanych na zachowanie różnorodności

biologicznej stwarza zagrożenie jej systematycznego zmniejszania przez rozwój zabudowy,

w szczególności mieszkaniowej, zwłaszcza na terenach pełniących funkcje korytarzy

ekologicznych. Należy pamiętać, że nieuporządkowana presja urbanizacyjna czy osadnicza

prowadzi do drastycznych zaburzeń środowiska o konsekwencjach nieproporcjonalnych do

wprowadzonych ograniczeń w zasadach gospodarowania terenami w ramach korytarzy

ekologicznych. Istotne dla realizacji tego kierunku jest również zgodne z dobrymi

praktykami rolnicze użytkowanie gruntów i zachowanie unikalnych form krajobrazu

obszarów wiejskich. Ponadto stosowanie zasad dobrej kultury rolnej wraz ze zmniejszaniem

oddziaływania emisji zanieczyszczeń z zakładów przemysłowych i transportu chroni gleby

przed erozją, zakwaszaniem, spadkiem zawartości organicznej i zanieczyszczeniem metalami

ciężkimi. Szerzej o tym działaniu w Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa

i rybactwa.

1.4.

Uporządkowanie zarządzania przestrzenią

System planowania przestrzennego jest, w swoich założeniach, zbiorem instrumentów

prawnych, który m.in. przez określenie sposobu i zasad zagospodarowania terenu wpływa

i ukierunkowuje działania dotyczące wielorakich sfer aktywności społeczeństwa. Nie

umniejszając roli i znaczenia planowania przestrzennego dla innych obszarów aktywności

państwa, konieczne wydaje się podkreślenie jego roli w ochronie środowiska, gospodarce

wodnej i rozwoju sektora energetycznego. Ponieważ przestrzeń sama w sobie jest zasobem

ograniczonym, a wykorzystanie wszystkich innych zasobów środowiska odbywa się również

w wymiarze przestrzennym, system planowania przestrzennego jako instrument

określający priorytety przestrzenne w zakresie gospodarowania środowiskiem ma

podstawowe znaczenie dla skutecznej realizacji ochrony środowiska w państwie.

ww

W procesie podejmowania decyzji w większym stopniu uwzględniany będzie wpływ

ustalania przeznaczenia terenów oraz określenia sposobów zagospodarowania i warunków

zabudowy terenu na środowisko oraz ograniczane, na ile to możliwe, zajmowanie nowych

powierzchni np. w procesie urbanizacji oraz będą wdrażane działania niezbędne do

ograniczenia erozji gleby i zwiększenia w niej zawartości materii organicznej.

Ocena funkcjonowania systemu planowania przestrzennego została przeprowadzona

w przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 13 grudnia 2011 r. Koncepcji Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju 2030 (KPZK), w której określone zostały kierunki przyszłych

w.

rcl

.go

v.p

l

działań, w tym budowa sprawnego systemu kształtowania i prowadzenia polityki

zagospodarowania przestrzennego na wszystkich poziomach (reforma systemu planowania

przestrzennego w Polsce – działanie 15). Planowane zmiany powinny iść w parze

z udoskonaleniem funkcjonowania systemu ocen oddziaływania na środowisko. Docelowy

system powinien zmierzać w kierunku systemu wielopoziomowego i powiązanego

hierarchicznie, gwarantującego przenoszenie celów z planowania na poziomie krajowym

i regionalnym na poziom lokalny, oraz uwzględniającego w planowaniu na poziomie

ponadlokalnym lokalnych potrzeb i uwarunkowań. Nowy system zasilany wiarygodnym

i komplementarnym zestawem informacji pozyskiwanych z wykorzystaniem technologii

informatycznych powinien być powszechny i jednolity. Reforma systemu planowania

przestrzennego powinna uwzględniać także rozwój odnawialnych źródeł energii oraz

specyfikę inwestycji liniowych w energetyce (zarówno elektroenergetycznych,

ciepłowniczych, jak i gazowych). Inwestycje sieciowe o znaczeniu krajowym

i ponadlokalnym wymagają sprawnego współdziałania administracji centralnej i Operatora

Sieci Przesyłowej (określenie inwestycji strategicznych) oraz administracji regionalnej

(dostosowanie do nich planów lokalnych). Jest to o tyle ważne, że przez terytorium Polski

będą przebiegać duże projekty energetyczne o znaczeniu europejskim dotyczące w obszarze

elektroenergetyki rozwoju połączeń międzysystemowych w celu umocnienia regionalnych

sieci przepływu energii, eliminacji wysp energetycznych oraz integracji systemu

energetycznego państw bałtyckich z rynkiem europejskim, a w obszarze gazu budowę

korytarza tzw. północ – południe łączącego Europę Środkowo-Wschodnią z Europą

Południowo-Wschodnią. W systemie planowania przestrzennego powinna zostać

zintegrowana tematyka zagospodarowania terenów morskich. Równie ważne jest wdrożenie

mechanizmów monitorowania i utrzymania ładu przestrzennego (działanie 16)

wymuszających sprawne funkcjonowanie systemu.

ww

Nieskuteczna gospodarka przestrzenna spowalnia rozwój państwa oraz powoduje

znaczące podniesienie kosztów jego funkcjonowania. Są to przede wszystkim koszty

ponoszone przez inwestorów, gminy (polegające np. na budowie infrastruktury, która nie

musiała być wybudowana lub mogłaby być wybudowana mniejszym nakładem środków),

koszty działania aparatu administracji (związane z rozbudowanym systemem wydawania

indywidualnych decyzji), koszty podwyższenia ryzyka inwestycyjnego, koszty związane

z wyższymi nakładami na eksploatację zasobów środowiska, koszty usuwania szkód

w środowisku. Jako osobną grupę należy wskazać koszty środowiskowe, do których m.in.

należą koszty utraconych zasobów środowiska oraz koszty związane ze zwiększeniem

negatywnego oddziaływania na środowisko, a także ludzi. Niezwykle ważną grupę stanowią

koszty związane z ochroną przeciwpowodziową, spowodowane utraconymi obszarami

retencji wód, zabudowywaniem obszarów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi

w efekcie tych zjawisk – kosztami usuwania strat popowodziowych. W ujęciu energetycznym

nieskuteczna gospodarka przestrzenna jest jedną z najpoważniejszych barier rozwojowych.

Pomorze, Warmia i Mazury oraz województwa Polski Wschodniej to regiony najbardziej

niedoinwestowane w zakresie infrastruktury energetycznej, co niewątpliwie blokuje ich

rozwój cywilizacyjny.

v.p

l

Wprowadzenie do planów zagospodarowania przestrzennego wyników zagrożeń

przedstawionych na mapach zagrożenia powodziowego oraz mapach ryzyka powodziowego,

a także realizowanie planów zarządzania ryzykiem powodziowym, powinno w znacznym

stopniu obniżyć straty powodziowe na obszarze kraju oraz znacząco zwiększyć

bezpieczeństwo społeczeństwa i gospodarki. Zmiany w systemie planowania przestrzennego

uchronią przed agregacją kosztów ponoszonych wydatków oraz ich stałym wzrostem

w czasie, ale również przed nieodwracalnymi negatywnymi zmianami w środowisku oraz

utratą części zasobów właściwie wszystkich elementów środowiska – zasobów wód, kopalin,

różnorodności biologicznej. Niewłaściwe planowanie to także zmniejszenie zdolności

adaptacji do zmian klimatycznych.

w.

rcl

.go

Odpowiednie uporządkowanie przestrzenne ma także ogromne znaczenie dla jakości

życia w miastach, w tym utrzymania ich walorów kulturowych i estetycznych oraz ochrony

krajobrazu kulturowego i obiektów zabytkowych. Szczególnie istotne jest zachowanie

w dobrym stanie terenów zielonych, które nie tylko pełnią funkcję napowietrzania miast, ale

także ważne dla ekosystemów miejskich funkcje biologiczne, zdrowotne i rekreacyjne dla

mieszkańców oraz zwiększają retencję wód opadowych. Ochrona istniejących w miastach

obszarów zielonych przed zabudową powinna być jednym z priorytetów zarządzania

przestrzenią miejską, przy równoczesnym powstrzymaniu presji na cenne obszary

przyrodnicze położone w bezpośrednim sąsiedztwie aglomeracji. Zarządzanie transportem

w miastach powinno mieć na celu stworzenie odpowiednich stref ograniczenia ruchu i stref

parkowania, a tym samym zmniejszać uciążliwości dla ludzi i środowiska (hałas,

zanieczyszczenie powietrza).

Innym aspektem jest konieczność przywrócenia gruntom zdegradowanym lub

zdewastowanym (głównie w obszarach poprzemysłowych, powojskowych, pokolejowych)

wartości użytkowych lub przyrodniczych albo ustanowienie dla nich nowego przeznaczenia

terenu, w szczególności dla terenów położonych w obszarach urbanizacji albo rozwoju.

Cel 2. Zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego

zaopatrzenia w energię

ww

Siłą napędową każdej gospodarki jest niezakłócony dostęp do nośników energii

o odpowiednich parametrach jakościowych i akceptowalnej cenie. Mimo że najczęściej mówi

się o potrzebie zachowania bądź wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju, to

termin ten dotyczy de facto odbiorców przemysłowych i indywidualnych. Pojęcie

bezpieczeństwa energetycznego użyte w Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko

należy rozumieć nie tylko, jako zróżnicowanie źródeł dostaw nośników energii oraz

zapewnienie pewności ich dostaw po akceptowalnej dla społeczeństwa i gospodarki cenie, ale

także jako optymalne wykorzystanie krajowych zasobów surowców energetycznych, przy

jednoczesnym

zastosowaniu

nowych

technologii

i

aktywnym

uczestnictwie

w międzynarodowych inicjatywach dotyczących środowiska i energetyki, w których Polska

v.p

l

powinna dążyć do uwzględnienia w przygotowywanych rozwiązaniach specyfiki polskiej

gospodarki, a w szczególności posiadanej bazy paliwowej.

Aby uzyskać stan trwałego bezpieczeństwa energetycznego należy podjąć ogromny

wysiłek inwestycyjny w ramach opisanych poniżej kierunków interwencji. Realizacja procesu

modernizacji sektora energetycznego nie może być jednak oderwana od uwarunkowań

społecznych. Przedsiębiorstwa sektora energetycznego w swojej działalności powinny

kierować się rzetelnością, dążeniem do zapewnienia wysokiej jakości świadczonych usług,

przejrzystością

funkcjonowania,

poszanowaniem

środowiska

naturalnego

oraz

zaangażowaniem w rozwój lokalnych społeczności.

Lepsze wykorzystanie krajowych zasobów energii

.go

2.1.

ww

w.

rcl

Lepsze wykorzystanie krajowych zasobów energii to przede wszystkim zwiększenie

pozyskiwania rodzimych surowców z uwzględnieniem rachunku ekonomicznego. Polska

posiada duże zasoby konwencjonalnych surowców energetycznych (w szczególności węgla)

oraz dość duże zasoby energii odnawialnej, której potencjał jest zróżnicowany w zależności

od technologii. Zagadnienia efektywności pozyskania energii ze źródeł konwencjonalnych,

niekonwencjonalnych i odnawialnych zostały opisane w kierunkach interwencji pn.

Racjonalne i efektywne gospodarowanie zasobami kopalin oraz Wzrost znaczenia

rozproszonych, odnawialnych źródeł energii. Lepsze wykorzystanie krajowych zasobów

energii to także dążenie do najbardziej efektywnego energetycznie wykorzystania

pozyskanych surowców. Służą temu kierunki interwencji Poprawa efektywności

energetycznej, Modernizacja sektora elektroenergetyki zawodowej oraz Rozwój

konkurencyjnych rynków paliw i energii. Lepsze wykorzystanie krajowych zasobów energii to

również identyfikowanie nowych możliwości energetycznego wykorzystania dostępnych

zasobów dzięki nowym technologiom, jak np. zgazowanie (ewentualnie podziemne) węgla,

jego przerób na paliwa ciekłe lub gazowe, energetyczne wykorzystywanie odpadów, obszar

rolnictwa energetycznego, w dalszej perspektywie możliwe gospodarcze zastosowanie

wychwyconego dwutlenku węgla oraz rozwój pojazdów elektrycznych czy ogniw

paliwowych. Zagadnienia te opisane zostały w kierunkach interwencji Wspieranie nowych

i promocja polskich technologii energetycznych i Racjonalne gospodarowanie odpadami.

Posiadanie dużej ilości zasobów energetycznych oraz możliwości ich wykorzystania to

element mogący stanowić o sile Polski i jej gospodarki we współczesnym świecie,

pozycjonujący Polskę geostrategicznie. Istotne jest jednak prowadzenie spójnej, długofalowej

polityki zarządzania własnymi surowcami energetycznymi i oparcie bezpieczeństwa dostaw

energii w większym stopniu na posiadanych zasobach51 przy uwzględnieniu realiów

ekonomicznych. Idea ta powinna także znaleźć swoje odzwierciedlenie w aktywności Polski

51

Konkluzje Rady Europejskiej z 4 lutego 2011 r.: „by dalej wzmacniać bezpieczeństwo dostaw, należy ocenić

potencjał Europy w zakresie zrównoważonego wydobycia oraz wykorzystania konwencjonalnych

i niekonwencjonalnych (gaz łupkowy i olej łupkowy) zasobów paliw kopalnych”, projekt konkluzji Rady

w sprawie dokumentu Energia 2020: Strategia na rzecz konkurencyjnego, zrównoważonego i bezpiecznego

sektora energetycznego: „o ile szybka realizacja infrastruktury posłuży jako wsparcie unijnej polityki w zakresie

dywersyfikacji, to należytą uwagę trzeba również zwracać na produkcję krajową”.

v.p

l

na arenie międzynarodowej, przez promowanie na różnych forach zalet wykorzystania

krajowych surowców energetycznych.

Tabela 3. Tabela obrazująca koncepcję lepszego wykorzystania zasobów krajowych

Obszar

Kierunek interwencji strategii BEiŚ

•

•

•

•

•

•

•

•

Wzrost znaczenia rozproszonych,

odnawialnych źródeł energii

Wydobycie węgla

Wydobycie węglowodorów ze złóż

konwencjonalnych i niekonwencjonalnych (w tym

gaz łupkowy, gaz zamknięty, metan z pokładów

węgla i ropa z łupków)

Pozyskiwanie biomasy/biogazu/ biopłynów

Pozyskiwanie energii słońca

Pozyskiwanie energii z wiatru

Pozyskiwanie energii z wody

Energetyczne wykorzystanie wód termalnych

Energetyczne wykorzystanie ciepła pobieranego

z otoczenia

Rozwój wysokosprawnej kogeneracji

i ciepłownictwa

Sektor przesyłu i dystrybucji

Efektywność wykorzystania końcowego

Budownictwo efektywne energetycznie

.go

LEPSZE WYKORZYSTANIE KRAJOWYCH ZASOBÓW ENERGII

Pozyskanie

energii

Racjonalne i efektywne

gospodarowanie zasobami kopalin

Zagadnienia

•

Wykorzystanie energii

Poprawa efektywności energetycznej

•

•

•

•

Rozbudowa sieci przesyłowych i sieci

dystrybucyjnych

Wprowadzenie energetyki jądrowej

Wprowadzenie inteligentnego opomiarowania

Rozwój inteligentnych sieci

w.

rcl

Modernizacja sektora

elektroenergetyki zawodowej,

w tym przygotowania do

wprowadzenia energetyki jądrowej

•

•

•

Identyfikowanie nowych

możliwości wykorzystania

dostępnych zasobów

Rozwój konkurencji na rynkach paliw

i energii oraz umacnianie pozycji

odbiorcy

Wspieranie nowych i promocja

polskich technologii energetycznych

i środowiskowych

Racjonalne gospodarowanie

odpadami, w tym ich wykorzystanie

na cele energetyczne

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

Łatwiejszy dostęp do informacji dla odbiorców

Wzrost świadomości odbiorcy

Rozwój konkurencji

Zgazowanie węgla (w tym podziemne)

CCS

CTL/GTL (paliwa syntetyczne)

Wzbogacanie węgla

Elektrownie na parametry ultranadkrytyczne

Termiczne przekształcanie odpadów komunalnych

(spalanie)

Termiczne przekształcanie odpadów

przemysłowych

Wykorzystanie gazów z fermentacji bioodpadów

i innych odpadów ulegających biodegradacji

ww

Źródło: Opracowanie własne.

2.2.

Poprawa efektywności energetycznej

W ostatnich 20 latach w Polsce dokonał się znaczący postęp w zakresie efektywnego

wykorzystania energii. Energochłonność pierwotna PKB Polski wyrażona w cenach stałych

oraz parytecie siły nabywczej wyniosła w 2010 r. 0,180 kgoe/euro05ppp i była wyższa o 19%

od średniej europejskiej, spadła o 24 pkt. proc. w porównaniu z 2000 r. W przypadku

energochłonności finalnej PKB różnica wyniosła 18% między Polską (0,116) a średnią dla

.go

v.p

l

UE (0,098). Po obserwowanym w Polsce do 1993 r. wzroście energochłonności PKB nastąpił

okres dynamicznej poprawy tego wskaźnika trwający do 2000 r. (w latach 1993–2000 średnia

poprawa wynosiła około 7% rocznie). Od tej pory następowała stopniowa poprawa

energochłonności w tempie ponad 2% rocznie, do 2008 r., gdy tempo spadku

energochłonności PKB wzrosło do 4%. Spadek energochłonności w dużej mierze jest zasługą

przemysłu, gdzie od 1996 r. obserwowane jest systematyczne zmniejszenie zużycia energii do

poziomu 14 Mtoe w 2009 r. Udział zużycia energii w gospodarstwach domowych w finalnym

zużyciu energii wyniósł 30% w 2011 r., przy czym zużyta energia w około 70% służyła do

ogrzewania pomieszczeń, a w około 15% do podgrzewania wody. Liczby te ukazują ogromny

z punktu widzenia wspierania poprawy efektywności energetycznej obszar konsumpcji paliw.

W sektorze transportu (ok. 27% udział w finalnym zużyciu energii) prawie 95% energii

zużywane jest w transporcie drogowym, ponad 2% w transporcie kolejowym, zaś prawie 3%

w transporcie lotniczym. Energochłonność sektora usług mającego około 13% udział

w finalnym zużyciu energii pozostaje na podobnym poziomie od 1994 r.52

ww

w.

rcl

Zakres działań i wymogów unijnych kompleksowo został przedstawiony w treści

przepisów dyrektywy 2012/27/UE i wcześniejszych dokumentów, do których ona odsyła.

Zobowiązania te nakładają na Polskę obowiązek osiągnięcia do 2016 r. oszczędności energii

finalnej w ilości nie mniejszej niż o 9% w stosunku do średniego zużycia energii w ciągu

roku, przy czym uśrednienie obejmować będzie lata 2001–2005. Ponadto przepisy unijne

wymagają opracowania tzw. Krajowego Planu Działań dla efektywności energetycznej

i określają szczegółowe zasady oraz planowane środki służące poprawie sytuacji

w poszczególnych sektorach gospodarki. Mając to na względzie, ustawa o efektywności

energetycznej wprowadza mechanizm wsparcia dla działań na rzecz poprawy efektywności

energetycznej prowadzący do uzyskania oszczędności energii w trzech obszarach

w wykorzystaniu końcowym, w przesyle i dystrybucji oraz w sektorze wytwarzania.

Dotychczas podejmowane działania na rzecz poprawy efektywności energetycznej nie były

wystarczająco skoordynowane, dlatego też niezwykle istotne jest rozważenie przekazania

odpowiednich uprawnień specjalnie w tym celu powołanej lub już istniejącej instytucji

publicznej bądź prywatnej. Stworzenie kompleksowego programu edukacyjnego poprawy

efektywności energetycznej (działanie 17) przyczyniłoby się natomiast do kształtowania

wśród Polaków zachowań sprzyjających oszczędzaniu energii. Program taki powinien

uwzględniać między innymi zagadnienia poprawy efektywności energetycznej

w gospodarowaniu ciepłem (ze zwróceniem szczególnej uwagi na ogrzewanie indywidualne)

i energią elektryczną. Uzupełnieniem takiego programu powinno być stworzenie możliwości

dokonywania działań proefektywnościowych przez osoby prywatne, spółdzielnie

i wspólnoty mieszkaniowe oraz wspieranie budownictwa efektywnego energetycznie

(działanie 18). Dużą rolę w poprawie efektywności energetycznej powinny odegrać firmy

ESCO53, które udostępniają usługi dotyczące finansowania inwestycji zmniejszających

zużycie energii. Wymaga to jednak zniesienia uregulowań prawnych utrudniających ich

52

Efektywność wykorzystania energii…, dz. cyt., Efektywność wykorzystania energii w latach 1999–2009, Główny

Urząd Statystyczny, Warszawa 2011.

53

ESCO – ang. Energy Service Companies – firmy oferujące usługi w zakresie finansowania działań

zmniejszających zużycie energii.

v.p

l

działanie oraz promocji działalności firm ESCO (działanie 19). Za ważny element

poprawy efektywności energetycznej należy także uznać systematyczne wspieranie rozwoju

wysokosprawnej kogeneracji i ciepłownictwa (działanie 20).

Przyszłe działania na rzecz wzrostu efektywności wykorzystania energii powinny

również w dużym stopniu koncentrować się na gospodarstwach domowych oraz na sektorze

transportu54. Cechą działań poprawiających efektywność energetyczną jest to, że są one

stosunkowo mało kapitałochłonne i szybko przynoszą mierzalne korzyści, zatem biorąc pod

uwagę problemy na rynku paliw oraz stan, w jakim obecnie znajduje się polski sektor

energetyczny, działania te powinny mieć najwyższy priorytet w krótkim i średnim okresie.

2.3.

.go

Zaniedbania w dążeniu do poprawy efektywności energetycznej mogą wpłynąć

negatywnie na konkurencyjność ciągle rozwijającej się polskiej gospodarki. Zahamowanie

systematycznej poprawy efektywności energetycznej może także zniwelować oczekiwane

korzystne zjawiska związane z odnawianiem mocy wytwórczych oraz przyczynić się do

wzrostu emisji pyłów i gazów do powietrza.

Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw importowanych surowców

energetycznych

w.

rcl

Polska, mimo posiadania dużej ilości własnych surowców energetycznych, nie jest

całkowicie niezależna od ich importu. Bezpieczne dostawy ropy naftowej i gazu ziemnego są

gwarancją niezakłóconego i stabilnego rozwoju polskiej gospodarki.

ww

Spośród importowanych surowców najważniejsze miejsce zajmuje ropa naftowa.

