Uchwała Nr 3 Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia "Strategii Rozwoju Polski Południowej do roku 2020"

§ 1. Przyjmuje się „Strategię Rozwoju Polski Południowej do roku 2020”, zwaną dalej „Strategią”, stanowiącą załącznik do uchwały.

§ 2. Koordynowanie i nadzorowanie Strategii powierza się ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego.

ww

w.

rcl

§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

1)

Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644,

z 2012 r. poz. 1237 oraz z 2013 r. poz. 714.

v.p

l

Dokument

podpisany przez

Grzegorz

Paczowski; RCL

Data: 2014.02.19

15:09:07 CET

MONITOR POLSKI

v.p

l

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 19 lutego 2014 r.

Poz. 152

UCHWAŁA Nr 3

RADY MINISTRÓW

.go

z dnia 8 stycznia 2014 r.

w sprawie przyjęcia „Strategii Rozwoju Polski Południowej do roku 2020”

Na podstawie art. 14a ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.

Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik do uchwały nr 3 Rady Ministrów

z dnia 8 stycznia 2014 r. (poz. 152)

w.

rcl

.go

STRATEGIA ROZWOJU POLSKI POŁUDNIOWEJ

DO ROKU 2020

ww

MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY I ROZWOJU

v.p

l

SPIS TREŚCI

I.

WPROWADZENIE............................................................................................................... 4

II.

STRATEGIA ROZWOJU POLSKI POŁUDNIOWEJ DO ROKU 2020 W SYSTEMIE

PROGRAMOWANIA STRATEGICZNEGO .............................................................................. 6

III.

DIAGNOZA ........................................................................................................................ 8

IV.

WIZJA I CELE ROZWOJU ................................................................................................... 23

CEL GŁÓWNY – POLSKA POŁUDNIOWA NOWOCZESNYM I ATRAKCYJNYM REGIONEM EUROPY ... 25

WSKAŹNIKI REALIZACJI...................................................................................................... 27

.go

CEL I – EUROPOL GÓRNOŚLĄSKO-KRAKOWSKI OBSZAREM KONCENTRACJI INNOWACYJNOŚCI

I KREATYWNOŚCI, WYZNACZAJĄCYM TRENDY ROZWOJOWE I WPISUJĄCYM SIĘ W SIEĆ

NAJDYNAMICZNIEJ ROZWIJAJĄCYCH SIĘ METROPOLII EUROPEJSKICH............................ 28

WSKAŹNIKI REALIZACJI...................................................................................................... 28

ANALIZA SWOT ................................................................................................................. 29

KIERUNKI INTERWENCJI .................................................................................................... 30

w.

rcl

CEL II – POLSKA POŁUDNIOWA PRZESTRZENIĄ PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY NA RZECZ EFEKTYWNEGO

WYKORZYSTANIA MOŻLIWOŚCI ROZWOJOWYCH ............................................................ 31

WSKAŹNIKI REALIZACJI...................................................................................................... 31

ANALIZA SWOT ................................................................................................................. 32

KIERUNKI INTERWENCJI .................................................................................................... 33

CEL III – POLSKA POŁUDNIOWA MIEJSCEM PRZYCIĄGAJĄCYM LUDZI, PODMIOTY I INICJATYWY

WZMACNIAJĄCE POTENCJAŁY MAKROREGIONU ............................................................. 35

WSKAŹNIKI REALIZACJI...................................................................................................... 35

ANALIZA SWOT ................................................................................................................. 36

KIERUNKI INTERWENCJI .................................................................................................... 37

FINANSOWANIE .............................................................................................................. 38

VI.

SYSTEM REALIZACJI ......................................................................................................... 40

ww

V.

I. WPROWADZENIE

v.p

l

Podstawą koncepcji makroregionów i opracowywania dla nich osobnych dokumentów strategicznych

jest założenie, iż wyodrębniony geograficznie obszar, ze względu na swoje specyficzne problemy,

potencjały i wyzwania, powinien być traktowany w indywidualny sposób, adekwatny do jego

geograficznych, społecznych i gospodarczych uwarunkowań. Celem strategii ponadregionalnych jest

stymulowanie nowych przedsięwzięć odpowiadających na wyzwania i potencjały, jakie stwarza dany

obszar. Strategie te mają na celu podjęcie wspólnych skoordynowanych działań ukierunkowanych na

maksymalizację korzyści wynikających ze zintegrowanego i wielosektorowego podejścia do

interwencji strategicznych, jak również budowanie poczucia wspólnej odpowiedzialności za rozwój

swojego terytorium. Wspólne działanie partnerów z różnych regionów jest szansą skorzystania

z nowych doświadczeń i wiedzy, co może przyczynić się do bardziej efektywnego realizowania

przedsięwzięć o charakterze rozwojowym.

.go

Na potrzeby niniejszego dokumentu Polska Południowa zdefiniowana została jako makroregion

obejmujący dwa województwa: małopolskie i śląskie. Oba regiony stanowią zwarty przestrzennie

obszar zajmujący niemal 9% powierzchni Polski, zamieszkiwany przez 21% ludności kraju, której praca

pozwoliła na wytworzenie w 2010 r. ponad 1/5 produktu krajowego brutto (PKB) Polski1.

Uzasadnione staje się zatem określenie Polski Południowej jako szczególnego obszaru koncentracji

zasobów społecznych, gospodarczych i innowacyjnych.

w.

rcl

Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że percepcja wzajemnych relacji województw

małopolskiego i śląskiego była postrzegana najczęściej jako konkurowanie, a skala współdziałania

była bardzo ograniczona. Analiza relacji tych dwóch województw z innymi regionami Polski

potwierdza oczekiwanie, że dla województwa śląskiego najważniejszym potencjalnym partnerem jest

województwo małopolskie, a dla województwa małopolskiego – województwo śląskie. Teza ta nie

oznacza oczywiście negowania znaczenia relacji z innymi partnerami, jednak największa wartość

dodana wiąże się z wykorzystaniem potencjału współpracy międzyregionalnej pomiędzy

województwami małopolskim i śląskim. Efektem tego będzie uzyskanie wyjątkowych synergii

rozwojowych, korzystnych nie tylko dla tych dwóch regionów, ale także dla całego kraju.

ww

Zgodnie z ustawą z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.

Nr 84, poz. 712, z późn. zm.) projekt strategii ponadregionalnej opracowuje minister właściwy do

spraw rozwoju regionalnego w konsultacji z jednostkami samorządu terytorialnego oraz partnerami

społecznymi i gospodarczymi. Niniejszy dokument powstał na bazie Strategii dla Rozwoju Polski

Południowej w obszarze województw małopolskiego i śląskiego do roku 20202, przyjętej przez sejmiki

województw małopolskiego i śląskiego w dniu 5 kwietnia 2013 r., stanowi zatem efekt prac

administracji rządowej oraz samorządów województw małopolskiego i śląskiego, wspieranych przez

Rady Programową i Naukową oraz partnerów społecznych i gospodarczych. Naczelną zasadą

przyświecającą pracom nad Strategią było partnerstwo, rozumiane nie tylko jako ścisła współpraca

oraz wzajemna odpowiedzialność rządu oraz obu regionów, ale również mobilizowanie podmiotów

reprezentujących różnorodne środowiska oraz instytucje do podejmowania wspólnego wysiłku na

rzecz rozwoju makroregionu.

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 (Strategia) identyfikuje możliwości współpracy

pomiędzy województwami śląskim i małopolskim oraz wskazuje kierunki interwencji umożliwiające

rozwijanie i zacieśnianie tej współpracy. Konsekwencją wspólnych inicjatyw podejmowanych przez

1

Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny.

Proces tworzenia dokumentu został formalnie zapoczątkowany decyzją marszałków, którzy w dniu 23 maja 2011 r. zawarli

Porozumienie w sprawie prac nad Strategią dla Rozwoju Polski Południowej w obszarze województwa małopolskiego

i śląskiego.

v.p

l

oba województwa oraz rząd będzie kreowanie Polski Południowej jako silnego i konkurencyjnego

obszaru w Europie.

Projekt Strategii Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 poddany został konsultacjom społecznym,

które przeprowadzono w dniach 11 września – 16 października 2013 r. W ramach konsultacji

wpłynęło łącznie 67 uwag. Najaktywniejszymi podmiotami w konsultacjach były izba przemysłowo-handlowa i stowarzyszenia. Uwagi do projektu Strategii zgłosiły również samorządy terytorialne

i Związek Województw Rzeczypospolitej Polskiej. Po przeprowadzeniu analizy wszystkich uwag

uwzględniono część propozycji doprecyzowujących zapisy Strategii oraz uwagi przyczyniające się do

podniesienia jakości dokumentu. Projekt Strategii Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 został

pozytywnie zaopiniowany przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego.

ww

w.

rcl

.go

Projekt Strategii dla Rozwoju Polski Południowej w obszarze województw małopolskiego i śląskiego

do roku 2020 wraz z Prognozą oddziaływania na środowisko uzyskał pozytywną opinię Regionalnego

Dyrektora Ochrony Środowiska oraz Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wydał opinię, że dla projektu Strategii Rozwoju Polski

Południowej do roku 2020 nie jest wymagane przeprowadzanie strategicznej oceny oddziaływania na

środowisko3.

3

W trybie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa

w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2013 r. poz. 1235 i 1238).

II. STRATEGIA ROZWOJU POLSKI POŁUDNIOWEJ DO ROKU 2020 W SYSTEMIE PROGRAMOWANIA

v.p

l

STRATEGICZNEGO

We Wnioskach z piątego sprawozdania w sprawie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej

przyszłość polityki spójności (SEC(2010) 1348) Komisja Europejska wskazuje, iż „dalsze prace nad

nowymi strategiami makroregionalnymi powinny bazować na skrupulatnym przeglądzie istniejących

strategii oraz na dostępności środków. Strategie makroregionalne powinny stanowić zintegrowane

instrumenty o silnej podstawie merytorycznej skoncentrowane na najważniejszych wyzwaniach

i charakteryzujące się rozwiniętym wymiarem transnarodowym z zastrzeżeniem, że większość

finansowania powinna pochodzić z krajowych i regionalnych programów współfinansowanych

w ramach polityki spójności i z innych źródeł krajowych”.

.go

Zgodnie z zapisami Elementów wspólnych ram strategicznych na lata 2014–20204 (SWD(2012)

61 final), realizacja celów określonych w dokumencie Europa 2020: Strategia na rzecz inteligentnego

i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu wymaga uwzględnienia przy

projektowaniu umowy partnerstwa i programów pięciu elementów

w.

rcl

1. odniesienia potencjału rozwoju danego państwa członkowskiego lub regionu do głównych

wyzwań określonych w Strategii „Europa 2020”, krajowych programach reform i zaleceniach

dla poszczególnych krajów;

2. oceny głównych wyzwań, którym należy sprostać w danym regionie lub państwie

członkowskim;

3. określenia wyzwań przekraczających granice administracyjne, które wymagają koordynacji

pomiędzy sektorami, jurysdykcjami i państwami;

4. lepszej koordynacji między różnymi poziomami terytorialnymi i źródłami finansowania;

5. oparcia umowy na celach tematycznych określonych we wniosku dotyczącym rozporządzenia

w sprawie wspólnych przepisów, tak aby uzyskać przewidywane rezultaty.

ww

Strategia Rozwoju Kraju 2020 określa podstawowe uwarunkowania, cele strategiczne i kierunki

rozwoju kraju w wymiarze społecznym, gospodarczym, regionalnym i przestrzennym

w średniookresowej perspektywie do roku 2020. Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju. Polska

2030. Trzecia Fala Nowoczesności wyznacza długookresowe cele państwa, główne trendy, wyzwania

oraz koncepcje rozwoju, przyczyniając się do modernizacji i wzrostu innowacyjności kraju

w perspektywie długookresowej do roku 2030. Obie strategie zakładają, że poprzez politykę

regionalną ukierunkowaną na rozwijanie powiązań funkcjonalnych, infrastrukturalnych

i instytucjonalnych między ośrodkami wojewódzkimi, nastąpi pełne wykorzystanie czynników

rozwojowych opartych na regionalnych i lokalnych potencjałach oraz przepływ impulsów

rozwojowych nie tylko między ośrodkami wojewódzkimi, ale i do dalszego ich otoczenia. Natomiast

w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2010–2020: Regiony, Miasta, Obszary wiejskie (KSRR)

przyjętej przez Radę Ministrów 13 lipca 2010 r. oraz Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania

Kraju 2030 z 13 grudnia 2011 r. odzwierciedlone zostały aktualne trendy związane z terytorialnym

wymiarem polityki rozwoju realizowanym m.in. poprzez wyznaczanie obszarów funkcjonalno-przestrzennych, przekraczających podziały administracyjne, związanych z procesami gospodarczymi,

społecznymi i przyrodniczymi celem efektywniejszego wykorzystania endogenicznych czynników

rozwoju.

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 uwzględnia zapisy wymienionych,

najważniejszych dokumentów strategicznych na poziomie krajowym, przede wszystkim stosuje się do

treści Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2010–2020: Regiony, Miasta, Obszary wiejskie.

4

Dokument roboczy służb Komisji – Elementy wspólnych ram strategicznych na lata 2014–2020 dla Europejskiego Funduszu

Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz

Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (część I i część II).

•

•

w.

rcl

•

prosta struktura,

selektywność obszarów oraz priorytetów ocenianych jako najważniejsze dla nawiązywania

i rozwijania współpracy pomiędzy oboma regionami,

terytorialny charakter,

komplementarność wobec strategii wojewódzkich – Strategia obejmuje zagadnienia

odnoszące się do zawiązywania współpracy między województwami oraz do podejmowania

działań wspólnych poszerzających możliwości rozwoju partnerskich relacji pomiędzy

obydwoma województwami. W związku z tym nie powiela ona zapisów innych dokumentów

opracowywanych na poziomie obu regionów,

ponadregionalny charakter – Strategia skierowana jest do obszaru wykraczającego poza

województwo, toteż zapisane w niej działania koncentrują się na problemach

ponadregionalnych i międzyregionalnych, których rozwiązanie nie jest możliwe w granicach

jednego województwa, a specyfika problemu nie pozwala na nadanie mu uniwersalnej rangi

krajowej. Tym samym Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 sytuuje się

pomiędzy szczeblem krajowym a wojewódzkim, nie naruszając kompetencji ustawowych tych

dwóch poziomów terytorialnej organizacji państwa,

jest nie tylko dokumentem, ale także – dzięki partnerskiej procedurze formułowania

i wdrażania – platformą komunikacji oraz stałego zawiązywania i utrwalania współpracy

pomiędzy podmiotami z obydwu województw; oznacza to, że zawarte w Strategii działania

nie wyczerpują listy obszarów współpracy, a kolejne przedsięwzięcia powstawać będą

w trakcie wdrażania Strategii w wyniku inicjatywy zainteresowanych podmiotów

z województw małopolskiego i śląskiego.

.go

•

•

v.p

l

Strategia jest spójna i komplementarna z celami i priorytetami wskazanymi w pozostałych ośmiu

zintegrowanych strategiach: Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska

2020”, Strategii Rozwoju Transportu do 2020 roku, Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego, Strategii

Rozwoju Kapitału Społecznego, Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko, Strategii

Sprawne Państwo, Strategii Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa Narodowego RP, Strategii

Zrównoważonego Rozwoju Rolnictwa i Wsi w takim zakresie, w jakim odnosi się do celów rozwoju

i kierunków działań w nich formułowanych5. O charakterze oraz miejscu Strategii Rozwoju Polski

Południowej do roku 2020 w systemie dokumentów opracowywanych na szczeblu regionalnym oraz

krajowym decydują następujące jej cechy formalne

•

Horyzont czasowy Strategii został określony na rok 2020, co jest podyktowane potrzebą

•

ww

•

przyjęcia horyzontu zbieżnego z ramami czasowymi nowej perspektywy finansowej Unii

Europejskiej oraz horyzontem Strategii Europa 2020: Strategia na rzecz inteligentnego

i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu,

zapewnienia spójności z perspektywą przyjętą dla Strategii Rozwoju Kraju 2020, Krajowej

Strategii Rozwoju Regionalnego 2010–2020: Regiony, Miasta, Obszary wiejskie oraz

pozostałych zintegrowanych strategii rządowych.

