Uchwała nr 60 Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie przyjęcia "Strategii Rozwoju Polski Zachodniej do roku 2020"

§ 1. Przyjmuje się „Strategię Rozwoju Polski Zachodniej do roku 2020”, zwaną dalej „Strategią”, stanowiącą załącznik

do uchwały.

§ 2. Koordynowanie i nadzorowanie Strategii powierza się ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego.

ww

w.

rcl

Załącznik

do uchwały nr 60

Rady Ministrów

z dnia 30 kwietnia 2014 r.

.go

STRATEGIA

ww

w.

rcl

>> ROZWOJU POLSKI ZACHODNIEJ 2020

Warszawa, kwiecień 2014

Spis treści

1.

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

WPROWADZENIE ................................................................................................................................ 4

1.1. KONTEKST POWSTANIA STRATEGII, ZASADY OPRACOWANIA DOKUMENTU ............................................ 4

1.2. MIEJSCE STRATEGII W PORZĄDKU DOKUMENTÓW STRATEGICZNYCH.................................................................. 7

2.

STRESZCZENIE...................................................................................................................................... 10

3.

DIAGNOZA I TRENDY ROZWOJOWE ........................................................................................................ 11

POZYCJA ROZWOJOWA I KONKURENCYJNA POLSKI ZACHODNIEJ NA TLE POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ ORAZ TRENDY

ROZWOJOWE ............................................................................................................................................ 11

3.2. DIAGNOZA W OBSZARZE ZIDENTYFIKOWANYCH POTENCJAŁÓW....................................................................... 18

3.2.1. POTENCJAŁ ZWIĄZANY Z POŁOŻENIEM......................................................................................... 18

3.2.2.

POTENCJAŁ ZWIĄZANY Z ROZWOJEM GOSPODARKI OPARTEJ NA WIEDZY................................................ 28

3.3. ANALIZA SWOT........................................................................................................................................... 38

.go

3.1.

4.

WYZWANIA, WIZJA ROZWOJOWA.......................................................................................................... 39

5.

CEL GŁÓWNY, CELE SZCZEGÓŁOWE ORAZ KIERUNKI INTERWENCJI ............................................................... 41

5.1.

5.2.

5.3.

CEL SZCZEGÓŁOWY I: INTEGRACJA PRZESTRZENNA I FUNKCJONALNA MAKROREGIONU ....................................... 43

CEL SZCZEGÓŁOWY II: BUDOWA OFERTY GOSPODARCZEJ MAKROREGIONU ....................................................... 44

CEL SZCZEGÓŁOWY III: WZMOCNIENIE POTENCJAŁU NAUKOWO-BADAWCZEGO MAKROREGIONU ....................... 45

WSKAŹNIKI REALIZACJI.......................................................................................................................... 48

7.

SYSTEM REALIZACJI .............................................................................................................................. 49

w.

rcl

6.

7.1.

7.2.

7.3.

7.4.

RAMY FINANSOWE .............................................................................................................................. 56

ww

8.

SYSTEM WDRAŻANIA .................................................................................................................................. 49

SYSTEM KOORDYNACJI ................................................................................................................................ 51

SYSTEM MONITOROWANIA ......................................................................................................................... 53

SYSTEM EWALUACJI (OCENY)........................................................................................................................ 55

1. WPROWADZENIE

1.1.

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

KONTEKST POWSTANIA STRATEGII, ZASADY OPRACOWANIA DOKUMENTU

.go

Prace związane z powstaniem Strategii Rozwoju Polski Zachodniej do roku 2020 (SRPZ, Strategia) zostały

zainicjowane przez samorządy województw (dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego, wielkopolskiego

i zachodniopomorskiego) na podstawie porozumienia zawartego w sierpniu 2010 r. w Szczecinie1). Wśród filarów

współdziałania w kreowaniu wspólnej strategicznej wizji rozwojowej wskazano elementy łączące regiony2) Polski

Zachodniej, w tym m.in. wolę współpracy w ramach makroregionu, a także dorzecze Odry i transgraniczne

położenie. Akcentowano również potrzebę skoncentrowania SRPZ na tych wyzwaniach rozwojowych, których

charakter i skala wymaga współdziałania w układzie ponadregionalnym, wykraczającym poza granice jednego

województwa.

w.

rcl

Na potrzeby niniejszej Strategii makroregion Polski Zachodniej został zdefiniowany jako pięć województw

dolnośląskie, lubuskie, opolskie, wielkopolskie oraz zachodniopomorskie. Makroregion zajmuje 31% powierzchni

kraju (96 065 km2) i stanowi obszar łączący Europę Środkową z Europą Zachodnią, Południową oraz ze

Skandynawią. Zachodnia oraz południowa granica makroregionu jest jednocześnie granicą państwa

polskiego. Od zachodu sąsiaduje on z trzema

wschodnimi krajami związkowymi Niemiec

(Brandenburgią,

Meklemburgią-Pomorzem

Przednim i Saksonią), a od południa z Czechami.

Elementem spajającym przestrzennie Polskę

Zachodnią jest dorzecze Odry, skupiające

znaczący potencjał demograficzny, gospodarczy

i przestrzenny. Odra, będąca częściowo granicą

państwa, stanowi również istotną oś

współpracy zarówno pomiędzy polskimi

województwami, jak i z regionami Niemiec oraz

Czech. Makroregion zamieszkuje ponad 10 mln

osób, co stanowi ok. 26% ludności kraju, i jest

obszarem o gęstości zaludnienia mniejszej

niż średnia krajowa (na każdy kilometr

kwadratowy przypada 105 osób, wobec

średniej krajowej wynoszącej 123).

ww

Jednocześnie Polskę Zachodnią cechuje nieco wyższy od średniej krajowej stopień urbanizacji (w Polsce

średnio 61% ludności zamieszkuje miasta, natomiast w makroregionie 62%). Wysoki poziom urbanizacji

analizowanego obszaru jest odzwierciedleniem gęstej sieci miejskiej i struktury wielkościowej miast.

W granicach makroregionu położonych jest aż 38% miast kraju. Na jedno miasto w makroregionie przypada 280

km2, podczas gdy w Polsce wskaźnik ten kształtuje się na poziomie 342 km2.3)

Prace nad dokumentem prowadzone były etapowo: pierwszy etap, zapoczątkowany podpisaniem porozumienia,

posłużył przede wszystkim szczegółowej identyfikacji obszarów współpracy województw, a jego efektem była

Diagnoza strategiczna Polski Zachodniej oraz Założenia Strategii Rozwoju Polski Zachodniej (Założenia)4). Prace nad

Założeniami nadzorowali marszałkowie województw, a prowadziła je Grupa Sterująca składająca się z przedstawicieli

samorządów województw i ekspertów zewnętrznych. Opracowanych zostało pięć raportów regionalnych

i kilkanaście ekspertyz. Wypracowano także wstępną listę ponadregionalnych przedsięwzięć kluczowych

1)

http://polskazachodnia2020.pl/aktualnosci.html

W dokumencie pojęcie „region” jest tożsame z pojęciem „województwo”.

Wszystkie dane zaprezentowane w ramce są danymi za 2012 r.

4)

http://www.mir.gov.pl/rozwoj_regionalny/polityka_regionalna/polska_zach/dokumenty/strony/dokumenty.aspx

2)

3)

v.p

l

Monitor Polski

.go

przewidzianych do realizacji w perspektywie do roku 20205). Współpracę oraz wsparcie merytoryczne w tych

działaniach zapewnili przedstawiciele ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego.

Drugi etap prac nad dokumentem rozpoczął się w kwietniu 2012 r. wraz z przekazaniem ministrowi właściwemu do

spraw rozwoju regionalnego Założeń oraz wniosku o przygotowanie projektu rządowej strategii ponadregionalnej

w rozumieniu ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju6). Proces tworzenia

dokumentu wspierany był przez środowiska naukowe, w tym m.in. ekspertów, którzy na wcześniejszych etapach

współpracowali7) z samorządami województw w przygotowaniu Założeń, oraz Instytut Rozwoju Terytorialnego

z Wrocławia (IRT), który wniósł znaczący merytoryczny wkład w przygotowanie SRPZ. Zgodnie z zasadą partnerstwa,

samorządy województw na bieżąco opiniowały powstające w ministerstwie części Strategii i dyskutowały jej zapisy

podczas warsztatów podsumowujących kolejne etapy prac. Sugestie regionów i wsparcie eksperckie przyczyniły się

do poprawy jakości dokumentu i zamieszczenia w tekście ważnych uzupełnień podkreślających potencjał i aspiracje

makroregionu oraz – co bardzo istotne – zapewniły niezbędną ciągłość pomiędzy samorządowym a rządowym

etapem prac.

W trakcie procesu tworzenia SRPZ szczególną uwagę poświęcono wymiarowi ponadregionalnemu. Przy

formułowaniu strategicznych kierunków interwencji uwzględniona została specyficzna charakterystyka

makroregionu, co jest zgodne z zasadą terytorialnego podejścia do rozwoju, która bazuje na założeniu, że należy

efektywniej wykorzystywać zasoby endogenne różnych rodzajów terytoriów i na nich opierać strategie rozwojowe8).

Prowadzone prace były również zgodne z zasadą pomocniczości, polegającą na wyborze najbardziej adekwatnego

dla zidentyfikowanych celów rozwojowych poziomu zarządzania interwencją publiczną.

w.

rcl

Konsekwencją dążenia do maksymalizacji efektów rozwojowych wynikających z działań przewidzianych w SRPZ jest

koncentracja tematyczna (selektywność) obszarów wsparcia jako jedna z podstawowych zasad konstrukcji

dokumentu strategicznego. SRPZ skupia się na starannie wybranych kwestiach o charakterze ponadregionalnym,

występujących ze szczególną intensywnością w makroregionie, których odpowiednie wsparcie w największym

stopniu przyczyni się do osiągnięcia zakładanych celów rozwojowych Polski Zachodniej.

SRPZ bazuje na zasadzie polityki opartej na dowodach (ang. evidence-based policy). Sformułowanie celów

rozwojowych i służących ich realizacji strategicznych kierunków interwencji zostało poprzedzone przeprowadzeniem

diagnozy sytuacji społeczno-gospodarczej makroregionu w oparciu o analizę dostępnych opracowań

i zidentyfikowaniu na ich podstawie kluczowych potencjałów rozwojowych. W kreowaniu wizji rozwojowej

makroregionu uwzględniono kluczowe wyzwania i trendy, mogące w największym stopniu wpływać na procesy

rozwojowe zachodzące na tym obszarze. Realizacja SRPZ oparta została na monitorowaniu postępów w osiąganiu jej

celów oraz na rzetelnej ocenie efektów podejmowanych działań. Warunkiem skutecznej realizacji SRPZ jest możliwie

duże wykorzystanie potencjału współpracy międzyregionalnej, transgranicznej oraz transnarodowej dla osiągania

wspólnych celów rozwojowych, stąd silne akcentowanie tej kwestii w całym dokumencie.

Opinia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w sprawie oceny oddziaływania na środowisko

ww

Projekt SRPZ został poddany konsultacjom z Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska (GDOŚ) w celu

stwierdzenia, czy konieczne jest przeprowadzenie dla dokumentu strategicznej oceny oddziaływania na środowisko

w trybie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale

społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko9). W dniu 31 października

2013 r. minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego otrzymał opinię GDOŚ o możliwości odstąpienia od

przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Opierając się na stanowisku GDOŚ oraz mając

na uwadze, że Strategia jest dokumentem o charakterze ogólnym (nie wskazuje konkretnych inwestycji),

niewyznaczającym ram dla realizacji nowych rozwiązań czy projektów, odstąpiono od przeprowadzenia

5)

http://www.mir.gov.pl/rozwoj_regionalny/polityka_regionalna/polska_zach/dokumenty/strony/dokumenty.aspx

Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm., art. 14a.

7)

Eksperci wchodzący w skład firmy GEOPROFIT.

8)

Zidentyfikowane w SRPZ potencjały wynikają z przeprowadzonych analiz, które pozwoliły wyodrębnić cechy wspólne dla obszaru Polski Zachodniej. Prezentowanie

sytuacji pojedynczego regionu w dokumencie ma miejsce tylko w przypadku, kiedy dana cecha w konkretnym województwie znacząco różni się od sytuacji

w makroregionie (tzw. „obserwacja odstająca”).

9)

Dz. U. z 2013 r. poz. 1235 i 1238.

6)

v.p

l

Monitor Polski

strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Strategia jest punktem odniesienia dla interwencji na poziomie

ponadregionalnym w ramach już istniejących lub planowanych instrumentów wsparcia – głównie krajowych

i regionalnych programów operacyjnych, podlegających pełnej ocenie przewidzianej w przedmiotowej ustawie.

Ocena ex ante

Projekt SRPZ został poddany ocenie ex ante, którą na zlecenie ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego

przeprowadziło w okresie listopad 2013 r. – marzec 2014 r. konsorcjum Eu-Consult Sp. z o.o. i Instytut Badawczy IPC

Sp. z o.o. Celem badania było zapewnienie jak najwyższej jakości dokumentu przez ocenę spójności wewnętrznej

projektu SRPZ, ocenę spójności jej zapisów z dokumentami strategicznymi w zakresie polityki rozwoju i ocenę

komplementarności z regionalnymi dokumentami strategicznymi. Weryfikacji podlegał również system realizacji,

monitorowania i ewaluacji projektu SRPZ, w tym zestaw wskaźników monitorowania.

.go

Wyniki badania potwierdziły, że diagnoza i kierunki interwencji trafnie odpowiadają na wyzwania i potrzeby

społeczno-ekonomiczne makroregionu Polski Zachodniej, a zaproponowany system realizacji zapewnia właściwe

narzędzia do wdrażania i monitorowania Strategii. Badanie wykazało, że założenia i cele SRPZ są spójne z celami

dokumentów strategicznych na poziomie unijnym i krajowymi oraz komplementarne w stosunku do strategii

regionalnych.

Część rekomendacji z badania została przyjęta, a ich uwzględnienie poskutkowało przede wszystkim uzupełnieniami

w zakresie diagnozy oraz poszerzeniem opisu kierunków interwencji. Szczegółowe rekomendacje o technicznym

charakterze dotyczące systemu realizacji zostaną uwzględnione na etapie operacjonalizacji Strategii.

Konsultacje społeczne

w.

rcl

Konsultacje społeczne, zgodnie z wymogami ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, zostały

przeprowadzone w dniach od 11 lutego do 18 marca 2014 r. Uwagi i rekomendacje zgłoszone do projektu

pochodziły zarówno od osób prywatnych, jak i instytucji. W grupie 30 podmiotów, od których pochodziły uwagi,

najaktywniejsze były jednostki samorządu terytorialnego, przedsiębiorcy i ich stowarzyszenia oraz związki

zawodowe i związki pracodawców. Stosunkowo aktywne było także środowisko naukowe, w tym przede

wszystkim uczelnie pochodzące z Polski Zachodniej. Uwagi do projektu przekazał również Senat Berlina, co świadczy

o zainteresowaniu dokumentem poza makroregionem oraz o dobrym upowszechnieniu informacji o konsultacjach.

Uwagi nadesłane w toku konsultacji zaliczały się do trzech podstawowych kategorii

1) propozycje poszerzenia projektu Strategii o nowe obszary działań,

2) propozycje doprecyzowania lub wzmocnienia zapisów już znajdujących się w projekcie Strategii,

3) uwagi odnoszące się do poziomu instrumentów wdrażania Strategii.

Znaczna część propozycji dotyczyła postulatów realizacji konkretnych przedsięwzięć i tym samym odnosiła się do

etapu wdrażania Strategii. Pozostałe propozycje zmian wskazywały przede wszystkim na konieczność uzupełnień

Diagnozy i trendów oraz Celów. Zestawienie wszystkich zgłoszonych uwag wraz ze stanowiskiem Ministra

Infrastruktury i Rozwoju zostało udostępnione na stronie internetowej10).

ww

Po przeprowadzeniu analizy wszystkich uwag uwzględniono znaczącą część propozycji doprecyzowujących lub

uzupełniających zapisy Strategii. Wprowadzono także liczne modyfikacje przyczyniające się do podniesienia jakości

dokumentu (jego spójności i jasności przekazu). W wyniku uwag Strategia została poszerzona przykładowo o kwestie

dotyczące kapitału ludzkiego i społecznego, jak również o dodatkowe analizy w obszarze demografii i migracji.

Wzmocniono także zapisy dotyczące integracji przestrzennej i funkcjonalnej z subregionalnymi ośrodkami wzrostu

i obszarami wiejskimi. Doprecyzowano i uzupełniono diagnozę Strategii w kwestii wiodących branż makroregionu,

a także poszerzono ją o opis współpracy terytorialnej (w tym transgranicznej).

Uwagi odnoszące się do instrumentów wsparcia, ze względu na swój bardzo szczegółowy, operacyjny charakter, nie

mogły zostać uwzględnione bezpośrednio w tekście, jednak zostaną wzięte pod uwagę na etapie realizacji Strategii.

10)

http://www.mir.gov.pl/rozwoj_regionalny/polityka_regionalna/polska_zach/konsultacje/strony/konsultacje.aspx

v.p

l

Monitor Polski

W osobnym trybie projekt został również skonsultowany z Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego

i pozytywnie przez nią zaopiniowany.

1.2.

MIEJSCE STRATEGII W PORZĄDKU DOKUMENTÓW STRATEGICZNYCH

Od czasu wejścia w życie Traktatu Lizbońskiego w grudniu 2009 r., szczególnego znaczenia w polityce spójności UE

nabiera kwestia terytorialnego wymiaru, czego konsekwencją jest dostosowanie interwencji w większym stopniu do

potrzeb różnych rodzajów terytoriów, co realizowane jest również przez SRPZ.

.go

SRPZ jako dokument o charakterze ponadregionalnym wpisuje się w cele rozwojowe unijnych i krajowych

dokumentów strategicznych. Podstawowe uwarunkowania unijne, będące punktem odniesienia dla kształtowania

wszystkich polityk Unii Europejskiej (UE), w tym polityki spójności, wyznacza dokument Europa 2020. Strategia na

rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu (Strategia Europa 2020)

z czerwca 2010 r. określający trzy priorytety rozwojowe UE: wzrost inteligentny, wzrost zrównoważony oraz wzrost

sprzyjający włączeniu społecznemu11).

Kierunki interwencji przewidziane w SRPZ są zgodne z podejściem promowanym przez Komisję Europejską

w ramach Strategii Europa 2020, w szczególności w ramach priorytetu pierwszego i inicjatywy flagowej Unia

Innowacji, która zakłada podnoszenie innowacyjności i konkurencyjności.

w.

rcl

W krajowym systemie programowania rozwoju, zakotwiczonym w ustawie o zasadach prowadzenia polityki

rozwoju, SRPZ została umiejscowiona między krajowym szczeblem interwencji określonym w długoi średniookresowych, rządowych dokumentach strategicznych a szczeblem interwencji wyznaczonym z poziomu

regionalnego – wynikającym ze strategii rozwoju województw oraz innych dokumentów strategicznych

opracowywanych na tym poziomie12). Takie usytuowanie wynika z założenia, że określenie ponadregionalnych

potencjałów rozwojowych i ich skuteczne pobudzanie dzięki współpracy międzyregionalnej przynosi dodatkowe

efekty rozwojowe.

Cele i kierunki interwencji określone w SRPZ wpisują się w strategiczny model rozwoju kraju zaproponowany

w przyjętej przez Radę Ministrów Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju. Polska 2030. Trzecia Fala

Nowoczesności (DSRK) z 5 lutego 2013 r.13), który opiera się na trzech filarach: budowaniu podstaw innowacyjności

kraju, terytorialnym równoważeniu rozwoju, solidarności międzypokoleniowej. Ze względu na makroregionalną

specyfikę, znajdującą swoje odzwierciedlenie w strukturze społeczno-gospodarczej i przestrzennej, procesy

rozwojowe w Polsce Zachodniej w istotnym zakresie mogą być stymulowane dzięki znaczącemu potencjałowi

wzrostu przede wszystkim w ramach pierwszego oraz drugiego filaru DSRK.

ww

Istotnym krajowym dokumentem strategicznym jest średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju 2020. Aktywne

społeczeństwo, Konkurencyjna gospodarka, Sprawne państwo (SRK), przyjęta przez Radę Ministrów w dniu

25 września 2012 r.14) SRK odnosząc się do kluczowych przesądzeń sformułowanych w DSRK, wytycza strategiczne

obszary i interwencje w perspektywie do 2020 r. Szczególny nacisk położony został na działania służące wzmacnianiu

regionalnych potencjałów, najbardziej obiecujących w kontekście zapewnienia trwałości rozwoju. Z tego względu

SRK nie odnosi się do całego spektrum działań państwa we wszystkich obszarach jego funkcjonowania, ale

koncentruje się na trzech obszarach strategicznych – sprawne i efektywne państwo, konkurencyjna gospodarka

oraz spójność społeczna i terytorialna. SRK dostrzega potrzebę programowania rozwoju społeczno-gospodarczego

w układach makroregionalnych. W części poświęconej wdrażaniu Strategii proponowane jest wprowadzenie ram

organizacyjnych i prawnych umożliwiających zarządzanie w obszarach funkcjonalnych oraz wprowadzenie nowych

instrumentów wzmacniających efektywność polityki regionalnej.

11)

KOM(2010)2020.

Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski. Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 27 kwietnia 2009 r.

13)

Uchwała nr 16 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju. Polska 2030. Trzecia Fala Nowoczesności

(M.P. poz. 121).

14)

Uchwała nr 157 Rady Ministrów z dnia 25 września 2012 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Kraju 2020 (M.P. poz. 882).

12)

v.p

l

Monitor Polski

Cele SRPZ korespondują z celami SRK dotyczącymi w szczególności zwiększenia innowacyjności gospodarki,

podnoszenia efektywności transportu oraz wzmacniania mechanizmów terytorialnego równoważenia rozwoju,

jak również integracji przestrzennej dla rozwijania i pełnego wykorzystania potencjałów regionalnych.

.go

Dokumentem kluczowym dla określenia strategicznej wizji rozwojowej dla Polski Zachodniej jest Krajowa

Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, miasta, obszary wiejskie (KSRR), przyjęta przez Radę

Ministrów w dniu 13 lipca 2010 r.15) SRPZ jako narzędzie integracji makroregionalnej i katalizator realizacji

przedsięwzięć służących wzmocnieniu pozycji konkurencyjnej Polski Zachodniej wpisuje się w paradygmat rozwoju

regionalnego wynikający z KSRR. SRPZ wyznacza działania rozwojowe wykorzystujące endogeniczne (miejscowe)

potencjały, wskazane z poszanowaniem zasad: koncentracji, oparcia polityki na dowodach, partnerstwa

i wieloszczeblowego rządzenia. Zgodność z KSRR oznacza zgodność zasad, na jakich opiera się przygotowanie

i realizacja tych dokumentów, spójność celów rozwojowych oraz wpisanie systemu realizacji SRPZ w jednolity system

zarządzania rozwojem regionalnym przedstawionym w KSRR.

KSRR wyraźnie wskazuje miejsce strategii ponadregionalnych między krajowym a regionalnym poziomem

zarządzania rozwojem. Dokument ten określa, że strategie ponadregionalne z jednej strony wykraczają swoim

zakresem działań poza jedno województwo, z drugiej strony wpisują się w obszary strategicznej interwencji

wskazane w SRK, czyli znajdujące się poniżej krajowego poziomu interwencji.

w.

rcl

Wyzwania dla Polski Zachodniej wynikające z KSRR eksponują potrzebę optymalnego prorozwojowego

wykorzystania bliskości rynku niemieckiego dla skutecznego wzmacniania pozycji konkurencyjnej makroregionu.

Cele rozwojowe SRPZ odnoszące się do potencjałów ponadregionalnych związanych z atrakcyjną ofertą gospodarczą

i potencjałem badawczo-naukowym makroregionu korespondują przede wszystkim z celem pierwszym KSRR

ukierunkowanym na wzrost konkurencyjności regionów. Z kolei cel dotyczący zwiększania integracji przestrzennej

i funkcjonalnej makroregionu jest spójny z zapisami celu drugiego KSRR w takim zakresie, w jakim cel ten odnosi się

do budowania spójności terytorialnej. Ponadregionalny charakter SRPZ promujący wielowymiarową współpracę

i partnerstwo jako warunek jej powodzenia wpisuje się w cel trzeci KSRR dotyczący tworzenia warunków skutecznej,

efektywnej i partnerskiej realizacji działań rozwojowych ukierunkowanych terytorialnie.

Ważnym krajowym dokumentem strategicznym warunkującym kształt SRPZ jest również przyjęta przez Radę

Ministrów w dniu 13 grudnia 2011 r. Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (KPZK), która

wprost wskazuje na konieczność skoordynowanego wspomagania rozwoju przez przygotowanie na poziomie

krajowym strategii o charakterze makroregionalnym. Dokument ten kreuje ramy dla terytorializacji interwencji

publicznej oraz określa pośrednio jej zakres rzeczowy. W diagnozie KPZK wskazano na część Polski Zachodniej

(obejmującą zachodnią część województwa pomorskiego, województwo zachodniopomorskie, województwo

lubuskie i zachodnią część województwa dolnośląskiego) jako obszar charakteryzujący się niedostateczną spójnością

terytorialną16).

Istotne wnioski dla SRPZ wynikają także z zapisów celu trzeciego KPZK, jakim jest poprawa dostępności terytorialnej

kraju w różnych skalach przestrzennych przez rozwijanie infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej.

Zakładają one zasadniczą poprawę jakości komunikacji drogowej i kolejowej między ośrodkami wojewódzkimi Polski

Zachodniej i ze stolicą kraju.

ww

SRPZ stanowi odpowiedź na wyzwania określone w KPZK, przewidując w swoich kierunkach interwencji działania

sprzyjające integracji przestrzennej i funkcjonalnej Polski Zachodniej, w tym odbudowę Odrzańskiej Drogi Wodnej.

SRPZ jest spójna i komplementarna z celami i priorytetami wskazanymi w pozostałych ośmiu zintegrowanych

strategiach, do których należą: Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”17),

15)

Uchwała Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, miasta, obszary wiejskie (M.P. 2011 r. Nr 36, poz. 423).

Dokument wymienia Szczecin, Zieloną Górę, Gorzów Wielkopolski oraz Koszalin jako miasta niewykorzystujące potencjału wynikającego z bliskości funkcjonalnej

z Berlinem i miastami Skandynawii oraz z krajowymi ośrodkami – Gdańskiem, Warszawą, Krakowem. Wiele uwagi poświęca również przezwyciężaniu peryferyjności

zachodnich obszarów przygranicznych.

17)

Uchwała nr 7 Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2013 r. w sprawie Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020” (M.P. poz. 73).

