Uchwała nr 37 Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 2014 r. w sprawie Rządowego Programu Przeciwdziałania Korupcji na lata 2014-2019

§ 1. Ustanawia się Rządowy Program Przeciwdziałania Korupcji na lata 2014–2019, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.

§ 2. Program realizowany jest przez organy i podmioty w nim wymienione.

w.

rcl

Załącznik

do Rządowego Programu Przeciwdziałania Korupcji na lata 2014-2019

Załącznik do Rządowego Programu Przeciwdziałania

Korupcji na lata 2014–2019

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

4

Współpracujący

Do działania 2.2 –

ministerstwa i urzędy

Do działania 2.1.7 –

CBA

Do działania 2.1.6 –

MSP

Do działania 2.1.5 –

MSW

– 42 –

2

Do działania 2.1.4 –

MS

Do działania 2.1.2 –

MAiC

Do działania 2.1.1 i

2.1.3 – KPRM

3

Wiodący

Realizatorzy

Monitor Polski

v.p

l

.go

2.1. Opracowanie analizy wraz z rekomendacjami w zakresie

2.1.1. Potrzeb uregulowania lub wzmocnienia obowiązujących przepisów w

kwestiach dotyczących przeciwdziałania korupcji i konfliktowi

interesów, m.in. w obszarach: składania i analizy oświadczeń o stanie

majątkowym osób pełniących funkcje publiczne – zapisy w granicach

oddziaływania prewencyjnego w przedmiotowej tematyce, oraz

podejmowania dodatkowych zajęć w trakcie oraz po zakończeniu

służby publicznej – zapisy kierunkujące na ujawnianie konfliktu

interesów.

2.1.2. Spójności przepisów ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności

gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne w szczególności

w zakresie spójności z prawem samorządowym oraz w kwestii

prowadzenia rejestru korzyści.

2.1.3. Potrzeby uregulowania lub wzmocnienia obowiązujących przepisów w

obszarze lobbingu.

2.1.4. Rozwiązań prawnych obowiązujących w obszarze immunitetów –

rozważenie zagadnienia m.in. w kontekście potencjalnego ograniczenia

immunitetów chroniących przed ściganiem karnym za przestępstwa

korupcyjne i powiązane.

2.1.5. Formuły funkcjonowania Funduszy Wsparcia w służbach resortu spraw

wewnętrznych, potencjalnych zagrożeń korupcyjnych związanych z ich

funkcjonowaniem oraz ewentualnych innych rozwiązań dotyczących

zagadnienia.

2.1.6. Potrzeby uregulowania lub wzmocnienia obowiązujących przepisów w

obszarze: wynagradzania osób kierujących niektórymi podmiotami

prawnymi (tzw. ustawa kominowa) oraz umożliwiających zatrudnianie

w spółkach Skarbu Państwa byłych lub czynnych funkcjonariuszy

służb specjalnych i organów ścigania; wymagań i kryteriów, jakie

muszą spełnić osoby ubiegające się o stanowisko we władzach spółek

Skarbu Państwa.

2.1.7. Rozwiązań prawnych w zakresie niekaralnych form korupcji (konfliktu

interesów, nepotyzmu, kumoterstwa).

2.2. Wdrożenie rekomendacji z wyżej wymienionych analiz, w razie potrzeby

wraz ze stosownymi zmianami legislacyjnymi.

2

Działania

w.

rcl

2) Przegląd regulacji i implementacji

przepisów dotyczących

– podejmowania dodatkowych zajęć w

trakcie oraz po zakończeniu służby

publicznej,

– składania i analizy oświadczeń o stanie

majątkowym,

– ustawy o ograniczeniu prowadzenia

działalności gospodarczej przez osoby

pełniące funkcje publiczne, w

szczególności w zakresie spójności z

prawem samorządowym oraz w kwestii

prowadzenia rejestru korzyści,

– lobbingu oraz zwiększenia przejrzystości

procesu stanowienia prawa,

– immunitetów,

– funkcjonowania Funduszy Wsparcia w

służbach resortu spraw wewnętrznych,

– wynagradzania

osób

kierujących

niektórymi

podmiotami

prawnymi;

zatrudniania w spółkach Skarbu Państwa

byłych lub czynnych funkcjonariuszy

służb specjalnych i organów ścigania;

wymagań i kryteriów, jakie muszą

spełnić osoby ubiegające się o

stanowisko we władzach spółek Skarbu

Państwa,

– niekaralnych form korupcji (konfliktu

interesów, nepotyzmu, kumoterstwa).

1

Zadania

ww

w.

rcl

4) Wzmocnienie rozwiązań prawnych

ograniczających możliwość korupcji w

sektorze prywatnym.

MG

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

v.p

l

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

– 43 –

3

4.1. Propagowanie rozwiązań antykorupcyjnych w biznesie w ramach

wspólnych przedsięwzięć i projektów (tj. wsparcie przez administrację

oddolnych inicjatyw sektora prywatnego w tym zakresie).

4.2. Wspólne wypracowanie standardów etycznego postępowania sektora

prywatnego

w

relacjach

z

administracją

i

z

innymi

przedsiębiorcami/spółkami (tj. odpowiednik kodeksów postępowania

urzędników po stronie sektora prywatnego).

4.3. Przegląd i wzmocnienie mechanizmów prawnych i organizacyjnych (po

stronie administracji) zapewniających przejrzystość działania sektora

prywatnego (np. w zakresie obowiązków publikacyjnych i

sprawozdawczych, w tym finansowych, firm).

.go

Do działania 3.2 i 3.3

– organy właściwe

w poszczególnych

obszarach

– zgodnie z ustawą

z 04.09.1997 r.

o działach

administracji

rządowej

Do działania 3.1 –

UZP

3.1. Prowadzenie bieżącej analizy prawa zamówień publicznych w zakresie

zagrożeń korupcyjnych oraz praktyki stosowania tego prawa.

Uwzględnienie w sprawozdaniach UZP ujawnianych przez ten Urząd

nieprawidłowości mogących mieć podłoże korupcyjne.

3.2. Zapewnienie

konsultacji

z

udziałem

ekspertów

rządowych,

samorządowych, naukowych i pozarządowych na temat zagrożeń

korupcyjnych w sferze zamówień publicznych, gospodarowania środkami

publicznymi i prywatyzacji.

3.3. Uwzględnienie wyników bieżącej analizy i konsultacji w projektowanych

zmianach prawnych ustaw (Prawo zamówień publicznych, ustawa o

finansach publicznych, o komercjalizacji i prywatyzacji itp.) i aktów

wykonawczych.

4

Współpracujący

Realizatorzy

centralne (według

kompetencji)

Do działania 2.3 –

wszystkie

ministerstwa i urzędy

centralne (wg

potrzeb)

3

Wiodący

2.3. Przeprowadzenie akcji informacyjnej i szkoleniowej w administracji

rządowej i samorządowej, zorganizowanie systemu wymiany najlepszych

praktyk. Organizowanie seminariów, konferencji z udziałem ekspertów

rządowych, naukowych i pozarządowych na temat rozwiązań obecnie

funkcjonujących, dobrych praktyk zagranicznych oraz założeń zmian

legislacyjnych, jeśli takie będą wynikały z rekomendacji.

2

Działania

Monitor Polski

3) Wzmocnienie przejrzystości,

konkurencyjności i obiektywności procesu

udzielania zamówień publicznych,

gospodarowania mieniem i środkami

publicznymi oraz prywatyzacji.

1

Zadania

ww

w.

rcl

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

4

Współpracujący

v.p

l

MAiC

MAiC – w

pozostałym zakresie

Szef Służby Cywilnej

– w zakresie korpusu

służby cywilnej

3

Wiodący

Realizatorzy

Monitor Polski

– 44 –

4

6) Przegląd rozwiązań prawnych dotyczących

zasad dostępu do informacji publicznej.

.go

6.1. Identyfikacja problemów w stosowaniu ustawy o dostępie do informacji

publicznej oraz innych ustaw wprowadzających ograniczenia w dostępie do

informacji publicznej (np. ustaw regulujących kwestie: finansów

publicznych, zamówień publicznych, ochrony środowiska czy działanie

samorządu terytorialnego) wraz z opracowaniem analizy i wniosków, ze

szczególnym uwzględnieniem mechanizmów ułatwiających stosowanie

ustawy w praktyce.

6.2. Analiza zasad funkcjonowania Biuletynu Informacji Publicznej, w

szczególności pod kątem jednolitości, przejrzystości oraz funkcjonalności

dla społeczeństwa.

6.3. Wprowadzenie zmian legislacyjnych (adekwatnie do wniosków i

propozycji w pkt 7.1 i 7.2).

6.4. Współdziałanie z podmiotami zobowiązanymi do stosowania ustawy o

dostępie do informacji publicznej w celu zapewnienia jawności i

transparentności działalności organów władzy publicznej oraz osób

pełniących funkcje publiczne.

6.5. Edukacja społeczna na temat prawa do informacji publicznej.

5) Przegląd i wzmocnienie standardów

etycznego postępowania funkcjonariuszy

publicznych.

2

Działania

5.1. Dokonanie przeglądu istniejących kodeksów etycznych i kodeksów

postępowania poszczególnych grup funkcjonariuszy publicznych i innych

grup zawodowych, w tym ich umocowania prawnego i praktycznego

stosowania pod kątem skuteczności w zapobieganiu zjawiskom

korupcyjnym i konfliktowi interesów. Przeprowadzenie analizy

orzecznictwa dyscyplinarnego poszczególnych grup zawodowych w

służbie publicznej pod kątem występowania korupcji.

5.2. Wdrożenie rozwiązań zgodnych z wynikami przeprowadzonego przeglądu.

5.3. Organizowanie seminariów, konferencji z udziałem ekspertów rządowych,

samorządowych, naukowych i pozarządowych oraz przedstawicieli

zainteresowanych grup zawodowych na temat mocnych i słabych stron

istniejących kodeksów oraz dobrych rozwiązań międzynarodowych.

1

Zadania

ww

9) Wzmocnienie działania wewnętrznych

komórek kontrolnych i audytu

wewnętrznego.

8) Opracowanie mechanizmów reagowania na

zagrożenia korupcyjne w kontaktach

urzędnik – klient.

MF – w zakresie

audytu

wewnętrznego,

KPRM – w zakresie

kontroli administracji

publicznej

Wszystkie

ministerstwa

i urzędy centralne

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

– 45 –

5

9.1. Analiza zapewnienia gwarancji niezależności audytorom wewnętrznym

jednostek sektora finansów publicznych, opracowanie wniosków

adekwatnych do wyników diagnozy (w tym legislacyjnych) oraz ich

wdrożenie.

9.2. Zorganizowanie systemu wymiany doświadczeń audytorów wewnętrznych

w zakresie przeciwdziałania korupcji.

CBA

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

4

Współpracujący

v.p

l

.go

8.1. Przeprowadzenie analizy najczęstszych ryzyk korupcyjnych występujących

w urzędach administracji publicznej.

8.2. Opracowanie – zgodnie z wnioskami wynikającymi z analizy – zasad

postępowania dla osób narażonych na korupcję.

MZ

3

Wiodący

Realizatorzy

Monitor Polski

Zarządcze, w tym organizacyjne

−

dystrybucji środków publicznych przez wojewódzkie oddziały Narodowego

Funduszu Zdrowia (NFZ) na kontraktację usług medycznych, refundację

leków, zaopatrzenia ortopedycznego i materiałów pomocniczych,

− realizacji zamówień publicznych na zakup i dostawę sprzętu i aparatury

medycznej oraz zlecanie wykonywania usług medycznych podmiotom

zewnętrznym,

− procesu rejestracji leków,

− kontaktów: pacjent – personel medyczny, lekarz/organizacje zawodowe

środowisk medycznych – firmy farmaceutyczne,

wraz z rekomendacjami.

7.2. Realizacja rekomendacji, w razie potrzeby wraz z ewentualnymi zmianami

prawnymi.

7.1. Diagnoza potrzeb i działań, w tym w zakresie przepisów prawnych,

prowadzonych w obszarze profilaktyki korupcji w systemie ochrony

zdrowia, w szczególności w zakresie

2

Działania

w.

rcl

7) Wzmocnienie przeciwdziałania korupcji w

systemie ochrony zdrowia.

1

Zadania

ww

11) Wzmacnianie współpracy z sektorem

prywatnym w zakresie przeciwdziałania

korupcji.

Do działania 11.4 i

11.5 – UZP i MSP –

według kompetencji

– 46 –

6

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot

wiodący, w tym służby

specjalne

4

Współpracujący

v.p

l

.go

MG

Do działania 10.1 –

MSP

Do działania 10.2 –

KPRM

3

Wiodący

Realizatorzy

Monitor Polski

11.1. Włączenie sektora prywatnego w system wzmacniania regulacji prawnych

oraz prowadzenie monitoringu w tym zakresie.

11.2. Popularyzowanie postaw etycznych w biznesie oraz w kontaktach z

administracją.

11.3. Przygotowanie i wdrożenie szkoleń dla przedsiębiorców z problematyki

korupcji.

11.4. Przeprowadzenie analizy możliwości oraz korzyści/zagrożeń z wdrażania

do największych postępowań dotyczących zamówień publicznych i

prywatyzacji tzw. paktów prawości (zobowiązanie w drodze umowy

instytucji rządowych i prywatnych do stosowania wyższych standardów w

zakresie etyki, zapobiegania konfliktowi interesów i korupcji, np.

Metodologia Paktów Prawości (Integrity Pacts), wypracowana przez

Transparency International, opiera się na wdrożeniu dodatkowych

mechanizmów przejrzystości postępowania, zapobiegania konfliktowi

interesów i korupcji na drodze porozumienia między organem

administracji i oferentami) wraz z rekomendacjami.

11.5. Realizacja wniosków z ww. analizy, w razie potrzeby wraz ze stosownymi

zmianami legislacyjnymi.

10.1. Opracowanie mechanizmu i zasad monitorowania procesów

prywatyzacyjnych.

10.2. Przedstawianie podmiotowi prywatyzującemu/realizującemu znaczące

przetargi, informacji na temat zagrożeń występujących w tych

procesach/przetargach (program „osłony antykorupcyjnej”).

9.3. Objęcie kontroli wewnętrznej nadzorem w zakresie stosowania standardów

kontroli, analogicznie jak ma to miejsce w przypadku audytu

wewnętrznego.

2

Działania

w.

rcl

10) Monitorowanie przebiegu najważniejszych

prywatyzacji majątku Skarbu Państwa i

znaczących przetargów publicznych oraz

informowanie organów władzy i

administracji państwowej o dostrzeżonych

nieprawidłowościach i zagrożeniach dla tych

procesów.

1

Zadania

ww

14) Wdrożenie edukacji antykorupcyjnej do

programów kształcenia i doskonalenia

funkcjonariuszy publicznych i osób

pełniących funkcje publiczne, w tym w

zakresie etyki zawodowej oraz zapobiegania

konfliktowi interesów.

Edukacyjne

Szef Służby Cywilnej

– w zakresie korpusu

służby cywilnej;

MAiC – w

pozostałym zakresie

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

– 47 –

7

14.1. Przygotowanie i wdrożenie stałych, cyklicznych programów edukacyjnych

oraz szkoleń w zakresie etyki, przeciwdziałania korupcji i konfliktowi

interesów, uwzględniających rozpoznawanie sytuacji korupcyjnych i

sposoby zachowań w tych sytuacjach, jak również konsekwencji czynu

korupcyjnego.

14.2. Włączenie ww. tematyki do obowiązkowych programów edukacyjnych i

szkoleniowych dla osób nowo zatrudnianych/powoływanych, które będą

pełniły funkcje publiczne.

CBA

v.p

l

.go

13.1. Analiza istniejących struktur antykorupcyjnych w urzędach administracji

publicznej.