W założeniu twórców Strategii powinna ona pełnić rolę katalizatora współpracy małopolsko-śląskiej,

tak aby podmioty z obu regionów zainteresowane wspólnym działaniem na rzecz rozwoju Polski

Południowej wykorzystywały ten dokument jako instrument ponadregionalnego partnerstwa także

po upływie określonego w niej horyzontu czasowego. Dlatego też uzasadnione jest oczekiwanie, że

współpraca w ramach makroregionu będzie kontynuowana także po roku 2020, dzięki czemu

Strategia uzyska status trwałego elementu programowania rozwoju społeczno-gospodarczego

województw małopolskiego i śląskiego.

http://www.mrr.gov.pl/rozwoj_regionalny/polityka_rozwoju/system_zarzadzania_rozwojem/zintegrowane_strategie_rozwoju/strony/default.aspx

v.p

l

III. DIAGNOZA

Specyficzny charakter województw małopolskiego i śląskiego, ich wzajemne powiązania społeczne,

gospodarcze oraz przestrzenne, a także duży potencjał rozwojowy pozwalają na wskazanie tego

obszaru jako szczególnego i ważnego makroregionu Polski. Podejście to znalazło swoje

odzwierciedlenie w podziale kraju na jednostki podziału statystycznego (NUTS), w ramach których

województwa małopolskie i śląskie tworzą wspólnie na poziomie pierwszym (NUTS 1) region

południowy. Pozwala to na prezentowanie i analizowanie potencjałów rozwojowych obydwu

województw w kontekście znaczenia tego obszaru dla całego kraju.

Podstawowe informacje

w.

rcl

.go

Region południowy obejmuje swoim zasięgiem 27 516 km2. Według

GUS region ten zamieszkuje ok. 8 milionów osób (prawie 21% ogółu

ludności Polski), z tego 66% w miastach. Średnia gęstość zaludnienia,

tj. liczba osób przypadająca na 1 km2, wynosi 289 osób, co daje

regionowi południowemu najwyższą lokatę wśród wszystkich polskich

regionów. Od strony wschodniej region graniczy z województwem

podkarpackim, od północnej ze świętokrzyskim i łódzkim, zaś od

zachodniej z opolskim. Z kolei południowa granica regionu stanowi

zewnętrzną granicę państwa z Czechami i Słowacją. Region

południowy charakteryzuje się występowaniem dużych aglomeracji

miejskich o znaczeniu krajowym i europejskim – Metropolii

Górnośląskiej oraz Krakowskiej. Cechują się one wysokim wskaźnikiem

urbanizacji, co powoduje, iż jest to obszar o szczególnym znaczeniu

z punktu widzenia kształtowania polityki miejskiej państwa. Z drugiej

strony obszary wiejskie tego regionu charakteryzują się największym

w Polsce rozdrobnieniem rolnictwa (średnia powierzchnia

gospodarstw rolnych wynosi około 50% średniej krajowej).

Współpraca pomiędzy obszarami

metropolitalnymi umożliwiająca

utrwalenie i wzmocnienie pozycji

makroregionu w skali kraju

i Europy.

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 20206

−

−

−

ww

−

wzrost udziału dużych miast w gospodarce globalnej, w tym

znaczenia miast jako ośrodków kreacji nauki i kultury,

wzrost znaczenia współpracy terytorialnej, w tym z krajami spoza

Unii Europejskiej (UE), jako kluczowy czynnik tworzenia spójności

terytorialnej,

obszary metropolitalne pozostaną głównymi strefami docelowymi

zagranicznych inwestycji w Polsce,

rosnący poziom urbanizacji wywołany procesami integracji

terenów definiowanych dziś administracyjnie jako wiejskie.

6

Prognozy oraz trendy zostały zidentyfikowane głównie na podstawie analizy danych ilościowych oraz na podstawie analizy

zapisów dokumentów krajowych, takich jak: Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju. Polska 2030. Trzecia Fala

Nowoczesności, Strategia Rozwoju Kraju 2020, Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010–2020: Regiony, Miasta,

Obszary wiejskie, Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego, Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego, Diagnoza Społeczna 2011

Warunki i Jakość Życia Polaków. Zidentyfikowane prognozy oraz trendy stanowią tło oraz uzupełnienie dla informacji

statystycznych prezentowanych w wyszczególnionych obszarach.

w.

rcl

.go

v.p

l

MAPA 1 OBSZARY MIEJSKIE W EUROPIE

Źródło: Atlas ESPON. Struktura terytorium Europy, 2006.

ww

Demografia

Od 2002 r. przyrost naturalny w regionie południowym kształtuje się na

poziomie wartości średnich dla kraju. Wyższy przyrost występuje

jedynie w regionie północnym oraz północno-zachodnim. Z kolei

najniższą wartość wskaźnika odnotowano w regionie południowo-zachodnim. Według prognoz ludnościowych Głównego Urzędu

Statystycznego do 2035 r. we wszystkich jednostkach poziomu NUTS 1

wystąpi proces wyludniania. W najmniejszym stopniu dotknie on region

centralny (od 2012 r. do 2035 r. straci ok. 2,2% ludności), który już

pomiędzy latami 2015 a 2020 powinien stać się najludniejszym polskim

regionem. Z powodu znacznej dynamiki procesu wyludniania (spadek

liczby mieszkańców o 7,4% od 2012 r. do 2035 r.) region południowy

straci obecny prymat pod względem liczby mieszkańców.

W największym stopniu proces ten dotknie regiony wschodni

i południowo-zachodni (spadek od 2012 r. do 2035 r. o ponad 10%).

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

−

−

−

zmniejszająca się liczba ludności, postępujący proces starzenia się

społeczeństwa,

nieustanny ubytek ludności w miastach przy jednoczesnym

prognozowanym ubytku ludności na obszarach wiejskich,

tendencja wzrostowa skali imigracji, jednak wciąż utrzymująca się

na stosunkowo niskim poziomie,

wzrost mobilności przestrzennej ludności.

9

Ukierunkowanie współpracy na

wszechstronne podwyższanie

atrakcyjności makroregionu dla

mieszkańców – w tym

przyciąganie nowych

mieszkańców wzbogacających

kapitał ludzki województw –

z uwzględnieniem aspektów

rynku pracy, edukacji, oferty

spędzania czasu wolnego.

.go

v.p

l

Wykres 1 PROGNOZA LICZBY LUDNOŚCI DO ROKU 2035 W JEDNOSTKACH POZIOMU NUTS 1

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Banku Danych Lokalnych GUS.

Rynek pracy

w.

rcl

Od 2004 r. region południowy charakteryzuje się najniższą stopą

bezrobocia rejestrowanego w kraju. Na koniec lat 2007–2009

wskaźnik ten przybierał wartości poniżej 10%. Na koniec 2012 r.

wzrósł do 11,3%. Spośród pozostałych polskich regionów jedynie

region centralny osiągał zbliżone wartości. W 2012 r. w regionie

południowym bez pracy pozostawały 47 362 osoby z wyższym

wykształceniem (18,9% w skali kraju). W 2012 r. udział bezrobotnych

absolwentów w ogólnej liczbie osób pozostających bez pracy wyniósł

w regionie południowym 6,7%. Wartość ta jest nie tylko wyższa od

średniej dla całego kraju (5,9%), ale również jest drugim najgorszym

wynikiem w kraju (za regionem wschodnim – 6,9%).

Ilościowe i jakościowe

równoważenie rynku pracy jako

jedno z głównych wyzwań

stojących przed regionem

południowym oraz kluczowe

zagadnienie rzutujące

w decydujący sposób na

atrakcyjność regionu dla

aktualnych i potencjalnych

mieszkańców.

ww

Do 2000 r. region południowy wyróżniał się największą liczbą osób

pracujących. Od 2001 r. najwięcej osób pracuje w regionie

centralnym, zaś region obejmujący województwa małopolskie i śląskie

Współpraca pomiędzy

plasuje się na miejscu drugim, przewyższając w 2011 r. kolejny region województwami, której celem jest

podwyższanie konkurencyjności

o ok. 200 tys. osób.

i innowacyjności gospodarki

regionu oraz podnoszenie

Z punktu widzenia rozwoju rynku pracy struktura wiekowa ludności

atrakcyjności rynku pracy.

w regionie południowym jest nieco mniej korzystna niż w kraju.

Odsetek osób w wieku produkcyjnym w 2012 r. w regionie

południowym był identyczny jak przeciętnie w kraju i wyniósł 63,9%.

Ukierunkowanie wspólnych

Jednakże zauważyć należy, że w regionie południowym występuje działań na tworzenie atrakcyjnych

warunków dla osób najbardziej

mniejszy odsetek osób w wieku przedprodukcyjnym (o 0,3 p. proc.),

mobilnych, ludzi młodych oraz

zaś większy niż przeciętny w kraju odsetek osób w wieku

rodzin.

poprodukcyjnym (o 0,3 p. proc.).

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

−

sukcesywne zmniejszanie się liczby osób w wieku produkcyjnym

(18–59/64 lata),

niedostosowanie umiejętności pracowników do oczekiwań

nowoczesnego rynku pracy,

rosnące zapotrzebowanie na pracowników wysoko i średnio

wykwalifikowanych przy jednoczesnym spadku zapotrzebowania

na pracowników nisko wykwalifikowanych.

v.p

l

−

– 11 –

Edukacja

W przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców, liczba studentów w regionie

południowym jest wyższa od średniej krajowej. W dalszym ciągu

region południowy ustępuje pod tym względem nie tylko regionowi

centralnemu, ale również południowo-zachodniemu. Jak pokazuje

analiza szeregu czasowego, znacznie zmniejszyła się dysproporcja

pomiędzy poszczególnymi regionami w tym względzie.

Tworzenie warunków do

zatrzymywania w regionie dobrze

wykształconych osób o wysokich

kwalifikacjach, w szczególności

warunków umożliwiających stały

rozwój profesjonalny

i osobowościowy mieszkańców

oraz rozwój miejsc pracy

adekwatnych do rosnących

kompetencji mieszkańców.

w.

rcl

.go

Wykres 2 LICZBA STUDENTÓW NA 10 TYS. LUDNOŚCI W JEDNOSTKACH POZIOMU NUTS 1 W LATACH

2002–2012

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Banku Danych Lokalnych GUS.

ww

Biorąc pod uwagę strukturę kierunków studiowania, region

południowy odgrywa istotną rolę w kształceniu na kierunkach

związanych z produkcją i przetwórstwem. Również studia

inżynieryjno-techniczne oraz humanistyczne należą do tych, które

w regionie południowym są częściej wybierane niż w innych

regionach.

Absolwenci

kierunków

inżynieryjno-technicznych

w regionie południowym w 2012 r. (7628) stanowili niecałe 27% ogółu

absolwentów tego typu studiów w kraju, co plasuje region na

pierwszym miejscu w Polsce. Pod względem liczby absolwentów

kierunków informatycznych region południowy również zajmuje

pierwsze miejsce (4003 absolwentów). Z kolei studia pedagogiczne to

kierunek cieszący się najmniejszą popularnością. Relatywnie mało

osób kształci się na kierunkach prawniczych.

W 2012 r. studenci w regionie południowym kształcili się na

78 uczelniach. Szkoły wyższe tego regionu stanowiły 17,4% wszystkich

polskich uczelni. Zdecydowanie najwięcej szkół wyższych działa

w regionie centralnym (o 59 więcej niż w plasującym się na drugim

miejscu regionie południowym).

11

Wzmacnianie ponadregionalnej

atrakcyjności oferty studiów

dostępnej w regionie

południowym.

Wspólne wykorzystywanie

potencjału edukacyjnego

województw dla dalszego

podnoszenia kwalifikacji

mieszkańców regionu.

Zwiększanie zdolności

regionalnych rynków pracy do

absorpcji osób o wysokich

kwalifikacjach.

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

v.p

l

−

zgodnie z prognozą Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego,

wskutek postępującego niżu demograficznego, w latach

2023–2025 liczba studentów na polskich uczelniach spadnie do

ok. 1,25 mln osób; w kolejnych latach liczba studentów będzie

ponownie wzrastać, ale nie osiągnie poziomu z pierwszej dekady

XXI wieku; w latach 2030–2035 liczba studiujących będzie zbliżona

do tej z przełomu wieków,

w Europie wzrasta liczba mobilnych studentów, kształcących się

poza krajem ojczystym; w 2006 r. było ich 2,9 miliona, z czego aż

3/4 studiowało w zaledwie siedmiu krajach, przede wszystkim

anglojęzycznych; rozwijają się również międzynarodowe

programy wymiany studentów i kadr, a wiele uczelni prowadzi

aktywną politykę pozyskiwania studentów i kadry akademickiej w

skali globalnej,

zmniejszającej się liczbie studentów będzie towarzyszył wzrost

zróżnicowań regionalnych i koncentracja w największych

obszarach miejskich.

Dostępność komunikacyjna

.go

−

ww

w.

rcl

Przez obszar regionu południowego przebiegają III oraz VI

transeuropejski korytarz transportowy, które nie tylko wspomagają

komunikację wewnętrzną, ale przede wszystkim otwierają go

komunikacyjnie na zewnątrz. Elementem dostępności zewnętrznej są

drogi, koleje oraz międzynarodowe porty lotnicze: im. Jana Pawła II

Kraków-Balice oraz MPL „Katowice” w Pyrzowicach. Gęstość sieci

drogowej w regionie południowym jest niemal dwukrotnie większa od

przeciętnej krajowej (podczas gdy w pozostałych regionach Polski

wartość tego wskaźnika waha się pomiędzy 62 a 95 km na 100 km2,

w regionie południowym wynosi 153 km na 100 km2). Uwagę zwraca

również gęstość dróg ekspresowych (0,49 km na 100 km2 – najwyższa

w Polsce), zaś gęstość autostrad wyższa jest jedynie w regionie

południowo-zachodnim (1,06 wobec 0,76 km na 100 km2 w regionie

południowym). Gęstość sieci kolejowej w regionie południowym jest

również niemal dwukrotnie większa od przeciętnej krajowej (długość

linii kolejowych ogółem w 2012 r. na 100 km2 w regionie

południowym wynosiła 11,6; dla Polski natomiast wskaźnik ten

wynosił 6,4 km na 100 km2). Ponadto przez obszar województw

małopolskiego i śląskiego przebiega linia kolejowa E30 będąca częścią

Paneuropejskiego Korytarza Transportowego relacji Berlin – Wrocław

– Katowice – Kraków – Kijów. Wspomniane wyżej lotniska znajdują się

kolejno na drugim i trzecim miejscu w kraju pod względem

procentowego udziału w liczbie obsłużonych pasażerów – ich łączny

udział w 2012 r. osiągnął ponad 25%.

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

planowane włączenie Polski w sieć kolei wysokich prędkości (ang.

high-speed rail), powodujące wzrost dostępności przestrzennej do

głównych ośrodków gospodarczych Europy,

12

Dalsze wzmacnianie dostępności

komunikacyjnej, zwłaszcza

w ramach makroregionu.

Podnoszenie zewnętrznej

dostępności komunikacyjnej

makroregionu, mające na celu

systematyczne zwiększanie jego

atrakcyjności turystycznej.

−

−

−

budowa spójnego systemu autostrad i dróg ekspresowych,

obsługującego główne korytarze transportowe (w tym

międzynarodowe) i zapewniającego powiązania pomiędzy

największymi miastami w Polsce,

utrzymująca się presja popytu na zwiększanie potencjału

infrastruktury

drogowej,

zwłaszcza

o

znaczeniu

międzynarodowym i krajowym przy dużym potencjalnym popycie

na usługi transportu kolejowego zarówno pasażerskiego, jak

i towarowego,

wzrost natężenia ruchu transportu towarowego i pasażerskiego

w UE,

wzrost roli regionalnych portów lotniczych, w tym

międzynarodowych i lotnisk lokalnych,

rozwój ruchu intermodalnego i dużych centrów logistycznych.

Gospodarka

v.p

l

−

Poz. 152

.go

−

– 13 –

Podwyższanie wydajności

gospodarki regionu, w tym

poprzez tworzenie regionalnych

sieci kooperacji sprzyjających

podnoszeniu specjalizacji oraz

transferowi wiedzy.

w.

rcl

Rozwój gospodarczy w jednostkach poziomu NUTS 1 w Polsce,

mierzony wartością produktu krajowego brutto w przeliczeniu na

1 mieszkańca, charakteryzuje się sporym zróżnicowaniem.