16)

v.p

l

Monitor Polski

Strategia Rozwoju Transportu do 2020 roku18), Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego 202019), Strategia Rozwoju

Kapitału Społecznego 2020, Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko perspektywa do 202020), Strategia

Sprawne Państwo 202021), Strategia Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa Narodowego RP 202222), Strategia

Zrównoważonego Rozwoju Rolnictwa i Wsi na lata 2012-202023), w takim zakresie, w jakim odnosi się do celów

i strategicznych kierunków interwencji w nich sformułowanych.

ww

w.

rcl

.go

SRPZ jako strategia o charakterze ponadregionalnym nie powiela ani nie zastępuje żadnego z wymienionych

dokumentów krajowych. Jednocześnie, zachowując komplementarność wobec strategii rozwoju województw,

obejmuje ona zagadnienia współpracy między województwami oraz podejmuje działania wspólne poszerzające

możliwości rozwoju partnerskich relacji między nimi. Przyjmując, że SRPZ nie stanowi sumy pięciu strategii rozwoju

województw, dokument zasadniczo pomija problemy i wyzwania o charakterze i zasięgu wojewódzkim,

koncentrując uwagę na kwestiach ponadregionalnych. Jej ponadregionalny charakter stanowi przesłankę dla

wyboru zakresu wsparcia najbardziej adekwatnego dla makroregionu. Poziom programowania ponadregionalnego

uzupełnia wsparcie udzielane na poziomie krajowym oraz regionalnym i ukierunkowuje działania realizowane

z obydwu tych poziomów zarządzania rozwojem na kwestie istotne z perspektywy makroregionu. W efekcie,

istotnymi instrumentami wdrożeniowymi SRPZ stają się programy rozwoju i programy operacyjne przygotowywane

na poziomie krajowym i regionalnym.

18)

Uchwała nr 6 Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2013 r. w sprawie Strategii Rozwoju Transportu do 2020 r. (z perspektywą do 2030 r.) (M.P. poz. 75).

Uchwała nr 104 Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 2013 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020 (M.P. poz. 640).

Rada Ministrów przyjęła Strategię Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko dnia 15 kwietnia 2014 r.

21)

Uchwała nr 17 Rady Ministrów z dnia 12 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia strategii „Sprawne Państwo 2020” (M.P. poz. 136).

22)

Uchwała nr 67 Rady Ministrów z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia „Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022”

(M.P. poz. 377).

23)

Uchwała nr 163 Rady Ministrów z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie przyjęcia „Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa” na lata 2012–2020 (M.P.

poz. 839).

19)

20)

2.

v.p

l

Monitor Polski

STRESZCZENIE

ww

w.

rcl

.go

Strategia Rozwoju Polski Zachodniej do roku 2020 stanowi jedną ze strategii rozwoju przygotowywanych w celu

odpowiedzi na wyzwania specyficzne dla obszaru o charakterze ponadregionalnym – mieszczące się między

krajowym a regionalnym poziomem interwencji. U podstaw procesu przygotowania Strategii dla Polski Zachodniej

znalazło się przekonanie, że możliwe jest określenie makroregionalnych potencjałów rozwojowych i ich skuteczne

pobudzanie dzięki współpracy międzyregionalnej, która przynosi dodatkowe efekty rozwojowe, obok działań

podejmowanych na poziomie niższym – regionalnym, i wyższym – krajowym.

Dokument stanowi wyraz troski rządu polskiego i władz samorządowych o rozwój jednego z kluczowych

makroregionów w Polsce, obejmującego 5 województw: dolnośląskie, lubuskie, opolskie, wielkopolskie

i zachodniopomorskie, który spaja przestrzennie dorzecze Odry, pełniące rolę symbolicznej osi rozwoju społeczno-gospodarczego Polski Zachodniej.

Z przeprowadzonej diagnozy i analizy trendów rozwojowych dla Polski Zachodniej wyłania się obraz makroregionu

charakteryzującego się wysokim potencjałem do dynamicznego rozwoju. Wpływa na to jego położenie na szlaku

łączącym Europę Środkową z Zachodnią, Południową i Skandynawią, a także atuty związane z wysokim potencjałem

do rozwoju gospodarki opartej na wiedzy. Zarówno korzystne położenie makroregionu, jak i potencjał naukowo-badawczy oraz potencjał współpracy sprawiają, że Polska Zachodnia charakteryzuje się dużą atrakcyjnością

inwestycyjną, której pełne wykorzystanie, dzięki zaplanowanym w SRPZ działaniom, wpłynie na wzrost jej

konkurencyjności w przestrzeni europejskiej.

Zgodnie z zasadą tworzenia polityki opartej na dowodach, sporządzona, w oparciu o diagnozę, analiza mocnych

stron Polski Zachodniej stała się podstawą do wyznaczenia potencjałów rozwojowych oraz głównych kierunków

interwencji dla Polski Zachodniej. Część kierunkowa identyfikuje główne obszary współpracy pomiędzy pięcioma

województwami makroregionu. Wielowymiarowa współpraca oparta na partnerstwie i wspólny rządowo-samorządowy wysiłek, zgodnie z mottem: współpraca wewnątrz, by konkurować na zewnątrz, doprowadzi do

zwiększenia konkurencyjności makroregionu w wymiarze europejskim. Ten główny cel rozwojowy Polski Zachodniej

osiągnięty zostanie dzięki działaniom stymulującym i wzmacniającym kluczowe potencjały rozwojowe

makroregionu.

Zwiększaniu konkurencyjności Polski Zachodniej w wymiarze europejskim będzie służyć realizacja celów

szczegółowych: wzmacnianie integracji przestrzennej i funkcjonalnej Polski Zachodniej, budowa oferty gospodarczej

oraz wzmocnienie potencjału naukowo-badawczego makroregionu. SRPZ przewiduje zestaw działań wraz ze

wskaźnikami służącymi monitorowaniu i ocenie stopnia osiągania tych celów. Zaplanowane działania rozwojowe

dotyczą przede wszystkim kwestii poprawy dostępności zewnętrznej i wewnętrznej makroregionu, zwiększenia

efektywności energetycznej, kreowania wspólnej oferty gospodarczej, zwiększenia innowacyjności, pobudzania

współpracy gospodarczej oraz rozwoju sektora naukowo-badawczego w Polsce Zachodniej. Realizacja działań

rozwojowych w ramach trzech celów strategicznych przyczyni się do realizacji wizji rozwojowej, zgodnie z którą

w 2020 r. Polska Zachodnia będzie obszarem współpracującym, kreatywnym, atrakcyjnym, mobilizującym

i otwartym.

Warunek skutecznego osiągania celów rozwojowych Polski Zachodniej stanowi optymalne wykorzystanie

ponadregionalnego potencjału współpracy. Służyć temu będzie system realizacji SRPZ, który wyznacza warunki do

nawiązywania i intensyfikacji wielowymiarowej współpracy między różnymi partnerami z kraju i z zagranicy

działającymi na rzecz osiągania celów Strategii. System realizacji SRPZ stanowi element krajowego systemu

zarządzania rozwojem oraz jest ściśle powiązany z systemem zarządzania polityką spójności UE w Polsce,

w szczególności w zakresie procesów monitorowania i ewaluacji.

Zgodnie z zasadą montażu finansowego dla realizacji SRPZ zmobilizowane zostaną różne dostępne źródła

finansowania, przy szczególnym nacisku na odpowiednie wykorzystanie środków pochodzących z funduszy

europejskich w okresie 2014–2020, zaprogramowanych w krajowych i regionalnych programach operacyjnych.

Realizacja SRPZ przyczyni się do maksymalizacji korzyści wynikających ze zintegrowanego i wielosektorowego

podejścia do rozwoju obszaru Polski Zachodniej i przyniesie korzyści mieszkańcom makroregionu, przedsiębiorcom,

uczelniom oraz instytucjom badawczo-rozwojowym. Przez rozprzestrzenianie się i absorpcję impulsów

rozwojowych, wpłynie również pozytywnie na zwiększenie konkurencyjności całej Polski.

3.

DIAGNOZA I TRENDY ROZWOJOWE

3.1.

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

POZYCJA ROZWOJOWA I KONKURENCYJNA POLSKI ZACHODNIEJ NA TLE POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

ORAZ TRENDY ROZWOJOWE

.go

Zgodnie

z

Indeksem

Regionalnej Mapa 1. Indeks Regionalnej Konkurencyjności UE (RCI) 2013

Konkurencyjności 2013 (RCI) dla regionów UE-27 wszystkie regiony Polski znalazły się poniżej

średniej europejskiej, przy czym województwa

Polski Zachodniej w klasach o najmniejszych

wartościach odchylenia od średniej24) (mapa 1).

Z jednej strony wskazuje to na korzystną

sytuację makroregionu na tle kraju, z drugiej na

pewne deficyty w skali europejskiej. Raport

Konkurencyjności Regionów 2013 r.,

opublikowany przez Komisję Europejską,

sytuuje województwa Polski Zachodniej na

miejscach między 190 a 209 wśród 262

regionów Unii Europejskiej.

ww

w.

rcl

Polska Zachodnia cechuje się niższym

poziomem rozwoju społeczno-gospodarczego,

mierzonym wartością produktu krajowego

brutto (per capita), od sąsiadujących regionów

zagranicznych, szczególnie niemieckich (mapa

2). Analiza średniego tempa wzrostu PKB per

capita w województwach makroregionu

w latach 2009–2011 oraz jego relacja do Źródło: EU Regional Competitiveness Index RCI 2013, P. Annoni, L. Dijkstra, Joint Research

średniej krajowej oraz unijnej wskazują na dwie Centre EC, 2013

prędkości procesów rozwojowych zachodzących w Polsce Zachodniej. Do kategorii liderów (z tempem wzrostu PKB

per capita powyżej średniej krajowej) należą województwa dolnośląskie i wielkopolskie25). W 2011 r. znalazły się one

w grupie regionów najszybciej doganiających średni poziom PKB per capita dla UE, osiągając odpowiednio 73% i 69%

średniej. Przeciętna wartość PKB per capita dla makroregionu była zbliżona do średniej wartości w Polsce (wykres

1), przy czym te dwa regiony znacznie ją przekroczyły (odpowiednio o 14,7% województwo dolnośląskie i o 5,3%

województwo wielkopolskie). Nieco inaczej rysuje się sytuacja na pozostałym obszarze Polski Zachodniej.

Województwa lubuskie, opolskie oraz zachodniopomorskie osiągały wyraźnie niższy poziom PKB per capita (powyżej

80% średniej krajowej i w granicach 50% średniej UE) oraz niższe tempo wzrostu26).

24)

Indeks obejmuje wskaźniki podstawowe (zaplecze instytucjonalne, stabilność makroekonomiczną, infrastrukturę, poziom opieki medycznej oraz jakość kształcenia),

wskaźniki w obszarze wydajności (dotyczą szkolnictwa wyższego, kształcenia ustawicznego, rynku pracy oraz wielkości rynku) oraz poziomu innowacji (np.: liczba

publikacji naukowych, udział pracowników B+R, wskaźnik patentów na milion mieszkańców).

25)

Dziemianowicz W., Szlachta J., Diagnoza strategiczna Polski Zachodniej, 2011.

26)

W 2011 r. wartość wytworzonego PKB w Polsce Zachodniej stanowiła 26% krajowego PKB ogółem, przy czym województwa wielkopolskie i dolnośląskie należały do

czołówki województw o największych udziałach w tworzeniu PKB (odpowiednio 9, 3% oraz 8, 6%).

Źródło: Eurostat

Wykres 1. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wg województw –

odchylenia względne od przeciętnej wartości w kraju w 2009 r.

i 2011 r.

.go

Mapa 2. Produkt krajowy brutto (PKB) per capita wyrażony

w parytecie siły nabywczej (PPS) w podziale na regiony NUTS-2,

27)

2010 r.

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

Źródło: Produkt Krajowy Brutto — Rachunki Regionalne w 2011 r., GUS,

2013

w.

rcl

Projekcja PKB per capita dla Polski Zachodniej wskazuje, że dwie prędkości rozwoju Polski Zachodniej utrzymają się,

a próg 75% PKB per capita UE-27 w 2020 r. przekroczą jedynie województwa dolnośląskie i wielkopolskie28).

Również jedynie w przypadku tych dwóch województw prognozuje się wzrost znaczenia ich gospodarek

w gospodarce kraju. Udziały województwa lubuskiego i opolskiego w krajowym PKB według prognoz pozostaną na

tym samym poziomie (odpowiednio 2,2% i 2,1%), natomiast zachodniopomorskiego zmniejszą się z 3,9% do 3,6%.

ww

W porównaniu do pozostałej części kraju, Polskę Zachodnią charakteryzuje wysoka atrakcyjność dla inwestorów,

rozumiana jako zdolność skłonienia do inwestycji przez oferowanie korzyści możliwych do osiągnięcia w trakcie

prowadzenia działalności gospodarczej. Ranking atrakcyjności inwestycyjnej rokrocznie sporządzany przez Instytut

Badań nad Gospodarką Rynkową wskazuje na utrzymującą się wysoką atrakcyjność województw Polski Zachodniej

do lokowania szerokiego spektrum działalności usługowej, przemysłowej oraz zaawansowanej technologicznie,

która stanowi istotną bazę dla budowania i wzmacniania konkurencyjności makroregionu w przestrzeni europejskiej

(mapa 3, 4 i 5).

27)

28)

% średniej dla UE-27, UE-27=100 (różnica w punktach procentowych między 2009 r. a 2000 r. w stosunku do średniej dla UE-27).

Przy przeciętnym tempie wzrostu w Unii Europejskiej na poziomie 1,5– 2,5%, Kusideł E., Lewandowska-Gwarda K., Ekspertyza dotycząca projekcji PKB per capita (wg

PPS) na poziomie województw (NUTS-2) oraz wybranych podregionów (NUTS-3) do 2020 roku wraz z analizą konsekwencji ewentualnych zmian klasyfikacji NUTS dla

polityki spójności po 2020 roku, 2011.

Mapa 4. Atrakcyjność inwestycyjna podregionów Polski dla

działalności usługowej w 2012 r.

.go

Mapa 3. Atrakcyjność inwestycyjna podregionów Polski dla

działalności przemysłowej w 2012 r.

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

Źródło map 3 – 4: Opracowane przez IRT na podstawie: Atrakcyjność inwestycyjna województw i podregionów Polski 2012, IBnGR, Gdańsk 2012

Najistotniejszymi czynnikami wpływającymi na poziom

atrakcyjności makroregionu dla inwestorów są

stosunkowo silne ośrodki wojewódzkie dysponujące

wysokiej jakości zasobami pracy, dogodne położenie

Polski Zachodniej w Europie, a także istniejący potencjał

na rzecz budowy gospodarki opartej na wiedzy, dlatego

wzmacnianie właśnie tych obszarów może przynieść

największe korzyści dla podniesienia pozycji

konkurencyjnej makroregionu. Również bardzo wysoki

poziom przedsiębiorczości w Polsce Zachodniej,

świadczący

o dużej

aktywności

gospodarczej

mieszkańców, stanowi jeden z kluczowych czynników

pozytywnie wpływających na atrakcyjność inwestycyjną

tego obszaru (mapa 6). Rozpowszechnione postawy

przedsiębiorcze wśród mieszkańców Polski Zachodniej

stanowią istotny fundament budowy dynamicznych,

konkurencyjnych gospodarek.

w.

rcl

Mapa 5. Atrakcyjność inwestycyjna podregionów Polski dla

działalności zaawansowanej technologicznie w 2012 r.

Źródło: Opracowane przez IRT na podstawie: Atrakcyjność

inwestycyjna województw i podregionów Polski 2012, IBnGR,

Gdańsk 2012

Mapa 6. Liczba przedsiębiorstw nowo zarejestrowanych na tysiąc

mieszkańców w 2010 r. (średnia nieważona dla wszystkich

powiatów w Polsce = 9,4)

ww

Polska Zachodnia charakteryzuje się również korzystną na

tle kraju strukturą gospodarczą związaną z wysokim

stopniem

urynkowienia

rolnictwa

oraz

wyspecjalizowanymi gałęziami przemysłowymi. Udział

gospodarstw domowych utrzymujących się z pracy

w rolnictwie, a w szczególności z pracy w swoim

gospodarstwie rolnym, jest w Polsce Zachodniej wyraźnie

niższy niż przeciętnie w kraju (nadal jednak przybierając

wartości wyższe niż w krajach Europy Zachodniej).

Działalność rolnicza, charakteryzująca się wydajną

Źródło: Gajewski P., Poziom i dynamika rozwoju małej i średniej i zorientowaną na rynek produkcją, powiązana z sektorem

przedsiębiorczości w Polsce Wschodniej, Ekspertyza sporządzona na

przetwórstwa przemysłowego, może stanowić istotny

potrzeby Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego Polski

czynnik rozwoju makroregionu.

Wschodniej, Warszawa 2011

Zarówno struktura eksportu, jak również analiza rodzajowa gospodarki wskazują na znaczącą na tle kraju rolę

przemysłu w makroregionie. Polska Zachodnia obejmuje silnie uprzemysłowione obszary. Należą one równocześnie

do najwyżej rozwiniętych i najszybciej rozwijających się w okresie ostatnich kilkunastu lat regionów w Polsce, co

obrazują dane o poziomie i dynamice PKB. Pod względem wartości dodanej brutto na mieszkańca (tabela 1),

zarówno w przemyśle ogółem, jak i przemyśle przetwórczym, województwo dolnośląskie, plasuje się na pierwszym

v.p

l

Monitor Polski

miejscu w kraju, nawet przed województwem śląskim. Poza województwem zachodniopomorskim, w krajowej

czołówce znajdują się również pozostałe województwa makroregionu.

Tabela 1. Wartość dodana brutto według rodzajów działalności i województw w 2011 r. (ceny bieżące)

Polska

dolnośląskie

lubuskie

opolskie

wielkopolskie

zachodniopomorskie

Źródło: GUS

Ogółem

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

4,0

2,1

4,9

5,7

5,6

4,1

i

Przemysł

Budownictwo

25,6

36,8

30,8

30,1

27,5

19,1

8,0

7,2

7,3

8,2

8,6

9,8

Handel, naprawa pojazdów

samochodowych, transport i

gospodarka magazynowa,

zakwaterowanie

i gastronomia, informacja

i komunikacja

w%

28,9

23,2

26,7

25,6

29,7

30,7

Działalność

finansowa

i ubezpieczeniowa,

obsługa

rynku

nieruchomości

Pozostałe

usługi

10,1

8,9

8,0

6,8

7,5

10,2

23,5

21,9

22,3

23,7

21,0

26,1

.go

Jednostka

terytorialna

Rolnictwo,

leśnictwo,

łowiectwo

rybactwo

WIODĄCE BRANŻE GOSPODARCZE W MAKROREGIONIE

Polska Zachodnia dysponuje znaczącymi przewagami, które do roku 2020 mogą być wykorzystane do

wzmocnienia atrakcyjności inwestycyjnej tego obszaru oraz zwiększania konkurencyjności w przestrzeni

europejskiej.

w.

rcl

Województwa Polski Zachodniej charakteryzuje stosunkowo duże zróżnicowanie branżowe przemysłu, co stanowi

pozytywną cechę ograniczającą zagrożenia rozwoju wynikające z możliwego regresu pojedynczych gałęzi produkcji.

Największą rolę w przemyśle makroregionu, mierzoną liczbą pracujących oraz wartością produkcji sprzedanej,

odgrywa przemysł spożywczy i produkcja: wyrobów z metali, pojazdów mechanicznych i ich części, mebli oraz

wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych. Znaczenie trzech z tych branż odpowiada strukturze przemysłu w całym

kraju, cechą specyficzną dla Polski Zachodniej jest ponadprzeciętny udział przemysłu samochodowego

i meblarskiego.

ww

Przemysł samochodowy jest branżą, w zakresie której wszystkie województwa makroregionu poza

zachodniopomorskim wyróżniają się na tle Polski. Jest to jedna z najszybciej rozwijających się eksportowych branż

przemysłu w Polsce od lat dziewięćdziesiątych XX wieku, a województwa dolnośląskie, wielkopolskie i lubuskie

należą – wraz z województwem śląskim – do głównych obszarów jej rozwoju.

Cechą wspólną województw Polski Zachodniej jest również silnie rozwinięty przemysł meblarski i drzewny, bazujący

na miejscowych zasobach i tradycjach. Ponadprzeciętnie w skali kraju rozwinięty jest również przemysł urządzeń

elektrycznych oraz przemysł włókienniczy.

Na terenie Polski Zachodniej funkcjonuje ponadto kilka gałęzi przemysłu przetwórczego, które odznaczają się dużą

aktywnością w dwóch lub trzech województwach, lecz ich relatywnie niewielka rola w pozostałych sprawia, że

w skali całego makroregionu ich intensywność nie odbiega od średniej dla Polski. Są to przemysł mineralny, naprawa

i konserwacja maszyn oraz urządzeń, przemysł chemiczny, papierniczy, produkcja metali, przemysł maszynowy,

a także produkcja komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych.

Do specyficznych gałęzi, w zakresie których wyspecjalizowane są pojedyncze województwa Polski Zachodniej,

należą: na Dolnym Śląsku – górnictwo rud metali i wydobywanie surowców skalnych, w Wielkopolsce – produkcja

urządzeń elektrycznych, w lubuskim – górnictwo gazu ziemnego, w opolskim – wytwarzanie koksu i przemysł

chemiczny, a w zachodniopomorskim – produkcja pozostałego sprzętu transportowego.

Instrumentem wzmacniającym specjalizacje gospodarcze (w tym przede wszystkim przemysł samochodowy,

elektroniczny, a także poligraficzny i drzewny) są specjalne strefy ekonomiczne (SSE). Województwo dolnośląskie

jest ich największym beneficjentem w kraju (SSE utworzyły w tym regionie 46,5 tys. miejsc pracy do końca 2012 r., a

więc co czwarte nowe miejsce pracy w Polsce). Pod względem nowo utworzonych miejsc pracy, łączne

v.p

l

Monitor Polski

zaangażowanie inwestorów na terenie specjalnych stref ekonomicznych w czterech pozostałych województwach

Polski Zachodniej nie osiąga nawet połowy tego, jakie ma miejsce w województwie dolnośląskim29).

ZASOBY PRACY

Województwa Polski Zachodniej charakteryzuje wysoki udział ludności w wieku produkcyjnym na tle kraju, co jest

zjawiskiem korzystnym z punktu widzenia perspektyw rozwojowych do roku 2020. Należy podkreślić, że dostępne

zasoby pracy są w różnym stopniu wykorzystane w poszczególnych województwach makroregionu (w 2012 r.

w województwie wielkopolskim stopa bezrobocia rejestrowanego była jedną z najniższych w kraju –

9,8%, jednocześnie w pozostałych regionach przekraczała ona średnią dla kraju wynoszącą 13,4%) (mapa 7).

W celu lepszego wykorzystania zasobów

pracy związanych z sektorem rolnictwa,

należy dążyć do dalszej zmiany w strukturze

społeczno-gospodarczej obszarów wiejskich.

Dotyczący także obszaru Polski Zachodniej

problem

bezrobocia

strukturalnego

wymaga systemowych interwencji, m.in.

przez wsparcie reorientacji zawodowej

rolników, dla których praca we własnym

gospodarstwie rolnym przestaje być

wystarczającym źródłem dochodu.

.go

Mapa 7. Stopa bezrobocia rejestrowanego wg województw w 2012 r.

w.

rcl

Źródło: Opracowane przez IRT na podstawie danych GUS

Pomimo korzystnej obecnie sytuacji, w makroregionie, podobnie jak w pozostałych częściach kraju, można

zaobserwować niekorzystną zmianę struktury ludności według wieku, spowodowaną malejącym

współczynnikiem przyrostu naturalnego i postępującym procesem starzenia się społeczeństwa.

Wykres 2. Struktura wiekowa ludności w latach 2002 i 2012

% 80,0

60,0

40,0

62,2

22,7

22,5

20,0

18,3

63,2

63,9

64,6

18,1

POLSKA

POLSKA ZACHODNIA

15,1

14,2

17,8

17,3

0,0

2002

2012

wiek przedprodukcyjny

2002

2012

wiek produkcyjny

2002

2012

wiek poprodukcyjny

Źródło: Obliczenia własne na podstawie GUS BDL

ww

W okresie 2002–2012 liczba osób w wieku przedprodukcyjnym w Polsce Zachodniej spadła o 19% (w województwie

opolskim aż o 29%), przez co jej udział w ogóle ludności zmniejszył się (w makroregionie o 4,4 p.p., w Polsce ogółem

o 4,3 p.p.). Jednocześnie, szybciej niż w pozostałych częściach kraju, zwiększał się udział ludności w wieku

poprodukcyjnym (w makroregionie o 3,0 p.p., w Polsce ogółem o 2,7 p.p.) (wykres 2).

Prognozy demograficzne wskazują, że w kolejnych latach coraz mniejsze liczebnie roczniki będą wchodzić na rynek

pracy. Zmniejszająca się ze względu na zmiany struktury wieku podaż pracy może być dodatkowo obniżana przez

emigrację. Znacząca skala migracji zagranicznych ludności w wieku produkcyjnym, zarówno na pobyt stały, jak

i zarobkowych, stanowi charakterystykę Polski Zachodniej na tle kraju, przez co osłabia się potencjał rozwojowy tego

obszaru (wykres 3).

29)

Domański B., Gwosdz K., Specyfika branżowa i przestrzenne zróżnicowanie przemysłu w województwach Polski Zachodniej, 2014.

v.p

l

Monitor Polski

30)

Wykres 3. Współczynnik salda migracji zagranicznych na pobyt stały ludności w wieku produkcyjnym na 10 tys. ludności w latach 2006–2012

2006

-2,0

-7,6

2007

2008

-3,7

-4,8

2009

-1,0

-7,0

-4,9

-12,0

-17,0

-17,6

-22,0

-27,0

-15,2

-26,5

Źródło: Opracowanie własne na podstawie GUS BDL

2010

-1,3

2011

2012

-2,1

-2,7

-5,2

-7,9

POLSKA

Region północno-zachodni

Region południowo-zachodni

-9,0

w.

rcl

.go

Nasilone wahadłowe migracje zarobkowe w Polsce Zachodniej są w znacznej mierze konsekwencją

bezpośredniego sąsiedztwa makroregionu z obszarami wyżej rozwiniętymi31). W 2013 r. osoby, które wskazały

kierunek swojego możliwego wyjazdu, najczęściej deklarowały wyjazd do Niemiec, gdzie stopa bezrobocia była

stosunkowo niska. Analizy ekonometryczne wskazują, że głównym czynnikiem oddziaływującym na emigrację

z Polski do krajów UE w horyzoncie kilku lat są różnice w stopach bezrobocia pomiędzy krajami, a wzmożone

migracje związane z efektami „nowości” otwierających się rynków pracy kolejnych państw Europy Zachodniej były

na ogół niewielkie po 2005 r. Można zatem sądzić, że tendencja wzrostowa liczby osób powracających z emigracji

w ostatnich latach jest związana z pogarszającą się sytuacją ekonomiczną i trudnością znalezienia pracy w kraju

emigracji.

Emigranci osłabiają potencjał rozwoju województw, z których pochodzą. Prognozuje się, że największy ubytek

w tworzeniu PKB z tego powodu do roku 2020 odczuje między innymi województwo dolnośląskie. Mniejsze straty

poniosą opolskie, zachodniopomorskie i wielkopolskie32). Po stronie zagrożeń wynikających z długotrwałych migracji

można wymienić także tzw. drenaż mózgów, czyli ubytek wartościowego potencjału zasobów pracy, co w przypadku

popytu na określone zawody może przyczyniać się do osłabienia struktury gospodarczej po stronie polskiej. Istotny

może być również negatywny wpływ migracji zarobkowych w sferze demografii (przyspieszenie procesu starzenia

się społeczeństwa, zwłaszcza jeśli migracje mają charakter permanentny) oraz w funkcjonowaniu rodzin,

rozdzielonych migracjami lub wahadłowo przemieszczającymi się za pracą. Nie bez znaczenia są także skutki

społeczne w postaci zmniejszającego się potencjału opiekuńczego rodzin, co z kolei skutkuje mniejszą podażą

zasobów pracy koniecznych do wzrostu gospodarczego.