Z uwagi na niewielkie krajowe zasoby aż 97% wykorzystywanego przez rafinerie surowca

pochodzi z importu, głównie z Federacji Rosyjskiej (90–95%). Transport ropy naftowej do

Polski umożliwia zbudowany w latach 60. XX w. rurociąg „Przyjaźń” oraz terminal naftowy

w Gdańsku, który stanowi alternatywną drogę importu ropy naftowej i może być

wykorzystywany jako zabezpieczenie dostaw ropy naftowej do Polski. W przypadku

wstrzymania lub ograniczenia dostaw surowca rurociągiem „Przyjaźń”, polskie rafinerie

mogą wykorzystywać terminal na stałe, niemniej koszty transportu ropy naftowej drogą

morską wpłynęłyby na łączne koszty dostaw surowca. Dodatkowo zwiększyłoby się również

ryzyko przerw w dostawach ropy naftowej do Polski, gdyż alternatywna droga dostaw ropy

stałaby się głównym szlakiem jej transportu. Terminal naftowy umożliwia uzupełnienie

brakujących wielkości dostaw ropy naftowej. Z uwagi na ekonomikę importu ropy naftowej

do Polski z założenia należy dążyć do utrzymania stanu, w którym Polska zaopatrywana jest

w ropę naftową rurociągiem (niższe koszty dostaw). Podejmowane są działania na rzecz

zróżnicowania źródeł i kierunków transportu ropy naftowej do Polski (np. przez realizację

Euroazjatyckiego Korytarza Transportu Ropy Naftowej – EAKTR), przy jednoczesnym

zabezpieczeniu alternatywnych dostaw drogą morską. Ropa naftowa jest w całości zużywana

jako surowiec w rafineriach. Polskie rafinerie całkowicie zabezpieczają popyt wewnętrzny na

54

Zagadnienie stworzenia efektywnych systemów przewozowych zostało poruszone w Strategii Rozwoju

Transportu (rozdział 3.3.2).

v.p

l

benzyny silnikowe, jednak wciąż około 20% oleju napędowego musi być importowane, co

wobec rosnącego zużycia paliw w transporcie (głównie oleju napędowego) jest kolejnym

czynnikiem uzależnienia importowego kraju.

W perspektywie od około 2024 r. do importowanych surowców energetycznych może

dołączyć także uran. Ze względu na to, że złoża rudy uranowej są rozmieszczone

równomiernie, głównie w krajach stabilnych politycznie55, funkcjonuje rozwinięty rynek

paliwa, tworzone są banki paliwa oraz możliwość tworzenia wieloletnich zapasów paliwa

jądrowego. Energetyka jądrowa umożliwia zapewnienie stabilnych i trwałych dostaw paliwa

dla polskich elektrowni jądrowych. Nie należy także zapominać o możliwości, po wykonaniu

stosownych analiz, rozwinięcia w przyszłości własnego krajowego przemysłu pozyskiwania

i wzbogacania uranu.

.go

Potrzeba magazynowania importowanych surowców energetycznych wynika

z sezonowych nierównomierności zapotrzebowania na gaz ziemny i zachowania tym samym

bezpieczeństwa energetycznego. Obecne możliwości magazynowania ropy naftowej stanowią

zabezpieczenie na ponad 100 dni użytkowania, a gazu ziemnego na ponad 40 dni.

w.

rcl

Zróżnicowanie źródeł dostaw nośników energii i pewność ich dostaw po

akceptowalnej dla społeczeństwa i gospodarki cenie są kluczowymi elementami

bezpieczeństwa energetycznego. Z tego też powodu działania w tym zakresie zamierza się

skierować przede wszystkim na dywersyfikację źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego

i ropy naftowej (działanie 21), co z kolei powinno być związane z rozbudową

i modernizacją systemu sieci przesyłowych i dystrybucyjnych (działanie 22) oraz

zwiększeniem i modernizacją pojemności magazynowych (działanie 23) tych surowców.

Państwo polskie będzie kontynuować politykę wspierania polskich firm w pozyskiwaniu

dostępu do złóż gazu ziemnego i ropy naftowej poza granicami naszego kraju (działanie

24), jednakże musi się to odbywać bez uszczerbku dla działania 1 (rozpoznanie występowania

surowców energetycznych i stworzenie możliwości ich eksploatacji na terytorium kraju oraz

wskazanie złóż strategicznych). Zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego należy także

upatrywać w silniejszej integracji z rynkami naszych sąsiadów (działanie 25).

ww

Uniezależnienie się od dostaw gazu ziemnego i ropy naftowej z jednego kierunku

geograficznego bądź jednym szlakiem dostaw zdecydowanie poprawi bezpieczeństwo

energetyczne kraju, wzmacniając tym samym pozycję międzynarodową Polski. W ostatnich

latach do działań, które przekładają się na zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego,

należy zaliczyć uruchomienie połączenia międzysystemowego polsko-czeskiego w okolicy

Cieszyna o przepustowości 0,5 mld m3/rok i zakończenie rozbudowy połączenia

międzysystemowego polsko-niemieckiego w okolicy Lasowa, co zwiększyło możliwości

odbioru gazu ziemnego z około 1 do 1,5 mld m3/rok.

Warto także podkreślić, że od listopada 2011 r., dzięki wyznaczeniu OGP Gaz –

System na operatora na polskim odcinku gazociągu jamalskiego, realizowane są dostawy

gazu do Polski w ramach usługi rewersu wirtualnego. Za realizacją tych dostaw przemawiają

55

Złoża rudy uranowej znajdują się głównie w krajach stabilnych politycznie; blisko dwie trzecie dostaw uranu

pochodzi z Kanady, Australii i Kazachstanu.

v.p

l

uwarunkowania ekonomiczne. Usługa ta pozwala na sprowadzanie do Polski przez gazociąg

jamalski dodatkowych ilości gazu – do około 2,3 mld m3 gazu rocznie. Istotna jest również

rozbudowa podziemnych magazynów gazu (PMG), w których zmagazynowane jest

ok. 2 mld m3 surowca.

Jak wcześniej wspomniano, obecnie projektem priorytetowym w obszarze

dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego jest budowa terminalu LNG w Świnoujściu (inwestycja

jest zaawansowana w ponad 70%, zakończone są dwa projekty towarzyszące – Nabrzeże

i Falochron). Realizacja tej inwestycji, której zakończenie planuje się w 2014 r., umożliwi

włączenie Polski do globalnego rynku gazu ziemnego.

.go

Wynikająca z dywersyfikacji możliwość zapewnienia większej stabilizacji cen

wpłynie pozytywnie na konkurencyjność gospodarki, zwłaszcza branż, dla których gaz

ziemny jest istotnym składnikiem kosztotwórczym. Wobec rosnących cen ropy naftowej

i prognozowanego znaczącego wzrostu zużycia światowego produktów ropopochodnych

Polska musi podjąć niezbędne działania celem zabezpieczenia stałości dostaw ropy naftowej

także przy zapewnionej dywersyfikacji kierunków i dróg dostaw oraz w celu utrzymania

zdolności rafineryjnych polskich przedsiębiorstw na poziomie zapewniającym maksymalne

pokrycie popytu wewnętrznego. Działania podjęte w tym zakresie w najbliższym czasie mogą

okazać się kluczowe wobec bardzo napiętej sytuacji na światowym rynku naftowym.

w.

rcl

Zaniechanie działań dotyczących dywersyfikacji dostaw importowanych nośników

energii może mieć bardzo negatywne konsekwencje dla krajowej gospodarki. Wysokie ceny

gazu ziemnego i ropy naftowej obniżą jej konkurencyjność oraz wpłyną negatywnie na jej

stabilność. Brak inwestycji w strukturę magazynową oraz sieci przesyłowe i dystrybucyjne

może – w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowej wywołanej przez czynniki natury

technicznej, politycznej bądź wynikających z przyczyn naturalnych – utrudnić bądź nawet

uniemożliwić zaopatrzenie kraju w paliwa niezbędne do jego funkcjonowania.

2.4.

Modernizacja sektora elektroenergetyki zawodowej, w tym

przygotowania do wprowadzenia energetyki jądrowej

ww

Krajowy system elektroenergetyczny obejmuje sieci wraz z przyłączonymi do nich

instalacjami do wytwarzania i pobierania energii elektrycznej. Na początku 2012 r. stan mocy

elektrycznej osiągalnej wynosił w Polsce 37 201 MW (rys. 10), z czego 33 588,4 MW

pochodziło z elektrowni zawodowych. Produkcja energii elektrycznej w styczniu 2012 r.

wyniosła 14 953 GWh, podczas gdy zużycie energii elektrycznej w tym czasie wyniosło

14 500 GWh.

Blisko 45% wszystkich urządzeń wytwarzających energię elektryczną ma ponad

30 lat, zaś około 77% ma ponad 20 lat. Biorąc pod uwagę fakt, że przewidywany okres życia

bloków węglowych wynosi 40–45 lat, można szacować, że samo odnowienie istniejącego

potencjału wymaga wybudowania w ciągu najbliższych lat bloków energetycznych o łącznej

mocy od 13 do 18 GW. Proces modernizacji sektora wytwarzania energii elektrycznej pod

względem wymagań dotyczących ograniczenia emisji przemysłowych przebiega dość

v.p

l

sprawnie. Trudniej będzie jednak Polsce dostosować się do dekarbonizacyjnych celów unijnej

polityki energetycznej.

Źródło: Dane MG.

.go

Rysunek 10. Moc elektryczna osiągalna w styczniu 2012 r. [MW]

w.

rcl

Z powodu utrzymywania się i prób stopniowego zaostrzania unijnej polityki

przeciwdziałania zmianom klimatycznym nastąpił naturalny wzrost zainteresowania źródłami

energii o niskiej emisji CO2. Decyzja o uruchomieniu w Polsce siłowni jądrowych znacznie

ograniczy emisję gazów cieplarnianych. Energetyka jądrowa jest w stanie zapewnić podaż

odpowiedniej ilości energii elektrycznej, przy równoczesnym zachowaniu wymagań

związanych z ochroną klimatu. Program taki daje także naszemu krajowi możliwość dostępu

do najnowszych technologii oraz zapewnia rozwój wysoko wykwalifikowanych kadr

naukowych i technicznych56 oraz przyczynia się do rozwoju przemysłu.

ww

Rysunek 11. Struktura wiekowa infrastruktury przesyłowej

Źródło: PSE S.A.

56

Pełne uzasadnienie odnośnie do wprowadzenia w Polsce energetyki jądrowej znajduje się w dokumencie

Program Polskiej Energetyki Jądrowej.

.go

v.p

l

W perspektywie kilkuletniej dla zapewnienia stabilnej pracy systemu

elektroenergetycznego kluczowy jest rozwój sieci przesyłowych i dystrybucyjnych. Według

stanu na dzień 1 stycznia 2012 r. w skład sieci elektroenergetycznej wchodziło 114 km linii

o napięciu 750 kV, 5353 km linii o napięciu 400 kV, 8005 km o napięciu 220 kV oraz

32 732 km linii o napięciu 110 kV. Do tego należy dodać 234 404 km linii średnich napięć,

291 671 km niskich napięć oraz 102 stacje najwyższych napięć (220 kV, 400 kV i 750 kV).

Brak inwestycji w modernizację i rozbudowę Krajowego Systemu Elektroenergetycznego

(KSE) należy więc uznać za najważniejsze zagrożenie bezpieczeństwa dostaw energii

elektrycznej i możliwości wzrostu udziału źródeł odnawialnych, dlatego też należy

przeanalizować podejście do taryfowania w zakresie środków na inwestycje sieciowe

w elektroenergetyce. Jest to o tyle istotne, iż ograniczenia sieciowe wewnątrz KSE wpływają

negatywnie na zdolność wymiany energii z innymi krajami, a niewykluczone, iż ewentualne

przejściowe problemy ze zbilansowaniem zapotrzebowania na energię trzeba będzie

rozwiązać przez import energii z państw sąsiadujących z Polską. Rozwój infrastruktury

energetycznej powinien także uwzględniać potencjalne wystąpienie ekstremalnych zagrożeń

naturalnych oraz katastrof.

w.

rcl

Rozwijając i modernizując sieć elektroenergetyczną należy mieć na uwadze trendy,

jakie zachodzą w wytwarzaniu energii elektrycznej. Rozwijanie odnawialnych źródeł energii,

zwłaszcza w formule generacji rozproszonej, oraz dążenie do nieustannego poprawiania

efektywności wykorzystania energii sprawiają, iż konieczne jest wdrożenie rozwiązań

dotyczących inteligentnych sieci (działanie 26), ponieważ funkcjonujący dotychczas model

jednokierunkowego przepływu energii od wielkoskalowych źródeł energii do odbiorcy

końcowego będzie ulegał zmianie. Bardzo ważnym elementem, który wchodzi w skład

inteligentnej sieci, są inteligentne urządzenia pomiarowe, dzięki którym odbiorca energii

posiada stały dostęp do informacji o bieżącym zużyciu energii oraz o jej cenach. Rozwiązanie

to niesie ze sobą korzyści także dla przedsiębiorstw energetycznych, które mając stały dostęp

do bieżących informacji o zużywanej energii, będą w stanie w sposób bardziej dokładny

określać wielkość zapotrzebowania na energię, a co za tym idzie także ograniczać straty

energii i wykorzystanie energii pierwotnej. Odbiorcy energii będą z kolei mogli dzięki temu

reagować obniżeniem popytu na występowanie szczytów poboru, kiedy ceny są najwyższe.

ww

Niezwykle ważne jest stałe identyfikowanie i usuwanie barier utrudniających

funkcjonowanie sektora elektroenergetycznego (działanie 27). Działanie to powinno objąć

swoim obszarem etap przygotowywania inwestycji oraz analizę utrudnień w bieżącej

działalności przedsiębiorstw energetycznych. Dla rozwoju sektora energetyki w Polsce

kluczowe jest kontynuowanie prac nad wdrażaniem energetyki jądrowej (działanie 28)57.

Efektem podjętych działań w perspektywie do 2020 r. powinien być wzrost

bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, wynikający ze zmniejszenia liczby przerw

w dostawach energii oraz skrócenia czasu ich trwania. Rozwijanie energetyki jądrowej będzie

się wiązało z korzyściami związanymi z rozwojem nowych technologii w Polsce, rozwojem

badań w dziedzinach powiązanych z sektorem jądrowym oraz wzrostem liczby miejsc pracy

57

Pełne uzasadnienie odnośnie do wprowadzenia w Polsce energetyki jądrowej znajduje się w dokumencie –

Program Polskiej Energetyki Jądrowej.

v.p

l

nie tylko dla wyspecjalizowanych kadr. Proces wdrażania energetyki jądrowej powinien być

także prowadzony z jak największym wykorzystaniem potencjału krajowych instytutów

badawczych i przemysłu krajowego.

2.5.

.go

Należy stwierdzić, iż odsuwanie w czasie działań służących zapewnieniu bezpiecznych

dostaw energii elektrycznej mogłoby godzić w interes ekonomiczny państwa, osłabiając jego

potencjał gospodarczy. Dlatego konieczne są działania zmierzające do rozpoczęcia inwestycji

w nowe moce wytwórcze, aby zapobiec potencjalnemu ryzyku wystąpienia niedoboru mocy,

szczególnie po 1 stycznia 2016 roku58. Przed tą datą ryzyko wystąpienia niedoborów mocy

wzrasta zwłaszcza w okresach remontowania jednostek wytwórczych oraz w przypadku

wystąpienia ekstremalnych zjawisk pogodowych. W związku z powyższym celowe wydaje

się wprowadzenie mechanizmów ograniczania ryzyka inwestycyjnego.

Rozwój konkurencji na rynkach paliw i energii oraz umacnianie

pozycji odbiorcy

w.

rcl

Kwestia cen energii jest kluczowa dla konkurencyjności naszej gospodarki i jej

dalszego rozwoju. Przemysł stanowi bardzo istotną część produktu krajowego brutto

(w 2011 r. stanowił 37% PKB), dlatego zapewnienie energii po akceptowalnej dla gospodarki

cenie jest kluczowym priorytetem dla działań państwa i istotnym elementem Strategii

Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko. W ostatnich latach, ze względu na konieczność

realizacji polityki klimatycznej Unii Europejskiej, występuje presja na wzrost cen energii,

które są istotnym elementem kosztów produkcji przemysłowej. Kluczowym obszarem działań

nakierowanym na utrzymanie racjonalnych cen będzie wdrażanie mechanizmów konkurencji

na rynku energii i gazu.

Krajowe rynki paliw i energii cechują się zróżnicowanym stopniem rozwoju

konkurencyjności. Zasady rynkowe w najszerszym stopniu zostały wdrożone

w elektroenergetyce, jest to bowiem największy rynek, obejmujący 16,7 mln odbiorców,

z czego około 89% stanowią gospodarstwa domowe. Wolumen sprzedaży energii elektrycznej

dla tej grupy stanowi około 25% sprzedaży całkowitej, pozostała zaś część to transakcje

z grupami odbiorców przemysłowych.

ww

Mimo wprowadzenia dotychczas wielu regulacji, rynek energii elektrycznej nie

funkcjonuje w pełni zgodnie z oczekiwaniami, choć obowiązek publicznej sprzedaży energii

elektrycznej przez przedsiębiorstwa ją wytwarzające przyniósł oczekiwane efekty. W 2010 r.

kontrakty dwustronne między wytwórcą energii a przedsiębiorstwem obrotu nadal były

główną formą handlu energią elektryczną (90% sprzedaży) i tylko nieznaczny wolumen był

realizowany na giełdzie (4,2%) i rynku bilansującym. W 2011 r. przez giełdę sprzedano już

58,7% energii elektrycznej, a 37% przez kontrakty dwustronne (rys. 12).

Mimo iż od 1 lipca 2007 r. każdy odbiorca ma prawo zmiany dostawcy energii, to

ciągle niewielu z nich (zaledwie 0,23%) skorzystało do tej pory z takiej możliwości. Od

58

Sprawozdanie z wyników monitorowania bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej za okres od dnia

1 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia 2010 r.

v.p

l

2011 r. daje się jednak zaobserwować znaczącą dynamikę wzrostu zmiany sprzedawcy

energii elektrycznej, szczególnie w segmencie odbiorców biznesowych oraz

instytucjonalnych. Według szacunków Urzędu Regulacji Energetyki, dopiero 165 tysięcy

Polaków zdecydowało się na zmianę dostawcy energii elektrycznej59.

w.

rcl

.go

Gospodarstwa domowe są także najliczniejszą grupą odbiorców na rynku sprzedaży

gazu ziemnego (96,94%), jednak udział tej grupy w wolumenie sprzedaży w 2011 r. wyniósł

tylko 25,35%. Największy wolumen sprzedaży tego paliwa związany jest z odbiorcami

przemysłowymi (61,52%), zwłaszcza dużymi zakładami chemicznymi60. W warunkach

krajowych obrót gazem ziemnym realizowany jest wyłącznie w ramach kontraktów

dwustronnych, natomiast w krajach UE występuje tendencja do rozwoju sprzedaży gazu

ziemnego przez giełdy lub węzły wymiany handlowej (tzw. huby). Krajowy rynek detaliczny

gazu ziemnego jest niemal całkowicie zdominowany przez jedno przedsiębiorstwo (na rynku

detalicznym udział niezależnych podmiotów wynosi poniżej 4%), w związku z tym mimo

formalnego otwarcia rynku gazu ziemnego dla wszystkich odbiorców w 2007 r., faktycznie

zasada TPA nie funkcjonuje. Hurtowa sprzedaż paliw ciekłych jest prowadzona w ponad 80%

przez dwa podmioty. Krajowa produkcja benzyn zabezpiecza całkowicie zapotrzebowanie

rynku, natomiast w zakresie oleju napędowego konieczne jest uzupełnienie produkcji

krajowej importem. Zmiany cen paliw ciekłych uzależnione są przede wszystkim od notowań

ropy naftowej na rynkach światowych, kursu PLN do USD, wysokości stawek podatku

akcyzowego i VAT oraz opłaty paliwowej. Ceny paliw ciekłych nie podlegają regulacji i są

wyznaczane na zasadach rynkowych. Krajowy rynek węgla, będący typowym rynkiem

towarowym, uważa się za relatywnie dobrze działający. Możliwość importu węgla zarówno

drogą morską, jak i lądową tworzy warunki do ustalania rynkowych cen tego paliwa.

Rysunek 12. Forma sprzedaży energii elektrycznej w latach 2010 i 2011

ww

Źródło: URE.

W celu poprawy funkcjonowania konkurencyjnych rynków paliw i energii należy

przyjąć założenie, że liberalizacja jest procesem ciągłym. W celu dalszego rozwoju

59

Wg stanu na koniec lutego 2013 r. Por. http://www.ure.gov.pl/portal/pl/424/5241/Ponad_165_tysiecy_

odbiorcow_zmienilo_sprzedawce_energii_Wyniki_kolejnego_pomiaru.html

Por. http://www.ure.gov.pl/pl/liberalizacja-rynku-ga/4589,Przedstawiamy-charakterystyke-polskiego-rynkugazu.html

w.

rcl

.go

v.p

l

konkurencji na rynkach paliw i energii (działanie 29) zakłada się kontynuację wdrażania

zmian na rynku energii przy jednoczesnej analizie efektywności już zastosowanych

rozwiązań, co oznacza przede wszystkim wspieranie wdrożenia unijnego III pakietu

liberalizacyjnego. Należy także systematycznie zwiększać skalę upublicznienia obrotu

energią elektryczną oraz monitorować realizację wdrożonych obowiązków w tym zakresie.

Powinny być kontynuowane działania na rzecz zwiększenia ułatwień w zmianie sprzedawcy

energii elektrycznej, a także inicjowane nowe działania, służące wzmocnieniu pozycji

odbiorcy wobec przedsiębiorstw energetycznych. Należy podkreślić jednak, że tak długo, jak

ceny dla gospodarstw domowych będą regulowane, a różnice w cenie między sprzedawcami

energii elektrycznej w tej grupie odbiorców niewielkie, działania te mogą nie przynieść

spodziewanego efektu. Zasadne wydaje się obniżenie obciążeń mających wpływ na cenę

energii elektrycznej dla odbiorców końcowych. Specyfika rynku gazu ziemnego wymaga

opracowania osobnego programu dotyczącego odchodzenia od obecnego systemu na rzecz

rozwiązań bardziej konkurencyjnych. Działania podejmowane w ramach tego kierunku

interwencji zawsze powinny brać pod uwagę czynnik społeczny, a przede wszystkim ochronę

przed skutkami wzrostu cen najgorzej sytuowanych odbiorców energii. W tym celu należy

także dokonać rozpoznania w kraju zjawiska tzw. ubóstwa energetycznego i przystąpić do

opracowania programu działań zmniejszających skalę tego zjawiska. Realizując to działanie,

należy mieć także na uwadze dążenie do stworzenia wspólnotowego rynku paliw i energii.

Efektem wdrożenia powyższych działań powinno być funkcjonowanie efektywnego,

konkurencyjnego i transparentnego rynku, na którym ceny będą odzwierciedlać relację

podaży i popytu, a sygnały z niego wypływające będą ułatwiały zainteresowanym podmiotom

podejmowanie racjonalnych decyzji zwiększających konkurencyjność prowadzonej

działalności. Zwiększenie świadomości konsumentów odnośnie do możliwości, jakie daje

rynek energii, oraz opracowanie i wprowadzenie mechanizmów chroniących grupy

najuboższe przed skutkami wzrostu cen powinny być podstawowymi warunkami, których

spełnienie umożliwić może przyszłe zliberalizowanie rynku energii elektrycznej dla

gospodarstw domowych.