Zdecydowanie najkorzystniej w kraju wypada region centralny, gdzie

w 2010 r. PKB per capita (wyrażony w euro) osiągnął poziom

12 900 euro i wyniósł 52,7% średniej Unii Europejskiej. W tym samym

roku region południowy zajął trzecią pozycję pośród polskich

regionów, uzyskując 36,7% średniej unijnej. Poziom ten był także

nieznacznie niższy od średniej krajowej.

ww

Analizując zmiany wartości PKB per capita według parytetu siły

nabywczej w latach 2000–2010 w regionie południowym zauważyć

można przyrost tej wartości o 5900 PPS7, co stanowi trzeci wynik

wśród polskich regionów (najwyższy przyrost w regionie centralnym –

9300 PPS; najniższy w regionie wschodnim – 4100 PPS). Wynik ten

Tworzenie specjalności

jest niższy od średniej krajowej (6100 PPS), ale wyższy od średniej

gospodarczych Polski Południowej

unijnej (5500 PPS). Jeżeli spojrzeć na zmiany procentowe PKB na

o wysokiej innowacyjności,

1 mieszkańca według parytetu siły nabywczej w tym okresie, konkurencyjności oraz szczególnie

obiecujących perspektywach

zauważalny jest szybszy przyrost wskaźnika w Polsce niż w Unii

rynkowych.

Europejskiej (UE 129%, Polska 166%). Region południowy

z przyrostem 165% plasuje się na trzecim miejscu w kraju za regionem

południowo-zachodnim – 179% oraz regionem centralnym – 177%).

7

PPS (Purchasing Power Standard) to umowne jednostki walutowe umożliwiające prezentację określonych kategorii

ekonomicznych (głównie PKB) po wyeliminowaniu różnic w sile nabywczej walut krajowych.

.go

v.p

l

WYKRES 3 PKB PER CAPITA WG PARYTETU SIŁY NABYWCZEJ W LATACH 2000–2010

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu.

Analizując liczbę podmiotów wpisanych do systemu REGON

w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców, można zauważyć, iż region

południowy wyprzedza jedynie region wschodni pod względem

wartości tego wskaźnika. W przypadku trzech polskich regionów

wartość ta jest wyższa od średniej krajowej i przekracza

1000 podmiotów na 10 tys. mieszkańców.

w.

rcl

Biorąc pod uwagę liczbę jednostek wykreślonych oraz nowo

zarejestrowanych w rejestrze REGON w przeliczeniu na

10 tys. mieszkańców, można stwierdzić, że w regionie południowym

liczba nowo rejestrowanych podmiotów kształtuje się na poziomie

zbliżonym do średniej krajowej. Z kolei liczba podmiotów

wykreślonych jest jedną z najniższych w kraju. W rezultacie różnica

pomiędzy jednostkami nowo rejestrowanymi a wykreślonymi

z rejestru REGON jest jedną z najwyższych (większa jest jedynie

w regionie centralnym).

ww

W regionie południowym znajdują się dwie spośród 14

funkcjonujących w Polsce specjalnych stref ekonomicznych (SSE)

(Katowicka SSE i Krakowska SSE). Najwięcej zezwoleń na prowadzenie

działalności udzielonych zostało w strefach regionu wschodniego.

Jednakże w odniesieniu do wartości zrealizowanych inwestycji

w strefach można stwierdzić, że inwestycje, które tam się lokują, nie

należą do największych. Średnia wartość inwestycji w SSE w regionie

wschodnim to niespełna 35 mln zł, co stanowi wartość ponad

dwukrotnie mniejszą niż w regionie południowym. Pod względem

wartości zrealizowanych inwestycji w SSE region południowy wiedzie

prym, nieznacznie wyprzedzając region południowo-zachodni

(pamiętać jednak należy, że w regionie tym funkcjonują 3 SSE).

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

zwiększenie podatności gospodarek krajowych i regionalnych na

zmiany koniunktury na rynkach światowych,

14

Tworzenie warunków dla

wzmacniania i wykorzystywania

potencjału przedsiębiorczego

mieszkańców regionu.

−

wzrost inwestycji gospodarczych,

wzrost roli korporacji transnarodowych,

wzrost importu spoza UE oraz wzrost eksportu produktów

wysokiej techniki,

rosnące znaczenie i popularność koncepcji klastra oraz wpływu

klasteringu na rozwój gospodarczy.

v.p

l

−

−

−

– 15 –

Badania i rozwój

Współpraca podmiotów

kreujących lub wdrażających

rozwiązania innowacyjne

i kreatywne w regionach.

Tworzenie środowiska

stymulującego rozwój

innowacyjnej działalności

badawczo-rozwojowej

i naukowej.

.go

Udział obu województw w krajowych nakładach na działalność

badawczo-rozwojową wyniósł w 2011 r. 19,2%. Podobnie kształtuje

się odsetek zatrudnienia w działalności badawczo-rozwojowej

wyrażony w EPC8, który w 2011 r. wyniósł 21,2%. Większy udział

w obu wskaźnikach odnotowuje tylko region centralny, którego

pozycja wynika z potencjału Warszawy stanowiącej centrum naukowe

kraju.

Promowanie regionu jako miejsca

o wysokiej atrakcyjności dla

podmiotów innowacyjnych

i kreatywnych.

w.

rcl

Niewielka różnica dzieliła w 2012 r. regiony centralny i południowy

pod względem zgłoszonych wynalazków – odpowiednio 1305 i 998

(następny region północno-zachodni – 612) oraz udzielonych

patentów: 506 i 363 (trzeci jest region południowo-zachodni – 174).

Zwłaszcza te ostatnie dane wskazują na silny potencjał naukowo-wdrożeniowy regionu. Region południowy wysoko plasuje się

również w rankingu uczestnictwa polskich zespołów badawczych w VII

Programie Ramowym Wspólnoty Europejskiej (285 uczestnictw), choć

tutaj region centralny wraz z Warszawą zdecydowanie dominuje

(790 uczestnictw)9. Wysoka ranga ośrodków naukowych województw

małopolskiego i śląskiego jest również widoczna z perspektywy

europejskiej – w badaniach ESPON10 zostały one oznaczone jako

ośrodki wiedzy o znaczeniu europejskim.

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

−

ww

−

zwiększenie udziału środków prywatnych w finansowaniu badań

naukowych,

kształtowanie się nowych, multidyscyplinarnych dziedzin badań,

które przekształcają poszczególne dyscypliny i łączą je w nowe

konfiguracje,

np.

integracja

technologii

informacyjno-komunikacyjnych (ICT), bio- i nanotechnologii,

zwiększająca się rola tzw. technologii ogólnego zastosowania

(ang. general purpose technologies), tj. ICT, nanotechnologii czy

biotechnologii,

8

EPC – ekwiwalent pełnego czasu pracy – jednostka przeliczeniowa służąca do ustalania faktycznego zatrudnienia

w działalności B+R. Jeden ekwiwalent pełnego czasu pracy oznacza jeden osoborok poświęcony wyłącznie na działalność

B+R. Zatrudnienie w działalności B+R w ekwiwalentach pełnego czasu pracy ustala się na podstawie proporcji czasu

przepracowanego przez poszczególnych pracowników w ciągu roku sprawozdawczego przy pracach B+R w stosunku do

pełnego czasu pracy obowiązującego w danej instytucji na danym stanowisku pracy. Źródło: Główny Urząd Statystyczny.

9

Udział Polski w 7. Programie Ramowym. Statystyki po 355 konkursach, Krajowy Punkt Kontaktowy Programów

Badawczych Unii Europejskiej, Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN, Warszawa maj/czerwiec 2013 r.

10

ESPON (European Observation Network for Territorial Development and Cohesion) jest europejską siecią obserwatoriów

rozwoju terytorialnego i spójności terytorialnej w ramach 3 Celu „Europejska Współpraca Terytorialna” polityki spójności

Unii Europejskiej dotyczącego rozwoju przestrzennego i spójności terytorialnej krajów UE, Islandii, Liechtensteinu, Norwegii

i Szwajcarii.

wzrastające znaczenie konkursowego finansowania projektów

jako formy zachęty dla uczelni i publicznych organizacji

badawczych do orientowania badań naukowych na obszary

zainteresowań przedsiębiorstw prywatnych.

v.p

l

−

– 16 –

Turystyka i kultura

Utrwalanie i wzmacnianie pozycji

regionu na mapie turystycznej

kraju poprzez zdywersyfikowaną

ofertę wykorzystującą

urozmaicone walory historyczno-kulturowe i przyrodnicze oraz

infrastrukturę obsługi ruchu

turystycznego obydwu

województw.

Region południowy jest także ważnym ośrodkiem kulturalnym na

mapie kraju. Posiada dużą liczbę instytucji kultury wysokiej

o charakterze widowiskowym. Plasuje się w czołówce regionów pod

względem liczby wystaw o znaczeniu krajowym i międzynarodowym.

Tworzenie komplementarnej

oferty spędzania wolnego czasu

w oparciu o zróżnicowany

potencjał kulturalny województw.

.go

Region południowy jest obszarem charakteryzującym się wysoką

atrakcyjnością turystyczną. W 2012 r. obiekty noclegowe

w województwach małopolskim i śląskim udzieliły 14,2 mln noclegów

(tj. 22,9% wszystkich noclegów udzielonych w Polsce w 2012 r.).

Więcej noclegów udzielono jedynie w regionie północno-zachodnim

(15,2 mln). W regionie centralnym liczba udzielonych noclegów była

o ok. 6 milionów niższa. Najmniej popularnym regionem był region

wschodni11.

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

w.

rcl

−

−

intensywny rozwój nowej interdyscyplinarnej gałęzi gospodarki,

tzw. przemysłu czasu wolnego,

wzrost uczestnictwa w kulturze zarówno masowej, jak i wysokiej,

nowe znaczenie sektora kultury, które ujmuje przestrzeń kultury

nie tylko jako obszar tworzenia, lecz także innowacji o charakterze

gospodarczym i społecznym.

Ochrona przyrody

ww

Region południowy pod względem środowiskowym charakteryzuje się

dużym bogactwem i różnorodnością gatunkową, ekosystemową

i krajobrazową przyrody żywej oraz elementów przyrody

nieożywionej. Łączna powierzchnia obszarów chronionych (bez części

obszarów Natura 2000) regionu południowego to 10 635,2 km2

(w tym 7903,4 km2 w województwie małopolskim i 2731,8 km2

w województwie śląskim)12. W regionie występują wszystkie

wymienione w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

(Dz. U. z 2013 r. poz. 627, z późn. zm.) formy ochrony przyrody.

Największą powierzchnię zajmują parki krajobrazowe. W obu

województwach jest ich łącznie 17, a zajmowany przez nie obszar

stanowi 14,6% powierzchni regionu południowego. W regionie

zlokalizowanych jest 6 parków narodowych (1,4% jego powierzchni).

149 rezerwatów przyrody obejmuje z kolei zaledwie 0,27%

powierzchni regionu południowego13. Na sieć Natura 2000 składa się

16 obszarów specjalnej ochrony ptaków (7,1% powierzchni Polski

Południowej) oraz 124 obszary mające znaczenie dla Wspólnoty (8,8%

11

Utrzymywanie i poprawa

standardów jakości środowiska

przyrodniczego.

Turystyka w 2012 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2013.

Ochrona środowiska 2012, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2012.

13

M. Romańczyk, R. Bula, A. Wrońska, K. Skowrońska-Ochman, Z. Wieland, Prognoza oddziaływania na środowisko projektu

Strategii dla Rozwoju Polski Południowej do roku 2020, Katowice 2012.

v.p

l

powierzchni). Poza tym przyrodę regionu chronią 24 obszary

chronionego krajobrazu, 112 użytków ekologicznych, 29 zespołów

przyrodniczo-krajobrazowych oraz 61 stanowisk dokumentacyjnych14.

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

−

wzrost lesistości,

wzrastający stopień zagrożenia wybranych grup roślin, zwierząt

i siedlisk przyrodniczych.

Stan zdrowia

.go

W 2012 r. przeciętne trwanie życia mężczyzn w regionie południowym Współdziałanie jednostek ochrony

zdrowia ukierunkowane na

szacowane jest na 72,8 lat (średnia krajowa 72,7 lat). Z kolei

poprawę stanu zdrowia

przeciętne trwanie życia kobiet szacowane jest na 80,8 lat – wskaźnik mieszkańców Polski Południowej.

ten był poniżej średniej krajowej (81,0 lat). Najczęstszą przyczynę

zgonów w 2011 r. – zarówno kobiet, jak i mężczyzn – stanowiły

choroby układu krążenia (46,1%), a także nowotwory (26,2%).

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

w.

rcl

−

−

−

wzrost zachorowalności społeczeństwa na choroby cywilizacyjne

i społeczne,

wydłużenie przeciętnej długości życia,

wzrost świadomości i dbałości o stan zdrowia,

poprawa standardu życia.

Gospodarka odpadami

W regionie południowym wytwarza się istotną część odpadów.

Według GUS w 2011 r. wytworzono w nim 2 576 tys. ton odpadów

komunalnych, tj. 21,2% krajowych odpadów komunalnych, natomiast

zebrano 2 111 tys. ton. Odpadów innych niż komunalne

wytwarzanych jest jeszcze więcej: w 2011 r. ilość tych odpadów

wyniosła 41 835,4 tys. ton, co stanowiło 33,9% odpadów krajowych15.

Rozwijanie współpracy oraz

koordynacja działań w zakresie

gospodarki odpadami.

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

wzrost ilości zebranych odpadów komunalnych,

zwiększająca się różnica pomiędzy ilością odpadów wytworzonych

a zebranych, sugerująca, że odpady te trafiają do środowiska

w sposób niekontrolowany,

zmniejszająca się ilość wytwarzanych odpadów przemysłowych,

wynikająca zarówno z procesu restrukturyzacji przemysłu, jak

i coraz bardziej racjonalnej gospodarki odpadami w sektorze

przemysłowym16.

ww

−

−

−

14

Ochrona środowiska 2012, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2012.

Ibidem.

16

M. Romańczyk, R. Bula, A. Wrońska, K. Skowrońska-Ochman, Z. Wieland, Prognoza oddziaływania na środowisko projektu

Strategii dla Rozwoju Polski Południowej do roku 2020.

Jakość powietrza

v.p

l

Emisja zanieczyszczeń z działalności przemysłowej, z sektora

bytowego, a także emisja pochodząca z komunikacji, stanowią

podstawowe źródło zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego

w regionie. Według danych GUS region południowy znajduje się na

pierwszym miejscu pośród wszystkich regionów pod względem

wielkości emisji zanieczyszczeń pyłowych z zakładów szczególnie

uciążliwych. W 2011 r. emisja ta wyniosła 16,6 tys. ton (28,9% emisji

krajowej), a w zestawieniu województw tworzących region

południowy aż 77% pochodziło z województwa śląskiego. Biorąc pod

uwagę wielkość zanieczyszczeń gazowych pochodzących z zakładów

szczególnie uciążliwych, region południowy znajduje się na drugim

miejscu, za regionem centralnym. W 2011 r. z obszaru regionu

południowego wyemitowano 54 347,6 tys. ton tych zanieczyszczeń

(24,5% emisji krajowej), głównie z obszaru województwa śląskiego

(80%).

.go

Wspólne działania na rzecz

redukcji emisji zanieczyszczeń do

powietrza.

Emisja zanieczyszczeń z sektora bytowego pochodzi głównie

z domowych lub osiedlowych systemów grzewczych. Emitowane są

głównie tlenki siarki, tlenek węgla, tlenki azotu, węglowodory

i znaczne ilości pyłów. Znaczący udział w zanieczyszczeniu powietrza

ma emisja pochodząca ze środków transportu, a szczególnie z bardzo

dynamicznie rozwijającego się transportu samochodowego17.

w.

rcl

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

−

regularne zmniejszanie się poziomu emisji substancji

zanieczyszczających powietrze i gazów cieplarnianych,

zmiany klimatu, które wpłyną na częstotliwość występowania fal

upałów i okresów zastoju powietrza, większą ilość światła

słonecznego i wyższe temperatury, co może spowodować

wydłużenie okresu utrzymywania się podwyższonego poziomu

ozonu lub nawet zwiększenie maksymalnego poziomu stężenia

ozonu w powietrzu.

Stan i użytkowanie zasobów wody

ww

Zasoby eksploatacyjne wód podziemnych regionu w 2012 r., według

danych PIG-PIB (Państwowego Instytutu Geologicznego –

Państwowego Instytutu Badawczego) wynosiły 1575,5 hm3. Od

2008 r. zasoby te rosną i jest to trend ogólnokrajowy. W latach

2008–2010 nastąpiła zmiana jakości wód podziemnych w kierunku jej

pogorszenia. Nastąpiło zmniejszenie udziału wód bardzo dobrej

i dobrej jakości (klasa I i II) przy jednoczesnym wzroście udziału wód

złej jakości (klasa V). Natomiast zaobserwowano wzrost ilości

punktów badawczych, w których odnotowano wody zadowalającej

jakości (klasa III). W porównaniu z innymi obszarami Polski

województwo małopolskie posiada dosyć bogate zasoby wód

powierzchniowych (około 4916,5 m3/rok na osobę). Zasoby wodne

województwa śląskiego są bardziej skąpe (1135 m3/rok na osobę) przy

17

Ibidem.