Do pozytywnych skutków migracji, w tym szczególnie zarobkowych, należy zaliczyć zwiększenie rozporządzalnych

dochodów osobistych gospodarstw domowych, co z kolei powoduje wzrost popytu konsumpcyjnego na lokalne

dobra i usługi, w tym o charakterze innowacyjnym, a także sprzyja tworzeniu miejsc pracy.

ww

Mapa 8. Prognoza dynamiki liczby ludności w latach 2011–2020

Źródło: Opracowane przez IRT na podstawie danych GUS

Wnioski z prognoz Głównego Urzędu Statystycznego

wskazują, że przewidywane trendy demograficzne dla

regionów Polski Zachodniej nie będą odbiegały od

ogólnopolskiej tendencji (mapa 8). Przewiduje się, że do

2020 r. liczba ludności w całym makroregionie zmniejszy

się o 1,9% w porównaniu do 2011 r., przy czym spadek

liczby ludności nie będzie dotyczył województwa

wielkopolskiego, gdzie prognozowany jest jej przyrost

o 0,6%. Największy procentowy spadek liczby

mieszkańców do 2020 r. szacowany jest

w województwach dolnośląskim (o 4%) i opolskim

(o 3,5%)33). W związku z licznymi migracjami zarobkowymi,

ubytek ten może być jeszcze większy.

30)

Region północno-zachodni obejmuje województwa lubuskie, wielkopolskie i zachodniopomorskie, natomiast region południowo-zachodni: dolnośląskie i opolskie.

GUS, Prognoza ludności na lata 2008–2035, Warszawa 2009, Czapiński J., Panek T. (red. nauk.), Diagnoza Społeczna 2013. Warunki i jakość życia Polaków, 2013.

Zob. Analiza Instytutu Sobieskiego nr 60, 2013 (www.sobieski.org.pl).

33)

W 2014 r. GUS opublikuje nową prognozę ludności w oparciu o wyniki NSP 2011, aktualna prognoza opiera się na wynikach Narodowego Spisu Powszechnego

z 2002 r.

31)

32)

v.p

l

Monitor Polski

Nie bez znaczenia pozostaje również wzrost doświadczenia pracowników, które następnie może być

wykorzystywane w kraju w celu wdrażania nowocześniejszych, bardziej zaawansowanych technologicznie

rozwiązań. Dodatkowo doświadczenia migracyjne przyczyniają się do wyższej aktywności na rynku pracy.

Dla perspektyw rozwojowych Polski Zachodniej oprócz istniejących zasobów pracy znaczenie ma również jakość

kapitału ludzkiego. Międzynarodowe badania wskazują, że w przypadku kraju o takim poziomie zamożności jak

Polska, kapitał ludzki jest silnie pozytywnie skorelowany z dynamiką rozwoju gospodarczego34). Kapitał ludzki

rozumiany jako zasób wiedzy, umiejętności i kwalifikacji oraz stan zdrowia określa zdolność do pracy, przystosowania

się do zachodzących zmian i kreatywność jednostek, przez co ma istotny wpływ na rozwój całego społeczeństwa i

gospodarki.

.go

Wartość syntetycznego wskaźnika kapitału ludzkiego w latach 2007–2013 dla wszystkich województw

makroregionu systematycznie rosła, co jest zgodne z trendem dla całej Polski. Wyniki pomiarów w układzie

wojewódzkim wskazują jednak na wewnętrzne zróżnicowanie. W roku 2013 najwyższym poziomem kapitału

ludzkiego dysponowały województwa zachodniopomorskie i dolnośląskie (odpowiednio 5. i 6. pozycja w kraju).

Województwo opolskie znalazło się w środku krajowej stawki, a słabsze wyniki odnotowały województwa

wielkopolskie i lubuskie (12. i 14. pozycja).

w.

rcl

Ogólna nienajlepsza ocena poziomu kapitału ludzkiego w Polsce Zachodniej w porównaniu z resztą kraju jest

związana przede wszystkim z niższym poziomem wykształcenia (głębsza analiza w tym zakresie znajduje się

w rozdziale poświęconym potencjałowi gospodarki opartej na wiedzy). Niekorzystna charakterystyka wykształcenia

jest nieco równoważona przez wpływ aktualnej sytuacji demograficznej: osoby młodsze są generalnie lepiej od osób

starszych wyposażone w kapitał ludzki, przy czym osoby w wieku 15-44 lat wyraźnie odróżniają się pod tym

względem od pozostałych grup. Biorąc pod uwagę trendy demograficzne oraz wpływ migracji i spodziewany

w związku z tym ogólny spadek liczby ludności, perspektywy rozwojowe dla Polski Zachodniej w aspekcie poziomu

kapitału ludzkiego nie są jednak korzystne.

Prognozy zawarte w Diagnozie społecznej 2013 wykraczające nieco ponad rok 2020 wskazują na rosnące znaczenie

kapitału społecznego dla możliwości podtrzymania szans rozwojowych Polski. W tym aspekcie trendy

i perspektywy dla Polski Zachodniej są bardziej optymistyczne na tle kraju niż w przypadku poziomu kapitału

ludzkiego. Wszystkie województwa Polski Zachodniej w latach 2008–2012 charakteryzował wysoki na tle kraju

przyrost liczby stowarzyszeń i fundacji35), co należy uznać za pozytywny trend i przesłankę dla podtrzymania

potencjału rozwojowego Polski Zachodniej w przyszłości.

ww

Współczesna relatywnie korzystna sytuacja dotycząca kapitału społecznego przynajmniej w części makroregionu ma

związek z historycznie uwarunkowaną tradycją organizowania się mieszkańców w stowarzyszenia kulturalne

i społeczne. Znaczenie ma również historycznie wykształcony kapitał społeczny o charakterze pomostowym, który

charakteryzuje się otwartością na nieznajomych i pragmatyczną współpracą, możliwą dzięki powszechnej

znajomości i akceptacji zasad współżycia społecznego i tradycji współdziałania w ramach szerszej społeczności36).

34)

Czapiński J., Panek T. (red. nauk.), Diagnoza Społeczna 2013. Warunki i jakość życia Polaków, 2013.

W przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców (Podstawowe fakty o organizacjach pozarządowych – raport z badania 2012, Stowarzyszenie Koln/Jawor, 2013).

36)

Por. Herbst J., Lackowska M., Mielczarek A., Swianiewicz P., Szafarze darów europejskich. Kapitał społeczny a realizacja polityki regionalnej w polskich województwach,

2008.

35)

3.2.

v.p

l

Monitor Polski

DIAGNOZA W OBSZARZE ZIDENTYFIKOWANYCH POTENCJAŁÓW

3.2.1. POTENCJAŁ ZWIĄZANY Z POŁOŻENIEM

POŁOŻENIE W PRZESTRZENI EUROPEJSKIEJ

.go

Obszar makroregionu Polski Zachodniej charakteryzuje korzystne położenie w przestrzeni europejskiej, o czym

w znacznej mierze przesądza bliskość rynków zbytu rozwiniętych regionów Unii Europejskiej (z wyższym PKB per

capita). Polska Zachodnia sąsiaduje z największym partnerem gospodarczym Polski – Niemcami, a w jej najbliższym

otoczeniu międzynarodowym znajdują się znaczące europejskie bieguny wzrostu, co stwarza korzystne

uwarunkowania do przepływu kapitału, wiedzy i ludzi. Makroregion wpisuje się w strefę oddziaływania wyznaczoną

przez pięć europejskich metropolii: Warszawę, Berlin, Pragę, Wiedeń oraz Kopenhagę. Część miast Polski Zachodniej

znajduje się w mniejszej odległości od europejskich metropolii pozakrajowych niż od Warszawy (Wrocław w pobliżu

Pragi oraz Berlina, Szczecin – Berlina i Kopenhagi, Opole – Pragi, a Zielona Góra, Gorzów Wielkopolski i Poznań –

Berlina). Ponadto zachodnia granica makroregionu będąca jednocześnie granicą państwową stwarza dogodne

warunki do intensyfikowania współpracy transgranicznej na rzecz rozwoju Polski Zachodniej.

w.

rcl

Rozprzestrzenianiu impulsów rozwojowych sprzyja dobrze rozwinięta sieć miast w województwach Polski

Zachodniej. Na obszarze makroregionu funkcjonują wykształcone już obszary metropolitalne Wrocławia, Poznania

i Szczecina (jedynego transgranicznego obszaru metropolitalnego w skali kraju), które mają ważne znaczenie dla

budowania szeroko rozumianej konkurencyjności całego kraju i są najistotniejszymi czynnikami w zakresie rozwijania

współpracy krajowej oraz międzynarodowej. Opole, Zielona Góra i Gorzów Wielkopolski pełnią natomiast funkcje

ośrodków o znaczeniu krajowym, odgrywając istotną rolę w budowaniu konkurencyjności swoich regionów

przyczyniają się do dynamizowania procesów rozwojowych w skali makroregionu.

O pozytywnym wpływie korzystnego położenia Polski Zachodniej na rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego może

świadczyć wysoki na tle kraju poziom internacjonalizacji gospodarek województw Polski Zachodniej (w 2010 r.

udział makroregionu w krajowym eksporcie wyniósł 30%). Stosunkowo silne wykorzystanie bliskości chłonnego

rynku niemieckiego charakteryzuje trzy województwa makroregionu: dolnośląskie, wielkopolskie oraz lubuskie, co

jest efektem między innymi niższych cen polskich towarów (przede wszystkim w województwie lubuskim) oraz

relatywnie dużego potencjału endogenicznego, świadczącego o wysokiej atrakcyjności inwestycyjnej

makroregionu37).

ww

Wykres 4. Wartość eksportu województw w relacji do PKB regionów w

latach 2004–2010 (%)

Mapa 9. Udział wartości eksportu województw Polski w

produkcji sprzedanej w 2010 r.

Źródło: Polska – Raport o konkurencyjności 2013, Wymiar krajowy i regionalny, SGH,

2013

Źródło: Opracowane przez IRT na podstawie: Handel zagraniczny w Polsce i

Małopolsce, 2010

W latach 2004–2011 województwa: dolnośląskie (13%), opolskie (12%) oraz lubuskie (10%) cechowała największa

średnia dynamika eksportu w kraju (liczona rok do roku), co świadczy o skutecznym nawiązywaniu kontaktów

37)

Mogiła Z., Zaleski J., Zathey M., Wykorzystanie przygranicznego położenia zachodnich województw Polski dla rozwoju społeczno-gospodarczego, 2011.

v.p

l

Monitor Polski

z partnerami zagranicznymi. Na przestrzeni ostatnich lat wzrastała również relacja sprzedaży zagranicznej

poszczególnych województw do produkcji sprzedanej, wskazująca na znaczną otwartość gospodarki makroregionu

na współpracę z zagranicą (w 2010 roku udział wartości eksportu makroregionu zachodniego w produkcji sprzedanej

znacznie przekraczał 41% – średnią dla kraju) (mapa 9, wykres 4).

Województwa Polski Zachodniej pośród wszystkich województw należą do najbardziej zorientowanych na

eksport do państw Unii Europejskiej (ponad 80% sprzedaży). Analizy wskazują na silne powiązania eksportowe

przede wszystkim z Niemcami, a w przypadku województwa zachodniopomorskiego również z krajami EFTA38), co

wynika głównie ze specyfiki produkowanych i oferowanych towarów przemysłu stoczniowego.

.go

O korzyściach wynikających z położenia Polski Zachodniej świadczy także potencjał doświadczeń władz

samorządowych związany z budowaniem powiązań międzyregionalnych transgranicznych i transnarodowych.

Z racji przygranicznego położenia podmioty z makroregionu zaangażowane są w siedem euroregionów (Pomerania,

Pro Europa Viadrina, Sprewa-Nysa-Bóbr, Nysa, Glacensis, Pradziad, Silesia), w których partnerami są jednostki

terytorialne z Czech, Niemiec i Szwecji. Jako przykład efektywnej współpracy ponadregionalnej można wskazać

wspólną placówkę naukowo-badawczą Collegium Polonicum w Słubicach (w Euroregionie Viadrina), utworzoną

przez partnerskie uczelnie: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Europejski Uniwersytet Viadrina we

Frankfurcie nad Odrą.

w.

rcl

Na pograniczu polsko-niemieckim należy odnotować zaangażowanie w Partnerstwo Odry39). Województwa Polski

Zachodniej uczestniczą w programach transgranicznych40) oraz transnarodowych41) Europejskiej Współpracy

Terytorialnej. Samorządy Polski Zachodniej uczestniczą również w realizacji programów współpracy

międzyregionalnej INTERREG C (mapa 10 i 11), przy czym ich udział jest ograniczony do roli partnera, a nie lidera.

Może to sygnalizować bariery instytucjonalne dla polskich uczestników do zaangażowania się w projekty bardziej

wymagające pod względem organizacyjnym i finansowym.

ww

O istniejącym potencjale w budowaniu współpracy wykraczającej poza granice świadczy również fakt, że Polska

Zachodnia wyróżnia się pozytywnie na tle kraju pod względem liczby podpisanych przez samorządy terytorialne

umów partnerskich z jednostkami samorządowymi w innych krajach.

38)

Kraje EFTA (Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu): Norwegia, Szwajcaria, Islandia, Lichtenstein.

Jest to nieformalna sieć współpracy obejmująca ze strony polskiej województwo dolnośląskie, lubuskie i zachodniopomorskie oraz województwo wielkopolskie. Po

stronie niemieckiej uczestniczą w nim Meklemburgia-Pomorze Przednie, Berlin, Brandenburgia oraz Saksonia. Inicjatywa ta ma na celu integrację regionu

nadodrzańskiego w sferze politycznej, infrastrukturalnej i gospodarczej.

40)

Programy Republika Czeska – Rzeczpospolita Polska 2007–2013; Polska – Saksonia 2007–2013; Polska – Brandenburgia 2007–2013, Meklemburgia – Pomorze

Przednie/Brandenburgia–Polska 2007–2013. Samorządy uczestniczą także w przygotowaniach do programów współpracy terytorialnej na lata 2014–2020.

41)

Program Region Morza Bałtyckiego obejmuje całe terytorium Danii, Estonii, Finlandii, Łotwy, Litwy, Polski i Szwecji oraz północne części Niemiec, Norwegię oraz część

Rosji (Sankt Petersburg i otaczający go Okręg Leningrad, Karelię, Okręg Kaliningradu, Murmańsk, Nowogród i Psków). Celem strategicznym programu jest wsparcie

rozwoju zrównoważonego, konkurencyjnego i terytorialnie zintegrowanego regionu Morza Bałtyckiego poprzez łączenie potencjałów ponad granicami.

Program Europa Środkowa, którego celem jest współpraca transnarodowa pomiędzy ośmioma państwami członkowskimi: Czechami, Niemcami (regiony na

wschodzie i południu kraju), Włochami (regiony na północnym wschodzie), Węgrami, Austrią, Polską, Słowenią i Słowacją. Celem programu jest wzmocnienie spójności

terytorialnej, promowanie wewnętrznej integracji i zwiększenie konkurencyjności Europy Środkowej.

39)

Źródło: ESPON, 2012

w.

rcl

Źródło: ESPON, 2012

Mapa 11. Liczba partnerów projektów w ramach programów

INTERREG IIIC i IVC (styczeń 2011)

.go

Mapa 10. Partnerzy wiodący w ramach INTERREG C III i IV (styczeń

2011)

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

Obszar Polski Zachodniej znajduje się na szlaku międzynarodowych korytarzy transportowych (z Europy

Zachodniej do Europy Wschodniej, w tym na Białoruś, do Rosji i państw nadbałtyckich), tworząc korzystne

uwarunkowania do skutecznego dynamizowania procesów rozwojowych. Szczególnie istotne znaczenie mają

przebiegające przez makroregion szlaki transportowe zaliczane do tzw. Korytarzy transeuropejskich Bałtyk –

Adriatyk: jego odnoga Szczecin/Świnoujście – Poznań – Wrocław – Ostrawa oraz Morze Północne – Bałtyk: Helsinki –

Warszawa – Poznań – Berlin – Amsterdam/Antwerpia.

ww

O korzystnym położeniu Polski Zachodniej świadczy również inicjatywa Środkowoeuropejskiego Korytarza

Transportowego Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej, który docelowo ma łączyć najważniejsze

ośrodki gospodarcze Polski Zachodniej z regionami Półwyspu Skandynawskiego oraz przez Czechy i Słowację

z Bałkanami. Sama inicjatywa stała się podstawą do podjęcia po stronie polskiej konkretnych przedsięwzięć

inwestycyjnych w latach 2007–2013 w zakresie infrastruktury drogowej i kolejowej oraz wzmacniania stref rozwoju

przedsiębiorczości wzdłuż głównych szlaków komunikacyjnych wchodzących w skład Korytarza (trasy E65, linii

kolejowych E 59 i C-E 59 oraz Odrzańskiej Drogi Wodnej)42). Korytarz CETC został przez UE wpisany do sieci bazowej

TEN-T43) jako odnoga korytarza Bałtyk – Adriatyk co stanowi szansę na szybszą realizację elementów

infrastrukturalnych wchodzących w skład tego korytarza.

Polska Zachodnia leży również na szlaku głównych morskich korytarzy transportowych w regionie Morza

Bałtyckiego (mapa 12). Przez rozwinięte usługi portowe Szczecina i Świnoujścia, makroregion dysponuje

połączeniami z innymi portami świata. Obok Gdańska i Gdyni punkty węzłowe transportu morskiego Polski

Zachodniej mają podstawowe znaczenie dla gospodarki narodowej. W 2012 r. obsługiwały one 54,7%

ogólnokrajowych morskich przewozów pasażerskich i charakteryzowały się wysokimi udziałami w obrotach

ładunkowych w Polsce (Szczecin – 12,9%, Świnoujście – 19,2%).

42)

Wcześniejsza inicjatywa Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego CETC – ROUTE65, z którą w 2004 r. wystąpiło sześć regionów europejskich z Polski,

Szwecji, Czech i Słowacji. Obecnie CETC skupia 17 regionów z 6 krajów, w tym 4 z Polski Zachodniej.

43)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1315/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej

sieci transportowej i uchylające decyzję nr 661/2010/UE (Dz. Urz. UE L 348 z 20.12.2013, str. 1).

Mapa 12. Polska Zachodnia na tle powiązań międzynarodowych

v.p

l

Monitor Polski

Port w Świnoujściu jest największą polską bazą

promową z najnowocześniejszym na Bałtyku

terminalem, który jako jedyny w kraju obsługuje

promowe połączenia kolejowe, co stwarza dogodne

warunki do powiązania transportu wodnego

z kolejowym44).

.go

Dane z lat 2005–2012 wskazują jednak, że atut Polski

Zachodniej związany z nadmorskim położeniem

słabnie. W analizowanym okresie łącznie w portach

morskich makroregionu obroty ładunków (w tysiącach

ton) spadły, przez co ich udział w krajowych obrotach

obniżył się (z 38,5% do 35,5%). Zmniejszyła się również

skala międzynarodowego ruchu pasażerskiego.

w.

rcl

Obniżenie konkurencyjności portów makroregionu

związane jest między innymi ze zmianami światowych

standardów floty handlowej, a także niedostatecznymi

działaniami w zakresie modernizacji Odrzańskiej Drogi

Wodnej, która łączy się z systemem polskich dróg

wodnych (poprzez Wartę – Noteć – Kanał Bydgoski –

Wisłę) oraz zachodnioeuropejskich (poprzez kanały

Odra–Sprewa i Odra–Hawela). Z uwagi na wieloletni

brak kompleksowych inwestycji na Odrzańskiej Drodze

Wodnej, korzystne położenie Polski Zachodniej

w układzie dróg wodnych śródlądowych nie jest

dostatecznie wykorzystane.

Źródło: Opracowane przez IRT

Pomimo znaczących środków w ramach polityki spójności przeznaczonych na poprawę żeglowności w okresie

programowania UE na lata 2007–2013 (sześć inwestycji o łącznej wartości 406 mln zł), rola transportowa Odry

zmniejsza się, a jej obiekty hydrotechniczne nie spełniają parametrów odpowiadających określonym kategoriom

klasyfikacji żeglugowej45). Ponadto zmienność przepływów wodnych i ograniczenia parametrów eksploatacyjnych

tego korytarza dodatkowo stwarzają niestabilne warunki do rozwoju żeglugi śródlądowej. Funkcja transportowa

Odry jest wypełniana obecnie jedynie na odcinkach Szczecin – Berlin oraz Wrocław – Kędzierzyn-Koźle (Kanał

Gliwicki).

DOSTĘPNOŚĆ TRANSPORTOWA ZEWNĘTRZNA

ww

Rozbudowa głównych europejskich i krajowych ciągów komunikacyjnych oraz powiązanie z systemem

transportowym Niemiec powodują, że Polska Zachodnia w porównaniu do reszty kraju oceniana jest jako obszar

o dobrej dostępności komunikacyjnej do głównych europejskich ośrodków wzrostu gospodarczego.

Województwa zlokalizowane w zachodniej części kraju charakteryzują się najlepszą dostępnością drogową

i kolejową wśród wszystkich polskich regionów. Analiza poziomu dostępności potencjałowej na poziomie

europejskim wskazuje na ukształtowany pas przejściowy o wyższych niż reszta kraju wskaźnikach dostępności

transportu drogowego i kolejowego (m.in. obszary położone wzdłuż autostrady A4 i A2, Poznański Obszar

Metropolitalny) (mapa 13) 46).

44)

W Świnoujściu powstaje również gazoport (jako port zewnętrzny), którego budowa pozwoli na odbieranie skroplonego gazu ziemnego drogą morską z dowolnego

kierunku na świecie. Jest to obecnie jedna z największych i najważniejszych długookresowych inwestycji infrastrukturalnych w Polsce, a wraz z uruchomieniem

terminala Polska stanie się częścią globalnego rynku gazu.

45)

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 maja 2002 r. w sprawie klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych (Dz. U. Nr 77, poz. 695).

46)

Por. Komornicki T., Dostępność transportowa Polski Zachodniej, Dostępność potencjałowa za pomocą syntetycznego wskaźnika obrazuje sumę relacji między

wszystkimi ośrodkami, regionami, z uwzględnieniem czasu przejazdu oraz znaczenia (atrakcyjności) danej jednostki w systemie (potencjał demograficzny, ekonomiczny

lub inny) w 2006 r.

Źródło: ESPON TRACC Draft Final Report, 2013

Na relatywnie dobrą dostępność komunikacyjną

makroregionu wpływa także istniejąca infrastruktura

lotnicza wraz z siatką międzynarodowych połączeń

lotniczych (w Polsce Zachodniej zlokalizowane są porty

lotnicze odgrywające znaczącą rolę w ruchu lotniczym

Wrocław-Strachowice, Poznań-Ławica i Szczecin-Goleniów

oraz mniejszy port – Zielona Góra-Babimost). W 2012 r.

lotniska makroregionu odprawiły 15,8% pasażerów

w kraju (3,86 mln), przy czym ich znaczenie rośnie, na co

wskazuje wzrost całkowitego ruchu pasażerskiego

w latach 2009–2012 (w porcie Wrocław-Strachowice

o 46%, Poznań-Ławica o 25%). Wpływ na poprawę

dostępności transportowej Polski Zachodniej będzie miało

również otwarcie portu lotniczego Berlin Brandenburg, co

dodatkowo może przyczynić się do rozwoju połączeń

transportowych w Polsce Zachodniej i do dalszej poprawy

jej dostępności w układzie europejskim.

Pomimo dobrej dostępności do zachodnich ośrodków

europejskich na tle kraju, Polska Zachodnia jest obszarem

o niższym poziomie dostępności transportowej od

notowanego w Europie Zachodniej.

.go

Mapa 13. Dostępność potencjałowa multimodalna w europejskim

układzie odniesienia w 2011 r.

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

w.

rcl

Wnioski V Raportu Kohezyjnego Komisji Europejskiej wskazują na bardzo wysoką efektywność ewentualnych

inwestycji zwiększających dostępność transportową Polski Zachodniej na tle UE (dostępność niektórych regionów

zwiększyłaby się od 60% do nawet 100%) (mapa 14). Wyniki te są zbieżne z opiniami formułowanymi w oparciu

o przeprowadzone analizy powiązań międzynarodowych. Zgodnie z nimi, dla poprawy dostępności makroregionu

w skali europejskiej najlepsze efekty przyniosłoby zwiększenie dostępności drogowej obszaru Pomorza Środkowego

(w tym przede wszystkim subregionu koszalińskiego), realizacja inwestycji poprawiających dostępność drogową

i kolejową Wrocławia, a także powiązanie sieci drogowych i kolejowych z sieciami czeskimi47).

ww

Mapa 14. Potencjalny wzrost w % poziomu dostępności w Europie w transporcie drogowym (lewa) i kolejowym (prawa)

Źródło: V Raport Kohezyjny Komisji Europejskiej, 2010

47)

Por. tamże.

v.p

l

Monitor Polski

DOSTĘPNOŚĆ TRANSPORTOWA WEWNĘTRZNA

.go

W przeciwieństwie do dobrej dostępności do ośrodków europejskich na tle kraju, makroregion Polski Zachodniej

charakteryzuje niska wewnętrzna dostępność transportowa (mapa 15). Stolice Polski Zachodniej są słabo

powiązane komunikacyjnie między sobą oraz z krajowymi metropoliami położnymi poza makroregionem.

Skutkiem takiej sytuacji jest osłabienie szans na swobodne rozprzestrzenianie się impulsów rozwojowych nie tylko

w granicach makroregionu, ale i w skali całego kraju.

Dostępność transportowa poszczególnych województw makroregionu jest zróżnicowana (mapa 16). Największą

dostępnością charakteryzują się województwa opolskie oraz wielkopolskie, co jest wynikiem między innymi cech

fizyczno-geograficznych. Są to obszary położone bliżej największych krajowych metropolii i infrastruktury

zapewniającej większą prędkość podróżowania do nich (m.in. autostrad oraz dwóch linii kolejowych

o podwyższonych parametrach technicznych – Centralnej Magistrali Kolejowej i szlaku Warszawa – Poznań – Berlin,

a także linii E30, należącej do III Paneuropejskiego Korytarza Transportowego łączącego Niemcy, Polskę i Ukrainę).

Dla Polski Zachodniej istotne jakościowo zmiany w transporcie drogowym nastąpiły w szczególności w 2012 r. oraz

w 2013 r., w związku z sukcesywnym wydłużaniem autostrady A4, A2 na szlaku Warszawa – Berlin, a także dróg

ekspresowych: S3, S6/A6, S5 i S11.

w.

rcl

Obszar Polski Zachodniej wymaga dalszej poprawy połączeń transportowych z ośrodkami administracyjnymi

i gospodarczymi centralnej Polski, w tym przede wszystkim z Warszawą (nadal lepiej skomunikowany jest z Berlinem

i Dreznem). Województwo zachodniopomorskie charakteryzuje najniższa dostępność transportowa w kraju.

Pomorze Środkowe i północna część Wielkopolski oraz Sudety (zwłaszcza Kotlina Kłodzka) należą do obszarów

o najgorszej dostępności do centrum kraju oraz złej i bardzo złej dostępności czasowej do najbliższych ośrodków

wojewódzkich (powyżej 90 i 120 minut w transporcie drogowym), co jest jedną z przyczyn utrudnionego dostępu do

regionalnych rynków pracy, jak również do usług publicznych zlokalizowanych w ośrodkach wojewódzkich.