Opóźnienie działań w zakresie rozwoju konkurencji na rynkach paliw i energii grozi

utrwaleniem obecnego stanu rzeczy, który jest nieefektywny i nie sprzyja rozwojowi

konkurencji między przedsiębiorstwami energetycznymi. Szczególnie istotne jest rozwijanie

konkurencji na rynku gazu ziemnego. Brak konkurencji nie stymuluje przedsiębiorstw do

obniżania kosztów i uatrakcyjnienia oferty, co mogłoby skutkować coraz szybszym

oddalaniem się polskiej energetyki od światowych standardów.

ww

Akceptowalność cen jest terminem niezwykle trudnym do sprecyzowania, a przy tym

jest zagadnieniem bardzo wrażliwym społecznie i zbyt szerokim, aby ująć go w jednym

kierunku interwencji. Utrzymanie cen energii na akceptowalnym poziomie jest jednak celem

większości działań i kierunków interwencji w Strategii. Widoczne jest to zwłaszcza

w kierunku interwencji 2.4, w którym zaproponowane działania nakierowane na modernizację

sektora elektroenergetycznego będą kluczowe dla kształtowania się cen energii

w najbliższych latach. Obecna infrastruktura wytwórcza produkuje energię znacznie mniej

efektywnie niż mogłyby to się odbywać w nowoczesnych elektrowniach konwencjonalnych

2.6.

.go

v.p

l

wytwarzających z węgla kamiennego i brunatnego, zapewniając jednocześnie spełnienie

wymagań związanych z ochroną klimatu. Podobnie jest w przypadku działań ujętych

w kierunku interwencji dotyczącym efektywności energetycznej, których wdrażanie

przyczyni się do racjonalizacji wydatków na energię przedsiębiorstw, jak i gospodarstw

domowych. Mimo iż konkurencyjność jest najskuteczniejszym mechanizmem ograniczenia

wysokości cen energii, to jak do tej pory możliwość zmiany przez odbiorcę końcowego

dostawcy energii w niewielkim stopniu przekłada się na obniżki cen energii, gdyż udział

kosztów stałych – zależnych tylko w części od polityki państwa – w cenach energii dla

odbiorców końcowych jest znaczny. Podążając w kierunku gospodarki niskoemisyjnej, należy

mieć więc na względzie, oprócz potrzeby wspierania bardziej ekologicznych sposobów

wytwarzania energii, w nie mniejszym stopniu także interes odbiorców końcowych.

W związku z tym poziom udzielanego wsparcia dla ekologicznych sposobów wytwarzania

energii będzie uwzględniał interes odbiorców końcowych. Takie podejście będzie kluczowe

dla realizacji polityki państwa nakierowanej na zapewnienie akceptowalnych cen energii

i rozwój gospodarczy, przy jednoczesnej realizacji zobowiązań dotyczących zrównoważonego

rozwoju.

Wzrost znaczenia rozproszonych, odnawialnych źródeł energii

w.

rcl

W latach 2006–2012 pozyskanie energii pierwotnej z OZE wzrosło w Polsce o 78%

(z 200 PJ do 356 PJ). Z uwagi na krajowe uwarunkowania geologiczne i klimatyczne, energia

pozyskiwana ze źródeł odnawialnych pochodziła w 2011 r. z: biopaliw stałych (85,3%),

biopaliw ciekłych (5,8%), z energii wody (2,7%), energii wiatru (3,7%), biogazu (1,8%),

z odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (0,4%), energii geotermalnej (0,2%) oraz

energii promieniowania słonecznego (0,1%). Struktura ta wynika przede wszystkim

z charakterystycznych dla naszego kraju warunków geograficznych i możliwych do

zagospodarowania zasobów. Udział energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu

energii brutto w 2012 r. wynosił ponad 11%, a zgodnie z pakietem klimatyczno-energetycznym udział ten ma osiągnąć 15% w 2020 r. W przypadku zużycia energii

elektrycznej brutto w Polsce udział OZE w latach 2006–2012 systematycznie wzrastał

i w 2011 r. wynosił 10,6%. Energia elektryczna wytworzona z OZE pochodziła: z biopaliw

stałych (56,5%), energii wiatru (28,1%), energii wody (12,1%) oraz z biogazu (3,4%)61.

ww

W krajowym systemie energetycznym należy wykorzystywać zalety, jakie daje OZE,

dla wzrostu bezpieczeństwa energetycznego na tych obszarach, w których rozwój energetyki

zawodowej napotkać może duże ograniczenia. Należy jednak pamiętać, że rozwijanie

generacji rozproszonej opartej na odnawialnych źródłach energii będzie wymagało

dostosowania do nowych warunków zarówno samej sieci przesyłowej i dystrybucyjnej, jak

i procedur dotyczących ich funkcjonowania, zabezpieczeń itp.

Rozwijanie odnawialnych źródeł energii ma także bardzo silny kontekst regionalny, ze

względu na zróżnicowanie warunków klimatycznych (rys. 13). Dla rozwoju energetyki

Energia ze źródeł odnawialnych w 2012 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2013.

v.p

l

wiatrowej najlepsze obszary występują w północnej części Polski, najlepsze warunki do

wykorzystania energii słonecznej występują w województwie podkarpackim, w części woj.

Rysunek 13. Rozmieszczenie najbardziej optymalnych stref

lokalizacji źródeł OZE (wiatrowych, fotowoltaicznych

i geotermalnych)

W Polsce z każdym

rokiem wzrasta ilość biokomponentów

wykorzystawanych

w paliwach

transportowych.

W 2012 r. wykorzystano około

217 tys. ton bioetanolu i około

730 tys. ton estrów metylowych

kwasów

tłuszczowych,

tym

samym liczony według wartości

opałowej udział biokomponentów

w

paliwach

transportowych

wyniósł około 6,09%62. Zgodnie

z założonymi na kolejne lata

poziomami Narodowych Celów

Wskaźnikowych,

udział

ten

powinien wynieść 7,10% (poziom

obowiązujący w 2013 r.) w latach

2014–2016, natomiast w latach

2017 i 2018 odpowiednio 7,80%

i 8,50%.

w.

rcl

.go

Mapa nie uwzględnia ograniczeń środowiskowych zgodnie z ustawą

o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. i ustawą – Prawo ochrony

środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r.

lubelskiego,

południowo-zachodniej

części

woj.

podlaskiego, wschodniej części

Mazowsza oraz w okolicach

Skierniewic i na Wybrzeżu

Gdańskim, najlepsze warunki dla

geotermii znajdują się zaś w pasie

północno-zachodnim.

Rysunek 14. Zużycie biomasy w elektroenergetyce zawodowej

(w tys. GJ)

ww

W

celu

wspierania

inwestycji w odnawialne źródła

energii (działanie 30) należy

przede wszystkim dążyć do

uproszczenia w skali kraju

procedur

administracyjnych

dotyczących inwestycji w ten

sektor. Barierą dla rozwoju OZE

jest

stan

infrastruktury

przesyłowej i dystrybucyjnej energii elektrycznej, dlatego też istotne jest znalezienie

Energia ze źródeł odnawialnych w 2012 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2013.

.go

v.p

l

rozwiązań łączących rozwój OZE z rozwojem i modernizacją sieci elektroenergetycznej.

Ujednolicenie interpretacji przepisów i zmodyfikowanie systemu wsparcia OZE w kierunku

większego rozwoju sieci przyczyniłoby się także do szybszego uruchamiania nowych OZE.

Rozwój OZE w Polsce wymaga podjęcia działań mających na celu promocję energetyki

odnawialnej w Polsce (działanie 31), opartego o Politykę energetyczną Polski, Krajowy plan

działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych (KPD), a także sprawozdania okresowe

dotyczące postępu w promowaniu i wykorzystaniu energii ze źródeł odnawialnych w Polsce

(przygotowane na podstawie art. 22 dyrektywy 2009/28/WE). Celem programu będzie

wypracowanie konkretnych działań zapewniających realizację orientacyjnej ścieżki rozwoju

poszczególnych technologii OZE określonej w KPD, a w rezultacie osiągnięcie co najmniej

15% udziału energii z OZE w końcowym zużyciu energii brutto do 2020 r. Program

powinien zawierać rozwiązania obejmujące kwestie ekonomiczne, społeczne i środowiskowe,

tak aby zapewnić zrównoważony rozwój tego sektora gospodarki.

Biorąc pod uwagę krajowy potencjał OZE, szczególną rolę może mieć biomasa. Na

cele energetyczne w pierwszej kolejności powinna być wykorzystywana biomasa pochodząca

z produktów ubocznych, pozostałości, a także odpadów z rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego. Surowce te powinny być wykorzystywane lokalnie w rozproszonych

jednostkach wytwórczych.

w.

rcl

Opracowanie zasad i systemu promocji wysokosprawnych instalacji

dedykowanych do spalania biomasy ze szczególnym uwzględnieniem małych instalacji

(działanie 32) oraz podjęcie inicjatywy wspierania powstawania upraw energetycznych

na glebach najniższych kategorii (działanie 33) powinny przyczynić się do zwiększenia

udziału OZE w krajowym bilansie energetycznym. Podstawą dla powstawania areałów upraw

energetycznych jest jednak zbudowanie przede wszystkim rynku zbytu i właściwie

działających powiązań między odbiorcami i producentami biomasy wykorzystywanej dla

celów energetycznych. Wzrost lokalnego wykorzystania biomasy, w małych jednostkach

wytwórczych wpisuje się w rozwój biogospodarki oraz umożliwia osiągnięcie

skumulowanych efektów środowiskowych związanych z ograniczeniem emisji gazów

cieplarnianych, gospodarczych – umożliwiających rozwój nowych działalności, a także

społecznych w postaci nowych miejsc pracy. Ponadto przyczyni się do zwiększenia

bezpieczeństwa energetycznego, zmniejszenia ilości odpadów w gospodarstwach, rozwiąże

problemy z ich składowaniem, ułatwi spełnienie rosnących wymagań w zakresie ochrony

środowiska, a także może być źródłem dodatkowych dochodów.

ww

Osiągnięcie celów unijnych w zakresie energii odnawialnej w 2020 r. wymagać będzie

produkcji energii elektrycznej brutto z OZE na poziomie około 31 TWh, co będzie stanowić

18,4% końcowego zużycia energii elektrycznej. Obligatoryjne jest także osiągnięcie 10%

udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii w transporcie.

W perspektywie do 2020 r. ze wszystkich technologii wykorzystujących OZE

największą moc zainstalowaną będzie stanowić energia z elektrowni wiatrowych –

6089 MW63. Tymczasem polska sieć w 2015 r. będzie dysponowała jedynie 2060 MW

Zał. 2 do Polityki energetycznej Polski do 2030 r.

2.7.

.go

v.p

l

wolnych mocy, a wynika to przede wszystkim z niedostatków w sieciach dystrybucyjnych64.

Rozwój energetyki odnawialnej – zwłaszcza rozproszonej – ma istotne znaczenie dla

realizacji podstawowych celów polityki klimatyczno-energetycznej. Zwiększenie

wykorzystania tych źródeł daje szansę na obniżenie emisji CO2 oraz na tworzenie nowych

miejsc pracy. Planowane działania powinny doprowadzić do określenia, jaki „mix” OZE jest

dla naszego kraju najkorzystniejszy oraz jaka technologia powinna stać się w Polsce

dominująca. Zaletami takiej „specjalizacji” będzie wzrost nakładów na badania rozwojowe

i wdrożenia. Równie istotne jest stworzenie jak najlepszych warunków dla rozwoju rynku

biokomponentów i biopaliw ciekłych m.in. przez uruchomienie systemu wsparcia

finansowego, który poprawi opłacalność poszczególnych etapów wytwarzania

i wykorzystania biokomponentów.

Rozwój energetyczny obszarów podmiejskich i wiejskich

w.

rcl

Na obszarach wiejskich czy też obszarach w niewielkim stopniu zurbanizowanych

mieszka blisko 15 mln obywateli (39% mieszkańców Polski). Obszary te charakteryzują się

niewielkim stopniem wykorzystania nowoczesnych źródeł energii, bazując raczej na

zaspokajaniu potrzeb energetycznych tanimi, łatwo dostępnymi, wysokoemisyjnymi

nośnikami, które nie są przyjazne dla środowiska. Najczęściej wykorzystywane są węgiel

i drewno (w ponad 80%), które są spalane w nieefektywnych instalacjach domowych. Kolejną

cechą tych obszarów jest wyjątkowo zły stan sieci dystrybucyjnych energii elektrycznej, co

w połączeniu z oddaleniem od jednostek wytwórczych powoduje przerwy w dostawach

energii. Zjawisko przerw w zasilaniu nie tylko ogranicza możliwość rozwoju regionów, ale

przede wszystkim ma negatywny wpływ na jakość życia mieszkańców, zwłaszcza w okresie

zimowym. Polityka energetyczna na obszarach wiejskich lub w niewielkim stopniu

zurbanizowanych stoi zatem przed tymi samymi wyzwaniami co energetyka w ujęciu

krajowym.

ww

W obecnych uwarunkowaniach prawnych na gminach spoczywa obowiązek

przygotowania założeń do planów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa

gazowe, które m.in. powinny przeciwdziałać zagrożeniom bezpieczeństwa energetycznego

ludności. Jednak niewielka liczba gmin wywiązuje się z tego obowiązku, co może być

spowodowane np. brakiem środków finansowych, brakiem odpowiedniej kadry, ale także

brakiem przekonania o potrzebie przygotowania takiego planu. W pierwszych dwóch

przypadkach nawet nałożenie sankcji za brak przedmiotowego dokumentu nie gwarantuje

wykonania ustawowego obowiązku. Poważnym problemem w funkcjonowaniu samorządów

jest także fakt, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami finansują one oświetlenie ulic,

placów i dróg znajdujących się na ich terenie, podczas gdy infrastruktura techniczna należy

do przedsiębiorstw energetycznych.

Podstawowym działaniem w tym kierunku powinna być poprawa lokalnego

bezpieczeństwa energetycznego (działanie 34), opierająca się przede wszystkim na

64

Informacja o dostępności mocy przyłączeniowej do sieci przesyłowej, stan na 31 października 2010 r., Polskie

Sieci Elektroenergetyczne.

.go

v.p

l

hierarchicznym systemie planowania energetycznego od szczebla centralnego, przez

wojewódzki, po szczebel gminny. Celowym wydaje się także przeprowadzenie analizy

skuteczności dotychczas stosowanych rozwiązań i wypracowanie na tej podstawie bardziej

efektywnego systemu. Działaniu temu powinny towarzyszyć różnego rodzaju inicjatywy

wspierające lokalne planowanie energetyczne, czy to o charakterze informacyjnym, wymiany

doświadczeń lub przez promowanie najlepszych praktyk. Wysiłek organów centralnych na

rzecz poprawy lokalnego bezpieczeństwa energetycznego powinien skupić się rozwiązaniu

zagadnienia własności urządzeń energetycznych, które są finansowane przez samorządy, co

ułatwić powinno pracę tym samorządom, dla których istotna jest systematyczna poprawa

lokalnej efektywności energetycznej (np. inwestycje podwyższające efektywność

energetyczną oświetlenia drogowego są obecnie utrudnione ze względu na możliwy konflikt

interesów między jednostką samorządu a przedsiębiorstwem energetycznym).

Działania, w wyniku których większa liczba gospodarstw domowych podłączona

będzie do sieci ciepłowniczej lub gazowniczej, nierozłącznie wiążą się z ograniczeniem

emisji zanieczyszczeń do powietrza. Równocześnie należy prowadzić kampanie mające na

celu zwiększenie świadomości społeczeństwa w zakresie przyjaznych środowisku źródeł

ciepła oraz konsekwencji niekontrolowanego spalania odpadów. Działania w tym zakresie

będą realizowane w ramach kierunku interwencji 3.2.

ww

w.

rcl

Odpowiednie planowanie energetyczne stać się może fundamentem rozwoju

gospodarczego regionu, podnieść jego konkurencyjność oraz przyczynić się do powstania

nowych miejsc pracy. W znacznej mierze wpłynąć może także na poprawę lokalnego

bezpieczeństwa energetycznego. Planowanie energetyczne jest istotnym elementem

wspierania rozwoju energetyki rozproszonej, co stanowi szansę nie tylko na zapewnienie

nieprzerwanych dostaw energii elektrycznej, ale także na rozwój obszarów wiejskich pod

kątem pozarolniczej aktywizacji ludności. Przykładem wspierania rozwoju energetyki na

obszarach wiejskich (a jednocześnie promowania biogospodarki) jest program wspierania

biogazowni rolniczych. Przy występujących obecnie dysproporcjach regionalnych w rozwoju

systemu elektroenergetycznego, dodatkowe problemy wynikają ze zdarzających się coraz

częściej ekstremalnych zjawisk pogodowych powodujących przerwy w dostawach energii

elektrycznej, które na niektórych terenach (szczególnie wiejskich) trwają ponad tydzień.

Ponieważ tereny wiejskie wymagają często budowy układów sieciowych o wysokich

nakładach kapitałowych, cechując się przy tym stosunkowo niską konsumpcją energii, to

inwestycja taka nie jest opłacalna dla inwestorów, co grozi nie tylko utrwalaniem obecnego

stanu rzeczy, ale i wzrostem zjawiska długotrwałych przerw w dostawach energii.

2.8.

Rozwój systemu zaopatrywania nowej generacji pojazdów

wykorzystujących paliwa alternatywne

Polityka unijna przewiduje rozwój flot pojazdów wykorzystujących paliwa

alternatywne, takich jak energia elektryczna dla pojazdów elektrycznych, sprężony

i skroplony gaz ziemny lub wodór. W swoich działaniach UE powołuje się na cele dotyczące

utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do osiągnięcia

.go

v.p

l

konkurencyjnego i zasobooszczędnego transportu, w szczególności na cel polegający na

obniżeniu do 2050 r. o 60% emisji gazów cieplarnianych pochodzących z transportu. Jedną

z głównych przeszkód we wprowadzaniu na rynek krajowy i ogólnoeuropejski pojazdów

napędzanych paliwami alternatywnymi jest brak infrastruktury paliw alternatywnych.

W związku z powyższym KE podjęła działania legislacyjne mające na celu wsparcie rozwoju

transportu wykorzystującego paliwa alternatywne. Rozwój e-mobilności pociąga za sobą

dodatkowe korzyści, ponad te dotyczące redukcji emisji CO2 i ograniczenia zależności od

importu ropy naftowej. W przypadku pojazdów elektrycznych istnieje możliwość przesyłania

energii z akumulatorów z powrotem do sieci w godzinach o wysokim ogólnym

zapotrzebowaniu, co może poprawiać bezpieczeństwo energetyczne i obniżać

zapotrzebowanie na budowę mocy szczytowych.

Cel 3. Poprawa stanu środowiska

Działalność człowieka, często w sposób niekorzystny, wpływa na środowisko.

Zmniejszenie tego oddziaływania wymaga podjęcia szeregu działań, na czele z promocją

nowych wzorców konsumpcji i produkcji oraz zmianą podejścia do oszczędnego

wykorzystania zasobów. Ambitne normy środowiskowe mogą pobudzać wprowadzanie

innowacyjnych rozwiązań i stymulować rozwój działalności gospodarczej.

Zapewnienie dostępu do czystej wody dla społeczeństwa

i gospodarki

w.

rcl

3.1.

Degradacja wód negatywnie oddziałuje na różnorodność biologiczną ekosystemów,

natomiast w ekosystemach wodnych problemem jest eutrofizacja. Największym wyzwaniem

dla Polski w zakresie ochrony wód jest więc realizacja wymagań Ramowej Dyrektywy

Wodnej, która zobowiązuje wszystkie państwa członkowskie do podjęcia działań na rzecz

ochrony śródlądowych wód powierzchniowych, wód przejściowych, wód przybrzeżnych oraz

wód podziemnych. Jej celem jest osiągnięcie do 2015 r. (a w uzasadnionych przypadkach do

2021 r. lub 2027 r.) dobrego stanu wód i ekosystemów od nich zależnych. W Polsce

wydzielono 5711 jednolitych części wód (JCW), w tym 5532 wody śródlądowe, 18 wód

morskich i 161 wód podziemnych (JCWPd).

ww

Ocena stanu wód rzek i zbiorników zaporowych opracowana została na podstawie

zweryfikowanych danych monitoringowych z lat 2010–2012, z zastosowaniem zasady

dziedziczenia. W 2013 r. oceniono 1815 JCW monitorowanych w latach 2010–2012, w tym

w pełnym zakresie na 584 (12,7%) i w niepełnym zakresie na 1231 (27%) JCW oraz

10 zbiornikach zaporowych niebędących odrębnymi częściami wód rzek, w odniesieniu do

całkowitej liczby 4596 JCW rzecznych w Polsce. Dokonano także oceny nieopomiarownych

JCW na podstawie zidentyfikowanych cech określających stopień podobieństwa. Im większa

jest zgodność ustalonych cech, tym lepszy jest stopień dopasowania wyniku oceny.

v.p

l

Opracowana w powyższy sposób ocena stanu/potencjału ekologicznego pozwoliła

sklasyfikować 4594 JCW rzecznych, z których 2957 zostało wyznaczonych przez

zarządzającego wodami w Polsce jako naturalne, a 1637 jako sztuczne i silnie zmienione –

tabela 4.

Tabela 4. Statystyczne zestawienie wyników oceny stanu/potencjału ekologicznego JCW rzek i zbiorników

zaporowych monitorowanych w latach 2010–2012, wraz z oceną JCW niemonitorowanych

KLASYFIKACJA STANU I POTENCJAŁU EKOLOGICZNEGO

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

254

940

1696

165

170

87

30

175

338

965

2661

2

ODRA

1080

662

1742

9

117

160

47

14

281

452

1080

108

193

96

13

50

201

661

1741

3

DNIESTR

3

2

3

1

1

4

4

DUNAJ

8

3

11

2

1

2

3

8

2

1

3

11

5

JARFT

6

6

5

6

6

ŁABA

8

8

7

NIEMEN

38

1

39

8

PREGOŁA

114

6

120

9

ŚWIEŻA

4

10

UCKER

1

4

1638

4596

.go

1

1

2

4

1

8

8

3

6

20

38

10

12

75

16

114

1

1

0

2958

PONIŻEJ DOBREGO

1

22

257 416 151

625

1

1

1)

2)

4

1439

2957

276

365

183

43

227

543

LICZBA

OCENIONYCH

CZĘŚCI WÓD 2)

6

8

1

39

6

120

4

3

47

1

w.

rcl

SUMA

3

PONIŻEJ DOBREGO

10

33

CO NAJMNIEJ DOBRY

9

103

Maksymalny

lub dobry

8

235

NATURALNE

JCW

7

119

CO NAJMNIEJ DOBRY

6

12

Zły

5

2663

Słaby

4

966

Umiarkowany

3

1697

Dobry

2

WISŁA

Bardzo dobry

1

1

RAZEM

OBSZARY

DORZECZY

NATURALNYCH

Lp.