18

Zacieśnianie współpracy

w zakresie ochrony zasobów

wodnych.

v.p

l

jednoczesnym dużym zapotrzebowaniu na wodę. Presja na wody

powierzchniowe ze strony działalności człowieka jest szczególnie

znacząca – intensywna, dynamiczna, wielokierunkowa – i prowadzi do

zmian zarówno ilościowych, jak i jakościowych w zasobach wód

powierzchniowych18.

Położenie województw małopolskiego i śląskiego we wspólnym

dorzeczu górnej Wisły sprawia, że sposób gospodarowania wodami

w jednym obszarze rzutuje na stan jakościowy i ilościowy wód

w drugim. Dlatego też ochrona i racjonalizacja użytkowania zasobów

wód powierzchniowych i podziemnych, poprawa ich jakości oraz

ochrona przed skutkami powodzi oraz suszy wymagają integrowania

działań oraz podejmowania współpracy w układzie zlewniowym.

.go

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

−

zwiększenie deficytu wód powierzchniowych związane

z nadmiernym wykorzystywaniem zasobów wodnych oraz

niewystarczającą sztuczną retencją,

−

utrzymujący się stan zagrożenia jakości wód podziemnych.

Zagrożenie powodziowe

w.

rcl

Region południowy leży w zlewni dwóch największych polskich rzek

Wisły i Odry. Granica pomiędzy ich dorzeczami przebiega na terenie

województwa śląskiego. Obszary województw południowych, w tym

małopolskiego i śląskiego, należą do obszarów najbardziej

zagrożonych podtopieniami i powodziami opadowymi. Tereny

zagrożone podtopieniami obejmują znaczną część regionu

południowego, a wśród miast zagrożonych powodzią wymienić

należy: Kraków, Tarnów, Oświęcim i Dąbrowę Tarnowską

z województwa małopolskiego oraz Bielsko-Białą, Racibórz,

Mysłowice, Sosnowiec, Dąbrowę Górniczą i Będzin z województwa

śląskiego.

Współpraca w zakresie

zapobiegania klęskom

żywiołowym oraz wspólne

zarządzanie w sytuacjach

kryzysowych.

Prognozy i trendy rozwojowe do roku 2020

rosnąca skala zagrożeń o podłożu naturalnym (powodzie, nawałnice, huragany) oraz

katastrofy ekologiczne wygenerowane przez człowieka i gospodarkę,

-

zmiany klimatyczne.

ww

-

Polska Południowa na tle wybranych jednostek poziomu NUTS 1 Unii Europejskiej

Dla przedstawienia pełniejszego obrazu sytuacji regionu południowego przeprowadzono jego

porównanie z regionami europejskimi, przyjmując analogiczne cechy jak w przypadku porównań

w skali kraju. Do analizy porównawczej wybrano 11 jednostek poziomu NUTS 1 z Unii Europejskiej

według następującego klucza

Ibidem.

•

•

•

•

jedną jednostkę poziomu NUTS 1 o najwyższym poziomie PKB per capita (wyboru dokonano

spośród regionów, które nie są regionami stołecznymi poszczególnych państw, jak również

nie obejmują swoim zasięgiem całego kraju): Hamburg,

dwie jednostki poziomu NUTS 1 będące regionami partnerskimi województwa śląskiego

Nadrenia-Północna Westfalia, Nord Pas de Calais,

dwie jednostki poziomu NUTS 1 będące regionami partnerskimi województwa

małopolskiego: Turyngia, region Centre-Est (nie jest formalnie regionem partnerskim, ale

obejmuje region Rhone-Alpes, który jest regionem partnerskim województwa

małopolskiego),

jedną jednostkę poziomu NUTS 1 będącą wspólnym regionem partnerskim województw

śląskiego i małopolskiego: Walonia,

dwie jednostki poziomu NUTS 1 stanowiące zewnętrzne otoczenie regionu południowego

Czechy i Słowacja,

trzy jednostki poziomu NUTS 1 obejmujące swoim zasięgiem obszar całego kraju: Irlandia,

Litwa, Słowenia.

v.p

l

•

Poz. 152

.go

•

– 20 –

Najważniejsze wnioski wynikające z przeprowadzonych porównań sprowadzają się do następujących

konkluzji

1. Pod względem potencjału ludnościowego region południowy ustępuje jedynie zdecydowanie

w.

rcl

2.

najbardziej licznej Nadrenii-Północnej Westfalii oraz Czechom.

Najgęściej zaludnionym regionem spośród poddanych analizie jest Hamburg. Jednakże warto

nadmienić, że wskaźnik ten osiąga podobną wartość w przypadku miasta Krakowa, zaś niektóre

miasta Metropolii Górnośląskiej charakteryzują się jeszcze większą gęstością zaludnienia. Spośród

pozostałych regionów, obejmujących swym zasięgiem więcej niż obszar jednego miasta, gęściej

zaludnione niż region południowy są jedynie Nadrenia Północna-Westfalia oraz Nord Pas de

Calais.

Region południowy charakteryzuje się jednym z najwyższych wskaźników liczby ludności w wieku

produkcyjnym, wyższym od średniej unijnej o ok. 4 pkt. proc. Liczba ludności w wieku

przedprodukcyjnym kształtuje się natomiast poniżej średniej unijnej, podobnie jak liczba ludności

w wieku poprodukcyjnym. Wśród analizowanych regionów można zauważyć prawidłowość,

zgodnie z którą największy odsetek ludności w wieku poprodukcyjnym skoncentrowany jest

w regionach niemieckich. Również w tych regionach występuje najmniejszy udział osób w wieku

przedprodukcyjnym. Najwięcej osób młodych, które dopiero będą wchodzić na rynek pracy,

zamieszkuje z kolei Irlandię, Walonię oraz porównywane regiony francuskie.

Stopa bezrobocia w regionie południowym jest niższa niż średnia unijna. Zdecydowanie

najwyższe bezrobocie występuje na Litwie, zaś najniższe w Hamburgu.

Liczba studentów w regionie południowym jest jedną z najwyższych spośród badanych

regionów (więcej osób studiujących jest jedynie w Nadrenii Północnej-Westfalii). Bardziej

obiektywny obraz daje jednak porównanie liczby studentów na 10 tys. osób; pod tym względem

region południowy wyprzedzają jedynie Litwa i Słowenia. W pozostałych regionach liczba

studentów na 10 tys. osób nie przekracza 500.

Pod względem gospodarczym spośród analizowanych regionów najsilniej rozwinięty jest

Hamburg, gdzie PKB per capita ponad pięciokrotnie przewyższa wartość notowaną w regionie

południowym. Najbardziej zbliżonym poziomem rozwoju charakteryzuje się natomiast Litwa (PKB

per capita wyższy o zaledwie 200 euro).

Porównując nakłady ponoszone na działalność badawczo-rozwojową, można stwierdzić, że

w regionie południowym były one jednymi z najniższych spośród badanych 12 regionów

3.

4.

ww

5.

6.

7.

.go

v.p

l

europejskich. W liderującej Nadrenii Północnej-Westfalii nakłady te były ponad 24-krotnie

wyższe, zaś we francuskim regionie Centre-Est ponad 13-krotnie wyższe. Mniej na badania

i rozwój wydały tylko Słowacja oraz Litwa.

8. Jeszcze mniej korzystnie przedstawia się sytuacja regionu południowego po przeliczeniu

wydatków na działalność badawczo-rozwojową na osobę – wyniosły one niespełna 55 euro, co

jest najniższą wartością wydatków na osobę spośród wszystkich 12 badanych regionów oraz

prawie 20-krotnie mniejszą niż w Hamburgu, który wydaje na badania najwięcej w przeliczeniu na

1 mieszkańca. Średnia dla wszystkich 12 regionów wyniosła 400 euro, co oznacza, że była niemal

8-krotnie wyższa od wydatków regionu południowego.

9. Pod względem udzielonych noclegów w obiektach zbiorowego zakwaterowania region

południowy zajął czwarte miejsce wśród 9 badanych regionów (w przypadku trzech pozostałych

brak danych); zdecydowanie najwięcej odwiedzających (prawie czterokrotnie więcej niż

w regionie południowym) przyjął region Nadrenii-Północnej Westfalii.

Dokonane porównania wskazują na znacznie mniej korzystną pozycję regionu południowego

w europejskim układzie odniesienia niż w układzie krajowym. Dotyczy to zwłaszcza ogólnego

poziomu rozwoju gospodarczego wyrażanego za pomocą PKB na jednego mieszkańca, a także

działalności badawczo-rozwojowej oraz poziomu rozwoju turystyki. Znacznie lepiej kształtuje się

sytuacja na rynku pracy mierzona stopą bezrobocia. Region południowy należy też do czołówki

w porównywanej grupie pod względem liczby osób studiujących.

w.

rcl

PODSUMOWANIE

Powyższa analiza dowodzi specyficznego charakteru województw małopolskiego i śląskiego.

Wzajemne powiązania społeczne, gospodarcze i przestrzenne uzasadniają traktowanie tego obszaru

jako ważnego i szczególnego makroregionu na mapie Polski. Wśród jego najmocniejszych stron

wskazać należy przede wszystkim na ogromny potencjał kapitału ludzkiego, atrakcyjne położenie

geograficzne, rozbudowaną sieć drogową i kolejową oraz występowanie dużych aglomeracji

miejskich. Wśród istotnych czynników, które będą determinowały rozwój tego obszaru w przyszłości,

wskazać należy również na: silne ośrodki wiedzy, znaczący potencjał innowacyjny, różnorodność

dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego oraz bogatą ofertę kulturalną. Nie należy również

zapominać o dużym zaangażowaniu obu województw we współpracę o zasięgu międzyregionalnym

i międzynarodowym.

ww

Wśród słabych stron, które mogą zaważyć na rozwoju Polski Południowej, na szczególną uwagę

zasługują zagadnienia związane z odpływem młodej i wykształconej kadry, niżem demograficznym

oraz niedopasowaniem systemu kształcenia do zmieniających się potrzeb rynku pracy. Za istotną

barierę rozwojową uznać należy niedostateczną integrację infrastruktury komunikacyjnej (zwłaszcza

w zakresie transportu zbiorowego) oraz brak szybkiego połączenia kolejowego pomiędzy Krakowem

i Katowicami. Z przeprowadzonej analizy wynika również, że brak komplementarnej oferty imprez

kulturalnych i rozrywkowych oraz niewystarczające działania na rzecz tworzenia nowych produktów

turystycznych nie pozwalają na pełne wykorzystanie potencjałów województw małopolskiego

i śląskiego w obszarze kultury oraz przemysłów czasu wolnego.

Współdziałanie pomiędzy województwami małopolskim i śląskim powinno prowadzić zatem do

możliwie najbardziej efektywnego wykorzystania potencjałów i zasobów pozostających w ich

dyspozycji. Dlatego też na gruncie Strategii realizowane będą dwojakiego rodzaju działania

i przedsięwzięcia

o kluczowym znaczeniu dla rozwoju całego makroregionu19,

o charakterze komplementarnym, które, mimo iż podejmowane i realizowane wyłącznie

w jednym województwie, nie pozostają obojętne dla rozwoju społeczno-gospodarczego,

drugiego z nich.

v.p

l

•

•

– 22 –

.go

Chcąc uniknąć sytuacji, w której zasoby zaangażowane w realizację Strategii uległyby rozproszeniu,

podjęto działania zmierzające do wyznaczenia kluczowych obszarów współpracy pomiędzy oboma

regionami. W zawartym 23 maja 2011 r. pomiędzy samorządami obu województw Porozumieniu

w sprawie rozpoczęcia prac nad Strategią (Porozumienie) nakreślono zakres współpracy, na który

złożyło się 8 priorytetów: gospodarka, turystyka i kultura, kapitał ludzki, ochrona środowiska,

infrastruktura, transport, rewitalizacja przestrzeni miejskich, współpraca transgraniczna. W toku

dalszych prac nad Strategią, obejmujących m.in. przygotowanie diagnozy dla makroregionu Polski

Południowej oraz sformułowanie wynikających z niej wyzwań, priorytety określone w Porozumieniu

zostały zagregowane w 5 pól, w ramach których rozwijana będzie współpraca małopolsko-śląska

INTEGRACJA PRZESTRZENI WOJEWÓDZTW

WSPÓŁPRACA METROPOLITALNA

PODWYŻSZANIE KONKURENCYJNOŚCI GOSPODARKI WOJEWÓDZTW

ROZWIJANIE KAPITAŁU LUDZKIEGO

ww

w.

rcl

PROMOCJA POLSKI POŁUDNIOWEJ

19

Za kluczowe uznane zostały działania i przedsięwzięcia, integrujące inicjatywy różnych podmiotów w obydwu

województwach i wspierające nawiązywanie trwałych relacji między nimi. Dlatego też spełniają one następujące kryteria

selekcji: 1) pozostają tematycznie lub przestrzennie zlokalizowane na obszarze co najmniej jednego z województw

tworzących makroregion; 2) posiadają zasięg ponadregionalny; 3) wymagają współdziałania podmiotów z obu województw;

4) ich realizacja ma kluczowe znaczenie dla rozwoju obu województw; 5) przyczyniają się do realizacji co najmniej jednego

celu Strategii.

WIZJA I CELE ROZWOJU

v.p

l

IV.

– 23 –

Przeprowadzona diagnoza i wskazane w jej wyniku pola współpracy stanowią fundament Strategii

oraz tworzą bazę dla kolejnych części dokumentu. Poszczególne komponenty opracowania zawierają

•

•

•

•

cel główny oraz cele strategiczne,

wskaźniki realizacji celów,

uwarunkowania realizacji celów zestawione w formie analizy SWOT,

sposoby osiągania celów opisywane poprzez kierunki interwencji oraz działania.

Znaczenie kolejnych komponentów w Strategii sprowadza się do odpowiedzi na konkretne pytania

przedstawione w poniższej tabeli.

Pytanie strategiczne

.go

Komponent Strategii

Wokół jakich zagadnień może być rozwijana współpraca między regionami?

Pola współpracy

Jakie zagadnienia mogą integrować podmioty województwa małopolskiego

i województwa śląskiego?

Cel główny oraz cele

strategiczne

Jakie wartości (stany i procesy) powinny stanowić główne efekty współpracy

realizowanej w polach współpracy?

Wskaźniki

Jakie stany i procesy mogą ilustrować poziom realizacji celu strategicznego?

Jakie atuty wewnątrz makroregionu wspierać mogą osiągnięcie konkretnego celu

strategicznego?

Jakie wewnętrzne słabości makroregionu mogą utrudniać osiągnięcie konkretnego

celu strategicznego?

Jakie szanse w otoczeniu makroregionu wspierać mogą osiągnięcie konkretnego celu

strategicznego?

w.

rcl

Analiza SWOT

20

Jakie zagrożenia w otoczeniu makroregionu mogą utrudniać osiągnięcie konkretnego

celu strategicznego?

W jaki sposób można osiągnąć konkretny cel strategiczny?

Kierunki interwencji

Jakie sposoby współpracy – wpisujące się w zdefiniowane pola współpracy –

przyczyniać się będą w największym stopniu do osiągania konkretnego celu

strategicznego?

Jakie działania (aktywności ciągłe, powielane, o wyższym poziomie ogólności niż

projekty) – mieszczące się w wyznaczonych kierunkach – będą w bezpośredni sposób

przyczyniać się do osiągania wartości zapisanych w konkretnym celu strategicznym?

Jakie przedsięwzięcia – mieszczące się w wyznaczonych kierunkach – w największym

stopniu przyczyniać się będą do osiągania wartości zapisanych w konkretnym celu

strategicznym? Wokół jakich przedsięwzięć należy koncentrować potencjały

makroregionu? Jakie przedsięwzięcia przyczynią się do zacieśnienia współpracy

podmiotów z makroregionu i wspólnego osiągania postawionego celu strategicznego?

ww

Działania,

przedsięwzięcia

Jakie rodzaje przedsięwzięć – mieszczące się w wyznaczonych kierunkach – będą

w bezpośredni sposób przyczyniać się do osiągania wartości zapisanych w konkretnym

celu strategicznym?