13.2. Stworzenie

wytycznych

dotyczących

jednolitych

standardów

organizacyjnych w ww. zakresie oraz ich wdrożenie.

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

4

Współpracujący

Realizatorzy

Do działania 12.2 –

wszystkie

ministerstwa i urzędy

centralne zgodnie z

obszarem działania

(zadanie stałe)

MS

3

Wiodący

Monitor Polski

13) Przegląd struktur organizacyjnych

przeciwdziałania korupcji funkcjonujących w

administracji publicznej.

12.1. Dokonanie przeglądu i implementacja zobowiązań wynikających z

ratyfikowanych konwencji antykorupcyjnych i zaleceń instytucji

monitorujących w zakresie prewencji i edukacji oraz przygotowanie i

realizacja programu wdrażającego, w tym

12.1.1. Przygotowanie raportu dotyczącego wdrożenia Konwencji Narodów

Zjednoczonych Przeciw Korupcji, innych ratyfikowanych konwencji

antykorupcyjnych oraz zaleceń instytucji monitorujących ich

wdrażanie.

12.1.2. Uzupełnienie Rządowego Programu Przeciwdziałania Korupcji o

działania wynikające z raportu, które nie zostały uwzględnione w

dokumencie.

12.1.3. Monitoring, w cyklu 2-letnim, implementacji zobowiązań

międzynarodowych w zakresie przeciwdziałania korupcji.

12.2. Wymiana doświadczeń i dobrych praktyk z innymi państwami w obszarze

przeciwdziałania korupcji.

2

Działania

w.

rcl

12) Przegląd zobowiązań międzynarodowych i

wzmacnianie współpracy międzynarodowej

w zakresie przeciwdziałania korupcji.

1

Zadania

ww

w.

rcl

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

– 48 –

8

Do działania 15.5 –

poszczególne urzędy

nadzorujące

Do działania 15.6 –

wszystkie

ministerstwa i urzędy

centralne w zakresie

swojej właściwości

Do działania 15.4 –

MNiSW

MEN

Do działania 15.3 –

wszystkie

ministerstwa i urzędy

centralne zgodnie z

obszarem działania

Wszystkie

ministerstwa i urzędy

centralne

4

Współpracujący

Realizatorzy

Do działania 14.4 urzędy nadzorujące

w poszczególnych

resortach

3

Wiodący

v.p

l

.go

15.1. Realizacja edukacji antykorupcyjnej zgodnie z celami i treściami

nauczania określonymi w podstawie programowej kształcenia ogólnego.

15.2. Upowszechnianie materiałów dydaktycznych i informacyjnych

wspomagających nauczycieli w realizacji zagadnień dotyczących

przeciwdziałania korupcji.

15.3. Organizowanie spotkań (konferencji) przedstawicieli organizacji

pozarządowych, szkół wyższych i organów przeciwdziałających i

zwalczających korupcję w celu wymiany wiedzy i doświadczeń.

15.4. Propagowanie

w

społeczności

akademickiej

zachowań

przeciwdziałających korupcji, w tym opracowanie i realizacja przez

uczelnie programu dla studentów i nauczycieli akademickich oraz

prowadzenie przez nie kampanii informacyjnej dla ww. grupy docelowej.

15.5. Opracowanie i wdrożenie edukacyjnych programów sektorowych przez

poszczególne ministerstwa/urzędy centralne, skierowanych do instytucji

nadzorowanych niebędących podmiotami państwowymi.

15.6. Tworzenie i realizacja społecznych programów z zakresu edukacji

antykorupcyjnej kierowanych do społeczeństwa w środkach masowego

przekazu, z wykorzystaniem mediów społecznościowych.

14.3. Organizowanie cyklicznych szkoleń w ramach doskonalenia zawodowego

dla funkcjonariuszy publicznych i osób pełniących funkcje publiczne na

temat zagadnień korupcji, w tym związanych z zabezpieczeniem urzędów

przed korupcją.

14.4. Opracowanie i wdrożenie edukacyjnych programów sektorowych przez

poszczególne resorty/urzędy centralne, skierowanych również do instytucji

podległych/nadzorowanych, w szczególności mających status organów

(np. Minister Zdrowia – dla Głównego Inspektora Farmaceutycznego/

Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej, Minister Środowiska – dla

Głównego Inspektora Ochrony Środowiska/Głównego Inspektoratu

Ochrony Środowiska itd.).

2

Działania

Monitor Polski

15) Tworzenie i realizacja społecznych

programów i kampanii edukacyjnych.

1

Zadania

ww

KGP, SG, ABW, MS,

PG, MSZ, MSW, MS,

MON (w tym SKW

i ŻW) oraz inne

właściwe służby

i urzędy centralne

wyznaczone przez

podmiot wiodący

MS

KGP, ABW, CBA,

MS, PG, MSZ, MSW,

MON (w tym SKW

i ŻW) oraz inne

właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

– 49 –

9

18.1. Przeprowadzenie analiz potrzeb w zakresie wymiany wiedzy i

doświadczeń pomiędzy organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości.

18.2. Zaplanowanie i przeprowadzenie przedsięwzięć adekwatnie do

zdiagnozowanych potrzeb w zakresie wymiany wiedzy i doświadczeń

pomiędzy organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości.

18.3. Wprowadzenie do programu kształcenia aplikantów Krajowej Szkoły

Sądownictwa i Prokuratury odpowiednich szkoleń, a do programu szkoleń

sędziów odpowiednich zagadnień z zakresu korupcji.

CBA

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

4

Współpracujący

v.p

l

.go

17.1. Opracowanie mechanizmu koordynacji i współpracy pomiędzy

właściwymi organami ścigania w zakresie zwalczania korupcji i

działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa.

17.2. Opracowywanie cyklicznych raportów dotyczących obszarów, w których

występuje

przestępczość

korupcyjna

oraz

zagrożonych

taką

przestępczością, wraz z rekomendacjami.

17.3. Usprawnienie mechanizmów współdziałania i wymiany informacji między

służbami.

MSiT

3

Wiodący

Realizatorzy

Monitor Polski

18) Opracowanie systemowych rozwiązań w

zakresie wymiany wiedzy i doświadczeń

dotyczących zwalczania korupcji pomiędzy

organami ścigania i wymiaru

sprawiedliwości.

17) Monitorowanie zagrożeń korupcyjnych i

udoskonalanie przepisów prawnych

– usprawniających ściganie przestępstw

korupcyjnych, w tym określających

warunki, zakres i tryb współdziałania

oraz koordynacji organów ścigania,

– w zakresie penalizacji pojawiających się

nowych form korupcji.

Cel szczegółowy

Wzmocnienie zwalczania korupcji

16.1. Diagnoza potrzeb i działań prowadzonych w obszarze profilaktyki

korupcji w sporcie wraz z rekomendacjami.

16.2. Realizacja rekomendacji, w razie potrzeby wraz z ewentualnymi zmianami

prawnymi.

2

Działania

w.

rcl

16) Wzmocnienie przeciwdziałania korupcji w

sporcie.

1

Zadania

ww

ww

CBA, KGP, ABW,

MS, PG, MSZ, MSW,

MON (w tym SKW

i ŻW) oraz inne

właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

4

Współpracujący

Realizatorzy

Do działania 19.3 –

wszystkie organy

odpowiedzialne za

zwalczanie korupcji

(zadanie stałe)

MS

3

Wiodący

Monitor Polski

v.p

l

.go

19.1. Dokonanie przeglądu implementacji zobowiązań wynikających z

ratyfikowanych konwencji antykorupcyjnych i zaleceń instytucji

monitorujących w zakresie prawno-karnym oraz ścigania, w tym

19.1.1. Przygotowanie raportu ze stanu wdrożenia przepisów wraz z

rekomendacjami.

19.1.2. Opracowanie programu wdrażającego ww. rekomendacje i jego

realizacja.

19.2. Analiza zagranicznych rozwiązań prawnych w zakresie oceny możliwości

zastosowania dobrych rozwiązań w prawie krajowym.

19.3. Wymiana doświadczeń i dobrych praktyk z innymi państwami w obszarze

zwalczania korupcji.

2

Działania

w.

rcl

19) Wzmacnianie współpracy międzynarodowej

w zakresie zwalczania korupcji.

Zadania

§ 3. Wykonanie zadań realizowanych w ramach Programu koordynuje międzyresortowy zespół powołany przez Prezesa

Rady Ministrów.

ww

§ 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

1)

Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644,

z 2012 r. poz. 1237, z 2013 r. poz. 714 oraz z 2014 r. poz. 379.

Dokument podpisany

przez Jarosław Deminet;

RCL

Data: 2014.04.28

13:32:05 CEST

MONITOR POLSKI

v.p

l

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 28 kwietnia 2014 r.

Poz. 299

UCHWAŁA nr 37

RADY MINISTRÓW

.go

z dnia 1 kwietnia 2014 r.

w sprawie Rządowego Programu Przeciwdziałania Korupcji na lata 2014–2019

Na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.

Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) postanawia się, co następuje

Załącznik

do uchwały nr 37

Załącznik

do uchwały

nr 37 Rady Ministrów

Rady

Ministrów

z dnia 1 kwietnia 2014 r. (poz. 299)

z dnia 1 kwietnia 2014 r.

r

v.p

l

Monitor Polski

.go

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

ww

w.

rcl

Rządowy Program

Przeciwdziałania Korupcji

na lata 2014–2019

Warszawa, 2014 rok

Wstęp ......................................................................................................................................... 4

Diagnoza problemu korupcji w Polsce i jej zwalczania ............................................... 5

1.

Dotychczasowe działania antykorupcyjne .................................................................... 5

2.

Przeciwdziałanie i zwalczanie korupcji w Polsce – diagnoza systemu ....................... 7

v.p

l

I.

2.1. Przeciwdziałanie korupcji ..................................................................................... 8

2.2. Zwalczanie korupcji ............................................................................................. 10

3.

Zagrożenia korupcyjne ................................................................................................. 12

3.1. Obszary życia społecznego w Polsce najbardziej zagrożone korupcją ........... 14

.go

3.2. Rozpoznane mechanizmy korupcjogenne ......................................................... 19

3.3. Skala przestępczości korupcyjnej w Polsce ...................................................... 20

4.

Inne uwarunkowania .................................................................................................... 22

4.1. Opinia publiczna w sprawie korupcji oraz Indeks Percepcji Korupcji ......... 22

4.2. Międzynarodowe zobowiązania Polski w zakresie zwalczania korupcji ........ 24

II.

Cele i zadania Programu ............................................................................................... 26

1.1. Cele i mierniki Programu .................................................................................... 26

1.2. Zadania, działania i realizatorzy Programu ...................................................... 30

w.

rcl

III. System wdrożenia i ewaluacji Programu ..................................................................... 30

IV. Finansowanie Programu ............................................................................................... 36

V.

Potencjalne zagrożenie realizacji Programu ............................................................... 39

ww

Wykaz skrótów

v.p

l

WSTĘP

Rządowy Program Przeciwdziałania Korupcji na lata 2014–2019, zwany dalej

Programem, stanowi główny element koordynujący krajową politykę antykorupcyjną. Został

przygotowany z uwzględnieniem doświadczeń zdobytych podczas realizacji w latach

2002–2009 rządowej Strategii Antykorupcyjnej oraz wniosków odnoszących się do przyczyn

i skutków występowania korupcji w Polsce.

Przeciwdziałanie i zwalczanie korupcji wymaga podejścia systemowego, bowiem jest to

zjawisko społeczne, którego ograniczyć nie jest w stanie jedna, nawet najsprawniej działająca

.go

instytucja. Z tego też względu w niniejszym dokumencie wyznaczone zostały cele

i kierunkowe działania dla wszystkich podmiotów działających na rzecz przeciwdziałania

i zwalczania korupcji w kraju.

Program stanowi również odpowiedź na oczekiwania społeczne, gdyż wyniki badań

opinii publicznej przeprowadzonych przez Centrum Badań Opinii Społecznej (z 2013 roku1))

wskazują, że w społeczeństwie panuje przekonanie, iż w naszym kraju nie istnieje wola

polityczna zwalczania korupcji (66% badanych źle ocenia poczynania rządu w tym zakresie,

w.

rcl

natomiast 15% dobrze), a 83% respondentów uznało, że korupcja stanowi duży problem

(z czego 40% – bardzo duży).

Warto jednak wskazać, że pomimo tak krytycznej społecznej oceny zjawiska korupcji

w kraju, na forum międzynarodowym Polska uzyskuje coraz lepsze wyniki. Zgodnie

z badaniami przeprowadzonymi przez Komisję Europejską2) w roku 2011, 67% Polaków

stwierdziło, że „korupcja jest ważnym problemem naszego kraju”, co na tle innych krajów

europejskich jest bardzo dobrym wynikiem3). Podkreślenia również wymaga, że w okresie

ostatnich kilku lat Indeks Percepcji Korupcji4) dla Polski wzrósł z wartości 3,4 w roku

2005 do 5,5 w roku 2011, co pozwoliło na zmianę pozycji Polski w rankingu 1765) państw

ww

objętych badaniem z miejsca 70. na 41. Pozycja ta została utrzymana również w roku 2012.

1)

2)

3)

4)

5)

Centrum Badania Opinii Społecznej, Opinie o korupcji w Polsce. Komunikat z badań, Warszawa, lipiec

2013. Badanie „Aktualne problemy i wydarzenia” (277) przeprowadzono w dniach 6–12 czerwca 2013 roku

na liczącej 1010 osób reprezentatywnej próbie losowej dorosłych mieszkańców Polski.

Special Eurobarometr 374, Wale EB76.1 – „Corruption” (realizacja 2011, publikacja 2012).

Lepsze wyniki osiągnęły: Dania (19%), Niderlandy (34%), Luxemburg (34%), Finlandia (36%), Szwecja

(43%) i Niemcy (57%).

Indeks Percepcji Korupcji (IPK) Transparency International to narzędzie pozwalające ocenić poziom

korupcji w życiu publicznym w poszczególnych krajach. Szczegółowy opis narzędzia znajduje się w punkcie

I ppkt 4.1 Programu.

W roku 2005 badaniem zostało objętych 159 krajów, w 2006 – 163, w latach 2007–2009 – 180, w 2010 r. –

178, w 2011 r. – 182, a w 2012 r. – 176.

Podstawowym celem Programu jest zmniejszenie poziomu korupcji w Polsce, poprzez

v.p

l

wzmocnienie prewencji i edukacji zarówno w społeczeństwie, jak i w administracji publicznej,

oraz skuteczniejsze zwalczanie przestępczości korupcyjnej. Założono intensyfikację

profilaktyki i edukacji antykorupcyjnej, gdyż właściwie ukształtowana świadomość

w zakresie szkodliwości korupcji stanowi fundament pozwalający na stałe ograniczanie

występowania tej patologii.

W dokumencie określono cele szczegółowe, zadania oraz działania zarówno dla

wyznaczonych realizatorów wiodących, jak i współpracujących w ich wykonywaniu.

Określono również mechanizm wdrażania i ewaluacji Programu.

niniejszego

Programu

powinna

przyczynić

się

do

.go

Realizacja

ugruntowania

w społeczeństwie przekonania, że korupcja jest patologią, a nie standardem demokratycznego

państwa, oraz że celem wspólnym wszystkich organów władzy publicznej jest stałe jej

ograniczanie.

Dokument stanowi kontynuację i intensyfikuje dotychczas prowadzone działania państwa

w zakresie przeciwdziałania i zwalczania korupcji. Jego cele i działania zgodne są ze

średniookresową Strategią rozwoju kraju 2020 i stanowią instrument realizacji jej celów.

w.

rcl

Dokument spójny jest również ze zintegrowaną strategią Sprawne Państwo 20206).