Zły

Dotyczy

przeniesionych

wyników ocen

potencjału

ekologicznego

Słaby

Dotyczy

przeniesionych

wyników ocen

stanu ekologicznego

KLASYFIKACJA POTENCJAŁU EKOLOGICZNEGO 1)

SZTUCZNE

I SILNIE ZMIENIONE

KLASYFIKACJA STANU EKOLOGICZNEGO

Umiarkowany

SZTUCZNYCH

I SILNIE ZMIENIONYCH

LICZBA OCENIONYCH

CZĘŚCI WÓD

4

1637

4594

W tym 10 zbiorników zaporowych niebędących jednolitymi częściami wód rzek.

4586 JCW rzek – 2 niemonitorowane JCW rzek (2 JCW, dla których z powodu braku zgodności cech podobieństwa nie

przeniesiono wyników ocen) + 10 zbiorników zaporowych niebędących jednolitymi częściami wód = 4594.

Źródło: GIOŚ/PMŚ.

W latach 2010–2012 oceniono 4594 jednolite części wód rzecznych (JCW) na

obszarze całego kraju. Wśród naturalnych JCW rzecznych 30,6% osiągnęło stan dobry lub

bardzo dobry, natomiast wśród sztucznych i silnie zmienionych JCW rzecznych potencjał co

najmniej dobry osiągnęło 30,7% JCW.

ww

W przypadku jezior zrealizowane w latach 2010–2012 badania monitoringowe

pozwoliły ocenić 375 jednolitych części wód powierzchniowych (JCWP) jeziornych,

z których 27 zostało wyznaczonych przez zarządzającego wodami w Polsce jako silnie

zmienione, a 348 jako naturalne. Ocena stanu ekologicznego (naturalnych JCWP jeziornych)

oraz potencjału ekologicznego (silnie zmienionych JCWP jeziornych) została

przeprowadzona w taki sam sposób, z uwzględnieniem tych samych wartości granicznych.

Wśród 348 zbadanych JCWP jeziornych wyznaczonych jako naturalne 34,5% osiągnęło

bardzo dobry lub dobry stan ekologiczny, a pozostałe 65,5% nie osiągnęło oczekiwanego

stanu ekologicznego. Spośród 27 monitorowanych JCWP jeziornych wyznaczonych jako

silnie zmienione, 44,5% osiągnęły maksymalny lub dobry potencjał ekologiczny.

v.p

l

Z badań jakości wód podziemnych wykonanych w 2012 r. w ramach monitoringu

diagnostycznego w punktach pomiarowych krajowej sieci monitoringu jakości wód

podziemnych wynika, że w ok. 80% badanych punktów pomiarowych stwierdzono dobry stan

chemiczny wód podziemnych (klasa I, II, III), natomiast w ok. 20% punktów słaby stan

chemiczny (klasa IV, V). Poza oceną klas jakości w poszczególnych punktach pomiarowych

została dokonana ocena stanu chemicznego i ilościowego w odniesieniu do 161 jednolitych

części wód podziemnych (JCWPd). Wyniki oceny wykazują, że w 145 JCWPd stwierdzono

dobry, a w 16 JCWPd słaby stan chemiczny i ilościowy.

.go

Morze Bałtyckie należy do najbardziej zanieczyszczonych mórz na świecie. Wzrost

populacji w krajach położonych nad Bałtykiem, urbanizacja, uprzemysłowienie i zwiększenie

aktywności w sektorze rolnym w znaczący sposób wpłynęły negatywnie na jego stan.

Jednocześnie od 1990 r. odnotowywana jest ciągła tendencja spadkowa w sumie ładunków

substancji biogennych. Jest to efektem znacznych inwestycji w zakresie oczyszczania ścieków

komunalnych, usuwania różnego rodzaju źródeł przemysłowych oraz wdrażania Kodeksu

dobrych praktyk rolniczych.

w.

rcl

Działania związane z ochroną wód prowadzone będą równolegle w odniesieniu do

wód powierzchniowych i podziemnych oraz kompleksowo w ramach zlewni. Dla poprawy

jakości wód istotna jest rozbudowa infrastruktury oczyszczania ścieków (działanie 35).

Istotna jest także promocja dobrych praktyk rolniczych (działanie 36), bowiem znaczna

część zanieczyszczeń zrzucanych do wód pochodzi z terenów rolniczych. Ponadto

kontynuowany będzie monitoring jakości wód na potrzeby Ramowej Dyrektywy Wodnej

(działanie 37). Jednocześnie działania będą skierowane na prawną ochronę strategicznych

zbiorników wód podziemnych oraz stref ochrony ujęć wód podziemnych

i powierzchniowych (działanie 38).

Działania zaplanowane w ramach niniejszego kierunku interwencji umożliwią

realizację zobowiązań związanych z członkostwem Polski w UE, jak również wpłyną na

zwiększenie dostępności do czystej wody oraz przyczynią się do zachowania cennych

ekosystemów.

Racjonalne gospodarowanie odpadami, w tym wykorzystanie ich

na cele energetyczne

Synergia

ww

3.2.

Energetyka

wdrażanie efektywnych

ekonomicznie i ekologicznie

technologii pozyskiwania

biogazu

spalanie odpadów

z odzyskiem energii

58

funkcjonowanie systemu

selektywnego odbierania

odpadów komunalnych,

zredukowanie liczby

nieefektywnych, lokalnych

składowisk odpadów innych

niż niebezpieczne i obojętne

Środowisko

v.p

l

W 2012 r. ponad 74,7% zebranych odpadów komunalnych i 21,9% wytworzonych

odpadów przemysłowych zostało unieszkodliwionych na składowiskach odpadów65.

Dominujące wśród wytwarzanych odpadów przemysłowych były: odpady powstające przy

płukaniu i oczyszczaniu kopalin (31,2 mln ton), odpady ze wzbogacania rud metali

nieżelaznych (29,8 mln ton) oraz mieszanki popiołowo-żużlowe z mokrego odprowadzania

odpadów paleniskowych (10,6 mln ton). W 2012 r. w Polsce wytworzono 123,1 mln ton

odpadów (z wyłączeniem odpadów komunalnych)66.

w.

rcl

.go

W 2012 r. około 72% wytworzonych odpadów (z wyłączeniem odpadów

komunalnych) poddano procesom odzysku, 25,6% unieszkodliwiono, z czego prawie 22%

unieszkodliwiono przez składowanie. Ogólna ilość odpadów dotychczas składowanych

(z wyłączeniem odpadów komunalnych) wynosiła na koniec 2012 r. 1649,6 mln ton

(zmniejszyła się o ok. 75 mln ton wobec 2010 r.). Ilość zbieranych w Polsce odpadów

komunalnych w latach 1998–2008 spadła o 20% w ujęciu masowym (z 12 do 10 mln t/rok),

a w przeliczeniu na mieszkańca o 15% (z 306 na 265 kg/mieszkańca/rok). Szacunkowa ilość

wytworzonych odpadów komunalnych w 2012 r. wyniosła 12 085 tys. ton, co stanowi około

314 kg na jednego mieszkańca. W latach 2000–2012 nastąpił wzrost liczby ludności objętej

zorganizowaną zbiórką odpadów komunalnych. W 2012 r. wyniósł on 80,4%.67 Zmniejszenie

ilości zebranych odpadów może być spowodowane wieloma czynnikami, m.in.

niewłaściwymi praktykami gospodarowania odpadami komunalnymi, tj. wykorzystaniem na

cele grzewcze w domowych paleniskach (m.in. dlatego ważne jest promowanie rozwoju sieci

ciepłowniczej) oraz pozbywaniem się odpadów przez umieszczanie ich na dzikich

wysypiskach.

Konieczne jest w Polsce podjęcie natychmiastowych działań ukierunkowanych na

stopniowe przechodzenie z systemu polegającego na składowaniu odpadów na system

wspierający przetworzenie i odzysk surowców oraz energetyczne wykorzystanie odpadów68,

co jest jednocześnie jednym z warunków rozwoju biogospodarki. Celem właściwego

gospodarowania odpadami jest ochrona środowiska i zdrowia ludzkiego przez zapobieganie

i zmniejszanie negatywnego wpływu wynikającego z wytwarzania odpadów

i gospodarowania nimi oraz przez zmniejszenie ogólnych skutków użytkowania zasobów

i poprawę efektywności takiego użytkowania.

ww

Równocześnie ogromne znaczenie ma zapobieganie powstawaniu odpadów, co może

pomóc w zmniejszeniu wpływu na środowisko na każdym etapie cyklu życia zasobów69.

Za najważniejsze działanie należy uznać zapewnienie funkcjonowania systemu

selektywnego zbierania/odbierania odpadów komunalnych (działanie 39) i objęcie nim

100% mieszkańców. Istotne jest także zredukowanie liczby nieefektywnych, lokalnych

65

Obliczenia własne na podstawie danych z publikacji Ochrona Środowiska 2013, Główny Urząd Statystyczny,

Warszawa 2013.

66

Ochrona Środowiska 2013…, dz. cyt.

67

Ochrona Środowiska 2013…, dz. cyt., Ochrona Środowiska 2011, GUS, Warszawa 2011.

68

Istniejące obecnie regulacje dają zachęty finansowe (uzyskanie dla części tej energii świadectw pochodzenia

OZE) dla przedsiębiorców chcących wytwarzać energię z odpadów komunalnych.

69

EEA 2010. Środowisko Europy 2010 – Stan i Prognozy. Synteza. Europejska Agencja Środowiska,

Kopenhaga.

v.p

l

składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne (działanie 40), m.in. przez

zapewnienie funkcjonowania składowisk ponadgminnych oraz wyeliminowanie praktyk

niewłaściwej eksploatacji i rekultywacji składowisk. Kluczowe dla sprawnie funkcjonującego

systemu jest również wdrażanie i wspieranie niskoodpadowych technologii produkcji

oraz efektywnych ekonomicznie i ekologicznie technologii odzysku i unieszkodliwiania,

w tym termicznego przekształcania odpadów (działanie 41).

Źródło: GUS/GIOŚ.

w.

rcl

Źródło: Eurostat.

Rysunek 16. Zagospodarowanie odpadów

przemysłowych w Polsce w latach 1998–2008

.go

Rysunek 15. Gospodarowanie odpadami

w wybranych krajach europejskich

Planowane powyżej działania pozwolą nie tylko osiągnąć unijne standardy

w gospodarce odpadami, ale przede wszystkim pozytywnie wpłyną na efektywność produkcji,

a przez to na konkurencyjność gospodarki. Przedstawiona na rys. 17 hierarchia postępowania

z odpadami priorytetyzuje sposób postępowania z odpadami zgodnie z przepisami prawa

i politykami środowiskowymi w następującej kolejności

a) zapobieganie,

Rysunek 17. Hierarchia postępowania z odpadami

b) przygotowywanie

do ponownego użycia,

c) recykling,

d) inne metody odzysku

(np. odzysk energii),

ww

e) unieszkodliwianie

w tym składowanie.

.go

v.p

l

W celu zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych pochodzących ze składowania

odpadów na składowiskach ważne jest stwarzanie korzystnych warunków dla zbierania

selektywnego i właściwego przetwarzania bioodpadów na potrzeby produkcji bezpiecznego

dla środowiska kompostu i innych materiałów opartych na bioodpadach. W celu wspierania

ponownego wykorzystania produktów i przygotowania do działań związanych z ponownym

wykorzystaniem powinno się tworzyć zachęty do tworzenia i rozwoju sieci ponownego

wykorzystania i napraw, wykorzystywać instrumenty ekonomiczne, konstruować

odpowiednie kryteria udzielania zamówień itp. W gospodarce odpadami niezbędne jest

stosowanie działań, które zapewnią, że gospodarowanie odpadami będzie prowadzone bez

narażania zdrowia ludzkiego oraz bez szkody dla środowiska, w szczególności bez zagrożenia

dla wody, powietrza, gleby, roślin lub zwierząt, bez powodowania uciążliwości przez hałas

lub zapachy oraz bez niekorzystnych skutków dla terenów wiejskich lub miejsc

o szczególnym znaczeniu.

Aktualnie, mimo przepisów prawnych zobowiązujących do gromadzenia informacji na

temat stanu gleb i ziemi, nie ma spójnych informacji w tym zakresie w jednolitym systemie

zarówno na poziomie regionalnym, jak i dla obszaru całego kraju. Trudno jest zatem podać

wiarygodne dane na temat powierzchni terenów, na których występują różne formy

degradacji gleby i ziemi, obrazujące skalę problemu.

w.

rcl

Konieczne jest w Polsce sukcesywne podejmowanie działań mających na celu

ograniczenie wpływu degradacji gleby i ziemi na zdrowie ludzi i stan elementów

środowiska, w tym zwłaszcza wód podziemnych, wód powierzchniowych oraz

różnorodności biologicznej (działania 42–44).

3.3.

Ochrona powietrza, w tym ograniczenie oddziaływania energetyki

Ochrona powietrza ma bardzo duże znaczenie z punktu widzenia ochrony środowiska

i zapewnienia zdrowia społeczeństwa. Zanieczyszczenie powietrza może mieć wpływ na

skracanie średniej długości życia ludzi, wzrost kosztów leczenia, straty gospodarki narodowej

z tytułu absencji chorobowej pracowników. Polska ma nadal wiele do zrobienia w kwestii

poprawy jakości powietrza. Dodatkowo dużym wyzwaniem dla polskiej gospodarki w tym

zakresie jest realizacja zobowiązań wynikających z unijnych dyrektyw (dyrektywa dotycząca

emisji przemysłowych IED, dyrektywa w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza

dla Europy CAFE).

ww

W 2012 r. w wyniku oceny jakości powietrza spośród 46 stref w skali kraju,

w 38 strefach odnotowano przekroczenie poziomu dopuszczalnego PM10, w 22 strefach

przekroczenie poziomów dopuszczalnych, powiększonych o margines tolerancji, pyłu PM2,5

oraz w 42 strefach przekroczenie poziomu docelowego benzo(a)pirenu. Dominującą

przyczyną, przekroczeń wartości kryterialnych była tzw. niska emisja związana

z indywidualnym ogrzewaniem budynków (sektor bytowo-komunalny), czyli emisja

pochodząca ze spalania paliw w piecach, kotłach domowych oraz z transportu. Wśród innych

głównych przyczyn, ze znacznie mniejszym udziałem procentowym, wymieniane są również

v.p

l

oddziaływanie emisji związanej z ruchem pojazdów oraz oddziaływanie emisji z zakładów

przemysłowych, ciepłowni, elektrowni zlokalizowanych w pobliżu stacji pomiarowej70.

w.

rcl

.go

Zły stan techniczny większości urządzeń wykorzystywanych do spalania, jakość

stosowanych paliw (w tym również odpadów z gospodarstw domowych) w połączeniu

z niekorzystnymi warunkami rozprzestrzeniania się substancji w powietrzu (inwersje

temperatur itd.) oraz z występującymi w niektórych strefach niekorzystnymi warunkami

topograficznymi (kotliny, doliny rzek) decydują o wystąpieniu przekroczeń poziomów

normatywnych. W pierwszej kolejności podejmowane będą działania mające na celu

ograniczenie występowania wysokich stężeń przede wszystkim pyłu (PM10 i PM2,5)

i benzo(a)pirenu oraz redukcję emisji SO2 i NOx. Konieczne jest upowszechnienie

stosowania technologii ograniczających emisje pyłów oraz NOx i SOx, (działanie 45),

m.in. przez modernizację przestarzałych instalacji oraz wdrożenie instrumentów

sprzyjających poprawie jakości powietrza (działanie 46). Priorytetowym działaniem staje

się tworzenie zachęt do wyboru przez mieszkańców niskoemisyjnych systemów ogrzewania

gospodarstw domowych oraz ustabilizowanie i obniżenie cen paliw niskoemisyjnych. Ważna

jest też modernizacja transportu miejskiego w kierunku transportu przyjaznego środowisku,

w tym zwłaszcza wspieranie rozwoju zbiorowego transportu publicznego (w tym szynowego)

i stosowania paliw alternatywnych oraz rozwijanie infrastruktury dla pojazdów

samochodowych o alternatywnym napędzie (elektrycznym i wodorowym), co przyczyni się

do ich popularyzacji. W kontekście wyboru niskoemisyjnych rozwiązań energetycznych

najlepszym narzędziem do mierzenia wpływu różnych form wytwarzania energii na

środowisko jest tzw. ocena cyklu życia (LCA – ang. life cycle assessment). Rozwój

i popularyzacja analizy cyklu życia (LCA) (działanie 47) powinny także doprowadzić do

zwiększenia wykorzystywania tej metody podczas planowania na poziomie strategicznym

(zarówno krajowym, jak i samorządowym), co z kolei, dzięki kompleksowemu poznaniu

oddziaływań analizowanych ścieżek rozwoju na środowisko, powinno doprowadzić do

wdrażania rozwiązań o najmniejszym całościowym oddziaływaniu na środowisko.

Do podstawowych oddziaływań konwencjonalnej energetyki zawodowej na otoczenie

zaliczyć można emisje: pyłów, SO2, NO2 oraz CO2 (tabela 5). Modernizacja energetyki

zawodowej opisana w kierunku interwencji 2.4 powinna więc także uwzględniać inwestycje

zmniejszające jej wieloaspektowe oddziaływanie na środowisko, tak aby ewentualne

zaostrzenie w przyszłości wymagań dotyczących ochrony środowiska nie zagroziło

utrzymaniu krajowego potencjału produkcyjnego energii.

ww

Tabela 5. Emisja ogółem pyłów, SO2, NO2, CO2 oraz CH4 w energetyce zawodowej [Mg]

Popiół lotny

SO2

NO2

CO2

CH4

Rok 1998

94 143

1 038 531

271 189

144 383 000

b.d.

Rok 2004

44 552

684 803

242 539

148 918 000

1 506

Rok 2010

21 649

378 268

238 823

148 573 000

3 163

70

Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2012. Zbiorczy raport krajowy, Instytut Ochrony

Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska,

Warszawa 2013.

v.p

l

Ze względu na zobowiązania międzynarodowe szczególnego znaczenia nabiera

kwestia ograniczenia emisji CO2 z energetyki zawodowej. Cel ten powinien być realizowany

przez aktywne uczestnictwo przedsiębiorców w pracach naukowych nakierowanych na

wskazanie technologii przyczyniającej się do zmniejszenia emisji w sposób najbardziej

efektywny ekonomicznie. Niezwykle ważne jest także profesjonalne administrowanie

systemem zarządzania krajowymi pułapami emisji oraz systemem wsparcia dla odnawialnych

źródeł energii. W Polsce redukcja emisji CO2 z energetyki zawodowej odbywa się przede

wszystkim przez zwiększanie ilości mocy wykorzystujących niskoemisyjne źródła energii,

w tym odnawialne, a w dłuższej perspektywie także wykorzystanie energetyki jądrowej

i niekonwencjonalnych złóż gazu ziemnego.

3.4.

.go

Właściwie zaprojektowane działania zmierzające do poprawy jakości powietrza

wymagają lepszej współpracy na wszystkich szczeblach administracji państwowej

i samorządowej.

Wspieranie nowych i promocja polskich technologii energetycznych

i środowiskowych

w.

rcl

Trendy rozwojowe krajów wysokorozwiniętych pokazują, że budowanie przewagi

konkurencyjnej opartej na wynikach prac badawczo-rozwojowych oraz eksploatującej postęp

naukowo-techniczny może zagwarantować trwały zrównoważony rozwój. Wysoka

innowacyjność technologii energetycznych i środowiskowych poprawia konkurencyjność

gospodarek oraz minimalizuje negatywny wpływ działalności człowieka na środowisko

naturalne, w tym przez zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powietrza oraz gazów

cieplarnianych do atmosfery. W związku z powyższym, aby zrealizować cele w zakresie

zrównoważonego rozwoju, tj. osiągnięcia gospodarki niskoemisyjnej i przyjaznej środowisku,

wsparcia wymagają badania naukowe nad nowymi technologiami i ich wdrożenia. Polska

posiada bardzo niewielką liczbę rozwiązań nowatorskich i w dalszym ciągu należy do

najmniej innowacyjnych krajów w Europie71.

ww

Dużym problemem polskich firm z branży technologii środowiskowych są małe

szanse na wypromowanie swoich rozwiązań za granicą. Stworzenie i rozwój Systemu

Weryfikacji Technologii Środowiskowych (ETV) oraz opracowanie krajowego systemu

monitorowania technologii środowiskowych mogą znacznie poprawić sytuację polskich

przedsiębiorstw technologicznych oraz przyczynić się do pobudzenia innowacyjności. Z tego

powodu ważne jest systematyczne wspieranie badań naukowych, innowacyjności

i wdrożeń w sektorze energetyki i ochrony środowiska (działanie 48). W parze ze

stworzeniem systemu ułatwień dla wdrażania nowych technologii powinny iść działania

modernizujące krajową bazę naukową.

71

Potwierdzają to statystyki, w tym wyniki przygotowanego na zlecenie Komisji Europejskiej raportu European

Innovation Scoreboard 2009, którego celem jest porównawcza analiza poziomu innowacyjności w krajach UE.

v.p

l

Ze względu na problem emisji CO2 z energetyki jednym z rozwiązań powinno być

prowadzenie prac badawczo-rozwojowych nad czystymi technologiami węglowymi72. Dzięki

takim technologiom będzie można wydatnie zmniejszyć emisję CO2 z energetycznego

spalania węgla w sposób ekonomicznie uzasadniony. Wykorzystując posiadany potencjał

rozwoju, należy dążyć do uzyskania przez Polskę pozycji światowego lidera w dziedzinie

rozwoju oraz szerokiego wykorzystania technologii czystego węgla. Szansą na podniesienie

wiarygodności, rozwoju i promocji polskich firm z branży środowiskowej i energetycznej

będzie udział w programach UE poświęconych ekoinnowacjom oraz w projekcie GreenEvo,

którego celem jest międzynarodowy transfer innowacyjnych polskich technologii

(działanie 49), sprzyjających ochronie środowiska i promocja polskiej myśli technologicznej

zagranicą.