20

Analiza strategiczna dla makroregionu Polski Południowej przeprowadzona została na podstawie dokumentów

i opracowań charakteryzujących aktualne trendy oraz poziom rozwoju społeczno-gospodarczego województw

małopolskiego i śląskiego. W trakcie prac warsztatowych poświęconych przygotowaniu tej części Strategii skoncentrowano

się na silnych i słabych stronach oraz zagrożeniach i szansach dotyczących całego makroregionu, a nie wyłącznie tworzących

go województw. Tym samym szczególną uwagę poświęcono problemom, procesom oraz atrybutom, które wyróżniają

Polskę Południową na tle całego kraju. Mając na względzie zakres współpracy, której podstawę stanowią zapisy niniejszej

Strategii, jak również specyfikę każdego z wytyczonych w niej celów, zrezygnowano z opracowania analizy typu SWOT dla

całego dokumentu, zastępując ją trzema analizami odnoszącymi się bezpośrednio do problematyki każdego z celów

strategicznych. Dzięki temu możliwa była identyfikacja oraz prezentacja silnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń Polski

Południowej w szerszej perspektywie, uwzględniającej charakterystykę działań zaprojektowanych w ramach każdego

z trzech celów.

v.p

l

Sformułowanie zasadniczej części Strategii polegało na określeniu celu głównego, celów

strategicznych oraz szerokiej analizie możliwości i ścieżek ich wdrożenia.

Cel główny Strategii został zdefiniowany w następujący sposób

Polska Południowa nowoczesnym i atrakcyjnym regionem Europy

.go

Cel ten zostanie osiągnięty poprzez realizację trzech celów strategicznych

• pierwszy cel strategiczny zorientowany na

wzmacnianie relacji i integrację Europola górnośląsko-krakowskiego

w.

rcl

Europol górnośląsko-krakowski obszarem

koncentracji innowacji i kreatywności,

wyznaczającym trendy rozwojowe i wpisującym

się w sieć najdynamiczniej rozwijających się

metropolii europejskich,

•

drugi cel strategiczny zorientowany na łączenie

aktywności podmiotów i potencjałów endogenicznych

całego makroregionu oraz poszerzanie możliwości

współpracy i realizowania projektów rozwojowych

w Polsce Południowej

ww

Polska Południowa przestrzenią partnerskiej

współpracy na rzecz efektywnego

wykorzystywania możliwości rozwojowych,

•

trzeci cel strategiczny zorientowany na wzmacnianie

pozycji makroregionu w otoczeniu, w szczególności

dzięki zwiększaniu atrakcyjności makroregionu dla

podmiotów w otoczeniu

Polska Południowa miejscem przyciągającym ludzi,

podmioty i inicjatywy wzmacniające potencjały

makroregionu.

v.p

l

CEL GŁÓWNY

Polska Południowa nowoczesnym i atrakcyjnym

regionem Europy

CEL STRATEGICZNY 2

CEL STRATEGICZNY 3

Europol górnośląsko-krakowski obszarem

koncentracji innowacyjności

i kreatywności,

wyznaczającym trendy

rozwojowe i wpisującym się

w sieć najdynamiczniej

rozwijających się metropolii

europejskich.

Polska Południowa

przestrzenią partnerskiej

współpracy na rzecz

efektywnego wykorzystania

możliwości rozwojowych.

Polska Południowa miejscem

przyciągającym ludzi,

podmioty

i inicjatywy wzmacniające

potencjały makroregionu.

KIERUNKI INTERWENCJI

KIERUNKI INTERWENCJI

KIERUNKI INTERWENCJI

2.1. Współpraca

podmiotów nakierowana

na rozwijanie kapitału

ludzkiego makroregionu

w.

rcl

1.1. Wykorzystanie

potencjałów uczelni oraz

instytucji badawczych na

rzecz wykreowania silnego

i rozpoznawalnego centrum

naukowego

.go

CEL STRATEGICZNY 1

2.2. Wspólne tworzenie

sieciowych produktów

łączących podmioty

i obszary makroregionu

1.3. Tworzenie

dynamicznego ośrodka

kultury rozpoznawalnego

wśród metropolii

europejskich

2.3. Infrastrukturalne

integrowanie przestrzeni

województw

ww

1.2. Wykreowanie

i wspieranie inteligentnych

specjalizacji regionalnych

gospodarek w oparciu

o potencjał obydwu

aglomeracji miejskich

1.4. Tworzenie struktur,

pozwalających na

efektywny transfer

zasobów

2.4. Rozwijanie współpracy

w zakresie ochrony

środowiska i zabezpieczenia

przed sytuacjami

kryzysowymi

3.1. Tworzenie

pakietowych produktów

turystycznych

wykorzystujących

potencjał obydwu

województw

3.2. Przyciąganie

i organizacja wydarzeń

o znaczeniu krajowym

i międzynarodowym

3.3. Kreowanie oferty

inwestycyjnej

3.4. Lobbing na rzecz

makroregionu

ww

w.

rcl

1. Europol górnośląsko-krakowski obszarem

koncentracji innowacyjności i kreatywności,

wyznaczającym trendy rozwojowe i wpisującym się

w sieć najdynamiczniej rozwijających się metropolii

europejskich

1.1. Wykorzystanie potencjałów uczelni oraz instytutów

badawczych na rzecz wykreowania silnego

i rozpoznawalnego centrum naukowego

1.2. Wykreowanie i wspieranie inteligentnych

specjalizacji regionalnych gospodarek w oparciu

o potencjał obydwu aglomeracji miejskich

1.3. Tworzenie dynamicznego ośrodka kultury

rozpoznawalnego wśród metropolii europejskich

1.4. Tworzenie struktur pozwalających na efektywny

transfer zasobów

2. Polska Południowa przestrzenią partnerskiej

współpracy na rzecz efektywnego wykorzystywania

możliwości rozwojowych

2.1. Współpraca podmiotów nakierowana na rozwijanie

kapitału ludzkiego makroregionu

2.2. Wspólne tworzenie sieciowych produktów łączących

podmioty i obszary makroregionu

2.3. Infrastrukturalne integrowanie przestrzeni

województw

2.4. Rozwijanie współpracy w zakresie ochrony

środowiska i zabezpieczenia przed sytuacjami

kryzysowymi

3. Polska Południowa miejscem przyciągającym ludzi,

podmioty i inicjatywy wzmacniające potencjały

makroregionu

3.1. Tworzenie pakietowych produktów turystycznych

wykorzystujących potencjał obydwu województw

3.2. Przyciąganie i organizacja wydarzeń o znaczeniu

krajowym i międzynarodowym

3.3. Kreowanie oferty inwestycyjnej

3.4. Lobbing na rzecz makroregionu

26

Promocja Polski

Południowej

Rozwijanie kapitału

ludzkiego

Podwyższanie

konkurencyjności

gospodarki

województw

Współpraca

metropolitalna

.go

Cel strategiczny

Integracja przestrzeni

województw

Pole współpracy

v.p

l

Cel główny oraz trzy cele strategiczne wpisują się w ramy współdziałania województw małopolskiego

i śląskiego, które wyznaczone zostały przez Porozumienie z 23 maja 2011 r. oraz 5 wynikających

z niego pól współpracy. Realizacja działań przewidziana w obrębie każdego spośród celów

strategicznych, przyczyniać się będzie nie tylko do zdynamizowania rozwoju społecznogospodarczego Polski Południowej, ale również zacieśnienia partnerstwa pomiędzy tworzącymi ją

regionami. Zależność pomiędzy celami strategicznymi a polami współpracy oraz zakres, w jakim

realizacja składających się nań działań przyczyniać się będzie do rozwoju strategicznego partnerstwa

pomiędzy województwami małopolskim i śląskim, ilustruje poniższa tabela.

v.p

l

CEL GŁÓWNY – POLSKA POŁUDNIOWA NOWOCZESNYM I ATRAKCYJNYM REGIONEM EUROPY

.go

Potencjał Polski Południowej, wola dalszego zacieśniania współpracy oraz aspiracje mieszkańców

obydwu województw predestynują makroregion do realizacji Strategii, której cel główny skupia się

wokół zagadnień wzmacniania nowoczesności różnych realizowanych funkcji oraz budowania

wysokiej atrakcyjności zarówno dla podmiotów Polski Południowej, jak i spoza jej obszaru.

Podstawowym wyzwaniem strategicznym, przed którym staje Polska Południowa, jest stworzenie

warunków wykorzystywania energii i kreatywności największego skupiska ludności w tej części

Europy, a także wzmacnianie współpracy na rzecz innowacyjnego wykorzystywania

skoncentrowanego w makroregionie potencjału gospodarczego, naukowego, kulturalnego oraz

unikatowych zasobów przyrodniczych. Punktem odniesienia dla rozwoju makroregionu,

a jednocześnie źródłem kryteriów pozwalających ocenić postępy wdrożeniowe Strategii są inne

wiodące regiony europejskie, będące aktualnymi lub potencjalnymi konkurentami, ale równocześnie

możliwymi partnerami w realizacji innowacyjnych przedsięwzięć rozwijających gospodarkę, kulturę,

naukę i edukację w Polsce Południowej.

WSKAŹNIKI REALIZACJI

Wskaźnik

Rok bazowy

%

Eurostat/

roczna

%

GUS BDL/

roczna

Wartość

bazowa

Wartość

w 2022 roku

2010

61

84

2012

84

78

ww

w.

rcl

PKB per capita Polski

Południowej wg parytetu siły

nabywczej (UE 27 = 100)

Stopa bezrobocia

rejestrowanego Polski

Południowej (Polska = 100)

Źródło/

częstotliwość

pomiaru

Jednostka

v.p

l

CEL I – EUROPOL GÓRNOŚLĄSKO-KRAKOWSKI OBSZAREM KONCENTRACJI INNOWACYJNOŚCI

I KREATYWNOŚCI, WYZNACZAJĄCYM TRENDY ROZWOJOWE I WPISUJĄCYM SIĘ W SIEĆ

NAJDYNAMICZNIEJ ROZWIJAJĄCYCH SIĘ METROPOLII EUROPEJSKICH

Cechą charakterystyczną Polski Południowej jest sąsiedztwo dwóch obszarów metropolitalnych

o bardzo wysokiej koncentracji: ludności, podmiotów oraz funkcji wyższego rzędu, w tym funkcji

o charakterze symbolicznym oraz wystawienniczo-targowym. Stąd też, pierwszy cel strategiczny

zorientowany jest na wzmacnianie ośrodków rozwoju nadających makroregionowi wyjątkową rangę

w Polsce i Unii Europejskiej oraz ich integrację przestrzenną. Kluczowe znaczenie mają w tym

kontekście ośrodki posiadające najwyższy potencjał innowacyjności i kreatywności oraz

koncentrujące i najefektywniej zagospodarowujące potencjały własne, a także skutecznie i twórczo

wykorzystujące szanse występujące w otoczeniu europejskim i globalnym.

w.

rcl

.go

W kontekście pierwszego celu strategicznego, ujmowanie Europola górnośląsko-krakowskiego

wyłącznie jako geograficznie wyodrębnionego układu, na którego części składają się Metropolia

Górnośląska oraz Kraków, okazuje się niewystarczające. Na gruncie zapisów niniejszej Strategii

bardziej zasadne jest rozumienie Europola jako formy współpracy pomiędzy ośrodkami

metropolitalnymi obu województw, której efekty i oddziaływanie dotyczyć będą całego obszaru

Polski Południowej. W Europolu górnośląsko-krakowskim będą tworzone i wdrażane nowatorskie

idee wprowadzające nowe wartości w procesy rozwoju, zaś jego siła będzie się wyrażać w zdolności

współpracy z ośrodkami decydującymi o dynamice rozwoju Europy i świata.

WSKAŹNIKI REALIZACJI

Wskaźnik

Nakłady na B+R na 1

mieszkańca

Czas przejazdu koleją na

trasie Katowice-Kraków

(najkrótszy)

Jednostka

Źródło/

częstotliwość

pomiaru

Rok bazowy

Wartość

bazowa

Wartość

w 2022 roku

zł

GUS BDL/

roczna

2012

368

521

PKP/

roczna

XI.2013

130

96

minuty

szt.

GUS BDL/

roczna

2012

1361

1853

Odsetek przedsiębiorstw

innowacyjnych

w przemyśle

%

GUS BDL/

roczna

2012

18

19

Liczba wystaw

międzynarodowych

szt.

GUS BDL/

roczna

2012

60

100

ww

Zgłoszone wynalazki

i udzielone patenty

MOCNE STRONY

•

•

•

•

•

•

•

•

•

Sąsiedztwo obu obszarów metropolitalnych

Zróżnicowana struktura gospodarki

Występowanie sektorów o wysokim potencjale

innowacyjnym

Tranzytowe położenie Europola górnośląsko-krakowskiego w strefie nadgranicznej wzdłuż

międzynarodowych szlaków komunikacyjnych

i transportowych

Dobra dostępność komunikacyjna obu aglomeracji

(autostrada A4)

Znacząca obecność kapitału zagranicznego

Tradycje współpracy naukowej ośrodków

krakowskiego i górnośląskiego

Drugi co do wielkości w Polsce ośrodek akademicki

Wysoko wykwalifikowana kadra naukowa

Duży potencjał naukowo-wdrożeniowy i techniczny

(instytuty badawcze, patenty, innowacje)

Występowanie ośrodków wiedzy o znaczeniu

europejskim

Duża koncentracja instytucji otoczenia biznesu,

parków naukowo-technologicznych

i przemysłowych

Wysoki udział firm wprowadzających nowe

rozwiązania w zakresie produktu, metod produkcji

lub organizacji

Rozbudowana współpraca międzyregionalna

i międzynarodowa, w tym imprezy o charakterze

międzynarodowym

Duży potencjał instytucji kultury

•

•

•

•

•

•

Odpływ młodej, wykształconej kadry, w tym

najzdolniejszych absolwentów

Słaba dynamika powstawania nowych podmiotów

gospodarczych

Niewystarczająca współpraca instytucji otoczenia

biznesu

Niewystarczające środki finansowe na kreowanie

i wdrażanie innowacji

Słaba współpraca uczelni i ośrodków naukowych

z przedsiębiorstwami

Niewystarczający transfer wiedzy i rozwiązań

pomiędzy ośrodkami badawczymi a naukowymi

w ramach Europola

Niewystarczająca promocja Europola jako

potencjalnego miejsca lokalizacji europejskich

ośrodków naukowych

Mała skłonność podmiotów gospodarczych do

wspólnego działania i niski kapitał zaufania

w biznesie

Słabo rozwinięta oferta studiów i współpracy

międzyuczelnianej

Brak szybkiego połączenia kolejowego między

Katowicami a Krakowem

Słaba integracja usług publicznych w ramach

Europola

•

•

•

•

•

w.

rcl

•

SŁABE STRONY

.go

•

•

•

v.p

l

ANALIZA SWOT DLA I CELU STRATEGICZNEGO

•

•

SZANSE

•

•

•

•

•

ww

•

Realizacja ponadregionalnych projektów

finansowanych ze środków UE

Postępujący proces metropolizacji przestrzeni

europejskiej i rosnące znaczenie polityki miejskiej

w politykach rozwoju

Rosnący potencjał regionalnych instytucji

otoczenia biznesu i zewnętrznych źródeł

finansowania inwestycji przedsiębiorstw

Rozwój gospodarki opartej na wiedzy

Rozwój e-usług, nowoczesnych rozwiązań

informatycznych oraz kształtowanie społeczeństwa

informacyjnego

Rozwój badań i ośrodków edukacji

interdyscyplinarnej oraz ich wsparcie finansowe

•

•

•

•

•

•

•

ZAGROŻENIA

Spadek zainteresowania przedsiębiorstw

zagranicznych inwestycjami w Europie Środkowej

Opóźnienia w tworzeniu krajowych ram prawnych

dla funkcjonowania aglomeracji

Dekoniunktura wywołana kryzysem gospodarczym

na rynkach światowych

Nasilanie się negatywnych zjawisk na obszarach

miejskich („rozlewanie” się obszarów miejskich,

depopulacja obszarów śródmiejskich, fragmentacja

tkanki miejskiej)

Silna konkurencja ze strony europejskich ośrodków

naukowo-badawczych

Silna konkurencja ze strony europejskich ośrodków

kulturalnych

Niewystarczające środki finansowe na wspieranie

polityki rozwoju metropolii w ramach przyszłej

perspektywy finansowej UE 2014–2020

v.p

l

KIERUNKI INTERWENCJI

1.1. Wykorzystanie potencjałów uczelni oraz instytutów badawczych na rzecz wykreowania silnego

i rozpoznawalnego centrum naukowego

1.1.1. Współpraca w zakresie wymiany studentów i kadry naukowej pomiędzy uczelniami.

1.1.2. Tworzenie systemu zachęt do prowadzenia wspólnych badań i projektów naukowych oraz

promocja ich wyników na arenie międzynarodowej.

