PL
Uchwała Nr 7 Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2013 r. w sprawie Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki "Dynamiczna Polska 2020"
Table of Provisions (6)
Statutory Text (6 Articles)
§ 1. Przyjmuje się Strategię Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”, stanowiącą załącznik do uchwały.
ww
w.
rcl
§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
1)
Prezes Rady Ministrów: D. Tusk
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644
oraz z 2012 r. poz. 1237.
Załącznik
Poz. 73
– Informacja o wynikach przeprowadzonych konsultacji
społecznych SIEG
.go
Konsultacje społeczne trwały od 23 lutego do 30 marca 2011 r. Informacja o konsultacjach, poza
formalnym zaproszeniem do wyrażenia uwag, ukazała się w dzienniku Rzeczpospolita z 3 marca
2011 r. W ramach konsultacji odbyło się również w siedzibie MG spotkanie z partnerami społecznymi.
W konsultacjach wzięło ogółem udział ok. 30 podmiotów. Uwagi wpłynęły m.in. z urzędów
marszałkowskich (11 odpowiedzi), urzędów miast (2), organizacji pracodawców (3), ogólnopolskich
związków zawodowych (1), izb branżowych (1), a także instytucji naukowych, stowarzyszeń. W jednym
przypadku uwagę zgłosiła osoba prywatna.
w.
rcl
Zgodnie z oczekiwaniami, najwięcej zbieżności w zgłaszanych uwagach stwierdzono
w odpowiedziach urzędów marszałkowskich. Zwracano przede wszystkim uwagę na niepełną zgodność
projektu z ustawą z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Podkreślano
najczęściej niewystarczające uwzględnienie trendów rozwojowych, wymiaru terytorialnego (w tym
interwencji w ujęciu wojewódzkim lub co najmniej terytorialnym) oraz informacji na temat środków
finansowych przeznaczonych na realizacje Strategii... . W kontekście trendów (i scenariuszy rozwoju)
postulowano m.in. wykorzystanie wyników Foresightu Polska 2020 oraz Foresightu Kadr Nowoczesnej
Gospodarki. W odniesieniu do wymiaru terytorialnego podkreślano, iż Strategia…
nie posiada zaadresowanych działań, które miałyby na celu m.in. wykorzystanie terytorialnie
zróżnicowanych potencjałów rozwojowych, czy też aktywne przeciwdziałanie marginalizacji najsłabiej
rozwijających się regionów oraz ograniczenie dysproporcji rozwojowych między poszczególnymi
województwami.
Niektórzy autorzy uwag stwierdzili brak jednoznacznie określonego podziału zadań
w systemie realizacji Strategii… . Akcentowano w tym kontekście konieczność uwzględnienia roli
Ministerstwa Gospodarki, Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwa Finansów oraz
samorządów województw. Postulowano wyraźne włączenie regionów do systemu realizacji Strategii...
(wdrażania, monitorowania i oceny).
Kolejną uwagą, zgłaszaną przez regiony była nadmiernie rozbudowana struktura dokumentu
(wyodrębnienie odpowiednio: celu głównego, celów operacyjnych, obszarów priorytetowych, kierunków
interwencji). Wspomniano również, iż należy określić mechanizmy koordynacji realizacji Strategii....
Z uwagą tą wiązał się również postulat doprecyzowania systemu wdrażania.
ww
W uwagach do projektu sygnalizowano pokrywanie się zakresu przedmiotowego projektu
z zakresami innych strategii zintegrowanych. Sugerowano przy tym potrzebę zachowania lepszej
komplementarności (rezygnując z omawiania części obszarów, np. transportu, zwłaszcza w części
dotyczącej planowanej interwencji) lub jednoznacznego wskazania na strategię wiodącą w danym
obszarze. Z drugiej strony pojawiał się zarzut braku spójności dokumentu z innymi strategiami
zintegrowanymi.
Część komentarzy dotyczyła zbyt dużej objętości Strategii.... Niektóre z instytucji uznały to za rzecz
uniemożliwiającą dalszą merytoryczną ocenę zapisów zawartych w projekcie. Zwracano również uwagę
na problem struktury dokumentu – w niektórych obszarach projekt zawierał daleko idące uproszczenia,
podczas gdy w innych jego zapisy charakteryzowały się znaczną szczegółowością i dbałością
v.p
l
o odpowiedni kontekst informacyjny. Ponadto zarzucono, iż dokument nie jest przejrzysty, co utrudnia
jego odbiór. Wskazano na konieczność uporządkowania treści, wyszczególnienia kwestii
najistotniejszych, z zachowaniem logicznych powiązań i spójności dokumentu. Wskazywano w tym
względzie na konieczność potraktowania innowacyjności jako głównego nurtu Strategii... .
Sygnalizowano, że Strategia… obejmuje zbyt szeroki zakres przedmiotowy. Zwracano uwagę, iż dla
osiągnięcia wyznaczonych celów niezbędne jest skoncentrowanie zasobów finansowych
i organizacyjnych na wybranych obszarach tematycznych, podmiotach czy nawet obszarach
terytorialnych.
.go
W opozycji do postulatu zalecającego uproszczenie i priorytetyzację Strategii…, zgłoszono konieczność
uszczegółowienia niektórych kwestii, np. analiz sektorowych dotyczących innowacyjności. Zwrócono
zwłaszcza uwagę na kwestie związanie ze współpracą pomiędzy przedsiębiorstwami a sektorem B+R.
W uwagach wskazano, iż Strategia… enumeratywnie określa zakładane działania w ramach kierunków
interwencji prowadzące do realizacji wyznaczonych celów. Wg autorów tych uwag niesie to ryzyko
niemożności uzupełnienia ich o przedsięwzięcia nieujęte w opracowaniu. Takie podejście uniemożliwia
adaptacyjną reakcję do zmian w otoczeniu społecznym i gospodarczym.
w.
rcl
Partnerzy społeczni zwracali również uwagę na kwestię aktualności danych, ich kompletności oraz
adekwatności do potrzeb projektu, np. w odniesieniu do raportów oraz publikacji analitycznych
prezentujących pozycję Polski w różnorodnych rankingach związanych z konkurencyjnością, łatwością
prowadzenia biznesu lub innowacyjnością. Postulowano ograniczenie zbędnych danych, które nie
wnoszą wartości dodanej do opracowania.
Uwagi dotyczyły również konstrukcji analizy SWOT. Komentarze najczęściej zwracały uwagę na błędne
zaszeregowanie poszczególnych czynników do odpowiednich kategorii (np. mylenie silnych stron
z szansami, a słabych z zagrożeniami). Proponowano również rezygnację z niektórych elementów
analizowanych w tabeli SWOT.
W zakresie Diagnozy postulowano zmiany, mające na celu doprecyzowanie jej zapisów. Komentarze
i uwagi dotyczyły m.in. uzupełnienia tej części opracowania o informacje dotyczące: przynależności
i uczestnictwa przedsiębiorstw w zrzeszeniach, organizacjach, stowarzyszeniach – tego typu formy
mają fundamentalne znaczenie w przypadku pośredniego oddziaływania na gospodarkę; roli zmiany
klimatu oraz zmian demograficznych, jako czynników bezpośrednio oddziałujących na gospodarkę,
które nie zostały odpowiednio uwzględnione w projekcie; kwestii ról jakie odgrywają mikroprzedsiębiorstwa oraz ich wpływu na gospodarkę.
ww
W uwagach postulowano rozszerzenie opisu poszczególnych Obszarów priorytetowych lub też wręcz
przeciwnie – skondensowanie nadmiernie rozbudowanych opisów celów.
Odniesiono
się
również
do
mierników
monitorowania
realizacji
Strategii…
W niektórych uwagach sugerowano zwiększenie liczby wskaźników, np. w odniesieniu do efektywności
sektora nauki.
Wskazano na brak zdefiniowania bardzo istotnego czynnika, jakim jest kultura innowacyjności.
Podkreślano, iż do strategii innowacji należy włączyć całe społeczeństwo. Niezbędne jest
uzmysłowienie instytucjom, firmom, uczelniom, organizacjom społecznym i obywatelom konieczności
ich uczestnictwa w realizacji Strategii… Wskazywano również na wartość wspólnych działań (innowacje
mogą powstawać w każdym miejscu i dziedzinie życia jako odpowiedź na praktyczne potrzeby).
v.p
l
Wyrażano wątpliwości co do tezy, iż zbyt duży poziom wsparcia publicznego na rzecz innowacji
zniechęca sektor prywatny do finansowania B+R. Wskazywano, iż postulat zwiększenia wydatków
publicznych na B+R oraz na innowacje powinien być powiązany ze zmianą polityki innowacyjnej
państwa na bardziej prorynkową. Postulowano wprowadzenie mechanizmów i rozwiązań systemowych
w sferze nauki i B+R. Wskazano również na wiodącą rolę sektora prywatnego w finansowaniu
działalności badawczo-rozwojowej, tak jak to się dzieje w krajach wysoko rozwiniętych. Niektóre uwagi
sugerowały, że zbyt mały nacisk położono na transfer wiedzy pomiędzy przedsiębiorstwami oraz że
niewystarczająco potraktowano problem komercjalizacji prac naukowych i ich wdrożeń.
.go
Niektóre komentarze wskazywały na potrzebę wprowadzenia spójnego i ujednoliconego systemu
monitorowania w oparciu o wdrażane w regionach Regionalne Strategie Innowacji. Taka konstrukcja
powinna umożliwić otrzymywanie uporządkowanych i cyklicznych danych, które dadzą wiarygodny
obraz stanu polskiej innowacyjności. W uwagach wskazywano, że w dokumencie nie określono
sposobu mierzenia efektów wdrożenia Strategii... oraz nie wskazano instytucji odpowiedzialnej za
monitoring. Stwierdzono, iż zaprezentowany „System sprawozdawczości i monitorowania” ogranicza się
jedynie do pokazania katalogu wskaźników, niejednokrotnie bez podania wartości bazowych i/lub
docelowych. Podnoszono również fakt, iż jedynie 25 z 65 zaprezentowanych wskaźników będzie
obligatoryjnie monitorowanych. Uwagi dotyczące wskaźników szły również w drugą stronę
sygnalizowano konieczność skupienia się na kluczowych miernikach.
w.
rcl
Wśród pozytywnych uwag i komentarzy zwrócono m.in. uwagę na akcentowane w projekcie
zwiększenie roli technologii ogólnego zastosowania, podnoszącej konkurencyjność wielu sektorów.
Z aprobatą odniesiono się również do zapisów mówiących o konieczności zwiększenia i poszerzenia roli
uczelni wyższych, które powinny dostosować swoją ofertę do aktualnych potrzeb rynkowych.
Ponadto podkreślono, iż Strategia… odnosi się bezpośrednio do fenomenu polityki rozwoju
gospodarczego opartej o klastry. Sposób ujęcia tego zagadnienia jest zgodny z punktem widzenia
Komisji Europejskiej, która kładzie nacisk na rozwiązania innowacyjne, które powinny być efektem
kooperacji w ramach klastrów.
ww
W niektórych uwagach z aprobatą spotkał się sposób zdefiniowania w Strategii… wizji, celu
strategicznego, a także zasad horyzontalnych. Podkreślano, iż zaprezentowana w dokumencie wizja
dobrze oddaje zdiagnozowane problemy, a wdrożenie strategii ma opierać się na silnych stronach
i szansach. Wskazano, iż efektem zaplanowanej interwencji powinno być ograniczenie słabości
i polskiej gospodarki i zagrożeń przed nią stojących. Ponadto wielokrotnie podkreślano, iż Strategia…
stanowi dobry pod względem warsztatowym dokument o charakterze strategicznym. Z uznaniem
komentowano również sposób jego konstrukcji – tzn. wyróżnienia części diagnostycznej oraz części
prognostycznej wraz z dobrym zdefiniowaniem i opisaniem poszczególnych interwencji oraz obszarów
działania. Część uwag zawierała wysoką ocenę diagnozy sytuacji, w tym obecnego stanu
innowacyjności.
W kontekście całego procesu przygotowania dokumentów strategicznych – pojawiły się opinie
dotyczące braku skorelowania harmonogramów prac nad Długo- oraz Średniookresową Strategią
Rozwoju Kraju oraz pozostałymi strategiami zintegrowanymi. Uwagi dotyczyły zwłaszcza możliwości
wystąpienia ryzyka braku spójności między strategiami zintegrowanymi a strategiami wyższego rzędu.
załącznik nr 12. Projekt został przyjęty wraz z materiałem dodatkowym „Planowanie w układzie zadaniowym na rok 2013”.
v.p
l
głównego Strategii… (m.in. przemysły kreatywne, zrównoważone budownictwo, efektywne
wykorzystanie zasobów).
Określenie ram finansowych dla Strategii… jest spójne z projekcją zaprezentowaną w Wieloletnim
Planie Finansowym Państwa 2012–2015 (dla wskazanej perspektywy czasowej). Strategia
innowacyjności i efektywności gospodarki jest dominująca dla obszaru strategicznego Innowacyjność,
dla którego wskazano 4 priorytety rozwojowe, tj.: (1) Poprawa warunków makroekonomicznych, (2)
Stymulowanie rozwoju przedsiębiorczości oraz tworzenia nowych miejsc pracy, (3) Stymulowanie
innowacyjności w gospodarce, (4) Wzmocnienie konkurencyjności gospodarki i nauki polskiej w skali
międzynarodowej, oraz przyporządkowano 2 funkcje rozwojowe, tj. funkcję 6. Polityka gospodarcza
kraju oraz funkcję 10. Nauka polska.
.go
Działania związane z wydatkami na komercjalizację projektów badawczych, pobudzanie współpracy
między sektorami nauki i gospodarki będą w ogromnej większości finansowane ze środków
pozabudżetowych. Już obecnie popyt na projekty naukowe wśród funduszy inwestycyjnych i wartość
posiadanych przez te fundusze środków jest większy niż przewidywana wartość projektów badawczych
nadających się do komercjalizacji poprzez fundusze inwestycyjne i inne dostępne mechanizmy
finansowe.
w.
rcl
Generalnie, rosnące nakłady na działalność badawczo-rozwojową to efekt nie tylko większych nakładów
budżetowych na ten cel, co związane będzie ze zwiększającą się wagą tej materii w polityce
gospodarczej rządu. Będą one także konsekwencją przewidywanej zmiany paradygmatu polityki
spójności, pozwalającej na zwiększenie inwestycji w obszarze badań i innowacji, a także wzrostu
znaczenia dla przedsiębiorstw badań i innowacji jako źródeł przewagi konkurencyjnej. Jednocześnie
obciążenia budżetu państwa z tego tytułu nie będą rosnąć w podobnym tempie, co będzie związane ze
zmianą struktury finansowania nakładów na B+R w perspektywie czasowej Strategii… Polityka rządu
zachęcająca do zwiększania nakładów prywatnych na działalność B+R powinna doprowadzić do
osiągnięcia 35% jego udziału w nakładach ogółem w 2014 r. i 50% w 2020 r. Źródła poprawy
wskaźników, ale też wymiernych zmian w naszej gospodarce, upatrywać należy w inwestycjach
prywatnych w sektor ICT oraz nowoczesnych technologii, zgodnie z zasadą większej produktywności
ekonomicznej w środowisku otwartej wymiany wiedzy, otwartej innowacji.
Tabela Prognozowany poziom wielkości krajowych nakładów na działalność badawczo-rozwojową
w latach 2011–2020 (% PKB)98
Lata
% udział
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
0,75
0,80
0,83
0,86
0,93
1,07
1,21
1,33
1,57
1,70
ww
Źródło: MNiSW
98 Krajowy Program Reform na rzecz realizacji strategii „Europa 2020”. Aktualizacja 2012/2013 – przyjęty przez RM
25 kwietnia 2012 r., str. 11.
w.
rcl
Strategia
innowacyjności i
efektywności
gospodarki
Strategia
rozwoju
kapitału
ludzkiego
Europejski program walki z
ubóstwem
Europejska agenda cyfrowa
Program na rzecz nowych
umiejętności i zatrudnienia
Polityka przemysłowa w dobie
globalizacji
Unia innowacji
Młodzież w drodze
Europa efektywnie korzystająca
z zasobów
Small Business Act
Single Market Act
Strategia
rozwoju
transportu
Bezpieczeństwo
energetyczne
i środowisko
Krajowy Program Reform
95
Sprawne
państwo
Strategia rozwoju
kapitału
społecznego
Strategia
Rozwoju
Systemu
Bezpieczeństwa
Narodowego RP
Strategia
zrównoważoneg
o rozwoju wsi
i rolnictwa
v.p
l
Krajowa strategia
rozwoju
regionalnego
(KSRR)
.go
Średniookresowa strategia rozwoju kraju
Koncepcja
przestrzennego
zagospodarowania
kraju (KPZK)
Monitor Polski
Inicjatywy flagowe
Europa 2020
Narodowa Strategia Spójności
(NSRO)
ww
v.p
l
BIBLIOGRAFIA
ww
w.
rcl
.go
1. Albury D., Fostering Innovation in Public Services, [w:] Public Money and Management, Styczeń 2005 r.
2. Alińska, A., Diagnoza stanu sektora funduszy pożyczkowych w Polsce według stanu na 31.12.2010 r.
3. Analiza funkcjonowania infrastruktury finansowego wspierania polskiego eksportu (KUKE i BGK)
w latach 2000-2009, ze szczególnym uwzględnieniem eksportu realizowanego na rynki o
podwyższonym ryzyku oraz eksportu MŚP, ekspertyza wykonana na zamówienie Departamentu Analiz i
Prognoz Ministerstwa Gospodarki, IBRKK, Warszawa, grudzień 2010
4. Analiza zmian rentowności sprzedaży w grupie eksporterów wyspecjalizowanych na tle podstawowych
uwarunkowań działalności eksportowej w latach 2007-2010, w przekroju kwartalnym, opracowanie
wykonane dla Departamentu Analiz i Prognoz Ministerstwa Gospodarki, IBRKK, Warszawa, listopad
2010
5. BAEL (Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności)
6. Balcerzak A., Efektywność systemu instytucjonalnego a potencjał gospodarki opartej na wiedzy, [w:]
Ekonomista 6/2009
7. Bank Światowy, Common Misconceptions About Doing Business, na www.doingbusiness.org
8. Bank Światowy, raporty Doing business, na www.doingbusiness.org
9. BCG Consumer Sentiment Barometer, September 2009 r.
10. Białowolski P., Portfel należności polskich firm, Krajowy Rejestr Długów, Poznań-Wrocław, października
2010 r.
11. Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych, Metaewaluacja badań dotyczących oceny kryteriów
wyboru projektów w programach operacyjnych współfinansowanych z funduszy europejskich w Polsce
w perspektywie 2007-2013, Raport końcowy, Kraków 2011 r.