.go

Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększenie interakcji między sektorem

naukowym oferującym konkretne rozwiązania na poziomie laboratoryjnym lub

półtechnicznym a przedsiębiorstwami prywatnymi, które dysponują konkretnym kapitałem na

prowadzenie testów w skali przemysłowej. Dla zapewnienia postępu w rozwoju nowych

technologii ważne jest także zapewnienie zgodności między politykami środowiskowymi,

polityką energetyczną a polityką w zakresie badań i rozwoju. Badania i rozwój będą sprzyjać

realizacji celów tych polityk, m.in. osiągnięciu pełnego bezpieczeństwa zaopatrzenia

w energię przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska oraz realizacji celów pakietu

klimatyczno-energetycznego.

w.

rcl

Istotne szanse dla Polski zarówno w wymiarze gospodarczym, jak i geopolitycznym

stwarza produkcja gazu ziemnego ze źródeł niekonwencjonalnych, w tym z łupków. Dzięki

pionierskim pracom poszukiwawczym na skalę europejską Polska ma szansę, jako pierwsza

w Europie, na przemysłową skalę rozpocząć wydobywanie gazu. Ponadto dzięki szeroko

zakrojonej współpracy międzynarodowej, Polska już uczestniczy w transferze najnowszych

osiągnięć

technologicznych

wykorzystywanych

przy pracach

poszukiwawczo-eksploatacyjnych związanych z gazem z łupków, w związku z czym ma szansę stać się

liderem regionu w innowacyjnych technologiach w tym obszarze.

3.5.

Promowanie zachowań ekologicznych oraz tworzenie warunków do

powstawania zielonych miejsc pracy

ww

Skuteczna ochrona środowiska wymaga zaangażowania wszystkich obywateli

w działania podstawowe, do których można zaliczyć świadomą konsumpcję, w tym ochronę

zasobów, a więc ograniczenie ilości wytwarzanych odpadów w gospodarstwach domowych

oraz segregację wytworzonych odpadów, oszczędzanie energii i wody, a także aktywną

ochronę przyrody. W tym celu nie wystarczy stosowanie zakazów i kar, dużo bardziej

72

Pojęcie czyste technologie węglowe (CTW) jest używane w odniesieniu do wszelkich działań zmniejszających

uciążliwość ekologiczną produkcji i wykorzystania węgla. Za czyste technologie węglowe uważane są

technologie zaprojektowane w celu poprawy skuteczności eksploatacji, przeróbki, przetwarzania oraz utylizacji

węgla, pozwalające na wyeliminowanie lub znaczne ograniczenie szkodliwego wpływu tych procesów na

środowisko naturalne.

v.p

l

skuteczne podejście opiera się na informowaniu i edukowaniu społeczeństwa o wpływie ich

codziennych zachowań na stan środowiska i jakość życia.

w.

rcl

.go

Kreowanie ekologicznych zachowań Polaków będzie wiązało się ze zmniejszeniem

presji na środowisko, a co za tym idzie nakładów na usuwanie zagrożeń i zanieczyszczeń.

Istotne jest również uświadamianie społeczeństwu środowiskowych konsekwencji

codziennych indywidualnych działań. Należy także skoncentrować uwagę na informowaniu

o realnych zagrożeniach wynikających m.in. z zanieczyszczenia środowiska, chaotycznej

zabudowy przestrzeni, zanikania gatunków roślin, zwierząt i całych ekosystemów73,

nieracjonalnego wykorzystania zasobów naturalnych, nieefektywnego korzystania z energii

i środków transportu oraz braku systemów segregacji odpadów. Należy również pokazywać

wymierne korzyści, np. finansowe i zdrowotne, związane z racjonalnym gospodarowaniem

zasobami środowiskowymi i świadomą konsumpcją74. Istotne jest więc systematyczne

zwiększanie świadomości ekologicznej Polaków i zmiana zachowań w obszarach

objętych strategią (działanie 50). Dla kształtowania świadomości ekologicznej

i promowania w społeczeństwie ekologicznych postaw i zachowań niezbędne jest rozwijanie

szeroko dostępnej oferty edukacyjnej w zakresie racjonalnego gospodarowania zasobami

środowiskowymi, zagrożeń wynikających z wpływu człowieka na środowisko oraz znaczenia

działań na rzecz ochrony środowiska dla zapewnienia zrównoważonego rozwoju. Aby oferta

edukacyjna w tym zakresie była skuteczna, powinna obejmować całość edukacji i uczenia się

(formalnego, pozaformalnego i nieformalnego). W edukacji formalnej dotyczy to

zaangażowania wszystkich poziomów kształcenia – od przedszkola do kształcenia wyższego

i kształcenia dorosłych, łącznie z kształceniem ogólnym i zawodowym (z uwzględnieniem ich

specyfiki). W edukacji innej niż formalna szczególną rolę ma rozwój świadomości

ekologicznej na stanowiskach pracy oraz w działalności organizacji obywatelskich. Edukacja

na rzecz zrównoważonego rozwoju, ze względu na swoją złożoność i szeroki zasięg, jest

szczególnie użyteczna w kształtowaniu przekrojowych kompetencji kluczowych młodzieży

i dorosłych. Rozwijanie takiej edukacji wymaga aktywnego udziału interesariuszy edukacji

formalnej oraz edukacji innej niż formalna, w tym pracodawców, organizacji społecznych,

lokalnych społeczności.

ww

Dodatkowym działaniem edukacyjno-promocyjnym będzie rozpowszechnianie

wśród przedsiębiorców zrównoważonych wzorców produkcji, w tym systemów

zarządzania środowiskowego (działanie 51). Stosowanie efektywniejszych środowiskowo

rozwiązań w firmach, wraz ze wzrostem świadomości ekologicznej społeczeństwa, będzie

stawać się niezbędnym wymogiem wynikającym z zasad rynkowych.

73

Osób, które pozytywnie oceniają obecny stan środowiska, powietrza, różnorodności biologicznej i wody, jest

więcej niż połowa – od 51% do 55%. Na tle wymienionych zasobów w przypadku różnorodności biologicznej

mniej jest ocen negatywnych (29% w porównaniu do około 40%) oraz więcej odpowiedzi „trudno powiedzieć”.

Świadczyć to może o stosunkowo niskiej świadomości tego, czym jest różnorodność biologiczna. Badania

świadomości i zachowań ekologicznych…, dz. cyt.

74

30% respondentów często zwraca uwagę na oznaczenia ekologiczne na produktach, 37% robi to rzadko,

a 23% wcale. Co trzeci Polak (35%) deklaruje gotowość ponoszenia dodatkowych kosztów związanych

z wyborem rozwiązań ekologicznych. Większość (59%) natomiast nie decyduje się na wybór takich rozwiązań,

jeśli istnieją inne, tańsze. Badania świadomości i zachowań ekologicznych… dz. cyt.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Ponadto z punktu widzenia rozwoju nowoczesnej, innowacyjnej gospodarki

niezmiernie istotne jest tworzenie zielonych miejsc pracy (działanie 52), m.in. przez

zwiększenie zapotrzebowania na rynku pracy na specjalistów z dziedziny energetyki

odnawialnej i ochrony środowiska, poprawy efektywności energetycznej oraz innych

związanych z minimalizowaniem wpływu człowieka na środowisko. Niezbędne jest stałe

poszerzanie i uzupełnianie kompetencji i kwalifikacji osób pracujących w zawodach

związanych z energetyką i ochroną środowiska, m.in. przez rozwijanie poradnictwa

edukacyjnego i zawodowego przez całe życie (ang. lifelong guidance).

ww

MG

1) inicjowanie działań na rzecz utrzymania odpowiednich mocy

wydobywczych,

2) promowanie nowoczesnych technologii w sektorze górnictwa

Dążenie do utrzymania

wydobycia węgla na

poziomie zapewniającym

1

2

Polityka energetyczna

Polski

v.p

l

.go

-/-

MG, PIG-PIB,

jednostki

samorządu

terytorialnego

Koncepcja Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030, Program działalności

górnictwa węgla

kamiennego w Polsce

w latach 2007–2015, plany

zagospodarowania

przestrzennego

województw

Dokumenty

powiązane

Monitor Polski

Rozwinięcie skrótów użytych w tabeli: MG – Ministerstwo Gospodarki, MŚ – Ministerstwo Środowiska, GDOŚ – Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, GIOŚ –

Generalny Inspektor Ochrony Środowiska, WIOŚ – Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, RDOŚ – Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, WUG – Wyższy Urząd

Górniczy, MIiR – Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, MSP – Ministerstwo Skarbu Państwa, MSZ – Ministerstwo Spraw Zagranicznych, MF – Ministerstwo Finansów,

PIG-PIB – Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, KZGW – Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, RZGW – Regionalny Zarząd Gospodarki

Wodnej, MRiRW – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, NFOŚiGW – Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, WFOŚiGW – wojewódzki

Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, URE – Urząd Regulacji Energetyki, MNiSW – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, NCBiR – Narodowe

Centrum Badań i Rozwoju, NCN – Narodowe Centrum Nauki, MPiPS – Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, ARR – Agencja Rynku Rolnego, ARiMR – Agencja

Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, PGL LP – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, PAA – Państwowa Agencja Atomistyki.

75

MŚ

1) inicjowanie badań rozpoznawczych surowców energetycznych,

2) opracowanie ekspertyzy na temat występowania kolizji między

miejscami

zalegania

złóż

surowców energetycznych

a obszarami chronionymi i korytarzami ekologicznymi,

3) sporządzenie wykazu złóż o znaczeniu strategicznym dla kraju

z określeniem przestrzennego zasięgu ich zalegania,

4) objęcie ochroną strategicznych złóż węgla kamiennego

i brunatnego oraz innych surowców energetycznych.

w.

rcl

Kontynuowanie

rozpoznania

występowania surowców

energetycznych

i stworzenie możliwości

ich eksploatacji na

terytorium kraju oraz

wskazanie złóż

strategicznych

Instytucje

zaangażowane

w realizację75

Kierunek Interwencji 1.1. Racjonalne i efektywne gospodarowanie zasobami kopalin

Wytyczne/Narzędzia/Zadania

Nazwa działania

Nr

Instytucja

odpowiedzialna/

Kordynator

4. Główne kierunki interwencji i zadania w obszarze energetyki i środowiska

ww

Wykorzystanie

podziemnych struktur

geologicznych

5

68

MŚ

1) rozpoznanie geologiczne złóż soli kamiennej, sczerpanych złóż

węglowodorów i innych struktur geologicznych pod kątem

magazynowania gazu ziemnego oraz ropy naftowej (i ew.

głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych),

2) wykonanie bilansu pojemności struktur geologicznych,

w których możliwe jest składowanie CO2 wraz z analizą

zagrożeń wynikających z tego sposobu składowania

zanieczyszczeń.

PIG-PIB

Polityka energetyczna

Polski

v.p

l

Polityka energetyczna

Polski, Koncepcja

Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030, strategie rozwoju

województw

Polityka energetyczna

Polski

Monitor Polski

MG, PIG-PIB,

samorząd

województwa

GDOŚ, GIOŚ,

WUG, MG, MIiR,

MSP, MSZ, MF,

instytuty badawcze

.go

MŚ

Rozpoznanie możliwości

wykorzystania energii

geotermalnej

4

3

1) rozpoznanie występowania na obszarze kraju złóż wód

termalnych pod kątem ich ekonomicznej eksploatacji,

2) promowanie

efektywnych

przedsięwzięć

związanych

z wydobywaniem wód termalnych.

Przygotowanie i wdrożenie

przejrzystej struktury

prawno-regulacyjnej

w obszarze wydobycia

gazu łupkowego

MŚ

w.

rcl

węgla

dla

zwiększenia

konkurencyjności,

poprawy

bezpieczeństwa pracy, ochrony środowiska oraz stworzenie

podstaw pod rozwój technologiczny i naukowy,

3) promowanie możliwości prośrodowiskowego pozyskiwania

energii z węgla (np. zgazowanie podziemne),

4) zwiększenie stopnia zagospodarowania metanu uwalnianego

przy eksploatacji węgla w kopalniach przez modyfikację

obowiązującego systemu wsparcia.

1) opracowanie analizy nt. oddziaływania wydobycia gazu ze złóż

niekonwencjonalnych na środowisko naturalne,

2) analiza najlepszych praktyk w zakresie poszukiwań

i wydobycia, które minimalizują ich wpływ na środowisko

naturalne,

3) opracowanie regulacji służących racjonalnej gospodarce

złożami gazu łupkowego,

4) stworzenie warunków do zagospodarowania potencjału gazu

łupkowego,

5) prowadzenie kampanii promocyjnej na szczeblu krajowym

i unijnym, dotyczącej aspektów pozyskiwania i wykorzystania

gazu łupkowego w Polsce.

zaspokojenie

zapotrzebowania

krajowego

MŚ

-/-

Racjonalizacja

korzystania z wód

69

MŚ

KPZK,

strategie rozwoju

województw

nie dotyczy

v.p

l

KZGW,

NFOŚiGW,

WFOŚiGW, MIiR,

RZGW, jednostki

samorządu

terytorialnego

.go

1) wprowadzenie regulacji prawnych wprowadzających zasadę

pełnego zwrotu kosztów za korzystanie z wody,

2) kontrolowanie i zmniejszenie strat wody w systemach

wodociągowych do wielkości akceptowalnych pod względem

technicznym i ekonomicznym,

3) działania edukacyjne promujące oszczędzanie wody w celu

osiągnięcia trwałej świadomości wszystkich użytkowników wód

o potrzebie racjonalnego i oszczędnego korzystania z zasobów

wodnych,

4) wdrożenie nowych technologii służących oszczędzaniu wody

i powtórnemu wykorzystywaniu wód zużytych (tzw. szarej

wody),

5) wdrożenie rozwiązań wykorzystujących dla celów lokalnego

zaopatrzenia w wodę zasoby wodne pochodzące bezpośrednio

z opadów,

6) uwzględnianie w procesie planowania przestrzennego

ograniczeń związanych z zaopatrzeniem w wodę,

7) wdrożenie zasad proporcjonalnej partycypacji w utrzymaniu

urządzeń wodnych,

8) opracowanie bilansów zasobów wód powierzchniowych

i podziemnych (statyczne i dynamiczne) oraz wdrożenie

Systemu Informatycznego Gospodarki Wodnej, pozwalającego

analizować sytuację w zakresie zasobów w zlewniach,

9) opracowanie warunków korzystania z wód zlewni i na ich

Kierunek Interwencji 1.2. Gospodarowanie wodami dla ochrony przed: powodzią, suszą i deficytem wody

w.

rcl

1) zapobieganie nielegalnej eksploatacji kopalin,

2) analiza zasadności tworzenia zachęt dla przedsiębiorców do

korzystania z nowoczesnych technologii pozyskiwania

surowców energetycznych,

3) rozwój działalności informacyjnej w odniesieniu do ludności

lokalnej w zakresie prowadzenia prac geologicznych

i eksploatacji kopalin,

4) poprawa koordynacji działań między poszczególnymi organami

administracji geologicznej i organami nadzoru górniczego.

Monitor Polski

7

6

ww

Ograniczenie presji

wywieranej na środowisko

i ludność lokalną podczas

prowadzenia prac

geologicznych, jak i tych

dotyczących eksploatacji

i magazynowania kopalin

Wdrożenie mechanizmów

wartościowania usług

ekosystemów do sektora

gospodarki wodnej

Dostosowanie sektora

gospodarki wodnej do

zmian klimatu

Zreformowanie struktur

gospodarki wodnej

8

9

10

ww

MIiR, KZGW,

RZGW

Koncepcja Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030

v.p

l

Krajowa strategia ochrony

i zrównoważonego

użytkowania

różnorodności

biologicznej, Koncepcja

Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030, Strategia Rozwoju

Transportu

Krajowa strategia ochrony

i zrównoważonego

użytkowania

różnorodności

biologicznej, strategie

rozwoju województw

Monitor Polski

70

MŚ

KZGW, MIiR

MRiRW, zarządy

melioracji

i urządzeń

wodnych, RZGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego

KZGW, RZGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego

.go

1) rozdzielenie funkcji zarządzania wodą w zlewniach od funkcji

utrzymania wód

* w ramach funkcji zarządzania

− opracowywanie planów gospodarowania wodami,

− ustalanie warunków korzystania z wód,

− ustalanie zasad zwrotu kosztów usług wodnych,

MŚ

MŚ

warunkowanie podejmowanych decyzji również kosztami

wynikającymi ze zmian zasobów wodnych.

1) opracowanie wstępnej oceny ryzyka powodziowego, map

zagrożenia powodziowego oraz map ryzyka powodziowego dla

obszarów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi,

2) wpisanie do prawa regulacji dotyczących planowania

przestrzennego,

budownictwa,

działań

w

rolnictwie

wspomagających proces adaptacji, a zarazem zapobiegających

powstawaniu

zagrożeń

społeczeństwa,

gospodarki

i środowiska,

3) opracowanie i wdrażanie programów zwiększania naturalnej

i sztucznej retencji wodnej mających na celu zwiększanie

pojemności retencyjnej zlewni w celu spowalniania spływu

powierzchniowego oraz przywracanie dobrego stanu

przyrodniczego ekosystemów wodnych i od wody zależnych –

zgodnie z dyrektywami UE: 2000/60/WE i 2007/60/WE,

4) dokonanie inwentaryzacji stopni piętrzących i jazów oraz

zidentyfikowanie obiektów, które mogą pełnić funkcje

energetyczne,

5) analiza możliwości regulowania rzek przy zastosowaniu

ekonomicznie i ekologicznie uzasadnionych systemów

energetyczno-przeciwpowodziowych

oraz

parametrów

eksploatacyjnych dróg wodnych śródlądowych pełniących

funkcję transportową.

1)

w.

rcl

podstawie wydawanie pozwoleń wodno-prawnych.

Inwentaryzacja oraz

stworzenie spójnego

systemu informacji

opartego o technologie

informatyczne o zasobach

gatunków i siedlisk

przyrodniczych kraju

wraz z wyceną wartości

środowiska

przyrodniczego

71

1) stworzenie jednolitej bazy danych na podstawie istniejących

inwentaryzacji

przyrodniczych

gmin

i

pozostałych

funkcjonujących inwentaryzacji przyrodniczych, np. obszarów

Natura 2000 i planów zadań ochronnych lub planów ochrony,

2) opracowanie jednolitych kryteriów prowadzenia inwentaryzacji

przyrodniczych na potrzeby publiczne i prowadzonych

postępowań administracyjnych,

3) uzupełnienie i aktualizacja inwentaryzacji przyrodniczych dla

stworzenia kompleksowej bazy danych dla całego terytorium

kraju oraz opracowanie i wdrożenie zasad i zakresu aktualizacji

i udostępniania danych,

4) opracowanie

podstaw

wyceny

wartości

środowiska

z uwzględnieniem specyfiki krajowej,

5) opracowanie i uchwalenie wymaganych prawem planów

ochrony i planów zadań ochronnych dla obszarów cennych

przyrodniczo,

MŚ

Krajowa strategia ochrony

i zrównoważonego

użytkowania

różnorodności biologicznej

v.p

l

MRiRW, GDOŚ,

RDOŚ,

NFOŚiGW,

WFOŚiGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego

Monitor Polski

11

.go

w.

rcl

Kierunek Interwencji 1.3. Zachowanie bogactwa różnorodności biologicznej, w tym wielofunkcyjna gospodarka leśna

ww

− sprawowanie kontroli gospodarowania wodami,

− prowadzenie Systemu Informatycznego Gospodarki Wodnej,

− prowadzenie ochrony przeciwpowodziowej wynikającej

z planów zarządzania ryzykiem powodziowym, map zagrożenia

powodziowego i map ryzyka powodziowego, wydawanie

decyzji administracyjnych w tym zakresie,

− koordynowanie programów inwestycyjnych gospodarki wodnej

w zlewniach, w tym ochrony przeciwpowodziowej oraz

w obszarze sieci dróg wodnych śródlądowych pełniących

funkcję transportową,

* w ramach funkcji utrzymania wód

− utrzymanie wszystkich wód powierzchniowych w układzie

zlewni,

2) opracowanie i wdrożenie jasnych kryteriów finansowania zadań

gospodarki wodnej, zarówno inwestycji, zadań utrzymania wód,

usuwania skutków powodzi, jak i zadań planistycznych

wynikających z realizacji funkcji zarządzania.

Stworzenie warunków

ochrony korytarzy

ekologicznych

i przeciwdziałanie

fragmentacji przestrzeni

przyrodniczej

Przywrócenie/utrzymanie

właściwego stanu ochrony

siedlisk i gatunków

12

13

ww

1) sporządzanie planów zadań ochronnych/planów ochrony dla

obszarów Natura 2000,

2) utrzymanie

i

odtwarzanie

naturalnych

ekosystemów

retencjonujących wodę, szczególnie w obszarach górskich,

3) przebudowa składu gatunkowego zbiorowisk leśnych i wzrost

ich areału przy równoczesnym maksymalnym ograniczeniu

gruntów ornych na korzyść użytków zielonych na terenach

górskich,

4) powiązanie systemu dolin rzecznych (jako naturalnych

korytarzy

ekologicznych)

z

zarządzaniem

ryzykiem

powodziowym, systemem obszarów chronionych i programem

zwiększania możliwości retencyjnych oraz przeciwdziałania

powodzi i suszy w ekosystemach leśnych na niżu,

5) zwiększenie

powierzchni

zrekultywowanych

gruntów

zdewastowanych i zdegradowanych przez odbudowę pokrywy

glebowej, szaty roślinnej i poprawę jakości wód gruntowych,

6) usuwanie, kontrola i przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się

gatunków obcych, które zagrażają rodzimym gatunkom lub

siedliskom przyrodniczym.

MŚ

Krajowa strategia ochrony

i zrównoważonego

użytkowania

różnorodności

biologicznej, strategie

rozwoju województw,

Koncepcja Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030

v.p

l

GDOŚ, RDOŚ,

PGL LP, KZGW,

RZGW,

NFOŚiGW,

WFOŚiGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego

Krajowa strategia ochrony

i zrównoważonego

użytkowania

różnorodności

biologicznej,

Koncepcja Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030, strategie rozwoju

województw, plany

zagospodarowania

przestrzennego

Monitor Polski

72

MŚ

MIiR, GDOŚ,

RDOŚ, PGL LP,

KZGW, RZGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego

.go

1) opracowanie przebiegu korytarzy ekologicznych w Polsce i ich

kategoryzacji,

2) stworzenie podstaw prawnych dla ochrony korytarzy

ekologicznych,

3) wdrożenie i integracja ochrony korytarzy ekologicznych do

polityki przestrzennej na wszystkich poziomach organizacji

państwa oraz polityk sektorowych, zwłaszcza w odniesieniu do

rolnictwa, leśnictwa, gospodarki wodnej.

w.

rcl

6) opracowanie ogólnopolskich strategii ochrony/zarządzania

gatunkami (w tym gat. konfliktowe i zagrożone) oraz krajowego

programu ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych.

MIiR

MŚ

MIiR,

MŚ

1) budowa systemu monitorowania osuwisk,

2) zabezpieczenie cennych gospodarczo złóż surowców

mineralnych, w tym wód leczniczych, wód termalnych

i solanek.