.go

1.1.3. Rozwój komplementarnej infrastruktury badawczej i współpraca w zakresie jej

wykorzystywania.

1.2. Wykreowanie i wspieranie inteligentnych specjalizacji regionalnych gospodarek w oparciu

o potencjał obydwu aglomeracji miejskich

1.2.1. Sieciowanie podmiotów należących do sektorów o wysokiej pozycji konkurencyjnej krajowej

i międzynarodowej.

1.2.2. Wspieranie wdrażania wyników badań do gospodarki, w szczególności w branżach istotnych

dla rozwoju makroregionu.

w.

rcl

1.2.3. Organizacja wspólnych kongresów i targów promujących obszary specjalizacji Polski

Południowej.

1.3. Tworzenie dynamicznego ośrodka kultury rozpoznawalnego wśród metropolii europejskich

1.3.1. Wykreowanie wspólnych, markowych wydarzeń artystycznych, kulturalnych w oparciu

o potencjał środowisk twórczych aglomeracji.

1.3.2. Wspólne zarządzanie obszarem kultury wysokiej.

1.4. Tworzenie struktur pozwalających na efektywny transfer zasobów

1.4.1. Integracja obszaru obu aglomeracji miejskich poprzez dalszy rozwój infrastruktury

technicznej, w tym: drogowej, kolejowej i energetycznej.

ww

1.4.2. Rozbudowa infrastruktury drogowej i kolejowej poprawiającej dostępność zewnętrzną

Europola oraz całego makroregionu.

1.4.3. Koordynacja struktur stałej i projektowej współpracy międzysektorowej poprzez

a) wsparcie rozwoju klastrów, w tym o charakterze ponadregionalnym,

b) zwiększanie potencjałów parków naukowych, technologicznych i przemysłowych,

c) wspólne i ukierunkowane podnoszenie kwalifikacji kadry naukowej poprzez staże

naukowców w firmach i przedsiębiorców w instytutach badawczych,

d) wspólne działania umożliwiające mieszkańcom korzystanie z usług publicznych obu

aglomeracji.

v.p

l

CEL II – POLSKA POŁUDNIOWA PRZESTRZENIĄ PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY NA RZECZ

EFEKTYWNEGO WYKORZYSTANIA MOŻLIWOŚCI ROZWOJOWYCH

Rozwój Polski Południowej powinien obejmować całość obszaru województw małopolskiego

i śląskiego oraz uwzględniać zasadę zrównoważonego rozwoju miast i obszarów wiejskich. Dlatego

w proces ten powinno zostać zaangażowane szerokie spektrum podmiotów z obu regionów.

Wewnętrzne zróżnicowanie makroregionu stwarza możliwości dla generowania licznych

i urozmaiconych projektów współpracy, łączących obszary i podmioty o podobnych problemach,

aspiracjach czy potencjałach.

.go

Drugi cel strategiczny zorientowany jest na szeroko rozumianą integrację: przestrzeni, podmiotów

oraz różnego rodzaju aktywności. Takie sformułowanie celu pozwala zaistnieć w Strategii nie tylko

obszarom metropolitalnym obydwu województw, ale także innym ośrodkom, w tym małym miastom,

obszarom wiejskim oraz ziemiom górskim, które byłyby zainteresowane wspólną realizacją projektów

w makroregionie.

Integracja Polski Południowej będzie możliwa również m.in. dzięki zrównoważonemu rozwojowi

obszarów wiejskich. Przyczyni się do tego rozwój rolnictwa wielofunkcyjnego łączącego na wielu jego

obszarach działalność produkcyjną gospodarstw rolnych z działalnością ochronną i konserwatorską21.

Szansą makroregionu jest możliwość wykorzystania potencjału endogenicznego obszarów wiejskich

dostarczających dóbr publicznych i rynkowych z zachowaniem unikalnych walorów przyrodniczych,

krajobrazowych i kulturowych dla przyszłych pokoleń.

w.

rcl

Istotą celu strategicznego jest trwałe zintegrowanie przestrzeni obu regionów, stworzenie silnych

relacji pomiędzy obszarami województw, wspólne gospodarowanie posiadanymi zasobami,

umożliwiające ich dodawanie lub komplementarne wykorzystywanie. W ramach drugiego celu

strategicznego będą w szczególności realizowane działania integrujące infrastrukturę województw,

tworzące sieci współpracy pomiędzy podmiotami makroregionu oraz przyczyniające się do

stworzenia konkurencyjnej oferty opierającej się na odkrywaniu nowych możliwości wynikających

z połączenia potencjałów województw małopolskiego i śląskiego. W wyniku realizacji drugiego celu

strategicznego nastąpi podniesienie rangi współpracujących obszarów i podmiotów w otoczeniu.

WSKAŹNIKI REALIZACJI

Jednostka

Źródło/

częstotliwość

pomiaru

Rok bazowy

Wartość

bazowa

Wartość w

2022 roku

Długość dróg krajowych

(w tym ekspresowych

i autostrad)

km

GUS BDL/

roczna

2012

444

658

Udział w emisji krajowej

pyłowych zanieczyszczeń

z zakładów szczególnie

uciążliwych z Polski

Południowej

%

GUS BDL/

roczna

2012

28

26

Bezrobotni bez stażu pracy

tys. os.

GUS BDL/

roczna

2012

68

45

ww

Wskaźnik

21

Patrz szerzej: opracowana przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Strategia zrównoważonego rozwoju wsi,

rolnictwa i rybactwa na lata 2011–2020.

ANALIZA SWOT DLA II CELU STRATEGICZNEGO

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

System kształcenia niewystarczająco dopasowany

do potrzeb zmieniającego się rynku pracy

Ograniczony dostęp do zasobów finansowych,

informacyjnych itp. umożliwiających realizację

wspólnych projektów

Niska świadomość potrzeby działania ponad

granicami administracyjnymi

Niedostateczna integracja infrastruktury

komunikacyjnej, zwłaszcza w zakresie transportu

zbiorowego

Niezadowalający stan tras kolejowych i dróg

Wyczerpująca się przepustowość połączeń

drogowych pomiędzy aglomeracją śląską

(katowicką) a krakowską, w szczególności

autostrady A4

Niedostatek analiz i badań umożliwiających

podejmowanie kluczowych decyzji

w makroregionie (np. brak aktualnych analiz

dotyczących opłacalności rozwoju dróg wodnych)

Konflikty interesów, partykularne interesy

Występowanie obszarów narażonych na

zagrożenie powodziowe

Przekroczenia poziomów alarmowych

i dopuszczalnych zanieczyszczeń powietrza w wielu

miejscowościach obu województw

Niedostateczny stan infrastruktury ochrony

środowiska na obszarach rozwoju turystyki

Niedostateczna współpraca jednostek systemu

ochrony zdrowia

Brak koncepcji rozwoju transportu intermodalnego

w makroregionie

•

•

•

•

•

w.

rcl

•

•

•

•

Wola polityczna do współpracy na poziomie

samorządów obu województw

Duży potencjał ludnościowy

Wymiana doświadczeń i współpraca pomiędzy

podmiotami z województw małopolskiego i śląskiego,

szczególnie w obszarze kultury i nauki

Istniejące szybkie połączenie drogowe łączące oba

województwa w postaci autostrady A4

Działalność dużych firm w obu regionach

ArcelorMittal (Dąbrowa Górnicza), Tauron

(Katowice), Wasko S.A. (Gliwice), BP (Kraków), GK

Synthos (Oświęcim), Valeo (Skawina), JSW S.A.

(Jastrzębie Zdrój), Maspex (Wadowice, Tychy), Fiat

Auto Poland S.A. (Bielsko-Biała), EDF (Kraków,

Rybnik)

Duży potencjał w zakresie rozwoju centrów

logistycznych i transportu intermodalnego

Potencjał branży filmowej i audiowizualnej (Alwernia,

Bielsko-Biała)

Rozwój projektowania i wzornictwa, w tym także

w ośrodkach położonych poza Europolem

górnośląsko-krakowskim (Cieszyn)

Duży (największy w Polsce) rynek zbytu

Zróżnicowane walory przyrodnicze

Duża liczba podmiotów leczniczych świadczących

specjalistyczne usługi medyczne

.go

•

SŁABE STRONY

v.p

l

MOCNE STRONY

•

•

SZANSE

•

•

•

•

•

•

•

•

ww

•

•

Intensyfikacja współpracy makroregionalnej w skali

krajowej i międzynarodowej

Dostępność środków unijnych w latach 2014–2020

na realizację projektów makroregionalnych

Stworzenie finansowych instrumentów wsparcia

ukierunkowanych na współpracę przedsiębiorstw

w ramach makroregionu

Utrwalający się proces sieciowania (jednostek

samorządu terytorialnego, instytucji otoczenia

biznesu)

Ukierunkowanie polityki rozwoju na wzmacnianie

specjalizacji regionalnych

Korzystne perspektywy na rynku europejskim

i krajowym dla rozwoju branż stanowiących aktualne

lub potencjalne specjalizacje makroregionu

(informatyka, medycyna, przemysły kreatywne,

przemysł samochodowy, logistyka)

Sąsiedztwo Czech i Słowacji

Rozwój transportu intermodalnego

Wzrost świadomości ekologicznej mieszkańców

Ograniczanie emisji zanieczyszczeń do atmosfery

Dostępność środków UE na działania związane

z rozwojem firm, systemów komunikacyjnych,

infrastruktury ochrony środowiska,

przeciwdziałaniem skutkom zmian klimatycznych

Rozwój przemysłów kreatywnych

•

•

•

•

•

•

•

•

•

32

ZAGROŻENIA

Funkcjonowanie przeświadczenia o nieopłacalności

wspólnych działań ponad granicami

administracyjnymi

Osłabienie tempa inwestycji infrastrukturalnych

w Polsce związane z okresem przejściowym

pomiędzy horyzontami planowania w UE oraz

z zakończeniem inwestycji związanych

z organizacją Euro 2012

Duża siła przyciągania kapitału ludzkiego przez

metropolię stołeczną oraz relatywnie wysoka

atrakcyjność rynku pracy w niektórych krajach UE

Konkurencja ze strony pozostałych województw,

w zakresie pozyskiwania środków UE na duże

projekty infrastrukturalne

Wysokie koszty rozwijania innowacyjnych

i kreatywnych branż warunkujących nowatorskie

wykorzystywanie potencjałów makroregionu

Zmiany klimatyczne podwyższające ryzyko

występowania nadzwyczajnych zjawisk

pogodowych oraz związanych z nimi sytuacji

kryzysowych

Bariery prawne, w tym związane z ochroną

środowiska, utrudniające realizację inwestycji

infrastrukturalnych

KIERUNKI INTERWENCJI

v.p

l

2.1. Współpraca podmiotów nakierowana na rozwijanie kapitału ludzkiego makroregionu

2.1.1. Zdefiniowanie makroregionalnego rynku pracy oraz bieżący monitoring jego potrzeb (w tym

badanie losów absolwentów).

2.1.2. Współpraca na rzecz stworzenia komplementarnej oferty edukacyjnej, skorelowanej

z potrzebami makroregionalnego rynku pracy w celu

a) zwiększenia liczby absolwentów znajdujących zatrudnienie na makroregionalnym rynku

pracy,

b) poprawy efektywności systemu kształcenia zawodowego.

.go

2.1.3. Rozwój współpracy i koordynacja działań instytucji potwierdzających kwalifikacje uzyskiwane

drogą nieformalną.

2.2. Wspólne tworzenie sieciowych produktów łączących podmioty i obszary makroregionu

2.2.1. Rozwój sektora kreatywnego jako czynnika napędowego przemian strukturalnych

w gospodarce

a) budowanie potencjału dla rozwoju wzornictwa i projektowania,

w.

rcl

b) promocja i rozwój potencjału filmowego i audiowizualnego Polski Południowej; starania

o zlokalizowanie na terenie makroregionu międzynarodowych, wysokobudżetowych

produkcji filmowych.

2.2.2. Zapewnienie komplementarności oferty sektora specjalistycznych usług medycznych

i uzdrowiskowych.

2.2.3. Wspieranie wymiany doświadczeń i transferu dobrych praktyk.

2.3. Infrastrukturalne integrowanie przestrzeni województw

2.3.1. Integracja infrastruktury transportowej subregionów funkcjonalnych.

2.3.2. Wzmocnienie powiązań ośrodków podbeskidzkich systemem drogowym i kolejowym.

2.3.3. Zacieśnianie współpracy organizatorów przewozów oraz kolejowych przewoźników

pasażerskich w celu stworzenia optymalnej siatki połączeń.

ww

2.3.4. Rozwój centrów logistycznych, m.in. z wykorzystaniem istniejącej infrastruktury w Sławkowie

i Bukownie (szeroki tor), na potrzeby podmiotów z obydwu województw.

2.4. Rozwijanie współpracy w zakresie ochrony środowiska i zabezpieczenia przed sytuacjami

kryzysowymi

2.4.1. Wspólne działania na rzecz poprawy jakości wód powierzchniowych i podziemnych.

2.4.2. Ochrona dolin rzek mających zlewnie w obu województwach, w tym ochrona

przeciwpowodziowa (retencja i obwałowania) oraz wspólne przedsięwzięcia na rzecz

przeciwdziałania zjawisku suszy.

2.4.3. Współpraca województw w zakresie gospodarki odpadami.

2.4.4. Zacieśnianie współpracy na rzecz poprawy jakości powietrza.

v.p

l

2.4.5. Integracja i wzmocnienie regionalnych systemów bezpieczeństwa, w tym w zakresie

reagowania i likwidacji skutków katastrof oraz klęsk żywiołowych.

ww

w.

rcl

.go

2.4.6. Działania na rzecz ochrony rzadkich i zagrożonych siedlisk przyrodniczych oraz gatunków

roślin i zwierząt na granicy województw.

v.p

l

CEL III – POLSKA POŁUDNIOWA MIEJSCEM PRZYCIĄGAJĄCYM LUDZI, PODMIOTY I INICJATYWY

WZMACNIAJĄCE POTENCJAŁY MAKROREGIONU

.go

Współpraca realizowana w Polsce Południowej prowadzić powinna do wzmocnienia atrakcyjności

makroregionu zarówno dla podmiotów wewnętrznych, jak też podmiotów funkcjonujących

w otoczeniu krajowym (pozostałe województwa i makroregiony Polski) oraz międzynarodowym

(w tym zwłaszcza sąsiadujących z makroregionem, tj. Czech i Słowacji). Dostępne udogodnienia

i korzyści, jak również wynikające z nich możliwości rozwoju zadecydują o tym, że podmioty z obydwu

województw ściślej wiązać będą swoją przyszłość z makroregionem, realizując swoje aspiracje i plany.

Polska Południowa będzie dla swoich mieszkańców atrakcyjnym miejscem życia i pracy. Atrakcyjność

makroregionu wpłynie na wzrost zainteresowania ze strony potencjalnych mieszkańców, studentów

i naukowców, a także inwestorów i turystów. Zasadniczym elementem budowania pakietowej oferty

turystycznej powinny stać się atrakcje turystyczne wspólne dla obu województw, w szczególności

Beskidy, Jura Krakowsko-Częstochowska, zabytkowe obiekty górnicze, jak również tereny górskie.

W konsekwencji potencjały makroregionu będą wzmacniane, zaś realizowane aktywności będą

rozwijane i wzbogacane o pierwiastki innowacyjności i kreatywności, a oferta tworzona przez firmy

makroregionu będzie cieszyła się rosnącym zainteresowaniem odbiorców krajowych i zagranicznych.