12. CASE-Doradcy Sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Raport z badania
Ewaluacja funkcjonowania systemu oceny i wyboru projektów w ramach PO IG – etap II – po
rozpoczęciu rund aplikacyjnych, Warszawa 2010 r.
13. Cieślik J., Internacjonalizacja polskich przedsiębiorstw. Aktualne tendencje – implikacje dla polityki
gospodarczej, Akademia L. Koźmińskiego. Centrum Przedsiębiorczości, Warszawa, listopad 2010
14. Competition Policy and the Informal Economy 2009, OECD, Genewa 2010
15. Cygler J., Kooperencja – nowy typ relacji między konkurentami, [w:] Organizacja i Kierowanie 2/2007
16. Czapiński J., Panek T. (red.), Diagnoza społeczna 2009 r.
17. Czarne Listy Barier , PKPP „Lewiatan”
18. Dąbrowska A., Janoś-Kresło M. (red) Konsumpcja w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, Polskie
Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007, s. 51
19. Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004r. w sprawie rynków
instrumentów finansowych (zmieniająca dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę
2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/22/EWG)
20. Dyrektywa 2006/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie
podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe
21. Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w latach 2006-2009, GUS, Warszawa 2010
22. Economic Freedom of the World 2012 Annual Report, www.fraserinstitute.org
23. Economic Surveys Poland – 2010, OECD, 2010
24. Ekspertyza dotycząca uwarunkowań społeczno-gospodarczych oraz systemu prawno-instytucjonalnego
wdrażania instrumentów inżynierii finansowej w Polsce Wschodniej, Policy & Action Group Uniconsult
Sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Warszawa, wrzesień 2010
25. Europa 2020 Flagship Initiative, Innovation Union, EC COM (2010) 546 Final
26. Geroski P., Markets for Technology: Knowledge, Innovation and Appropriability: w: Stoneman P., [w:]
Handbook of the Economics of Innovation and Technological Change, Blackwell, Oxford 1995
27. Górzyński M., Pander W., Koć P., Tworzenie związków kooperacyjnych między MŚP oraz MŚP i
instytucjami otoczenia biznesu, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2006
28. Gregory, B.T., Rutherford, M.W., Oswald, S., and Gardiner, L., An Empirical Investigation of the Growth
Cycle of Small Firm Financing, [w:] Journal of Small business Management 43(4) 2005, s. 382-393
29. GUS, Efektywność wykorzystania energii z latach 1997-2007
30. GUS, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2010, Warszawa 2010
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
31. Identyfikacja i delimitacja obszarów problemowych i strategicznej interwencji w Polsce, MRR, IBS,
Warszawa 2009
32. IE NBP, Sytuacja finansowa sektora gospodarstw domowych w I kwartale 2012 r., 21 sierpnia 2012 r.
33. Informacja kwartalna o sytuacji makroekonomicznej i stanie finansów publicznych październik 2010”
Ministerstwo Finansów, Warszawa 2010
34. Innowacyjność 2010, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, 2011 r.
35. Internationalisation of European SMEs, EC, EU, 2010
36. Kiełczewski D., Konsumpcja a perspektywy zrównoważonego rozwoju, Wydawnictwo Uniwersytetu
w Białymstoku, Białystok 2008
37. Kleiber M., Mądra Polska – Dekalog dla społeczeństwa wiedzy, umiejętności i przedsiębiorczości,
mimeo
38. Komunikat Komisji COM (2008) 400 - Zamówienia publiczne na rzecz poprawy stanu środowiska, str. 10
39. Kordel P., Kornecki J., Kowalczyk A., Krawczyk K., Pylak K., Wiktorowicz J., Inteligentne organizacje –
zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników, PARP, Warszawa 2010 r.
40. Kornecki J., Potencjał małych i średnich przedsiębiorstw w dziedzinie kreowania nowych produktów
innowacyjnych – rozwiązania proekologiczne, Grupa WYG - PDSB
41. Kotyński, Smuga, Ocena wskaźników strategii zintegrowanych (cząstkowych), IBRKK Ekspertyza
wykonana na zamówienie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Warszawa, październik 2010
42. Kotyński, Smuga, Prognoza kształtowania się wskaźników realizacji celów rozwojowych wyznaczonych
w podstawowych dokumentach strategicznych kraju, IBRKK Ekspertyza wykonana na zamówienie
Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Warszawa, październik 2010
43. Koźmiński A. K., Zarządzanie w warunkach niepewności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
2005
44. Krajowy Program Reform na rzecz realizacji strategii „Europa 2020”. Aktualizacja 2012/2013 – przyjęty
przez RM 25 kwietnia 2012 r.
45. Krajowy Rejestr Długów i Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych, Portfel należności polskich
przedsiębiorstw, wydania z 2012 r.
46. KSFP, Raport o stanie funduszy poręczeniowych w Polsce – stan na dzień 31.12.2010 r.
47. Kwieciński J. (red. nauk) Zdefiniowanie pojęcia delokalizacji oraz określenie sposobów badania
projektów pod kątem eliminowania przypadków delokalizacji, ze szczególnym uwzględnieniem projektów
realizowanych w ramach działania 4.5 Wsparcie inwestycji o dużym znaczeniu dla gospodarki
w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka, Ekspertyza przygotowana na zlecenie MRR przez
Europejskie Centrum Przedsiębiorczości, Warszawa, maj 2008
48. Marczewski K., O polskim eksporcie w dobie globalizacji, [w:] O kształtowaniu ładu ekonomicznego, red.
E. Mączyńska, Z.Sadowski, PTE, Warszawa 2008
49. Matusiak K. B., Kuciński J., Gryzik A. (red.), Foresight kadr nowoczesnej Gospodarki, PARP, Warszawa
2009
50. Matusiak K.B., Guliński J. (red.), Rekomendacje zmian w polskim systemie transferu technologii
i komercjalizacji wiedzy, Warszawa, 2010 r.
51. Mikołajczyk B., Kurczewska A., Fila J., Klastry na świecie. Studia przypadków, Difin, Warszawa 2009,
s.15–16
52. Ministerstwo Gospodarki, Departament Analiz i Prognoz, Analiza zróżnicowania regionalnego
aktywności inwestycyjnej sektora MŚP, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej,
lipiec 2010
53. Ministerstwo Gospodarki, Departament Analiz i Prognoz, Działalność instytucji bankowych w Polsce
w ujęciu regionalnym, IBnGR, Gdańsk 2011
54. Ministerstwo Gospodarki, Departament Analiz i Prognoz, Finansowanie innowacji w Polsce poza
systemem dotacji UE – podmioty, skala, przeznaczenie, ProOeconomia, Warszawa, 2011
55. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Ewaluacja ex-post Narodowego Planu Rozwoju 2004–2006,
Warszawa 2012
56. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Fundusze pomocowe Unii Europejskiej – doświadczenia
i perspektywy, 2007
57. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Wnioski z realizacji Polityki Spójności w świetle wyników prac
analityczno-ewaluacyjnych okresu 2004–2006, 2011
58. Nauka i technika w Polsce w 2008 roku, GUS, Warszawa 2010
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
59. Nauka i technika w Polsce w 2009 roku, GUS, Warszawa 2011
60. NBP, Informacja o kondycji sektora przedsiębiorstw ze szczególnym uwzględnieniem stanu koniunktury,
wydania z lat 2010–2012
61. NBP Rozwój systemu finansowego w Polsce w 2010 r., NBP 2011
62. Observatory of European SMEs 2002 – High-tech SMEs in Europe, European Commission 2003
63. Observatory of European SMEs, Flash Eurobarometer 196 – The Gallup Organization
64. OECD, EUROSTAT: Podręcznik Oslo, Paryż 2005, wersja polska, Warszawa 2008 r.
65. OECD, Attractiveness for Innovation, Location factors for international investment, 2011
66. OECD, Skills for Innovation and Research, 2011
67. OECD Competition Policy and the Informal Economy, 2009
68. OECD, Policy mix for innovation in Poland – key issues and recommendations, 2007
69. Oleński J., Nowoczesna infrastruktura informacyjna podstawą taniego i przyjaznego państwa
obywatelskiego. Program reformy infrastruktury informacyjnej państwa i strategii informatyzacji sektora
publicznego, MSWiA, Warszawa 2005
70. ONZ: People Matter, Civic Engagement in Public Governance, World Public Sector Report, ONZ, Nowy
Jork 2008r.
71. PARP, Badanie rynku wybranych usług wspierających rozwój przedsiębiorczości i innowacyjności
w Polsce - obszar „finansowanie zwrotne”, PARP 2010
72. Policy mix for innovation in Poland – key issues and recommendations, OECD, Genewa 2007
73. Polskie prawo podatkowe utrudnia życie przedsiębiorcom, [http://www.bankier.pl/wiadomosc/Polskieprawo-podatkowe-utrudnia-zycie-przedsiebiorcom-2208217.html], 25 listopada 2010
74. Potencjał MŚP w dziedzinie kreowania nowych produktów innowacyjnych – rozwiązania proekologiczne,
GfK, PBDG na zlecenie PARP, 2009
75. Plawgo B. (red. nauk) Raport Rozwój struktur klastrowych w Polsce Wschodniej, Ekspertyza na zlecenie
MRR, Warszawa, grudzień 2008
76. Płowiec U., Refleksje o innowacyjności Polski w perspektywie 2020 r., [w:] Ekonomista 5/2010
77. Polskie Stowarzyszenie Funduszy Pożyczkowych, Fundusze Pożyczkowe w Polsce wspierające mikro,
małe i średnie przedsiębiorstwa według stanu na 30 czerwca 2009 roku, Raport Nr 12/2009
78. Pro Inno Europe, Inno-Metrics, Innovation Union Scoreboard 2010, The innovation union's performance
scoreboard for research and innovation, 1 February 2011
79. Przeprowadzenie ewaluacji procesu wdrażania Regionalnych Strategii Innowacji 15 regionów Polski pod
kątem implementacji projektów wynikających ze strategii, Raport końcowy, WYG International na
zlecenie PARP, Warszawa, 2006 r.
80. Raport Identyfikacja i delimitacja obszarów problemowych i strategicznej interwencji w Polsce,
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa 2009
81. Raport Polska 2030. Wyzwania rozwojowe, Warszawa 2008
82. Raport: Bariery współpracy przedsiębiorców i ośrodków naukowych, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa
Wyższego, Departament Wdrożeń i Innowacji, listopad 2006.
83. Ratajczak-Mrozek M. (red.), Kooperacja polskich przedsiębiorstw, Opracowanie wykonane dla
Departamentu Analiz i Prognoz Ministerstwa Gospodarki, Poznań, grudzień 2010
84. Ratajczak-Mrozek M., Sieci biznesowe a przewaga konkurencyjna przedsiębiorstw zaawansowanych
technologii na rynkach zagranicznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań
2010
85. Rekomendacje Komisji Nadzoru Finansowego dotyczące zasad udzielania kredytów i polityki kredytowej
86. Roche C., Grevler C., Schulte A., Winning the recovering consumer in mature markets, 15 December
2009
http://publications.bcg.com/consumer_winning_the_recovering_consumer_in_mature_markets?Chapter
=2
87. Rogut A., Piasecki B., Główne kierunki polskiej innowacyjności. Podstawowe czynniki warunkujące
kreowanie i powstawanie innowacji, Opracowanie na zlecenie Departamentu Koordynacji Polityki
Strukturalnej Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Łódź, wrzesień 2010
88. RPP NBP, Raport o inflacji, wydania z 2012 r.
89. Schwab K., Porter M.E. (red.), The Global Competitiveness Report 2010-2011, World Economic Forum,
Genewa 2011
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
90. Skills supply and demand in Europe, Medium-term forecast up to 2020, The European Centre for the
Development of Vocational Training (Cedefop), Luxembourg: Publications Office of the European Union,
2010
91. Stiglitz, J., Weiss, A., Credit Rationing in Markets with Imperfect Information, [w:] American Economy
Review, vol. 71, nr 3, 393–410, 1981
92. Strzyżewska M., Współpraca konkurentów w grupie polskich małych i średnich przedsiębiorstw, [w:]
Problemy Zarządzania, 2008 nr 2, s. 80–83
93. Study on the representativeness of business organisations for SMEs in the European Union
http://ec.europa.eu/enterprise/enterprise_policy/analysis/observatory_en.htm
94. Sztandar-Sztanderska U. (red.), Kwalifikacje dla potrzeb pracodawców Raport końcowy, część projektu
Kwalifikacje dla potrzeb pracodawców realizowanego przez PKPP Lewiatan, Warszawa, czerwiec 2010
95. Trendy rozwojowe sektora MŚP w ocenie przedsiębiorców w drugiej połowie 2011 r., MG, Nr 2/2011
96. UKNF, Raport o funkcjonowaniu polskiego rynku finansowego w ujęciu międzysektorowym, 2011
97. Ustawa z dnia 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników
i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 125, poz. 1035 oraz z 2010 r. Nr 219, poz. 1445)
98. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r.
Nr 69, poz. 415, z późn. zm.)
99. Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o formach opieki nad dziećmi do lat 3 (Dz. U. Nr 45, poz. 235)
100. Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84,
poz. 712, z późn. zm.)
101. Ustawa z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 209,
poz. 1320)
102. Wieloletni Plan Finansowy Państwa 2012-2015 – Załącznik do uchwały nr 71 Rady Ministrów z dnia
8 maja 2012 r.
103. Włosiński K., Szerenos A. M., Klastry wysokotechnologiczne na Mazowszu – wyniki badań, [w:]
Organizacja i Kierowanie 3/2006
104. Współpraca firm z sektorem edukacji, Raport z badania, część projektu Kwalifikacje dla potrzeb
pracodawców, realizowanego przez PKPP Lewiatan, KPMG
105. Zerka P., Innowacyjna administracja – oksymoron czy nowy standard?, DemosEUROPA, Warszawa,
kwiecień 2011
BRIC
COIE
CPI
EIS
EMAS
EPO
ETS
FNP
GPW
GUS
ICT
w.
rcl
IOB
IUS
jst
KE
KPO
Rozwinięcie
Agencja Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa
Strategia Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko
Badania i rozwój
Badania, rozwój i innowacje
Bank Gospodarstwa Krajowego
Obsługa procesów biznesowych (ang. Business Process
Outsourcing)
Brazylia, Rosja, Chiny, Indie
Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów
Wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (ang. Consumer
Price Index)
European Innovation Scoreboard
Wspólnotowy system eko-zarządzania i audytu (ang. EcoManagement and Audit Scheme)
Europejski Urząd Patentowy (ang. European Patent Office)
Handel emisjami zanieczyszczeń (ang. Emmissions Trading
System)
Fundacja na rzecz Nauki Polskiej
Giełda Papierów Wartościowych
Główny Urząd Statystyczny
Technologie informacyjne i komunikacyjne (ang. information and
communications technology)
Instytucje otoczenia biznesu
Innovation Union Scoreboard
Jednostki samorządu terytorialnego
Komisja Europejska
Zaawansowane usługi bazujące na wiedzy specjalistycznej (ang.
Knowledge Process Outsourcing)
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
Krajowe Stowarzyszenie Funduszy Poręczeniowych
Krajowa strategia rozwoju regionalnego 2010-2020: regiony,
miasta, obszary wiejskie
Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych
Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji
Ministerstwo Edukacji Narodowej
Ministerstwo Finansów
Ministerstwo Gospodarki
Ministerstwo Infrastruktury
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego
Ministerstwo Sprawiedliwości
Ministerstwo Sportu i Turystyki
Ministerstwo Skarbu Państwa
Ministerstwo Spraw Zagranicznych
Ministerstwo Środowiska
Małe i średnie przedsiębiorstwa
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju
Narodowe Centrum Nauki
.go
Skrót
ARiMR
BEiŚ
B+R
B+R+I
BGK
BPO
v.p
l
WYKAZ UŻYWANYCH SKRÓTÓW
KPRM
KSFP
KSRR
ww
KUKE
MAC
MEN
MF
MG
MI
MKiDN
MNiSW
MPiPS
MRR
MS
MSiT
MSP
MSZ
MŚ
MŚP
NCBiR
NCN
OZE
PARP
PPP
PSFP
RCL
SII
Odnawialne Źródła Energii
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości
Partnerstwo publiczno-prywatne
Polskie Stowarzyszenie Funduszy Pożyczkowych
Rządowe Centrum Legislacji
Sumaryczny Wskaźnik Innowacyjności (ang. Summary Innovation
Index)
Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki
Strategia rozwoju kapitału ludzkiego
Stowarzyszenie Organizatorów Ośrodków Innowacji i
Przedsiębiorczości w Polsce
Strategia rozwoju kapitału społecznego
Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP
Strategia rozwoju transportu
Wspólne centra usługowe (ang. Shared Service Centre)
Strategia Sprawne państwo
Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa
Unia Europejska
Urząd Komisji Nadzoru Finansowego
Urząd Patentowy RP
Urząd Zamówień Publicznych
Związek Banków Polskich
Zarząd Województwa
ww
w.
rcl
SRKS
SRSBN RP
SRT
SSC
SSP
SZRWRiR
UE
UKNF
UPRP
UZP
ZBP
ZW
.go
SIEG
SRKL
SOOIPP
Poz. 73
v.p
l
v.p
l
Elektronicznie
podpisany przez
Grzegorz Paczowski
Data: 2013.02.13
14:39:22 +01'00'
MONITOR POLSKI
v.p
l
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 13 lutego 2013 r.
Poz. 73
UCHWAŁA Nr 7
RADY MINISTRÓW
.go
z dnia 15 stycznia 2013 r.
w sprawie Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”
Na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.
Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje
Załącznik
Załącznik do uchwały nr 7 Rady Ministrów
do uchwały
nr 72013 r. (poz. 73)
z dnia 15 stycznia
Rady Ministrów
z dnia 15 stycznia 2013 r.
v.p
l
Monitor Polski
ww
w.
rcl
.go
Ministerstwo Gospodarki
Warszawa, styczeń 2013 r.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
v.p
l
WPROWADZENIE
Doświadczenia ośmiu lat uczestnictwa Polski w Unii Europejskiej pokazują, że właściwe określanie
celów rozwojowych i zapewnienie możliwości ich realizacji nie jest, jak jeszcze do niedawna
powszechnie sądzono, jedynie funkcją ilości dostępnych środków finansowych. Ważnym, obok środków
finansowych, a w dłuższej perspektywie nawet daleko bardziej istotnym czynnikiem, decydującym o
rozwoju kraju, jest funkcjonowanie systemu zarządzania w sektorze publicznym. Sposób i jakość
funkcjonowania tego systemu jako całości oraz na poszczególnych szczeblach zarządzania decyduje w
dużej mierze o zdolności do odpowiedniego reagowania państwa czy też regionu (a tak naprawdę klasy
politycznej i instytucji publicznych) na strategiczne wyzwania pojawiające się we współczesnym świecie.
w.
rcl
.go
W 2009 r. rząd Polski zaprezentował Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski z intencją
zwiększenia skuteczności programowania i wdrażania polityki rozwoju oraz podniesienia jakości
funkcjonowania instytucji publicznych. W tym samym roku na jego podstawie rząd przyjął również Plan
uporządkowania strategii rozwoju, ograniczając do dziewięciu liczbę dokumentów strategicznych
realizujących średnio- i długookresową strategię rozwoju kraju. Pośród tych dokumentów znalazła się
Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020” (zwana dalej
Strategią…), dla której jako koordynatora wskazano Ministra Gospodarki1. Pozostałe dokumenty z tej
grupy to: Strategia rozwoju kapitału ludzkiego (SRKL), Strategia rozwoju transportu (SRT), Strategia
Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko (BEiŚ), Strategia Sprawne Państwo (SSP), Strategia
rozwoju kapitału społecznego (SRKS), Krajowa strategia rozwoju regionalnego 2010-2020: regiony,
miasta, obszary wiejskie (KSRR), Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP (SRSBN
RP), Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa (SZRWRiR). Plan uporządkowania…
określił także zakres tematyczny Strategii..., który stanowią następujące zagadnienia: stabilne podstawy
makroekonomiczne rozwoju, rynek finansowy, przyjazne środowisko dla przedsiębiorczości, rozwój
usług, rozwój sektorów przemysłu i budownictwa, innowacyjność, społeczeństwo informacyjne, eksport i
promocja gospodarki. Ramy dla strategii zintegrowanych wyznacza również ustawa z dnia 6 grudnia
2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.).
ww
Strategia… jest ściśle powiązana z innymi krajowymi i unijnymi dokumentami o charakterze
strategicznym. Należą do nich: Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju (DSRK), Strategia Rozwoju
Kraju 2020. Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo (SRK 2020),
Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (KPZK), Narodowa Strategia Spójności,
Krajowy Program Reform (KPR), pozostałe strategie zintegrowane oraz Strategia Europa 2020.
Spójność celów Strategii… z celami poszczególnych strategii ramowych gwarantuje właściwą realizację
polityki gospodarczej w dążeniu do osiągnięcia założonej wizji. Podstawą systemową dla krajowych
dokumentów strategicznych jest ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki
rozwoju z 6 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.), która ustala ich układ,
hierarchię (art. 9 i 14a ustawy), podstawowe elementy (art. 10, 12a, 13 i 14b) oraz zasady realizacyjne
(rozdziały 3 i 5 ustawy). Zgodnie z jej założeniami Strategia… będzie wdrażana za pomocą programów
operacyjnych i rozwoju, w szczególności Programu Rozwoju Przedsiębiorstw.
Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki bezpośrednio wpisuje się w priorytet unijnej
strategii rozwoju Europa 2020, którym jest inteligentny, zrównoważony rozwój sprzyjający włączeniu
społecznemu. Jest to zbieżne z celem głównym Strategii... Poszczególne działania zawarte w
Strategii... również bezpośrednio przyczynią się do realizacji celów Europy 2020, m.in. osiągnięcia
poziomu inwestycji w działalność badawczo-rozwojową równego 3% PKB (dla Polski 1,7%).
W swej konstrukcji strategia Europa 2020 opiera się na siedmiu projektach przewodnich, z których
najbliższym Strategii... jest Unia Innowacji. Jej założenia są zbieżne z celami Strategii... w zakresie
1 Minister Gospodarki jest ponadto koordynatorem Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko.
v.p
l
tworzenia gospodarki opartej na wiedzy poprzez zwiększanie potencjału naukowego, tworzenia
zintegrowanej infrastruktury badawczej, podwyższania poziomu kształcenia i e-umiejętności,
zwiększania mobilności kadr naukowych czy wspierania MŚP o dużym potencjale rozwoju oraz
komercjalizacji wynalazków i innowacji.
Kolejną inicjatywą jest Europejska agenda cyfrowa, która zakłada osiągnięcie trwałych korzyści
ekonomicznych i społecznych z jednolitego rynku cyfrowego w oparciu o szybki Internet oraz
interoperacyjne aplikacje. Odzwierciedleniem strategicznych działań Agendy w Strategii... jest
wykorzystanie potencjałów technologii informacyjno-komunikacyjnych w działalności obywateli,
przedsiębiorstw i służb publicznych, co przyczyni się do wzrostu innowacyjności, wzrostu
gospodarczego oraz poprawy jakości życia codziennego.
.go
Polityka przemysłowa w erze globalizacji wspiera silną, zdywersyfikowaną i konkurencyjną bazę
przemysłową w Europie, oferującą dobrze płatne miejsca pracy. Nowoczesna polityka przemysłowa
wspiera przedsiębiorczość, wpływa na poprawę konkurencyjności przemysłu i usług, dąży do
maksymalizacji korzyści z globalizacji i tworzy gospodarkę przyjazną środowisku. W Strategii... znajduje
swoje odzwierciedlenie w poprawie warunków funkcjonowania przedsiębiorstw (m.in. dostęp do
kapitału), wspieraniu innowacji, umiędzynarodowieniu polskiej gospodarki i przechodzeniu na „bardziej
zieloną ścieżkę”.
w.
rcl
Europa efektywnie korzystająca z zasobów dąży do uniezależnienia wzrostu gospodarczego od
wykorzystania zasobów dzięki przejściu na niskoemisyjną gospodarkę, większemu wykorzystaniu
odnawialnych źródeł energii, modernizacji transportu oraz propagowaniu efektywności energetycznej.
Założenia inicjatywy są zbieżne z celami Strategii... w zakresie pełnego wykorzystania potencjału
technologii informacyjno-komunikacyjnych, rozwoju zrównoważonych metod produkcji i konsumpcji czy
też wspieraniu budownictwa zrównoważonego.
Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia przewiduje m.in. zapewnienie osobom
poszukującym pracy możliwości podniesienia kwalifikacji i dostosowania ich do potrzeb przedsiębiorstw.
UE planuje w tym zakresie uruchomienie „unijnej panoramy umiejętności”, która będzie przedstawiać
prognozy na temat umiejętności najbardziej potrzebnych obecnie i w przyszłości, jak również podejmie
działania, które mają umożliwić obywatelom rozwijanie odpowiednich kompetencji i pomagać w
znajdowaniu pracy.
ww
Krajowy Program Reform to średniookresowy dokument planistyczny rządu przygotowany na rzecz
realizacji strategii Europa 2020. KPR stanowi odpowiedź na najważniejsze wyzwania globalne oraz
wskazuje ścieżkę do budowy trwałych podstaw wzrostu gospodarczego, łącząc cele unijne z
priorytetami krajowymi. Programowane w ramach KPR reformy umożliwią przezwyciężenie barier
wzrostu hamujących potencjał rozwojowy kraju. KPR to element systemu zarządzania krajową polityką
rozwoju, a zaproponowane w nim reformy, w powiązaniu z realizacją długo- i średniookresowej strategii
rozwoju kraju oraz opracowywanymi obecnie dziewięcioma zintegrowanymi strategiami krajowymi,
koncentrują się na obszarach priorytetowych z punktu widzenia rozwoju społeczno-gospodarczego
Polski, prowadząc jednocześnie do realizacji celów strategii Europa 2020.
Przekrojowym dokumentem strategicznym UE jest Akt o jednolitym rynku (Single Market Act), przyjęty
przez Komisję Europejską w maju 2011 r., który stanowi próbę stworzenia jak najbardziej spójnego
rynku wewnętrznego wspólnoty. Single Market Act można traktować jako unijny kontekst działań
przewidzianych w Strategii... w zakresie upraszczania regulacji podatkowych oraz zmniejszania
obciążeń administracyjnych i finansowych, zwłaszcza dla MŚP oraz dla konsumentów,
v.p
l
upowszechniania i ochrony wiedzy, międzynarodowego partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP),
normalizacji itd.
Drugim dokumentem o podobnym charakterze jest przyjęty w 2008 r. Small Business Act. Jego
założenia posłużyły za podstawę większości działań dotyczących małych i średnich przedsiębiorstw w
Strategii...: tworzenia warunków sprzyjających przedsiębiorczości, rozwijania finansowania dla MŚP,
dostosowania instrumentów polityki publicznej do potrzeb MŚP, zwiększania ich udziału w
zamówieniach publicznych i obrocie międzynarodowym czy wspierania podnoszenia kwalifikacji MŚP i
wszelkich form innowacji.
.go
Dokumentem unijnym o charakterze strategicznym w obszarze zrównoważonego rozwoju jest Strategia
Zrównoważonego Rozwoju UE, przyjęta w 2001 r. w Goeteborgu oraz odnowiona w 2006 r. Dokument
ukierunkowany jest na osiąganie celów długookresowych m.in. w obszarze ochrony środowiska
przyrodniczego, spójności społecznej (w tym jakości życia), a także realizacji zobowiązań UE w skali
międzynarodowej. Za główne wyzwania w zakresie zrównoważonego rozwoju, przed którymi stoją
państwa członkowskie UE, uznano oprócz zrównoważonej produkcji i konsumpcji: zmiany klimatu oraz
kwestie czystszej energii, zrównoważony transport, ochronę zasobów środowiska i racjonalne
gospodarowanie nimi, zdrowie publiczne, integrację społeczną, a także zmiany demograficzne i
migrację.
ww
w.
rcl
Założenia do Strategii… zostały kierunkowo przyjęte przez Komitet Koordynacyjny ds. Polityki Rozwoju
24 czerwca 2010 r. oraz kierownictwo Ministerstwa Gospodarki 22 lipca 2010 r. Dokument był również
konsultowany z partnerami społeczno-gospodarczymi. W okresie VI-VII 2010 r. odbyły się konsultacje
Założeń z instytucjami otoczenia biznesu oraz instytutami badawczymi. Zaaranżowano również
dodatkowe spotkanie robocze dot. ekonomii społecznej z przedstawicielami Ministerstwa Pracy i Polityki
Społecznej oraz Rady Działalności Pożytku Publicznego. W I kwartale 2011 r. przeprowadzone zostały
również konsultacje międzyresortowe i społeczne Strategii… (zakończone 30 marca 2011 r.). Miały
miejsce również dodatkowe konsultacje z przedstawicielami administracji publicznej, ekspertami,
partnerami społecznymi (konferencja 28 marca 2011 r., spotkania eksperckie poświęcone
innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego 2 lutego
2011 r., posiedzenie Grupy roboczej małych i średnich przedsiębiorstw przy Komitecie Koordynacyjnym
Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 – 28 marca 2011 r., spotkanie Zespołu ds.
Krajowych dokumentów Strategicznych przy Konwencie Marszałków RP w Pomlewie 28 kwietnia
2011 r. i w Gdańsku 9 czerwca 2011 r.). Zakres merytoryczny Strategii… był również tematem
Konwentu Marszałków – 18 maja 2011 r. Projekt Strategii... został uzgodniony na forum Komisji
Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (posiedzenie 27 lipca 2011 r.). Obecny kształt dokumentu
stanowi wypadkową pierwotnie określonego zakresu strategii oraz opinii prezentowanych w trakcie
całego procesu konsultacji.2
2 Wyniki konsultacji społecznych zostały zaprezentowane w załączniku.
v.p
l
STRESZCZENIE
W kierunku innowacyjnej gospodarki…
.go
W dłuższym okresie rozwój i konkurencyjność gospodarki są silnie uwarunkowane jej innowacyjnością.
„Strategia innowacyjności OECD” wskazuje, że w latach 1995–2006 nakłady na inwestycje w wartości
niematerialne i prawne oraz inwestycje w ICT przyczyniły się do 2/3 lub 3/4 wzrostu PKB w kilku krajach
Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), wykazując tym samym, że innowacje
stanowią główny motor wzrostu w gospodarkach rozwiniętych. Według prognozy Banku Światowego
(czerwiec 2010 r.) wykonywanej dla Polski w ramach projektu Europa 2020 reformy inspirowane przez
unijną Strategię Europa 2020 w obszarze zwiększenia możliwości absorpcyjnych nowych technologii i
innowacji mogą przyczynić się do wzrostu PKB o 0,1-0,2 pkt. proc. rocznie3. Z kolei przeznaczenie 3%
unijnego PKB na badania i rozwój pozwoliłoby na stworzenie 3,7 mln miejsc pracy oraz podwyższyłoby
roczny PKB UE o prawie 800 mld euro do 2025 r.4
w.
rcl
Wśród czynników wzrostu gospodarczego za główne kanały wpływu B+R oraz innowacji na gospodarkę
należy uznać, poza kanałem wzrostu produktywności, także podwyższenie zasobu kapitału oraz jakości
czynnika pracy. Jako główne determinanty postępu technologicznego wpływają one na wzrost
możliwości produkcyjnych gospodarki, głównie poprzez bardziej efektywne, a więc i produktywne,
wykorzystanie już istniejących zasobów i w konsekwencji – zmniejszenie presji na środowisko. Jest to
szczególnie istotne w kontekście bardziej efektywnego gospodarowania energią (poprawy efektywności
energetycznej), która w przypadku Polski ma kluczowe znaczenie dla jakości środowiska naturalnego i
środowiska człowieka. Poprzez pojawienie się nowych produktów, a także podniesienie ich jakości,
poprawia się też efektywność alokacji czynników produkcji, są one bowiem odpowiedzią na zmieniające
się preferencje konsumentów.
Jednocześnie zmiany technologiczne prowadzą do zmian w relatywnych cenach czynników produkcji.
Spadek cen dóbr inwestycyjnych, których produktywność stymulują badania i innowacje, prowadzi do
zmniejszenia nakładów przeznaczanych na ich zakup, powodując zwiększanie zasobu kapitału.
W końcu badania, rozwój i innowacje (B+R+I) są komplementarne z działaniami mającymi na celu
podniesienie jakości kapitału ludzkiego. Nowa wiedza, którą nabywają badacze, jest wykorzystywana
przez nich także w działalności edukacyjnej, co pozwala upowszechnić ją w kręgach akademickich i w
całym społeczeństwie. Powodzenie dalszych badań jest zaś uzależnione od dopływu nowych
wykwalifikowanych pracowników. Także zastosowania nowych metod produkcji wymagają od
pracowników nabycia nowych umiejętności oraz przyswojenia niezbędnej wiedzy.
ww
Przez innowacyjność gospodarki należy rozumieć zdolność i motywację podmiotów gospodarczych do
ustawicznego poszukiwania i wykorzystywania w praktyce wyników prac badawczych i rozwojowych,
nowych koncepcji, pomysłów i wynalazków. Innowacyjność oznacza również doskonalenie i rozwój
istniejących technologii produkcyjnych, eksploatacyjnych i dotyczących sfery usług, wprowadzanie
nowych rozwiązań w organizacji i zarządzaniu, doskonalenie i rozwój infrastruktury, zwłaszcza
dotyczącej gromadzenia, przetwarzania i udostępniania informacji. W odniesieniu do sektora
publicznego innowacje definiowane są na wiele sposobów, m.in. jako wprowadzanie nowych usług lub
zasadniczo zmienionych sposobów organizacji oraz świadczenia tych usług dla obywateli i
przedsiębiorstw – z zachowaniem wysokiej jakości – w szczególności w celu sprostania wyzwaniom
3 Fueling Growth and Competitiveness in Poland through employment, skills and innovation, World Bank Europe 2020 Team,
Ministry of Economy, 22 June 2010.
4 Europa 2020 Flagship Initiative, Innovation Union, EC COM (2010) 546 Final.
v.p
l
globalizacji i demografii.5 Innowacyjność jest więc pojęciem szerokim i obecnym we wszystkich
dziedzinach życia gospodarczego, warunkowanym przez bardzo różnorodne czynniki.
Najczęściej jednak innowacje są definiowane zgodnie z podręcznikiem Oslo z 2005 r., opracowanym
przez OECD i Eurostat, dotyczącym zasad gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji6.
Zgodnie z metodologią ww. podręcznika7 wyróżnia się cztery typy innowacji
–
–
–
innowacje produktowe – wprowadzenie wyrobu lub usługi, które są nowe lub znacząco
udoskonalone w zakresie swoich cech lub zastosowań,
innowacje procesowe, czyli innowacje w obrębie procesu – wdrożenie nowej lub znacząco
udoskonalonej metody produkcji lub dostawy,
innowacje marketingowe – wdrożenie nowej metody marketingowej wiążącej się ze znaczącymi
zmianami w projekcie/konstrukcji produktu lub w opakowaniu, dystrybucji, promocji lub strategii
cenowej,
innowacje organizacyjne – wdrożenie nowej metody organizacyjnej w przyjętych przez firmę
zasadach działania, w organizacji miejsca pracy lub w stosunkach z otoczeniem.8
.go
–
Przyjęto, że minimalnym wymogiem zaistnienia innowacji jest to, aby produkt, proces, metoda
marketingowa lub metoda organizacyjna były nowe (lub znacząco udoskonalone) dla firmy. Zalicza się
tu produkty, procesy i metody, które dana firma opracowała jako pierwsza, oraz te, które zostały
pozyskane od innych firm lub podmiotów. Wspólną cechą innowacji jest fakt, że zostały one wdrożone,
tj. wprowadzone na rynek (w przypadku produktów) lub faktycznie wykorzystane w działalności firmy (w
przypadku procesów, metod marketingowych i organizacyjnych).9
w.
rcl
Innowacyjność przedsiębiorstw zwiększa innowacyjność całej gospodarki, przyczyniając się do wzrostu
jej konkurencyjności, a w efekcie – Produktu Krajowego Brutto (PKB). Należy jednak podkreślić także
odwrotną zależność: poziom inwestycji przeznaczanych na badania i rozwój (B+R) najczęściej zależy
od ogólnego poziomu bogactwa danego kraju, odzwierciedlonego np. właśnie wartością PKB per capita.
W ostatnich latach szczególną rolę pełni specyficzny rodzaj działalności B+R związany z rozwojem i
zastosowaniami technologii informatycznych i komunikacyjnych (ICT). To wyróżnienie jest
spowodowane głównie przez wpływ, jaki technologie te wywarły na wzrost gospodarczy w ostatnich
latach, zarówno poprzez rozwój tego sektora, jak i poprzez zastosowanie jego produktów w większości
gałęzi gospodarki (w tym np. sektorze administracji publicznej czy gospodarce niskoemisyjnej).
ww
Efektywność rozumiana jest w Strategii... jako maksymalizacja efektów przy użyciu określonej ilości
zasobów bądź osiągnięcie zamierzonego celu przy wykorzystaniu możliwie najmniejszej ilości zasobów
(głównie nakładów kapitałowych, surowcowych czy materiałowych) lub optymalnie alokowanych
zasobów (obok zasobów kapitałowych kluczową rolę odgrywają tutaj zasoby ludzkie). Kluczem do
zwiększenia efektywności gospodarowania jest zarówno wzrost innowacyjności, jak i tworzenie
warunków dla sprawnego prowadzenia i rozwijania działalności gospodarczej.