Cele i priorytety Programu korespondują pośrednio z założeniami Strategii „Europa

2020”. Mogą one mieć związek z określonymi aspektami życia gospodarczego, zaufania do

instytucji jednolitego rynku europejskiego.

I. Diagnoza problemu korupcji w Polsce i jej zwalczania

1. Dotychczasowe działania antykorupcyjne

Przeciwdziałanie korupcji stanowiło jeden z priorytetów Rady Ministrów w okresie

ostatnich lat. W dniu 17 września 2002 r. na wniosek Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji Rada Ministrów przyjęła dokument rządowy Program Zwalczania Korupcji –

Strategia Antykorupcyjna na lata 2002–2004, będący zbiorem kierunkowych rozstrzygnięć

ww

i zestawem działań, które administracja rządowa miała podjąć w walce z korupcją.

Zadania zawarte w Strategii Antykorupcyjnej zostały w przeważającej większości

wykonane. Dokonano wielu zmian legislacyjnych poprzez wprowadzenie w życie nowych

6)

Strategia Sprawne Państwo 2020 jest dokumentem określającym podstawowe uwarunkowania, cele

i kierunki rozwoju państwa zmierzające do poprawy efektywności rządzenia krajem, rozwijania aktywności

społecznej, zaspokajania oczekiwań obywateli i ich bezpieczeństwa, realizowane przy pomocy programów

rozwoju w celu podniesienia sprawności państwa jako systemu instytucji odpowiedzialnych za zarządzanie

rozwojem kraju. Dokument został uchwalony przez Radę Ministrów 12 lutego 2013 r. (uchwała nr 17 Rady

Ministrów z dnia 12 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia strategii „Sprawne Państwo 2020” – M.P. z 2013 r.

poz. 136).

uregulowań prawnych i nowelizacji ustaw już obowiązujących, w celu uzyskania większej

v.p

l

przejrzystości przepisów. Ponadto w wielu resortach podjęto inicjatywy o charakterze

organizacyjnym i informacyjno-edukacyjnym, przez co wzrosło zainteresowanie problemem

zwalczania korupcji w urzędach administracji publicznej.

W dniu 25 stycznia 2005 r. Rada Ministrów przyjęła kolejny dokument rządowy

przygotowany przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji pn. Program Zwalczania

Korupcji – Strategia Antykorupcyjna – II etap wdrażania 2005–2009, przewidujący realizację

kolejnego

pakietu

przedsięwzięć

legislacyjnych,

organizacyjnych

i

edukacyjno-

-informacyjnych, uzupełnionych o nowe obszary zagrożenia korupcją oraz zadania związane

.go

z monitorowaniem efektywności podejmowanych działań.

Zdecydowanie największym sukcesem II etapu wdrażania Strategii Antykorupcyjnej był

wzrost efektywności ścigania przestępstw korupcyjnych. Na ten pozytywny trend miały

wpływ podjęte działania organizacyjne, w szczególności zwiększanie stanu etatowego

komórek organizacyjnych Policji, zajmujących się zwalczaniem tego typu przestępstw.

Ponadto ratyfikowana została Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji,

przeszkolono liczną grupę pracowników administracji publicznej w zakresie przeciwdziałania

w.

rcl

zjawiskom korupcyjnym, a administracja rządowa opracowała większość aktów prawnych

zaplanowanych do wdrożenia w ramach Strategii.

W okresie obowiązywania II etapu Strategii Antykorupcyjnej działalność w zakresie walki

z korupcją rozpoczął nowy organ, specjalnie powołany do tego zadania – Centralne Biuro

Antykorupcyjne (CBA). W latach 2008–2012 realizowany był także program „tarczy

antykorupcyjnej”, której celem było zapobieganie nieprawidłowościom w prywatyzacji

kluczowych przedsiębiorstw państwowych i w dużych zamówieniach publicznych. Zadania

projektu realizowane były przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), Służbę

Kontrwywiadu Wojskowego (SKW) i CBA, we współpracy z właściwymi resortami

i podległymi im jednostkami organizacyjnymi. Natomiast od marca 2012 roku funkcjonuje

program

pn.

„osłona

antykorupcyjna”,

który

dotyczy

najważniejszych

procesów

ww

prywatyzacyjnych oraz zamówień publicznych dotyczących m.in. przebudowy lub budowy

infrastruktury drogowej, przedsięwzięć IT, obszaru służby zdrowia, a także zakupu sprzętu

i uzbrojenia dla wojska.

Pomimo istotnych osiągnięć w zakresie przeciwdziałania i zwalczania korupcji nie

uniknięto również problemów w realizacji Strategii Antykorupcyjnej. Dokument w dużej

mierze był zbiorem zadań resortowych, a nie rozwiązań służących zmianom systemowym,

rozpisanych do realizacji przez administrację rządową. W rezultacie takie kluczowe działania

antykorupcyjne, jak wspomniane powołanie CBA, realizowano niezależnie od Strategii

v.p

l

Antykorupcyjnej. Dokument nie określał ponadto mierników dla postawionych ogólnych

celów, które jednocześnie nie odnosiły się do sytuacji korupcyjnej w Polsce. Brak było

również skutecznego mechanizmu wdrażającego i ewaluacyjnego.

W 2009 roku zakończona została realizacja Programu Zwalczania Korupcji – Strategia

Antykorupcyjna7). W dniu 23 kwietnia 2010 roku Rada Ministrów przyjęła Sprawozdanie

końcowe z realizacji Programu zwalczania korupcji Strategia Antykorupcyjna – II etap

wdrażania 2005–2009, w którym organem odpowiedzialnym za przygotowanie projektu

kolejnego programu rządowego w zakresie przeciwdziałania i zwalczania korupcji

.go

ustanowiony został Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

2. Przeciwdziałanie i zwalczanie korupcji w Polsce – diagnoza systemu

Legalna definicja korupcji zawarta jest w art. 1 ust. 3a ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r.

o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 621, z późn. zm.) i do takiej

w głównej mierze odwołuje się Program. Nie należy jednak zapominać o niekaralnych

formach korupcji, jak konflikt interesów, nepotyzm i kumoterstwo, które stanowią również

w.

rcl

problem życia publicznego, i dlatego niniejszy dokument odnosi się również do tych

rodzajów szeroko pojmowanego zjawiska korupcji.

Przeciwdziałaniem i zwalczaniem korupcji w kraju zajmuje się wiele podmiotów.

Dominującą rolę w zwalczaniu korupcji odgrywają instytucje państwowe, w tym organy

ścigania, natomiast przeciwdziałanie zjawiskom korupcyjnym to domena instytucji

pozarządowych.

W ostatnich latach rząd podjął próbę zrównoważenia roli państwa w relacjach prewencja

– zwalczanie. Dostrzeżono, że lepsze efekty osiąga się nie tylko polityką represji i zwalczania

de facto skutków korupcji, ale poprzez niedopuszczanie do powstawania tego zjawiska.

Kolejne etapy działań antykorupcyjnych prowadzonych przez rząd na przestrzeni lat

2002–2012 ewoluowały właśnie w tym kierunku. Przykładem może być przeprowadzona na

ww

przełomie lat 2012/2013 kampania medialna Korupcja, ile TY za nią zapłacisz.

W przedsięwzięcie zaangażowane były Centralne Biuro Antykorupcyjne, Antykorupcyjna

Koalicja Organizacji Pozarządowych, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Ministerstwo

Sportu i Turystyki oraz Służba Celna.

7)

I etap Programu Zwalczania Korupcji – Strategia Antykorupcyjna obejmował lata 2002–2004, natomiast

II etap – lata 2005–2009.

2.1.

Poz. 299

Przeciwdziałanie korupcji

v.p

l

Zapobieganie korupcji prowadzone jest przez liczne instytucje, organy i służby. Wśród

organów ścigania najistotniejszą rolę odgrywają: CBA, Policja i ABW.

CBA8) jest służbą specjalną powołaną do spraw zwalczania korupcji w życiu publicznym

i gospodarczym, w szczególności w instytucjach państwowych i samorządowych, a także do

zwalczania działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa. Do zadań CBA należy –

obok rozpoznawania, ścigania i wykrywania – również zapobieganie przestępczości

korupcyjnej oraz prowadzenie działań analitycznych i kontrolnych.

Policji9) regulacje prawne przypisują ogólny obowiązek przeciwdziałania popełnianiu

.go

przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym oraz współdziałania w tym

zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi.

Natomiast do zadań ABW10) należy rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie m.in.

przestępstw korupcji osób pełniących funkcje publiczne11), jeśli może to godzić

w bezpieczeństwo państwa.

Pozostałymi służbami działającymi na polu przeciwdziałania korupcji są Straż Graniczna

(SG), Żandarmeria Wojskowa (ŻW), Służba Kontrwywiadu Wojskowego (SKW).

w.

rcl

Spośród innych instytucji publicznych istotną rolę odgrywa Ministerstwo Spraw

Wewnętrznych. Minister właściwy do spraw wewnętrznych od 2002 roku (czyli od

przedłożenia Radzie Ministrów pierwszego Programu Zwalczania Korupcji) pełni funkcję

organu

koordynującego

działania

antykorupcyjne

w

kraju.

Powyższe

wynika

z odpowiedzialności Ministra za zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Istotne miejsce w systemie zajmują ponadto organy kontroli. Kontroli Najwyższej Izby

Kontroli12) podlega działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku

Polskiego, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych,

organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób prawnych i komunalnych jednostek

organizacyjnych. NIK kontroluje też inne jednostki organizacyjne i podmioty gospodarcze

w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki publiczne oraz wywiązują się

ww

z zobowiązań finansowych na rzecz państwa. Poddawane kontroli kwestie pozwalają

8)

Powołane zostało na mocy ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz. U.

z 2012 r. poz. 621, z późn. zm.).

9)

Funkcjonowanie Policji określa ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287,

poz. 1687, ze zm.).

10)

Funkcjonowanie ABW określa ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego

oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2010 r. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.).

11)

O których mowa w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności

gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 2006 r. Nr 216, poz. 1584, z późn. zm.).

12)

Działa na podstawie ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (Dz. U. z 2012 r. poz. 82,

z późn. zm.).

identyfikować mechanizmy korupcyjne oraz określać czynniki sprzyjające i umożliwiające

v.p

l

ich funkcjonowanie. Z kolei kontrola skarbowa13) zajmuje się zapobieganiem i ujawnianiem

przestępstw korupcyjnych, o których mowa w art. 228–231 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.

– Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.)14), popełnianych przez osoby

zatrudnione lub pełniące służbę w jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi

właściwemu do spraw finansów publicznych.

Inne urzędy administracji publicznej przeciwdziałają korupcji poprzez zapewnienie

funkcjonowania w nich komórek wewnętrznej kontroli (kontrola instytucjonalna) oraz audytu

wewnętrznego. Od 2010 roku obowiązuje również nowa ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r.

.go

o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, z późn. zm.), która wprowadziła

w jednostkach sektora finansów publicznych kontrolę zarządczą – mechanizm zapewniający

realizację celów i zadań tych jednostek w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny

i terminowy. W niektórych urzędach (np. Ministerstwo Obrony Narodowej (MON),

Ministerstwo Sprawiedliwości (MS), Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (MSW)) powołano

również wyspecjalizowane komórki lub samodzielne stanowiska do spraw przeciwdziałania

korupcji. Ponadto tworzone są różnego rodzaju resortowe programy antykorupcyjne (np.

antykorupcyjny

Polskiej

Służby

Celnej

2010–2013+

w.

rcl

Program

czy

też

Strategia

antykorupcyjna Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi), opracowywane są kodeksy etyczne,

zasady kontaktów urzędników z lobbystami i przedstawicielami biznesu oraz prowadzone są

szkolenia dla pracowników z zakresu zagrożeń korupcyjnych. Niektóre urzędy wdrażają

wspomagające ich funkcjonowanie systemy zarządzania jakością oraz przeciwdziałania

zagrożeniom korupcyjnym (np. MG, MS, MSW).

Bardzo istotne działania profilaktyczne w obszarze przeciwdziałania korupcji prowadzą

organizacje pozarządowe. Stanowią one „trzeci sektor” przeciwdziałania korupcji. W tym

zakresie główna ich aktywność, zarówno organizacji działających na terenie całego kraju, jak

i lokalnych, przejawia się w realizacji programów bądź okazjonalnych przedsięwzięć,

mających na celu kontrolę społeczną administracji publicznej, tj. zasadności, celowości,

ww

skuteczności i uczciwości pracy urzędników, poziomu usług, skali i celów wydatków

publicznych oraz przestrzegania praw obywatelskich. W Polsce przyjęto dla organizacji

podejmujących tego typu działania określenie „organizacje strażnicze”. Kolejnym bardzo

istotnym polem prac organizacji pozarządowych jest podnoszenie świadomości społecznej –

prowadzone są kampanie społeczne, edukacyjne, skierowane przede wszystkim do młodzieży

13)

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 14b ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2011 r.

Nr 41, poz. 214, z późn. zm.).

14)

Patrz pkt 3 Programu.

oraz środowisk opiniotwórczych. Istotnym celem tych działań jest przekonanie społeczeństwa

v.p

l

o szkodliwości korupcji, a także wskazanie jej przejawów. Skutkiem wysiłku organizacji

pozarządowych jest zdecydowana (chociaż wciąż niewystarczająca) zmiana nastawienia

społeczeństwa do korupcji. Trzecim polem aktywności jest praca ekspercka. W ramach

działań instytutów badawczych oraz innych organizacji powstało wiele ekspertyz i opracowań

na temat zjawiska korupcji w Polsce (np. publikacja Programu Przeciw Korupcji Fundacji im.

Stefana Batorego pt. Polityka antykorupcyjna. Ocena skuteczności polityki antykorupcyjnej

polskich rządów prowadzonej w latach 2001–2011), jak również badań opinii publicznej,

przeprowadzono także wiele konferencji oraz seminariów eksperckich.

.go

Eksperci organizacji pozarządowych opracowali również wiele informacji na temat metod

zwalczania korupcji za granicą. Ważną część aktywności organizacji pozarządowych

stanowią również interwencje oraz poradnictwo prawne, których celem jest obrona obywateli

przed niesprawiedliwością oraz pomoc w pokonywaniu skomplikowanych meandrów

prawnych. Działalność organizacji pozarządowych jest nie do przecenienia nie tylko

z powodu poszczególnych działań czy zgromadzonej wiedzy. Ich aktywność jest jednym

z zasadniczych elementów budowy społeczeństwa obywatelskiego, co – zdaniem wszystkich

w.

rcl

ekspertów – jest jednym z najważniejszych czynników ograniczających korupcję.

2.2.

Zwalczanie korupcji

W kraju funkcjonuje kilka służb zwalczających przestępczość korupcyjną

− CBA ściga przestępstwa przeciwko: działalności instytucji państwowych oraz samorządu

terytorialnego, wymiarowi sprawiedliwości, wyborom i referendum, porządkowi

publicznemu, wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi

pieniędzmi i papierami wartościowymi, jeżeli pozostają w związku z korupcją lub

działalnością godzącą w interesy ekonomiczne państwa, finansowaniu partii politycznych,

jeżeli pozostają w związku z korupcją, obowiązkom podatkowym i rozliczeniom z tytułu

dotacji i subwencji, jeżeli pozostają w związku z korupcją lub działalnością godzącą

ekonomiczne

ww

w interesy

państwa,

zasadom

rywalizacji

sportowej,

określonym

w art. 46–48 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. Nr 127, poz. 857, z późn.

zm.), jak również obrotowi lekami, środkami spożywczymi specjalnego przeznaczenia

żywieniowego, wyrobami medycznymi określonymi w art. 54 ustawy z dnia 12 maja

2011 r.

o

refundacji

leków,

środków spożywczych

specjalnego

przeznaczenia

żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. Nr 122, poz. 696, z późn. zm.).