Szczecin, który jest jednym z miast najlepiej skomunikowanych z ośrodkami niemieckimi, w tym z Berlinem,

jednocześnie charakteryzuje się jedną z najsłabszych dostępności transportowych w ujęciu krajowym (średnia

drogowa i kolejowa dostępność czasowa do pozostałych ośrodków MEGA48) w kraju wynosi odpowiednio 375

minut i 380 minut). Wpływ na to ma zarówno odległość geograficzna, jak i niska jakość połączeń drogowych oraz

kolejowych.

ww

Mapa 15. Główne elementy sieci transportowej oraz obszary o

najgorszej dostępności czasowej w 2011 r.

Mapa 16. Dostępność transportowa w Polsce w 2012 r.

Źródło: Rosik P., Komornicki T., Stępniak M., Pomianowski W., Ocena wpływu

projektów drogowych realizowanych w ramach Regionalnych Programów

Operacyjnych na zwiększenie dostępności transportowej województw. Warszawa

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, 2012

Źródło: KPZK 2030

48)

Pozostałe MEGA (Metropolitalne Europejskie Obszary Wzrostu - definicja za ESPON ) w Polsce to Warszawa, Gdańsk, Kraków, Katowice, Łódź, Poznań i Wrocław.

v.p

l

Monitor Polski

Sieć linii kolejowych przebiegająca przez Polskę Zachodnią jest dobrze rozwinięta i skomunikowana w układzie

równoleżnikowym z istniejącą infrastrukturą drogową, jednak jej zły stan techniczny skutkuje długimi czasami

przejazdów pociągów, przez co kolej jako środek transportu odgrywa obecnie mniejszą rolę w komunikacji,

szczególnie na osi północ – południe49). Analiza m.in. rozkładów jazdy kolei (2013) wskazuje, że na obszarze

makroregionu limit trzech godzin nie jest osiągany w relacji połączeń Szczecina oraz Gorzowa Wielkopolskiego

z Wrocławiem i Opolem oraz Poznania z Opolem.

Przeprowadzone analizy wskazują, że barierami dla zwiększania komunikacyjnej dostępności makroregionu są nie

tylko obniżone parametry eksploatacyjne sieci kolejowej50), lecz również niedostateczny stan techniczny istniejącej

infrastruktury drogowej, zbyt mała liczba przepraw na Odrze, a także ograniczona przepustowość dróg krajowych

(w tym szczególnie DK3, DK5 oraz DK11).

TURYSTYKA

.go

Uzyskane wyniki jednoznacznie wskazują, że istniejąca infrastruktura transportowa, pomimo swego

rozbudowanego układu przestrzennego, nie jest w stanie efektywnie połączyć ośrodków wojewódzkich Polski

Zachodniej między sobą, co przekłada się na mniejszą spójność makroregionu i w konsekwencji gorsze perspektywy

rozwojowe. Utrudniony jest między innymi przepływ know-how i wzmacnianie powiązań funkcjonalnych służących

rozprzestrzenianiu rozwoju nie tylko wewnątrz Polski Zachodniej, ale również z innymi ośrodkami krajowymi

i zagranicznymi.

w.

rcl

Korzystne położenie w Europie, a także walory przyrodnicze, kulturowe i uzdrowiskowe obszaru Polski Zachodniej

stanowią znaczący, lecz nie w pełni wykorzystany potencjał rozwojowy (mapa 17). Sudety na południu oraz

wybrzeże Bałtyku na północy – to jedne z najbardziej atrakcyjnych rejonów turystycznych kraju, stanowiące klamrę

spinającą pasy pojezierzy (w województwach: zachodniopomorskim, wielkopolskim i lubuskim) wraz z systemem

szlaków wodnych, wysoczyzny, a także zwarte i rozległe kompleksy leśne. Warto również podkreślić potencjał

turystyczny Odry, która pomimo częściowego uregulowania, jest ciągle rzeką o wysokich walorach przyrodniczych,

ważnym międzynarodowym korytarzem ekologicznym, skupiającym bogactwo siedlisk gatunków flory i fauny.

O znaczącym potencjale turystycznym Polski Zachodniej decyduje również bogate i różnorodne dziedzictwo

kulturowe, obejmujące zarówno kompleksy pałacowo-parkowe, zamki i dwory (dolnośląskie, lubuskie, opolskie,

wielkopolskie), zabytki techniki, założenia fortyfikacyjne i militarne (Kłodzko, Koźle, Międzyrzecki Rejon Umocniony,

Nysa, Srebrna Góra, Kostrzyn nad Odrą, obiekty twierdzy Poznań), jak i zachowane zabytkowe układy urbanistyczne

miast i średniowiecznych wsi (opolskie, zachodniopomorskie, lubuskie). Pod względem nasycenia obiektami

zabytkowymi województwa dolnośląskie, lubuskie i opolskie zajmują czołowe miejsca w Polsce, a na ich terenie

znajdują się obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

ww

Polska Zachodnia dysponuje również bogatymi zasobami naturalnymi, w tym bardzo istotnymi zasobami złóż

wód mineralnych. Na obszarze makroregionu występują złoża wód leczniczych (w tym termalnych

w województwach lubuskim i wielkopolskim), skupione w większości w uzdrowiskach i miejscowościach na Dolnym

Śląsku oraz na Pomorzu Zachodnim. Do najważniejszych z nich należą uzdrowiska sudeckie: Lądek-Zdrój, Kudowa-Zdrój, Świeradów-Zdrój, Polanica-Zdrój, Szczawno-Zdrój, Duszniki-Zdrój, Cieplice Śląskie-Zdrój, Długopole-Zdrój,

Jedlina-Zdrój, Przerzeczyn, Czerniawa oraz uzdrowiska w województwie zachodniopomorskim Połczyn-Zdrój,

Kamień Pomorski, Kołobrzeg i Świnoujście.

49)

Szkielet sieci kolejowej Polski Zachodniej oparty jest głównie o linie objęte umowami AGC i AGTC, leżące w korytarzach: E59 relacji Świnoujście – Szczecin – Poznań –

Wrocław; C-E59 relacji: Świnoujście – Szczecin – Wrocław – Chałupki, C59/1 Nowa Sól – Żagań – Zgorzelec – Zawidów i C59/2 Wrocław – Międzylesie oraz zachód–

wschód: E20/C-E20 relacji Świecko – Poznań – Warszawa – Terespol; E30 relacji Zgorzelec – Wrocław – Katowice – Kraków – Medyka; C-E30 relacji Zgorzelec –

Wrocław – Katowice – Medyka oraz C30 Horka – Zgorzelec.

50)

Znaczna część eksploatowanej sieci kolejowej charakteryzuje się wysokim odsetkiem torów ułożonych na podkładach drewnianych (w tym z przekroczonym okresem

eksploatacji), układami torów na stacjach niedostosowanymi do aktualnych potrzeb, niefunkcjonalnymi dworcami i peronami, złym stanem obiektów sterowania

ruchem i kontroli jazdy.

v.p

l

Monitor Polski

.go

Mapa 17. Atrakcyjność turystyczna Polski

Źródło: Kozak M., Turystyka i dziedzictwo kulturowe Polski Zachodniej, Warszawa 2011

w.

rcl

Dzięki atrakcyjności turystycznej, przyrodniczej i kulturowej Polska Zachodnia stanowi jedno z głównych zapleczy

wypoczynku w Polsce, koncentrując 38% miejsc noclegowych w kraju. Biorąc pod uwagę liczbę udzielonych

noclegów, w 2011 r. województwo zachodniopomorskie było czwartym (po małopolskim, pomorskim

i mazowieckim) najchętniej odwiedzanym regionem, a województwa dolnośląskie i wielkopolskie odpowiednio

piątym i szóstym.

Z racji położenia przygranicznego, a także historycznych uwarunkowań, w makroregionie wśród turystów

zagranicznych dominują turyści niemieccy (w 2012 r. 47,7% turystów i 67,8% udzielonych noclegów). W latach

2009–2012 nastąpił wzrost ich liczby, w szczególności w ośrodkach wypoczynkowych województwa

zachodniopomorskiego i w Sudetach.

ww

Turystyczny potencjał Polski Zachodniej związany ze wspólnym dziedzictwem kulturowym i wspólnymi walorami

przyrodniczymi (w tym korzystnym układem szlaków wodnych) stanowi istotne zaplecze dla współpracy

województw51). Na obszarze Polski Zachodniej obserwuje się przykłady turystycznych produktów sieciowych, przy

czym ograniczają się one raczej do obszaru jednego województwa (np. Dolina Pałaców i Ogrodów Kotliny

Jeleniogórskiej, Szlak wygasłych wulkanów, Lubuski Szlak Wina i Miodu, Szlak kościołów drewnianych wokół Puszczy

Zielonka, Szlak Piastowski, Zachodniopomorski Szlak Żeglarski), co świadczy o niewystarczającej współpracy

województw makroregionu w tym zakresie. Pozytywnym przykładem w obszarze turystyki są nieliczne działania,

wykraczające poza jedno województwo: Szlak Cysterski czy też inicjatywy podejmowane wokół rzeki Odry (m.in.

inicjatywa Odra dla turystów 2014, polsko-niemiecka Współpraca turystyczna w ramach Partnerstwa-Odra,

Stowarzyszenie Marin Odrzańskich).

Czynnikiem niekorzystnie wpływającym na perspektywy rozwoju takiej współpracy jest strategia wzajemnej

konkurencji przyjmowana przez poszczególne regiony, która nie sprzyja tworzeniu wspólnej wizji opartej na

sieciowych produktach turystycznych, budujących potencjał całego makroregionu. Obecnie nie istnieje łatwo

identyfikowalna marka makroregionu, a rozproszona oferta turystyczna kierowana jest do nieskonkretyzowanego

turysty, co utrudnia tworzenie wyspecjalizowanych regionów turystycznych o znacznym ponadregionalnym

potencjale rozwojowym.

51)

Kozak M., Turystyka i dziedzictwo kulturowe Polski Zachodniej, Warszawa 2011.

v.p

l

Monitor Polski

ZASOBY I INFRASTRUKTURA ELEKTROENERGETYCZNA

Na terenie Polski Zachodniej zlokalizowane są znaczące zasoby surowców energetycznych (mapa 18).

Z makroregionu pochodzi 37,5% krajowego wydobycia węgla brunatnego i niemal 75% udokumentowanych

krajowych złóż tego surowca (72% na terenie województw: dolnośląskiego, wielkopolskiego oraz lubuskiego).

W makroregionie znajdują się również największe w Polsce złoża ropy naftowej (95%) oraz 70% krajowych złóż gazu

ziemnego52).

53)

.go

Mapa 18. Występowanie złóż i kopalin i zasoby bilansowe złóż

Źródło: www. wiking.edu.pl

w.

rcl

Obszar Polski Zachodniej dysponuje również znaczącymi na tle kraju zasobami energii ze źródeł odnawialnych

(OZE), w tym przede wszystkim zasobami energii geotermalnej (w większości o temperaturze poniżej 80°C,

odpowiednich dla ciepłownictwa), jednak z przyczyn technicznych i ekonomicznych obecnie możliwe jest jedynie

niewielkie ich wykorzystanie. Udział makroregionu w produkcji energii geotermalnej w Polsce wyniósł 12,3%.

Województwo zachodniopomorskie jest czołowym producentem tej energii w w kraju.

Analiza liczby i mocy różnych rodzajów OZE wskazuje, że makroregion jest liderem pod względem energetyki

wiatrowej (ponad 50% mocy w kraju), natomiast udział mocy elektrowni wodnych i biogazowych jest

proporcjonalny do udziału w liczbie ludności (ok. 25%). Moc zainstalowana i osiągalna w energetyce wiatrowej, którą

dysponuje makroregion, wyniosła w 2011 r. odpowiednio: 47,1% i 47,5% mocy krajowej. Spośród województw

makroregionu największy udział w mocy krajowej ma województwo zachodniopomorskie – ok. 28% mocy

zainstalowanej i 26,5% mocy osiągalnej kraju. Moc zainstalowana i osiągalna w energetyce wodnej makroregionu

wyniosła w 2011 r. odpowiednio 24,0% i 23,3% mocy krajowej. Spośród województw makroregionu największy

udział w mocy krajowej ma województwo lubuskie – prawie 12% mocy zainstalowanej i osiągalnej.

ww

W 2011 r. największy udział w liczbie elektrowni wiatrowych w Polsce Zachodniej odnotowano w województwie

wielkopolskim (64,5% elektrowni wiatrowych w makroregionie) i zachodniopomorskim (23,0% elektrowni

wiatrowych w makroregionie). Natomiast największy udział w liczbie elektrowni wodnych w Polsce Zachodniej

odnotowano w województwie dolnośląskim (33,6% elektrowni wodnych w makroregionie) i zachodniopomorskim

(24% elektrowni wodnych w makroregionie). Udział OZE w produkcji energii elektrycznej zarówno Polski Zachodniej,

jak i całego kraju jest znacznie niższy od średniej unijnej, co między innymi jest efektem niedostatecznej rozbudowy

wysokiej jakości sieci elektroenergetycznej54).

Dużo niższe – w porównaniu z państwami Europy Zachodniej – nasycenie sieciami przesyłowymi świadczy

o dystansie rozwojowym zarówno Polski Zachodniej, jak i całego kraju (mapa 19). Połączenia transgraniczne

krajowego systemu elektroenergetycznego znajdujące się na obszarze makroregionu są niewystarczające, nie

pozwalają na większe przepływy mocy w relacjach międzynarodowych i ograniczają możliwości powstania jednolitej

52)

Obliczenia własne na podstawie Bilansu zasobów złóż kopalin w Polsce. Stan na 31 XII 2012 r. Dane obejmują zasoby wydobywalne bilansowe z pominięciem złóż

w polskiej strefie ekonomicznej Bałtyku.

53)

Na terenie makroregionu znajdują się również zasoby kamienia wapiennego, który jest podstawą do rozwoju przemysłu cementowo-wapienniczego, mającego istotny

udział w produkcji przemysłowej województwa opolskiego.

54)

Małyszko O., Bezpieczeństwo energetyczne Polski Zachodniej, 2011.

v.p

l

Monitor Polski

sieci europejskiej, co w dalszej perspektywie może niekorzystnie wpłynąć na atrakcyjność inwestycyjną

makroregionu55).

.go

Mapa 19. Plan elektroenergetycznej sieci przesyłowej na obszarze Środkowej Europy

Źródło: II Raport o wpływie uregulowań prawnych na warunki eksploatacji i rozbudowy infrastruktury liniowej sektora paliwowo-energetycznego decydującej

o bezpieczeństwie energetycznym kraju, Porozumienie o współpracy w zakresie stworzenia nowych rozwiązań prawnych ułatwiających realizację inwestycji

infrastrukturalnych, Warszawa 2010

w.

rcl

Do najważniejszych słabości systemu przesyłowego na terenie Polski Zachodniej należą jego niedostateczne

połączenia. Słabe strony systemu dystrybucyjnego dotyczą głównie ograniczonego dostępu do sieci najwyższych

napięć NN (220 i 400 kV) oraz dużego udziału linii napowietrznych w stosunku do linii kablowych.

Obszarem najbardziej niedoinwestowanym w zakresie infrastruktury energetycznej w Polsce Zachodniej jest

województwo lubuskie (brak połączenia z systemem 400 kV, tylko trzy stacje 220/110 kV), co wynika głównie z braku

dużych elektrowni systemowych na tym terenie. W podobnej sytuacji jest województwo zachodniopomorskie, przez

co osłabiany jest jego potencjał związany z możliwością wykorzystania znacznych zasobów dla energetyki wiatrowej.

ww

Zgodnie ze Strategią Bezpieczeństwa Energetycznego i Środowiska zagrożenie powstania rozległej awarii na dużym

obszarze kraju jest jednak niewielkie i może wyniknąć jedynie w przypadku splotu niesprzyjających okoliczności np.

wysokiego zapotrzebowania na energię połączonego z wystąpieniem niesprzyjających warunków pogodowych56).

55)

Według stanu na 2011 r. na obszarze Polski Zachodniej znajdują się połączenia transgraniczne z Niemcami i Czechami: 2-torowa linia Krajnik – Vierraden wykonana w

gabarytach linii 400 kV, obecnie pracująca na 220 kV, 2-torowa linia 400 kV Mikułowa – Hagenwerder, 1-torowa linia 400 kV Dobrzeń – Albrechtice, 2-torowa linia 110

kV Boguszów – Porici, 1-torowa linia 110 kV Kudowa – Nahod.

56)

Na rok 2014 zaplanowano uruchomienie elektrowni w Gubinie oraz rozpoczęcie rozbudowy Elektrowni Opole, co przyczyni się do wzmocnienia bezpieczeństwa

energetycznego nie tylko makroregionu, lecz również całego kraju.

v.p

l

Monitor Polski

3.2.2. POTENCJAŁ ZWIĄZANY Z ROZWOJEM GOSPODARKI OPARTEJ NA WIEDZY

POZIOM INNOWACYJNOŚCI W POLSCE ZACHODNIEJ

Wartości sumarycznego indeksu innowacyjności (Summary Innovation Index) opracowywanego przez Komisję

Europejską w układzie regionalnym wskazują na niewielki potencjał innowacyjny makroregionu na tle Unii

Europejskiej, mający istotny wpływ na perspektywy budowy gospodarki opartej na wiedzy57).

Wszystkie regiony graniczące z Polską od zachodu i południa

charakteryzują się wyższą efektywnością innowacyjną niż

najbardziej pod tym względem rozwinięte województwa

Polski Zachodniej (mapa 20). Jednocześnie Berlin,

Liderzy

południowo-zachodnia Brandenburgia, Lipsk i Drezno

innowacyjności

zaliczane są do silnych generatorów innowacji. Od wschodu

Naśladowcy

innowacyjności

makroregion graniczy z województwami o porównywalnym

umiarkowani

do swojego, niskim poziomie innowacyjności i wraz z innymi

innowatorzy

regiony o niskiej

polskimi regionami tworzy jednolitą grupę, na tle której

innowacyjności

wyróżnia się jedynie województwo mazowieckie jako krajowy

lider.

W przypadku Polski Zachodniej można wskazać szereg

czynników społecznych, gospodarczych i przestrzennych, które

wpływają na poziom innowacyjności, zarówno po stronie

popytowej, jak i podażowej58).

Strona popytowa procesu innowacji jest silnie

Źródło: Regional Innovation Scoreboard 2012

zdeterminowana poziomem zamożności społeczeństwa

i wyposażeniem w kapitał ludzki, co przejawia się postawami

otwartości i skłonności do zakupu nowych, innowacyjnych produktów i usług. Sytuacja finansowa mieszkańców

Polski Zachodniej na tle kraju jest korzystna, czego przejawem jest m.in. mniejsze niż średnio w Polsce zagrożenie

ubóstwem skrajnym ludności zamieszkującej makroregion (według danych za 2012 r. odsetek osób

w gospodarstwach domowych o wydatkach poniżej granicy minimum egzystencji kształtuje się w makroregionie na

poziomie 6,2% wobec 6,8% dla Polski).

w.

rcl

.go

Mapa 20. Poziom innowacyjności w UE-28, Norwegii

i Szwajcarii

ww

Zjawiskiem, które w istotnym stopniu może wpływać zarówno pozytywnie, jak i negatywnie na stronę popytową

procesów innowacji, są nasilone wahadłowe migracje zarobkowe. W tym aspekcie niepokojący jest fakt, że do

pracy za granicę częściej zaczęły wyjeżdżać młode osoby legitymujące się wykształceniem wyższym, które nie

mogły znaleźć satysfakcjonującego zatrudnienia w województwach makroregionu. W perspektywie

krótkookresowej prowadzi to do zmniejszenia skali nierównowagi na lokalnych rynkach pracy, lecz w dłuższym

okresie może mieć niekorzystny wpływ na wzmacnianie potencjału innowacyjnego makroregionu, tym bardziej, że

większość emigrantów zarobkowych decydujących się na wyjazdy czasowe podejmuje pracę niezgodną ze swoim

wykształceniem i poniżej posiadanych kwalifikacji. Może to doprowadzić do obniżenia poziomu ich kompetencji

w przyszłości, negatywnie oddziałując na możliwości funkcjonowania na krajowym rynku pracy i ograniczając

wartość dodaną, jaką będą zdolni wnieść w momencie powrotu do kraju.

57)

Według definicji OECD jest to gospodarka oparta wprost na tworzeniu (traktowanym jako produkcja), dalszym przekazywaniu (czyli dystrybucji) oraz praktycznym

wykorzystaniu wiedzy i informacji.

58)

Powstawanie innowacji zależy zarówno od czynników podażowych, czyli szeroko rozumianej zdolności technologicznej gospodarki (sfera nauki wprowadzająca

innowacje do gospodarki, poziom zaawansowania technologicznego przemysłu i usług, zasoby wysoko wykwalifikowanej siły roboczej), jak i popytowych, czyli wpływu

konsumentów (klientów) na kształtowanie się oferty przedsiębiorstw działających na rynku.

v.p

l

Monitor Polski

POTENCJAŁ SEKTORA NAUKOWO-BADAWCZEGO W POLSCE ZACHODNIEJ

Polska Zachodnia charakteryzuje się stosunkowo niskim poziomem rozwoju sektora nauki i badań w porównaniu

do krajowych liderów w tej dziedzinie: województw mazowieckiego i małopolskiego. W 2011 r. łącznie nakłady na

B+R w makroregionie stanowiły zaledwie 17% wydatków krajowych, a ich udział w PKB w układzie regionalnym oraz

w przeliczeniu na mieszkańca był niższy niż średnio w Polsce (mapa 22). Również wartość wskaźnika GERD59)

kształtowała się znacznie poniżej średniej dla Polski, a województwa opolskie oraz lubuskie znalazły się na ostatnich

miejscach w kraju (mapa 21).

Mapa 22. Nakłady bieżące na badania podstawowe i badania stosowane

w relacji do regionalnego PKB w 2010 r.

w.

rcl

.go

Mapa 21. Wskaźnik GERD w Polsce w relacji do regionalnego

PKB w 2010 r.

Źródło: Opracowane przez IRT na podstawie: Nauka i technika 2011, GUS

Źródło: Opracowane przez IRT na podstawie: Nauka i technika 2011, GUS

Pomimo relatywnie słabej pozycji Polski Zachodniej na tle kraju oraz UE, w latach 2005-2011 nastąpił znaczny wzrost

nakładów na B+R, przez co makroregion zwiększył swój udział w nakładach krajowych (średnio w kraju

odnotowano dwukrotny wzrost: z 5,6 mld zł do 11,7 mld zł, w województwie opolskim i zachodniopomorskim –

trzykrotny, wielkopolskim i dolnośląskim – dwukrotny). W województwie lubuskim w latach 2005-2009 nakłady

spadły (z 36 mln zł do 29 mln zł), lecz po 2009 r. ponownie wzrosły.

ww

W 2012 r. w Polsce Zachodniej znajdowało się 25% szkół wyższych w kraju, które kształciły 25% wszystkich

studentów. W latach 1999-2012 widoczna była znacząca dynamika rozwoju szkolnictwa wyższego. Województwa

makroregionu nieco szybciej zwiększały liczbę uczelni niż średnio w kraju, a największy wzrost odnotowało

województwo opolskie, w którym nastąpiło podwojenie liczby szkół wyższych w badanym okresie (z trzech do

sześciu). W roku akademickim 2011/12 uczelnie wyższe opuściło w Polsce 485 tys. absolwentów, z czego 25%

ukończyło studia na uczelniach Polski Zachodniej. Największym potencjałem w dziedzinie przyciągania

i absorbowania studentów na rynkach pracy w makroregionie charakteryzują się Wrocław i Poznań (ponad 60%).

Wśród ośrodków akademickich w makroregionie mogących wykazać się stosunkowo dużym udziałem studentów

pochodzących spoza danego województwa (a więc o relatywnie dużej sile przyciągania kapitału ludzkiego) należy

wskazać Szczecin i Zieloną Górę, jednak ich potencjał do zatrzymania absolwentów jest niewielki, co może świadczyć

o niskiej chłonności miejscowych rynków pracy, na których przyjezdni absolwenci nie są w stanie znaleźć

satysfakcjonującego zatrudnienia po otrzymaniu dyplomu.

59)

Całkowite wydatki wewnętrzne na prace B+R realizowane na terytorium kraju.

Ludność makroregionu charakteryzuje się na tle kraju

relatywnie niskim poziomem wykształcenia. We

wszystkich województwach w 2012 r. udział ludności

w wieku 15-64 lata z wyższym wykształceniem w ogólnej

liczbie ludności w tej grupie wieku był niższy od średniej

krajowej wynoszącej 21,5%. Na deficyt w tym aspekcie

wskazuje również analiza wskaźnika określającego zasoby

ludzkie w dziedzinie nauki i technologii (Human resources

in science and technology – HRST) najbardziej pożądane dla

rozwoju gospodarki opartej na wiedzy (w makroregionie

wartość wskaźnika kształtuje się poniżej średniej dla kraju,

przy czym najmniejszym potencjałem dysponują

województwa opolskie i lubuskie) (mapa 23).

.go

Mapa 23. HRST (syntetyczny wskaźnik określający zasoby ludzkie w

dziedzinie nauki i technologii) jako odsetek populacji ogółem w

2011 r.

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

Źródło: Opracowane przez IRT na podstawie: Nauka i technika 2011, GUS

w.

rcl

Brak równowagi między popytem a podażą na rynku pracy w Polsce Zachodniej mogą w pewnym stopniu

zobrazować wyniki projektu Uczelnia Przyjazna Pracodawcom, który miał na celu wskazanie krajowych uczelni, które

przez kształcenie absolwentów zgodnie z potrzebami zgłaszanymi przez rynek pracy i przez współpracę

z pracodawcami, wnoszą istotny wkład w budowanie przewagi konkurencyjnej i pozycji rynkowej przedsiębiorstw,

pośrednio pozytywnie oddziałując na kondycję gospodarki60). W pierwszej edycji tego projektu żadna szkoła wyższa

z Polski Zachodniej nie znalazła się na zbiorczej liście ośmiu uczelni przyjaznych pracodawcom. Warto nadmienić, że

w rankingu sporządzonym jedynie na podstawie ocen pracodawców (ocenie podlegały dwa elementy

przygotowanie absolwentów do pracy zawodowej i współpraca z uczelnią) drugie miejsce wśród wyróżnionych

dziesięciu uczelni w kraju zajął Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu.

Problemem w aspekcie kształcenia kadr na potrzeby gospodarki opartej na wiedzy w Polsce Zachodniej jest między

innymi niedopasowanie struktury kształcenia na poziomie wyższym do wymogów rynku pracy, mimo relatywnie

wysokiego na tle kraju wskaźnika zatrudnienia. Z badań przeprowadzonych w ramach projektu Bilans kapitału

ludzkiego w Polsce w 2010 r. wynika, że największa skala niezaspokojonego popytu na obszarze Polski Zachodniej

występuje w grupie specjalistów i techników. Największą skalę niedoboru pracowników na terenie Polski

Zachodniej zidentyfikowano wśród średniego personelu do spraw biznesu i administracji, specjalistów do

spraw zdrowia oraz robotników budowlanych, a także specjalistów do spraw ekonomii i zarządzania oraz

specjalistów do spraw technologii informacyjno-komunikacyjnych. Nadwyżka kandydatów do pracy występuje

natomiast w grupach pracowników przy pracach prostych, pracowników usług i sprzedawców oraz pracowników

biurowych.

ww

Potencjałem Polski Zachodniej w aspekcie możliwości zwiększania innowacyjności mogą być ośrodki akademickie

(mapa 24) zajmujące wysokie pozycje w ogólnopolskich rankingach uczelni61). W rankingu Perspektywy 2013 na 83

badane uczelnie 21 reprezentowało Polskę Zachodnią (25,3%)62). W pierwszej dziesiątce rankingu znalazły się cztery

uczelnie z Polski Zachodniej (uniwersytety we Wrocławiu i Poznaniu, Politechnika Wrocławska oraz Uniwersytet

Medyczny w Poznaniu). Uniwersytet w Poznaniu oraz Politechniki Wrocławska i Poznańska znalazły się również

wśród 10 najbardziej prestiżowych uczelni wyższych w Polsce. Pod względem potencjału innowacyjnego uczelni,

60)

Arendt Ł. (red.), Raport z badań w projekcie Uczelnia Przyjazna Pracodawcom, Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, e-Dialog sp. z o.o., Warszawa 2010. Ocena

przeprowadzona w czterech obszarach: stopnia dostosowania absolwentów do wymogów rynku pracy, współpracy miedzy uczelniami a pracodawcami, możliwości

rozwoju kariery zawodowej po zakończeniu studiów oraz luk kompetencyjnych absolwentów.