5 Za: Albury, D.: Fostering Innovation in Public Services, Public Money and Management, Styczeń 2005, s. 51 – 56, oraz za
raportem ONZ: People Matter, Civic Engagement in Public Governance, World Public Sector Report, ONZ, Nowy Jork 2008.
6 Pierwsza edycja ukazała się w 1992 r., druga edycja w 1997 r., zaś trzecia w 2005 r. (trzecia wersja została
przetłumaczona na język polski i wydana przez MNiSW w 2008 r.).
7 OECD, EUROSTAT: Podręcznik Oslo, Paryż 2005, wersja polska, Warszawa, 2008.
8 OECD, EUROSTAT: Podręcznik Oslo, Paryż, 2005, wydanie polskie, Warszawa 2008, s. 49–55.
9 OECD, EUROSTAT: Podręcznik Oslo, Paryż 2005, wersja polska, Warszawa 2008, s. 49.
v.p
l
Innowacyjność i efektywność pozostają zatem główną osią Strategii Innowacyjności i Efektywności
Gospodarki, natomiast jej wielowątkowy charakter ujawnia się w celu głównym i celach szczegółowych
dokumentu. Istnieją trzy główne powody, dla których niniejsza Strategia... powstała
.go
a) dotychczasowe źródła wzrostu gospodarczego Polski, takie jak m.in. relatywnie niskie koszty pracy,
wyczerpują się. Przedsiębiorstwa działające w Polsce nie będą w stanie w dłuższej perspektywie
konkurować w oparciu o tego rodzaju czynniki, szczególnie w obliczu znaczącego potencjału
gospodarczego krajów rozwijających się, a także państw wiodących w dziedzinie innowacyjności.
Jedyną szansą na stały i dynamiczny rozwój gospodarczy Polski jest wykorzystanie przez
przedsiębiorców innych źródeł przewagi konkurencyjnej, w szczególności poprzez wzrost
innowacyjności, maksymalizację efektywności i optymalizację wykorzystania zasobów (wiedzy, kapitału,
pracy, surowców i zasobów naturalnych), która z kolei w dużym stopniu wynika ze wzrostu
innowacyjności,
b) odpowiednie reagowanie państwa na wyzwania strategiczne wymaga właściwego określania celów
rozwojowych i ich skutecznej realizacji. Zależy to nie tylko od ilości dostępnych środków finansowych,
ale również od sposobu i jakości funkcjonowania systemu zarządzania w sektorze publicznym. W
2009 r. rząd Polski zaprezentował Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski z intencją
zwiększenia skuteczności programowania i wdrażania polityki rozwoju oraz podniesienia jakości
funkcjonowania instytucji publicznych. W tym samym roku na jego podstawie rząd przyjął również Plan
uporządkowania strategii rozwoju, ograniczając do dziewięciu liczbę strategii realizujących średnio- i
długookresową strategię rozwoju kraju. Pośród tych dokumentów znalazła się Strategia Innowacyjności
i Efektywności Gospodarki, której koordynację powierzono ministrowi właściwemu ds. gospodarki,
w.
rcl
c) reforma systemu zarządzania rozwojem kraju zbiegła się w czasie z ogólnoświatowym kryzysem
gospodarczym, natomiast prace nad Strategią… przypadły na początek ożywienia gospodarczego o
nadal niepewnej skali i trwałości. Załamanie koniunktury – jakkolwiek mniej dotkliwe dla Polski niż dla
innych krajów OECD – uwypukliło obszary naszej gospodarki wymagające poprawy. Pozycja
gospodarki Polski w międzynarodowych zestawieniach świadczy z jednej strony o dużym potencjale,
jakim ona dysponuje, a z drugiej o utrzymujących się barierach dla jego pełnego wykorzystania. Ten
fakt stanowi punkt wyjścia dla konstrukcji niniejszej Strategii…
ww
Polska plasuje się na 6. miejscu wśród krajów Unii Europejskiej i 20. na świecie pod względem
potencjału gospodarki (wielkość PKB wg parytetu siły nabywczej), jednak nadal zajmuje jedno z
ostatnich miejsc w UE pod względem zamożności mieszkańców (PKB per capita). W najnowszym
europejskim zestawieniu innowacyjności – Innovation Union Scoreboard 2011 (IUS 2011) – Polska
wciąż znajduje się poniżej średniej dla krajów UE, przy czym wskaźnik sumaryczny innowacyjności dla
Polski odznacza się nieco większą niż przeciętna dynamiką. Widać więc, że mimo postępów, w polskiej
gospodarce utrzymują się pewne luki i bariery, utrudniające wejście na ścieżkę trwałego i dynamicznego
wzrostu opartego na innowacjach. Dotyczą one właściwie wszystkich filarów innowacyjności, tj. badań i
rozwoju, wiedzy, edukacji oraz finansowania. Efekty wpływu tych barier uwidaczniają wielkości
poszczególnych wskaźników wchodzących w skład wspomnianego sumarycznego wskaźnika
innowacyjności. Jedynym wskaźnikiem zdecydowanie wyróżniającym Polskę na tle innych krajów jest
poziom nakładów na innowacje innych niż nakłady na badania i rozwój (176% średniej UE 27). Poza
tym wskaźnikiem Polska nieznacznie przekracza średnią unijną jeszcze pod względem odsetka osób z
wykształceniem średnim (grupa wiekowa 20–24 lata) i wyższym (grupa wiekowa 30–34 lata) oraz
udziału wyrobów średnio wysokiej i wysokiej techniki w eksporcie ogółem. Jeśli jednak chodzi o
innowacyjność i współpracę przedsiębiorstw, nakłady na badania i rozwój, umiędzynarodowienie nauki i
liczbę patentów oraz wprowadzanie innowacji na rynek, osiągaliśmy w ostatnich latach wyniki
nieprzekraczające średniej dla wszystkich krajów Unii.
v.p
l
Osiągnięcie wyraźnej poprawy w zakresie innowacyjności i efektywności wymaga odpowiednich
dostosowań we wszystkich obszarach życia gospodarczego i społecznego (finanse publiczne, podatki,
kapitał społeczny, infrastruktura, prawo itd.). Jednak wiele z tych czynników – oddziałujących na
innowacyjność w bardziej lub mniej bezpośredni sposób – należy do obszarów innych zintegrowanych
strategii rozwoju (SSP, SRKS, SRT itd.). Niemniej działania w tych obszarach – nawet najbardziej
kompleksowe, lecz nie uzupełnione o odpowiedniego rodzaju powiązania i mechanizmy – nie
zagwarantowałyby zwiększenia innowacyjności i efektywności gospodarki. W części programowej
Strategia... skupia się na obszarach bezpośrednio związanych z tworzeniem i wdrażaniem innowacji
oraz podnoszeniem konkurencyjności10 i efektywności podmiotów gospodarki, w tym w szczególności
na zapewnieniu dostępu do wiedzy i kapitału oraz stworzeniu warunków do współpracy między
podmiotami.
.go
Cel główny Strategii… to wysoce konkurencyjna gospodarka (innowacyjna i efektywna) oparta na
wiedzy11 i współpracy.
w.
rcl
Kierunki interwencji Strategii… podporządkowane są realizacji czterech celów szczegółowych,
dotyczących
1) dostosowania otoczenia regulacyjnego i finansowego do potrzeb działalności innowacyjnej (według
Innovation Union Scoreboard IUS 2011, wskaźniki wydatków publicznych i prywatnych na badania i
rozwój w relacji do PKB stanowią w Polsce odpowiednio 70 i 16% średnich wskaźników dla UE 27, a
wskaźnik inwestycji typu venture capital jako odsetek PKB nie osiąga 36% wskaźnika unijnego),
2) zapewnienia gospodarce odpowiednich zasobów wiedzy i pracy (według IUS 2011, udział publikacji
naukowych znajdujących się w grupie 10% najczęściej cytowanych na świecie jest niemal trzykrotnie
niższy niż średnio w UE, a liczba osób uzyskujących stopień doktora na 1000 mieszkańców w wieku
25–34 lat wynosi nieco ponad połowę tej średniej; pod względem udziału osób zatrudnionych w
sektorach wiedzochłonnych w liczbie osób zatrudnionych w przemyśle i usługach osiągamy ok. 68%
średniej dla UE 27),
3) zrównoważonego wykorzystania zasobów (według Eurostatu wskaźnik produktywności materiałowej
dla Polski w 2005 r. był ponad trzykrotnie niższy, a wskaźnik zużycia energii do PKB – ponaddwukrotnie
wyższy niż średnia dla krajów UE 27),12
4) wzrostu umiędzynarodowienia polskiej gospodarki (w zestawieniu IUS 2011 udział eksportu wyrobów
z wiedzochłonnych sektorów usługowych wiedzy w eksporcie ogółem jest w Polsce o prawie 1/3 niższy
niż średnio w Europie, wskaźnik liczby nowych wspólnotowych znaków towarowych na 1 mld euro PKB
to niewiele ponad połowa wskaźnika unijnego).
ww
10 Według autorów Strategii... przez gospodarkę konkurencyjną należy rozumieć taką gospodarkę, która w relacji do innych
krajów (UE, OECD) utrzyma lub osiągnie wyższą dynamikę: (1) wzrostu gospodarczego (2) wzrostu zatrudnienia oraz (3)
szybciej zwiększy poziom życia swoich obywateli. Należy pamiętać, iż na konkurencyjność gospodarki składają się m.in.
sprawność przedsiębiorstw do konkurowania na rynku krajowym oraz zagranicznym, równowaga makroekonomiczna
gospodarki, sprawność aparatu państwowego oraz efektywność jego wsparcia dla gospodarki oraz przedsiębiorców,
przedsiębiorczość obywateli, innowacyjność oraz efektywna alokacja czynników produkcji. Z punktu widzenia celów
niniejszej strategii szczególne znaczenie będzie mieć innowacyjność i efektywność gospodarki.
11 Zgodnie z definicją stosowaną przez OECD jest to gospodarka bazująca na tworzeniu, rozpowszechnianiu i
wykorzystywaniu wiedzy i informacji, co przejawia się w tendencji do wzrostu inwestycji w wysokie technologie, rozwoju
sektorów opartych o wysokie technologie, wzroście wysoko wykwalifikowanych zasobów pracy oraz zwiększającej się
produktywności. Zob. np. The knowledge-based economy, OCDE/GD(96)102, OECD, Paryż 1996, s. 7.
12 Odpowiednio: 0,4 wobec 1,3 oraz 180,00 wobec 430,57.
v.p
l
Kierunki interwencji obejmują zarówno pasywne elementy otoczenia umożliwiające działalność
gospodarczą i innowacyjną, jak i elementy aktywne, stymulujące taką działalność.13 W obu przypadkach
działania w ramach poszczególnych kierunków interwencji skupiają się na lukach i barierach
występujących w szeroko rozumianym systemie innowacji, pozostających poza bezpośrednim
obszarem oddziaływania innych strategii rozwoju. Zarówno działania, jak i ich stany docelowe opierają
się na czterech zasadach horyzontalnych: kreowaniu wiedzy, partnerskiej współpracy, efektywnej
alokacji zasobów/gospodarowaniu w obiegu oraz zarządzaniu strategicznym/odpowiedzialnym
przywództwie. Szczególnym przypadkiem jest tu partnerska współpraca, niezbędna zarówno w
warstwie realizacyjnej Strategii… oraz jako cel sam w sobie.
Cele szczegółowe i kierunki działań
ww
w.
rcl
.go
Cel 1: Dostosowanie otoczenia regulacyjnego i finansowego do potrzeb innowacyjnej i
efektywnej gospodarki
1.1. Dostosowanie systemu regulacji gospodarczych do potrzeb efektywnej i innowacyjnej
gospodarki.
1.2. Koncentracja wydatków publicznych na działaniach prorozwojowych i innowacyjnych.
1.3. Uproszczenie, zapewnienie spójności i przejrzystości systemu danin publicznych mające na
względzie potrzeby efektywnej i innowacyjnej gospodarki.
1.4. Ułatwienie przedsiębiorstwom dostępu do kapitału we wszystkich fazach ich rozwoju, ze
szczególnym uwzględnieniem kapitału wysokiego ryzyka i sektora MŚP.
Cel 2: Stymulowanie innowacyjności poprzez wzrost efektywności wiedzy i pracy
2.1. Podniesienie poziomu i efektywności nauki w Polsce, wzmocnienie jej powiązań z gospodarką
oraz wzrost jej międzynarodowej konkurencyjności.
2.2. Budowa ram dla prowadzenia efektywnej polityki innowacyjności.
2.3. Wspieranie współpracy w tworzeniu i wdrażaniu innowacji.
2.4. Kształtowanie kultury innowacyjnej oraz szersze włączenie społeczeństwa w proces myślenia
kreatywnego i tworzenia innowacji.
2.5. Wspieranie rozwoju kadr dla innowacyjnej i efektywnej gospodarki.
2.6. Stworzenie wysokiej jakości infrastruktury informacyjno-komunikacyjnej i rozwój gospodarki
elektronicznej.
Cel 3: Wzrost efektywności wykorzystania zasobów naturalnych i surowców
3.1. Transformacja systemu społeczno-gospodarczego na tzw. bardziej zieloną ścieżkę, zwłaszcza
ograniczanie energo- i materiałochłonności gospodarki.
3.2. Wspieranie rozwoju zrównoważonego budownictwa na etapie planowania, projektowania,
wznoszenia budynków oraz zarządzania nimi przez cały cykl życia.
Cel 4: Wzrost umiędzynarodowienia polskiej gospodarki
4.1. Wspieranie polskiego eksportu oraz polskich inwestycji za granicą.
4.2. Wspieranie napływu innowacyjnych oraz odpowiedzialnych inwestycji, w tym inwestycji
zagranicznych.
4.3. Promowanie gospodarki polskiej, polskich przedsiębiorstw oraz wizerunku Polski na arenie
międzynarodowej.
Strategia… wpisuje się również w nową politykę społeczno-gospodarczą Unii Europejskiej, określoną w
strategii Europa 2020 i dokumentach powiązanych oraz w przekrojowych dokumentach strategicznych,
jak Small Business Act, czy Single Market Act. Strategia… przewidziana jest jako istotny program
osiągnięcia wyznaczonych w nich celów unijnych do 2020 r. Ponieważ polityka innowacyjna ma
charakter horyzontalny, a działania przewidziane w strategii wychodzą poza kompetencje pojedynczych
resortów, będą one realizowane przy udziale innych ministerstw i instytucji oraz we współpracy z
13 Podział ten nie jest tożsamy z podziałem obszarów w rankingu IUS.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
szerokim gronem partnerów działających na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. Podstawą
wykonawczą założeń strategii będą szczegółowe programy, zwłaszcza Program Rozwoju
Przedsiębiorstw. Realizacja celów Strategii… będzie finansowana z publicznych funduszy krajowych
(budżetu państwa, państwowych funduszy celowych, budżetów jednostek samorządu terytorialnego i
in.), publicznych środków wspólnotowych i innych źródeł zagranicznych oraz środków prywatnych,
obejmujących również kredyty i pożyczki, także poręczone lub gwarantowane przez uprawnione
podmioty do udzielania poręczeń lub gwarancji. Ze względu na długi horyzont czasowy, konsolidację
finansów publicznych oraz nową perspektywę finansową UE, trudno precyzyjne określić źródła i
wysokość nakładów na realizację Strategii.... Zgodnie z zapisami SRK 2020 wielkość publicznych
środków finansowych przeznaczonych w Strategii… na cele rozwojowe (wg klasyfikacji COFOG)
oscyluje wokół 97,3 mld zł.
v.p
l
TRENDY ROZWOJOWE I TŁO SPOŁECZNO-GOSPODARCZE
Zmiany zachodzące w globalnym otoczeniu, określane mianem globalnych wyzwań (global challenges),
w istotny sposób wpływają na rozwój współczesnej gospodarki i nauki. Do wyzwań tych należą m.in.
zmiany demograficzne, postępujący proces globalnej i regionalnej integracji, zmiany klimatyczne, a
także zmiana podejścia do innowacji.
.go
Społeczeństwa krajów należących do OECD i Unii Europejskiej starzeją się, w konsekwencji szybko
rośnie odsetek ludności w wieku poprodukcyjnym. Dla utrzymania wysokiego tempa wzrostu
gospodarczego i przeciwdziałania negatywnym skutkom zmian demograficznych konieczne będzie
zwiększenie wydajności pracy dzięki innowacjom technologicznym i społecznym. Nieunikniony może
okazać się wzrost imigracji, głównie spoza państw OECD, co z kolei może pociągnąć za sobą określone
skutki społeczne i gospodarcze.