Działalność kontrolna prowadzona przez Biuro dokonywana jest w zakresie

podejmowanych

decyzji

gospodarczych,

a

także

prawidłowości

v.p

l

prawidłowości

i prawdziwości oświadczeń majątkowych lub oświadczeń o prowadzonej działalności

gospodarczej,

− Policja chroni życie i zdrowie ludzi oraz mienie przed bezprawnymi zamachami, chroni

bezpieczeństwo i porządek publiczny, inicjuje i organizuje działania mające na celu

zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń, wykrywa przestępstwa i wykroczenia

oraz ściga ich sprawców. Prowadzi postępowania w sprawach o przestępstwa korupcyjne,

w tym także popełnione przez własnych funkcjonariuszy i pracowników (w Komendzie

.go

Głównej Policji funkcjonuje Biuro Spraw Wewnętrznych),

− ABW rozpoznaje, zapobiega i zwalcza zagrożenia godzące w bezpieczeństwo

wewnętrzne państwa oraz jego porządek konstytucyjny, w szczególności w suwerenność

i międzynarodową pozycję, niepodległość i nienaruszalność jego terytorium, a także

obronność państwa, rozpoznaje, zapobiega i wykrywa przestępstwa, w tym korupcję osób

pełniących funkcje publiczne,

− SG jest formacją powołaną do ochrony granicy państwowej na lądzie i na morzu oraz

w.

rcl

kontroli ruchu granicznego. SG rozpoznaje, zapobiega i wykrywa przestępstwa

i wykroczenia oraz ściga ich sprawców w zakresie swojej właściwości, w tym prowadzi

postępowania w sprawach o przestępstwa korupcyjne popełnione przez własnych

funkcjonariuszy i pracowników w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych,

jak również popełnione przez osoby niebędące funkcjonariuszami lub pracownikami SG

w związku z wykonywaniem czynności służbowych przez funkcjonariuszy lub

pracowników SG (w Komendzie Głównej SG funkcjonuje Biuro Spraw Wewnętrznych

SG),

− ŻW wykonuje zadania należące do jej zakresu działania w Siłach Zbrojnych, w stosunku

do osób wymienionych w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii

ww

Wojskowej i wojskowych organach porządkowych15) (Dz. U. z 2013 r. poz. 568,

z późn. zm.). Do zadań tych należy m.in. wykrywanie przestępstw i wykroczeń, w tym

skarbowych, popełnionych przez osoby, o których mowa w art. 3 ust. 2 ww. ustawy,

ujawnianie i ściganie ich sprawców oraz ujawnianie i zabezpieczanie dowodów tych

15)

M.in. żołnierzy, pracowników zatrudnionych w jednostkach wojskowych, osób przebywających na terenach

lub w obiektach jednostek wojskowych, osób niebędących żołnierzami – jeżeli współdziałają z ww. osobami

w popełnieniu czynu zabronionego przez ustawę pod groźbą kary, albo też jeżeli dokonują czynów

zagrażających dyscyplinie wojskowej albo czynów przeciwko życiu lub zdrowiu żołnierza, albo mieniu

wojskowemu, żołnierzy sił zbrojnych państw obcych przebywających na terytorium RP oraz członków ich

personelu cywilnego.

przestępstw i wykroczeń. ŻW prowadzi również postępowania o przestępstwa

v.p

l

korupcyjne,

− SKW jest służbą specjalną, właściwą w sprawach ochrony przed zagrożeniami

wewnętrznymi dla obronności państwa, bezpieczeństwa i zdolności bojowej Sił Zbrojnych

Rzeczypospolitej Polskiej (SZ RP) oraz innych jednostek organizacyjnych podległych lub

nadzorowanych przez Ministra Obrony Narodowej. Jednym z zadań SKW jest

rozpoznawanie, zapobieganie oraz wykrywanie popełnianych przez żołnierzy pełniących

czynną służbę wojskową, funkcjonariuszy SKW i Służby Wywiadu Wojskowego (SWW)

oraz pracowników SZ RP i innych jednostek organizacyjnych MON, przestępstw

.go

korupcyjnych16), jeżeli mogą one zagrażać bezpieczeństwu lub zdolności bojowej SZ RP

lub innych jednostek organizacyjnych MON.

Prokuratura (w tym Prokuratura Wojskowa), jako organ ochrony prawnej, strzeże

praworządności oraz czuwa nad ściganiem przestępstw, w tym korupcyjnych.

Istotną rolę w zapobieganiu i ujawnianiu korupcji pełnią ponadto organy kontroli

skarbowej17).

Podmioty zaangażowane w zwalczanie korupcji, w zakresie swojej właściwości,

w.

rcl

współdziałają wzajemnie w obszarze wymiany informacji oraz wspólnych szkoleń. Ponadto

w zakresie wymiany informacji współpracują z innymi organami i instytucjami rządowymi

oraz pozarządowymi.

3. Zagrożenia korupcyjne

Przestępczość korupcyjna może pojawiać się w każdej dziedzinie życia społecznego,

szczególnie tam, gdzie od decyzji pojedynczych osób zależy pozytywne lub negatywne

załatwienie sprawy. Utrwalone w społeczeństwie zwyczaje korupcyjne są czynnikiem

niszczącym struktury państwowe. W sytuacjach skrajnych dochodzi do powstania

rozbudowanego systemu przestępczych zachowań i zależności.

Korupcja często umożliwia działanie zorganizowanych grup przestępczych, dla których

jest elementem niezbędnym do popełniania innych poważnych przestępstw, w tym

ww

ekonomicznych, powodujących poważne straty dla budżetu państwa.

Wśród obszarów życia społecznego w Polsce najbardziej zagrożonych korupcją wymienić

należy18): administrację państwową i samorządową, służbę zdrowia i farmację, oświatę

16)

Określonych w art. 228–230 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Minister właściwy do spraw finansów publicznych jako naczelny organ kontroli skarbowej; Generalny

Inspektor Kontroli Skarbowej jako organ wyższego stopnia nad dyrektorami urzędów kontroli skarbowej;

dyrektor urzędu kontroli skarbowej.

18)

Na podstawie: „Mapa korupcji”, CBA, Warszawa 2010.

17)

i szkolnictwo wyższe, administrację celną i administrację skarbową, instytucje wdrażające

v.p

l

programy unijne, organy ścigania i wymiar sprawiedliwości, sektor gospodarczy,

profesjonalne zawody sportowe.

Stosując podejście procesowe, na największe zagrożenia korupcją narażone są procesy19)

przyznawania zamówień z funduszy publicznych, wydawania decyzji i zezwoleń, stanowienia

prawa.

Wśród podstawowych mechanizmów korupcjogennych wyróżnić natomiast należy20)

nieprawidłowości w procesie stanowienia prawa, dowolność postępowania, konflikt

interesów, brak jawności postępowania, słabość systemu kontroli i nadzoru, kumulowanie

.go

uprawnień, lekceważenie dokumentacji i sprawozdawczości.

Przestępstwa dotyczące korupcji spenalizowane zostały zasadniczo w Kodeksie karnym.

Zalicza się do nich

− łapownictwo bierne, czyli sprzedajność w związku z pełnieniem funkcji publicznych

(art. 228 k.k.),

− łapownictwo czynne, czyli przekupstwo (art. 229 k.k.),

− płatna protekcja, czyli podjęcie się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za

w.

rcl

korzyść majątkową lub osobistą z powołaniem się na wpływy w instytucjach

państwowych, samorządowych itp. oraz korzystanie z takiego pośrednictwa (art. 230

i 230a k.k.),

− przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza

publicznego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej (art. 231 § 2 k.k.),

− przekupstwo i sprzedajność w kontekście wyborczym, czyli głosowanie w określony

sposób w zamian za korzyść majątkową lub osobistą lub żądanie albo udzielanie takiej

korzyści (art. 250a k.k.),

− poświadczenie nieprawdy w dokumencie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub

osobistej (art. 271 § 3 k.k.),

ww

− korupcja gospodarcza – żądanie lub przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej albo jej

obietnica za nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązku przez osobę pełniącą

funkcję kierowniczą w jednostce organizacyjnej wykonującej działalność gospodarczą lub

pozostającą z nią w stosunku pracy, umowy zlecenia lub umowy o dzieło (art. 296a k.k.),

19)

Jak walczyć z korupcją? Zasady tworzenia i wdrażania strategii antykorupcyjnej dla Polski, Fundacja

im. Stefana Batorego, Warszawa 2010, s. 15.

20)

Sprawozdanie z działalności Najwyższej Izby Kontroli w 2009 roku.

− przestępstwa korupcyjne w kontekście niewypłacalności i upadłości – przyjmowanie lub

v.p

l

udzielanie korzyści majątkowej w zamian za działanie na szkodę wierzycieli (art. 302 § 2

i 3 k.k.),

− udaremnianie lub utrudnianie przetargu publicznego w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej, jak również działanie w porozumieniu z inną osobą na szkodę właścicieli

mienia albo osoby lub instytucji, na rzecz której przetarg jest dokonywany (art. 305 § 1

k.k.).

Sankcje karne za przestępstwa korupcyjne ujęte są ponadto w innych przepisach w randze

ustaw, np. w ustawie z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. Nr 127, poz. 857,

.go

z późn. zm.), i dotyczą m.in. przyjmowania przez osobę organizującą profesjonalne zawody

sportowe lub w nich uczestniczącą korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obiecania

w zamian za nieuczciwe zachowanie, mogące mieć wpływ na wynik zawodów, jak również

w ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego

przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2011 r. Nr 122, poz. 696,

z późn. zm.), które dotyczą przyjmowania lub wręczania korzyści w związku z wytwarzaniem

lub obrotem lekami, środkami spożywczymi specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub

w.

rcl

wyrobami medycznymi podlegającymi refundacji.

3.1. Obszary życia społecznego w Polsce najbardziej zagrożone korupcją

Wraz ze zmieniającym się otoczeniem ewoluują obszary występowania korupcji.

W 2013 roku określono prognozy dotyczące zagrożeń w tym zakresie21), wskazujące na

następujące obszary życia publicznego i gospodarki: infrastruktura, informatyzacja

administracji publicznej, wykorzystywanie środków unijnych, służba zdrowia, sektor

obronny, energetyka, ochrona środowiska, a także korupcja urzędnicza.

Infrastruktura – zagrożenia dotyczą przeprowadzania przetargów na budowę infrastruktury

drogowej i towarzyszącej oraz kolejowej w oparciu o źle opracowaną specyfikację istotnych

warunków zamówienia (siwz), co może spowodować: faworyzowanie konkretnych

ww

dostawców; otrzymanie produktów, które nie będą spełniały wymagań lub też uniemożliwią

w przyszłości realizację wyznaczonych celów przez instytucje państwowe; powstanie

inwestycji z nieuzasadnionymi lub nieprawidłowymi rozwiązaniami; zaniżanie przez

oferentów wartości kontraktów.

21)

Na podstawie: Przewidywane zagrożenia korupcyjne w Polsce, CBA, Warszawa 2013.

Ponadto

opóźnienia

znacznej

części

Poz. 299

projektów

mogą

skłaniać

wykonawców

do

v.p

l

podejmowania prób korumpowania osób odpowiedzialnych za dozór techniczny i odbiór

inwestycji.

Potencjalne zagrożenia korupcją dotyczyć mogą również planowanych prywatyzacji spółek

przewozowych.

Informatyzacja administracji publicznej – najbardziej zagrożoną sferą są zamówienia

publiczne. Nieprawidłowości mogą dotyczyć głównie konstruowania siwz – w zmowie

z pracownikami instytucji zamawiającej – przez przyszłego oferenta (nadanie zapisom

.go

specyfikacji kształtu preferującego określonego dostawcę), jak również przeprowadzania

postępowań przetargowych na niewielką część całego zlecenia, następnie ich aneksowanie

i formułowanie zapisów umów w taki sposób, aby ich zerwanie było niemożliwe lub zbyt

kosztowne dla odbiorcy. Innym działaniem może być wpływanie przez przedstawicieli firm

na zamawiającego podczas nieformalnych kontaktów na realizowane zamówienia, przyszłe

umowy dotyczące samych systemów informatycznych, a także późniejszego ich

nadzorowania. Ponadto wśród podmiotów gospodarczych ubiegających się o zamówienia

w.

rcl

publiczne mogą występować zmowy cenowe, nieoficjalne konsorcja, a także porozumienia

poszczególnych firm tego sektora – pozornie w przetargach występują one jako podmioty ze

sobą konkurujące, a w rzeczywistości łączą je nieformalne porozumienia.

Niebagatelną rolę w obszarze rynku teleinformatycznego odgrywa także transparentność

działań firm doradczych skupiających się głównie na pośrednictwie w uzyskiwaniu zamówień

publicznych. Przedsiębiorstwa z obu branż mogą być powiązane personalnie lub kapitałowo.

Wykorzystywanie środków unijnych – korupcja w tym obszarze może wystąpić praktycznie

na każdym poziomie i etapie wdrażania programów pomocowych, od naboru i selekcji,

poprzez fazę realizacji, na kontroli wykonania kończąc. W przypadku wydatkowania środków

unijnych problem stanowią zarówno nierzetelni urzędnicy, jak i nieuczciwi beneficjenci.

ww

Mechanizmy przestępcze polegać mogą na wyłudzaniu dofinansowania za wiedzą

i przyzwoleniem urzędników, a czasami przy ich aktywnym udziale.

Po stronie beneficjentów środków unijnych nadużycia mogą wiązać się z m.in. zawyżaniem

wartości faktur, fałszowaniem dokumentów,

naruszaniem procedur przetargowych,

kwalifikowaniem zwykłych kosztów działalności beneficjenta jako kosztów projektu,

wydatkowaniem środków na inne cele niż wskazane w dokumentacji aplikacyjnej. Możliwe

jest także zaniżanie wartości przedmiotu zamówienia lub dzielenie zamówienia na części

w celu uniknięcia stosowania ustawy – Prawo zamówień publicznych.

Obronność – zagrożenia korupcją dotyczyć będą głównie zamówień publicznych.

v.p

l

Zamówienia realizowane na potrzeby resortu obrony narodowej są obarczone szczególnym

ryzykiem wystąpienia nieprawidłowości. Wynika to z ograniczonej (ze względu na wymogi

związane z obronnością państwa oraz ochroną informacji niejawnych) transparentności

postępowań, znacznej wartości zamówień oraz wysoce specjalistycznego charakteru

zamówień, co utrudnia identyfikację zagrożeń. W tym kontekście odnotować należy

pogłębiającą się tendencję do limitowania dostępu do informacji o prowadzonych

postępowaniach oraz stosowanie wyłączeń z ustawy – Prawo zamówień publicznych.

Istotnym problemem pozostają rozwiązania dotyczące planowania potrzeb oraz zakupów

.go

uzbrojenia i sprzętu wojskowego. Plany bywają tak formułowane, aby wymagały korekt,

które stwarzają dodatkowe możliwości dla zaistnienia korupcji. Nieprawidłowości mogą

również dotyczyć parametrów kupowanego sprzętu i uzbrojenia, jak np. wydawania zgód na

obniżanie wymogów, czynności związanych z odbiorem, testów, badań oraz kontroli sprzętu

i uzbrojenia.

Narażone na zagrożenia korupcyjne mogą być: ustalenia dotyczące kryteriów ocen

offsetowych i oceny wykonania umów offsetowych; realizacje transferu technologii

w.

rcl

wojskowej do polskich przedsiębiorstw przemysłu obronnego. Korupcja może pojawić się

także w kontekście niedozwolonego handlu informacjami strategicznymi, albo wiązać się

z brakiem zabezpieczania na rzecz Skarbu Państwa autorskich praw majątkowych do

dokumentacji technicznej lub też kodów źródłowych produktów powstałych dzięki pracom

badawczo-rozwojowym prowadzonym i finansowanym z budżetu państwa.