WSKAŹNIKI REALIZACJI

Jednostka

Źródło/

częstotliwość

pomiaru

Rok bazowy

Wartość

bazowa

Wartość

w 2022 roku

Widzowie i słuchacze

w teatrach i instytucjach

muzycznych na 1000 ludności

osoby

GUS BDL/

roczna

2012

293

483

Wartość inwestycji

zrealizowanych w SSE

mln zł

VI.2013

838

1231

Korzystający z noclegów na

1000 ludności

osoby

2012

668

813

w.

rcl

Wskaźnik

ww

Ministerstwo

Gospodarki/

roczna

GUS BDL/

roczna

MOCNE STRONY

•

•

•

•

•

•

•

•

•

Atrakcyjne położenie geograficzne: góry (Tatry,

Beskidy), Jura Krakowsko-Częstochowska

Zróżnicowane i bogate walory przyrodnicze

Różnorodność dziedzictwa i atrakcji turystycznych

(zabytki, szlaki turystyczne)

Silne ośrodki kultu religijnego (Częstochowa,

Wadowice, Kraków-Łagiewniki, Kalwaria

Zebrzydowska, Piekary Śląskie)

Bogata oferta kulturalna – organizacja licznych

wydarzeń (m.in. Coke Life Festival, Misteria

Paschalia, Sacrum Profanum, Rava Blues Festival,

Off Festival)

Potencjał instytucji kultury obydwu województw

oraz ich wzajemna współpraca

Rozwinięta infrastruktura sportowa i turystyczna

Doświadczenie w organizacji imprez sportowych

o randze międzynarodowej (m.in. Puchar Świata

w Skokach Narciarskich)

Dostęp do wykwalifikowanych kadr, szczególnie

absolwentów kierunków informatycznych,

technicznych i biologicznych

Dynamicznie rozwijające się strefy aktywności

gospodarczej

Dogodne położenie komunikacyjne oraz

dostępność terenów pod inwestycje – (autostrada

A1 i A4)

Węzeł Wiedzy i Innowacji (KIC InnoEnergy)

•

•

•

•

•

•

Brak komplementarnego kalendarium imprez

(nakładanie się, konkurowanie)

Brak wspólnej oferty inwestycyjnej

Niewystarczające działania na rzecz rozwoju oraz

promocji dotychczasowych oraz tworzenia nowych

produktów turystycznych wykorzystujących

potencjał obu województw

Niedostateczny stan infrastruktury ochrony

środowiska na obszarach rozwoju turystyki

Niedostateczna integracja oferty turystycznej

makroregionu

Niedostateczny lobbing makroregionu na rzecz

przyciągania dużych i prestiżowych imprez

sportowych i kulturalnych

w.

rcl

•

SŁABE STRONY

.go

•

v.p

l

ANALIZA SWOT DLA III CELU STRATEGICZNEGO

•

SZANSE

•

•

•

ww

•

•

Duże znaczenie branży filmowej i telewizyjnej

w budowaniu wizerunku regionów

Rosnące zainteresowanie turystyczną ofertą

pakietową oraz markowymi produktami

kulturalnymi

Sieciowanie stref aktywności gospodarczej w celu

prezentacji wspólnej oferty inwestycyjnej

Poprawa jakości środowiska

Wzrost znaczenia kultury jako czynnika

określającego rangę ośrodka i jego znaczenie

w międzynarodowej wymianie

•

•

•

•

•

•

ZAGROŻENIA

Duża konkurencja w obszarze turystyki i kultury ze

strony innych regionów i makroregionów

Odpływ wyspecjalizowanych kadr do innych

regionów w kraju i za granicą

Niewystarczające środki finansowe na realizację

działań o charakterze ponadregionalnym

Zbyt mała podmiotowość układów

makroregionalnych w polityce rozwoju

Duża koncentracja ruchu turystycznego na

terenach przyrodniczo wrażliwych i cennych

objętych ochroną prawną

Konkurencja innych regionów w zakresie

pozyskiwania inwestorów, wzmocniona

dekoniunkturą na rynkach światowych

KIERUNKI INTERWENCJI

v.p

l

3.1. Tworzenie pakietowych produktów turystycznych wykorzystujących potencjał obydwu

województw

3.1.1. Kompleksowe tworzenie nowych oraz rozwój, zagospodarowanie i integracja już istniejących

szlaków turystycznych i pielgrzymkowych obejmujących flagowe atrakcje turystyczne, w tym

miejsca kultu zlokalizowane na terenie województw małopolskiego i śląskiego.

3.1.2. Rewitalizacja historycznych i poprzemysłowych przestrzeni miast ukierunkowana na rozwój

usług czasu wolnego.

.go

3.1.3. Wspólna promocja produktów turystycznych.

3.2. Przyciąganie i organizacja wydarzeń o znaczeniu krajowym i międzynarodowym

3.2.1. Organizacja wysokiej rangi imprez sportowych.

3.2.2. Integracja środowisk artystycznych poprzez realizację ponadregionalnych projektów

kulturalnych, w tym

a) organizacja wspólnych wydarzeń kulturalno-rozrywkowych,

b) wspólny udział w międzynarodowych przedsięwzięciach artystycznych,

c) wspólne projekty wystaw, badań z zakresu kultury i tożsamości regionalnej.

w.

rcl

3.2.3. Promocja markowych produktów kulturalnych.

3.3. Kreowanie oferty inwestycyjnej

3.3.1. Tworzenie sieci współpracy w zakresie projektowania usług publicznych związanych z obsługą

inwestorów.

3.3.2. Rewitalizacja poprzemysłowych przestrzeni miast ukierunkowana na tworzenie atrakcyjnych

przestrzeni inwestycyjnych.

3.3.3. Promocja oferty inwestycyjnej makroregionu w Polsce i za granicą.

3.4. Lobbing na rzecz makroregionu

ww

3.4.1. Prezentowanie wspólnych stanowisk i opinii w kwestiach istotnych z punktu widzenia

rozwoju i interesów makroregionu.

3.4.2. Starania o wspólną

i międzynarodowym.

organizację

istotnych

wydarzeń

o

znaczeniu

krajowym

3.4.3. Zabiegi o lokalizację na obszarze makroregionu siedzib oraz przedstawicielstw instytucji

o znaczeniu krajowym i międzynarodowym.

V. FINANSOWANIE

v.p

l

Identyfikując źródła budżetowe, z których będą finansowane przedsięwzięcia wynikające ze Strategii

Rozwoju Polski Południowej do roku 2020, należy zwrócić uwagę na ponadregionalny charakter tego

typu interwencji. W Strategii wyróżnione zostały obszary i działania kluczowe dla rozwoju Polski

Południowej jako całości. Z drugiej strony podejmowane będą działania komplementarne na

poziomie niższym niż ponadregionalny, których realizacja, pomimo iż przeprowadzona osobno przez

każdy z regionów, pozwoli na pełniejsze wykorzystanie potencjałów całego makroregionu. Biorąc pod

uwagę powyższe, do realizacji zadań wynikających ze Strategii należy wykorzystywać szerokie

spektrum istniejących źródeł finansowych, kładąc przy tym szczególny nacisk na odpowiednie

wykorzystanie środków pochodzących z funduszy europejskich w okresie programowania 2014–2020.

w.

rcl

.go

W perspektywie finansowej 2014–2020 zasadniczym źródłem finansowania dla flagowych –

największych projektów realizujących Strategię będą krajowe programy operacyjne, uwzględniające

preferencje (specjalne priorytety, kryteria) dla projektów ponadregionalnych. Należy przy tym

podkreślić, iż włączenie projektów kluczowych realizujących cele Strategii Rozwoju Polski

Południowej do roku 2020 w finansowanie z programów krajowych wymagać będzie uwzględnienia

ich w kontraktach terytorialnych dla obu województw. W przypadku zadań o mniejszej skali –

wskazać należy regionalne programy operacyjne obydwu województw. Odpowiednio

skoordynowane, powinny premiować przedsięwzięcia wykorzystujące wspólny potencjał

i oddziaływujące pozytywnie na pozycję rozwojową makroregionu. Istotne uzupełnienie tych źródeł

powinny stanowić środki przeznaczone na europejską współpracę terytorialną – dedykowane

realizacji wspólnych działań z partnerami słowackimi i czeskimi. Niewątpliwie podkreśla się, że

realizacja Strategii nie powinna powodować tworzenia nowych pozycji budżetowych22. Zachowanie

podejścia dotyczącego nietworzenia nowych, specjalnych budżetów na potrzeby wdrażania strategii

makroregionalnych w oczywisty sposób koncentruje wysiłki na znajdywaniu środków finansowych na

rzecz podejmowanych działań w źródłach już istniejących.

We wdrażanie Strategii zaangażowane powinny zostać również środki budżetu państwa oraz

budżetów samorządów terytorialnych, ze szczególnym zwróceniem uwagi na realizację zadań

najbardziej istotnych dla rozwoju makroregionu. Nie należy zapominać o prywatnych źródłach

finansowania, w tym także formule partnerstwa publiczno-prywatnego. Bez zaangażowania tych

środków sukces niniejszej Strategii będzie trudny do osiągnięcia.

Stąd głównymi instrumentami realizacyjnymi celów Strategii zapewniającymi finansowanie

przewidzianych w Strategii działań mogą być

krajowe programy operacyjne (przewidziane przede wszystkim na okres programowania

2014–2020, tj. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój; Program Operacyjny Infrastruktura

i Środowisko; Program Operacyjny Wiedza, Edukacja, Rozwój; Program Operacyjny Polska

Cyfrowa, Program Rozwoju Obszarów Wiejskich)23,

ww

•

•

regionalne programy operacyjne – Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata

2014–2020 i Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego na lata 2014–2020,

•

programy europejskiej współpracy terytorialnej,

•

inne krajowe programy rozwoju.

22

Zgodnie z przyjętą w Unii Europejskiej koncepcją strategii makroregionalnych i zasadą „3 NOs” – no new institutions, no

new money, no new legislation – żadnych nowych instytucji, żadnych nowych linii budżetowych, żadnych nowych

przepisów.

23

Skorzystanie z dofinansowania będzie wymagało wystąpienia z wnioskiem o dofinansowanie projektów, zgodnie

z zasadami i procedurami obowiązującymi dla poszczególnych programów operacyjnych.

W konsekwencji potencjalne źródła finansowania Strategii obejmują

•

•

ww

w.

rcl

.go

•

•

środki Unii Europejskiej – fundusze strukturalne i inwestycyjne: Europejski Fundusz Rozwoju

Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz

Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz środki finansowe na realizację Instrumentu

„Łącząc Europę”,

środki budżetu państwa – przewidziane na współfinansowanie środków unijnych,

środki budżetów samorządów – wojewódzkich, powiatowych i gminnych – na

współfinansowanie środków unijnych lub jako niezależne źródło finansowania,

inne środki publiczne – np. fundusze celowe,

środki prywatne – np. środki pozyskane w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego.

v.p

l

•

Zasady realizacji Strategii

v.p

l

VI. SYSTEM REALIZACJI

Strategia realizowana będzie zgodnie z opisanymi poniżej zasadami partnerstwa, kompleksowości,

programowania, zrównoważonego rozwoju w wymiarze społecznym, przestrzennym, gospodarczym

i środowiskowym, otwartości, efektywności inwestycyjnej, montażu finansowego, monitorowania

i oceny.

Zasada partnerstwa – oznacza

- ścisłą współpracę oraz wzajemną odpowiedzialność rządu oraz obu regionów za realizację

celów rozwojowych wyznaczonych w Strategii zarówno na etapie jej przygotowania, jak

i wdrażania,

- mobilizowanie i angażowanie podmiotów reprezentujących różnorodne środowiska oraz

instytucje na rzecz opracowania oraz wdrożenia Strategii; szczególną formę tej współpracy

stanowią konsultacje społeczne zapisów Strategii z przedstawicielami mieszkańców,

środowisk samorządowych, branżowych, naukowych, organizacji pozarządowych,

podmiotów publicznych, podmiotów sektora prywatnego itp.

•

Zasada kompleksowości – wypracowane rozwiązania powinny angażować wszelkie dostępne

potencjały, tak aby zapewnić efektywną realizację przyjętych celów i przyczynić się do

podniesienia konkurencyjności obszaru Polski Południowej.

•

Zasada programowania – Strategia powinna wyznaczać wieloletnie priorytety, sposób

finansowania, wdrażania i monitorowania ustaleń strategicznych. U podstaw tej zasady leży

konieczność długoletniego planowania rozwoju z uwzględnieniem wszystkich istotnych

elementów systemu. Przyjęcie tej zasady oznacza również, że działania przewidywane na lata

po okresie obowiązywania niniejszej Strategii będą stanowić kontynuację przedsięwzięć

i rozwiązań proponowanych dla poprzednich okresów.

w.

rcl

.go

•

Zasada zrównoważonego rozwoju w wymiarze społecznym, przestrzennym, gospodarczym

i środowiskowym – oznacza, że rozwój społeczny i gospodarczy obszaru obydwu województw

nie może pozostawać w konflikcie z interesami ochrony środowiska. Projektowane działania

muszą uwzględniać potrzeby przyszłych pokoleń, dlatego nie mogą naruszać równowagi

przyrodniczej. Wszelkie działania mające na celu rozwój infrastruktury technicznej, a także

rozwój turystyki, będą realizowane z uwzględnieniem potrzeb zachowania różnorodności

biologicznej, zrównoważonego użytkowania zasobów przyrody oraz wymogów ochrony

obszarów cennych przyrodniczo, w tym ich integralności i spójności. Konsekwencją przyjęcia

zasady zrównoważonego rozwoju jest uznanie ochrony środowiska za kluczową i równoważną

kwestię w realizacji rozwoju gospodarczego i społecznego Polski Południowej.

Respektowanie powyższych założeń będzie osiągane m.in. poprzez stosowanie

- zasady wysokiego poziomu ochrony – obowiązek uwzględniania wysokiego poziomu

standardów ekologicznych we wszystkich podejmowanych działaniach; osiągnięcie

w dziedzinie środowiska naturalnego wysokiego poziomu ochrony, z uwzględnieniem

zróżnicowanej sytuacji w regionach Unii Europejskiej,

- zasady przezorności (ostrożności) – podmioty zamierzające podjąć określone działania

zobowiązane są do dołożenia należytej staranności w ocenie ich środowiskowych skutków

i udowodnienia, że działalność ta nie spowoduje zagrożenia środowiska,

- zasady prewencji (zapobiegania) – rozumianej jako obowiązek rozważenia potencjalnych

skutków konkretnego działania i podjęcia odpowiednich działań zapobiegawczych (już na

etapie planowania),

- zasady naprawiania szkód przede wszystkim u źródła – usuwanie w pierwszej kolejności

ww

•

v.p

l

źródeł skażenia środowiska naturalnego, nie zaś skutków spowodowanych przez to

skażenie; zasada ta promuje stosowanie „czystych” technologii oraz ustalanie standardów

emisji substancji szkodliwych,

- zasady „zanieczyszczający płaci” – koszty naprawienia szkód środowiskowych,

przywrócenia stanu sprzed skażenia środowiska, jak również, w przypadku spowodowania

zagrożenia zanieczyszczenia, koszty zapobieżenia jego wystąpieniu spoczywają na sprawcy

zagrożenia.

Egzekwowanie powyższych zasad stanowić będzie wymóg formalny, obligatoryjnie sprawdzany

w procesie wyboru oraz realizacji przedsięwzięć, ze szczególnym uwzględnieniem projektów

o charakterze infrastrukturalnym.

Zasada otwartości – Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 stanowi przede

wszystkim platformę współpracy pomiędzy podmiotami z województw małopolskiego

i śląskiego. Nie wyklucza się jednak możliwości realizacji wspólnych przedsięwzięć z partnerami

z otoczenia makroregionu, w tym transgranicznych.

•

Zasada efektywności inwestycyjnej – oznacza, że za priorytetowe zadania uznane będą

inwestycje o najwyższym stopniu efektywności ekonomicznej w odniesieniu do potrzeb

mieszkańców regionu, uwzględniając ograniczoność środków finansowych na realizację

inwestycji.

•

Zasada montażu finansowego – podczas przygotowania projektów i zadań uwzględniane będą

rozwiązania umożliwiające pozyskanie dodatkowych źródeł finansowania, w tym kapitału

prywatnego. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe na realizację określonych zadań będą

w całości pochodziły z dotacji. Podmiot realizujący projekt musi dysponować określonymi

środkami, a różnorodne dotacje (np. unijne czy samorządowe) będą uzupełnieniem tych

środków (współfinansowanie).

w.

rcl

.go

•

•

Zasada monitorowania i oceny – oznacza konieczność systematycznego monitorowania

poziomu osiągania wyznaczonych wskaźników poprzez regularne gromadzenie informacji

statystycznych, jak również przez prowadzenie stałych analiz celem dokonania oceny

i ewentualnych korekt w systemie realizacji Strategii.

Mechanizmy realizacji Strategii

ww

System realizacji Strategii organizowany jest przez pięć współzależnych mechanizmów, w ramach

których określone zostały działania służące stworzeniu odpowiednich warunków dla skutecznej

i efektywnej realizacji Strategii.

• Mechanizm komunikacji i współpracy pomiędzy podmiotami odpowiedzialnymi za realizację

Strategii na szczeblu regionalnym (województwo małopolskie i śląskie)

spotkania sejmików województw, zarządów województw oraz komisji właściwych do spraw

rozwoju regionalnego (częstotliwość: w zależności od potrzeb, nie rzadziej niż raz w roku),

kontynuacja idei Rady Programowej i Rady Naukowej poprzez powołanie gremium (Rady)

złożonego z przedstawicieli biznesu, nauki i samorządu, wytyczającego kierunki integracji

gospodarczej województw małopolskiego i śląskiego,

powołanie zespołu do spraw wdrażania i monitorowania Strategii na poziomie urzędów

marszałkowskich.