W związku z postępującą redukcją pracochłonności nowoczesnych gospodarek, intensywnie rozwija się
nowa, interdyscyplinarna gałąź gospodarki, tzw. przemysł wolnego czasu. Związana jest ona z
odpoczynkiem i poświęcaniem czasu wolnego przez osoby indywidualne na własne zainteresowania i
potrzeby. Odbiorcą produktów przemysłu czasu wolnego jest tzw. generacja czasu wolnego, która – co
warto zaznaczyć – reprezentuje wszystkie grupy wiekowe. Tworzy to dodatkowe szanse dla rozwoju
turystyki, sportu, branży kulturalno-rozrywkowej oraz związanych z nią przemysłów kreatywnych, a
także szeregu usług, w tym medycznych.
w.
rcl
Jednym z istotnych wyzwań jest postępująca globalizacja, przejawiająca się m.in. wzrostem mobilności
kapitału czy siły roboczej. Wzrastają powiązania gospodarcze, naukowe i technologiczne, zarówno
pomiędzy krajami, jak i w skali mikro: pomiędzy przedsiębiorstwami, uczelniami, laboratoriami
publicznymi i władzami regionalnymi. Towarzyszy temu odejście od tradycyjnych źródeł
konkurencyjności w wymiarze międzynarodowym, takich jak niskie koszty pracy i dostęp do tanich
zasobów naturalnych, na rzecz niematerialnych aktywów zakorzenionych w ludziach, organizacjach,
społecznościach i regionach, które tworzą kapitał intelektualny.
ww
Wraz z rozwojem cywilizacji postępują zmiany klimatu. Wzrost oddziaływania na środowisko naturalne
dotyczył będzie wszystkich państw, a zwłaszcza państw rozwijających się, o dużym potencjale
surowcowym i przemysłowym, a także dużej liczbie ludności, jak Brazylia, Rosja, Chiny i Indie (tzw.
kraje BRIC). W horyzoncie czasowym do 2020 r. jednym z największych wyzwań dla polskiej
gospodarki będzie adaptacja do postanowień pakietu klimatyczno-energetycznego UE, który wszedł w
życie w 2009 r. Zakłada on dla Polski m.in. spadek liczby uprawnień do emisji gazów cieplarnianych dla
sektorów objętych europejskim systemem handlu emisjami (EU ETS, m.in. energetyka, przemysł ciężki,
transport lotniczy) w jednostajnym tempie 1,74% rocznie z ok. 200 mln w 2013 r. do ok. 180 mln w 2020
r.14 oraz określone poziomy: energii z Odnawialnych Źródeł Energii (OZE) w bilansie energii końcowej,
biopaliw w transporcie oraz emisji dla sektorów non-ETS. Obserwując obecne trendy w przemyśle i
energetyce oraz nasilające się działania legislacyjne Unii Europejskiej na rzecz dekarbonizacji
gospodarek państw członkowskich, należy oczekiwać, że jednymi z głównych środków do wykonania
przez Polskę ww. celów do 2020 r. powinny być: zwiększenie efektywności energetycznej, rozwój
czystych technologii węglowych oraz inwestycje w zielone miejsca pracy, bezpośrednio powiązane ze
wzrostem udziału OZE w bilansie energii. Energia jądrowa zaistnieje w polskim bilansie energetycznym
najwcześniej po 2020 r. Rozwój tych obszarów będzie jednak możliwy jedynie poprzez wzrost
innowacyjności i efektywności naszej gospodarki. W związku z globalnymi wyzwaniami wynikającymi ze
14 Szacunki KASHUE, Tabela 4
http://www.kashue.pl/materialy/opracowania/kwiecien2010/KASHUE_Wyliczenie_uprawnien_08.04.2010_po_uzg_wewn_FI
NAL_na%20strone.pdf
v.p
l
zmian klimatycznych ważną rolę będzie odgrywało poszukiwanie nisz dla polskiej gospodarki w
warunkach ograniczania jej emisyjności i zwiększania się konkurencji na rynku globalnym. Znalezienie
takich nisz przyniosłoby nie tylko wymierne efekty społeczno-gospodarcze dla kraju, ale także
przyczyniłoby się do wzrostu skuteczności świadczonej przez Polskę pomocy rozwojowej i/lub
klimatycznej dla krajów rozwijających się.
.go
Zarysowanym powyżej tendencjom towarzyszy zmiana podejścia do innowacji. Wzrasta rola innowacji
społecznych i organizacyjnych w stosunku do innowacji technologicznych typu hardware. Zwiększa się
znaczenie czynnika niematerialnego w innowacjach (know-how, marketing, informacja, zarządzanie
zasobami, wiedza pozasłowna – nieskodyfikowana, tzw. tacit knowledge). Ponadto wzrasta rola
outsourcingu szczególnie w fazie prac rozwojowych oraz (związana z nim) rola rynku technologii i
zaawansowanych technologicznie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Następuje intensyfikacja
relacji pomiędzy różnymi uczestnikami rynku (konkurentami, kooperantami, klientami) w zakresie
procesu uczenia się. Zacierają się również tradycyjne podziały między różnymi sektorami (np.
rolnictwem i przemysłem przetwórczym), branżami (integracja transportu kolejowego, drogowego
i morskiego), dziedzinami działalności (np. handlem, edukacją, rozrywką i turystyką) oraz typami badań
naukowych (badania podstawowe i stosowane) i pracami rozwojowymi.
w.
rcl
Niezależnie od powyższych zmian, wskazać należy również na istotne zmiany w obszarze badań
naukowych, rozwoju technologicznym oraz działalności innowacyjnej. Zwiększa się rola tzw. technologii
ogólnego zastosowania (general purpose technologies), jak technologie informacyjno-komunikacyjne
(ICT), nanotechnologia czy biotechnologia. Technologie te prowadzą do wzrostu ogólnej
produktywności czynników produkcji i podnoszą konkurencyjność wielu innych, także tradycyjnych
sektorów przemysłu i usług.
ICT pozostaje istotnym stymulatorem rozwoju techno-gospodarczego (zwiększa produktywność innych
sektorów, ponadto charakteryzuje się na tle innych sektorów najwyższą liczbą firm odpryskowych, tzw.
spin-off). Pomimo licznych radykalnych przełomów w dotychczasowym rozwoju technologii ICT,
przewiduje się, że potencjalnie wysoki wkład tego sektora we wzrost gospodarczy będzie utrzymywać
się jeszcze przez najbliższe dziesięciolecia.
Kształtują się nowe, multidyscyplinarne dziedziny badań, przełamujące dawne klasyfikacje nauk –
przekształcają poszczególne dyscypliny i łączą w nowe konfiguracje, np. zachodzi integracja ICT, bio- i
nanotechnologii. Powoli wyłania się fuzja bio- i nanotechnologii (lub bio- i nanotechnologii oraz nauk
kognitywnych15), jako (zapowiadany) następny paradygmat rozwoju techno-gospodarczego. Rośnie
wpływ informatyzacji na rozwój badań naukowych (magazynowanie, przeszukiwanie i przekazywanie
informacji, rozwój nowych technik badawczych, niemożliwych do stosowania lub bardzo czaso- i
kosztochłonnych bez możliwości wykorzystania komputera i sieci komputerowej). Wzrasta rola
symulacji jako czwartego – oprócz teorii, eksperymentu i aplikacji – członu badań naukowych.
ww
Zmienia się również podejście do kształcenia na poziomie wyższym, a także rola samych uczelni
pojawia się zapotrzebowanie na nowe umiejętności i zawody, co wymaga zwiększenia różnorodności
oferty programowej uczelni oraz lepszego dostosowania do potrzeb rynkowych. Zwiększa się mobilność
kadry akademickiej i studentów, rośnie konkurencja między uczelniani. Uczelnie stają się coraz bardziej
otwarte na otoczenie, w którym funkcjonują, a zarazem stają się ośrodkami tworzenia kapitału
społecznego i kreatywności.
Powyższe zmiany wpływają również na ewolucję polityki naukowej i szkolnictwa wyższego oraz
instrumentów tych polityk. Wzrasta znaczenie konkursowego finansowania projektów w stosunku do
15 Czyli interdyscyplinarnych badań nad poznaniem metodami psychologii, lingwistyki, sztucznej inteligencji i filozofii.
.go
v.p
l
finansowania podmiotów (finansowania statutowego) oraz zachęt dla uczelni i publicznych organizacji
badawczych do orientowania badań naukowych na obszary zainteresowań przedsiębiorstw prywatnych.
Wzrasta znaczenie struktur organizacyjnych wspierających współpracę naukową (ale również
przedsiębiorczą), takich jak sieci badawcze, konsorcja naukowo-przemysłowe, regionalne i branżowe
klastry. Rosnące znaczenie i popularność koncepcji klastra oraz wpływ klasteringu na rozwój
gospodarczy doprowadziły do ukształtowania polityki wspierania klastrów, czego przykładem jest
rozwijana w ostatnich latach przede wszystkim przez OECD koncepcja polityki rozwoju gospodarczego
opartej o klastry (ang. cluster-based economic development policy). Szczególną uwagę warto zwrócić
na wypracowaną przez Komisję Europejską definicję klastrów, która może mieć szczególne znaczenie
ze względu na rosnące zainteresowanie tą formą kooperacji. Zgodnie z tą definicją „klaster to sposób
organizacji systemu produkcyjnego, powodowany przez geograficzną koncentrację podmiotów
gospodarczych i innych organizacji wyspecjalizowanych w tych samych obszarach działalności,
rozwijających wzajemne relacje rynkowe i pozarynkowe, przyczyniających się wspólnie do rozwoju
innowacji i konkurencyjności uczestników klastra i ich obszaru działania”16. Komisja Europejska kładzie
zatem dodatkowo nacisk na rozwiązania innowacyjne, które powinny być efektem kooperacji w ramach
klastrów. Podkreśla ponadto pozytywny wpływ współpracy nie tylko na uczestników klastra, ale również
otoczenie, w którym jest on zlokalizowany17.
w.
rcl
Zwiększa się też nasilenie mobilności pomiędzy placówkami naukowymi oraz wszystkimi podmiotami
systemu innowacji (np. uczelniami, laboratoriami publicznymi i przedsiębiorstwami). Wzrasta znaczenie
polityki wspierania kapitału ryzyka, kapitału zalążkowego oraz kapitału startowego. Zwiększa się rola
horyzontalnego wymiaru polityki w zakresie rozwoju nauki i technologii (w przeciwieństwie do
branżowego i selektywnego). Polityka naukowa i innowacyjna w coraz większym stopniu stają się
politykami opartymi na faktach i obiektywnych danych (evidence-based policy), w większym stopniu
wykorzystują synergię między różnymi politykami, a także wymiar terytorialny (place-based policy).
Nakłady publiczne na działalność badawczo-rozwojową (B+R) traktowane są coraz częściej jako
długookresowa inwestycja w podnoszenie konkurencyjności gospodarek. Mimo światowego kryzysu
gospodarczego nakłady publiczne na B+R w większości państw OECD wzrosły lub utrzymały się na
poziomie zbliżonym do lat wcześniejszych. Dowodzi to, że inwestowanie w działalność B+R jest
priorytetem wielu państw i w relatywnie niewielkim stopniu podlega cyklowi koniunkturalnemu.
ww
Wśród najważniejszych czynników determinujących ścieżkę wzrostu gospodarczego w Polsce w
horyzoncie Strategii… (zwłaszcza jej pierwszego okresu) należy wymienić, obok globalnych
uwarunkowań, rozwój sytuacji gospodarczej u największego partnera handlowego, jakim jest grupa
krajów Unii Europejskiej, skalę i strukturę konsolidacji fiskalnej oraz zarysowane powyżej tendencje –
zwłaszcza demograficzne – oraz związany z nimi znaczący ubytek ludności w wieku produkcyjnym.
Wszystkie one będą miały kluczowe znaczenie dla tempa wzrostu PKB, jego struktury, procesów
inflacyjnych i rozwoju sytuacji na rynku pracy. Należy przy tym dodać, że o ile doświadczenia ostatniego
kryzysu finansowego wskazały na relatywną odporność polskiej gospodarki na skutki zewnętrznych
wstrząsów, o tyle nie okazała się ona całkowicie niewrażliwa na impulsy z gospodarki światowej. W
2010 r. wraz z ożywieniem w handlu światowym i poprawą koniunktury u naszych głównych partnerów
handlowych wzrost PKB w cenach stałych w Polsce przyspieszył do 3,9% w ujęciu rocznym w stosunku
do roku poprzedniego, by w 2011 r. osiągnąć tempo 4,3% r/r.18 Głównym czynnikiem wzrostu w 2010 r.
był popyt krajowy, w tym konsumpcja gospodarstw domowych i przyrost rzeczowych środków
16 Mikołajczyk B., Kurczewska A., Fila J., Klastry na świecie. Studia przypadków, Difin, Warszawa 2009, s.15–16.
17 M. Ratajczak-Mrozek (red.), Kooperacja polskich przedsiębiorstw, Opracowanie wykonane dla Departamentu Analiz i
Prognoz Ministerstwa Gospodarki, Poznań, grudzień 2010.
18 Skorygowane kwartalne szacunki produktu krajowego brutto za lata 2008–2011 oraz za I i II kwartał 2012 r., GUS,
Warszawa, 22.10.2012.
v.p
l
obrotowych. Stosunkowo wysokie tempo wzrostu konsumpcji możliwe było dzięki zwiększającemu się
zatrudnieniu i rosnącym dochodom z pracy. W 2011 r. najszybciej rosły natomiast nakłady brutto na
środki trwałe (9,0% r/r). W pierwszej połowie 2012 r. tendencja ta została podtrzymana. Nakłady brutto
na środki trwałe ponownie wykazały się największą dynamiką spośród wszystkich części składowych
PKB, choć w drugim kwartale (1,3% r/r) tempo ich wzrostu wyraźnie spowolniło19.
.go
W odniesieniu do scenariusza rozwoju na pierwsze lata realizacji Strategii... należy podkreślić znaczącą
niepewność związaną z ogólną sytuacją makroekonomiczną na świecie. Podstawowych źródeł
niepewności należy upatrywać w skutkach prowadzonej polityki gospodarczej. Skala zastosowanych w
obliczu kryzysu środków oraz wyzwania, związane ze stanem finansów publicznych wielu krajów,
potęgują niepewność co do reakcji podmiotów gospodarczych, w tym gospodarstw domowych i firm, na
te działania. Niepewność ta może wpłynąć na opóźnienia w reakcji na poprawę koniunktury bądź
podważać przekonanie o trwałości bieżącego ożywienia. Szczególną wagę należy przyłożyć do ryzyk
zewnętrznych w stosunku do polskiej gospodarki.
w.
rcl
Dane i prognozy dotyczące kondycji gospodarki światowej wskazują, że lata 2012–2013 to okres
niższego tempa wzrostu globalnego PKB w porównaniu do dobrych wyników w 2010–2011, co znajduje
odzwierciedlenie w wyhamowaniu dynamiki polskiego eksportu oraz może przełożyć się na kondycję
przedsiębiorców. Jednocześnie po dynamicznym wzroście w 2011 r. (9,0% r/r) oczekuje się utrzymania
w kolejnych latach przyrostu inwestycji prywatnych, choć jego skala będzie niższa. Będzie to związane
głównie z zakładaną stabilizacją sytuacji gospodarczej na świecie oraz wyczerpywaniem się istniejących
mocy produkcyjnych. Dynamika inwestycji publicznych zdeterminowana będzie z jednej strony
ograniczeniami wynikającymi z podejmowanych działań konsolidacyjnych, a z drugiej – wykorzystaniem
środków na finansowanie wydatków infrastrukturalnych pochodzących z UE. Szacuje się, że największy
przyrost inwestycji z funduszy unijnych miał miejsce w 2011 r., co pozwoliło osiągnąć rekordowy i
jednocześnie najwyższy w całej UE 5,7-procentowy udział inwestycji sektora publicznego w PKB.
W latach kolejnych udział inwestycji publicznych w PKB będzie spadał. W rezultacie oczekujemy w
perspektywie do 2015 r. średniego tempa wzrostu PKB zbliżonego do poziomu 2,4%.
Obecne tendencje inflacyjne w zakresie paliw i żywności determinują krajowe wskaźniki cen. W 2011 r.
wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych osiągnął 4,3% i był wyższy od oczekiwanego 3,5% o
0,8 pp. Kolejne lata prognozy to stopniowa korekta wskaźnika do poziomu 2,7% w 2013 r. i dalsza
powolna obniżka. W przypadku indeksu cen towarów i usług konsumpcyjnych CPI długookresowym
celem będzie górna granica celu inflacyjnego Europejskiego Banku Centralnego (2%).
Poprawa koniunktury gospodarczej, w tym rosnący popyt inwestycyjny, będzie pozytywnie wpływać na
wzrost popytu na pracę. Istotnym ograniczeniem podażowym będą natomiast niekorzystne tendencje
demograficzne.
ww
Kształtując politykę gospodarczą należy też uwzględniać zmiany, jakie zachodzą w strukturze
gospodarki oraz relacje popytu i podaży na pracę. Należy mieć na uwadze, że ogólnemu wzrostowi
zatrudnienia będą towarzyszyć zmiany w zakresie kompetencji pracowników oraz oczekiwań rynku. W
skali gospodarki UE przewiduje się wzrost populacji pracowników z wyższym i średnim poziomem
kwalifikacji, przy czym ten ostatni pozostanie dominującym na rynku pracy. Sektor podstawowy
(obejmujący sekcje bazujące na surowcach – rolnictwo, górnictwo i energetykę) oraz przemysł
produkcyjny będą charakteryzować się zmniejszeniem popytu na pracę, a zatrudnienie będzie rosło w
sektorze usług, zwłaszcza rynkowych. Nowe miejsca pracy będą powstawać w sektorach transportu,
ochrony zdrowia i edukacji (absorbując część likwidowanych miejsc pracy w administracji). Na bazie
dotychczasowych obserwacji oczekuje się również kontynuacji wzrostu zatrudnienia w sektorach
19 Ibidem.
.go
v.p
l
wymagających wyższego poziomu wiedzy i umiejętności. Jednocześnie wciąż będzie istniało znaczące
zapotrzebowanie na pracowników o niższym poziomie kwalifikacji poszukiwanych m.in. przez firmy
handlowe. Polska wpisuje się w powyższe trendy – w okresie 2010–2020 liczba osób o niskim (tu
spadek o 50%) i średnim poziomie kwalifikacji zmniejszy się, wzrost dotyczyć będzie wysoko
wykwalifikowanych pracowników. Jednocześnie znajdujemy się wśród krajów, gdzie udział grup
średnio- i wysoko wykwalifikowanych (łącznie) jest stosunkowo wysoki, ale zmiany, jakie nastąpią w
najbliższych 10 latach nie będą znaczące; z kolei biorąc pod uwagę jedynie grupę osób o wyższych
umiejętnościach, Polska lokowana jest w grupie „niski udział – duża zmiana”. Od strony popytu na pracę
– w okresie 2010–2020 Polskę czeka redukcja zapotrzebowania na pracowników w sektorze
podstawowym20 (jedna z najwyższych w UE, o około 36%) i produkcyjnym oraz wzrost w budownictwie i
usługach (transporcie, usługach biznesowych oraz usługach nierynkowych). Paradoksalnie badania
pokazują również, że możemy się spodziewać wzrostu zapotrzebowania na niewykwalifikowanych oraz
wykwalifikowanych pracowników produkcyjnych, z kolei dojdzie do zmniejszenia popytu na
wykwalifikowanych (nawet grupy wysoko wykwalifikowanych) pracowników umysłowych, przy czym
musi wzrosnąć jakość kwalifikacji na każdym poziomie.21
Zmiany popytu finalnego pozostaną podstawową determinantą wzrostu importu w Polsce. Struktura
popytu finalnego, z relatywnie dużym udziałem importochłonnego eksportu i inwestycji, a także zapasów
powoduje, że jego zmiany są silnie procykliczne. Znaczące spowolnienie w gospodarce światowej oraz
wynikające ze znacznej niepewności co do najbliższych perspektyw gospodarczych spowolnienie
inwestycji powinno spowodować dodatnią kontrybucję eksportu netto w najbliższej perspektywie. W
kolejnych latach, wraz ze stopniową stabilizacją w PKB poszczególnych komponentów popytowych,
wkład we wzrost gospodarczy ze strony eksportu netto powinien być już neutralny.
w.
rcl
Tempo wzrostu popytu krajowego wpływa też znacząco na kształtowanie się deficytu na rachunku
obrotów bieżących. Skala przyrostu nierównowagi zewnętrznej powinna jednak pozostać umiarkowana,
bowiem wzrost deficytu obrotów towarowych w części powinien zostać zrekompensowany
zwiększeniem się nadwyżki transferów bieżących, będącej głównie wynikiem napływu środków
z budżetu UE. W horyzoncie prognozy nie należy jednak oczekiwać, aby deficyt był niższy niż 3% PKB.