Ochrona zdrowia – nieprawidłowości mogą w tym obszarze być związane z: dystrybucją

środków publicznych przez wojewódzkie oddziały Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) na

kontraktację usług medycznych, refundację leków, zaopatrzenia ortopedycznego i materiałów

pomocniczych; realizacją zamówień publicznych na zakup i dostawę sprzętu i aparatury

medycznej oraz zlecaniem wykonywania usług medycznych podmiotom zewnętrznym, często

ww

niepublicznym zakładom opieki zdrowotnej; procesem rejestracji leków, tj. nielegalnym

oddziaływaniem na procesy legislacyjne, a także w obszarze uzyskania określonych wskazań

medycznych stosowania leku, wielkości dostępnego w sprzedaży opakowania, umieszczenia

preparatu na liście leków refundowanych; sponsorowaniem lekarzy oraz organizacji

zawodowych środowisk medycznych przez firmy farmaceutyczne.

Zagrożenie korupcją i niegospodarnością występować może także na styku działalności

lekarzy, aptekarzy i hurtowników. Może ona polegać na wykupywaniu – na podstawie

fałszywych bądź bezpodstawnie wydanych recept – leków z aptek, a następnie ich wywozie

za granicę, co wiąże się z nieuzasadnionymi wydatkami na refundację, a tym samym stratami

v.p

l

budżetu państwa. Brak regulacji prawnych umożliwiających nadzór nad wywozem leków

z Polski do państw trzecich, a tym samym brak skutecznego przeciwdziałania temu

procederowi, stwarza zagrożenie dla interesów ekonomicznych państwa. Także brak

transparentności w procedurach kontraktowych NFZ oraz brak regulacji wykluczających

konflikty interesów pomiędzy działalnością pracowników NFZ a ich aktywnością poza

Funduszem mogą skutkować stronniczością decyzji wojewódzkich oddziałów NFZ.

Zagrożenia dla interesu ekonomicznego państwa oraz zagrożenia korupcyjne mogą wystąpić

także w obszarze transplantologii. Brak instrumentów prawnych pozwalających na

tkanek i organów.

.go

sprawowanie skutecznego nadzoru może sprzyjać rozwojowi nielegalnych transplantacji

Energetyka – zagrożenia dla interesu ekonomicznego państwa wiązać się mogą przede

wszystkim z organizacją i przebiegiem postępowań przetargowych mających wyłonić

wykonawców największych inwestycji energetycznych.

Dalszą kwestią pozostaje wiarygodność podmiotów przystępujących do przetargów na

projektów

oraz

transparentność

działalności

firm

doradczych,

w.

rcl

wykonawstwo

odpowiedzialnych m.in. za analizy wpływające na zapisy siwz opracowywanych projektów,

a także z możliwością blokowania inwestycji przez organizacje ekologiczne.

Działalność korupcyjna powiązana może być także z lobbingiem prowadzonym niezgodnie

z prawem, nielegalnymi działaniami dotyczącymi udzielania koncesji na poszukiwanie

i rozpoznawanie kopalin energetycznych (ropa, gaz ziemny, węgiel brunatny) oraz

wydawaniem decyzji o lokalizacji dla mających powstać farm wiatrowych, jak również

uzyskiwaniem od firm energetycznych zgody na przyłączenie farm do sieci energetycznej

kraju.

Ochrona środowiska – zagrożenia o charakterze korupcyjnym mogą pojawić się w związku

z ustaleniem nowych zasad gospodarowania odpadami, m.in. poprzez przejęcie przez gminy

ww

pełnej odpowiedzialności za odpady. Ta proekologiczna regulacja może generować nowe

zjawiska korupcyjne

między przedsiębiorcami

zajmującymi

się wywozem

śmieci

a urzędnikami gminnymi zyskującymi monopol na kontraktowanie tej kategorii usług

lokalnych (np. próby manipulowania wynikiem przetargów na wybór odbiorcy odpadów).

Kolejnymi obszarami zagrożonymi mogą być: udzielanie koncesji na poszukiwanie,

rozpoznawanie oraz wydobywanie wód leczniczych, termalnych i solanek (wpływ powiązań

lokalnych władz i przedsiębiorców na jego przebieg); postępowania administracyjne

prowadzone w sprawach dotyczących ochrony powietrza, ochrony środowiska przed

v.p

l

odpadami, hałasem oraz promieniowaniem elektromagnetycznym, a także system handlu

uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych; sprzedaż zbędnych z punktu widzenia Lasów

Państwowych fragmentów lasów i innych nieruchomości oraz sprzedaż drewna prowadzona

przez Państwowe Gospodarstwo Leśne „Lasy Państwowe”.

Korupcja urzędnicza – najczęściej uwarunkowana zakresem kompetencji przyznanych

urzędnikom. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest wiele, m.in. niejasność procedur,

przeprowadzanie i dokumentowanie postępowań o udzielenie zamówień publicznych

.go

w sposób nierzetelny oraz z naruszeniem obowiązujących przepisów, świadczenie przez

urzędników odpowiedzialnych za przeprowadzenie postępowań o udzielenie zamówień

publicznych usług doradczych i szkoleniowych na rzecz podmiotów ubiegających się

o wsparcie. Pomoc taka ma charakter doradczo-konsultingowy, polega najczęściej na

sporządzeniu wniosków o dotacje, przygotowaniu projektów lub analiz finansowych,

wpływanie na przyspieszenie procedur administracyjnych lub na wynik postępowania

kwalifikacyjnego, nierzetelne przeprowadzanie i dokumentowanie odbiorów realizowanych

zadań.

w.

rcl

Zagrożeniem mogą być także: kontrola projektów, z którą związane jest ryzyko wydawania

wadliwych i niekorzystnych dla interesu publicznego decyzji oraz uzyskiwanie pozwoleń

i decyzji administracyjnych dla inwestycji na etapie przygotowywania i realizacji projektów

publicznych.

Istotnym obszarem, poza wyżej wymienionymi, który jest także w wysokim stopniu

zagrożony korupcją, są profesjonalne zawody sportowe22). Korupcja w tym przypadku

występuje przede wszystkim w formie łapownictwa po stronie sędziów, zawodników,

działaczy sportowych i innych uczestników zawodów. Przekupstwo w tym obszarze łączy się

również z zakładami wzajemnymi, tzw. bukmacherką – jako jedną z form hazardu, jak

również z tzw. sprzedawaniem meczy. Zjawisku temu sprzyja zainteresowanie sportem dużej

ww

grupy społecznej, skłonność do hazardu i chęć łatwego zysku. Zarówno w prowadzeniu

nieuczciwej działalności bukmacherskiej, jak i sprzedawaniu meczy, typowym zachowaniem

jest korumpowanie uczestników zawodów sportowych (zawodników, trenerów, sędziów,

22)

Na potrzebę ujęcia sportu w Programie wskazuje Policja, jak również Fundacja im. Stefana Batorego, która

uznaje ten obszar życia publicznego jako zagrożony występowaniem korupcji (Jak walczyć z korupcją?

Zasady tworzenia i wdrażania strategii antykorupcyjnej dla Polski, Fundacja im. Stefana Batorego,

Warszawa 2010, s. 29).

uczestnikom.

v.p

l

menadżerów), aby zagwarantować najczęściej wysoki zysk z procederu wszystkim jego

Obszarami zagrożonymi korupcją są również: ubezpieczenia komunikacyjne, społeczne

i zdrowotne, w szczególności w lecznictwie państwowym, renty i emerytury, w tym rolnicze,

wybory do władz rządowych i samorządowych.

Również Fundacja im. Stefana Batorego, reprezentująca sektor pozarządowy, ocenia, że

w ostatnim okresie w kraju mamy do czynienia z nieco innymi zjawiskami korupcyjnymi niż

10 lat temu. Obecnie korupcja stosunkowo najczęściej zagraża następującym procesom23)

− przyznawania zamówień z funduszy publicznych,

.go

− wydawania decyzji i zezwoleń,

− stanowienia prawa.

3.2. Rozpoznane mechanizmy korupcjogenne

Do podstawowych mechanizmów korupcjogennych zaliczyć można24)

− nieprawidłowości w procesie stanowienia prawa: naruszanie obowiązujących procedur

legislacyjnych, a w szczególności pomijanie niezbędnego trybu opiniowania lub

w.

rcl

uzgodnień międzyresortowych; dokonywanie zmian w projektach już uzgodnionych,

wydawanie aktów wykonawczych ze znacznym opóźnieniem, pozostawianie luk

i niejednoznaczności,

co

sprzyja

dowolnej

interpretacji

przepisów,

niespójne

nowelizowanie ustaw, wytwarzanie coraz większej liczby aktów prawnych,

− dowolność postępowania: sprzyja jej głównie brak przejrzystych kryteriów sposobu lub

trybu załatwiania sprawy, wskutek czego urzędnicy mają możliwość wydawania decyzji

pomimo negatywnej opinii organów opiniujących, nie według ustalonych reguł, ale

według własnego uznania. Dowolność wynika z nieprzejrzystości i nieprecyzyjności

przepisów prawa, a także zbyt częstych jego zmian,

− konflikt interesów: jest to szczególnie niebezpieczny mechanizm w funkcjonowaniu

instytucji publicznych. O konflikcie tym mówimy wówczas, gdy urzędnik podejmujący

w

ww

rozstrzygnięcie

określonej

sferze

spraw

publicznych

lub

uczestniczący

w przygotowaniu tego rozstrzygnięcia ma lub może mieć osobisty interes w sposobie

załatwienia sprawy. Do konfliktu dochodzi nie tylko wtedy, gdy urzędnik w danej sprawie

działa w osobistym interesie, ale także gdy istnieje choćby tylko teoretyczna możliwość,

że interes ten przeważy nad troską o interes publiczny,

23)

Jak walczyć z korupcją? Zasady tworzenia i wdrażania strategii antykorupcyjnej dla Polski, Fundacja

im. Stefana Batorego, Warszawa 2010, s. 15.

24)

Sprawozdania z działalności Najwyższej Izby Kontroli z 2009, 2010 i 2011 roku.

− brak jawności postępowania: możliwości korzystania z niektórych przywilejów lub dostęp

v.p

l

do dóbr nie są w należyty sposób komunikowane podmiotom potencjalnie nimi

zainteresowanym. Dane te są udostępniane jedynie wybranym podmiotom, które mają

własne metody dotarcia do informacji,

− słabość sytemu kontroli i nadzoru: wyraża się w niewystarczającej skuteczności działań

nadzorczych właściwych organów, organizacyjnej i kadrowej szczupłości jednostek

kontroli wewnętrznej oraz głównie doraźnych działaniach. Wskutek tego jedynie

niewielka część decyzji podejmowanych przez urzędników poddawana jest bieżącej

dla interesu publicznego,

.go

kontroli, co powoduje, że utrudnione jest ujawnianie decyzji wadliwych, niekorzystnych

− kumulowanie uprawnień: nadmierne skupianie uprawnień decyzyjnych i odchodzenie od

zasady rozdzielania czynności dotyczących jednej sprawy między różnych urzędników,

− lekceważenie dokumentacji i sprawozdawczości: przyjmowanie niepełnej dokumentacji,

bez wszystkich wymaganych procedurą dowodów lub załączników, odstępowanie od

wypełnienia wymaganych obowiązków sprawozdawczych, a także podejmowanie decyzji

bez ich uzasadniania, wskutek czego utrudnione jest kontrolowanie procedur

w.

rcl

decyzyjnych.

Oprócz wymienionych wyżej głównych mechanizmów korupcjogennych wskazuje się też

często na inne mechanizmy, takie jak

− brak odpowiedzialności osobistej za podejmowane rozstrzygnięcia,

− nadmierne korzystanie z usług zewnętrznych i pośrednictwa.

Mają one pomocnicze znaczenie dla identyfikacji zagrożenia korupcją.

3.3. Skala przestępczości korupcyjnej w Polsce25)

Przestępczość korupcyjna stanowi z zasady ciemną liczbę, ponieważ obie strony

uczestniczące w przestępstwie są zazwyczaj zainteresowane jego ukryciem. Oznacza to, że

przestępstwo, o którym nie dowiedziały się organy ścigania, nie jest ujęte w statystykach.

ww

Nowelizacja Kodeksu karnego, która weszła w życie 1 lipca 2003 roku, wyłączyła karalność

przekupstwa i płatnej protekcji w formie czynnej w stosunku do sprawcy, który przed

otrzymaniem przez organy ścigania informacji o przestępstwie poinformował o wszystkich

jego istotnych okolicznościach.

25)

Dane z materiałów nadesłanych przez poszczególne podmioty.

Przedstawione poniżej statystyki dotyczące przestępczości korupcyjnej wskazują na

v.p

l

nieustanną walkę służb z tym zagrożeniem, natomiast odnotowane w 2012 roku nieduże

spadki ujawnień przestępstw korupcyjnych przez poszczególne służby nie świadczą jeszcze

o spadku zagrożenia zjawiskiem korupcji.

Ujawnione przestępstwa korupcyjne w poszczególnych służbach w 2012 roku

przedstawiają się następująco

Policja

W roku 2012 wszczęto 5517 postępowań przygotowawczych w sprawach o przestępstwa

.go

korupcyjne, co stanowi spadek w porównaniu z rokiem 2011 o 2,4% (5652). W tym samym

okresie odnotowano 10 805 stwierdzonych przestępstw korupcyjnych, co oznacza spadek

w stosunku do roku 2011 o 11,4% (12 192).

Od roku 2000 do 2010 widoczna była tendencja wzrostowa liczby stwierdzonych przestępstw

korupcyjnych. Natomiast od roku 2011 odnotowuje się niewielki, ale systematyczny spadek

tego rodzaju przestępstw.

CBA

CBA w roku 2012 wszczęło 113 postępowań przygotowawczych w sprawach korupcyjnych

w.

rcl

(w roku 2011 było ich 102, a w 2010 – 65).

ABW

W roku 2012 ABW prowadziła 43 śledztwa dotyczące korupcji (62 w roku 2011), co stanowi

spadek o 30,7%.

Prokuratura

W powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury w 2012 roku łącznie zakończono

2503 postępowania. W 605 przypadkach odmówiono wszczęcia, 664 sprawy umorzono,

w 1172 sporządzono akty oskarżenia, natomiast w 62 sprawach podjęto inne decyzje

procesowe.

W wojskowych jednostkach prokuratury w 2012 roku łącznie zakończono 82 postępowania.

W 37 sprawach sporządzono akt oskarżenia, 35 spraw umorzono, w tym 3 warunkowo,

ww

6 spraw skierowano do innych organów, a w 4 podjęto inne decyzje procesowe.

SG (dotyczy funkcjonariuszy i pracowników SG26))

W 2012 roku w SG wszczęto 61 postępowań przygotowawczych w sprawach o przestępstwa

korupcyjne, w roku 2011 było ich 71 (spadek o ok. 14,1%).

26)

SG prowadzi postępowania w sprawach korupcyjnych dotyczące własnych funkcjonariuszy i pracowników,

na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 4 lit. f i ust. 2a ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

(Dz. U. z 2011 r. Nr 116, poz. 675, z późn. zm.).

ŻW (dotyczy w szczególności żołnierzy i pracowników27))

v.p

l

W 2012 roku jednostki ŻW wszczęły lub przyjęły do prowadzenia 44 postępowania karne

o przestępstwa korupcyjne, w 2011 roku było ich 50. Ujawniły 38 sprawców przestępstw,

w tym najwięcej (35) za przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków w celu

osiągnięcia

korzyści

majątkowej

lub

osobistej.

70 przestępstw korupcyjnych.