1) analizowanie trendów przestrzennych i wprowadzanie działań

korygujących,

2) wdrożenie i promowanie dobrych praktyk (w tym dobrej

praktyki krajobrazowej) w celu eliminowania konfliktów

Reforma systemu

planowania

przestrzennego w Polsce

(część A)

Reforma systemu

planowania

przestrzennego w Polsce

(część B)

Wdrożenie mechanizmów

monitorowania

i utrzymania ładu

15A

15B

16

Koncepcja Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030, plany

zagospodarowania

przestrzennego

województwa, miejscowe

plany zagospodarowania

Koncepcja Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030,

Krajowa strategia ochrony

GDOŚ, RDOŚ,

PIG-PIB, MG,

MIiR, KZGW,

RZGW, jednostki

samorządu

terytorialnego

MG, GDOŚ,

KZGW, RDOŚ,

RZGW, jednostki

samorządu

v.p

l

.go

Koncepcja Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030,

plany zagospodarowania

przestrzennego

województwa, miejscowe

plany zagospodarowania

przestrzennego

Krajowy program

zwiększania lesistości,

Polityka leśna państwa

Monitor Polski

73

PGL LP

MRiRW, GDOŚ,

RDOŚ, PIG-PIB,

MG, MŚ, jednostki

samorządu

terytorialnego

Kierunek Interwencji 1.4. Uporządkowanie zarządzania przestrzenią

1) stworzenie wielopoziomowego i powiązanego hierarchicznie,

systemu

planowania

przestrzennego,

od

szczebla

ogólnokrajowego aż po szczebel lokalny z uwzględnieniem

aspektu krajobrazowego i wykorzystującego system informacji

przyrodniczej i kulturowej,

2) określenie zasad zmiany przeznaczenia terenu zapewniających

bezpieczeństwo inwestycyjne przy uwzględnieniu wymogów

ochrony środowiska i dóbr kultury,

3) uporządkowanie stanu prawno-własnościowego nieruchomości

w ewidencji gruntów.

w.

rcl

14

MŚ

Adaptacja

wielofunkcyjnej

gospodarki leśnej do

zmieniających się

warunków

ww

1) dostosowanie składu gatunkowego drzewostanów do siedliska

oraz zwiększenie różnorodności genetycznej i gatunkowej

biocenoz leśnych,

2) rozbudowa funkcji leśnych banków genów,

3) opracowanie i wdrożenie narzędzi pozwalających na wycenę

usług pozaprodukcyjnych gospodarki leśnej,

4) racjonalna gospodarka łowiecka służąca ochronie środowiska

oraz rozwojowi rolnictwa i rybactwa,

5) uwzględnienie aspektów zmian klimatu w Narodowym

Programie Leśnym i innych dokumentach programowych

związanych z ochroną przyrody (różnorodności biologicznej).

Stworzenie

kompleksowego programu

edukacyjnego poprawy

efektywności

energetycznej

74

1) stworzenie mechanizmu wymiany informacji, doświadczeń

i najlepszych praktyk dotyczących poprawy efektywności

energetycznej,

2) stworzenie mechanizmu umożliwiającego użytkownikom

końcowym łatwy dostęp do wiedzy i szkoleń nt. możliwych

środków poprawy efektywności energetycznej,

3) zobligowanie operatorów systemów dystrybucyjnych energii do

przekazywania odbiorcom końcowym, razem z rachunkiem za

energię, informacji umożliwiających porównanie obecnego

zużycia ze zużyciem za ten sam okres w roku poprzednim,

4) upowszechnianie wiedzy nt. norm efektywności energetycznej,

jak PN 16001, ISO 14001 i ISO 5001,

5) wspieranie przedsięwzięć ukierunkowanych na oszczędzanie

energii elektrycznej przez gospodarstwa domowe,

6) wspieranie przedsięwzięć służących poprawie efektywności

energetycznej w transporcie.

MG

MIiR, MEN

terytorialnego

Polityka energetyczna

Polski

i zrównoważonego

użytkowania

różnorodności

biologicznej, plany

zagospodarowania

przestrzennego

województwa,

miejscowe plany

zagospodarowania

przestrzennego, programy

ochrony powietrza

v.p

l

.go

Kierunek Interwencji 2.2. Poprawa efektywności energetycznej

w.

rcl

o przestrzeń,

3) wdrożenie

wytycznych

metodycznych

dotyczących

uwzględnienia w planach zagospodarowania przestrzennego

wymagań ochrony środowiska i gospodarki wodnej,

w szczególności wynikających z opracowań ekofizjograficznych,

prognoz

oddziaływania

na

środowisko

z uwzględnieniem oddziaływania na krajobraz, map zagrożenia

powodziowego i map ryzyka powodziowego, programy ochrony

powietrza,

4) przeprowadzenie inwentaryzacji i waloryzacji krajobrazu

w Polsce oraz analiza skuteczności przepisów zapewniających

ochronę krajobrazu na poziomie aktów planistycznych.

Monitor Polski

17

ww

przestrzennego

Wspieranie rozwoju

wysokosprawnej

kogeneracji

i ciepłownictwa

19

1) dokonanie analizy potencjału wysokosprawnej kogeneracji

i ciepłownictwa,

2) opracowanie

mechanizmów

wsparcia

wysokosprawnej

kogeneracji, poprzedzone analizą potencjału technologii oraz

celowości zastosowania mechanizmów wsparcia,

3) podejmowanie działań służących poprawie efektywności

funkcjonowania przedsiębiorstw ciepłowniczych,

4) opracowanie katalogu działań służących zwiększeniu liczby

odbiorców podłączonych do sieci ciepłowniczej.

MG

-/-

-/-

MIiR, URE

Program rozwoju

wysokosprawnej

kogeneracji do 2030 roku

Polityka energetyczna

Polski

Polityka energetyczna

Polski

v.p

l

.go

MG

1) analiza możliwości wprowadzenia odpowiednich uregulowań

prawnych dotyczących firm ESCO m.in. w prawie zamówień

publicznych, ustawie o partnerstwie publiczno-prywatnym

i innych,

2) promocja formuły ESCO.

w.

rcl

MG

finansowego

dla

1) opracowanie mechanizmów wsparcia

budownictwa efektywnego energetycznie.

Dywersyfikacja źródeł

i kierunków dostaw gazu

ziemnego i ropy naftowej

75

1) dywersyfikacja dostaw ropy naftowej i gazu ziemnego do Polski

z innych regionów świata, m.in. przez budowę infrastruktury

przesyłowej.

MG

MSZ, MIiR, MSP,

podmioty

komercyjne

rekomendowane do

realizacji działania

Polityka energetyczna

Polski

Monitor Polski

Kierunek Interwencji 2.3. Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw importowanych surowców energetycznych

Promocja działalności

firm ESCO i zniesienie

uregulowań prawnych

utrudniających ich

działanie

18

ww

Stworzenie możliwości

dokonywania działań

proefektywnościowych

przez osoby prywatne,

a w szczególności przez

spółdzielnie i wspólnoty

mieszkaniowe, oraz

wspieranie budownictwa

efektywnego energetycznie

MG

1) wspieranie inwestycji dotyczących rozbudowy infrastruktury

magazynowej ropy naftowej i gazu ziemnego,

2) ocena zasadności i skutków ekonomicznych zniesienia

obowiązku fizycznego utrzymywania zapasów przez

przedsiębiorców w zamian za opłatę celową, przeznaczoną na

utrzymywanie zapasów przez podmiot prawa publicznego,

3) dokonanie zmian prawno-regulacyjnych w kierunku usunięcia

barier w realizacji inwestycji magazynowych.

MG

1) monitorowanie i wsparcie polityczne dla inwestycji dotyczących

rozbudowy połączeń z sieciami energetycznymi państw

sąsiadujących,

2) likwidacja

ograniczeń

sieciowych

wewnątrz

kraju,

powodujących obniżenie zdolności importu energii.

Pozyskiwanie dostępu do

złóż gazu ziemnego i ropy

naftowej poza granicami

naszego kraju

Silniejsza integracja

z rynkami naszych

sąsiadów

23

24

25

v.p

l

Polityka energetyczna

Polski

26

Wdrożenie rozwiązań

dotyczących

inteligentnych sieci

76

1) wdrożenie

aktu

prawnego

regulującego

zagadnienie

inteligentnych sieci odpowiednio dla sieciowych nośników

energii (gazu ziemnego, energii elektrycznej i ciepła),

2) realizacja działań w zakresie rozwoju inteligentnych sieci

MG

MŚ, NFOŚiGW,

URE

Polityka energetyczna

Polski

Kierunek Interwencji 2.4. Modernizacja sektora elektroenergetyki zawodowej, w tym przygotowania do wprowadzenia energetyki jądrowej

URE, MSZ

Polityka energetyczna

Polski

Polityka energetyczna

Polski

Polityka energetyczna

Polski

Monitor Polski

MSZ

MIiR, podmioty

komercyjne

rekomendowane do

realizacji działania

MIiR, MSP,

podmioty

komercyjne

rekomendowane do

realizacji działania

.go

MG

1) wsparcie polityczne dla inwestycji służących zwiększeniu

pozyskiwania gazu ziemnego i ropy naftowej przez firmy

krajowe.

Zwiększenie

i modernizacja pojemności

magazynowych

22

w.

rcl

MG

Rozbudowa

i modernizacja systemu

sieci przesyłowych

i dystrybucyjnych gazu

ziemnego i ropy naftowej

ww

1) monitorowanie

inwestycji

dotyczących

infrastruktury

przesyłowej i dystrybucyjnej gazu ziemnego i ropy naftowej,

2) rozbudowa połączeń międzysystemowych,

3) wspieranie zagospodarowania energetycznego ciśnienia złóż

gazu ziemnego i ciśnienia zawartego w transportowanym gazie,

4) likwidacja barier prawnych i proceduralnych wpływających

negatywnie na rozbudowę i modernizację sieci przesyłowych

i dystrybucyjnych gazu ziemnego i ropy naftowej.

Kontynuowanie prac nad

wdrażaniem energetyki

jądrowej

27

w.

rcl

MG

1) tworzenie warunków sprzyjających rozwojowi energetyki

jądrowej w Polsce,

2) kontynuowanie finansowania badań naukowych i prac

rozwojowych dot. energetyki jądrowej,

3) znalezienie lokalizacji nowego składowiska odpadów niskoi średnioaktywnych oraz rozpoczęcie jego budowy,

4) przygotowanie do zamknięcia Krajowego Składowiska

Odpadów Promieniotwórczych w Różanie,

5) rozpoczęcie prac nad znalezieniem lokalizacji składowiska

finalnego,

głębokiego,

składowania

długożyciowych

wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych.

MG

Polityka energetyczna

Polski, Program polskiej

energetyki jądrowej

Polityka energetyczna

Polski

v.p

l

URE

PAA, Zakład

Unieszkodliwiania

Odpadów

Promieniotwórczych

.go

1) monitorowanie

inwestycji

dotyczących

realizacji

elektroenergetycznej infrastruktury przesyłowej najwyższych

napięć

ze

szczególnym

uwzględnieniem

połączeń

transgranicznych i międzyregionalnych,

2) monitorowanie

inwestycji

dotyczących

realizacji

elektroenergetycznej

infrastruktury

dystrybucyjnej

ze

szczególnym uwzględnieniem połączeń międzyregionalnych

sieciami wysokiego napięcia,

3) dążenie do zachowania spójności w rozwoju krajowej

infrastruktury przesyłowej i dystrybucyjnej – wyrównanie

różnic regionalnych w zakresie bezpieczeństwa dostaw energii,

4) zmodyfikowanie dostępnych programów wsparcia, tak aby

w większym stopniu uwzględniać aspekt modernizacji linii

przesyłowych i dystrybucyjnych (w tym poprawę ich

efektywności energetycznej) oraz produkcję chłodu i ciepła.

Rozwój konkurencji na

rynkach paliw i energii

77

1) kontynuowanie działań służących ułatwieniu zmiany

sprzedawcy energii elektrycznej,

2) określenie działań służących wzmocnieniu pozycji odbiorcy

MG

URE

Polityka energetyczna

Polski, Polityka Rządu RP

dla przemysłu naftowego

Monitor Polski

Kierunek Interwencji 2.5. Rozwój konkurencji na rynkach paliw i energii oraz umacnianie pozycji odbiorcy

Stałe identyfikowanie

i usuwanie barier

utrudniających

funkcjonowanie sektora

elektroenergetycznego

ww

i zarządzania popytem,

3) kontynuowanie wsparcia finansowego ze środków NFOŚiGW

na rozwiązania „smart grid” i „smart metering”.

.go

w.

rcl

MG

1) promowanie rozwoju OZE wśród podmiotów gospodarczych,

w celu zapewnienia realizacji zobowiązań międzynarodowych

w udziale OZE w finalnym zużyciu energii oraz w celu

wykreowania jak największej liczby miejsc pracy w sektorze

energetyki odnawialnej.

Działania mające na celu

promocję energetyki

odnawialnej w Polsce

30

31

78

MG

Wspieranie inwestycji

w odnawialne źródła

energii

Polityka energetyczna

Polski, Krajowy plan

działań w zakresie energii

ze źródeł odnawialnych

Polityka energetyczna

Polski, Krajowy plan

działania w zakresie

energii ze źródeł

odnawialnych

v.p

l

-/-

MŚ, NFOŚiGW,

WFOŚiGW,

MRiRW

w Polsce,

Polityka konkurencji na

lata 2011–2013

Monitor Polski

1) dokonanie analizy funkcjonującego rozwiązania polegającego

na wpłacie zaliczki przez inwestora OZE za każdy 1 MW mocy

przyłączeniowej,

2) podejmowanie działań zmierzających do poprawy efektywności

wykorzystywania energii ze źródeł odnawialnych,

3) zmodyfikowanie systemu wsparcia OZE,

4) systematyczne usuwanie barier w rozwoju biogazowni

rolniczych, monitoring rozwoju biogazowni rolniczych.

Kierunek Interwencji 2.6. Wzrost znaczenia rozproszonych, odnawialnych źródeł energii

ww

wobec przedsiębiorstw energetycznych,

3) obniżenie obciążeń mających wpływ na cenę energii

elektrycznej dla odbiorców końcowych,

4) rozwój konkurencji na rynku ciepła sieciowego,

5) zapewnienie transparentnych procedur i równorzędnych zasad

korzystania z infrastruktury wykorzystywanej do przesyłu ropy

naftowej,

6) ustawowa regulacja dostępu stron trzecich do infrastruktury

paliwowej (bazy magazynowe, rurociągi produktowe) na

zasadach transparentności i równoprawności,

7) ustalenie nowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf dla usług

przesyłania i magazynowania paliw gazowych,

8) monitorowanie obciążeń, jakie są nakładane na odbiorców

końcowych, przemysł oraz energetykę konwencjonalną

wynikających z systemu wspierania energetyki odnawialnej.

Podjęcie inicjatywy

wspierania powstawania

upraw energetycznych na

glebach najniższych

kategorii

Poprawa lokalnego

bezpieczeństwa

energetycznego

32

33

34

.go

MG

1) podejmowanie inicjatyw wspierania mających na celu

powstawanie upraw energetycznych na glebach najniższych

kategorii (z wyłączeniem użytków wchodzących w skład

systemów ekologicznych), uwzględniając lokalizację z punktu

widzenia ochrony krajobrazu.

w.

rcl

MG

1) wspieranie rozwoju instalacji opartych wyłącznie na biomasie

(a nie na jej współspalaniu z węglem), wykorzystujących

uprawy energetyczne oraz lokalne bioodpady rolnicze

2) objęcie systemem promocji powstawania lokalnych instalacji

energetycznych spalających biomasę.

MŚ, MRiRW,

ARR, ARiMR

MRiRW

79

MG

Polityka energetyczna

Polski, Kierunki rozwoju

biogazowni rolniczych

w Polsce w latach

2010–2020

v.p

l

MRiRW, MŚ,

WFOŚiGW,

NFOŚiGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego

Polityka energetyczna

Polski, Koncepcja

Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030

Polityka energetyczna

Polski, Krajowy Plan

Działań w zakresie energii

ze źródeł odnawialnych

Monitor Polski

1) analizy skuteczności funkcjonującego systemu planowania

energetycznego w województwach i wypracowanie na tej

podstawie bardziej efektywnych rozwiązań,

2) zwiększenie roli samorządów wojewódzkich w kształtowaniu

bezpieczeństwa energetycznego regionów (w tym szczególnie

obszarów wiejskich i podmiejskich) z umocnieniem

koordynacyjnych powiązań z lokalnym planowaniem

energetycznym na poziomie gminnym oraz planowaniem

energetycznym przedsiębiorstw energetycznych,

3) powiązanie planowania energetycznego zgodnie z koncepcją

zagospodarowania przestrzennego,

4) upowszechnianie świadomości ekologicznej na terenach

wiejskich,

5) stworzenie możliwości rozwoju energetyki rozproszonej

wykorzystującej lokalne, odnawialne źródła energii.

Kierunek Interwencji 2.7. Rozwój energetyczny obszarów podmiejskich i wiejskich

ww

Opracowanie zasad

i systemu promocji

wysokosprawnych

instalacji dedykowanych

do spalania biomasy ze

szczególnym

uwzględnieniem małych

instalacji

ww

w.

rcl

1) zwiększanie kontroli jakości zrzutu zanieczyszczeń u źródła.

1) wdrożenie efektywnego systemu planowania przestrzennego.

Promocja dobrych

praktyk rolniczych

Wdrożenie monitoringu

jakości wód na potrzeby

Ramowej Dyrektywy

Wodnej

Objęcie prawną ochroną

strategicznych zbiorników

wód podziemnych oraz

stref ochrony ujęć wód

podziemnych

i powierzchniowych

36

37

38

MŚ

MŚ

Koncepcja Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030,

Program wodno-środowiskowy kraju

Krajowy Program

Oczyszczania Ścieków

Komunalnych

Koncepcja Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030

v.p

l

RZGW

GIOŚ, WIOŚ

MRiRW, jednostki

samorządu

terytorialnego

Krajowy Program

Oczyszczania Ścieków

Komunalnych

Program wodno-środowiskowy kraju,

Koncepcja Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju

2030

Monitor Polski

80

MŚ

MŚ

.go

1) rozwój infrastruktury ochronnej (w szczególności wyposażenie

gospodarstw rolniczych w zbiorniki przechowywania gnojowicy

oraz

zakładów

rolno-spożywczych

w

infrastrukturę

oczyszczania ścieków),

2) zarządzanie przestrzenią wiejską z uwzględnieniem zasad

„dobrej praktyki krajobrazowej”,

3) rozwój wiedzy w zakresie ochrony środowiska rolniczego

i różnorodności biologicznej na obszarach wiejskich i jej

upowszechnianie.

Rozbudowa

infrastruktury

oczyszczania ścieków

35

1) utrzymanie, budowa, rozbudowa i modernizacja infrastruktury

oczyszczania ścieków (zapewnienie finansowania ze środków

funduszy unijnych i krajowych oraz zakończenie realizacji

KPOŚK, który spowoduje redukcję ładunku zanieczyszczeń –

w tym związków biogennych takich jak azot i fosfor,

odprowadzanych do wód – zgodnie z wymogami dyrektywy

91/271/EWG,

2) zagospodarowanie komunalnych osadów ściekowych,

3) realizacja programów sanitacji w zabudowie rozproszonej.

KZGW,

NFOŚiGW,

WFOŚiGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego,

MRiRW

Kierunek Interwencji 3.1. Zapewnienie dostępu do czystej wody dla społeczeństwa i gospodarki

ww

w.

rcl

Wdrażanie

i wspieranie

niskoodpadowych

technologii produkcji oraz

efektywnych ekonomicznie

i ekologicznie technologii

odzysku

i unieszkodliwiania,

w tym termicznego

przekształcania odpadów

41

MŚ, GIOŚ, WIOŚ

Polityka energetyczna

Polski,

Krajowy plan gospodarki

odpadami, Kierunki

rozwoju biogazowni

rolniczych w Polsce

w latach 2010–2020

v.p

l

MG, NFOŚiGW,

WFOŚiGW, PAA,

Zakład

Unieszkodliwiania

Odpadów

Promieniotwórczych

Krajowy plan gospodarki

odpadami

Krajowy plan gospodarki

odpadami

Monitor Polski

81

MŚ

1) wprowadzenie norm prawnych i prowadzenie działań promocyjnych sprzyjających eko-efektywności w procesie produkcji,

2) upowszechnienie oceny cyklu życia produktu (LCA)

w przemyśle, a także zasad produkcji w obiegu (closed loop)

oraz wspieranie oddolnych inicjatyw biznesu na rzecz

zrównoważonego rozwoju (w tym w ramach CSR),

3) zapewnienie finansowania ze środków funduszy unijnych

krajowych (w ramach systemu instytucji funduszy ochrony

środowiska i gospodarki wodnej) projektów inwestycyjnych,

4) budowa instalacji służących do odzysku (w tym recyklingu),

termicznego przekształcania z odzyskiem energii oraz instalacji

unieszkodliwiania odpadów,

5) zwiększenie energetycznego wykorzystania biogazu ze

składowisk odpadów komunalnych,

6) zwiększenie wykorzystywania odpadów rolniczych do produkcji

biogazu w biogazowniach rolniczych,

40

.go

samorząd

województwa

i gminy

1) podniesienie stawek opłat za składowanie zmieszanych

odpadów komunalnych, odpadów ulegających biodegradacji

oraz odpadów, które można poddać procesowi odzysku,

2) kontrola sprawdzająca dostosowanie do wymogów dyrektywy

1999/31/WE z 26 kwietnia 1999 r. składowisk odpadów innych

niż niebezpieczne i obojętne, na których są składowane odpady

komunalne.

Zredukowanie liczby

nieefektywnych, lokalnych

składowisk odpadów

innych niż niebezpieczne

i obojętne

39

gminy

Zapewnienie

funkcjonowania systemu

selektywnego

zbierania/odbierania

odpadów komunalnych

1) intensyfikacja edukacji ekologicznej, mającej na celu m.in.

ograniczenie wytwarzania odpadów u źródła zarówno

u producentów, jak i konsumentów,

2) kształtowanie właściwych wzorców konsumpcyjnych,

3) budowa infrastruktury do selektywnego zbierania odpadów

komunalnych,

4) pełne wdrożenie nowego systemu gospodarki odpadami

komunalnymi zgodnie z ustawą z dnia 13 września 1996 r.

o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

MŚ, WFOŚiGW,

NFOŚiGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego

3.2. Racjonalne gospodarowanie odpadami, w tym wykorzystanie ich na cele energetyczne

w.

rcl

Remediacja terenów

zanieczyszczonych oraz

rekultywacja terenów

zdegradowanych, innych

niż zanieczyszczone

44

v.p

l

GDOŚ, GIOŚ,

WIOŚ, instytuty

badawcze,

jednostki

samorządu

terytorialnego

(dla terenów

będących w ich

władaniu),

WFOŚiGW,

NFOŚiGW

nie dotyczy

nie dotyczy

GIOŚ, MŚ,

MRiRW, RDOŚ,

WIOŚ, instytuty

badawcze, starosta,

inne jednostki

samorządu

terytorialnego (dla

terenów będących

w ich władaniu)

Monitor Polski

82

RDOŚ,

jednostki

samorządu

terytorialnego

(dla terenów

będących

w ich

władaniu)

1) sukcesywna remediacja terenów, na których występuje

historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi,

2) bieżące przeprowadzanie działań naprawczych dla szkód

w środowisku w powierzchni ziemi, które powstały w ostatnich

latach lub powstają aktualnie,

3) rozwój, opracowywanie i popularyzacja technologii remediacji

terenów zanieczyszczonych, w tym metod służących usuwaniu

bądź unieruchamianiu zanieczyszczeń w glebach,

4) bieżąca

rekultywacja

terenów

zdegradowanych

lub

zdewastowanych przez inne niż zanieczyszczenie formy

degradacji, w celu nadania lub przywrócenia im wartości

użytkowych lub przyrodniczych, w tym np. na gruntach rolnych

lub leśnych oraz na terenach po działalności górniczej,

5) upowszechnianie właściwych sposobów przeprowadzania

rekultywacji terenów zdegradowanych pod względem

nie dotyczy

GDOŚ, GIOŚ,

RDOŚ, jednostki

samorządu

terytorialnego,

WFOŚiGW,

NFOŚiGW

.go

GDOŚ

1) działania służące zbieraniu i uporządkowaniu informacji na

temat stanu gleb i ziemi w Polsce, ze wskazaniem głównych

zagrożeń.