Uwarunkowania makroekonomiczne są niezmiernie ważne z punktu widzenia funkcjonowania
uczestników życia gospodarczego (przedsiębiorstw, instytucji badawczych), ich bieżącej aktywności i
perspektyw rozwoju.
ww
Jednocześnie kierując się doświadczeniami oraz obecnymi trendami rozwojowymi, a także zakładając
racjonalność postępowania wszystkich uczestników życia gospodarczego – niezwykle trudno jest
określić szczegóły dotyczące zmian gospodarczych nawet w średniej perspektywie. Obecnie
postępujące zmiany są nieciągłe, a postęp technologiczny wymusza rozwój branż, które jeszcze kilka lat
temu miały marginalne znaczenie lub też były nieznane. Kreując dzisiaj rozwiązania w pespektywie 10
lat, niezbędne są pewne założenia i określenie priorytetowych kierunków rozwoju, co nie oznacza, że w
horyzoncie Strategii… nie nastąpi przeformułowanie polityki w tym zakresie. U podstaw takiego kroku
mogą leżeć przełomowe zmiany w skali światowej (wynalazki globalne).
Zmiany technologiczne mają z kolei istotny wpływ na strukturę potrzebnych kompetencji, a ponadto – co
stanowi dodatkowe wyzwanie – może być to zmiana stosunkowo nagła (skokowa). Foresight kadr
20 Zaliczono do niego: rolnictwo, górnictwo i wydobywanie oraz wytwarzanie, zaopatrywanie w energię elektr, gaz i wodę.
21 Skills supply and demand in Europe, Medium-term forecast up to 2020, The European Centre for the Development of
Vocational Training (Cedefop), Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2010.
.go
v.p
l
nowoczesnej gospodarki22 w związku z większym naciskiem na projekty „zielonej gospodarki” wskazuje
m.in. na wzrost zapotrzebowania na specjalistów z zakresu nowych technologii energetycznych,
logistyki i rolnictwa energetycznego, a także ochrony środowiska i utylizacji odpadów. W przypadku
wielu sektorów, nawet tych o wysokiej dynamice zatrudnienia i wyraźnymi przewidywaniami dalszego,
szybkiego rozwoju produkcji (np. branża ICT) – prognozowanie zmian w popycie na określonych
pracowników jest trudne z uwagi na niezwykle dynamiczne zmiany zachodzące w tym sektorze,
skutkujące powstawaniem nowych zawodów i znajdowaniem coraz to nowszych zastosowań
technologii. Niepewność w oczekiwaniach rynku pracy w połączeniu z niezbędnym czasem na
dostosowanie się programów nauczania do jego potrzeb stanowi ważki problem w kreowaniu polityki
edukacyjnej i potwierdza potrzebę zbliżenia między poszczególnymi branżami a sektorem edukacyjnym
oraz wdrożenia modelu life long learning. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że w przypadku części
branż/zawodów konkretyzacja w postaci uczenia się obsługi konkretnej technologii musi przebiegać w
miejscu jej stosowania.23
w.
rcl
Jeżeli perspektywy polskiej innowacyjności określać poziomem zaawansowania rozwoju przemysłów
wysokich i średnio wysokich technologii oraz usług opartych na wiedzy, to (1) w odniesieniu do
przetwórstwa przemysłowego (jako najważniejszej sekcji przemysłu) – aktualna struktura produkcji
sprzedanej według poziomów techniki wskazuje na przyszły rozwój produkcji: wyrobów
farmaceutycznych; sprzętu i urządzeń radiowych, telewizyjnych i telekomunikacyjnych; instrumentów
medycznych, precyzyjnych i optycznych, zegarów i zegarków; maszyn i urządzeń. W okresie
2005–2008 wszystkie te branże charakteryzowały się rosnącym udziałem w strukturze produkcji
sprzedanej. Motorem rozwoju będą bio- i nanotechnologie oraz technologie informacyjne. Foresight
kadr nowoczesnej gospodarki rozszerza to o technologie medyczne, finansowe, edukacyjne i
bezpieczeństwa24. W usługach – aktualna struktura inwestycji zagranicznych wskazuje na przyszły
rozwój usług outsourcingowych, skoncentrowanych w trzech obszarach: obsługa procesów
biznesowych (tzw. Business Process Outsourcing, BPO), wspólne centra usługowe (tzw. Shared
Service Centre, SSC) i zaawansowane usługi bazujące na wiedzy specjalistycznej (tzw. Knowledge
Process Outsourcing, KPO).
ww
Źródła impulsu cyfryzacyjnego upatrywać można w inwestycjach prywatnych w sektor ICT oraz mediów,
zgodnie z zasadą większej produktywności ekonomicznej w środowisku otwartej wymiany wiedzy,
otwartej innowacji (gdzie wiedza traktowana jest jako dobro publiczne), a także w wybranych sektorach
gospodarki rynku sprzedaży i kupna usług opartych na informacji i wiedzy, gdzie wspierać należy
procesy otwartego dostępu do tejże wiedzy i treści. Znaczącą rolę mogą odegrać również zmiany w
sektorze energetycznym, gdzie niezbędne jest zwiększenie wydajności, co może zapewnić wysoki
stopień wykorzystywania ICT. Szansą jest również wykorzystanie zdolności szybkiego znajdywania
biznesowych rozwiązań dla wynalazków, ale też innowacyjnych modeli społecznych i kulturowych oraz
w przyszłych technologiach sieci szerokopasmowych, technologie Future internet, Internet rzeczy,
semantyka, multimedia – jako obszary innowacyjności.
22 (red.) K.B. Matusiak, J. Kuciński, A. Gryzik, Foresight kadr nowoczesnej gospodarki, PARP, Warszawa 2009, s. 14, 49,
132–133.
23 (red.) U. Sztandar-Sztanderska, Kwalifikacje dla potrzeb pracodawców. Raport końcowy, część projektu Kwalifikacje dla
potrzeb pracodawców realizowany przez PKPP Lewiatan, Warszawa, czerwiec 2010.
24 Foresight kadr identyfikuje następujące dziedziny, jako najbardziej rozwojowe z punktu widzenia rynku pracy: Automatyka,
robotyka; Budownictwo i inżynieria lądowa; Usługi opiekuńcze, jakość życia; Usługi okołobiznesowe; Turystyka, rekreacja,
czas wolny; Technologia żywienia, przemysł spożywczy; Logistyka i inżynieria transportu: Inżynieria środowiska (urządzenia
dla ochrony środowiska). Projekt „Foresight kadr nowoczesnej gospodarki” został zrealizowany w pierwszym kwartale 2009
roku na zlecenie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości przez konsorcjum złożone z Instytutu Podstawowych
Problemów Techniki (Koordynator), Polskiej Izby Gospodarczej Zaawansowanych Technologii oraz SMG/KRC Poland Media
S.A.
v.p
l
DIAGNOZA
.go
CZY OTOCZENIE REGULACYJNE I FINANSOWE JEST DOSTOSOWANE DO POTRZEB INNOWACYJNEJ I EFEKTYWNEJ
GOSPODARKI? W oczach wielu przedsiębiorców otoczenie instytucjonalne nie ułatwia prowadzenia
biznesu. Dotyczy to zwłaszcza przepisów prawnych, które zdaniem przedsiębiorców nakładają
nadmierne obciążenia administracyjne. Problem dotyczy również systemu stanowienia prawa, w którym
niewystarczające są mechanizmy zapobiegające „inflacji” prawa, zdarza się, że dochodzi do nowelizacji
przepisów i nakładania na przedsiębiorców nowych obciążeń administracyjnych. W konsekwencji koszty
i ryzyko działalności nie zmniejszają się. Wiele podmiotów gospodarczych nie uruchamia więc
działalności inwestycyjnej i innowacyjnej w skali zapewniającej rozwój, ponadto wciąż większość firm
nie działa w oparciu o długofalowe plany rozwoju. Przekłada się to na mniejszą konkurencyjność
gospodarki. Im mniejsza firma, tym bariery te są bardziej odczuwalne, a prawidłowość ta obserwowana
jest w całej Unii Europejskiej.
w.
rcl
Mimo iż polska gospodarka w latach 2009–2010 nie doświadczyła recesji, spowolnienie tempa wzrostu
PKB w tym okresie negatywnie wpłynęło na poziom dochodów podatkowych. W największym stopniu
efekt spowolnienia gospodarczego widoczny był w dynamice wpływów z podatków dochodowych,
szczególnie z podatku CIT, który ze swojej natury jest bardzo wrażliwy na gwałtowne zmiany
koniunktury gospodarczej.25 Pogorszeniem stanu finansów publicznych skutkowały również zmiany
strukturalne obniżające dochody sektora finansów publicznych (uchwalenie w latach 2006–2007 obniżki
podatków i składek bez jednoczesnej redukcji wydatków), ale zamortyzowały one w pewnej mierze
negatywny wpływ kryzysu. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł z 3,7% PKB w
2008 r. do 7,9% PKB w 2010 r., natomiast w 2011 r. odpowiadał 5,0% PKB. Wysokie zadłużenie
sektora finansów publicznych wywiera negatywny wpływ na gospodarkę. Ponadto warto zaznaczyć, że
pomimo istnienia od 2010 r. mechanizmu wieloletniego planowania budżetowego (wprowadzonego
ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych), w większości obszarów polityki
gospodarczej wciąż mamy do czynienia z pewnością planów rocznych. Wprowadza to do gospodarki
dużą dozę niepewności, utrudniając długookresowe planowanie również sektorowi przedsiębiorstw.
ww
W kontekście analizy otoczenia regulacyjno-finansowego warto też postawić pytanie, czy obecny
system podatkowy odpowiada na wszystkie potrzeby efektywnej i innowacyjnej gospodarki. Mimo
szeregu korzystnych dla przedsiębiorców zmian wprowadzonych nowelizacją ustawy o podatku od
towarów i usług z 2008 r.26 oraz późniejszych ułatwień (m.in. wprowadzenie e-faktur), całokształt
regulacji dotyczących podatku VAT wciąż generuje w ocenie przedsiębiorców duże obciążenia dla firm.
Przedsiębiorcy sygnalizują również brak spójności przepisów o podatkach dochodowych czy też liczne
daniny o charakterze publiczno-prawnym. Z przeprowadzonego w 2010 r. pomiaru bazowego wynika,
że obowiązkiem informacyjnym generującym największe koszty regulacyjne27 w gospodarce jest
prowadzenie ewidencji rachunkowej zapewniającej określenie dochodu (straty), podstawy
opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy (9,5 mld zł rocznie) oraz składanie
zeznania do celów podatkowych (6,8 mld zł)28.
25 Za Programem Konwergencji – Aktualizacja 2011.
26 Ustawa z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.
Nr 209, poz. 1320).
27 Koszty ponoszone przez adresatów regulacji w związku z koniecznością wykonywania tych regulacji.
28 Przeprowadzony przez Ministerstwo Gospodarki pomiar bazowy dotyczył obciążeń administracyjnych nakładanych na
przedsiębiorców przez przepisy prawa gospodarczego. Przeanalizowano łącznie 6,2 tys. obowiązków informacyjnych
zidentyfikowanych w 482 aktach prawnych. Jak wynika z badania, suma rocznych kosztów administracyjnych ponoszonych
przez przedsiębiorców w Polsce wynosi 77,6 mld zł, co stanowi ok. 6,1% PKB Polski. Suma rocznych kosztów obciążeń
administracyjnych wynosi 37,3 mld zł (ok. 2,9% PKB).
v.p
l
Ograniczony dostęp do kapitału jest jedną z głównych barier rozwoju polskich przedsiębiorstw,
zwłaszcza MŚP, i podnoszenia poziomu innowacyjności gospodarki. Badania MG wykazują, że
najważniejszą barierą dla MŚP przy wprowadzaniu rozwiązań innowacyjnych jest w opinii polskich
przedsiębiorców brak możliwości sfinansowania lub ich zbyt wysokie koszty.29 Jakkolwiek problem ten
dotyczy większości firm wprowadzających innowacje bez względu na wielkość podmiotu, to jednak MŚP
w znacznie mniejszym stopniu niż duże firmy mogą finansować działania innowacyjne ze środków
własnych. Dodatkowo pozyskanie finansowania zewnętrznego w ich przypadku jest z reguły również
trudniejsze. W zakresie płynności finansowej polskich przedsiębiorstw istotną rolę, zwłaszcza w okresie
spowolnienia gospodarczego, odgrywa zjawisko opóźnień płatności, które w ostatnich latach nie
zmniejsza swojej skali.
w.
rcl
.go
Udział sektora przedsiębiorstw w wolumenie kredytów bankowych w Polsce wynosi jedynie 30% (razem
z przedsiębiorcami indywidualnymi około 37%), z czego ok. 2/3 przeznaczane jest na zakup
nieruchomości i potrzeby bieżące.30 Mimo to polski sektor bankowy wciąż finansuje większość
inwestycji w innowacje. W ostatnim czasie spadła w Polsce liczba funduszy pożyczkowych oraz tempo
przyrostu ich kapitału. Fundusze pożyczkowe są o tyle istotne dla innowacyjności gospodarki, że
większość udzielonych przez nie pożyczek przeznaczona jest na inwestycje. Od 2007 r. rośnie udział
samorządów w finansowaniu ich kapitału pożyczkowego (poza środkami z regionalnych programów
operacyjnych)31, co z jednej strony jest pozytywnym symptomem aktywności władz lokalnych, z drugiej
zaś może świadczyć o braku dostatecznego zainteresowania inwestorów prywatnych tym rynkiem.
Pozytywne efekty wsparcia ze strony państwa można zauważyć na rynku funduszy poręczeniowych,
gdzie mimo znacznie mniejszej liczby aktywnych podmiotów i wartości kapitału skala ich działania jest
niemal trzykrotnie większa. Spośród 3932 firm prowadzących w Polsce usługi faktoringowe 19 to banki
komercyjne, a jedynie 20 to firmy wyspecjalizowane. Pomimo więc dynamicznego rozwoju, działalność
faktoringowa ma w dużej mierze wciąż charakter działalności pobocznej.
W najbardziej innowacyjne projekty inwestycyjne angażują się najczęściej fundusze PE/VC. W Polsce
skala inwestycji tego typu jest znikoma. W 2010 r. doszło co prawda do ponad 2,5-krotnego wzrostu
inwestycji, które wyniosły 657 mln euro (w porównaniu z 267 mln euro w 2009 r., dane EVCA) i
stanowiły połowę wartości funduszy PE/VC lokowanych w krajach Europy Środkowej i Wschodniej,
jednak nadal odpowiadało to 0,192% PKB. Rok później było to 689 mln euro, tj. 0,18% PKB. Pod
względem wartości najwięcej inwestycji tego typu w 2010 i 2011 r. trafiło do sektora dóbr i usług
konsumpcyjnych i komunikacji. Zaangażowanie w branże high-tech nadal jest nieznaczne.
ww
Istotnym problemem polskiego systemu finansowania przedsiębiorstw jest też niewielkie
zainteresowanie i wiedza przedsiębiorców na temat możliwości, jakie oferuje lub mógłby oferować
szeroko pojęty rynek finansowy. Jak wynika z badań PARP33 niemal 2/3 małych i średnich
przedsiębiorstw nigdy nie wnioskowało o kredyt lub pożyczkę, tłumacząc to brakiem potrzeby oraz
obawą przed zaciąganiem długu. Taka postawa przedsiębiorców ma bardzo istotne przełożenie na
efektywność różnego rodzaju instrumentów wsparcia opartych na zasadzie finansowania zwrotnego.
Zmiana tej postawy wymaga czasu, intensywnej kampanii uświadamiającej przedsiębiorców oraz
kształcenia ich w zakresie zarządzania strategicznego.
29 Trendy rozwojowe sektora MŚP w ocenie przedsiębiorców w pierwszej połowie 2012 r., MG, Nr 2/2012.
30 Na podstawie „Należności i zobowiązania monetarnych instytucji finansowych” NBP, stan na lipiec 2012 r.
31 Raport Nr 12/2009 Polskiego Stowarzyszenia Funduszy Pożyczkowych: Fundusze Pożyczkowe w Polsce wspierające
mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa według stanu na 30 czerwca 2009 roku.