4. Inne uwarunkowania

Sprawcom

zarzucono

popełnienie

4.1. Opinia publiczna w sprawie korupcji oraz Indeks Percepcji Korupcji

.go

Korupcja nadal jest jednym z najistotniejszych problemów społecznych stanowiących

poważną przeszkodę w rozwoju zarówno społecznym, jak i gospodarczym kraju. Na wagę

tego zagadnienia wskazują badania społeczne.

Z badań krajowych przeprowadzonych przez CBOS w czerwcu 2013 roku28) wynika,

iż 83% respondentów uznało, że korupcja stanowi duży problem (z czego 40% – bardzo

duży). W 2011 roku, podczas badania wykonanego w krajach członkowskich UE, 67%

Polaków uznało, że korupcja jest ważnym problemem naszego kraju29).

w.

rcl

Badania CBOS z 2013 roku wskazują ponadto, że od roku 2000 opinię o dużym

oddziaływaniu korupcji na życie społeczne i gospodarcze kraju podziela zawsze ponad 80%

Polaków.

Z badania CBOS z 2010 roku30) wynika, iż prawie połowa respondentów (47%) była

przekonana, że korupcja w Polsce utrzymywała się na tym samym poziomie, jedna piąta

(22%) uważała, że w tym czasie się rozszerzała, a co ósmy respondent (12%) – że malała.

Natomiast w roku 2009 prawie co trzeci Polak (30%) wskazał, że w ciągu dwóch lat

poprzedzających badanie korupcja w naszym kraju nasilała się. Badanie pokazuje ponadto, że

46% badanych źle oceniała poczynania rządu w tym zakresie, a 38% – dobrze.

W sierpniu 2009 roku Agencja Badawcza „GFK Polonia” wykonała na zlecenie

„Rzeczpospolitej” sondaż mający zbadać, jakimi kwestiami – zdaniem Polaków – powinni

ww

zajmować się politycy w pierwszej kolejności. 31% respondentów uznało, że najważniejszym

27)

ŻW prowadzi postępowania w sprawach korupcyjnych dotyczące żołnierzy i innych osób na podstawie art. 4

ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych.

28)

Centrum Badania Opinii Społecznej, Opinie o korupcji w Polsce. Komunikat z badań, Warszawa, lipiec

2013. Badanie „Aktualne problemy i wydarzenia” (277) przeprowadzono w dniach 6–12 czerwca 2013 roku

na liczącej 1010 osób reprezentatywnej próbie losowej dorosłych mieszkańców Polski.

29)

Special Eurobarometr 374, Wale EB76.1 – „Corruption” (realizacja 2011, publikacja 2012).

30)

Centrum Badania Opinii Społecznej, Opinia publiczna o korupcji i lobbingu. Komunikat z badań, Warszawa,

maj 2010, s. 2. Badanie „Aktualne problemy i wydarzenia” (239) przeprowadzono w dniach 8–19 kwietnia

2010 roku na liczącej 1056 osób reprezentatywnej próbie losowej dorosłych mieszkańców Polski.

problemem jest walka z korupcją. 28% uznało, że priorytetem powinno być wprowadzenie

v.p

l

rozwiązań mających na celu rozdzielenie świata biznesu i polityki – ograniczenie prawa

prowadzenia działalności gospodarczej przez parlamentarzystów. Działania na rzecz rozwoju

gospodarczego oraz reformy polityczne i społeczne są na dalszych miejscach31).

Sytuacja taka wymaga nie tylko intensyfikacji prac, ale także prowadzenia właściwej

polityki społecznej oraz informacyjnej. Dlatego też działania nie mogą być ograniczone

jedynie do Policji i innych służb zwalczających korupcję oraz do administracji rządowej, lecz

muszą być nakierowane na współpracę z jak najliczniejszymi grupami społecznymi.

Jednak pomimo krytycznej oceny społecznej w kraju wyrażonej w przytoczonych

.go

badaniach, warty dostrzeżenia jest fakt, że na forum międzynarodowym Polska uzyskuje

coraz lepsze wyniki. Jednym z najbardziej znanych raportów dotyczących postrzegania

zjawisk korupcji na świecie jest IPK32) przygotowywany przez organizację Transparency

International (TI) od 1996 roku.

W roku 2011 odnotowano wyraźny wzrost IPK dla Polski w ciągu ostatnich kilku lat,

z wartości 3,4 (rok 2005) do 5,5 (rok 2011). Pozwoliło to przejść z pozycji 70 na 41

w rankingu państw uczestniczących w badaniu.

w.

rcl

Warto dodać, iż w 2012 roku TI zmieniła metodologię badania IPK, co uniemożliwia

porównywanie wyników z lat poprzednich do roku 2012 i kolejnych. W 2012 roku Polska

zdobyła 58 punktów na 100 możliwych. Według nowych uwarunkowań, wartość „100”

wskaźnika percepcji korupcji oznacza, że dany kraj jest całkowicie wolny od korupcji,

natomiast wartość „0” oznacza absolutne skorumpowanie.

Wartości IPK dla Polski w latach 1996–2012

Liczba krajów objętych

badaniem

Miejsce Polski

w rankingu

Wartość IPK dla

Polski

1996

54

24

5,6

1997

52

29

5,1

1998

85

40

4,6

ww

Rok badania

IPK

31)

Za: Karol Manys, Polacy chcą walki z korupcją, Rzeczpospolita 26 sierpnia 2009, por.

http://www.rp.pl/artykul/2,354467_Polacy_chca_walki_z_korupcja_.html.

32)

Indeks Percepcji Korupcji (IPK) Transparency International jest narzędziem pozwalającym ocenić poziom

korupcji w życiu publicznym w krajach uczestniczących w badaniu. Wynik badania powstaje na podstawie

zbieranych opinii obywateli, ekspertów, biznesmenów poszczególnych krajów, we współpracy

z niezależnymi organizacjami i instytucjami, m.in. The World Economic Forum, PricewaterhouseCoopers

czy Gallup International Word Bank. Badanie szereguje państwa ze względu na rozmiary postrzeganej

korupcji. Do roku 2011 skala była 10-punktowa (10 oznaczało pełną przejrzystość i brak korupcji, a 0 – brak

przejrzystości i powszechną korupcję). Od 2012 roku skala jest 100-punktowa, gdzie 100 oznacza

najmniejszą korupcję, a 0 największą.

Liczba krajów objętych

badaniem

Miejsce Polski

w rankingu

Wartość IPK dla

Polski

1999

99

44

4,2

2000

90

43

4,1

2001

91

44

4,1

2002

102

45

4

2003

133

64

3,6

2004

146

67

3,5

2005

159

70

3,4

2006

163

61

3,7

2007

180

61

4,2

2008

180

58

4,6

2009

180

49

5,0

2010

178

41

5,3

2011

182

41

5,5

176

41

58

.go

)

w.

rcl

201233

v.p

l

Rok badania

IPK

4.2. Międzynarodowe zobowiązania Polski w zakresie zwalczania korupcji

Podstawowym dokumentem określającym walkę z korupcją w krajach Organizacji

Narodów Zjednoczonych jest Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji

przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 31 października 2003 r.

(Dz. U. z 2007 r. Nr 84, poz. 563) Konwencja zobowiązuje państwa ratyfikujące do

oficjalnego uznania wszelkich praktyk korupcyjnych za przestępstwo, a także wzmacnia

rozwój instytucji, których zadaniem jest zapobieganie praktykom korupcyjnym oraz ściganie

oskarżonych o korupcję. W myśl Konwencji, rządy państw deklarują również wspieranie

działań promujących przejrzystość i odpowiedzialność międzynarodowego środowiska

biznesu. Konwencja została ratyfikowana przez Polskę w 2006 roku.

ww

Z kolei Komitet Ministrów Rady Europy w listopadzie 1997 r. przyjął program działań

w walce z korupcją – rezolucję nr 24 (97), która określa 20 zasad wiodących przedmiotowej

kwestii oraz wyznacza podstawowy cel działania GRECO (Grupa Państw Przeciwko

Korupcji) powołanej w ramach Rady Europy. Celem działań GRECO jest zwiększenie

zdolności państw członkowskich do podejmowania efektywnej walki z korupcją. Służy temu

33)

W roku 2012 Transparency International zmieniła metodologię badań, co automatycznie uniemożliwia

porównywanie wyników z lat poprzednich do roku 2012 i kolejnych.

mechanizm monitorujący i oceniający środki i narzędzia stosowane w tym celu przez

v.p

l

poszczególne państwa. GRECO jest odpowiedzialne za monitorowanie przestrzegania przez

państwa członkowskie ww. 20 zasad oraz ocenę stopnia implementacji przepisów

konkretnych instrumentów prawnych, którymi są: Prawnokarna Konwencja o Korupcji,

Cywilnoprawna Konwencja o Korupcji oraz Rekomendacja Rady Europy dot. kodeksów

postępowania urzędnika państwowego.

OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) opracowała Konwencję

o Zwalczaniu

Przekupstwa

Zagranicznych

w międzynarodowych Transakcjach Handlowych.

Funkcjonariuszy

Publicznych

.go

Z kolei na mocy decyzji Rady UE 2008/852/WSiSW z dnia 24 października 2008 r.,

– w oparciu o istniejącą strukturę EPAC (Europejscy Partnerzy Przeciwko Korupcji),

utworzono EACN (Europejska Sieć Antykorupcyjna) i stworzono system punktów

kontaktowych organów ścigania krajów członkowskich Unii Europejskiej przeciwko

korupcji.

Zwalczanie korupcji w organach Unii Europejskiej stało się w ostatnich latach jednym

z priorytetów III filara UE. Naczelną instytucją służącą zwalczaniu korupcji w UE jest OLAF

w.

rcl

(Europejski Urząd do Spraw Zwalczania Nadużyć Finansowych), który opracował

w ostatnich latach metody przeciwdziałania temu zjawisku (interdyscyplinarna strategia

antykorupcyjna, zasady współpracy Policji z wymiarem sprawiedliwości, europejski nakaz

aresztowania, transparentność w życiu publicznym). W celu ulepszenia i modernizacji

strategii w zakresie zwalczania nadużyć finansowych wydany został również Komunikat

Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego: Zwalczanie korupcji w UE COM(2011) 308.

Warto dodać, że powyższe instytucje opracowały szereg konwencji, rezolucji

i rekomendacji o charakterze antykorupcyjnym, a mianowicie

− Prawnokarną konwencję o korupcji – ratyfikowaną przez Polskę w 2002 roku,

ww

− Cywilnoprawną konwencję o korupcji – ratyfikowaną przez Polskę w 2002 roku,

− Konwencję o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych

w międzynarodowych transakcjach handlowych – ratyfikowaną przez Polskę w 2000

roku,

− Konwencję Rady Europy o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfiskacie dochodów

pochodzących z przestępstwa – ratyfikowaną przez Polskę w 2000 roku,

− Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości

zorganizowanej – ratyfikowaną przez Polskę w 2001 roku.

Polska, po wejściu w roku 2004 do Unii Europejskiej, przystąpiła także do Konwencji

v.p

l

w sprawie zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich i urzędników państw

członkowskich Unii Europejskiej. Nasz kraj związany jest również decyzją ramową Rady

2003/568/WSiSW z dnia 22 lipca 2003 roku w sprawie zwalczania korupcji w sektorze

prywatnym (Dz. Urz. UE L 192 z 31.07.2003, s. 54) oraz dyrektywą Parlamentu

Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2012 roku w sprawie zwalczania nadużyć na szkodę

interesów finansowych Unii za pośrednictwem prawa karnego (2012/0193 (COD)).

1.1. Cele i mierniki Programu

.go

II. Cele i zadania Programu

Przyjęte w dokumencie cele i działania zgodne są ze średniookresową Strategią rozwoju

kraju 2020 i stanowią instrument jej realizacji. W pierwszym obszarze ww. Strategii pn.

„Sprawne i Efektywne Państwo” założono „wzmocnienie warunków sprzyjających realizacji

indywidualnych potrzeb i aktywności obywatela”, które przyczyni się do zwiększenia

bezpieczeństwa obywateli.

Jednym z działań wspomagających ten proces ma być

przygotowanie i realizacja programów służących zintegrowaniu i usprawnieniu systemu

w.

rcl

przeciwdziałania i zwalczania korupcji. Działanie takie ujęte zostało w celu 7 zintegrowanej

strategii Sprawne Państwo 202034).

Ważną kwestią pozostaje, że ustanowione w Programie cele i priorytety oraz realizujące

je zadania i działania dotyczą zarówno perspektywy państwa – reprezentowanego przez

organy oraz urzędy i ich pracowników/funkcjonariuszy, jak i perspektywy społecznej, którą

tworzą pojedyncze osoby korzystające z usług administracji publicznej lub z nią

współpracujące, organizacje pozarządowe i biznesowe.

Uwzględniając powyższe oraz mając na uwadze złożoność zagadnienia przeciwdziałania

i zwalczania korupcji przyjęto, że

ww

1. Celem głównym Programu jest ograniczenie korupcji w kraju.

1.1. Miernik podstawowy celu głównego

Wskaźnik Indeksu Percepcji Korupcji (IPK)

Zakłada się wzrost wartości IPK do 2019 roku o 10 % – do poziomu 64 punktów.

34)

Cel 7 „Zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa i porządku publicznego” w kierunku interwencji

7.2.3 „Przeciwdziałanie i zwalczanie korupcji”.

Wzrost wskaźnika oszacowano na podstawie IPK z roku 2012, który wyniósł 58

v.p

l

punktów.35)

1.2. Miernik pomocniczy celu głównego

Pozytywna ocena realizacji działań antykorupcyjnych przez instytucję wdrażającą36) oraz

ewaluującą37) Program – realizacja co najmniej 70% zaplanowanych działań w obrębie

każdego zadania.

2. Celami szczegółowymi ustanowiono

.go

a. Wzmocnienie działań prewencyjnych i edukacyjnych

Zasadnicze działania ukierunkowane zostaną na wzmocnienie obszarów prewencji

i edukacji, czyli przedsięwzięć zapobiegających powstawaniu zjawiska korupcji. Nacisk

położony zostanie na: dokonanie przeglądu i oceny efektywności działania aktów

prawnych pod kątem obniżania ryzyka wystąpienia korupcji, w szczególności w zakresie

ograniczania uznaniowości przy podejmowaniu decyzji przez pracowników i urzędników

w administracji publicznej, wzmocnienie wewnętrznych mechanizmów antykorupcyjnych

w.

rcl

w administracji publicznej, kształtowanie postaw antykorupcyjnych w społeczeństwie, jak

również na zwiększenie aktywnego udziału społeczeństwa w procesie zapobiegania

i zwalczania

korupcji.

Istotną

kwestią

jest

również

wzmocnienie

współpracy

społeczeństwa i organizacji pozarządowych z administracją publiczną oraz wspieranie

postaw etycznych w sektorze prywatnym.

1. Miernik podstawowy celu szczegółowego

Pozytywna ocena realizacji działań antykorupcyjnych przez instytucję wdrażającą oraz

ewaluującą Program – realizacja co najmniej 70% zaplanowanych działań w obrębie

ww

każdego zadania.

35)

Transparency International, publikując Indeks Percepcji Korupcji w 2012, poinformowała jednocześnie,

że zmieniono metodologię badań, co automatycznie uniemożliwia porównywanie wyników z lat poprzednich

do roku 2012 i kolejnych.

36)

Zespół powołany przez Prezesa Rady Ministrów, którego przewodniczącym będzie Minister Spraw

Wewnętrznych.