Zapewnienie gromadzenia

informacji na temat stanu

gleb i ziemi

43

MŚ/MRiRW

Zapewnienie właściwego

sposobu użytkowania

powierzchni ziemi

1) upowszechnianie informacji, w tym intensyfikacja edukacji

ekologicznej, w zakresie roli i znaczenia gleb jako zasobu

środowiska, występujących zagrożeń dla gleby i ziemi, wpływie

zanieczyszczenia powierzchni ziemi na zdrowie ludzi i stan

pozostałych elementów środowiska,

2) opracowywanie i wdrażanie instrumentów służących ochronie

gleb i ziemi, w tym zapewniających zapobieganie procesom ich

degradacji oraz ograniczanie zagrożeń dla ich funkcji.

42

ww

7) analiza

budowy

krajowego

składowiska

odpadów

radioaktywnych, dla wszystkich typów odpadów (odpady nisko-,

średnio- i wysokoaktywne).

Upowszechnienie

stosowania technologii

ograniczających emisje

pyłów oraz NOx i SOx,

Wdrożenie instrumentów

sprzyjających poprawie

jakości powietrza

45

w.

rcl

46

1) dofinansowanie realizacji działań naprawczych z funduszy

unijnych, krajowych i regionalnych (w ramach systemu

instytucji funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej),

2) wspieranie modernizacji miejskiego transportu zbiorowego

w kierunku transportu przyjaznego dla środowiska,

3) rozpoznanie skali występowania zjawiska „niskiej emisji”

i określenie katalogu działań ograniczających skalę tego

zjawiska,

4) opracowanie katalogu działań wpływających pozytywnie na

rozwój transportu niskoemisyjnego,

5) wspieranie stosowania „paliw ekologicznych” w transporcie

publicznym,

6) zmiany legislacyjne umożliwiające wspieranie, kontrolę

i egzekwowanie działań dotyczących ograniczania niskiej

emisji, w szczególności

a) w zakresie uchwały o zakazie stosowania paliw

nieodpowiedniej jakości,

b) w zakresie możliwości dofinansowania osób fizycznych

w programach ograniczania niskiej emisji (PONE),

c) w zakresie instrumentów podatkowych wspierających

realizację PONE,

MŚ

MG, MIiR, MF,

NFOŚiGW,

WFOŚiGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego

programy ochrony

powietrza, plany działań

krótkoterminowych, plany

zagospodarowania

przestrzennego

województwa,

miejscowe plany

zagospodarowania

przestrzennego

Polityka energetyczna

Polski

v.p

l

MŚ, MIiR,

WFOŚiGW,

NFOŚiGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego

Monitor Polski

83

MŚ

.go

1) upowszechnienie

instalacji

odpylania,

odazotowania

i odsiarczania spalin,

2) opracowanie katalogu działań wpływających pozytywnie na

rozwój transportu niskoemisyjnego,

3) wspieranie stosowania „paliw ekologicznych” w transporcie

publicznym,

4) wsparcie nowych technologii w produkcji kotłów spełniających

wymogi UE, w tym dyrektywy ecodesign (podwyższone

standardy emisyjne dla małych kotłów).

Kierunek Interwencji 3.3. Ochrona powietrza, w tym ograniczenie oddziaływania energetyki

ww

morfologicznym (ukształtowania powierzchni ziemi), w tym

zwłaszcza rekultywacji z wykorzystaniem odpadów.

w.

rcl

MŚ

NFOŚiGW

nie dotyczy

Wspieranie badań

naukowych,

innowacyjności i wdrożeń

w sektorze energetyki

i ochronie środowiska

(część A)

84

1) finansowanie badań naukowych i prac rozwojowych w obszarze

energetyki i ochrony środowiska zgodnie z przepisami ustawy

z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki

(Dz. U. Nr 96, poz. 615, z późn. zm.),

2) realizacja programu kształcenia kadr dla instytucji związanych

z energetyką i ochroną środowiska,

3) wspieranie współpracy umożliwiającej wymianę doświadczeń

między zespołami badawczymi z najlepszymi zagranicznymi

instytutami,

4) realizacja na podstawie Krajowego Programu Badań

strategicznych programów badań naukowych i prac

rozwojowych związanych z nowymi technologiami w zakresie

energetyki (m.in. zmniejszających zużycie energii, czystych

technologii węglowych zmniejszających negatywny wpływ na

środowisko procesów pozyskiwania energii z węgla, technologii

przeróbki węgla, jak np. technologii wykorzystania węgla do

produkcji paliw płynnych i gazowych, technologii węglowych

ogniw paliwowych i gospodarki wodorowej) oraz środowiska

naturalnego,

MNiSW

Polityka energetyczna

Polski, Program rozwoju

Czystych Technologii

Węglowych

v.p

l

NCBiR, NCN,

MG, instytuty

badawcze

.go

Kierunek Interwencji 3.4. Wspieranie nowych i promocja polskich technologii energetycznych i środowiskowych

Rozwój i popularyzacja

analizy cyklu życia (LCA)

1) wspieranie badań w zakresie metod oceny cyklu życia

w obszarze energetyki,

2) popularyzacja wykorzystania metod analizy cyklu życia,

rachunku egzergetycznego i carbon trace (w tym w ocenie

skutków regulacji prawnych i dokumentów strategicznych).

Monitor Polski

48A

47

ww

d) wprowadzenie zakazu sprzedaży odpadów powstających przy

wydobyciu węgla, którymi często opalane są budynki,

7) przygotowanie Krajowego Programu Ochrony Powietrza,

wyznaczającego główne cele do realizacji programów ochrony

powietrza na szczeblu regionalnym i wojewódzkim,

8) przygotowanie katalogu wytycznych dla producentów kotłów

w zakresie dotrzymywania standardów emisyjnych.

Międzynarodowy transfer

innowacyjnych polskich

technologii

48B

w.

rcl

MŚ

1) stworzenie i rozwój Europejskiego Systemu Weryfikacji

Technologii Środowiskowych (ETV),

2) wspieranie międzynarodowej aktywności polskich firm

dostarczających technologie środowiskowe i energetyczne

(organizacyjne, merytoryczne i finansowe).

MŚ

.go

1) dostosowanie i usprawnienie procedur NFOŚiGW pod kątem

wspierania

innowacyjnych

polskich

technologii

środowiskowych, również pod kątem ich transferu w ramach

pomocy rozwojowej,

2) rozwój innowacji, prowadzących do restrukturyzacji przemysłu

oraz wprowadzania nowych modeli biznesowych,

3) stymulowanie rozwoju oddolnych inicjatyw branżowych,

w szczególności obejmujących cały łańcuch dostaw,

4) opracowanie systemu wsparcia procesów komercjalizacji

i upowszechnienia nowych rozwiązań przez zacieśnienie

współpracy z sektorem przemysłu i sektorem naukowym.

MSZ, MG

NFOŚiGW

Polityka energetyczna

Polski

Polityka energetyczna

Polski

Zwiększanie świadomości

ekologicznej Polaków

i zmiana ich zachowań

w obszarach objętych

strategią

85

1) prowadzenie

kampanii

edukacyjnych

w

obszarach

priorytetowych, wykreowanie mody na ekologiczny styl życia

oraz kształtowanie zachowań zrównoważonej konsumpcji,

2) uwzględnianie zagadnień zrównoważonego rozwoju na

wszystkich poziomach kształcenia (od przedszkola do

kształcenia wyższego i kształcenia dorosłych) łącznie

z przygotowaniem i doskonaleniem zawodowym nauczycieli

i osób prowadzących szkolenia,

3) promowanie edukacji pozaformalnej na rzecz zrównoważonego

rozwoju,

4) wspieranie powstawania odpowiednich materiałów oraz

nowoczesnych narzędzi edukacyjnych, w tym rozwoju portali

MŚ

nie dotyczy

v.p

l

WFOŚiGW,

NFOŚiGW,

jednostki

samorządu

terytorialnego

Monitor Polski

Kierunek Interwencji 3.5. Promowanie zachowań ekologicznych oraz tworzenie warunków do powstawania zielonych miejsc pracy

Wspieranie badań

naukowych,

innowacyjności i wdrożeń

w sektorze energetyki

i ochronie środowiska

(część B)

ww

5) wspieranie rozwiązań innowacyjnych powstających w ramach

powiązań kooperacyjnych, w tym klastrach i platformach

technologicznych.

nie dotyczy

nie dotyczy

v.p

l

MF, MŚ, MPiPS

MG, GDOŚ,

RDOŚ,

jednostki

samorządu

terytorialnego

Monitor Polski

86

MG

1) przygotowanie propozycji systemu zachęt finansowych

i fiskalnych sprzyjających tworzeniu zielonych miejsc pracy,

2) zwiększenie zapotrzebowania na rynku pracy na specjalistów

z dziedziny ochrony środowiska.

Tworzenie zielonych

miejsc pracy

51

.go

MŚ

1) uproszczenie prawa oraz usprawnienie współpracy sektora

przemysłowo-usługowego z organami administracji publicznej,

2) zbudowanie systemu rozwiązań legislacyjnych i finansowych

wspierających wdrażanie systemu ekozarządzania i audytu

(EMAS) w organizacjach,

3) promocja zrównoważonych wzorców produkcji i systemów

zarządzania środowiskowego.

w.

rcl

Rozpowszechnianie wśród

przedsiębiorców

zrównoważonych wzorców

produkcji, w tym

zarządzania

środowiskowego

ww

internetowych i oferty e-learningu w zakresie ekologii

i zrównoważonego rozwoju – stosowanych w środowisku

edukacji formalnej i innej niż formalna,

5) wspieranie badań i rozwoju w zakresie nowych metod uczenia

się i nauczania oraz wymiany dobrych praktyk w zakresie

edukacji dla zrównoważonego rozwoju,

6) pogłębienie współpracy wszystkich grup interesariuszy,

w szczególności przedstawicieli pracodawców, organizacji

pozarządowych, administracji publicznej w tworzeniu treści

kształcenia i określaniu standardów kompetencji w zakresie

edukacji dla zrównoważonego rozwoju.

w.

rcl

88%

26,4%

FBI – Farmland Bird Index (wskaźnik liczebności pospolitych

ptaków krajobrazu rolniczego, rok 2000 = 100%)

Udział powierzchni objętej obowiązującymi planami zagospodarowania przestrzennego w pow. geodezyjnej kraju ogółem

4

5

74,5

(dla por. w 2000 r. – 100,0)

63,0

v.p

l

GUS, Efektywność wykorzystania

energii w latach (dostępne

z danymi za rok t-2)

GUS

GIOŚ/GUS

GUS

GUS

GUS

87

Wskaźnik ODEX nie pokazuje bieżącego poziomu intensywności energetycznej, lecz postęp w stosunku do roku bazowego, im wskaźnik niższy, tym większa poprawa

efektywności wykorzystania energii.

76

ODEX (zagregowany wskaźnik efektywności energetycznej)76

Cel 2. Zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia w energię

35%

90%

30%

65%

10 100,0 hm3

.go

29,2%

Poziom lesistości kraju (%)

3

74%

Udział przemysłu w zużyciu wody ogółem (%)

2

10 356,5 hm3

Zużycie wody na potrzeby gospodarki narodowej

i ludności ogółem w hm3 (hektometrach sześciennych)

Źródło danych (instytucja

bądź publikacja)

Monitor Polski

6

Wartość oczekiwana

w 2020 r.

Cel 1. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska

Wartość bazowa

w 2010 r.

1

Lp.

Nazwa wskaźnika

ww

5. Wskaźniki

brak danych

195,32 zł/MWh

7611/136577

97,3%

SAIFI – wskaźnik przeciętnej systemowej częstości przerw

długich i bardzo długich w przeliczeniu na jednego odbiorcę

(nieplanowe, szt./odbiorcę)

Liczba odbiorców posiadających inteligentny licznik energii

Średnia cena sprzedaży energii elektrycznej na rynku

konkurencyjnym – wskaźnik poglądowy

Liczba odbiorców, którzy zmienili sprzedawcę energii

elektrycznej: odbiorcy inni niż gospodarstwa domowe/

gospodarstwa domowe – wskaźnik poglądowy

Udział trzech największych przedsiębiorstw w podaży paliwa

gazowego

10

11

12

13

14

W 2011 r. było to odpowiednio 21 716/14 341.

88

3,7

tendencja malejąca

-/-

Sprawozdania z działalności

Prezesa URE

Sprawozdania z działalności

Prezesa Urzędu Regulacji

Energetyki

Coroczna informacja Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki

Informacja operatorów sieci

elektroenergetycznych

Agencja Rynku Energii,

Statystyka elektroenergetyki

polskiej

Agencja Rynku Energii,

Statystyka elektroenergetyki

polskiej

Agencja Rynku Energii,

Statystyka elektroenergetyki

polskiej

Sprawozdanie z wyników

monitorowania Bezpieczeństwa

dostaw paliw gazowych, MG

v.p

l

.go

-/-

80%

poniżej 1,5

200

powyżej 115

tendencja malejąca

Monitor Polski

77

316,1

SAIDI – wskaźnik przeciętnego systemowego czasu trwania

przerwy długiej w przeliczeniu na jednego odbiorcę

(nieplanowe, min/odbiorcę)

9

w.

rcl

108

Stosunek mocy dyspozycyjnej elektrowni zawodowych

i przemysłowych do obciążenia elektrowni w dniu

maksymalnego zapotrzebowania w MW

8

ww

89,10%

Udział importu gazu ziemnego z kierunku wschodniego

w zaopatrzeniu kraju – wskaźnik poglądowy

wzrost udziału JCW

o stanie dobrym80

min. 45%

dobry stan – 23,8%,

zły stan – 76,2%

91% – 42 strefy z

przekroczeniami standardów

jakości powietrza

Stan jednolitych części wód (dobry/zły)

Stan jakości powietrza (46 stref w skali kraju, w których

dokonuje się oceny jakości powietrza)

19

20

89

Wskazanie szczegółowych wartości oczekiwanych w 2021 r. będzie możliwe po przyjęciu aktualizacji planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy

w grudniu 2015 r.

79

Patrz przypis 78.

80

Patrz przypis 78.

GIOŚ

GIOŚ

v.p

l

GIOŚ

GIOŚ

informacja zbiorcza od urzędów

marszałkowskich

GUS, Energia ze źródeł

odnawialnych

Monitor Polski

78

wzrost udziału JCW

o stanie dobrym79

(mierzone JCW)

dobry stan chemiczny – 64%,

poniżej dobrego – 36%

Stan chemiczny jednolitych części wód (dobry/poniżej

dobrego)

18

.go

wzrost udziału JCW

o stanie/potencjale

dobrym i bardzo dobrym78

Stan/potencjał ekologiczny jednolitych części wód (klasy I–V)

17

100%

min. 15%

- stan ekologiczny

(naturalne JCW)

bardzo dobry i dobry –

30,6%,

poniżej dobrego – 69,4%;

- potencjał ekologiczny

(sztuczne i silnie

zmienione JCW)

co najmniej dobry – 30,7%,

poniżej dobrego – 69,3%

Cel 3. Poprawa stanu środowiska

w.

rcl

brak danych

Odsetek gmin posiadających założenia do planów zaopatrzenia

w ciepło i energię lub inną formę planowania energetycznego

16

ww

9,5%

Udział energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu

energii brutto

Stopień redukcji odpadów komunalnych ulegających

biodegradacji kierowanych na składowiska w stosunku do

odpadów wytworzonych w 1995 r.

Liczba polskich technologii środowiskowych zweryfikowanych

w ramach systemu ETV (Europejski System Weryfikacji

Technologii Środowiskowych)

Odsetek zielonych zamówień publicznych

23

24

25

26

69%

Wartość za 2012 r., brak danych za 2010 r.

85%

90

9%

0

25%

20

UZP

MŚ

GUS

MŚ

MŚ

GUS

v.p

l

.go

35%

70%

50%

71,5%

Monitor Polski

81

Poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia

i odzysku innymi metodami innych niż niebezpieczne odpadów

budowlanych i rozbiórkowych (% wagowo)

w.

rcl

18%81

Poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia

wybranych frakcji odpadów: papier, metale, tworzywa sztuczne

i szkło (% wagowo)

22

ww

65,2%

Odsetek ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków

6.1. Adaptacja do zmian klimatu

v.p

l

6. Zagadnienia horyzontalne

.go

Działania w zakresie adaptacji do zmian klimatu są działaniami horyzontalnymi

o znaczeniu ogólnogospodarczym, ważnymi dla realizacji celów Strategii Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko, ale też innych strategii zintegrowanych. W uzupełnieniu do

systemu zintegrowanych strategii rozwoju Polski opracowany został Strategiczny Plan

adaptacji sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu. W ramach wdrażania Planu

priorytetowo potraktowano ochronę przeciwpowodziową, ochronę przed suszą,

funkcjonowanie systemów ostrzegania i reagowania w sytuacji zjawisk ekstremalnych,

działań adaptacyjnych w rolnictwie, leśnictwie, budownictwie, transporcie i infrastrukturze

miejskiej (sieci kanalizacji deszczowej). Działania adaptacyjne obejmą też ochronę zdrowia,

budownictwo, gospodarkę przestrzenną, turystykę, obszary górskie, ochronę bałtyckiej strefy

przybrzeżnej i obszary Natura 2000.

w.

rcl

Realizacja różnych działań adaptacyjnych obejmuje przedsięwzięcia techniczne (np.

budowę niezbędnej infrastruktury przeciwpowodziowej i ochrony wybrzeża), jak i zmiany

regulacji prawnych (np. zmiany w systemie planowania przestrzennego ograniczające

możliwość zabudowy terenów zagrożonych powodziami, bardziej elastyczne procedury

szybkiego reagowania w przypadku wystąpienia klęsk żywiołowych). Niezbędne jest też

szerokie upowszechnianie wiedzy na temat koniecznej zmiany zachowań gospodarczych (np.

w dziedzinie praktyk agrotechnicznych).

6.2. Kształcenie kadr

Niezbędne jest stałe poszerzanie i uzupełnianie kompetencji i kwalifikacji osób

pracujących w zawodach związanych z energetyką i ochroną środowiska przez

•

•

ww

•

poprawę poziomu kompetencji kluczowych jako efektu kształcenia ogólnego,

kształcenia i szkolenia zawodowego oraz kształcenia wyższego,

podniesienie atrakcyjności i elastyczności kształcenia i szkolenia zawodowego, w tym

szczególnie elastycznych form szkoleń dorosłych dostosowanych do potrzeb rynku

pracy oraz uwzględniających zaangażowanie dorosłych w wykonywanie pracy

zarobkowej,

wzmocnienie zaangażowania pracodawców w kształcenie zawodowe młodzieży oraz

w podnoszenie kompetencji i podwyższanie kwalifikacji pracowników

i poszukujących pracy,

rozwijanie uczenia się praktycznego – kształcenia i szkoleń zawodowych opartych na

wykonywanej pracy,

przygotowanie nauczycieli do zmian w kształceniu i szkoleniu zawodowym,

dostosowanie modelu szkolnictwa wyższego do warunków masowości kształcenia

oraz do potrzeb gospodarczych i społecznych,

•

•

•

•

•

Poz. 469

rozwijanie poradnictwa edukacyjnego i zawodowego przez całe życie (ang. lifelong

guidance),

modernizowanie systemu oceny osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym,

z uwzględnieniem systemu oceny kompetencji nabytych w doświadczeniu

zawodowym oraz w innych zakresach edukacji innej niż formalna,

uznawanie efektów uczenia się niezależnie od miejsca i form ich uzyskania, w tym

uznawanie kwalifikacji w ramach krajowego systemu kwalifikacji.

v.p

l

•

– 92 –

6.3. Zielone ICT (Information and Communication Technologies)

w.

rcl

.go

Koncepcja zielonego ICT (technologii informacyjno-komunikacyjnych) to przede

wszystkim oszczędność energii elektrycznej wynikająca z postępu technologicznego,

efektywniejszego wykorzystania mocy obliczeniowych oraz z odpowiedniej edukacji

użytkowników w zakresie korzystania z technik komunikacyjnych i informatycznych.

Zastosowanie działań dążących do zmniejszenia zużycia energii dotyczy takich dziedzin jak

wybory konsumenckie82, wprowadzanie nowych rozwiązań informatycznych do codziennej

pracy, komunikacja elektroniczna oraz systemy pracy zdalnej. Jednym z głównych aspektów

zielonego ICT jest dążenie do efektywnego wykorzystywania sprzętu komputerowego, dzięki

wirtualizacji serwerów i desktopów, przeniesieniu części procesów do przetwarzania

w chmurze (ang. cloud computing)83 oraz wprowadzeniu rozwiązań terminalowych84. Dla

zachowania bezpieczeństwa i poufności danych, zastosowanie technologii chmur

w administracji publicznej powinno być jednak ograniczone jedynie do rozwiązań

tworzonych specjalnie na potrzeby administracji publicznej (np. chmura rządowa czy chmura

danego urzędu), które wykluczałyby przetwarzanie danych w systemach teleinformatycznych

wyłączonych spod kontroli państwa.

Obecne technologie dostępu do aplikacji dają możliwości przeprowadzania audioi wideokonferencji, a także komfortowe warunki pracy zdalnej już przy standardowym

szerokopasmowym łączu, także tym dostępnym dla użytkowników domowych. Dalszy

rozwój mobilnych połączeń oraz jakości dostępnego łącza, a także miejsc zapewniających

darmowy dostęp do Internetu, pozwoli na zoptymalizowanie standardów pracy zdalnej oraz

możliwości szkolenia pracowników on-line85. Jednym z aspektów zielonego ICT są działania

82

ww

Coraz większa konkurencja na rynku dostawców sprzętu komputerowego gwarantuje zmniejszanie zużycia

energii nie tylko w czasie użytkowania, ale już na etapie produkcji sprzętu, jak i jego utylizacji. Powinno dążyć

się do podniesienia świadomości ekologicznej konsumenta na tyle, by jednym z kryteriów wyboru był cykl życia

produktu oraz zastosowane rozwiązania energooszczędne.