61)

W najbardziej prestiżowym światowym rankingu najlepszych 500 szkół wyższych na świecie (Academic Ranking of World Universities, ARWU), znanym również jako

Lista Szanghajska, uczelnie z Polski Zachodniej nie są notowane. W 2013 r. Polskę reprezentowały jedynie Uniwersytet Warszawski i Jagielloński, które zajęły miejsca

w czwartej setce rankingu.

62)

Na ocenę w rankingu składają się: ocena prestiżu uczelni w oczach pracodawców, kadry akademickiej, laureatów i finalistów olimpiad przedmiotowych, pozycji uczelni

w rankingach międzynarodowych; ocena innowacyjności; ocena potencjału naukowego i efektywności naukowej (m.in. nadane stopnie naukowe, publikacje, liczba

studentów studiów doktoranckich), warunków studiowania oraz stopnia umiędzynarodowienia (m.in. zagraniczni studenci, liczba zajęć prowadzonych w języku

obcym, liczba nauczycieli akademickich z zagranicy).

v.p

l

Monitor Polski

Politechnika Wrocławska plasuje się na pierwszym miejscu w kraju wśród badanych podmiotów. Obok niej

w pierwszej dziesiątce znajdują się również Politechnika Poznańska, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu oraz

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie63).

Źródło: KPZK 2030

.go

Mapa 24. Szkolnictwo wyższe w Polsce w ujęciu regionalnym

w.

rcl

Na obszarze makroregionu zarejestrowano 18% krajowych jednostek naukowych, którym w 2010 r. Minister Nauki

i Szkolnictwa Wyższego przyznał kategorię pierwszą64). Dominują wśród nich wydziały ekonomiczne uczelni oraz

wydziały i instytuty PAN z zakresu nauk rolniczych i leśnych. Jednak żaden podmiot z Polski Zachodniej nie znalazł się

wśród sześciu najlepszych krajowych jednostek naukowych wyłonionych i podniesionych przez Ministra Nauki i

Szkolnictwa Wyższego do rangi Krajowych Naukowych Ośrodków Wiodących (KNOW), skupiających najbardziej

utalentowanych naukowców i studentów w dziedzinie nauk ścisłych oraz nauk medycznych, nauk o zdrowiu

i kulturze fizycznej65).

Pomimo wysokich pozycji na krajowych listach rankingowych, ośrodki naukowe i badawczo-rozwojowe

makroregionu charakteryzują się niewystarczającymi powiązaniami w ramach międzynarodowych sieci

współpracy. W typologii regionów europejskich, zakwalifikowane zostały do regionów „nieinteraktywnych”

(podobnie jak cała Polska), co odzwierciedla ograniczone możliwości wzajemnego uczenia się, transferu wiedzy,

łączenia rozproszonych potencjałów i generowania innowacji66). O niewystarczających powiązaniach uczelni Polski

Zachodniej w ramach międzynarodowej sieci współpracy ośrodków naukowych i badawczo-rozwojowych świadczy

m.in. stosunkowo niewielki ich udział w krajowych i międzynarodowych projektach badawczych. Przykładowo,

w ramach 7. Programu Ramowego UE w zakresie badań i rozwoju technologicznego na lata 2007–2013 jednostki

naukowe z Polski Zachodniej złożyły 2502 wnioski o dofinansowanie, z czego 373 uzyskało aprobatę.

ww

Spośród ogólnej liczby 2433 wniosków zakwalifikowanych do finansowania w konkursach Narodowego Centrum

Nauki w 2013 r. podmioty z Polski Zachodniej złożyły ich 529 (co stanowi 21,7% ogólnej liczby). Aż 90% aplikacji

z makroregionu pochodziło z ośrodków naukowych Wielkopolski i Dolnego Śląska. Podobnie sytuacja makroregionu

przedstawia się w zakresie liczby beneficjentów programów prowadzonych przez Narodowe Centrum Badań

i Rozwoju. Na ogólną liczbę 3906 projektów w 2012 r. podmioty z Polski Zachodniej złożyły ich 802 (20,5%). W tej puli

78% projektów pochodziło z wielkopolskiego i dolnośląskiego (odpowiednio 362 i 264 projekty).

W ramach programu Iuventus plus dotyczącego projektów prowadzonych przez młodych naukowców, których

wyniki badań zostały opublikowane lub przyjęte do publikacji w wiodących światowych czasopismach, na

63)

Kryterium potencjału innowacyjności obejmuje: patenty, prawa ochronne i licencje, pozyskane środki z UE , zaplecze innowacyjne uczelni.

Kategorię jednostki naukowej w skali od 1 do 5 ustala właściwy minister do spraw szkolnictwa wyższego. W zakresie wyników działalności naukowej ocena obejmuje

publikacje recenzowane; monografie naukowe i podręczniki akademickie; posiadanie uprawnień do nadawania stopni naukowych. W zakresie zastosowań

praktycznych wyników badań naukowych i prac rozwojowych są oceniane: nowe technologie, materiały, wyroby, systemy, usługi i metody; wdrożenia wyników badań

naukowych i prac rozwojowych; patenty, licencje, prawa ochronne na wzory użytkowe; posiadanie laboratoriów z akredytacją Polskiego Centrum Akredytacji.

65)

Kryteria oceny, przeprowadzanej przez kapitułę składającą się z przedstawicieli 17 najbardziej prestiżowych międzynarodowych ośrodków naukowych, obejmowały

potencjał naukowy jednostek i ich pracowników, międzynarodowe wskaźniki publikacji i cytowań, realizowane granty badawcze, wdrożenia i patenty oraz współpracę

z otoczeniem gospodarczym.

66)

Projekt ESPON Knowledge-Innovation-Territory 2013, obejmujący wszystkie kraje UE-27 i wybrane kraje pozaeuropejskie.

64)

v.p

l

Monitor Polski

182 wyróżnionych jedynie 16% reprezentowało Polskę Zachodnią (w większości z Wrocławia oraz Poznania, a także

trzy ze Szczecina i jeden z Opola).

W ramach modułu 3 Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (Wyniki polskich badań humanistycznych

w świecie) w 2012 r. w gronie 56 nagrodzonych projektów naukowo-badawczych znalazło się 8 z makroregionu

Polski Zachodniej. Wśród pozostałych komponentów tego programu udział Polski Zachodniej w niewielkim stopniu

zaznaczył się w module dotyczącym wspierania projektów realizowanych we współpracy międzyśrodowiskowej

i międzydyscyplinarnej przez zespoły polsko-zagraniczne.

Na 26 wyróżnionych ośrodków naukowych jedynie dwa

pochodziły z Polski Zachodniej (uniwersytety we Wrocławiu

i w Poznaniu). Niewystarczającą współpracę naukowo-badawczą w ramach makroregionu, a także kraju,

potwierdzają wnioski z analiz powiązań w zakresie

współpracy przy recenzowaniu prac doktorskich oraz

przygotowywania wspólnych publikacji (mapa 25).

Głównym węzłem sieci współpracy naukowej dla ośrodków

z Polski Zachodniej jest Warszawa. Skala współpracy między

ośrodkami naukowymi wewnątrz makroregionu poza relacją

Poznań – Wrocław jest niewielka. Ośrodki ze Szczecina,

Opola, Zielonej Góry i Koszalina nie są obecnie zdolne do

samodzielnego

odgrywania

roli

o

znaczeniu

ponadregionalnym, dlatego niezbędne jest łączenie

potencjałów i podejmowanie wspólnych, skoordynowanych

działań w ramach sieci współpracy.

w.

rcl

.go

Mapa 25. Współpraca przy recenzowaniu prac doktorskich w

2008 r.

Źródło: Komornicki, Korcelli i inni (2010)

POTENCJAŁ INNOWACYJNY SEKTORA PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE ZACHODNIEJ

ww

Trendy w zakresie działalności innowacyjnej przedsiębiorstw obserwowane w Polsce Zachodniej są zbieżne

z ogólnokrajowymi67). W stosunku do lat 2008–2010, w latach 2009–2011 nastąpił spadek udziału przedsiębiorstw

aktywnych innowacyjnie w ogólnej liczbie przedsiębiorstw, zarówno w sektorze przemysłowym, jak i usług. Pod

względem udziału aktywnych innowacyjnie przedsiębiorstw przemysłowych wśród ogółu przedsiębiorstw,

województwa makroregionu plasują się w połowie i pod koniec krajowej stawki. Wyjątkiem jest województwo

opolskie, które z wartością 20,6% zajmuje drugie miejsce w kraju (wykres 5 i 6). Tak korzystna sytuacja w tym

województwie może być wynikiem sprawnego funkcjonowania zaplecza badawczo-rozwojowego dwóch

kluczowych branż przemysłowych (chemicznej i budownictwa), które zostały efektywnie zrestrukturyzowane.

Drugim istotnym czynnikiem jest dynamiczny rozwój w branżach produkcji artykułów spożywczych i wyrobów

z metali. W pozostałych województwach makroregionu sytuacja kształtowała się zdecydowanie mniej korzystnie, co

świadczy o umiarkowanym – a w przypadku województw lubuskiego i zachodniopomorskiego – o niskim poziomie

innowacyjności. Z kolei makroregionalnym liderem w zakresie udziału aktywnych innowacyjnie przedsiębiorstw

z sektora usług jest województwo wielkopolskie (5. miejsce w kraju).

O niskim poziomie innowacyjności Polski Zachodniej świadczą również nakłady poniesione na działalność

innowacyjną (mapa 26). W 2011 r. przedsiębiorstwa Polski Zachodniej przeznaczyły na ten cel łącznie 5,76 mld zł ,

co stanowiło odpowiednio 25% nakładów poniesionych ogółem w kraju w sektorze przemysłu i nieco mniej niż 5%

w sektorze usług (niemal 80% krajowych nakładów w sektorze usług jest skoncentrowanych w województwie

mazowieckim). W przeliczeniu na 1 pracującego, wysokość nakładów na działalność innowacyjną województw Polski

Zachodniej jest niższa od przeciętnej wartości w kraju.

67)

Pomiarami prowadzonymi w ramach statystyki publicznej nie są objęte mikroprzedsiębiorstwa.

Wykres 5. Przedsiębiorstwa przemysłowe aktywne innowacyjnie

w latach 2009–2011 według województw (udział w ogóle

przedsiębiorstw przemysłowych)

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

Wykres 6. Przedsiębiorstwa z sektora usług aktywne innowacyjnie

w latach 2009-2011 według województw (udział w ogóle

przedsiębiorstw z sektora usług)

POMORSKIE

ŚLĄSKIE

MAZOWIECKIE

PODKARPACKIE

WIELKOPOLSKIE

MAŁOPOLSKIE

KUJAWSKO-POMORSKIE

LUBUSKIE

LUBELSKIE

OPOLSKIE

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

DOLNOŚLĄSKIE

PODLASKIE

ŁÓDZKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

ZACHODNIOPOMORSKIE

.go

15,3

15,1

14,4

12,5

12,3

12,1

11,9

11,2

10,8

10,3

9,7

9,7

9,3

8,5

7,9

6,6

0

Źródło: Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w latach 2009–2011, GUS,

Warszawa 2012

5

10

15

20

Źródło: Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w latach 2009–2011, GUS,

Warszawa 2012

w.

rcl

Mapa 26. Intensywność nakładów na innowacje w przedsiębiorstwach (usługi i przemysł) w Polsce w 2009 r.

Źródło: Opracowane przez IRT na podstawie: Gaczek W., Matusiak M., Innowacyjność gospodarek województw Polski Wschodniej – ocena, znaczenie, perspektywy.

Ekspertyza na zlecenie MRR, Poznań 2011

ww

O zróżnicowanym potencjale innowacyjnym świadczy udział przychodów ze sprzedaży produktów nowych lub

istotnie ulepszonych w wartości przychodów ze sprzedaży ogółem (wykres 7 i 8). W 2011 r. stosunkowo wysokie

pozycje (z wartościami istotnie wyższymi niż średnia krajowa) zajmowały województwa wielkopolskie w sektorze

przemysłu i dolnośląskie w sektorze usług, co wskazuje na rynkową atrakcyjność oferowanych innowacji. Z kolei

województwa opolskie i lubuskie uplasowały się pod koniec krajowej stawki, odnotowując bardzo niewielki udział

przychodów ze sprzedaży (lubuskie 3,5% w sektorze przemysłu, opolskie 0,3% w usługach).

Średnie udziały przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przedsiębiorstwach makroregionu

kształtowały się w 2011 r. powyżej średniej krajowej (4,4% wobec 3,7%). Kluczowe znaczenie miał jednak wynik

osiągnięty przez przedsiębiorstwa w województwie wielkopolskim, w którym odnotowano udział prawie trzykrotnie

przekraczający krajową średnią (11,6%). Jednak obserwacje z lat 2008–2010 nie potwierdzają tak korzystnych

wyników dla całej Polski Zachodniej – w tym okresie średnia makroregionalna była odnotowywana na poziomie

niższym niż średnia dla Polski.

Wykres 7. Udział przychodów przedsiębiorstw

przemysłowych ze sprzedaży produktów nowych lub

istotnie ulepszonych, wprowadzonych na rynek w latach

2009–2011 według województw

10,5

7,6

6,7

6,4

6,1

5,9

5,8

5,6

4,9

4,7

4,4

4,3

3,6

3,5

0

5

10

15

32,1

15,7

Wykres 8. Udział przychodów przedsiębiorstw z sektora

usług ze sprzedaży produktów nowych lub istotnie

ulepszonych, wprowadzonych na rynek w latach 2009–

2011 według województw

LUBELSKIE

MAZOWIECKIE

DOLNOŚLĄSKIE

PODKARPACKIE

ŁÓDZKIE

ŚLĄSKIE

POMORSKIE

WIELKOPOLSKIE

MAŁOPOLSKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

LUBUSKIE

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

PODLASKIE

ZACHODNIOPOMORSKIE

OPOLSKIE

KUJAWSKO-POMORSKIE

2,4

1,8

1,6

1,1

0,9

0,9

0,7

0,6

0,5

0,5

0,3

0,2

18,7

4,5

4,4

4,1

.go

POMORSKIE

WIELKOPOLSKIE

PODKARPACKIE

MAŁOPOLSKIE

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

KUJAWSKO-POMORSKIE

ŚLĄSKIE

DOLNOŚLĄSKIE

OPOLSKIE

MAZOWIECKIE

ZACHODNIOPOMORSKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

PODLASKIE

ŁÓDZKIE

LUBELSKIE

LUBUSKIE

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

20

25

30

0

35

5

10

15

20

Źródło: Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w latach 2009–2011, GUS, Źródło: Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w latach 2009–2011, GUS,

Warszawa 2012

Warszawa 2012

w.

rcl

Aktywność patentowa podmiotów z Polski Zachodniej jest umiarkowana. W 2012 r. nieco ponad 26% (1155)

zgłoszeń wynalazków pochodziło z makroregionu i podobny udział utrzymywał się w ostatnich latach. Udział

podmiotów z Polski Zachodniej w ogóle udzielonych patentów w kraju w 2012 r. stanowił 33,3% (615). W tym

obszarze również występowały widoczne zróżnicowania wewnątrz makroregionu (w województwach

wielkopolskim i dolnośląskim zgłoszono ok. 77% wynalazków). Podobny był udział województw Polski Zachodniej

i skala zróżnicowań wewnątrz makroregionu w zakresie udzielonych patentów oraz zgłoszeń wzorów użytkowych

(222 zgłoszenia w 2011 r. stanowiły niemal 24% ogółu zgłoszeń w kraju) i zgłoszonych praw ochronnych na wzory

użytkowe (114, czyli 23% wartości krajowej).

W aspekcie komercjalizacji wiedzy potencjał Polski Zachodniej stanowią przedsiębiorstwa przemysłowe wysokiej

techniki. W 2011 r. ich odsetek w strukturze przedsiębiorstw przetwórstwa przemysłowego był nieco niższy niż

średnia krajowa (1,9% wobec 2,3%), lecz udział ich przychodów netto ze sprzedaży produktów przedsiębiorstw

wysokiej techniki wyniósł aż 8%, co było wartością znacznie wyższą niż średnia krajowa (5,4%).

Przedsiębiorstwa w Polsce Zachodniej charakteryzuje wysokie wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych (tabela 2). W 2012 r. ponad 95% przedsiębiorstw z makroregionu wykorzystywało w swojej

działalności komputery, co było wynikiem niemal równym średniej krajowej (94,7%). Ogromna większość

przedsiębiorstw (93,2%) posiadała dostęp do sieci, a ok. 80% korzystało z możliwości szerokopasmowego dostępu

do Internetu, co w obu przypadkach było wynikiem zbliżonym do średniej dla Polski.

Tabela 2. Technologie informacyjno-komunikacyjne w funkcjonowaniu przedsiębiorstw w województwach Polski Zachodniej w 2012 r.

ww

wykorzystujące

komputery

Polska

Polska Zachodnia

dolnośląskie

lubuskie

opolskie

wielkopolskie

zachodniopomorskie

94,7

94,6

96,9

95,8

95,6

92,7

94,2

posiadające

dostęp do

Internetu

93,2

93,2

95,0

93,9

91,8

92,1

93,1

stosujące

automatyczną

wymianę danych

z podmiotami

zewnętrznymi

74,1

75,3

68,7

87,4

68,6

88,2

46,9

Źródło: GUS

34

Przedsiębiorstwa

stosujące

automatyczną

wymianę informacji

wewnątrz

przedsiębiorstwa

36,3

35,8

36,8

31,9

32,6

36,1

37,7

posiadające

własną stronę

internetową

dla których strona

internetowa spełniała funkcje

prezentacji katalogów,

wyrobów lub cenników

67,6

65,0

67,6

56,2

63,1

68,2

59,0

51,4

51,0

49,7

41,4

48,3

56,3

47,1

v.p

l

Monitor Polski

.go

Nieco gorszą sytuację w Polsce Zachodniej odnotowano pod względem udziału przedsiębiorstw składających

zamówienia przez Internet (mapa 27). W 2011 r. tylko 18,6% przedsiębiorstw z makroregionu korzystało z takiego

rozwiązania, co było udziałem niższym niż odnotowany średnio dla Polski (19,3%).

Mapa 27. Przedsiębiorstwa składające zamówienia przez sieci

W tym zakresie można było

komputerowe według województw w 2011 r.

zaobserwować istotne zróżnicowania

międzywojewódzkie, z dolnośląskim

i zachodniopomorskim lokującymi się

w krajowej czołówce (z udziałami

wynoszącymi odpowiednio 21,5% i 20,1%)

i pozostałymi

województwami

makroregionu, gdzie skłonność do

wykorzystywania sieci komputerowych do

składania zamówień była znacząco niższa

(od 15,2% do 17,4%).

Źródło: Opracowane przez IRT na podstawie: Społeczeństwo informacyjne w Polsce w latach 2008-2012,

GUS

w.

rcl

Korzystnym zjawiskiem obserwowanym w ostatnich latach w Polsce Zachodniej był dynamiczny wzrost udziału

ośrodków innowacji wśród ośrodków instytucji otoczenia biznesu (IOB)68), co może świadczyć o wysokim tempie

przestawiania się systemu wsparcia biznesu na usługi proinnowacyjne, odpowiadające potrzebom gospodarki

opartej na wiedzy. W 2012 r. ośrodki innowacji stanowiły ponad jedną trzecią IOB funkcjonujących w makroregionie,

a znaczny ich przyrost odnotowano zwłaszcza w województwach dolnośląskim, wielkopolskim

i zachodniopomorskim, które plasowały się odpowiednio na 3., 4. i 5. miejscu w kraju (zaraz po województwach

małopolskim i mazowieckim). W województwie lubuskim i opolskim wskaźnik ten jest natomiast niższy niż średnio

w Polsce.

Średnie obciążenie IOB mierzone liczbą mieszkańców i firm przypadających na jeden ośrodek jest

w makroregionie wyższe niż średnio w Polsce (tabela 3), co może wskazywać na potrzebę dalszego rozwoju

ilościowego tych instytucji, tak aby zapewnić ich optymalną dostępność dla osób i podmiotów zainteresowanych

wsparciem, uwzględniając wysoki poziom przedsiębiorczości charakteryzujący ten obszar. Pod względem liczby

mieszkańców przypadających na jeden ośrodek na koniec 2011 r. największym obciążeniem cechowało się

województwo opolskie (68,6 tys. osób/ośrodek), natomiast województwo zachodniopomorskie należało do grupy

regionów, gdzie stosunek ten kształtował się na jednym z bardziej korzystnych poziomów w Polsce (36,8 tys.

osób/ośrodek).

Również pod względem liczby firm przypadających na jeden ośrodek w regionie sytuacja w województwie opolskim

była niekorzystna. Obciążenie na jeden ośrodek (6,5 tys.) przewyższało o niemal 2 tys. firm średnie obciążenie

odnotowywane dla kraju (4,6 tys.).

ww

Za silną stronę systemu IOB w Polsce Zachodniej, bardzo korzystną z punktu widzenia systematycznego podnoszenia

poziomu innowacyjności gospodarek makroregionu, można uznać rozrastającą się sieć parków technologicznych,

które stanowią organizacyjnie i koncepcyjnie najbardziej rozwiniętą formę ośrodków wspierania innowacji69).

W 2012 r. w makroregionie działało 13 parków we wszystkich województwach Polski Zachodniej, a kolejnych

12 znajdowało się w fazie rozruchu lub przygotowania do rozruchu.

68)

Na IOB składają się następujące kategorie podmiotów: 1) ośrodki przedsiębiorczości (ośrodki szkoleniowo-doradcze i inkubatory przedsiębiorczości); 2) ośrodki wsparcia

finansowego (regionalne i lokalne fundusze pożyczkowe, fundusze poręczeń kredytowych, fundusze kapitału zalążkowego, sieci aniołów biznesu); 3) ośrodki innowacji

(centra transferu technologii, akademickie inkubatory przedsiębiorczości i preinkubatotory, inkubatory technologiczne, parki technologiczne).

69)

Matusiak K. B., Wpływ parków technologicznych na rozwój ekonomiczno-społeczny, [w:] Matusiak K. B., Bąkowski A. (red.), Wybrane aspekty funkcjonowania parków

technologicznych, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2009.

Tabela 3. Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce w 2012 r.

Województwo

Ośrodki Innowacji i

Przedsiębiorczości

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

Udział ośrodków innowacji w ogólnej

liczbie ośrodków

2009

2012

Polska

821

20,8%

34,2%

Polska Zachodnia

221

26,0%

34,9%

dolnośląskie

67

24,5%

44,8%

lubuskie

22

13,6%

22,7%

opolskie

15

23,5%

26,7%

wielkopolskie

71

29,7%

39,4%

Liczba firm przypadająca

na ośrodek

46 672

4 571

48 489

5 222

42 953

4 890

45 956

4 747

68 572

6 504

48 161

5 303

36 806

4 665

.go

zachodniopomorskie

46

18,2%

41,3%

Źródło: Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce. Raport 2012, PARP, Warszawa 2012

Liczba mieszkańców

przypadająca na

ośrodek

w.

rcl

Należy równocześnie podkreślić, że z punktu widzenia skutecznego stymulowania procesów innowacyjnych istotny

jest nie tyle sam fakt obecności parków technologicznych, ale przede wszystkim sposób i zakres ich funkcjonowania

oraz jakość świadczonych usług.

Z analiz wykonanych na potrzeby przeprowadzonego w 2012 r. benchmarkingu parków technologicznych w Polsce

wynika, że pomimo zwiększającej się profesjonalizacji działalności parków w Polsce, nadal określone aspekty ich

działalności powinny ulegać wzmocnieniu w celu zwiększania poziomu ich uczestnictwa w procesach rozwoju

innowacyjności (m.in. przez zwiększanie efektywności współpracy z sektorem nauki w postaci grantów, projektów

naukowych, zespołów naukowych pracujących w parkach czy firm spin-off, ulepszanie systemów doboru lokatorów

parków w kierunku selekcjonowania podmiotów charakteryzujących się wyższym poziomem innowacyjności,

zwiększanie udziału firm technologicznych i wdrożeń technologiczno-innowacyjnych, zwiększanie zakresu usług

świadczonych przez parki)70).

Potencjałem Polski Zachodniej w aspekcie wzmacniania procesów innowacyjnych są także wyspecjalizowane

skupienia produkcyjne i usługowe, w tym również liczne inicjatywy klastrowe, powiązane z charakterystycznymi

dla miejsc ich występowania zdolnościami (tabela 4). Zdolności te obejmują przede wszystkim kwalifikacje i jakość

miejscowych zasobów pracy, lokalnych dostawców i instytucji, które wzmacniają kompetencje firm funkcjonujących

na danym obszarze, zakorzeniając i utrwalając ich działalność, a zarazem przyciągając kolejnych producentów.

Inicjatywy klastrowe w Polsce Zachodniej reprezentują w większości branże posiadające duże znaczenie regionalne

i charakteryzują się wysoką specjalizacją, zgodną ze specjalizacjami gospodarczymi przywołanymi w części pierwszej

diagnozy.

ww

Zdecydowana większość klastrów działających w Polsce Zachodniej obejmuje podmioty zaliczane w klasyfikacji

Eurostat ze względu na podstawową działalność do niskiej lub średnioniskiej techniki (skupiające producentów

artykułów spożywczych, wyrobów chemicznych i tworzyw sztucznych). Około 1/4 inicjatyw klastrowych

reprezentuje natomiast sektor średniowysokiej i wysokiej techniki. Według badań PARP osiem ze zidentyfikowanych

inicjatyw klastrowych zaliczono do grupy 42 podmiotów w Polsce o wysokim potencjale rozwoju. Na podstawie

przeprowadzonego w 2012 r. benchmarkingu inicjatyw klastrowych można wyróżnić te, które wskazane zostały jako

liderzy aktywności (przykłady dobrych praktyk). Na tle całego kraju wyróżniają się w tym względzie inicjatywy

klastrowe z województwa wielkopolskiego (aż 3 z 4 dobrych praktyk) oraz działania prowadzone przez jedną

inicjatywę klastrową w województwie zachodniopomorskim.71)

Może to oznaczać, że jednym z istotnych czynników wpływających na aktywność i efektywność działań klastrowych

są zasoby historycznie wykształconego kapitału społecznego, w tym przede wszystkim o charakterze pomostowym

(zob. więcej w Diagnozie).

70)

Hołub-Iwan J., Olczak B. A., Cheba K., Benchmarking parków technologicznych w Polsce. Edycja 2012, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2012.

W badaniu uczestniczyło 19 parków z całej Polski, w tym 5 z Polski Zachodniej.

71)

Hołub-Iwan J. (red.), Benchmarking klastrów w Polsce. Edycja 2012, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2012.

v.p

l

Monitor Polski

Tabela 4. Potencjał klastrów wg branż w województwach Polski Zachodniej w 2010 r.