37)

Antykorupcyjna Koalicja Organizacji Pozarządowych oraz Najwyższa Izba Kontroli – w sytuacji

pozytywnego rozpatrzenia przez Prezesa NIK wniosku Prezesa RM w sprawie przeprowadzenia kontroli

realizacji Programu.

v.p

l

2. Miernik pomocniczy celu szczegółowego

 Wyniki badań społecznych przeprowadzonych przez niezależny ośrodek badania

opinii publicznej w następującym zakresie38)

Odsetek respondentów

a.1. deklarujących osobistą znajomość osób, które biorą łapówki

2013: 16%

a.2. deklarujących wręczanie łapówek

.go

2013: 9%

a.3. negatywnie oceniających działania rządu podejmowane w celu walki z korupcją

2013: 66%

Zakłada się spadek wartości odsetka respondentów do 2019 roku: dla a.1 – o 2

punkty procentowe; dla a.2 – o 1 punkt procentowy; dla a.3 – o 6 punktów

procentowych.

 Pozytywna ocena realizacji działań antykorupcyjnych przez instytucję wdrażającą

w.

rcl

oraz ewaluującą Program dokonana w odniesieniu do harmonogramu zadań

i działań szczegółowych oraz postępów ich realizacji – realizacja co najmniej 70%

zaplanowanych działań w obrębie każdego zadania.

b. Wzmocnienie zwalczania korupcji

„Wzmocnienie zwalczania korupcji” oznacza doskonalenie mechanizmów monitorowania

zagrożeń korupcyjnych i przepisów prawnych dotyczących tego rodzaju przestępczości,

jak również współdziałania i koordynacji działań organów ścigania oraz wymiaru

sprawiedliwości, a także realizację zobowiązań międzynarodowych RP w zakresie

ww

prawnokarnym oraz ścigania przestępczości korupcyjnej.

38)

Wartości bazowe dla miernika stanowią wyniki dwóch badań społecznych przeprowadzonych przez CBOS

w czerwcu 2013 roku

– Opinie o korupcji w Polsce. Komunikat z badań, Warszawa, lipiec 2013. Badanie „Aktualne problemy

i wydarzenia” (277) przeprowadzono w dniach 6–12 czerwca 2013 roku na liczącej 1010 osób

reprezentatywnej próbie losowej dorosłych mieszkańców Polski;

– Stosunek do łapownictwa i doświadczenia z nim związane. Komunikat z badań, Warszawa, lipiec 2013.

Badanie „Aktualne problemy i wydarzenia” (227) przeprowadzono w dniach 6–12 czerwca 2013 roku na

liczącej 1010 osób reprezentatywnej próbie losowej dorosłych Polaków.

W okresie realizacji Programu badania społeczne prowadzone będą cyklicznie co roku przez instytucję

wyznaczoną przez przewodniczącego zespołu ds. realizacji Programu, co pozwoli na rzetelną ocenę

zjawiska.

Wobec wielu przedsięwzięć organizacyjnych i prawnych podjętych na przestrzeni

v.p

l

ostatnich lat w zakresie zwalczania korupcji w Programie zakłada się dalsze wzmacnianie

funkcjonujących rozwiązań prawnych w tym obszarze oraz doskonalenie współdziałania i

koordynacji działań organów ścigania oraz wymiaru sprawiedliwości.

1. Miernik podstawowy celu szczegółowego

Odsetek liczby skazanych za przestępstwa korupcyjne (dane statystyczne z Krajowego

Rejestru Karnego) do liczby podejrzanych (dane zbierane od organów ścigania)

Rok 2010: 0,74; 2011: 0,77

.go

Zakłada się tendencję rosnącą wartości odsetka.

Dane na temat przestępczości korupcyjnej i prowadzonych w tych sprawach postępowań

przygotowawczych będą dotyczyły przestępstw spenalizowanych w ustawie z dnia

6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny: art. 228–230a, art. 231 § 2, art. 250a, art. 296a,

art. 296b39) oraz art. 46–48 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie.

w.

rcl

2. Miernik pomocniczy celu szczegółowego

 Pozytywna ocena realizacji działań antykorupcyjnych przez instytucję ewaluującą

Program – realizacja co najmniej 70% zaplanowanych działań w obrębie każdego

zadania.

 Pozytywna ocena realizacji działań antykorupcyjnych przez instytucję wdrażającą

oraz ewaluującą Program dokonana w odniesieniu do harmonogramu zadań

i działań szczegółowych oraz postępów ich realizacji – realizacja co najmniej 70%

zaplanowanych działań w obrębie każdego zadania.

Mierniki realizacji zadań i działań oraz terminy ich wykonania określone zostaną przez

szefów grup roboczych i podmioty wiodące w sporządzonych przez nie planach

ww

i harmonogramach. Plany i harmonogramy powinny również zawierać ocenę ryzyka

wykonania poszczególnych zadań/działań oraz szacunkowe koszty ich wykonania.

39)

Uchylony przez art. 64 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie z dniem 16 października 2010 roku.

1.2. Zadania, działania i realizatorzy Programu

v.p

l

Zidentyfikowane zadania i działania w ramach Programu podzielone zostały, ze względu

na cel, jaki mają realizować, na dwie główne grupy: służące przeciwdziałaniu korupcji i

edukacji oraz służące zwalczaniu korupcji. Dla zwiększenia przejrzystości dokumentu,

obszerniejszą grupę podzielono dodatkowo na zadania legislacyjne, zarządcze – w tym

organizacyjne

oraz

edukacyjne,

i

przydzielono

im

realizatorów

wiodących

oraz

współpracujących. Wszystko ujęte zostało w tabeli stanowiącej załącznik do niniejszego

Programu.

1. Wdrożenie Programu

.go

III. System wdrożenia i ewaluacji Programu

Realizacja Programu prowadzona będzie na czterech poziomach

I poziom: Koordynatorzy

Stanowiska koordynujące realizację Programu (dalej: koordynatorzy) utworzone zostaną

w.

rcl

obligatoryjnie w ministerstwach i urzędach centralnych mających status organów,

zaangażowanych w realizację Programu i w sytuacji, gdy nie funkcjonuje w strukturach

organizacyjnych danego urzędu stanowisko realizujące zadania w zakresie antykorupcji.

W pozostałych urzędach stanowiska takie utworzone zostaną na zasadzie dobrowolności.

Stanowiska koordynatorów tworzone będą bez zwiększenia stanu etatowego w urzędach.

Powołanie koordynatorów nastąpi w okresie sześciu tygodni od dnia uchwalenia Programu

przez Radę Ministrów. Informacje w przedmiotowym zakresie poszczególne podmioty

niezwłocznie przekażą przewodniczącemu zespołu ds. realizacji Programu, o którym mowa

w opisie poziomu III.

II poziom: Grupy robocze

ww

Szef każdej grupy roboczej, o której mowa w opisie poziomu III, w porozumieniu

z przewodniczącym zespołu ds. realizacji Programu, typuje spośród składu Zespołu członków

swojej grupy. W skład grupy powoływani mogą być również koordynatorzy z podmiotów

zaangażowanych w wykonanie zadania/działania. W uzasadnionych przypadkach możliwe

jest powoływanie wiceszefów, którzy będą posiadali kompetencje szefa w zakresie

wykonania konkretnego działania.

W skład grup roboczych włączani mogą być, w roli ekspertów, przedstawiciele organizacji

v.p

l

pozarządowych i gremiów naukowych.

Na poziomach I i II przewiduje się możliwość weryfikacji i uzasadnionej zmiany

zadań/działań.

Niezrealizowanie zadania/działania na poziomach I–II wymaga natomiast przedstawienia

uzasadnienia przez szefa grupy odpowiedzialnej za jego wykonanie.

III poziom: Instytucja wdrażająca

.go

Instytucją wdrażającą Program jest międzyresortowy zespół powołany przez Prezesa Rady

Ministrów, którego przewodniczącym będzie Minister Spraw Wewnętrznych. Zastępcą

Przewodniczącego będzie Szef CBA, sekretarzem zespołu – wyznaczony przedstawiciel

MSW. Członkami zespołu będą w szczególności przedstawiciele realizatorów wiodących

w wykonaniu Programu. Obsługę administracyjną zespołu będzie prowadziło MSW.

W ramach zespołu będą funkcjonowały grupy robocze do spraw realizacji poszczególnych

zadań Programu. Dla każdej grupy przewodniczący wyznaczy jej szefa.

w.

rcl

Zespół będzie spotykał się co najmniej dwa razy w roku, a do jego głównych zadań będzie

należało nadzorowanie i monitorowanie prac wdrożeniowych.

Zespół powołany zostanie w okresie sześciu tygodni od dnia uchwalenia Programu przez

Radę Ministrów. Za udział w jego pracach nie będzie pobierane odrębne wynagrodzenie.

Spotkania zespołu będą protokołowane. Sprawozdanie okresowe zbiorcze sporządzone będzie

do 30 maja danego roku, przy czym sprawozdanie ostatnie (za rok 2019) będzie zawierało

podsumowanie realizacji Programu w całym okresie jego obowiązywania za lata 2014–2019.

Sprawozdania okresowe przedstawiane będą Radzie Ministrów.

IV poziom: Rada Ministrów

ww

Rada Ministrów rozpatruje i przyjmuje sprawozdania z realizacji Programu.

Realizacja Programu będzie skoordynowana na wszystkich powyższych poziomach,

począwszy od szczebla wykonawczego (grupy robocze i urzędy, w których funkcjonują

przedstawiciele grup, oraz struktury organizacyjne im podległe/nadzorowane – również

w terenie), aż do szczebla centralnego (zespołu ds. realizacji Programu i Rady Ministrów).

Zadania i działania realizowane będą na poziomie adekwatnym do ich charakteru, np.

w zakresie projektowania rozwiązań prawnych – głównie na poziomie centralnym, w zakresie

edukacyjnym – na poziomie centralnym, jak i wykonawczym, w zakresie zwalczania

przestępczości korupcyjnej – głównie na poziomie wykonawczym (jednostki terenowe

v.p

l

organów ścigania), natomiast na poziomie centralnym w szczególności w wymiarze

strategicznym oraz działań o charakterze nadzorczym.

Z uwagi na specyfikę obszaru objętego Programem – przeciwdziałanie i zwalczanie

określonego

rodzaju

przestępczości

(korupcyjnej)

oraz

ponadregionalny

charakter

występowania tego zjawiska40), zadania i działania przewidziane w jego ramach prowadzone

będą na obszarze całego kraju pod kierunkiem i nadzorem właściwych/kompetentnych

ministerstw, urzędów i organów.

Zadania koordynatorów

.go

Zadania do realizacji w ramach poziomów I–III

a) Bezpośrednio związane z realizacją Programu

Koordynator w ministerstwie

2

w.

rcl

1

Koordynator w urzędzie

podległym/nadzorowanym

Koordynator w urzędzie

centralnym niebędącym

organem

podległym/nadzorowanym

przez ministra

3

opracowanie planu (-ów)

realizacji działań w zakresie

przeciwdziałania korupcji

zawierających mierniki,

zakresy odpowiedzialności i

harmonogram prac (wraz z

terminami, oceną ryzyka oraz

szacunkowymi kosztami

wykonania poszczególnych

zadań/działań)

opracowanie planu (-ów)

realizacji działań w zakresie

przeciwdziałania korupcji

zawierających mierniki, zakresy

odpowiedzialności i

harmonogram prac (wraz z

terminami, oceną ryzyka oraz

szacunkowymi kosztami

wykonania poszczególnych

zadań/działań) oraz

skonsultowanie ich w ramach

właściwych grup roboczych

zebranie z urzędów

podległych/nadzorowanych

planów realizacji działań w

zakresie przeciwdziałania

korupcji w celu sporządzenia

jednego zbiorczego planu, a

następnie przedłożenie go

szefowi właściwej grupy

skonsultowanie i przekazanie

planu (-ów) realizacji działań w

zakresie przeciwdziałania

korupcji do koordynatora w

ministerstwie nadzorującym, w

okresie ośmiu tygodni od

powołania zespołu ds. realizacji

Programu

przedłożenie planu (-ów)

realizacji działań w zakresie

przeciwdziałania korupcji

szefowi właściwej grupy

roboczej, w okresie dziesięciu

tygodni od powołania zespołu

ds. realizacji Programu w celu

ich ostatecznego uzgodnienia

ww

opracowanie planu (-ów)

realizacji działań w zakresie

przeciwdziałania korupcji

zawierających mierniki,

zakresy odpowiedzialności i

harmonogram prac (wraz z

terminami, oceną ryzyka oraz

szacunkowymi kosztami

wykonania poszczególnych

zadań/działań) oraz

skonsultowanie ich w ramach

właściwych grup roboczych

40)

Statystyki dotyczące przestępstw korupcyjnych prowadzone przez organy ścigania (np. w podziale na

województwa/powiaty) bardziej odzwierciedlają aktywność ich działania w zwalczaniu zjawiska, niż skalę

zagrożenia. Dodać przy tym warto, że statystyki nie uwzględniają tzw. ciemnej liczby (różnica między

liczbą rzeczywiście popełnionych przestępstw, a liczbą przestępstw, o których organy ścigania posiadają

informacje), a charakterystycznym dla tego akurat rodzaju przestępstw jest właśnie ukrywanie działania

przestępczego przez wszystkie jego strony.

Koordynator w urzędzie

podległym/nadzorowanym

1

2

3

wdrożenie planu (-ów) realizacji

działań w zakresie

przeciwdziałania korupcji,

okresowe ich monitorowanie,

sprawozdawanie i aktualizacja –

zgodnie z wytycznymi

właściwej grupy roboczej

zmiana planu (-ów) działań w

zależności od zmian

wskazywanych przez instytucję

wdrażającą lub ewaluującą, w

tym związanych z

wytycznymi/wnioskami

zawartymi w raporcie

ewaluującym Program po

wcześniejszym skonsultowaniu

ich z koordynatorem w

ministerstwie nadzorującym

sprawozdawanie wykonania

planu (-ów) realizacji działań w

zakresie przeciwdziałania

korupcji koordynatorowi w

ministerstwie nadzorującym

zmiana planu (-ów) działań w

zależności od zmian

wskazywanych przez instytucję

wdrażającą lub ewaluującą, w

tym związanych z

wytycznymi/wnioskami

zawartymi w raporcie

ewaluującym Program

w.

rcl

zmiana planu (-ów) działań w

zależności od zmian

wskazywanych przez instytucję

wdrażającą lub ewaluującą, w

tym związanych z

wytycznymi/wnioskami

zawartymi w raporcie

ewaluującym Program

wdrożenie planu (-ów)

realizacji działań w zakresie

przeciwdziałania korupcji,

okresowe ich monitorowanie,

sprawozdawanie i aktualizacja

– zgodnie z wytycznymi

właściwej grupy roboczej

.go

roboczej, w okresie czternastu

tygodni od powołania zespołu

ds. realizacji Programu

wdrożenie planu (-ów)

realizacji działań w zakresie

przeciwdziałania korupcji,

okresowe ich monitorowanie,

sprawozdawanie i aktualizacja

– zgodnie z wytycznymi

właściwej grupy roboczej

v.p

l

Koordynator w ministerstwie

Koordynator w urzędzie

centralnym niebędącym

organem

podległym/nadzorowanym

przez ministra

monitorowanie prac

podejmowanych w urzędach

nadzorowanych lub podległych

na rzecz wdrażania Programu

współpraca z koordynatorem w

ministerstwie nadzorującym

ww

sprawozdawanie wykonania

zbiorczego planu realizacji

działań w zakresie

przeciwdziałania korupcji

szefowi grupy roboczej

współpraca z koordynatorami

w urzędach nadzorowanych lub

podległych

33

sprawozdawanie wykonania

planu (-ów) realizacji działań w

zakresie przeciwdziałania

korupcji szefowi właściwej

grupy roboczej

10 tygodni

Sporządzenie i przyjęcie

planów i harmonogramów

realizacji zadań oraz

przekazanie ich

przewodniczącemu zespołu

ds. realizacji Programu.