•

Poz. 152

Mechanizm koordynacji działań między szczeblem centralnym a regionalnym

przygotowanie, negocjacja i wdrażanie kontraktu terytorialnego jako narzędzia koordynacji

działań rozwojowych finansowanych z różnych źródeł,

- udział przedstawicieli ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego w komitetach

monitorujących programy operacyjne województwa małopolskiego i śląskiego,

- współpraca w ramach podkomitetu do spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego

działającego przy Komitecie Koordynacyjnym Umowy Partnerstwa (KK UP),

- bieżąca współpraca między Ministerstwem Infrastruktury i Rozwoju a urzędami

marszałkowskimi województw małopolskiego i śląskiego związana z procesami

monitorowania i ewaluacji realizacji Strategii.

v.p

l

-

w.

rcl

.go

• Mechanizm poszerzania i utrwalania partnerstwa na rzecz wdrażania Strategii – mechanizmy

kojarzenia właściwych partnerów; mechanizmy zawiązywania i funkcjonowania aliansów

strategicznych i koalicji wdrażających Strategię na obszarze makroregionu

stworzenie i aktualizacja strony internetowej makroregionu dotyczącej wdrażania Strategii,

- utworzenie grup projektowych przygotowujących i inicjujących rozwiązania w zakresie

organizacji oraz realizacji poszczególnych projektów,

- tworzenie platform współpracy instytucji zarządzających infrastrukturą integrującą

województwa, np. energetyczną, transportową, komunikacyjną,

- tworzenie zespołów tematycznych i platform wymiany doświadczeń i współpracy pomiędzy

gremiami branżowymi makroregionu, np. Forum Nowej Gospodarki,

- tworzenie międzyregionalnych, interdyscyplinarnych zespołów badawczych dla

rozwiązywania wspólnych problemów obydwu województw,

- realizacja projektów udostępniania informacji o unikatowych zasobach drugiego

województwa oraz projektach strategicznych, w które mogą zaangażować się podmioty

z drugiego województwa,

- promowanie korzyści uzyskiwanych przez podmioty angażujące się we wdrażanie Strategii.

ww

• Mechanizm monitorowania i oceny uwarunkowań procesu realizacji Strategii

- oparcie procesu monitorowania na wskaźnikach wyznaczonych w Strategii,

- coroczna ocena realizacji Strategii dokonywana przez Radę24 na podstawie informacji

przekazywanych przez zespół do spraw wdrażania i monitorowania Strategii,

- raport z wdrażania Strategii przygotowywany co cztery lata, identyfikujący zmiany

w uwarunkowaniach, zrealizowane projekty oraz dobre praktyki,

- realizacja projektów badawczych (w szczególności przez regionalne obserwatoria rozwoju)

zorientowanych na identyfikowanie i analizowanie procesów rozwoju na terenie obu

województw, w tym aktualizowana analiza pola sił i mapa zaangażowania liderów współpracy

makroregionalnej,

- zintegrowanie działań instytucji badawczych funkcjonujących w sieci procesów

gospodarczych i społecznych, prowadzących badania nad procesami rozwoju i wdrażaniem

Strategii (utworzenie podmiotu integrującego dotychczasowe rozproszone działania).

• Mechanizm montażu środków do wdrażania Strategii

- zapewnienie środków na realizację Strategii w programach operacyjnych województw,

w budżetach województw,

- zapewnienie alokacji z krajowych programów operacyjnych,

- promowanie zintegrowanych projektów współpracy makroregionu na szczeblu centralnym

oraz ubieganie się o środki na realizację takich projektów,

Gremium złożone z przedstawicieli biznesu, nauki i samorządu.

mobilizowanie dodatkowych środków regionalnych poprzez usuwanie barier

kompetencyjnych utrudniających włączenie podmiotów regionalnych w projekty

strategiczne.

v.p

l

-

– 43 –

System instytucjonalny realizacji Strategii

W system instytucjonalny realizacji Strategii zaangażowane są zarówno podmioty na szczeblu

krajowym – centralnym, jak i na szczeblu regionalnym i lokalnym. Główne zadania podmiotów

biorących udział w realizacji Strategii zostały przedstawione poniżej.

.go

• Rada Ministrów

- przyjmuje Strategię i jej ewentualne aktualizacje,

- akceptuje mandat negocjacyjny dla ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego,

który w imieniu rządu negocjuje kontrakt terytorialny z zarządami województw,

akceptuje raport o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym,

zawierający rekomendacje do realizacji m.in. przez samorządy województw.

w.

rcl

• Komitet Koordynacyjny do spraw Polityki Rozwoju

- opiniuje projekt Strategii przed jej przyjęciem przez Radę Ministrów,

- zapewnia spójność Strategii z innymi dokumentami strategicznymi,

- w ramach stałego monitoringu realizacji działań rozwojowych kraju, w tym polityki

regionalnej, analizuje wnioski wynikające z procesów monitorowania i ewaluacji Strategii,

ocenia skuteczność działań nakierowanych na realizację strategii ponadregionalnych w kraju

oraz rekomenduje zmiany w systemie wspierania rozwoju ponadregionalnego w kraju,

- monitoruje realizację zobowiązań wynikających z kontraktu terytorialnego w zakresie

odnoszącym się do interwencji rozwojowych zgodnych z kierunkami wskazanymi w Strategii.

• Podkomitet do spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego przy Komitecie

Koordynującym Umowę Partnerstwa (KKUP)

- analizuje bieżące wnioski wynikające z procesów monitorowania i ewaluacji programów

operacyjnych, w tym stopień przyczyniania się krajowych i regionalnych programów

operacyjnych do realizacji celów Strategii,

- rekomenduje KKUP mechanizmy wspierające realizację celów Strategii poprzez interwencje

podejmowane w ramach programów operacyjnych.

ww

• Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego wraz z zarządami województw

małopolskiego i śląskiego

− współodpowiadają za opracowanie Strategii i przeprowadzenie jej ewentualnej aktualizacji,

− współodpowiadają za skuteczną i efektywną realizację Strategii poprzez tworzenie rozwiązań

systemowych, instytucjonalnych i organizacyjnych służących realizacji Strategii, w tym

dotyczących monitorowania i oceny procesów rozwojowych dotyczących makroregionu

Polski Południowej,

− podejmują działania na rzecz tworzenia rozwiązań instytucjonalnych dla realizacji Strategii,

w tym dotyczące budowania sieci współpracy zgodnie z zasadą partnerstwa i otwartości oraz

poprzez mechanizm poszerzania i utrwalania partnerstwa na rzecz wdrażania Strategii.

• Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego

- przedkłada Radzie Ministrów Strategię i jej aktualizacje oraz dokonuje oceny jej zgodności ze

Strategią Rozwoju Kraju 2020,

- uzgadnia rządowy mandat i w imieniu Rady Ministrów negocjuje kontrakt terytorialny,

-

zapewnia koordynację działań finansowanych z różnych źródeł służących realizacji celów

Strategii,

podejmuje działania na rzecz zapewnienia w krajowych programach operacyjnych środków

finansowych na realizację celów Strategii,

zleca lub realizuje ewaluacje o charakterze horyzontalnym, w tym dotyczące rozwoju

regionalnego w skali makroregionalnej,

monitoruje przebieg procesów rozwojowych na obszarach ponadregionalnych m.in. na

podstawie informacji otrzymywanych od zarządów województw małopolskiego i śląskiego,

formułuje rekomendacje dotyczące sposobu realizacji Strategii na podstawie procesów

monitorowania i ewaluacji,

uwzględnia informacje dotyczące postępów w realizacji Strategii (roczna informacja, raport

o realizacji Strategii przygotowywany przez zespół do spraw wdrażania i monitorowania

Strategii) w procesach monitorowania i ewaluacji realizacji krajowych polityk rozwoju oraz

polityki spójności UE, w tym uwzględnia wnioski z procesów monitorowania i ewaluacji

Strategii w sprawozdaniach służących monitorowaniu programów operacyjnych i umowy

partnerstwa (sprawozdaniu z realizacji programów operacyjnych oraz w sprawozdaniu

strategicznym z postępów prac), oraz w raportach służących monitorowaniu polityk rozwoju

(w rocznej informacji o realizacji średniookresowej strategii rozwoju kraju oraz w cyklicznym

raporcie o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym i przestrzennym25).

.go

-

Poz. 152

v.p

l

-

– 44 –

w.

rcl

• Zarządy województw małopolskiego i śląskiego

- koordynują przygotowanie, negocjują z ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego

i realizują na poziomie regionalnym kontrakt terytorialny służący realizacji Strategii,

- zapewniają monitorowanie i ocenę postępów w realizacji Strategii, w tym realizacji

przedsięwzięć uzgodnionych w procesie negocjacji kontraktu terytorialnego wdrażanych na

terenie przedmiotowych województw,

- zarządzają regionalnymi programami operacyjnymi i decydują o stopniu ich przyczyniania się

do realizacji celów Strategii,

- koordynują proces realizacji celów Strategii na poziomie województw,

- podejmują decyzje dotyczące sposobu realizacji Strategii, w tym przede wszystkim wyboru

lub zmiany projektów kluczowych służących realizacji celów Strategii.

• Partnerzy działający na rzecz realizacji Strategii

Do partnerów działających na rzecz realizacji Strategii zaliczone zostały wszystkie podmioty, które

przyczyniają się do osiągania celów Strategii, w tym przede wszystkim samorządy terytorialne,

przedsiębiorcy, instytucje otoczenia biznesu, uczelnie, organizacje społeczne, organizacje

gospodarcze, placówki naukowe, instytuty badawcze, szkoły oraz instytucje kultury.

ww

Do głównych zadań realizowanych przez partnerów należy

- udział w opracowaniu Strategii poprzez aktywny udział w konsultacjach społecznych Strategii

oraz w warsztatach i badaniach stanowiących podstawę do opracowania Strategii,

- wdrażanie projektów służących realizacji celów Strategii (w tym w drodze partnerstwa

publiczno-prywatnego),

- udział w pracach komitetów monitorujących programy operacyjne, a także w pracach innych

ciał o charakterze koordynacyjnym powoływanych na szczeblu krajowym i regionalnym,

- dokonywanie monitorowania i oceny przebiegu procesów rozwojowych w ramach własnej

działalności (np. badania dokonywane przez instytuty naukowe i badawcze),

25

Art. 3a, art. 12a oraz art. 35b ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.

Nr 84, poz. 712, z późn. zm.).

udział w zinstytucjonalizowanych formach współpracy służących realizacji Strategii

utworzonymi zgodnie z mechanizmami poszerzania i utrwalania partnerstwa na rzecz

wdrażania Strategii.

v.p

l

-

– 45 –

System monitorowania realizacji Strategii

Przy monitorowaniu Strategii wykorzystywane są krajowe mechanizmy odnoszące się do

monitorowania polityki rozwoju, w tym zwłaszcza polityki regionalnej (określone w Krajowej Strategii

Rozwoju Regionalnego 2010–2020: Regiony, Miasta, Obszary wiejskie), oraz mechanizmy

monitorowania realizacji programów operacyjnych finansowanych ze środków unijnych oraz

programów rozwoju finansowanych ze środków krajowych.

.go

Bieżąca ocena postępów prac z realizacją celów Strategii odbywa się poprzez monitorowanie, na

podstawie wyznaczonych wskaźników, stopnia wdrożenia wybranych działań i projektów służących

realizacji celów Strategii i ich efektów. Ze względu na to, że zakłada się, iż zdecydowana większość

środków służących realizacji Strategii pochodzić będzie z programów operacyjnych, krajowych

i regionalnych, w celu monitorowania projektów realizowanych w ramach tych programów

wykorzystane zostaną procedury i struktury związane z monitorowaniem wydatkowania unijnych

środków rozwojowych.

w.

rcl

Proces bieżącego monitorowania służyć będzie przygotowaniu corocznej informacji o realizacji

Strategii przez zespół do spraw wdrażania i monitorowania Strategii przy współpracy z podkomitetem

do spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego działającym przy Komitecie Koordynującym

Umowę Partnerstwa. Przy przygotowaniu informacji wykorzystane zostaną dane z corocznych

sprawozdań z realizacji programów operacyjnych (składanych zgodnie z przepisami rozporządzenia

UE dotyczącego okresu programowania 2014–2020). Informacja ta, po przyjęciu przez zarządy

województw małopolskiego i śląskiego, przekazywana jest do ministra właściwego do spraw rozwoju

regionalnego. Informacja ta służyć ma jako wkład do rocznej informacji o realizacji średniookresowej

strategii rozwoju kraju (Strategii Rozwoju Kraju 2020), przygotowywanej przez ministra właściwego

do spraw rozwoju regionalnego.

ww

Co cztery lata sporządzany jest okresowy raport z realizacji Strategii, który stanowi podstawę do

strategicznego monitorowania stopnia osiągania jej celów. W swoim podstawowym zakresie

okresowy raport zawiera przynajmniej

- opis uwarunkowań i ich zmian istotnych z punktu widzenia oceny postępu w realizacji celów

Strategii,

- działania podjęte w celu realizacji Strategii, ze wskazaniem źródeł finansowania tych działań,

- postęp w realizacji celów Strategii na podstawie wskaźników monitorowania,

- przedstawienie i ocenę realizowanych projektów kluczowych wpisujących się w kierunki

interwencji Strategii,

- wnioski wraz z prognozą możliwości osiągnięcia zakładanych celów Strategii,

- rekomendacje, np. dotyczące potrzeby przeprowadzenia ewaluacji lub innych pogłębionych

analiz we wskazanych obszarach.

Raport jest przygotowywany przez zarządy województw przy współpracy z ministrem właściwym do

spraw rozwoju regionalnego, a następnie przekazywany do Komitetu Koordynacyjnego do Spraw

Polityki Rozwoju, który na jego podstawie może formułować rekomendacje w zakresie ewentualnej

aktualizacji Strategii lub instrumentów realizacyjnych (kontraktu terytorialnego i programów

operacyjnych). Wyniki raportu są także uwzględniane w raporcie o rozwoju społeczno-gospodarczym,

regionalnym oraz przestrzennym przygotowywanym przez ministra właściwego do spraw rozwoju

regionalnego co cztery lata.

Ewaluacja

v.p

l

Za realizację procesu ewaluacji odpowiada zarówno minister właściwy do spraw rozwoju

regionalnego, jak i zarządy województw małopolskiego i śląskiego. Minister właściwy do spraw

rozwoju regionalnego odpowiada za przeprowadzenie ewaluacji o charakterze horyzontalnym, w tym

dotyczących rozwoju regionalnego na poziomie subkrajowym – ponadregionalnym. Ponadto minister

właściwy do spraw rozwoju regionalnego odpowiada za ewaluację w ramach poszczególnych

krajowych programów operacyjnych, które stanowić będą potencjalne źródła finansowania Strategii.

W związku z tym ewaluacje te powinny uwzględniać ocenę działań służących realizacji celów Strategii.

.go

Zarządy województw odpowiadają za przeprowadzanie ewaluacji realizacji Strategii przy

wykorzystaniu działalności regionalnych obserwatoriów terytorialnych oraz innych regionalnych

ośrodków badawczych. Ponadto zarządy województw odpowiadają za przeprowadzanie realizacji

ewaluacji regionalnych programów operacyjnych, które to ewaluacje powinny uwzględniać założenia

Strategii.

Zarówno minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego, jak i zarządy województw zobowiązane

są do uzgadniania zakresu realizowanej ewaluacji Strategii oraz wzajemnego przekazywania raportów

ze zlecanych przez nich badań ewaluacyjnych istotnych dla realizacji celów Strategii. Raporty

stanowią podstawę do formułowania przez zarządy województw i ministra właściwego do spraw

rozwoju regionalnego wniosków dotyczących zmian w sposobie realizacji celów Strategii.

ww

w.

rcl

Raporty ewaluacyjne są przekazywane w szczególności Komitetowi Koordynacyjnemu do Spraw

Polityki Rozwoju oraz podkomitetowi do spraw rozwoju regionalnego i wymiaru terytorialnego.

Raporty są podstawą dla komitetów do wydawania zaleceń lub rekomendacji zmian w instrumentach

realizacyjnych Strategii w celu podniesienia skuteczności i efektywności działań przyczyniających się

do osiągania jej celów.