32 Biorących udział w 2011 r. w badaniu sektora faktoringowego przez GUS.
33 Badanie rynku wybranych usług wspierających rozwój przedsiębiorczości i innowacyjności w Polsce – obszar
"finansowanie zwrotne” 2010.
v.p
l
W ramach programów operacyjnych finansowanych ze źródeł europejskich realizowane są nie tylko
projekty zwiększające dostęp przedsiębiorców do kapitału, ale również przyczyniające się do rozwoju
innych sfer z zakresu oddziaływania Strategii… (np. infrastruktura telekomunikacyjna, działalność
badawczo-rozwojowa, rozwój kompetencji kadr). O ile fundusze europejskie zgodnie uznawane są za
istotne wsparcie dla polskiej gospodarki oraz za szansę nadrobienia luki cywilizacyjnej w stosunku do
krajów UE 15, o tyle w zakresie systemu ich dystrybucji formułowane są postulaty korekt
gwarantujących rzeczywistą efektywność wsparcia. Na poziomie operacyjnym rozważane są możliwości
poprawy m.in. procedur przyznawania środków beneficjentom (w tym konstrukcja formularzy wniosków,
wymogi i rygor ocen formalnych, metody kontroli i uznawania kosztów).34
.go
Niewykorzystane jest również źródło finansowania inwestycji poprzez partnerstwo publiczno-prywatne
(PPP), czy np. za pośrednictwem długoterminowych obligacji infrastrukturalnych. Jak wynika z
prowadzonych badań, znikomy do tej pory udział przedsięwzięć podejmowanych w formule partnerstwa
publiczno-prywatnego w realizacji zadań publicznych w Polsce związany jest z niedostateczną wiedzą
na ten temat wśród potencjalnie zainteresowanych podmiotów, atmosfery braku zaufania dla relacji
PPP, a przede wszystkim z niewystarczającej liczby dobrych przykładów zrealizowanych projektów
PPP.
w.
rcl
NIEDOSTATECZNA INNOWACYJNOŚĆ POLSKIEJ GOSPODARKI. Nauka i szkolnictwo wyższe w Polsce przeszły
w ostatnich dwudziestu latach proces głębokiej transformacji. Nastąpiły zmiany systemowe w nauce
i szkolnictwie wyższym związane z dostosowaniem do uwarunkowań gospodarki rynkowej, integracją
Polski z Unią Europejską, a także istotne zmiany demograficzne (ponad 5-krotny wzrost liczby
studentów). Jednocześnie dynamicznie zmieniające się uwarunkowania oraz konieczność sprostania
dylematom rozwoju rodzą nowe wyzwania, jakim muszą sprostać polska nauka i szkolnictwo wyższe.35
Punktem wyjścia do oceny aktualnego stanu polskiej nauki oraz jej powiązań z gospodarką jest analiza
wskaźników związanych z nakładami na B+R. Ogółem nakłady na działalność B+R (gross domestic
expenditure on research and development, GERD) w Polsce w 2009 r. wyniosły 9,07 mld zł (ceny
bieżące), co oznacza wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim o 17,7%. W 2010 r. wyniosły one
10,4 mld zł, co oznacza wzrost r/r o 14,8%36. Mimo dość wyraźnego wzrostu nakładów na działalność
B+R w ostatnich latach, udział GERD do PKB w Polsce jest nadal relatywnie niski: w 2009 r. wynosił
0,68%, a w 2010 r. – 0,74%. Udział ten był wyższy niż w Słowacji, Grecji i Rumunii, lecz niższy od
większości państw OECD i UE (średnia UE 27 w 2009 r.: 2,01% PKB, w 2010 r.: 2,0%; średnia OECD w
2009 r.: 2,4% PKB), a także niektórych państw zaliczanych do tzw. grupy BRIC (Rosja: 1,25% PKB,
Chiny 1,7% PKB). Problemem obrazującym skalę potrzebnych dostosowań po stronie polskich
przedsiębiorstw jest również niski udział nakładów poniesionych przez sektor przedsiębiorstw w
nakładach wewnętrznych na badania naukowe i prace rozwojowe: w 2010 r. wyniósł on 24,4% (udział
budżetu wynosił 60,9%, szkół wyższych 2,5%, prywatnych instytucji niedochodowych 0,3%, zaś
zagranicy 11,8%)37. Natomiast intensywność nakładów na B+R mierzona wielkością nakładów sektora
przedsiębiorstw do PKB wyniosła w 2010 r. 0,2%.38
ww
Struktura nakładów bieżących na B+R w Polsce charakteryzuje się powolnie postępującą „polaryzacją
spektrum B+R”: obszar badań stosowanych stopniowo kurczy się na rzecz badań podstawowych
(finansowanych niemal całkowicie przez budżet państwa) i prac rozwojowych (finansowanych głównie
34 Por. np. Fundusze pomocowe Unii Europejskiej – doświadczenia i perspektywy, MRR 2007.
35 Raport Polska 2030. Wyzwania rozwojowe, Warszawa 2008, str. 233.
36 GUS, Bank Danych Lokalnych.
37 GUS, Nauka i technika w Polsce w 2010 roku, Warszawa 2012, s. 56.
38 GUS, Bank Danych Lokalnych.
v.p
l
przez rynek). W latach 1996–2010 udział badań stosowanych w nakładach na działalność B+R
zmniejszył się, w cenach bieżących, o 4,1 pkt proc.39
Ostatnie lata to okres zmian organizacyjnych w zakresie jednostek zaangażowanych w B+R. Wzrost ma
miejsce wśród przedsiębiorstw, z kolei spada liczba jednostek działających na podstawie ustawy z dnia
30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych, co jest zarówno efektem procesu przekształceń
konsolidacji, komercjalizacji i likwidacji, realizowanego przez nadzorujące ministerstwa, jak i (w
mniejszym stopniu) zmiany statusu jednostek naukowych. Jednocześnie zakres aktywności
przedsiębiorstw w obszarze B+R jest nadal stosunkowo niewielki, zarówno pod względem wysokości
wydatków na B+R, jak i zatrudnionego personelu. Niskie jest również zaangażowanie uczelni
niepublicznych w prowadzenie działalności B+R.
.go
Pozytywnym faktem jest duży wzrost liczby wynalazków zgłoszonych w Urzędzie Patentowym RP
(wzrost o 91% w latach 2005–2011). W 2011 r. zgłoszonych zostało 3878 wynalazków, zaś liczba
udzielonych patentów wyniosła 1989. Zgłoszono także 940 wzorów użytkowych (wzrost w porównaniu z
rokiem 2005 o 57%) oraz udzielono 498 praw ochronnych.40 Jednocześnie liczba polskich wynalazków
zgłoszonych do Europejskiego Urzędu Patentowego (EPO) na 1 mln mieszkańców w 2010 r. wynosiła
ok. 8 (w przypadku Niemiec, Szwecji, Finlandii i Danii liczba zgłoszeń była większa niż 200).41
Odsetek polskich badaczy publikujących prace wspólnie z partnerami z państw UE (25,2%, 2003)
przekracza średnią UE 25 (22,9%). Głównym partnerem badaczy polskich są Stany Zjednoczone
(25,2% publikacji z zagranicznym współautorem), a następnie Niemcy (23,1%), Francja (14,8%), Wielka
Brytania (12,5%), Włochy (9,3%).
ww
w.
rcl
W międzynarodowym ujęciu porównawczym, innowacyjność polskiej gospodarki nie została oceniona
wysoko. Potwierdzają to różne badania i raporty, z których jednym z najistotniejszych jest raport
pt. Innovation Union Scoreboard42. Wg najnowszej edycji raportu (luty 2012 r.) Polska co prawda
utrzymała się w grupie krajów umiarkowanie innowacyjnych (moderate innovators), do której
awansowała rok wcześniej z grupy krajów doganiających (catching up countries), ale klasyfikowana jest
obecnie jako ostatnia w tej grupie: za Włochami, Portugalią, Czechami, Hiszpanią, Węgrami, Grecją,
Maltą i Słowacją. Zgodnie z wynikami badania, Polska charakteryzuje się niższym niż przeciętny dla
wszystkich państw Unii Europejskiej poziomem Sumarycznego Wskaźnika Innowacyjności (Sumary
Innovation Index – SII), ale nieco wyższym niż średnie dla UE tempem wzrostu tego wskaźnika.
W 2010 r. za relatywnie mocne strony Polski uznano zasoby ludzkie i tzw. wskaźniki wynikowe,
natomiast w 2011 r. – zasoby ludzkie, finansowanie i wsparcie, inwestycje przedsiębiorstw i efekty
ekonomiczne. Niezmiennie od dwóch lat słabości ujawniają się w całym systemie badawczym,
współpracy w obszarze innowacyjności i przedsiębiorczości i wskaźnikach związanych z ochroną
własności intelektualnej. Wysoki wzrost obserwuje się w odniesieniu do liczby zgłoszeń patentowych,
wspólnotowych wzorów i licencji patentowych oraz jeśli chodzi o przychody z eksportu produktów i
usług o wyższym poziomie zaawansowania (w 2011 r. jedynie w dwóch ostatnich obszarach).
Negatywna ocena dotyczy liczby innowacyjnych MŚP oraz ich współpracy z innymi podmiotami.
39 GUS, Nauka i Technika 2010, Warszawa 2012, str. 187.
40 GUS, Mały Rocznik Statystyczny, Warszawa 2012, str. 303.
41 Eurostat.
42 wcześniej European Innovation Scoreboard. IUS opiera się na 25 wskaźnikach, które lepiej niż w poprzedniej publikacji
(opartej o 29 wskaźników) odzwierciedlają sytuację narodowych systemów badań i innowacji. IUS stanowi również narzędzie
monitoringu wdrażania projektu flagowego strategii Europa 2020 – Unia Innowacji.
v.p
l
Wykres 1. Wartości Sumarycznego Wskaźnika Innowacyjności (Summary Innovation Index, SII)
dla krajów UE 27
0,8
0,7
0,6
0,5
0,4
0,2
0,1
0,0
.go
0,3
LV BG LT RO PL SK MT GR HU ES CZ PT IT EE CY SI UE FR IE LU AT NL UK BE FI DE DK SE
Źródło: Pro Inno Europe, Inno-Metrics, Innovation Union Scoreboard 2011, The innovation union's performance
scoreboard for research and innovation, 1 February 2012.
w.
rcl
Polska znajduje się na jednym z ostatnich miejsc w rankingu krajów UE 27 pod względem udziału
przedsiębiorstw prowadzących działalność innowacyjną. Według najnowszych dostępnych danych
Eurostat za lata 2006–200843 wskaźnik dla Polski (odnoszący się do przedsiębiorstw przemysłowych
o liczbie pracujących powyżej 9 osób) spadł w porównaniu z ubiegłym okresem i ukształtował się na
poziomie 22%, co stanowiło trzeci najniższy wynik w Unii Europejskiej, tuż przed Rumunią i Węgrami.
Największa różnica na niekorzyść polskich firm w zakresie odsetka firm innowacyjnych dotyczy małych
firm.
Przedsiębiorcy nadal są ostrożni w sprawie ponoszenia wydatków na działalność innowacyjną.
Niepewni co do powodzenia wdrożeń nie upatrują w innowacjach źródła przyszłej przewagi
konkurencyjnej. W Polsce przedsiębiorstwa w finansowaniu działalności innowacyjnej bazują przede
wszystkim na środkach własnych. Tutaj sytuacja pomimo pewnych wahań nie uległa radykalnym
zmianom. Nadal w niewielkim stopniu wykorzystywane są źródła zewnętrzne, takie jak kredytowanie,
fundusze wysokiego ryzyka czy fundusze unijne. Z drugiej strony pozytywnym elementem w zakresie
innowacji jest relatywnie widoczna skłonność przedsiębiorstw do wdrażania innowacji
nietechnologicznych, tj. organizacyjnych i marketingowych.
ww
Dostępne dane ze statystyki publicznej wskazują na niedosteczną współpracę przedsiębiorców z
instytutami badawczymi, co spowodowane jest m.in. brakiem dostatecznej informacji o ofercie
poszczególnych jednostek. Geneza problemu jest jednak znacznie szersza. Tkwi ona przede wszystkim
w niskim poziomie zaufania społecznego oraz braku tradycji i wzorów kooperacji w polskim
społeczeństwie. Ograniczony zakres współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami jest niezwykle wyraźny
w procesie tworzenia innowacji. O ile rośnie świadomość wśród przedsiębiorstw o roli innowacji jako
istotnego czynnika zapewniającego utrzymanie pozycji konkurencyjnej, to jednak w dalszym ciągu
przedsiębiorstwa w dużym stopniu traktują działalność innowacyjną jako działalność dorywczą, nie zaś
43
Z uwagi na niską jakość danych (m.in. ich niekompletność oraz niepewność co do prawdziwości danych) niemożliwe jest
wykorzystanie danych Eurostatu dla okresu 2008–2010 w celu porównania wyników Polski oraz pozostałych państw
członkowskich UE.
v.p
l
w ujęciu ciągłym – jako proces wpisany trwale w działalność firmy. To z kolei skutkuje ograniczonymi
możliwościami współpracy pomiędzy podmiotami w zakresie tworzenia innowacji. Przedsiębiorstwa
w niewielkim stopniu korzystają z nowych form innowacji, jakimi są innowacje otwarte, innowacje
tworzone przez użytkownika (user driven innovation), czy wreszcie innowacje społeczne.
Na innowacyjność gospodarki duży wpływ ma otoczenie instytucjonalne wspierające działalność
innowacyjną przedsiębiorstw, do których należą m.in. ośrodki szkoleniowo-doradcze, centra transferu
technologii, inkubatory technologiczne/przedsiębiorczości, fundusze pożyczkowe, parki technologiczne
itd. Pomimo obserwowanego wzrostu liczby ośrodków innowacji i przedsiębiorczości – Stowarzyszenie
Organizatorów Ośrodków Innowacji i Przedsiębiorczości w Polsce (SOOIPP) szacuje ich liczbę na 735
(263 w 2000 r.) – wsparcie przedsiębiorstw w zakresie innowacyjności jest wciąż niewystarczające.
Ośrodki te powinny również rozwijać swoją ofertę w kierunku bardziej specjalistycznych usług.
.go
Poprawa niezbędna jest również w zakresie współpracy szkół i uczelni z rynkiem pracy. Zarówno na
płaszczyźnie kształcenia (niewielki udział pracodawców w konstrukcji programów nauczania, niewielki
udział kadry z praktyki w dydaktyce), wspólnych przedsięwzięć badawczych (często łatwiejsze i szybsze
jest realizowanie badań we własnym zakresie niż zlecenie ich placówce badawczej uczelni), dofinansowania (np. w formie sponsoringu ma wymiar raczej symboliczny) i przepływu informacji (m.in.
o zapotrzebowaniu na kwalifikacje i na temat kwalifikacji zatrudnionych absolwentów szkół i uczelni).44
w.
rcl
Potencjały innowacyjności i działalności B+R w Polsce koncentrują się wokół największych ośrodków
akademickich: warszawskiego, wrocławskiego, krakowskiego i trójmiejskiego. Wniosek taki przynosi
opublikowane w 2009 r. wspólne badanie MRR i IBS45. Największym potencjałem innowacyjności
dysponuje województwo mazowieckie46 (w szczególności aglomeracja warszawska), jednak głównie
pod względem skali badań, a nie ich udziału i efektów komercyjnych, które pozostają na poziomie
nieznacznie przekraczającym średnie wartości krajowe. Ponadto za silny uznano sektor nauki
województw małopolskiego i pomorskiego. Ogólnie duży potencjał innowacyjny wykazują również
województwa: dolnośląskie, śląskie, pomorskie, małopolskie. W przypadku województwa
wielkopolskiego wpływ uznanego ośrodka akademickiego obciążony jest niskim wskaźnikiem
innowacyjności przedsiębiorstw i przeciętnym poziomem nakładów na B+R. Pod względem
innowacyjności sektora prywatnego (relatywnej względem liczby mieszkańców) pozytywnie wyróżnia się
województwo podkarpackie. Województwa wschodnie i północno-zachodnie odznaczają się generalnie
niższą innowacyjnością przedsiębiorstw i relatywną słabością ośrodków akademickich.
ww
Analizując od strony instytucjonalnej regionalne systemy innowacji można stwierdzić, że w większości
polskich regionów działania podejmowane na rzecz wzmacniania innowacyjności i transferu technologii
są rozproszone, wyizolowane od otoczenia i charakteryzują się niską gęstością relacji sieciowych.
Problem ten występuje również w przypadku zasobów kompetencji, infrastruktury badawczej oraz
infrastruktury wspierania innowacyjności i transferu technologii. Mankamenty te, w połączeniu z dość
niską świadomością wagi innowacyjności, rzutują na jakość instytucjonalnego systemu innowacji w
regionach. Rozproszenie działań pomiędzy różnymi jednostkami organizacyjnymi czy duża formalizacja
relacji z otoczeniem nie sprzyjają budowaniu efektywnych regionalnych systemów innowacji.
44 (red.) U. Sztandar-Sztanderska, Kwalifikacje dla potrzeb pracodawców. Raport końcowy, część projektu Kwalifikacje dla
potrzeb pracodawców realizowany przez PKPP Lewiatan, Warszawa, czerwiec 2010.
45 Identyfikacja i delimitacja obszarów problemowych i strategicznej interwencji w Polsce, Ministerstwo Rozwoju
Regionalnego, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa 2009.
46 Ministerstwo Gospodarki, Departament Analiz i Prognoz, Analiza zróżnicowania regionalnego aktywności inwestycyjnej
sektora MŚP, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej, lipiec 2010.
.go
v.p
l
Z efektywnością wiedzy i stymulowaniem procesów innowacyjnych związane jest również dostosowanie
kadr do wymogów nowoczesnej gospodarki. Obecnie część absolwentów nie posiada umiejętności oraz
kwalifikacji poszukiwanych i cenionych na rynku pracy. Oprócz umiejętności technicznych bardzo
cenione są kompetencje miękkie, takie jak: solidność, rzetelność, motywacja, zaangażowanie,
umiejętność pracy w zespole. Z punktu widzenia rozwoju innowacyjności w Polsce należałoby zwracać
szczególną uwagę na silne sprzężenie procesu powiązań pracodawca – uczelnia. W chwili obecnej jest
ono niewystarczające. Ukończenie studiów wyższych powinno oznaczać posiadanie przez absolwenta
odpowiednich efektów kształcenia, tzn. takich, które pożądane są przez pracodawców, a także które
podnoszą ich konkurencyjność na rynku pracy. Absolwent szkoły wyższej w trakcie studiów powinien
także nabyć kompetencje kluczowe, które są niezbędne do samorealizacji i rozwoju osobistego, a także
bycia aktywnym obywatelem czy zwiększania poziomu jego zatrudnialności. Jak stwierdza brukselski
instytut Lisbon Council, „najważniejszą umiejętnością staje się zdolność formułowania kompleksowych
rozwiązań dla nowych, nieprzewidzianych problemów oraz zdobywania nowych, różnorodnych
umiejętności na przestrzeni całego życia”. Zatem w procesie kształtowania umiejętności miękkich
ważną rolę odgrywa również sektor kultury i kreatywny, tworząc potencjał do rozwoju kapitału
społecznego, a w oparciu na nim – kreatywności i innowacyjności.
w.
rcl
Z innowacyjnością dość istotnie wiąże się kwestia infrastruktury w zakresie technologii informacyjnych i
komunikacyjnych (ICT). Jej stan, pomimo znacznej poprawy w ostatnich latach, nadal nie jest
zadowalający i odbiega od średniej unijnej. Cechują go przede wszystkim: niska dostępność oraz niska
jakość usług. Według danych Komisji Europejskiej na koniec 2011 r. współczynnik penetracji ogółem
(łącza stacjonarne i w technologii ruchomej) w przeliczeniu na liczbę gospodarstw domowych wynosił
ok. 73% dla UE 27. Polska ze wskaźnikiem 67% znajduje się w środku krajów europejskich z dostępem
gospodarstw domowych do Internetu (dane – Eurostat 2011). Różnica dotyczy także poziomu rozwoju
sieci nowej generacji opartej na infrastrukturze światłowodowej. Według danych OECD na koniec
2011 r., w Polsce tylko liczba łączy w technologii FTTX (FTTH oraz FTTB) wynosiła 0,4 na 100
mieszkańców. Polskę charakteryzuje wciąż słaby rozwój infrastruktury szerokopasmowego dostępu do
Internetu oraz niski poziom aktywności w sieci. Sytuację może poprawić wykorzystanie środków
unijnych znajdujących się w programach operacyjnych na lata 2007–2013, których celem jest budowa
infrastruktury szerokopasmowego dostępu do Internetu.