)

Klasa72

Dolnośląskie

Lubuskie

Opolskie

klastra

Branża/liczba pracowników

***

*

 Przetwórstwo

spożywcze

 Meblarska

 Przetwórstwo spożywcze

 Budownictwo

 Usługi finansowe

 Maszyny i sprzęt

budowlany

 Odzieżowa

 Obuwnicza

 Maszynowy

 Oświetlenie i sprzęt

elektryczny

 Budownictwo

 Usługi finansowe

 Meblarska

 Technologia produkcji

 Chemiczna

 Obuwnicza

 Przetwórstwo spożywcze

 Maszyny i usługi

budowlane

 Odzieżowa

 Meblarska

 Oświetlenie i sprzęt

elektryczny

 Maszynowy

 Budownictwo

 Usługi finansowe

 Edukacja i wytwarzanie

wiedzy

 Biżuteria i metale

szlachetne

 Ropa i gaz

Zachodniopomorskie

 Transport i logistyka

 Przetwórstwo spożywcze

 Budownictwo

 Edukacja i wytwarzanie

wiedzy

 Usługi finansowe

 Odzieżowa

 Meblarska

 Przemysł morski

.go

**

 Odzieżowa

 Maszynowy

 Oświetlenie i sprzęt

elektryczny

 Kamieniołomy

 Budownictwo

 Usługi finansowe

 Przetwórstwo spożywcze

 Edukacja i wytwarzanie

wiedzy

 Maszyny i usługi

budowlane

 Odzieżowa

 Meblarska

 Produkty skórzane

Wielkopolskie

Źródło: Opracowanie własne na podstawie European Cluster Observatory, 2011, Star Clusters In Poland, Europe Innovation

w.

rcl

W makroregionie przeważają inicjatywy klastrowe, których członkowie zlokalizowani są w obrębie jednego

województwa lub części województwa (jedynie pięć inicjatyw posiada zasięg ponadregionalny, przy czym kooperacja

ponadregionalna w ramach klastra dotyczy sąsiadujących województw, rzadziej obejmuje ona podmioty

z pozostałych regionów).

ww

Jednocześnie Polskę Zachodnią charakteryzuje niedostateczna skłonność przedsiębiorstw przemysłowych

i usługowych aktywnych innowacyjnie do współpracy w zakresie działalności innowacyjnej rozumianej jako

aktywny udział we wspólnych projektach z innymi przedsiębiorstwami lub instytucjami niekomercyjnymi. W latach

2009–2011 współpraca tego rodzaju kształtowała się na poziomie nieco niższym od średnich wartości

obserwowanych dla kraju, zarówno w sektorze przemysłu – 31,1% w makroregionie wobec średniej w Polsce

32,6%, jak i usług – 28,1% średnio w Polsce wobec 24,1% w makroregionie. Niedostateczne zaangażowanie

zarówno w krajowe, jak i w międzynarodowe procesy rozwojowe potwierdzają również wyniki analizy powiązań

organizacyjnych przedsiębiorstw oraz powiązań właścicielskich spółek73).

72)

Oceny koncentracji działalności dokonywano na podstawie wielkości, siły i dominacji poszczególnych sektorów obliczanych m.in. na podstawie poziomu zatrudnienia

w danym sektorze, siły i specjalizacji gospodarczej ocenianych w skali 1–3, gdzie 3 oznacza klastry o najwyższym potencjale we wszystkich kategoriach.

73)

Śleszyński P., Powiązania funkcjonalne pomiędzy polskimi metropoliami, IGIPZ PAN, w ramach projektu MNiSW.

3.3.

v.p

l

Monitor Polski

ANALIZA SWOT74)

Analiza mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń dla makroregionu Polski Zachodniej jest wynikiem

przeprowadzonych prac diagnostycznych, poddanych następnie pod szeroką dyskusję w ramach rządowo-samorządowych warsztatów. Przeprowadzona analiza pozwoliła na identyfikację potencjałów rozwojowych

makroregionu, stanowiących podstawę do budowania jego przewag konkurencyjnych oraz strategicznych wyzwań,

które stanowią fundament formułowania celów niniejszej Strategii.

MOCNE STRONY

SŁABE STRONY

- położenie na szlaku międzynarodowych korytarzy transportowych,

-

metropoliami krajowymi oraz zagranicznymi,

- ograniczony potencjał rozwojowy portów,

- niedostateczne wyposażenie w efektywną infrastrukturę

elektroenergetyczną,

- brak ponadregionalnej, komplementarnej oferty turystycznej

Polski Zachodniej wykorzystującej istniejące zasoby,

współpraca pomiędzy województwami

w obszarze gospodarki opartej na wiedzy (pomiędzy

przedsiębiorcami, ośrodkami akademickimi i badawczymi),

- niski potencjał innowacyjny makroregionu na tle Unii Europejskiej,

- niewystarczające powiązania nauki z gospodarką, w tym słaba

współpraca uczelni i ośrodków naukowych z przedsiębiorstwami

i instytucjami wspierającymi innowacyjność,

- niewystarczające powiązania ośrodków naukowo-badawczych

Polski Zachodniej w ramach międzynarodowych, krajowych

i makroregionalnych sieci współpracy,

- niska aktywność przedsiębiorstw innowacyjnych,

- niedopasowanie struktury kształcenia do wymogów

makroregionalnego rynku pracy.

- niedostateczna

w.

rcl

-

- niedostateczna spójność wewnętrzna makroregionu,

- nadal niewystarczające powiązania transportowe z największymi

.go

-

w tym wodnych śródlądowych,

integrujący charakter dorzecza Odry,

rozwinięte punkty węzłowe transportu morskiego oraz rozbudowana

infrastruktura lotnicza,

rozwinięta sieć miast oraz wykształcone funkcje metropolitalne,

bogate walory przyrodnicze, kulturowe i uzdrowiskowe,

bogate zasoby surowców mineralnych i energii ze źródeł odnawialnych

(OZE),

wysoka atrakcyjność inwestycyjna makroregionu,

wysoki poziom przedsiębiorczości,

wiodące branże przemysłowe decydujące o gospodarczej sile

makroregionu,

funkcjonowanie

wyspecjalizowanych

skupisk

podmiotów

produkcyjnych, w tym inicjatyw klastrowych,

wysokiej jakości ośrodki akademickie i naukowo-badawcze,

doświadczenie firm i instytucji w skutecznym konkurowaniu

w środowisku międzynarodowym,

wysokiej jakości kapitał społeczny, szczególnie o charakterze

pomostowym.

-

SZANSE

ZAGROŻENIA

- bliskość głównych europejskich ośrodków wzrostu gospodarczego,

- wzrost transportowego znaczenia kierunku północ – południe

- marginalizacja znaczenia korytarzy transportowych Polski

-

ww

-

w centralnej części Europy,

wzrost zainteresowania niskoemisyjnym transportem wodnym

śródlądowym,

rozbudowa infrastruktury transportowej poza obszarem Polski

Zachodniej zwiększająca zewnętrzną dostępność makroregionu,

zakończenie inwestycji realizowanych z funduszy europejskich na lata

2007–2013 oraz perspektywa podjęcia kolejnych inwestycji w okresie

2014–2020,

coraz lepsze warunki i perspektywy dla intensyfikacji współpracy

międzywojewódzkiej oraz transgranicznej, w tym zwłaszcza w obszarze

zagospodarowania Sudetów, dorzecza Odry oraz wybrzeża Bałtyku,

wzrost zainteresowania makroregionem ze strony zagranicznych

i krajowych turystów,

napływ inwestorów spoza Polski Zachodniej podejmujących działalność

innowacyjną w makroregionie,

wzrost popytu na rynkach zewnętrznych na dobra i usługi powstające na

bazie makroregionalnych zasobów i potencjału wytwórczego,

napływ środków zewnętrznych na wsparcie realizacji ukierunkowanych

makroregionalnych celów rozwojowych, związanych zwłaszcza ze

zwiększaniem poziomu innowacyjności gospodarki,

włączenie się ośrodków z Polski Zachodniej w sieci współpracy naukowej

z wiodącymi ośrodkami w kraju i za granicą.

-

74)

Analiza mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń.

38

Zachodniej, w tym Odrzańskiej Drogi Wodnej,

- brak realizacji celów Środkowoeuropejskiego Korytarza

-

Transportowego Europejskiego Ugrupowania Wspólnoty

Terytorialnej,

zmniejszenie aktywności państw graniczących z makroregionem

w obszarze współpracy trans granicznej,

odpływ młodej, wykształconej kadry na bardziej atrakcyjne

zagraniczne rynki pracy,

brak zainteresowania współpracą z ośrodkami Polski Zachodniej

ze strony wiodących krajowych oraz zagranicznych ośrodków

naukowo-badawczych,

niedostateczne zainteresowanie wysoko innowacyjnych

podmiotów

gospodarczych

ofertą

inwestycyjną

w makroregionie.

v.p

l

Monitor Polski

4. WYZWANIA, WIZJA ROZWOJOWA

Wizja rozwojowa dla Polski Zachodniej wpisuje się w paradygmat polityki regionalnej przyjęty w KSRR, który

przewiduje optymalne wykorzystanie endogenicznych potencjałów danego terytorium dla osiągania horyzontalnych

celów rozwojowych: kreowania wzrostu, zatrudnienia i spójności.

.go

Główny kierunek rozwoju Polski Zachodniej skoncentrowany jest na działaniach służących zwiększeniu

konkurencyjności makroregionu w wymiarze europejskim. Oznacza to nadanie prymatu działaniom stymulującym

i wzmacniającym kluczowe potencjały rozwojowe makroregionu, do których należą bardzo korzystne położenie

pozytywnie wpływające na atrakcyjność inwestycyjną oraz potencjał dla rozwoju gospodarki opartej na wiedzy.

Przełamywanie barier dla rozwoju koncentruje się na zjawiskach i procesach utrudniających pełne wykorzystanie

endogennych atutów makroregionu, z poszanowaniem zasad zrównoważonego rozwoju. Będzie to możliwe jedynie

przy pełnym zaangażowaniu oraz ścisłej współpracy regionów Polski Zachodniej, a także zacieśnianiu współpracy

gospodarczej oraz naukowo-badawczej makroregionu jako całości z resztą kraju, a także z regionami zagranicznymi.

Podejmowanie działań nastawionych na optymalne wykorzystanie atutów rozwojowych Polski Zachodniej przyczyni

się do wzmocnienia korzystnych makroregionalnych trendów rozwojowych i umożliwi sprostanie wyzwaniom,

przed którymi stoi makroregion. Do najważniejszych z nich należą

intensyfikacja współpracy międzyregionalnej oraz transgranicznej dla inicjowania i skutecznej realizacji

przedsięwzięć rozwojowych o znaczeniu ponadregionalnym,

-

bardziej efektywne wykorzystanie atutu położenia przez dalszą poprawę zewnętrznej dostępności

makroregionu i zwiększenie jego spójności wewnętrznej,

-

zwiększenie efektywności sieci energetycznej makroregionu jako niezbędnego elementu poprawy warunków

do inwestowania,

-

pełniejsze wykorzystanie walorów przyrodniczych i kulturowych makroregionu do rozwoju turystyki,

-

zwiększanie potencjału do tworzenia i absorpcji innowacji w makroregionie, również przez wykorzystywanie

impulsów rozwojowych płynących z otoczenia, zwłaszcza ze strony silniejszych gospodarczo i bardziej

innowacyjnych regionów zagranicznych,

-

wzmacnianie zdolności instytucjonalnej do zarządzania rozwojem na poziomie ponadregionalnym, ze

szczególnym uwzględnieniem transgranicznego wymiaru działań rozwojowych.

w.

rcl

-

Uwzględniając wyżej przedstawione uwarunkowania, a także Założenia do Strategii Polski Zachodniej opracowane

przez samorządy województw Polski Zachodniej, sformułowano wizję rozwoju dla Polski Zachodniej w perspektywie

do 2020 r. Koncentruje się ona na zidentyfikowanych potencjałach i szansach rozwojowych, mogących

w największym stopniu przyczynić się do intensyfikacji rozwoju gospodarczego makroregionu i stanowiących

adekwatną odpowiedź na wyzwania, jakie stoją przed tym obszarem

Polska Zachodnia – region dorzecza Odry…

ww

współpracujący, kreatywny, atrakcyjny, mobilizujący, otwarty

W perspektywie 2020 r. Polska Zachodnia stanie się obszarem lepiej niż obecnie rozwiniętym gospodarczo,

terytorialnie spójnym w wymiarze krajowym i europejskim. Polska Zachodnia będzie efektywniej mobilizować

posiadane (endogenne) potencjały, by osiągać cele wzrostu gospodarczego przede wszystkim drogą współpracy

międzyregionalnej. Skuteczne wykorzystanie potencjału współpracy doprowadzi do tego, że do 2020 r. Polska

Zachodnia stanie się obszarem lepiej zintegrowanym na obszarze dorzecza Odry. W perspektywie

średniookresowej Odra wraz z jej dorzeczem stanie się przestrzenią w większym niż dotychczas stopniu spajającą

Polskę Zachodnią, a jej znaczenie gospodarcze, turystyczne i symboliczne wzrośnie dzięki realizacji wspólnych

projektów, mających na celu odbudowę szlaków żeglownych oraz tworzenie i rozwój ponadregionalnych produktów

turystycznych.

v.p

l

Monitor Polski

W 2020 r. Polska Zachodnia będzie obszarem bardziej innowacyjnym dzięki systematycznemu zwiększaniu

nakładów na badania i rozwój, optymalnemu wykorzystaniu potencjału istniejącego zaplecza naukowo-badawczego

i dydaktycznego oraz wprowadzaniu nowych rozwiązań technologicznych w sektorze przedsiębiorstw. Silniejsze

powiązanie uczelni wyższych i ośrodków naukowo-badawczych Polski Zachodniej w ramach makroregionalnych,

krajowych i międzynarodowych sieci współpracy oraz zintensyfikowana współpraca między ośrodkami badawczo-naukowymi a przedsiębiorstwami będą sprzyjać rozwojowi makroregionalnych specjalizacji badawczych,

transferowi wiedzy oraz tworzeniu innowacyjnych rozwiązań technologicznych.

.go

Wzmacnianie i łączenie potencjałów szkół wyższych w Polsce Zachodniej doprowadzi do poprawy jakości

kształcenia, a w konsekwencji do wzrostu kompetencji i umiejętności mieszkańców Polski Zachodniej, co przełoży się

bezpośrednio na lepsze wyposażenie w kapitał ludzki. Kreatywne zasoby ludzkie będą stanowiły źródło

odpowiedniej kadry niezbędnej do rozwoju gospodarki opartej na wiedzy i przyciągania nowych inwestycji, które

przyczynią się do dynamicznego rozwoju wiodących branż gospodarczych makroregionu.

W perspektywie 2020 r. wzmocnieniu ulegną sektory stanowiące o gospodarczej sile makroregionu. Procesowi

temu towarzyszyć będzie rozwój inicjatyw klastrowych i profesjonalizacja usług świadczonych przez instytucje

otoczenia biznesu, ze szczególnym naciskiem na ośrodki innowacji. W połączeniu z ułatwieniami w finansowaniu

projektów, mających na celu innowacyjne wdrożenia w firmach, zacieśnienie współpracy na linii nauka – biznes

przyczyni się to do większej niż obecnie mobilizacji przedsiębiorców, zarówno do absorbowania zewnętrznych

innowacji, jak i generowania własnych.

w.

rcl

Do 2020 r. wzrośnie atrakcyjność inwestycyjna Polski Zachodniej, do czego przyczyni się realizacja szerokiego

wachlarza komplementarnych działań służących zwiększeniu dostępności komunikacyjnej makroregionu,

wzmocnieniu efektywności sieci energetycznej, budowie makroregionalnej oferty gospodarczej, jak również

poprawie jakości kadr na potrzeby nowoczesnej gospodarki. Poprawa dostępności komunikacyjnej, bogatsza oferta

turystyczna i jej promocja przyczynią się z kolei do zwiększenia atrakcyjności turystycznej Polski Zachodniej.

Polska Zachodnia będzie bardziej dostępna również dzięki rozbudowie sieci transportowej, w szczególności

powiązań północ — południe oraz powiązań Polski Zachodniej z Warszawą i innymi ważnymi europejskimi

ośrodkami rozwoju – Berlinem, Pragą, Wiedniem i Dreznem.

Otwartość makroregionu przejawiać się będzie nie tylko w aspekcie komunikacyjnym, ale również przez rosnącą

otwartość mieszkańców Polski Zachodniej na współpracę w różnych jej wymiarach, na nową wiedzę i innowacje.

ww

Wielowymiarowa współpraca pięciu województw Polski Zachodniej nakierowana na realizację celów rozwojowych

sformułowanych w niniejszej Strategii doprowadzi do zwiększenia mobilizacji i zaangażowania mieszkańców

i instytucji na rzecz wzrostu konkurencyjności makroregionu w przestrzeni europejskiej.

v.p

l

Monitor Polski

5. CEL GŁÓWNY, CELE SZCZEGÓŁOWE ORAZ KIERUNKI INTERWENCJI

Z przyjętej wizji rozwoju Polski Zachodniej wynika bezpośrednio cel główny Strategii Rozwoju Polski Zachodniej do

roku 2020

Wzrost konkurencyjności Polski Zachodniej w wymiarze europejskim przez efektywne

wykorzystanie potencjałów makroregionu

Tak sformułowany cel

-

wskazuje jednoznacznie na podmiot działań – terytorium w wymiarze ponadregionalnym – Polskę

Zachodnią (obejmującą obszar województw: dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego, wielkopolskiego

i zachodniopomorskiego),

podkreśla znaczenie oparcia działań prorozwojowych na potencjałach zidentyfikowanych w części

diagnostycznej, warunkujących osiąganie celu rozwojowego – wzrostu konkurencyjności makroregionu,

wskazuje pośrednio na konieczność wykorzystania oraz wzmocnienia w procesie rozwoju obok czynników

endogenicznych także współpracy międzyregionalnej jako podstawowego czynnika warunkującego

powodzenie realizacji Strategii,

wskazuje pośrednio na główne podmioty odpowiedzialne za realizację SRPZ – podmioty aktywne na

szczeblu ponadregionalnym – rząd i zarządy województw,

podkreśla wymiar międzynarodowy realizacji Strategii – osiąganie wzrostu gospodarczego w skali

europejskiej.

.go

-

w.

rcl

W tak określony cel główny Strategii Rozwoju Polski Zachodniej do roku 2020 wpisują się trzy cele szczegółowe

wyznaczone na podstawie przeprowadzonej diagnozy potencjałów rozwojowych Polski Zachodniej

I. Integracja przestrzenna i funkcjonalna makroregionu

II. Budowa oferty gospodarczej makroregionu

III. Wzmacnianie potencjału naukowo-badawczego makroregionu

Kluczowe znaczenie dla powodzenia realizacji celów rozwojowych dla Polski Zachodniej ma efektywne

wykorzystanie przez instytucje odpowiedzialne za koordynację i realizację działań przewidzianych w SRPZ, czyli

przede wszystkim rząd i zarządy województw Polski Zachodniej, potencjału współpracy.

ww

Dla perspektywy dalszego trwałego rozwoju Polski Zachodniej i jej europejskich aspiracji, istotne znaczenie będzie

miał wzrastający poziom kapitału społecznego. Kształtowanie postaw wzajemnego zaufania, kooperacji

i kreatywności, zwiększanie aktywności obywateli, upowszechnienie dialogu obywatelskiego i wzmocnienie roli

organizacji społecznych przełoży się na poprawę warunków do wzrostu we wszystkich obszarach życia społecznego

i gospodarczego makroregionu. Działania w tym obszarze z powodzeniem mogą bazować na charakterystycznym

dla makroregionu, uwarunkowanym historycznie kapitale społecznym o charakterze pomostowym.

Wielowymiarowa współpraca gospodarcza między nauką a biznesem, sferą publiczną a niepubliczną, między

podmiotami z kraju i z zagranicy będzie warunkować skuteczne osiąganie celów SRPZ i tworzyć klimat sprzyjający

budowie makroregionalnej marki.

ww

w.

rcl

Potencjał związany z możliwością rozwoju ponadregionalnej współpracy, w tym transgranicznej

Potencjał związany

z możliwością budowania

gospodarki opartej na wiedzy

Wzmocnienie wewnętrznych powiązań sieci

transportowych pomiędzy głównymi miastami Polski

Zachodniej,

Zwiększenie dostępności transportowej Polski Zachodniej

w przestrzeni europejskiej przez wzmocnienie powiązań

głównych miast makroregionu z Warszawą, Katowicami

i Trójmiastem, Berlinem, Pragą, Wiedniem oraz Dreznem,

Modernizacja Odrzańskiej Drogi Wodnej oraz wzmocnienie

międzyregionalnej i transgranicznej współpracy w dorzeczu

Odry,

Zwiększenie efektywności sieci energetycznej

w makroregionie.

-

-

-

-

Rozwój i profesjonalizacja działalności ośrodków innowacji

i przedsiębiorczości, w szczególności w zakresie wsparcia

wiodących branż gospodarczych makroregionu,

Tworzenie zachęt do inwestowania, w tym zapewnienie

dostępu do usług publicznych,

Tworzenie i rozwój ponadregionalnych produktów

turystycznych.

-

-

42

Wspieranie wypracowywania i implementowania

nowoczesnych rozwiązań w wiodących branżach

gospodarczych makroregionu,

-

-

-

-

-

Wzmacnianie potencjału naukowo-badawczego makroregionu

Wzmocnienie mechanizmów transferu wiedzy między

nauką a biznesem w celu komercjalizacji wyników

badań.

Inicjowanie wspólnych działań edukacyjnych

promujących postawy przedsiębiorcze i innowacyjne,

Budowanie komplementarnej oferty edukacyjnej

służącej dostosowaniu kapitału ludzkiego do potrzeb

gospodarki opartej na wiedzy,

Inicjowanie i wspieranie współpracy naukowo-badawczej ośrodków z Polski Zachodniej,

v.p

l

.go

Budowa oferty gospodarczej

makroregionu

Monitor Polski

I. Integracja przestrzenna i funkcjonalna

makroregionu

CEL GŁÓWNY

Wzrost konkurencyjności Polski Zachodniej w wymiarze europejskim przez efektywne wykorzystanie potencjałów makroregionu

WIZJA

Polska Zachodnia – region dorzecza Odry… współpracujący, kreatywny, atrakcyjny, mobilizujący, otwarty

Potencjał związany

z położeniem

Schemat 1. Cele rozwoju Polski Zachodniej

5.1.

v.p

l

Monitor Polski

CEL SZCZEGÓŁOWY I: INTEGRACJA PRZESTRZENNA I FUNKCJONALNA MAKROREGIONU

Atrakcyjność Polski Zachodniej wynika przede wszystkim z jej korzystnego położenia w przestrzeni europejskiej.

Przeprowadzona diagnoza wskazuje, że potencjał ten nie jest wystarczająco wykorzystywany na rzecz wzrostu

gospodarczego. Optymalne wykorzystanie atutu położenia oznacza między innymi konieczność podjęcia szeregu

działań na rzecz wzmocnienia spójności wewnętrznej oraz poprawy powiązań funkcjonalnych Polski Zachodniej

z resztą kraju oraz Europy.

Dlatego pierwszy cel szczegółowy ukierunkowany jest na zwiększenie integracji przestrzennej i funkcjonalnej

makroregionu.

.go

Potencjał korzystnego położenia Polski Zachodniej, związany z bliskością silnych, europejskich metropolii oraz gęstą

siecią ośrodków miejskich, sprawia, że makroregion ma szansę stać się obszarem zintegrowanym funkcjonalnie

z głównymi ośrodkami aktywności gospodarczej w centrum kraju oraz z ośrodkami Niemiec, Czech i Skandynawii,

należącymi do podstawowych obszarów aktywności gospodarczej w Unii Europejskiej. Integracja przestrzenna

i funkcjonalna makroregionu będzie miała istotne znaczenie dla intensyfikacji procesów rozwojowych nie tylko na

tym obszarze, ale również dla całego kraju przez umożliwienie bardziej swobodnego rozprzestrzeniania się

impulsów rozwojowych.

w.

rcl

Analizy przeprowadzone w części diagnostycznej wskazują, że dla większego wykorzystania atutu położenia, a tym

samym wzmocnienia konkurencyjności makroregionu w przestrzeni europejskiej, konieczna jest likwidacja szeregu

barier, co oznacza przede wszystkim konieczność wzmocnienia powiązań transportowych wewnątrz

makroregionu, w szczególności na linii północ – południe przy jednoczesnym wzmacnianiu powiązań

zewnętrznych, w tym głównie z metropoliami krajowymi: Warszawą, Katowicami i Trójmiastem oraz

zagranicznymi: Berlinem, Pragą, Wiedniem i Dreznem, a także miastami położonymi w Skandynawii.

W tym aspekcie konieczne są działania przyspieszające budowę autostrad i dróg ekspresowych o znaczeniu

ponadregionalnym oraz gruntowna modernizacja istniejącej infrastruktury drogowej i kolejowej, co w znaczący

sposób poprawi dostępność ośrodków Polski Zachodniej oraz przyczyni się do wzmocnienia integracji

przestrzennej makroregionu.

Poprawa infrastruktury wzmocni również powiązania przestrzenne i funkcjonalne między głównymi centrami

rozwoju oraz ośrodkami wzrostu na poziomie subregionalnym, lokalnym oraz z obszarami wiejskimi. Oprócz

wzmocnienia wewnętrznej integracji makroregionu, dodatkowym efektem poprawy infrastruktury będzie

wzmocnienie relacji transgranicznych Polski Zachodniej. Celem wszystkich działań w tym zakresie powinno być

stworzenie lepszych warunków do rozprzestrzeniania się impulsów rozwojowych.

Ważnym elementem wzmacniania integracji przestrzennej makroregionu jest również odbudowa szlaku

żeglownego na Odrze, która ponownie włączy Odrzańską Drogę Wodną do systemu europejskich szlaków

śródlądowych i poprawi konkurencyjną pozycję zespołu portów Szczecin-Świnoujście.

ww

Możliwość wykorzystania ekologicznego transportu wodnego przyczyni się do usprawnienia przewozu towarów

i osób przez odciążenie transportowego systemu drogowego i kolejowego. Inwestycje na Odrzańskiej Drodze

Wodnej wpłyną na poprawę warunków nie tylko do rozwoju transportu wodnego śródlądowego (towarowego

i pasażerskiego), ale również do turystyki wodnej i rolnictwa. Mogą również przyczynić się do zwiększenia ochrony

przeciwpowodziowej w celu tworzenia bezpiecznego otoczenia dla rozwoju gospodarki makroregionu.

Zagospodarowanie Odrzańskiej Drogi Wodnej będzie także impulsem rozwojowym dla terenów przyległych.

Dorzecze Odry, jako obszar o kompleksowym znaczeniu dla gospodarki makroregionu, stanowi również oś

współpracy zarówno wewnątrz makroregionu, jak i współpracy transgranicznej, szczególnie ważnej z punktu

widzenia wzmacniania integracji przestrzennej, zabezpieczenia przed powodzią i suszą oraz w zakresie ochrony

korytarzy ekologicznych.