Plany przedstawione przez

koordynatorów w urzędach

centralnych niebędących

organem podległym/

nadzorowanym przez

ministra mogą być

wcześniej przyjmowane i

przekazywane

przewodniczącemu

v.p

l

czwarty

m-c

4

4

piąty

m-c

4

szósty

m-c

4

ww

w.

rcl

Opracowanie planu (-ów)

realizacji działań przez

koordynatorów w urzędach

centralnych niebędących

organem podległym/

nadzorowanym przez

ministra

minimum 4 tygodnie

Opracowanie planu (-ów)

realizacji działań przez

koordynatorów w

ministerstwach

4

24 tygodnie

trzeci

m-c

.go

Opracowanie planu (-ów)

realizacji działań przez

koordynatorów w urzędach

podległych/

nadzorowanych

4

drugi

m-c

6 tygodni

Powołanie zespołu ds.

realizacji Programu

8 tygodni

Powołanie koordynatorów

14 tygodni

Czynności

pierwszy

m-c

6 tygodni

Czas

trwania

Harmonogram przyjmowania planów realizacji działań/zadań

b) Stałe w ramach ministerstw i urzędów centralnych

− cykliczne opracowywanie diagnoz w zakresie zagrożeń i ryzyk korupcyjnych

występujących i potencjalnych; cykliczne, roczne sprawozdawanie przedmiotowej kwestii

ministrowi/kierownikowi urzędu centralnego. Jednostki, które wdrożyły systemowe

zarządzanie

ryzykiem,

dokonują

analizy

34

ryzyk

korupcyjnych

i

sprawozdań

ryzykiem,

v.p

l

w przedmiotowej kwestii w sposób i w terminach wynikających z procedur zarządzania

− opracowanie wykazu grup zawodowych (stanowisk) zagrożonych korupcją, przy

współpracy

instytucji

zainteresowanych,

środowisk

naukowych

oraz

sektora

pozarządowego – w zależności od potrzeb oraz okresowe aktualizowanie wykazu,

− opracowanie i wdrożenie systemu przeciwdziałania zagrożeniom korupcyjnym oraz

sukcesywne jego doskonalenie,

− analizowanie informacji o występowaniu nieprawidłowości w funkcjonowaniu urzędu,

.go

− organizowanie i prowadzenie szkoleń w zakresie przeciwdziałania korupcji i konfliktowi

interesów,

− upowszechnianie wśród pracowników urzędu wiedzy w zakresie zagrożeń korupcyjnych

i konfliktu interesów z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej (np. strony

intranetowe i internetowe ministerstw/urzędów centralnych),

− opiniowanie w ramach procesu uzgodnień resortowych i międzyresortowych, projektów

aktów normatywnych oraz wewnętrznych regulacji pod kątem możliwych zagrożeń

w.

rcl

korupcyjnych.

Zadania szefów grup roboczych

− koordynacja i realizacja zadań, w których wyznaczeni zostali jako wiodący,

− sporządzenie i przyjęcie planów i harmonogramów realizacji zadań w zakresie

przeciwdziałania korupcji (zawierających mierniki, zakresy odpowiedzialności, terminy,

ocenę ryzyka wykonania oraz szacunkowe koszty ich wykonania) w okresie do sześciu

miesięcy od uchwalenia Programu. Plany i harmonogramy należy przekazać do

przewodniczącego tego zespołu,

− opracowanie i zorganizowanie systemu wymiany informacji i współpracy między

ww

realizatorami wiodącymi i współpracującymi, a także ze środowiskiem naukowym

i sektorem pozarządowym (według potrzeb) oraz w zakresie sprawozdawczości w ramach

grupy roboczej,

− sporządzenie okresowych sprawozdań z realizacji zadań/działań Programu wraz z

wnioskami i przedstawienie przewodniczącemu zespołu ds. realizacji Programu,

− wnioskowanie

do

zmianę/uzupełnienie

przewodniczącego

zadań/działań

zespołu

Programu,

państwowych w realizację Programu.

35

ds.

realizacji

zaangażowanie

Programu

innych

o

instytucji

Zadania zespołu ds. realizacji Programu

v.p

l

− nadzorowanie i monitorowanie prac wdrożeniowych Programu,

− sporządzanie okresowych sprawozdań z realizacji Programu wraz z wnioskami

i przedstawianie ich Radzie Ministrów,

− nadzór nad wdrażaniem wniosków z raportów otrzymanych od instytucji ewaluacyjnych

Programu,

− dokonanie pomiaru realizacji celu szczegółowego „Wzmocnienie działań prewencyjnych

i edukacyjnych”. Badania społeczne oceniające realizację ww. celu prowadzone będą

.go

cyklicznie co rok przez wyznaczoną przez przewodniczącego zespołu ds. realizacji

Programu instytucję, co pozwoli na rzetelną ocenę zjawiska.

2. Ewaluacja Programu

Ewaluacja

programu

przeprowadzona

zostanie

przez

Antykorupcyjną

Koalicję

Organizacji Pozarządowych, reprezentowaną przez m.in. Fundację im. Stefana Batorego,

Stowarzyszenie Szkoła Liderów, Centrum Edukacji Obywatelskiej, Fundację Komunikacji

w.

rcl

Społecznej, Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich, a także Helsińską

Fundację Praw Człowieka, w roku 2016 i po zakończeniu realizacji Programu. Sprawozdanie

ewaluacyjne przekazane zostanie instytucji wdrażającej w celu realizacji wniosków.

Ponadto Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia

23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli, wystąpi do Najwyższej Izby Kontroli

o przeprowadzenie kontroli realizacji Programu w roku 2016 oraz po jego zakończeniu.

Instytucja wdrażająca zrealizuje wnioski z przeprowadzonej ewaluacji.

IV. Finansowanie Programu

Program nie jest programem wieloletnim w rozumieniu przepisów ustawy z dnia

27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

ww

Realizacja Programu w 2014 roku będzie finansowana z budżetu państwa, z rezerwy

celowej

pn.

Środki

na

realizację

przedsięwzięć

związanych

z przeciwdziałaniem

i zwalczaniem korupcji, ograniczaniem przestępczości gospodarczej oraz przeciwdziałaniem

zagrożeniom terrorystycznym.

v.p

l

Podział środków w poszczególnych latach realizacji Programu przedstawia się następująco

Wydatki bieżące w latach 2014–2019 (w tys. zł)

Lata

2014

1 000

2015

2 000

2016

2 000

2017

2 000

2018

2 000

2019

2 000

Ogółem

11 000

Środki finansowe na rok 2014 ujęte zostały w ustawie budżetowej na rok 2014 z dnia

24 stycznia 2014 r. (Dz. U. poz. 162). Środki na realizację Programu w latach 2015–2019

.go

powinny zostać wygospodarowane w ramach limitów wydatków ustalonych dla danego

dysponenta w ww. latach bez konieczności ich dodatkowego zwiększania, przy czym na rok

2015 kwotę 1 mln zł wyasygnuje z budżetu MSW. Program nie będzie stanowił podstawy do

ubiegania się o dodatkowe środki z budżetu państwa na ten cel.

Podkreślić jednak należy, że większość zadań/działań zaplanowanych do realizacji

w ramach Programu nie będzie generowało kosztów. Dotyczy to w szczególności

zadań/działań, w ramach których dokonywane są przeglądy, analizy, czyli mających charakter

analityczny i koncepcyjny (np. opracowanie przepisów prawnych i mechanizmów ich oceny,

w.

rcl

przeglądy standardów etycznego postępowania, wzmacnianie współpracy, monitorowanie

zagrożeń korupcyjnych itd.). Część zadań/działań będzie wymagało jednak nakładów

finansowych, w szczególności tych, które wiążą się z szeroko rozumianą edukacją i wymianą

doświadczeń (np. programy i kampanie edukacyjne, szkolenia, konferencje, warsztaty,

seminaria itp.). Należą do nich m.in.

1. Wdrożenie edukacji antykorupcyjnej do programów kształcenia i doskonalenia

funkcjonariuszy publicznych i osób pełniących funkcje publiczne, w tym w zakresie etyki

zawodowej oraz zapobiegania konfliktowi interesów, w szczególności na

a. przygotowanie i wdrożenie stałych, cyklicznych programów edukacyjnych oraz

szkoleń w zakresie etyki, przeciwdziałania korupcji i konfliktowi interesów,

ww

uwzględniających rozpoznawanie sytuacji korupcyjnych i sposoby zachowań

w tych sytuacjach, jak również konsekwencji czynu korupcyjnego,

b. organizowanie cyklicznych szkoleń w ramach doskonalenia zawodowego dla

funkcjonariuszy publicznych i osób pełniących funkcje publiczne na temat

zagadnień korupcji, w tym związanych z zabezpieczeniem urzędów przed

korupcją,

c. opracowanie

i

wdrożenie

Poz. 299

edukacyjnych

programów

sektorowych

przez

v.p

l

poszczególne resorty/urzędy centralne, skierowanych również do instytucji

nadzorowanych.

2. Edukacja społeczna na temat informacji publicznej.

3. Tworzenie i realizacja społecznych programów i kampanii edukacyjnych dotyczących

tematyki

korupcji

oraz

organizowanie

seminariów,

konferencji

o

tematyce

antykorupcyjnej, z udziałem ekspertów rządowych, samorządowych, naukowych

i pozarządowych

oraz

przedstawicieli

zainteresowanych

w szczególności na

grup

zawodowych,

.go

a. przygotowanie i przeprowadzenie projektów cyklicznych edukacyjnych kampanii

społecznych kierowanych do uczniów i nauczycieli,

b. kontynuowanie i udoskonalanie kursów internetowych (e-learning) dla uczniów

i nauczycieli oraz sukcesywne szkolenie nauczycieli w tym zakresie,

c. organizowanie spotkań (konferencji) przedstawicieli organizacji pozarządowych,

szkół wyższych i organów przeciwdziałających i zwalczających korupcję w celu

wymiany wiedzy i doświadczeń,

w.

rcl

d. propagowanie w społeczności akademickiej zachowań przeciwdziałających

korupcji, w tym: opracowanie i rozpowszechnienie programu dla studentów oraz

dla

nauczycieli

akademickich,

jak

również

przeprowadzenie

kampanii

informacyjnych dla ww. grupy docelowej,

e. opracowanie

poszczególne

i

wdrożenie

edukacyjnych

ministerstwa/urzędy

programów

centralne,

sektorowych

skierowanych

do

przez

instytucji

nadzorowanych niebędących podmiotami państwowymi,

f. tworzenie i realizacja społecznych programów z zakresu edukacji antykorupcyjnej

kierowanych

do

społeczeństwa

w

środkach

masowego

przekazu,

z

wykorzystaniem mediów społecznościowych.

4. Organizowanie

seminariów,

konferencji

z

udziałem

ekspertów

rządowych,

ww

samorządowych, naukowych i pozarządowych oraz przedstawicieli zainteresowanych

grup zawodowych na temat mocnych i słabych stron istniejących kodeksów etycznych

funkcjonariuszy publicznych oraz dobrych rozwiązań międzynarodowych w tym zakresie.

Środki finansowe na realizację ww. zadań wydatkowane będą przez ministerstwa i inne

urzędy je wykonujące.

Nie przewiduje się wydatkowania środków ujętych w rezerwie celowej na ewentualne

dodatkowe stanowiska do spraw realizacji Programu, w tym na stanowiska koordynatorów

pracowniczych w poszczególnych urzędach.

v.p

l

(I poziom wdrażania), które powinny zostać utworzone bez zwiększenia liczby etatów

Środki finansowe niezbędne do wykonania zadań ujęte zostaną w planach ich realizacji.

Badania społeczne (miernik celu szczegółowego „Wzmocnienie działań prewencyjnych

i edukacyjnych”) realizowane będą przez MSW.

V. Potencjalne zagrożenie realizacji Programu

1. Opóźnienia w realizacji zadań i działań wynikające z nieplanowanych w momencie

odpowiedzialnych.

.go

przyjmowania Programu reorganizacji i zmian funkcjonalnych instytucji za nie

2. Brak porozumienia politycznego podczas opracowywania i woli wdrażania przepisów

prawnych dotyczących lub wpływających na przeciwdziałanie bądź zwalczanie korupcji.

3. Niewystarczające środki finansowe na realizację zadań lub działań wynikające z sytuacji

ww

w.

rcl

finansów publicznych.

ABW – Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego

CBA – Centralne Biuro Antykorupcyjne

EACN – Europejska Sieć Antykorupcyjna

v.p

l

Wykaz skrótów

EPAC – Europejscy Partnerzy Przeciwko Korupcji

GRECO – Grupa Państw Przeciwko Korupcji

KGP – Komenda Główna Policji

KPRM – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

.go

MAiC – Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

MEN – Ministerstwo Edukacji Narodowej

MF – Ministerstwo Finansów

MG – Ministerstwo Gospodarki

MNiSW – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

MS – Ministerstwo Sprawiedliwości

MSP – Ministerstwo Skarbu Państwa

MSW– Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

w.

rcl

MSZ – Ministerstwo Spraw Zagranicznych

MZ - Ministerstwo Zdrowia

OECD – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju

OLAF – Europejski Urząd do Spraw Zwalczania Oszustw

ONZ – Organizacja Narodów Zjednoczonych

PG – Prokuratura Generalna

RE – Rada Europy

SG – Straż Graniczna

SKW – Służba Kontrwywiadu Wojskowego

UZP – Urząd Zamówień Publicznych

ww

ŻW – Żandarmeria Wojskowa

w.

rcl

angażowanie instytucji społecznych w diagnozowanie zagrożeń

korupcyjnych oraz tworzenie i wdrażanie rozwiązań w zakresie

właściwego reagowania na nie,

−

Wszystkie

ministerstwa

i właściwe urzędy

centralne wyznaczone

przez podmiot wiodący

4

Współpracujący

Do działania 1.3 –

wszystkie

ministerstwa i urzędy

centralne (zadanie

stałe)

v.p

l

Do działania 1.2 –

wszystkie

ministerstwa i urzędy

centralne (zadanie

stałe)

Do działania 1.1 –

CBA

3

Wiodący

Realizatorzy

– 41 –

1

sygnalizowanie organom ustawodawczym luk prawnych lub przepisów

mających charakter korupcjogenny, dostrzeganych w ramach bieżącej

pracy.

1.3. Opracowanie i wdrożenie mechanizmu efektywnego wdrażania wniosków

de lege ferenda zgłaszanych przez NIK.

−

.go

1.1. Wypracowanie mechanizmu oceny projektów przepisów prawnych w

procesie legislacyjnym pod względem zagrożeń korupcyjnych oraz

zaprojektowanie i wprowadzenie stosownych zmian prawnych

umożliwiających stosowanie tego mechanizmu, np. zobowiązanie do

dołączania do projektów aktów prawnych oceny wpływu aktu na

potencjalne możliwości wystąpienia korupcji oraz zapewnienie udziału

organizacji pozarządowych w ich ocenie.

1.2. Dokonywanie przez administrację publiczną przy udziale organizacji

pozarządowych i społeczeństwa przeglądu i oceny efektywności działania

aktów prawnych pod kątem obniżania ryzyka wystąpienia korupcji, w

szczególności w zakresie ograniczania uznaniowości przy podejmowaniu

decyzji przez pracowników i urzędników w administracji publicznej, w

tym

Cel szczegółowy

Wzmocnienie działań prewencyjnych i edukacyjnych

2

Działania

Zadania, działania i realizatorzy

Monitor Polski

1) Wypracowanie i wdrożenie mechanizmów

– oceny projektów aktów prawnych pod

względem antykorupcyjnym,

– okresowej oceny efektywności oraz

jakości przepisów obowiązujących, pod

względem antykorupcyjnym.

Legislacyjne

1

Zadania

ww