83

Działania te podnoszą efektywność wykorzystania mocy obliczeniowej oraz możliwość redukcji liczby

sprzętu, co bezpośrednio wpływa na obniżenia zużycia energii potrzebnej na ich utrzymanie oraz schładzanie,

a także na obniżenie ilości surowców zużywanych do produkcji oraz powstających odpadów.

84

Działanie wskazujące powrót do stosowania terminali, które modernizuje się znacznie rzadziej, wymagają

mniej skomplikowanych komputerów, co przekłada się na mniejsze potrzeby energetyczne oraz zredukowanie

ilości odpadów.

85

Zastosowanie wideo- lub audiokonferencji pozwoli na znaczne zredukowanie liczby wyjazdów służbowych,

co bezpośrednio przyczyni się do oszczędności pieniędzy, czasu pracownika oraz ograniczenia emisji CO2.

Zastosowanie powyższych technologii wymaga działań prowadzących do poprawy infrastruktury

teleinformatycznej oraz podniesienia poziomu jej niezawodności, a także edukacji i działań zachęcających

społeczeństwo do ich stosowania.

v.p

l

zmierzające do redukcji ilości zużywanego papieru, co można osiągnąć przez podwyższenie

stopnia faktycznego wykorzystania w firmach oraz administracji publicznej dokumentów

elektronicznych, podpisu elektronicznego, korespondencji oraz kalendarzy elektronicznych,

stosowania formularzy on-line, przekazywania informacji pracownikom za pomocą mediów

elektronicznych. Ważne są również działania, dzięki którym zmniejsza się liczba potrzebnego

sprzętu. Powinny być wykorzystywane urządzenia wielozadaniowe oraz rozwiązania

pozwalające na centralizację wydruków, ponieważ bardziej wydajne energetycznie jest

utrzymanie jednego urządzenia dla kilku czy kilkunastu użytkowników, co rozwiązuje

również problem powstawania dużej liczby zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego

oraz zużytych baterii i akumulatorów.

.go

Konkretne działania w zakresie rozwoju usług zielonego ICT wskazane są w Strategii

Innowacyjna i Efektywna Gospodarka.

6.4. Współpraca międzynarodowa

w.

rcl

Współpraca międzynarodowa jest istotnym elementem wsparcia w realizacji strategii

BEiŚ. Ze względu na procesy globalizacyjne i internacjonalizację wyzwań podejmowanych

w BEiŚ, strategie dotyczące energii i środowiska realizowane przez inne państwa będą

wpływać na realizację celów i zadań strategii Polski w tych obszarach. Jednocześnie

efektywna realizacja strategii BEiŚ wpływać będzie na wzrost międzynarodowej

konkurencyjności Polski, co należy wykorzystać w celu wzmocnienia jej pozycji

geostrategicznej.

Współpraca międzynarodowa w przedmiotowym obszarze prowadzona powinna być

zarówno w wymiarze dwustronnym, jak i wielostronnym. Wśród najważniejszych zagadnień

będących przedmiotem współpracy wymienić można zrównoważony i bezpieczny dla

środowiska rozwój własnych zasobów energetycznych, bezpieczeństwo energetyczne

i klimatyczne, rozwój bezemisyjnych źródeł energii, w tym energetyki jądrowej, dostęp do

wody, bezpieczeństwo żywnościowe, bioróżnorodność itp.

ww

Celem współpracy międzynarodowej powinno być sprzyjanie rozwojowi, transferowi

i rozpowszechnianiu nowoczesnych technologii w obszarze energii i środowiska. W praktyce

istotne jest również pozyskiwanie poparcia (w szczególności w wymiarze europejskim) dla

polskich interesów w obszarze energii i środowiska w dyskusjach na forum UE i na innych

płaszczyznach współpracy międzynarodowej. Narzędziami realizacji współpracy

międzynarodowej w wymiarze zarówno wielo-, jak i dwustronnym mogą być zagraniczne

i krajowe wizyty studyjne; konsultacje polityczne na wysokim szczeblu oraz na poziomie

eksperckim; warsztaty i konferencje międzynarodowe.

6.5. Zielone zamówienia/zielone zakupy

Zielone zamówienia są jednym z najskuteczniejszych narzędzi pozwalających na

kształtowanie obecnych wzorców produkcji i konsumpcji, które powodują zbyt dużą presję na

v.p

l

środowisko. Przyjazne środowisku wybory konsumentów kształtują rynek zielonych

zamówień, którego rozwój stanowi zachętę dla przedsiębiorców do stosowania technologii

środowiskowych w procesach produkcji. Wysoka jakość produktów i usług przy

jednoczesnym zmniejszeniu ich oddziaływania na środowisko ma także pozytywny wpływ na

konkurencyjność przedsiębiorstw. Upowszechnienie zielonych zamówień wpłynie korzystnie

na rozwój rynku produktów przyjaznych środowisku, poszerzenie rynku technologii

środowiskowych oraz sektora usług okołośrodowiskowych.

.go

Zielone zamówienia wiązały się głównie z sektorem publicznym i polegały na

uwzględnianiu kwestii środowiskowych, jako kryterium dodatkowego przy procedurze

przetargowej, choć zgodnie z prawem zamawiający ma swobodę do odwoływania się do

aspektów środowiskowych na wszystkich etapach postępowania. Konieczne jest

upowszechnienie tych praktyk także w sektorze prywatnym („zielone zakupy”). Kryteria

środowiskowe powinny być szczególnie uwzględniane w przetargach na towary i usługi

w sektorach budownictwa, transportu oraz żywności, gdyż pochłaniają one największą ilość

zasobów. Takie zmiany wymagają czasu, jednolitej metodyki opartej na analizie cyklu życia

produktów (LCA) dostępnej na równych prawach dla wszystkich przedsiębiorców, w tym

zwłaszcza przedstawicieli sektora małych, średnich przedsiębiorstw (MŚP) oraz zwiększenia

świadomości w tym zakresie zarówno producentów, jak i osób odpowiedzialnych za

podejmowanie decyzji zakupowych.

w.

rcl

Dalsze prace nad upowszechnieniem zielonych zamówień powinny koncentrować się

na zwiększeniu świadomości urzędników i przedsiębiorców związanej z postrzeganiem

przyjaznych środowisku towarów i usług jako istotnych bodźców dla wzrostu

konkurencyjności.

W okresie objętym strategią przewiduje się stymulowanie wzrostu poziomu zielonych

zamówień tak, aby połowa zamówień publicznych miała charakter ekologiczny. Aby osiągnąć

ten cel należy przeprowadzić działania takie jak

− zwiększenie świadomości urzędników dotyczących stosowania kryteriów

środowiskowych w zamówieniach publicznych (popularyzacja katalogu kryteriów

środowiskowych i zasad ich stosowania oraz przykładów dobrych praktyk),

− ułatwienie dostępu do informacji na temat systemu zielonych zamówień za

pośrednictwem portalu www.zielonezamowienia.gov.pl oraz portalu Urzędu Zamówień

Publicznych propagujących system zielonych zamówień,

ww

− kampanie informacyjne zwiększające świadomość, jak również inne instrumenty

zachęcające do stosowania zielonych zamówień i upowszechnienia się dobrych

praktyk w sektorze prywatnym (m.in. systemy certyfikacji).

Zwiększenie liczby podmiotów legitymujących się zweryfikowanym systemem

zarządzania środowiskiem, zwiększenie liczby podmiotów stosujących certyfikowane

technologie środowiskowe oraz zwiększenie liczby krajowych produktów certyfikowanych

oznakowaniem może przyczynić się do wzrostu odsetka zielonych zamówień publicznych.

v.p

l

V. System realizacji

1. Powiązania z innymi dokumentami strategicznymi

.go

W dniu 24 listopada 2009 r. Rada Ministrów przyjęła dokument Plan uporządkowania

strategii rozwoju, który wprowadza działania porządkujące w obszarze obowiązujących

dokumentów strategicznych, w szczególności polityk, strategii i programów rozwoju.

Głównym celem Planu jest ograniczenie liczby dokumentów strategicznych do

długookresowej strategii rozwoju kraju (Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności),

średniookresowej strategii rozwoju kraju (Strategia Rozwoju Kraju 2020) oraz 9 strategii

zintegrowanych obejmujących najważniejsze obszary funkcjonowania państwa, co zapewnić

ma większą przejrzystość, efektywność i spójność systemu planowania strategicznego

w Polsce. Strategie te powiązane są także z Krajowym Programem Reform, który stanowi

główny element wdrażania Strategii Europa 2020 w Polsce oraz z Koncepcją Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju do 2030 r.

w.

rcl

Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko, będąc jedną z 9 zintegrowanych

strategii rozwoju, powstałych na podstawie ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach

prowadzenia polityki rozwoju, jest ściśle powiązana z pozostałymi strategiami i tworzy z nimi

spójny i komplementarny system planowania rozwoju w Polsce. Ze względu na fakt, iż

ochrona środowiska jest obszarem horyzontalnym, realizacja celów w tym zakresie nie

ogranicza się jedynie do strategii BEiŚ, a jest obecna we wszystkich strategiach.

Strategią, w stosunku do której zidentyfikowano najwięcej pól komplementarności

z BEiŚ – szczególnie w aspekcie środowiskowym – jest Strategia zrównoważonego rozwoju

wsi, rolnictwa i rybactwa (SZRWRiR). Wynika to z faktu, że rolnictwo w bezpośredni sposób

jest uzależnione od stanu środowiska. Ponadto oddziaływanie rolnictwa na środowisko jest

bardzo duże ze względu na powierzchnię obszarów rolnych w Polsce, a zdecydowana

większość form ochrony przyrody znajduje się na obszarach wiejskich. Silne wzajemne

powiązania widoczne są także w obszarze energii odnawialnej oraz adaptacji do zmian

klimatu. Cele i priorytety określone w kontekście tej problematyki będą realizowane przez

obie strategie. Ważna jest również komplementarność tych dokumentów w zakresie

gospodarki wodnej, ochrony różnorodności biologicznej, gospodarki odpadami, a także

promowania zachowań ekologicznych i tworzenia zielonych miejsc pracy.

ww

Drugą strategią istotną z punktu widzenia komplementarności z BEiŚ jest Strategia

Innowacyjności i Efektywności Gospodarki (SIEG). SIEG przyjmuje założenie, że mocną

stroną wpływającą na rozwój innowacyjności w Polsce jest duży potencjał przyrodniczy.

Z drugiej strony barierą rozwoju może być: wysoka energochłonność gospodarki, niskie

zainteresowanie przedsiębiorców wdrażaniem systemów zarządzania środowiskowego, niska

świadomość ekologiczna konsumentów oraz przedsiębiorstw, zwłaszcza sektora MŚP,

niedostateczne uwzględnienie kwestii ograniczenia materiało- i energochłonności przez

przedsiębiorstwa. Wskazane w tabeli kierunki interwencji i działania BEiŚ komplementarne

wobec SIEG są odpowiedzią na zdiagnozowane w zakresie innowacyjności bariery. Widać to

v.p

l

szczególnie wyraźnie w obszarze efektywnego gospodarowania zasobami (w tym gospodarka

odpadami), uporządkowania zarządzania przestrzenią, efektywności energetycznej oraz

rozwoju technologii środowiskowych i energetycznych. Jednym z dwóch programów

wykonawczych do SIEG, który powinien przyczynić się również do realizacji celów BEiŚ,

jest Narodowy Program Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej. Program będzie koncentrował

się na rozwoju gospodarki niskoemisyjnej przy zapewnieniu zrównoważonego rozwoju kraju

przez m.in. rozwój niskoemisyjnych źródeł energii, poprawę efektywności gospodarowania

surowcami i materiałami, rozwój i wykorzystanie technologii niskoemisyjnych oraz promocję

nowych wzorców konsumpcji.

.go

Ponadto w strategii BEiŚ uwzględniono kierunki interwencji ściśle związane

z obszarami aktywności państwa ujętymi w innych strategiach. Takim przykładem jest

promowanie zachowań ekologicznych i tworzenie nowych miejsc pracy. Działania w tym

obszarze znajdują się we wszystkich strategiach.

ww

w.

rcl

Należy również podkreślić, że strategia BEiŚ nie jest dokumentem obejmującym

wszystkie zagadnienia środowiskowe. Istnieją obszary, które uznano za istotne z punktu

widzenia realizacji celów innych strategii. Przykładem może być ochrona gleb (ujęta

w SZRWRiR) lub problem hałasu (SRT). Poniższa tabela przedstawia wzajemne relacje

między BEiŚ a pozostałymi strategiami zintegrowanymi.

Cel 1. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska

Strategia rozwoju systemu

bezpieczeństwa narodowego

Strategia zrównoważonego

rozwoju wsi i rolnictwa

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Cele i kierunki interwencji Strategii

Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko

Sprawne Państwo

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Pozostałe strategie rozwoju

Strategia Rozwoju Transportu

v.p

l

Tabela 6. Korelacje między Strategią BEiŚ i pozostałymi strategiami rozwoju

w.

rcl

.go

1.1. Racjonalne i efektywne gospodarowanie zasobami kopalin

1.2. Gospodarowanie wodami dla ochrony przed: powodzią, suszą i

deficytem wody

1.3. Zachowanie bogactwa różnorodności biologicznej, w tym

wielofunkcyjna gospodarka leśna

1.4. Uporządkowanie zarządzania przestrzenią

Cel 2. Zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego

zaopatrzenia w energię

2.1. Lepsze wykorzystanie krajowych zasobów energii

2.2. Poprawa efektywności energetycznej

2.3. Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw importowanych surowców

energetycznych

2.4. Modernizacja sektora elektroenergetyki zawodowej, w tym

przygotowania do wprowadzenia energetyki jądrowej

2.5. Rozwój konkurencji na rynkach paliw i energii oraz umacnianie pozycji

odbiorcy

2.6. Wzrost znaczenia odnawialnej energetyki rozproszonej

2.7. Rozwój energetyczny obszarów podmiejskich i wiejskich

Cel 3. Poprawa stanu środowiska

ww

3.1. Zapewnienie dostępu do czystej wody dla społeczeństwa i gospodarki

3.2. Racjonalne gospodarowanie odpadami, wykorzystanie ich na cele

energetyczne

3.3. Ochrona powietrza, w tym ograniczenie oddziaływania energetyki

3.4. Wspieranie nowych i promocja polskich technologii energetycznych i

środowiskowych

3.5. Promowanie zachowań ekologicznych oraz tworzenie warunków do

powstawania zielonych miejsc pracy

Adaptacja do zmian klimatu

Kształcenie kadr

Zielone ICT

Współpraca międzynarodowa

Zielone zamówienia publiczne

Stopień korelacji między założeniami analizowanych dokumentów

Silny

Średni

Słaby

Źródło: Opracowanie własne.

Nie zidentyfikowano

v.p

l

2. System wdrażania i koordynacji

Strategia BEiŚ nakreśla ogólne kierunki rozwoju sektorów energetyki i środowiska,

wskazując konkretne działania, które należy podjąć, aby urzeczywistnić cel główny strategii.

Wyszczególnione działania mają zróżnicowany charakter: planistyczny, prawny,

administracyjny bądź analityczny. Część działań ma także charakter infrastrukturalny.

Zdecydowana większość działań (także inwestycyjnych) będzie realizowana na podstawie

przyjętego przez Radę Ministrów dokumentu określającego politykę energetyczną Polski oraz

opracowanych osobno programów i innych dokumentów operacyjnych przewidzianych

w krajowym systemie zarządzania strategicznego i to właśnie te dokumenty będą stanowić

o wysokości i sposobie finansowania działań oraz o dokładnym przebiegu ich realizacji.

w.

rcl

.go

Zgodnie z Planem uporządkowania strategii rozwoju, Minister Gospodarki pełni rolę

koordynatora Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko we współpracy

z Ministrem Środowiska. Ich rolą jest inicjowanie działań wynikających ze strategii,

koordynacja wdrażania działań, monitorowanie realizacji celów oraz zapewnienie spójności

między BEiŚ a dokumentami o charakterze wykonawczym (politykami, planami

i programami rozwoju). Minister Gospodarki w porozumieniu z Ministrem Środowiska może

w każdym czasie powołać zespół zadaniowy do przygotowania określonych rozwiązań

prawnych lub organizacyjnych, związanych z realizacją strategii. Istotne znaczenie

w realizacji celów BEiŚ będą pełnić podmioty na poziomie regionalnym i lokalnym,

w szczególności wojewoda oraz samorząd województwa, który jest odpowiedzialny za

zadania związane z programowaniem i realizacją kluczowych działań rozwojowych

w regionie. W tym zakresie samorząd województwa bierze udział w opracowaniu

dokumentów o charakterze strategicznym i wdrożeniowym, w tym programów operacyjnych

w ramach polityki spójności. Narzędziem szczególnej wagi w systemie realizacji BEiŚ może

okazać się kontrakt terytorialny, stanowiący umowę określającą cele i przedsięwzięcia

priorytetowe, które mają znaczenie dla rozwoju kraju oraz wskazanego województwa. Zakres

kontraktu (cele i przedsięwzięcia priorytetowe, jak również sposób finansowania, koordynacji

i realizacji, a także dofinansowanie programów służących realizacji umowy partnerstwa

w zakresie polityki spójności) będzie uzgadniany na etapie negocjacji między stroną rządową

(właściwi ministrowie i wojewodowie) i samorządową (poziom wojewódzki,

z uwzględnieniem potrzeb na poziomie lokalnym). Instrument ten ma szansę zapewnić

optymalne dostosowanie interwencji w obszarze energetyczno-środowiskowym z poziomu

centralnego do potrzeb regionów, z uwzględnieniem ich specyficznych potencjałów.

ww

W realizacji zapisów BEiŚ ważną rolę będzie odgrywał Komitet Koordynacyjny do

spraw Polityki Rozwoju, który jako organ opiniodawczo-doradczy Prezesa Rady Ministrów

zapewnia efektywną koordynację programowania i wdrażania obowiązujących polityk

rozwoju, a także monitoruje i ocenia stan jej realizacji.

Strategie, polityki, programy lub inne dokumenty o charakterze strategicznym lub

wykonawczym przygotowywane na poziomie krajowym, które będą projektowane w okresie

obowiązywania niniejszego dokumentu (do 2020 r.) i będą oddziaływały na obszary ujęte

w BEiŚ, powinny w trakcie prac zostać poddane analizie zgodności z zapisami BEiŚ. Analizy

v.p

l

będzie dokonywać MG wraz z MŚ86. Dokumenty strategiczne szczebla regionalnego powinny

natomiast uwzględniać zapisy i wytyczne BEiŚ. Dotyczy to w szczególności takich

dokumentów jak wojewódzkie strategie rozwoju i plany zagospodarowania przestrzennego

województw.

3. System monitorowania

.go

W celu bieżącego nadzoru nad postępami we wdrażaniu Strategii BEiŚ oraz dla celów

informacyjnych, do końca listopada każdego roku, Minister Gospodarki wraz z Ministrem

Środowiska będą przedkładać Radzie Ministrów sprawozdanie z realizacji BEiŚ za rok

poprzedni zawierające

•

listę działań, których realizacja została rozpoczęta w danym roku,

•

stan prac nad realizowanymi działaniami,

•

listę działań zakończonych w danym roku,

•

tabelę wskaźników uzupełnioną o dane z roku sprawozdawczego w ujęciu

narastającym,

•

propozycje modyfikacji sposobu realizacji działań, w dostosowaniu do bieżącej

sytuacji.

w.

rcl

Sprawozdanie z realizacji BEiŚ – przed jego przedłożeniem Radzie Ministrów –

podlegać będzie opiniowaniu przez Komitet Koordynacyjny do spraw Polityki Rozwoju.

Strategia BEiŚ podlegać więc będzie także okresowej ocenie realizacji w odniesieniu do

celów i priorytetów średniookresowej strategii rozwoju kraju, której dokonuje minister

właściwy do spraw rozwoju regionalnego.

VI. Ramy finansowe

ww

Budżet obszarów ujętych w strategii BEiŚ finansowany ze środków publicznych na

lata 2011–2020 jest ramowo określony w średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju 2020.

Istotnym źródłem finansowania będą środki unijne nowej perspektywy finansowej

2014–2020. Ze względu na fakt, iż działania przewidziane w BEiŚ będą realizowane na

podstawie aktualnego dokumentu określającego politykę energetyczną Polski oraz

opracowanych osobno programów rozwoju, to zapisy tych dokumentów będą określać

wysokość i sposób finansowania konkretnych inicjatyw, dzięki czemu staną się także

podstawą do tworzenia wieloletnich planów finansowania państwa (obejmujących wszystkie

wydatki sektora finansów publicznych). Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w przypadku

działań inwestycyjnych w sektorze energetyki istotną rolę będą odgrywały środki finansowe

podmiotów prywatnych.

Powyższy zapis nie odnosi się do Długo- i Średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Wyszczególnione w BEiŚ działania planistyczne, administracyjne oraz analityczne, co

do zasady, mają być realizowane w ramach obecnie istniejącej struktury administracyjnej, nie

powodując znaczącego wzrostu obciążeń dla budżetu państwa. Realizacja tego rodzaju

działań powodować będzie koszty przeprowadzenia stosownych analiz, koszty kampanii

edukacyjnych bądź promujących poszczególne zagadnienia. Większe koszty (w tym wzrostu

zatrudnienia) mogą zostać spowodowane ewentualnym podjęciem decyzji o utworzeniu

nowej instytucji odpowiedzialnej za koordynowanie poprawy efektywności energetycznej

oraz podnoszenie nakładów na badania naukowe związane z energetyką i środowiskiem.

Dyrektywy UE wymienione w Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko

dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków

komunalnych (tzw. dyrektywa ściekowa),

•

dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk

przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (tzw. dyrektywa siedliskowa),

•

dyrektywa Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania

odpadów,

•

dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października

2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej

(tzw. Ramowa Dyrektywa Wodna),

•

dyrektywa 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r.

w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów

aromatycznych w otaczającym powietrzu,

•

dyrektywa 2007/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października

2007 r. w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim (tzw. dyrektywa

powodziowa),

•

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r.

w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (tzw. dyrektywa

CAFE),

•

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r.

w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy,

w.

rcl

.go

v.p

l

•

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r.

w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca

i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE (tzw. dyrektywa

OZE),

•

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE z dnia 21 października

2009 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla

projektów związanych z energią,

•

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r.

w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom

i ich kontrola).

ww

•

05/05rch

Dokument podpisany

przez Jarosław Deminet;

RCL

Data: 2014.06.16

13:03:46 CEST

MONITOR POLSKI

v.p

l

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 16 czerwca 2014 r.

Poz. 469

UCHWAŁA Nr 58

RADY MINISTRÓW

.go

z dnia 15 kwietnia 2014 r.

w sprawie przyjęcia Strategii „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.”

Na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.

Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik do uchwały nr 58 Rady Ministrów

.go

v.p

l