Integracji przestrzennej i funkcjonalnej makroregionu służyć będzie także rozbudowa infrastruktury

energetycznej, która wzmocni konkurencyjność przede wszystkim przemysłu oraz sektora MŚP w makroregionie,

korzystnie wpływając na warunki funkcjonowania przedsiębiorstw, jak i na atrakcyjność inwestycyjną całego

makroregionu.

v.p

l

Monitor Polski

Usprawnienia układu połączeń transportowych przy jednoczesnej rozbudowie efektywnych sieci energetycznych

sprawią, że obszar makroregionu stanie się bardziej atrakcyjny dla lokowania nowych inwestycji.

Z kolei działania nastawione na modernizację i rozbudowę sieci drogowej i kolejowej, jak i te związane z rozwojem

transportu wodnego śródlądowego w związku z modernizacją Odrzańskiej Drogi Wodnej, powinny wpłynąć, obok

poprawy dostępności, na jakość usług transportowych na terenie Polski Zachodniej.

Kierunki interwencji w ramach celu szczegółowego I

Wzmacnianie integracji przestrzennej i funkcjonalnej makroregionu wymaga podjęcia szeregu działań, które

będą spajać makroregion Polski Zachodniej wewnętrznie oraz w wymiarze krajowym i międzynarodowym.

.go

Do głównych kierunków interwencji służących realizacji celu szczegółowego I należą

Wzmocnienie wewnętrznych powiązań sieci transportowych między głównymi miastami Polski

Zachodniej,

-

Zwiększenie dostępności transportowej Polski Zachodniej w przestrzeni europejskiej przez wzmocnienie

powiązań głównych miast makroregionu z Warszawą, Katowicami i Trójmiastem, Berlinem, Pragą,

Wiedniem oraz Dreznem,

-

Modernizacja Odrzańskiej Drogi Wodnej oraz wzmocnienie międzyregionalnej i transgranicznej

współpracy w dorzeczu Odry,

-

Zwiększenie efektywności sieci energetycznej w makroregionie.

w.

rcl

-

5.2.

CEL SZCZEGÓŁOWY II: BUDOWA OFERTY GOSPODARCZEJ MAKROREGIONU

Obok integracji przestrzennej i funkcjonalnej Polski Zachodniej dalszemu rozwojowi współpracy ponadregionalnej

na rzecz zwiększenia konkurencyjności makroregionu służyć będą działania zmierzające do wypracowania oferty

gospodarczej bazującej na potencjale inwestycyjnym i turystycznym. Położenie Polski Zachodniej, jak i jej walory

przyrodniczo-kulturowe, a także dobry klimat dla rozwoju innowacyjności sprawiają, że obszar ten ma potencjał do

przyciągania zarówno inwestycji krajowych i zagranicznych, jak i turystów. Możliwości współpracy

ponadregionalnej służące wykorzystaniu potencjału związanego z tymi atutami obecnie nie są w pełni

wykorzystywane.

Dlatego drugi cel szczegółowy ukierunkowany jest na budowę oferty gospodarczej makroregionu.

Wnioski z części diagnostycznej wskazują, że potencjał inwestycyjny i turystyczny makroregionu może zostać

skutecznie wykorzystany dla pobudzania procesów rozwojowych jedynie przy założeniu łączenia potencjałów

poszczególnych regionów Polski Zachodniej i intensyfikacji współpracy pomiędzy województwami. Wyrazem

podejmowanej współpracy będą działania skierowane na stworzenie atrakcyjnej komplementarnej oferty

gospodarczej skłaniającej podmioty krajowe i zagraniczne do lokowania kapitału i mocy produkcyjnych na terenie

Polski Zachodniej.

ww

Budowa makroregionalnej oferty gospodarczej związana jest z rozwojem współpracy gospodarczej na terenie

Polski Zachodniej, która w pierwszej kolejności powinna dotyczyć wiodących branż makroregionu o największym

potencjale do podnoszenia konkurencyjności i innowacyjności Polski Zachodniej. Współpraca, a także działania

podejmowane w tych branżach nakierowane będą przede wszystkim na wzmacnianie innowacji i podnoszenie

zaawansowania technologicznego, co wpłynie na zwiększenie wartości dodanej wytwarzanej produkcji

i podniesienie jej jakości.

Wsparcie powinno być prowadzone zgodnie z zasadą wzmacniania już ukształtowanych silnych stron

(strengthening strengths), co oznacza koncentrację na już rozwiniętych gałęziach gospodarki. Nowe branże

powinny być wspierane jedynie wówczas, gdy pojawią się symptomy ich rozwoju w oparciu o czynniki endogenne

lub gdy zostaną one uznane za kluczowe dla rozwoju regionu w przyszłości w oparciu o rzetelną diagnozę

uwarunkowań rozwojowych. Podobna konsolidacja powinna mieć miejsce w przypadku wspierania inicjatyw

klastrowych.

v.p

l

Monitor Polski

Zgodnie z wynikami przeprowadzonych analiz, największy potencjał rozwojowy Polski Zachodniej tkwi

w branżach przemysłowych, które cechuje dynamiczny rozwój w oparciu o miejscowe endogenne zasoby,

zwłaszcza rozwinięte kompetencje wykwalifikowanej kadry i instytucje otoczenia biznesu.

Rozwój gospodarczy, zintensyfikowany dzięki współpracy ponadregionalnej w ramach tych branż, powinien

przyciągać kolejne inwestycje, przyczyniając się tym samym do wzrostu poziomu konkurencyjności

makroregionalnej gospodarki, co wpływać będzie na pełniejsze wykorzystanie potencjału związanego

z atrakcyjnością gospodarczą makroregionu, a w konsekwencji na realizację celu głównego Strategii.

.go

Wsparcia wymagają także ośrodki innowacji i przedsiębiorczości, w szczególności funkcjonujące w tych

kluczowych dla Polski Zachodniej branżach przemysłowych, których działalność wpływa na poprawę

konkurencyjności sektorów gospodarczych makroregionu. Istotne znaczenie będą miały również wspólne działania

nastawione na promocję atutów inwestycyjnych Polski Zachodniej w kraju i za granicą.

Dla maksymalizowania efektów rozwojowych działania skoncentrowane będą również na tworzeniu zachęt do

inwestowania m.in. przez wspieranie sieci instytucji otoczenia biznesu, świadczących profesjonalne usługi dla

przedsiębiorców, dopasowane do makroregionalnej specyfiki, a także zapewnienie potencjalnym inwestorom

dostępu do usług publicznych. Przedsięwzięcia w zakresie poprawy jakości i dostępności usług publicznych, w tym

specjalistycznych usług medycznych, mają na celu wzmocnienie kondycji zdrowotnej mieszkańców makroregionu,

co bezpośrednio przekłada się na aktywność zawodową oraz na jakość i wydajność pracy. Do wzrostu aktywności

zawodowej (ułatwień w godzeniu życia zawodowego i rodzinnego) wydatnie przyczynią się także działania

podejmowane na rzecz rozwoju systemu opieki zarówno nad dziećmi w wieku do lat 3, jak i nad innymi osobami

wymagającymi opieki, np. osobami starszymi, oraz inne działania systemowe przyczyniające się do zwiększania

podaży pracy.

w.

rcl

Z kolei potencjał turystyczny makroregionu zostanie w pełni wykorzystany przez działania nakierowane na

kreowanie wspólnej oferty turystycznej w oparciu m.in. o potencjał kulturowy regionów. Oferta ta obejmować

powinna, obok działań typowo inwestycyjnych, rozwój usług turystycznych (np. informacja turystyczna, usługi

uzdrowiskowe) przyciągających turystów krajowych i zagranicznych. Współpraca ponadregionalna w obszarze

turystyki wpłynie również na rozwój inwestycji w tym sektorze związanych z tworzeniem wspólnych

ponadregionalnych produktów turystycznych oraz powiązaniem inicjatyw już istniejących w poszczególnych

regionach. W ten sposób działania o charakterze ponadregionalnym służące rozwojowi turystyki powinny również

przyczynić się do zdynamizowania procesów rozwoju gospodarczego na obszarze Polski Zachodniej.

Współpraca ponadregionalna powinna przy tym uwzględniać atut już istniejących powiązań transgranicznych

i dostrzegać szanse rozwojowe wynikające ze wspierania szerokiego zakresu inicjatyw regionalnych

o oddziaływaniu transgranicznym.

Kierunki interwencji w ramach celu szczegółowego 2

Cel dotyczący budowania oferty gospodarczej makroregionu oraz jej promocja w kraju i za granicą wymaga

podjęcia działań w następującym zakresie

Wspieranie wypracowywania i implementowania nowoczesnych rozwiązań w wiodących branżach

gospodarczych makroregionu,

-

Rozwój i profesjonalizacja działalności ośrodków innowacji i przedsiębiorczości, w szczególności w zakresie

wparcia wiodących branż gospodarczych makroregionu,

-

Tworzenie zachęt do inwestowania, w tym zapewnienie dostępu do usług publicznych,

ww

-

-

Tworzenie i rozwój ponadregionalnych produktów turystycznych.

5.3.

CEL SZCZEGÓŁOWY III: WZMOCNIENIE POTENCJAŁU NAUKOWO-BADAWCZEGO MAKROREGIONU

Skuteczne działania na rzecz wzmocnienia potencjału naukowo-badawczego Polski Zachodniej i zapewnienia

odpowiednich warunków do dynamicznego rozwoju gospodarki opartej na wiedzy są, obok budowy oferty

v.p

l

Monitor Polski

gospodarczej oraz integracji przestrzennej i funkcjonalnej, niezbędne do długofalowego zwiększenia

konkurencyjności Polski Zachodniej.

Przeprowadzona diagnoza wskazuje, że pomimo obecności w Polsce Zachodniej mocnych ośrodków

akademickich, istniejący potencjał naukowo-badawczy jest niedostatecznie wykorzystywany, czego wyrazem

jest niewielka obecność ośrodków makroregionu w sieciach naukowo-badawczych zarówno krajowych, jak

i międzynarodowych oraz ich niedostateczna współpraca wewnątrz makroregionu.

Dlatego trzeci cel szczegółowy ukierunkowany jest na wzmocnienie potencjału naukowo-badawczego

makroregionu.

.go

Dla realizacji tego celu konieczne jest podjęcie działań nastawionych na wzmocnienie ośrodków naukowo-badawczych w makroregionie przez usieciowienie i umiędzynarodowienie ich działalności. Dla optymalnego

wykorzystania ich istniejącego potencjału, a także jego wzmacniania, niezbędne jest inicjowanie i wspieranie

współpracy między ośrodkami naukowo-badawczymi makroregionu z głównymi ośrodkami akademickimi

w kraju, jak i na arenie międzynarodowej. Współpraca dotyczyć powinna przede wszystkim tworzenia i wymiany

wiedzy przez realizację wspólnych projektów badawczych, ale również przez wymianę kadry naukowej między

uczelniami oraz w zakresie wykorzystania komplementarnej infrastruktury badawczej.

Wzmocnienie ośrodków naukowo-badawczych, będących kreatorami wiedzy oraz motorami przemian

technologicznych, przyczyni się do poprawy jakości kształcenia, a w dłuższej perspektywie przyczyni się do

podniesienia zasobu kompetencji i umiejętności mieszkańców Polski Zachodniej. Doprowadzi to w konsekwencji

do zdynamizowania procesów innowacyjnych w makroregionie.

w.

rcl

Wykorzystywane do tego instrumentarium obejmie przede wszystkim podejmowanie wysokiej jakości

działalności edukacyjnej i szkoleniowej między innymi promującej postawy przedsiębiorcze, innowacyjne oraz

związanej z rozwijaniem zaawansowanych kompetencji cyfrowych, a także budowanie przez ośrodki akademickie

komplementarnej oferty edukacyjnej. Działaniom tym towarzyszyć powinien rozwój wiodących specjalizacji

badawczych zwiększających konkurencyjność oferty edukacyjnej uczelni z Polski Zachodniej w skali kraju oraz

służących dostosowaniu umiejętności i kwalifikacji kadr do potrzeb nowoczesnej gospodarki opartej na wiedzy.

ww

W konsekwencji zaproponowanych działań ośrodki naukowo-badawcze i dydaktyczne Polski Zachodniej będą

coraz skuteczniej realizować dwa – najważniejsze z punktu widzenia wskazanego celu: kształcenie odpowiednich

kadr dla gospodarki opartej na wiedzy, dysponujących adekwatnym poziomem kompetencji i kwalifikacji, co

przełoży się bezpośrednio na poziom kapitału ludzkiego oraz rozwijanie nowoczesnej wiedzy, możliwej do

zastosowania w gospodarce. Istotnym elementem wzmacniania potencjału naukowo-badawczego makroregionu

będzie rozwój współpracy między ośrodkami naukowo-badawczymi a przedsiębiorstwami w makroregionie.

Intensyfikacja współpracy w tym zakresie pozwoli na efektywny transfer wiedzy i komercjalizację wyników

prowadzonych prac badawczych, a w efekcie wpłynie na poprawę innowacyjności zarówno sektora nauki, jak

i biznesu. Kluczowym zadaniem w tym obszarze jest rozwój usług świadczonych przez ośrodki naukowo-badawcze

w odpowiedzi na potrzeby przedsiębiorstw w zakresie tworzenia i wdrażania innowacyjnych rozwiązań

technologicznych. Sprzyjać temu powinno pełniejsze wykorzystanie możliwości współpracy w ramach

rozwiniętych w makroregionie ośrodków innowacji, tj. centrów transferu technologii, akademickich inkubatorów

przedsiębiorczości i preinkubatotorów, inkubatorów technologicznych i parków technologicznych, jak

i podejmowanie inicjatyw klastrowych łączących podmioty z sektora biznesu z podmiotami z sektora B+R

i edukacji.

Działania w tym zakresie powinny objąć także kształcenie odpowiednich kadr inżynierskich w specjalnościach

adekwatnych do potrzeb gospodarki makroregionu, co podniesie potencjał naukowy Polski Zachodniej.

Odpowiednio wykwalifikowana kadra inżynierska może przyczynić się do wzrostu liczby zgłoszeń wynalazków

i zgłoszeń patentowych z przedsiębiorstw.

Rozwijanie współpracy między nauką a gospodarką jest uwarunkowane pośrednio poziomem kapitału

społecznego. Realizacja celu szczegółowego III powinna uwzględniać konieczność rozwijania postaw wzajemnego

zaufania i budowania współpracy przynoszącej obopólne korzyści obydwu sektorom. Znaczącą rolę w tym zakresie

odgrywać powinna administracja publiczna promująca współdziałanie dla dobra wspólnego.

Kierunki interwencji w ramach celu szczegółowego III

v.p

l

Monitor Polski

Wzmocnienie potencjału naukowo-badawczego makroregionu zostanie osiągnięte dzięki działaniom

nastawionym na

-

Inicjowanie i wspieranie współpracy naukowo-badawczej ośrodków z Polski Zachodniej,

-

Budowanie komplementarnej oferty edukacyjnej służącej dostosowaniu kapitału ludzkiego do potrzeb

gospodarki opartej na wiedzy,

-

Inicjowanie wspólnych działań edukacyjnych promujących postawy przedsiębiorcze i innowacyjne,

Wzmocnienie mechanizmów transferu wiedzy między nauką a biznesem w celu komercjalizacji wyników

badań.

ww

w.

rcl

.go

-

6. WSKAŹNIKI REALIZACJI

v.p

l

Monitor Polski

Monitorowanie realizacji celów SRPZ odbywa się m.in. w oparciu o przyjęty zestaw wskaźników (tabela 5), który

umożliwia obserwację zmian społeczno-gospodarczych w makroregionie Polski Zachodniej. Proces monitorowania

pozwoli na odpowiednie reagowanie i dostosowywanie działań prorozwojowych do pojawiających się wyzwań, co

zapewni adaptacyjność i przyczyni się do zwiększenia skuteczności realizacji celów przewidzianych w Strategii.

1.

Jednostka

Cel / Nazwa wskaźnika

Polska

Polska Zachodnia

wartość w roku bazowym

.go

Lp.

Rok

bazowy

Źródło

Tabela 5. Wskaźniki monitorowania celów Strategii Rozwoju Polski Zachodniej do roku 2020

wartość w

roku

docelowym

CEL GŁÓWNY: Wzrost konkurencyjności Polski Zachodniej w wymiarze europejskim przez efektywne wykorzystanie potencjałów makroregionu

1.1.

Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wg (PPP75))

(UE28 = 100)

2011

Wyliczenia

własne na

podstawie danych

EUROSTAT

UE28=100

65

64

69

1.2.

Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20–64 lata

2012

GUS-BDL

%

64,7

63,4

65,5

2.

CEL SZCZEGÓŁOWY I: Integracja przestrzenna i funkcjonalna makroregionu

2.1. Długość dróg ekspresowych i autostrad na 1000 km2

Średnia prędkość przejazdu transportem drogowym

pomiędzy ośrodkami wojewódzkimi Polski

Zachodniej

Średnia prędkość przejazdu transportem kolejowym

2.3.

pomiędzy ośrodkami wojewódzkimi Polski

Zachodniej

2013

GUS-BDL

Plan podróży

http://www.viamic

helin.pl

Plan podróży

http://rozkladpkp.pl

km

5,8

9,2

13,1

km/h

nd

67

90

km/h

nd

64

85

mln tonokilometrów

908,976)

w.

rcl

2.2.

2011

2.4.

Praca przewozowa taborem żeglugi śródlądowej

3.

2013

2011

GUS

ODW77)

149,315

300,0

CEL SZCZEGÓŁOWY II: Budowa oferty gospodarczej makroregionu

3.1.

Wartość kapitału zagranicznego na 1 mieszkańca

(Polska = 100)

2011

GUS-BDL

%

100

86

109

3.2.

Turyści zagraniczni korzystający z noclegów

w turystycznych obiektach noclegowych

2012

GUS-BDL

tys. osób

4 979

1 431

1 717

3.3.

Nakłady inwestycyjne w przedsiębiorstwach

w stosunku do PKB

2011

GUS-BDL

%

8,6

8,6

10,1

3.4.

Odsetek przedsiębiorstw przemysłowych, które

poniosły nakłady na działalność innowacyjną

2012

GUS-BDL

%

12,9

12,4

14,2

4.

CEL SZCZEGÓŁOWY III: Wzmacnianie potencjału naukowo-badawczego makroregionu

Udział studentów szkół wyższych technicznych

w ogólnej liczbie studentów szkół wyższych

2012

GUS-BDL

%

20,5

20,7

29,7

4.2.

Nakłady na działalność B+R w relacji do PKB

2011

GUS-BDL

%

0,76

0,50

0,95

4.3.

Udział zatrudnionych w B+R w liczbie pracujących

ogółem

2011

GUS-BDL

%

0,86

0,78

1,54

ww

4.1.

75)

PPP – Parytet siły nabywczej (ang. purchasing power parity).

Dotyczy całości przewozów ładunków żeglugą śródlądową (łącznie eksport, import, przewozy krajowe, tranzyt) oraz przewozów między portami zagranicznymi.

77)

ODW – Odrzańska Droga Wodna.

76)

7. SYSTEM REALIZACJI

7.1.

SYSTEM WDRAŻANIA

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

Osiągnięcie celów rozwojowych wyznaczonych w Strategii wymaga podjęcia wzmożonej współpracy pięciu

województw Polski Zachodniej na różnych etapach jej realizacji. Współpraca ta powinna rozwijać się w ramach

mechanizmów ustanowionych w systemie realizacji, we wspólnych strukturach służących koordynacji i zarządzaniu

Strategią oraz w oparciu o wspólne zasady realizacji.

.go

Podmioty współodpowiedzialne za przygotowanie i realizację SRPZ – zarówno zarządy województw, jak i minister

właściwy do spraw rozwoju regionalnego – powinny podejmować działania na rzecz tworzenia odpowiednich

warunków systemowych do urzeczywistniania celów Strategii. Oznacza to zapewnienie skutecznej i efektywnej

realizacji SRPZ przez tworzenie właściwych rozwiązań instytucjonalnych i organizacyjnych, w tym dotyczących

monitorowania i oceny procesów rozwojowych zachodzących na obszarze Polski Zachodniej. Podmioty te będą

również odpowiedzialne za budowanie sieci współpracy, zarówno wewnątrz makroregionu, jak i z partnerami

z zagranicy, zgodnie z zasadą partnerstwa i współpracy oraz przez mechanizmy wieloszczeblowego zarządzania

procesami rozwojowymi. W działaniach tych, zarządy województw Polski Zachodniej wykorzystają istniejący

potencjał współpracy wynikający z dotychczasowych doświadczeń.

SRPZ realizowana będzie zgodnie z zasadami polityki regionalnej określonymi w Krajowej Strategii Rozwoju

Regionalnego 2010–2020. Z punktu widzenia zapewnienia odpowiednich warunków do osiągnięcia jej celów,

kluczowe znaczenie będą miały opisane poniżej zasady

ww

w.

rcl

1) zasada partnerstwa i współpracy w przygotowaniu i realizacji SRPZ oznacza

ścisłą współpracę województw Polski Zachodniej przy realizacji SRPZ oraz w osiąganiu wyznaczonych

celów rozwojowych,

współpracę między szczeblem regionalnym (zarządy województw) a szczeblem centralnym (minister

właściwy do spraw rozwoju regionalnego i inni właściwi ministrowie) przy opracowaniu i realizacji SRPZ,

włączanie partnerów społeczno-gospodarczych, przedstawicieli środowisk naukowych i organizacji

pozarządowych w procesy opracowania, wdrażania, monitorowania i oceny SRPZ,

rozwijanie współpracy z partnerami z otoczenia makroregionu, w tym z partnerami zagranicznymi dla

realizacji projektów przyczyniających się do osiągania celów SRPZ;

2) zasada koordynacji dotyczy koordynacji działań finansowanych z różnych źródeł (publiczne/niepubliczne,

krajowe/zagraniczne, rządowe/samorządowe), podejmowanych przez różne podmioty i realizowanych

w ramach różnych programów (krajowe programy operacyjne, regionalne programy operacyjne, programy

europejskiej współpracy terytorialnej, programy rozwoju i inne) na rzecz osiągania celów SRPZ. Koordynacja

służyć ma osiągnięciu zwiększonych efektów rozwojowych przez zapewnianie komplementarności i spójności

w obszarze działań podejmowanych przez

rząd (poszczególne resorty), z koordynacyjną rolą ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego,

rząd (poszczególne resorty) i działań samorządów województw Polski Zachodniej, służących rozwojowi

makroregionu,

jednostki samorządowe województw Polski Zachodniej na różnych szczeblach oraz przez inne podmioty

publiczne i niepubliczne działające na rzecz osiągania celów SRPZ,

stronę polską i partnerów z zagranicy, w szczególności w zakresie działań dotyczących dorzecza Odry jako

osi współpracy integrującej tereny Polski Zachodniej;

3) zasada wieloszczeblowego zarządzania rozwojem Polski Zachodniej oznacza konieczność podejmowania

działań na rzecz tworzenia warunków do budowania sieci współpracy między różnymi szczeblami zarządzania

rozwojem oraz między różnymi podmiotami (publicznymi i niepublicznymi) działającymi na rzecz rozwoju

Polski Zachodniej, zarówno w relacjach wertykalnych: rząd – województwa – powiaty – gminy, jak

i w relacjach horyzontalnych – powiązania między podmiotami przekraczające granice sąsiadujących gmin,

powiatów, województw oraz powiązania transgraniczne i transnarodowe. Celem usieciowienia relacji na

terytorium Polski Zachodniej jest, obok tworzenia warunków do realizacji wspólnych projektów, zwiększenie

spójności i zwartości tego obszaru jako jednego makroregionu. Zasada ta dotyczy również tworzenia

odpowiedniego klimatu sprzyjającego wspólnej realizacji działań prorozwojowych, opartego na zaufaniu

i otwartości wobec nowych inicjatyw i nowych partnerów (w szczególności niepublicznych, tj. partnerów

v.p

l

Monitor Polski

społeczno-gospodarczych, przedstawicieli środowisk naukowych i organizacji pozarządowych) włączających

się w realizację sieciowych projektów;

4) zasada podejmowania decyzji w oparciu o dowody (ang. evidence based policy) oznacza konieczność

systematycznego monitorowania stopnia osiągania wyznaczonych celów SRPZ przez regularne gromadzenie

informacji statystycznych odnoszących się do przyjętych wskaźników realizacji. Zasada ta oznacza również

konieczność prowadzenia stałych analiz i ewaluacji w celu dokonania okresowej oceny stopnia realizacji celów

SRPZ i podejmowania, na jej podstawie, ewentualnej aktualizacji SRPZ oraz korekt w jej systemie realizacji.

W celu skutecznego zastosowania wymienionych zasad, rekomendowane jest stworzenie odpowiednich

wspólnych mechanizmów oraz struktur służących współpracy na różnych szczeblach realizacji SRPZ.

.go

Dla realizacji zasady współpracy i partnerstwa wykorzystane będą w pierwszej kolejności mechanizmy i struktury

związane z realizacją i monitorowaniem polityki rozwoju i wykorzystaniem funduszy europejskich, takie jak

podkomitet do spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego działający przy Komitecie do spraw Umowy

Partnerstwa, a także – na poziomie regionalnym – inne formy współpracy wypracowane w trakcie przygotowań

do opracowania SRPZ.

Szczególne znaczenie ma podtrzymanie dobrej praktyki spotkań przedstawicieli pięciu samorządów województw

Polski Zachodniej, a także sieciowa współpraca ich Regionalnych Obserwatoriów Terytorialnych w zakresie

gromadzenia informacji statystycznych oraz prowadzenia stałych analiz celem efektywnego wdrażania Strategii.

Mechanizmy współpracy pozwolą na opracowanie i uzgodnienie wspólnej listy projektów o charakterze

ponadregionalnym służących realizacji SRPZ, opracowanie wspólnego stanowiska przy negocjacji kontraktów

terytorialnych oraz identyfikowanie projektów komplementarnych (do projektów z innych województw Polski

Zachodniej) finansowanych z regionalnych programów operacyjnych, również służących osiąganiu celów Strategii.

w.

rcl

Współpraca dotyczyć będzie także włączania różnych partnerów w przygotowanie i realizację SRPZ, co najmniej

przez organizację konsultacji społecznych zapisów Strategii. W przypadku partnerów z zagranicy, w ramach

współpracy dotyczącej rozwoju Polski Zachodniej i sąsiednich obszarów, należy dążyć do wykorzystywania w jak

największym stopniu istniejących już mechanizmów i struktur współpracy w ramach programów transgranicznych.

Mechanizmy koordynacji obejmują przede wszystkim kontrakt terytorialny jako główne narzędzie koordynacji

działań finansowanych z różnych źródeł. Udział strony samorządowej i rządowej w przygotowaniu, negocjacji

i wdrażaniu kontraktów pozwoli na uzgodnienie zakresu wsparcia dla projektów służących realizacji SRPZ. Ponadto

koordynacji działań powinny służyć istniejące struktury, takie jak komitety monitorujące regionalne programy

operacyjne i inne programy finansowane z funduszy europejskich, w których uczestniczą przedstawiciele zarówno

strony samorządowej i rządowej, jak i partnerzy społeczno-gospodarczy, w tym przedstawiciele środowisk

naukowych i organizacji pozarządowych. Samorządy województw Polski Zachodniej powinny również

wypracować mechanizmy koordynacji, w szczególności na szczeblu ponadregionalnym, pozwalające co najmniej

na uzgadnianie zakresu planowanych działań wykraczających poza terytorium jednego regionu lub wpływających

na rozwój innych regionów (np. w ramach regionalnych programów operacyjnych, europejskiej współpracy

terytorialnej). Celem tych działań będzie zapewnienie spójności i komplementarności realizowanych działań, także

tych podejmowanych przez zagraniczne podmioty.

ww

Mechanizmy służące realizacji zasady wieloszczeblowego zarządzania rozwojem Polski Zachodniej to przede

wszystkim mechanizmy zawiązywania i funkcjonowania aliansów strategicznych i koalicji wspierających wdrażanie

SRPZ na obszarze makroregionu, mechanizmy poszerzania i utrwalania partnerstwa na rzecz jej realizacji (w tym

mechanizmy kojarzenia właściwych partnerów) oraz mechanizmy budujące spójność i jednolity wizerunek tego

obszaru. W celu realizacji tej zasady, podmioty odpowiedzialne za realizację SRPZ (zarządy województw i minister

właściwy do spraw rozwoju regionalnego) mogą podejmować różnorodne działania służące usieciowieniu relacji,

takie jak

- tworzenie warunków do sieciowania, przez budowę platform wymiany doświadczeń i wiedzy między

różnymi podmiotami z terenu Polski Zachodniej, służących nawiązywaniu współpracy (np. między

uczelniami a biznesem), w tym współpracy transgranicznej i transnarodowej,

- wspieranie kooperacji na rzecz tworzenia ponadregionalnych produktów sieciowych, np. turystycznych,

edukacyjnych, badawczych,

- tworzenie grup projektowych przygotowujących i inicjujących rozwiązania w zakresie organizacji oraz

realizacji poszczególnych projektów,

-

v.p

l

Monitor Polski

nawiązywanie partnerstwa publiczno-prywatnego na rzecz realizacji projektów służących osiąganiu celów

SRPZ,

promowanie korzyści uzyskiwanych przez podmioty angażujące się w realizację SRPZ,

informowanie o możliwościach realizacji wspólnych projektów przez podmioty z różnych województw

w ramach SRPZ,

podejmowanie wspólnych działań na rzecz promocji oferty gospodarczej i turystycznej makroregionu

Polski Zachodniej,

budowanie potencjału administracyjnego dla współpracy przez m.in. wymianę wiedzy i doświadczeń oraz

promocję dobrych praktyk,

realizacja projektów sprzyjających budowaniu kapitału społecznego na rzecz współpracy.

.go

Mechanizm podejmowania decyzji w oparciu o dowody dotyczy formułowania wniosków dotyczących SRPZ na

podstawie dających się zweryfikować danych (dowodów) uzyskanych przez monitorowanie i ocenę postępów

realizacji celów SRPZ. Właściwej organizacji tych procesów, pozwalających na zarządzanie Strategią na podstawie

rzetelnych informacji, służyć powinno oparcie procesu monitorowania na wskaźnikach wyznaczonych w SRPZ,

szerokie wykorzystanie dostępnych danych statystyki publicznej (w tym wykorzystanie bazy statystycznej

STRATEG78) i współpraca z Wojewódzkimi Ośrodkami Badań Regionalnych (WOBR)) oraz wykorzystanie

istniejących mechanizmów monitorowania i ewaluacji działających przede wszystkich w ramach regionalnych

i krajowych programów operacyjnych. Mechanizmy monitorowania i ewaluacji obejmują również przygotowanie

cyklicznych raportów służących bieżącej i okresowej ocenie przebiegu realizacji SRPZ, tj. informacji o realizacji SRPZ

oraz raportu z realizacji SRPZ, przygotowywanego co cztery lata, identyfikującego zmiany w uwarunkowaniach79).

w.

rcl

Podmioty odpowiedzialne za realizację SRPZ podejmować mogą również dodatkowe działania służące

identyfikowaniu i analizowaniu procesów rozwojowych na terenie województw Polski Zachodniej, np. wspieranie

realizacji odpowiednich projektów badawczych (w szczególności przez obserwatoria terytorialne, krajowe

i regionalne) czy też integrowanie działań instytucji badawczych prowadzących badania nad różnymi aspektami

procesów rozwojowych na terenie makroregionu.

7.2.

SYSTEM KOORDYNACJI

W system instytucjonalny realizacji SRPZ zaangażowane są zarówno podmioty na szczeblu krajowym, jak i na

szczeblu regionalnym oraz lokalnym. Główne zadania i odpowiedzialność podmiotów biorących udział w realizacji

Strategii zostały przedstawione poniżej.

ww

1) Rada Ministrów

- przyjmuje SRPZ i jej ewentualne aktualizacje,

- akceptuje mandat negocjacyjny dla ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, który w imieniu

rządu negocjuje kontrakty terytorialne z zarządami województw,

- akceptuje raport o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym, zawierający

rekomendacje do realizacji m.in. przez samorządy województw oraz inne podmioty zaangażowane

w realizację SRPZ.

2) Komitet Koordynacyjny do spraw Polityki Rozwoju

- opiniuje projekt SRPZ przed jej przyjęciem przez Radę Ministrów,

- zapewnia spójność SRPZ z innymi dokumentami strategicznymi,

- w ramach stałego monitoringu realizacji działań rozwojowych kraju, w tym polityki regionalnej, analizuje

wnioski wynikające z procesów monitorowania i ewaluacji, ocenia skuteczność działań nakierowanych na

realizację SRPZ oraz rekomenduje zmiany w systemie wspierania rozwoju,

- monitoruje realizację zobowiązań wynikających z kontraktów terytorialnych w zakresie odnoszącym się

do interwencji rozwojowych zgodnych z kierunkami wskazanymi w SRPZ.

78)

System monitorowania polityki rozwoju, utworzony przez Główny Urząd Statystyczny we współpracy z ministrem właściwym ds. rozwoju regionalnego; dostępny

pod adresem: www.strateg.stat.gov.pl

79)

Art. 3a, art. 12a oraz art. 35b ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. 2009 r. Nr 84 poz. 712, z późn. zm.).

v.p

l

Monitor Polski

3) Podkomitet do spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego działający przy Komitecie do spraw

Umowy Partnerstwa (KK UP)

- analizuje bieżące wnioski wynikające z procesów monitorowania i ewaluacji programów operacyjnych,

w tym stopień przyczyniania się krajowych i regionalnych programów operacyjnych (PO/RPO) do realizacji

celów SRPZ,

- omawia informację o realizacji Strategii przygotowaną przez ministra właściwego do spraw rozwoju

regionalnego oraz raport z realizacji SRPZ opracowywany przez tego ministra,

- rekomenduje komitetowi mechanizmy wspierające realizację celów SRPZ przez interwencje

podejmowane w ramach programów operacyjnych.

w.

rcl

.go

4) Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego

- opracowuje SRPZ przy współpracy z zarządami województw Polski Zachodniej,

- przedkłada Radzie Ministrów SRPZ i jej aktualizacje,

- dokonuje oceny zgodności SRPZ ze średniookresową strategią rozwoju kraju – Strategią Rozwoju Kraju do

2020 roku,

- uzgadnia rządowy mandat i w imieniu Rady Ministrów negocjuje kontrakty terytorialne,

- zapewnia koordynację działań finansowanych z różnych źródeł służących realizacji celów SRPZ,

- zleca lub realizuje ewaluacje o charakterze horyzontalnym, w tym dotyczące rozwoju regionalnego w skali

makroregionalnej,

- monitoruje przebieg procesów rozwojowych na poziomie ponadregionalnym w oparciu o informacje

otrzymywane w szczególności od krajowego obserwatorium terytorialnego i regionalnych

obserwatoriów terytorialnych województw Polski Zachodniej,

- w oparciu o procesy monitorowania, przygotowuje informację o realizacji SRPZ oraz okresowy raport

z realizacji SRPZ,

- formułuje rekomendacje dotyczące sposobu realizacji SRPZ w oparciu o procesy monitorowania

i ewaluacji,

- uwzględnia informacje dotyczące postępów w realizacji SRPZ (informacja o realizacji SRPZ oraz okresowy

raport z realizacji SRPZ) w systemach monitorowania i ewaluacji realizacji krajowych polityk rozwoju oraz

polityki spójności UE, w tym uwzględnia wnioski z procesów monitorowania i ewaluacji SRPZ

w sprawozdaniach służących monitorowaniu programów operacyjnych i Umowy Partnerstwa

(w sprawozdaniu z realizacji PO/RPO oraz w sprawozdaniu strategicznym z postępów prac) oraz

w raportach służących monitorowaniu polityki rozwoju (w informacji o realizacji średniookresowej

strategii rozwoju kraju oraz w cyklicznym raporcie o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym

i przestrzennym).

ww

5) Zarządy województw Polski Zachodniej

- uczestniczą w opracowaniu SRPZ i w jej aktualizacji,

- uczestniczą w pracach Zespołu roboczego do spraw SRPZ,

- koordynują przygotowanie, negocjują z ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego i wdrażają

na poziomie regionalnym kontrakty terytorialne służące realizacji SRPZ, zgodnie z właściwością

miejscową,

- zapewniają monitorowanie i ewaluację postępów realizacji SRPZ, w tym realizacji projektów

ponadregionalnych uzgodnionych w procesie negocjacji kontraktów terytorialnych,

- omawiają informację o realizacji SRPZ oraz okresowy raport z realizacji SRPZ przygotowany przez ministra

właściwego do spraw rozwoju regionalnego,

- zarządzają regionalnymi programami operacyjnymi i decydują o stopniu ich przyczyniania się do realizacji

celów SRPZ, w tym identyfikują w RPO projekty komplementarne do projektów z innych województw

Polski Zachodniej,

- podejmują decyzje dotyczące sposobu realizacji SRPZ, w tym przede wszystkim wyboru lub zmiany

projektów służących realizacji celów SRPZ.

6) Zespół roboczy do spraw SRPZ

Zespół tworzyć będą przedstawiciele pięciu urzędów marszałkowskich. Spotkania Zespołu powinny być

organizowane co najmniej dwa razy w roku, a koordynacja prac Zespołu będzie rotacyjna.

Do głównych zadań realizowanych przez Zespół należy

−

−

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

współpraca przy identyfikacji przedsięwzięć o znaczeniu ponadregionalnym oraz wymiana informacji na

temat realizowanych przedsięwzięć,

informowanie ministra właściwego do spraw rozwoju o wynikach prac Zespołu co najmniej raz w roku.

7) Partnerzy działający na rzecz realizacji SRPZ

Do partnerów działających na rzecz realizacji SRPZ zaliczone zostały wszystkie podmioty, które przyczyniają się do

osiągania celów Strategii, w tym przede wszystkim samorządy terytorialne na poziomie lokalnym, przedsiębiorcy,

instytucje otoczenia biznesu, uczelnie, organizacje społeczne, organizacje gospodarcze, euroregiony, placówki

naukowe, instytuty badawcze, szkoły oraz instytucje kultury80).

Do głównych zadań realizowanych przez partnerów należy

-

SYSTEM MONITOROWANIA

w.

rcl

7.3.

wkład w opracowanie SRPZ przez aktywny udział w konsultacjach społecznych projektu Strategii,

wdrażanie projektów służących realizacji celów SRPZ (w tym w formule partnerstwa publiczno-prywatnego),

udział w pracach komitetów monitorujących programy operacyjne, a także w pracach innych ciał

o charakterze koordynacyjnym powoływanych na szczeblu krajowym i regionalnym,

monitorowanie i ewaluacja przebiegu procesów rozwojowych w ramach własnej działalności

(np. badania dokonywane przez instytuty naukowe i badawcze),

udział w zinstytucjonalizowanych formach współpracy służących realizacji SRPZ utworzonych zgodnie

z mechanizmami współpracy i partnerstwa oraz mechanizmami wieloszczeblowego zarządzania

rozwojem Polski Zachodniej.

.go

-

Przy monitorowaniu SRPZ wykorzystywane są krajowe mechanizmy odnoszące się do monitorowania polityki

rozwoju, w tym w szczególności polityki regionalnej (określone w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2010–

2020) oraz mechanizmy monitorowania realizacji programów operacyjnych finansowanych z funduszy

europejskich, a także programów rozwoju finansowanych ze środków krajowych (schemat 2).

Monitorowanie realizacji celów SRPZ odbywa się m.in. w oparciu o wyznaczone wskaźniki oraz projekty

przyczyniające się do osiągania celów Strategii. Ze względu na to, że zdecydowana większość środków służących

realizacji SRPZ pochodzić będzie z programów operacyjnych, w celu monitorowania projektów realizowanych

w ramach tych programów wykorzystane zostaną procedury i struktury związane z monitorowaniem

wydatkowania funduszy europejskich.

Włączenie SRPZ w procesy monitorowania polityk rozwojowych w ramach krajowego systemu zarządzania

rozwojem sprawia, że dane gromadzone w procesie monitorowania Strategii będą wprowadzane do systemu

monitorowania rozwoju STRATEG.

ww

Proces bieżącego monitorowania służyć będzie przygotowaniu informacji o realizacji SRPZ przez ministra

właściwego do spraw rozwoju regionalnego. Informacja będzie omawiana na podkomitecie do spraw rozwoju

regionalnego i wymiaru terytorialnego działającym przy Komitecie do spraw Umowy Partnerstwa. Przy

przygotowaniu informacji wykorzystane zostaną między innymi dane ze sprawozdań z realizacji programów

operacyjnych. Informacja o realizacji SRPZ służyć będzie jako wkład do informacji o realizacji średniookresowej

strategii rozwoju kraju (Strategii Rozwoju Kraju do 2020 roku), przygotowywanej przez ministra właściwego do

spraw rozwoju regionalnego.

80)

Katalog obejmuje partnerów społecznych i gospodarczych w rozumieniu ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.

Nr 84, poz. 712, z późn. zm.).

v.p

l

Monitor Polski

Raport z realizacji SRPZ stanowiący podstawę do strategicznego monitorowania stopnia osiągania jej celów jest

przygotowywany za okres spójny z okresem przygotowywania raportu o rozwoju społeczno‐gospodarczym,

regionalnym oraz przestrzennym81). W swoim podstawowym zakresie raport zawiera co najmniej

-

opis uwarunkowań i ich zmian istotnych z punktu widzenia oceny postępu w realizacji celów Strategii,

działania podjęte w celu realizacji Strategii, ze wskazaniem źródeł ich finansowania,

postęp w realizacji celów w oparciu o wskaźniki monitorowania,

przedstawienie i ocenę realizowanych kluczowych projektów wpisujących się w kierunki interwencji SRPZ,

wnioski wraz z prognozą możliwości osiągnięcia zakładanych celów SRPZ,

rekomendacje dotyczące potrzeby przeprowadzenia ewaluacji i/lub innych pogłębionych analiz we

wskazanych obszarach.

.go

Raport jest przygotowywany przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego przy współpracy,

w szczególności, z zarządami województw, a następnie przekazywany Komitetowi Koordynacyjnemu do spraw

Polityki Rozwoju (KK PR), na jego podstawie można formułować rekomendacje w zakresie ewentualnej aktualizacji

SRPZ lub instrumentów realizacyjnych (kontraktów terytorialnych i programów operacyjnych). Wyniki raportu są

także uwzględniane w raporcie o rozwoju społeczno‐gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym

przygotowywanym przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego.

Schemat 2. Proces monitorowania i raportowania SRPZ

Raport o rozwoju społeczno‐gospodarczym, regionalnym i przestrzennym w Polsce

w.

rcl

przygotowywany przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego,

omawiany na KK PR oraz przyjmowany przez RM

Raport z realizacji Strategii Rozwoju Polski

Zachodniej do roku 2020

przygotowywany przez ministra właściwego do spraw

rozwoju regionalnego, omawiany na podkomitecie do

spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego

i przekazywany do KK PR

Proces ewaluacji i jego

produkty

Informacja o realizacji

średniookresowej strategii rozwoju

kraju

przygotowywana przez ministra właściwego do

spraw rozwoju regionalnego

Informacja na temat realizacji Strategii

przygotowywana przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego,

omawiana na podkomitecie do spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego

PROCES MONITOROWANIA ‐ monitorowanie realizacji celów SRPZ oparte na wskaźnikach

ww

Sprawozdania

z realizacji RPO

Sprawozdania

z realizacji krajowych

PO

Sprawozdania

z realizacji

programów EWT

Inne informacje dotyczące stopnia

realizacji projektów służących

osiąganiu celów SRPZ

Źródło: Opracowanie własne

81)

Obowiązek przygotowywania raportu o rozwoju społeczno‐gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym wynika z ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach

prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.).

7.4.

SYSTEM EWALUACJI (OCENY)

Poz. 452

v.p

l

Monitor Polski

Za realizację procesu ewaluacji SRPZ odpowiada zarówno minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego, jak

i zarządy województw Polski Zachodniej.

Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego odpowiada za przeprowadzenie ewaluacji o charakterze

horyzontalnym, w tym tych dotyczących rozwoju regionalnego na poziomie ponadregionalnym, przy

wykorzystaniu m.in. potencjału krajowego obserwatorium terytorialnego i innych krajowych ośrodków

badawczych. Ponadto minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego odpowiada za ewaluację w ramach

poszczególnych krajowych programów operacyjnych, które stanowić będą potencjalne źródła finansowania SRPZ.

W związku z tym, ewaluacje te powinny uwzględniać ocenę działań służących realizacji jej celów.

.go

Zarządy województw odpowiadają za przeprowadzanie ewaluacji strategii rozwoju województw oraz regionalnych

programów operacyjnych, przy czym ewaluacje powinny uwzględniać założenia SRPZ. Realizując zadania

w zakresie ewaluacji, wykorzystują potencjał i zasoby regionalnych obserwatoriów terytorialnych i innych

regionalnych ośrodków badawczych.

Zarówno minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego, jak i zarządy województw Polski Zachodniej

zobowiązani są do uzgadniania zakresu ewaluacji SRPZ oraz wzajemnego przekazywania raportów ze zlecanych

badań ewaluacyjnych istotnych dla realizacji celów SRPZ. Raporty stanowią podstawę do formułowania wniosków

przez zarządy województw i ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego dotyczących zmian w sposobie

realizacji jej celów.

w.

rcl

Raporty ewaluacyjne są przekazywane w szczególności Komitetowi Koordynacyjnemu do spraw Polityki Rozwoju

oraz podkomitetowi do spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego działającemu przy Komitecie do

spraw Umowy Partnerstwa. Raporty są również udostępniane na stronach internetowych instytucji zlecających

ewaluację.

Schemat 3. System ewaluacji SRPZ

Produkty procesu ewaluacji – raporty ewaluacyjne

omawiane na podkomitecie do spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego oraz KK PR,

stanowiące wkład do przygotowania okresowego raportu z realizacji SRPZ oraz

raportu o rozwoju społeczno‐gospodarczym, regionalnym i przestrzennym w Polsce

ww

Ewaluacje RPO realizowane

przez zarządy województw

Ewaluacje PO i ewaluacje

horyzontalne

przeprowadzane przez

ministra właściwego do

spraw rozwoju

regionalnego

Inne ewaluacje: np. ewaluacje

polityk sektorowych o znaczeniu dla

obszaru Polski Zachodniej, produkty

prac regionalnych obserwatoriów

terytorialnych i regionalnych

ośrodków badawczych itp.

Koordynowane i uzgadniane na podkomitecie do

spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego

Źródło: Opracowanie własne

Raporty są podstawą dla właściwych komitetów do wydawania zaleceń lub rekomendacji dla instrumentów

służących realizacji SRPZ w celu podniesienia skuteczności i efektywności działań przyczyniających się do osiągania

celów Strategii (schemat 3).

8. RAMY FINANSOWE

v.p

l

Monitor Polski

Identyfikując źródła budżetowe, z których będą finansowane przedsięwzięcia wynikające z SRPZ, należy zwrócić

uwagę na specyficzny charakter tego dokumentu. Z jednej strony, wyróżnione zostały w nim cele i działania

kluczowe dla rozwoju Polski Zachodniej jako całości. Z drugiej strony, dokument ten wskazuje na działania

komplementarne na poziomie niższym niż ponadregionalny, których realizacja, mimo że przeprowadzona osobno

przez każdy z regionów, pozwoli na pełniejsze wykorzystanie potencjałów całego makroregionu. SRPZ nie będzie

więc finansowana wyłącznie z jednego źródła, co oznacza konieczność oparcia systemu jej finansowania na

zasadzie montażu różnych środków finansowych dla jej realizacji, przy szczególnym nacisku na odpowiednie

wykorzystanie środków pochodzących z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w okresie

programowania 2014–2020.

.go

Przyjęcie zasady montażu środków finansowych oznacza, że jednostki finansów publicznych oraz inne podmioty

zaangażowane w jej realizację nie będą ponosiły dodatkowych skutków finansowych w związku z wdrażaniem

Strategii. Wysiłek wszystkich podmiotów powinien być skierowany na identyfikowanie przedsięwzięć w ramach

istniejących instrumentów i programów rozwoju i istniejących źródeł finansowania.

Zasada montażu środków finansowych dla realizacji SRPZ powinna być realizowana przez

-

w.

rcl

-

zapewnienie alokacji z krajowych programów operacyjnych, uzgadnianych w trakcie negocjacji

kontraktów terytorialnych, a także ze środków budżetu państwa,

zapewnienie środków na realizację projektów komplementarnych, w ramach regionalnych programów

operacyjnych, przyczyniających się do realizacji SRPZ,

promowanie projektów komplementarnych realizowanych z partnerami zagranicznymi w ramach

europejskiej współpracy terytorialnej oraz pozyskiwanie środków na realizację tych projektów,

promowanie zintegrowanych projektów współpracy makroregionu – projektów ponadregionalnych

na szczeblu centralnym oraz ubieganie się o środki na realizację takich projektów,

mobilizowanie i włączanie środków prywatnych w finansowanie działań przewidzianych w SRPZ, przede

wszystkim w formule partnerstwa publiczno-prywatnego.

-

W perspektywie finansowej na lata 2014–2020 zasadniczym źródłem finansowania dla działań realizujących SRPZ

będą środki unijne zaprogramowane przede wszystkim w krajowych programach operacyjnych,

jak i w regionalnych programach operacyjnych.

W krajowych programach operacyjnych przewidziane zostaną preferencje (np. specjalne priorytety, działania,

kryteria) dla wyboru projektów o charakterze ponadregionalnym. Realizacja projektów ponadregionalnych

w ramach krajowych programów operacyjnych wymaga uwzględnienia ich w kontraktach terytorialnych

dla województw Polski Zachodniej.

ww

W ramach regionalnych programów operacyjnych finansowane powinny być projekty o charakterze

komplementarnym do projektów przygotowywanych przez inne województwa Polski Zachodniej. Stąd wybór

projektów do finansowania z RPO powinien premiować przedsięwzięcia wykorzystujące wspólny potencjał

i oddziaływujące pozytywnie na pozycję rozwojową makroregionu. Finansowanie projektów z regionalnych

programów operacyjnych wymagać będzie odpowiedniej koordynacji ich przygotowania i wdrażania między

województwami Polski Zachodniej, czemu służyć może m.in. procedura przygotowania i negocjacji kontraktu

terytorialnego.

Istotnym uzupełnieniem tych źródeł powinny być środki przeznaczone na europejską współpracę terytorialną

dedykowane realizacji wspólnych działań z partnerami z zagranicy. Ponadto samorządy Polski Zachodniej powinny

podjąć również działania na rzecz mobilizacji prywatnych źródeł finansowania, w szczególności w formule

partnerstwa publiczno-prywatnego.

Stąd głównymi instrumentami realizacyjnymi celów SRPZ zapewniającymi finansowanie przewidzianych w niej

działań mogą być

-

krajowe programy operacyjne (przewidziane przede wszystkim na okres programowania 2014–2020,

tj. PO Inteligentny Rozwój; PO Infrastruktura i Środowisko; PO Wiedza, Edukacja, Rozwój; PO Polska

Cyfrowa; PO Pomoc Techniczna; Program Rozwoju Obszarów Wiejskich; PO Rybactwo i Morze),

-

v.p

l

Monitor Polski

regionalne programy operacyjne województw Polski Zachodniej,

programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej,

inne programy rozwoju.

W konsekwencji potencjalne źródła finansowania SRPZ obejmują

-

-

środki Unii Europejskiej – europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne: Europejski Fundusz Rozwoju

Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz Rolny na rzecz

Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejski Fundusz Morski i Rybacki,

środki budżetu państwa przeznaczone na współfinansowanie projektów,

środki budżetów samorządów wojewódzkich, powiatowych i gminnych przeznaczone na

współfinansowanie projektów,

środki publiczne (pochodzące z budżetu państwa, państwowych funduszy celowych, budżetów

samorządów wojewódzkich, powiatowych i gminnych oraz innych źródeł) przeznaczone na cele

strukturalne niestanowiące wkładu do współfinansowania projektów z funduszy strukturalnych

i inwestycyjnych,

środki prywatne – np. środki w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego.

.go

-

Ponadto, w ramach perspektywy finansowej na lata 2014–2020, przewidziana jest realizacja nowych inicjatyw lub

kontynuacja dotychczas wdrażanych programów służących osiąganiu celów polityk unijnych. Inicjatywy te

stanowić mogą potencjalne dodatkowe źródło finansowania dla projektów służących osiąganiu celów SRPZ,

a należą do nich między innymi

instrument „Łącząc Europę” – mający na celu wsparcie projektów infrastrukturalnych w obszarze

transportu, energetyki i technologii informacyjnych, z którego będzie finansowana rozbudowa

infrastruktury służącej wzmacnianiu Wspólnego Rynku Europejskiego,

w.

rcl

-

program „Horyzont 2020” – program ramowy na rzecz badań naukowych i innowacji,

-

COSME – program wspierający konkurencyjność przedsiębiorstw, w tym MŚP,

-

NER 300 – program służący finansowaniu projektów innowacyjnych technologii niskowęglowych,

wykorzystywany jako główny element strategii Unii Europejskiej w walce ze zmianami klimatu,

-

LIFE – instrument służący współfinansowaniu projektów w dziedzinie ochrony środowiska, nakierowany

na wspieranie procesu wdrażania wspólnotowego prawa ochrony środowiska, realizacji polityki ochrony

środowiska oraz identyfikacji i promocji nowych rozwiązań dla problemów dotyczących ochrony

środowiska,

-

Erasmus+ – program w dziedzinie edukacji i doskonalenia zawodowego mający na celu rozwój różnych

form uczenia się przez całe życie oraz podnoszenie jakości i zwiększanie atrakcyjności szkolnictwa

i kształcenia zawodowego w Europie,

-

EaSI – program na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych, którego cele obejmują m.in. promowanie

mobilności pracowników,

-

Kreatywna Europa – program Komisji Europejskiej wspierający sektory kultury i kreatywne, koncentrował

się będzie na wsparciu dla europejskiej kultury, kina, telewizji, muzyki, literatury, sztuk widowiskowych,

dziedzictwa kultury oraz dziedzin pokrewnych,

-

instrumenty Europejskiego Banku Inwestycyjnego – finansujące projekty inwestycyjne na rzecz integracji,

zrównoważonego rozwoju i spójności gospodarczo-społecznej w państwach członkowskich UE, a także

poza UE.

ww

-

§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

1)

Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644,

z 2012 r. poz. 1237, z 2013 r. poz. 714 oraz z 2014 r. poz. 379.

Dokument podpisany przez

Jarosław Deminet; RCL

Data: 2014.06.12 12:48:35

CEST

MONITOR POLSKI

v.p

l

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 12 czerwca 2014 r.

Poz. 452

UCHWAŁA Nr 60

RADY MINISTRÓW

.go

z dnia 30 kwietnia 2014 r.

w sprawie przyjęcia „Strategii Rozwoju Polski Zachodniej do roku 2020”

Na podstawie art. 14a ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.

Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik do uchwały nr 60 Rady Ministrów

z dnia 30 kwietnia 2014 r. (poz. 452)

v.p

l