Przedsiębiorstwa w Polsce wykazują również małe zainteresowanie nowoczesnymi systemami
zarządzania. Przedsiębiorstwa korzystające z automatycznej wymiany informacji wewnątrz
przedsiębiorstwa w styczniu 2011 r. stanowiły 34,5% ogółu przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa, podobnie
jak użytkownicy indywidualni, nie wykorzystują w pełni potencjału technologii teleinformatycznych, w
kluczowych aspektach rozwoju pozostając daleko za innymi krajami europejskimi. Według danych GUS
16,4% przedsiębiorstw oraz 39,1% osób w wieku 16–75 lat (na przełomie kwiecień 2009/kwiecień 2010)
złożyło zamówienia przez sieci komputerowe47.
ww
Przewagą Polski w tym obszarze jest zdolność do świadczenia wysokiej jakości usług narzędziowego
programowania zintegrowanego ze sprzętem (embedded software, intelligent hardware) w projektach
inteligentnej energetyki, inteligentnego transportu, inteligentnych sterowników, zgodnie z
obserwowanym procesem „schodzenia” technologii IT do urządzeń (appliances) oraz rosnącym rynkiem
usług związanych z krótkoseryjną produkcją „na miarę” (tailored production) wymagającą
specjalistycznej wiedzy. Posiadamy także znaczne doświadczenie w wytwarzaniu inteligentnych
urządzeń domowego użytku (telewizorów, monitorów, sprzętu AGD, oświetlenia), które w związku z
trwającym procesem włączania urządzeń do sieci (Internet of Things) staną się podstawowym
elementem budowy inteligentnych miast (Smart Cities). Posiadamy tym samym możliwość
47Źródło: GUS Wykorzystanie technologii informacyjno-(tele)komunikacyjnych w przedsiębiorstwach i gospodarstwach
domowych w 2011 r., tab. 13 i tab. 20.
v.p
l
wykorzystania istniejących centrów rozwoju oprogramowania zintegrowanego ze sprzętem (w tym
współpracy z istniejącymi centrami światowych koncernów sektora ICT).
NIEDOSTATECZNA EFEKTYWNOŚĆ WYKORZYSTANIA ZASOBÓW NATURALNYCH I SUROWCÓW.
Materiałochłonność i energochłonność polskiej gospodarki jest wyższa niż przeciętnie w Unii
Europejskiej. Odwrócenie tego stanu rzeczy nie tylko zmniejszy koszty produkcji w przyszłości, ale
ograniczy również presję na środowisko naturalne i zapewni bardziej sprawiedliwą dystrybucję zasobów
środowiska pomiędzy pokoleniami. Konieczność poprawy efektywności wykorzystania zasobów
naturalnych i surowców będzie również istotnym stymulatorem innowacji w gospodarce.
.go
Jedną z miar materiałochłonności gospodarki jest wskaźnik produktywności materiałowej, obliczany jako
relacja PKB do krajowej konsumpcji materiałów. Im wyższa wartość wskaźnika, tym mniej materiałów
zużywanych jest na wytworzenie jednostki PKB. Wg danych Eurostat wskaźnik produktywności
materiałowej dla Polski w latach 2000–2009 wzrósł z 0,33 do 0,42. Z kolei średnia dla krajów UE 27
wzrosła na przestrzeni tego okresu z 1,22 do 1,41. Wskazuje to na konieczność intensyfikacji działań
zmierzających do obniżenia zużycia materiałów i surowców do produkcji.
Polska cechuje się jednym z wyższych w Europie poziomów energochłonności. Pod względem
wskaźnika zużycia energii do PKB (wyrażonego w kg oleju ekwiwalentnego na 1000 euro PKB) w
2010 r. Polska zajęła 8. miejsce w Europie (373,86). Średnia wartość tak opisanego wskaźnika
energochłonności w UE 27 jest ponaddwukrotnie niższa (167,99), co stwarza duży potencjał dla redukcji
zużycia energii w naszym kraju. Należy przy tym dodać, że w porównaniu z 2000 r. Polsce udało się
obniżyć energochłonność o prawie 23%, podczas gdy średnio w UE 27 redukcja wyniosła ok. 10,3%.
w.
rcl
Coraz większego znaczenia w polityce indywidualnych przedsiębiorstw nabierają koncepcje
zarządzania środowiskowego. Ich istotą jest uznanie środowiska przyrodniczego za integralną część
wszystkich obszarów działalności przedsiębiorstwa, a celem minimalizacja negatywnego wpływu na
środowisko. W Polsce stosunkowo niewiele przedsiębiorstw wdraża SZŚ. Na koniec 2008 r. liczba
wydanych w Polsce certyfikatów ISO 14001 wynosiła 1544, podczas gdy w tym samym czasie liczba
przyznanych certyfikatów w Czechach wynosiła grubo ponad 3 tys. Wciąż relatywnie niewielkim
zainteresowaniem wśród polskich organizacji cieszy się wspólnotowy system ekozarządzania i audytu
EMAS. Według stanu na koniec 2011 r. w systemie EMAS zarejestrowanych było 25 polskich
organizacji i 32 obiekty48. Dla porównania w Niemczech, w 2011 r. liczba zarejestrowanych w systemie
organizacji wynosiła 14 346, a obiektów – 1878.
ww
Niski stopień uczestnictwa polskich firm w SZŚ można tłumaczyć również wciąż niewielką
świadomością ekologiczną, zwłaszcza przedstawicieli sektora MŚP. Badanie49 przeprowadzone na
zlecenie PARP wśród polskich MŚP potwierdziło niski stan świadomości przedsiębiorców w zakresie
wymagań środowiskowych. 63% przedstawicieli badanych firm nie zidentyfikowało jeszcze wpływu
swojej działalności na środowisko, z kolei 53% oceniło, że oddziałuje na środowisko w małym stopniu, a
36% nie dopatrzyło się w swojej organizacji żadnego oddziaływania na środowisko. Badanie ujawniło
przy tym, że 22% polskich MŚP nie ma wiedzy na temat wymogów prawnych z zakresu ochrony
środowiska związanych z prowadzoną działalnością. Najczęściej dotyczy to mikroprzedsiębiorstw, firm o
przychodach mniejszych niż 1,5 miliona zł oraz działających w branży usługowej.
Budownictwo mieszkaniowe w Polsce powinno przejść transformację w budownictwo zrównoważone.
Nadmierne rozproszenie zabudowy, brak spójności między projektem (zwłaszcza w jego warstwie
48 http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/refreshTableAction.do?tab=table&plugin=0&pcode=tsdpc410&language=en
49 Potencjał MŚP w dziedzinie kreowania nowych produktów innowacyjnych – rozwiązania proekologiczne, GfK, PBDG na
zlecenie PARP, 2009.
v.p
l
architektonicznej) a lokalnym kontekstem społeczno-kulturowym i przyrodniczym oraz będąca tego
konsekwencją degradacja przestrzeni to tylko niektóre z negatywnych aspektów budownictwa w Polsce.
Poza niedomaganiami związanymi w istocie z brakiem spójnego systemu zapewniającego ład
przestrzenny50, istotnym mankamentem budownictwa mieszkaniowego (w tym przede wszystkim
istniejących zasobów) jest jego duża energochłonność. Szacuje się, że w Polsce zapotrzebowanie
domu jednorodzinnego na energię jest nawet kilkukrotnie wyższe niż średnio w UE (150 kWh/1m2, a w
skrajnych przypadkach nawet 300 kWh/1m2 wobec 40 kWh/1m2)51. Udział zużycia energii w
gospodarstwach domowych w finalnym zużyciu energii wynosi w Polsce ponad 30%.
.go
Ograniczaniu energo- i materiałochłonności gospodarki służy także wykorzystanie w szerszym zakresie
zielonych zamówień publicznych (ang. green public procurement, GPP). Wartość udzielonych w Polsce
wszystkich zamówień publicznych w 2011 r. wyniosła 144,1 mld zł w porównaniu do 167 mld zł w
2010 r., co stanowiło ok. 9,5% PKB52. Jest to dowodem na duży potencjał w tym obszarze oraz
wskazuje na rolę administracji publicznej, która może oraz powinna odgrywać ważną rolę w inicjowaniu i
utrwalaniu zachowań proekologicznych, umożliwiając tym samym rozwój wyrobów i usług
charakteryzujących się wysokimi standardami środowiskowymi i społecznymi.
w.
rcl
NIIEWYSTARCZAJĄCY STOPIEŃ UMIĘDZYNARODOWIENIA POLSKIEJ GOSPODARKI. Pomimo wyraźnego postępu
w procesie otwierania się polskiej gospodarki na świat, odnotowanego w minionej dekadzie, potencjalne
możliwości w tej dziedzinie nie są nadal dostatecznie wykorzystane. Jakkolwiek w okresie ostatniego
kryzysu światowego relatywnie mniejsza otwartość polskiej gospodarki okazała się czynnikiem
poważnie łagodzącym negatywny wpływ zewnętrznego szoku popytowego na wzrost gospodarczy, to
jednak w warunkach pomyślnej koniunktury światowej wyższy stopień otwartości gospodarki polskiej
pozwalałby na większą jej partycypację w efektach globalnego rozwoju.
O dynamice wzrostu skali oraz poziomu nowoczesności polskiego eksportu w minionej dekadzie
zadecydowały podmioty z udziałem kapitału zagranicznego, których aktualny udział w ogólnym
eksporcie sięgnął ponad 60%. W działalności tych podmiotów, z reguły dużych i średnich,
urzeczywistnia się szerokie spektrum różnorodnych form umiędzynarodowienia, obejmujących obok
absorpcji kapitału transfer nowoczesnej technologii i organizacji procesów wytwarzania, szerokie
wykorzystanie instrumentów finansowych oraz instrumentów oceny ryzyka i zabezpieczenia się przed
jego skutkami, dostępu do wewnątrzkorporacyjnych sieci zaopatrzenia, kooperacji i ekspansji na rynki
zagraniczne. Mimo dominującego udziału tych podmiotów w polskim eksporcie nie mają one, ze
względu na ich relatywnie niewielką liczebność, równie znaczącego wpływu na średni poziom
umiędzynarodowienia polskich przedsiębiorstw.
ww
Jak wynika z raportu Instytutu Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur (IBRKK)53, w liczącej blisko 50,5
tys. podmiotów zbiorowości przedsiębiorstw zatrudniających ponad 9 osób, czyli relatywnie większych w
całej zbiorowości podmiotów gospodarczych, zaledwie niespełna 1/3 spośród nich , tj. ok. 15,8 tys. jest
zaangażowana w większym czy mniejszym stopniu w działalność eksportową. Przedsiębiorstwa te
zrealizowały łącznie w 2011 r. eksport o wartości ponad 510,8 mld zł, czyli blisko 91% łącznego
eksportu zrealizowanego w tym okresie (pozostałe ok. 9% eksportu przypadło na eksporterów z
wielotysięcznej grupy mikroprzedsiębiorstw). Przy czym jedynie dla niespełna 4,3 tys. z nich, czyli ok.
27%, eksport stanowił główne (blisko 80%) źródło przychodów. Dodatkowo w grupie eksporterów
50 Kwestie te zostały podjęte w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030.
51 Szacunki ekspertów Muratora.
52 Sprawozdanie o funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych w 2011 r., Urząd Zamówień Publicznych, str. 24.
53 Analiza
sytuacji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem eksporterów, raport
„Gospodarka i handel zagraniczny Polski w 2011 roku”, IBRKK, Warszawa 2012.
v.p
l
wyspecjalizowanych połowę ogólnej liczby stanowiły przedsiębiorstwa z wyłącznym lub częściowym
udziałem kapitału zagranicznego.
.go
Zaangażowanie w działalność eksportową i importową pozostaje nadal najbardziej powszechną formą
umiędzynarodowienia polskich przedsiębiorstw. Wyniki badania dotyczącego umiędzynarodowienia
europejskich małych i średnich przedsiębiorstw54, przeprowadzonego na zlecenie KE na przełomie
2006 i 2007 r., wskazują na 7% udział eksportujących MŚP, a więc mniejszy o 1 pkt proc. od średniej
unijnej. Największy udział podmiotów eksportujących zanotowano w Estonii (23%), Słowenii (21%) i
Finlandii (19%), a najmniejszy w Hiszpanii i na Cyprze (po 3%). Do największych barier działalności
eksportowej polskie firmy zaliczyły: niedostatek wiedzy na temat rynków zagranicznych, brak kapitału
oraz odmienność regulacji obowiązujących na innych rynkach. Z badania wynika również, że niecałe
5% unijnych MŚP (wobec 20% dużych firm) jest zaangażowana w partnerstwo międzynarodowe w
postaci spółek zależnych lub joint-venture za granicą. Wśród polskich MŚP odsetek ten wynosi 5,6%, co
plasuje nasz kraj na 11. miejscu w UE.
w.
rcl
Rok 2011 był kolejnym, w którym odnotowano wzrost wartości polskich inwestycji bezpośrednich za
granicą. Odpływ kapitału netto z tytułu tych inwestycji wyniósł 5,1 mld euro. Jakkolwiek odpływ kapitału
netto z tytułu tych inwestycji był nieznacznie (o 312 mln euro) niższy niż w 2010 r., to istotnie
przewyższał poziom z lat wcześniejszych (3,3 mld euro w 2009 r., 3,1 mld euro w 2008 r.).
Zwiększająca się wartość polskich inwestycji bezpośrednich za granicą wskazuje na przemiany
dokonujące się w polskiej gospodarce. Świadczy także o rosnącym potencjale polskich przedsiębiorstw,
które decydują się na podjęcie ekspansji kapitałowej także poza granicami kraju. Tym samym firmy te
stają się stopniowo aktywnymi uczestnikami systemu międzynarodowego obrotu kapitałami
inwestycyjnymi. Jest to zjawisko o tyle warte uwagi, iż powoduje zmianę międzynarodowej pozycji
inwestycyjnej Polski. Z odbiorcy kapitału lokowanego w formie inwestycji zagranicznych staje się ona,
choć jeszcze w niewielkim zakresie, także jego źródłem. Warte jest także podkreślenia, wszelkie
działania polskich podmiotów związane z podejmowaniem inwestycji za granicą, w zdecydowanej
większości są efektem działań samych przedsiębiorstw, stanowiąc przejaw inicjatyw oddolnych. Polskie
podmioty są w stanie samodzielnie dostrzec, rozpoznać oraz wykorzystać swoje szanse rozwojowe w
formie inwestycji bezpośrednich lokowanych za granicą, co nie oznacza, że nie potrzebują one zachęt i
pomocy ze strony właściwych instytucji państwowych.
ww
Skuteczne rozpoczęcie lub rozwój działalności gospodarczej na rynkach zagranicznych uzależnione są
od posiadania i efektywnego wykorzystania informacji odnoszących się do warunków prowadzenia
działalności gospodarczej na danym rynku. Przedsiębiorstwa mogą zdobywać tę wiedzę samodzielnie
lub od innych specjalistycznych jednostek. W przypadku wielu rynków zagranicznych, w szczególności
tych, które nie są w pełni ukształtowane, polscy przedsiębiorcy samodzielnie prowadzący działania
eksportowe i inwestycyjne poza Polskę, napotykają na trudności z uzyskaniem informacji o ww.
charakterze lub dostępem do specyficznych danych rynkowych. Szczególnie trudna jest sytuacja
przedsiębiorstw po raz pierwszy podejmujących współpracę z zagranicą, zwłaszcza z sektora MŚP. W
przypadku podmiotów nieposiadających doświadczenia w prowadzeniu działalności międzynarodowej,
do barier procesu umiędzynarodowienia należy dodać zbytnią dywersyfikację rynków docelowych.
54 Observatory of European SMEs, Flash Eurobarometer 196 – The Gallup Organization. Badaniem objęto 17 283
przedsiębiorstwa (w tym 16 339 z sektora MŚP) z UE 27, Norwegii, Islandii i Turcji. W Polsce w badaniu uczestniczyło 905
firm.
MOCNE STRONY
v.p
l
ANALIZA SWOT
SŁABE STRONY
w.
rcl
.go
Konstytucyjne ograniczenie wielkości długu publicznego
Wysoki poziom deficytu sektora finansów publicznych
Możliwość kwartalnych rozliczeń podatkowych
Wysoki udział wydatków sztywnych ograniczający
Możliwość występowania o ogólne interpretacje podatkowe
swobodę w kształtowaniu polityki fiskalnej
Niska dźwignia finansowa wydatków publicznych
Skomplikowane przepisy prawa podatkowego
Funkcjonowanie nieefektywnych preferencji podatkowych
Brak efektywnych zachęt fiskalnych do inwestycji i działań
w obszarze B+R+I
Stabilny system finansowy, w tym nowoczesny i stabilny Ograniczony dostęp firm, w szczególności z sektora MŚP,
sektor bankowy, duży rynek kapitałowy, rozwinięty rynek do finansowania działalności i innowacji (niska
leasingu i dynamicznie rozwijający się rynek faktoringu
specjalizacja i innowacyjność w zakresie usług
Napływ funduszy unijnych
finansowych
dla
firm,
ograniczona
aktywność
przedsiębiorstw na rynku instrumentów dłużnych,
niedostatecznie rozwinięte systemy poręczeniowe i
pożyczkowe,
niedostatecznie
rozwinięte
rynki
alternatywnych do kredytu instrumentów finansowania,
mała skala inwestycji typu VC z przewagą branż
tradycyjnych)
Istotne opóźnienia w płatnościach i zatory płatnicze
Mała wiedza przedsiębiorców o rynkowej ofercie
finansowania
Niska skłonność przedsiębiorców do zewnętrznego
finansowania działalności
Niskie wykorzystanie systemu PPP
Duże różnice terytorialne pod względem wykorzystania
kapitału
ww
Zaawansowany proces deregulacji, dereglamentacji, Duże koszty regulacyjne i obowiązki informacyjne dla
zmniejszania obciążeń administracyjnych i ułatwiania przedsiębiorców, zwłaszcza z sektora MŚP
jakość
i
wysoka
zmienność
działalności gospodarczej (dwie ustawy i pakiet na rzecz Niewystarczająca
stanowionego prawa
rozwoju przedsiębiorczości)
Niedostatki w procesie stanowienia prawa w kontekście
skutecznych mechanizmów zapobiegających „inflacji”
prawa
Wysokie zdolności dostosowawcze przedsiębiorstw
Niska przeżywalność przedsiębiorstw
Relatywnie duża przedsiębiorczość obywateli
Mała adaptacyjność przedsiębiorstw, brak skłonności do
Relatywnie duży rynek i popyt wewnętrzny
podejmowania ryzyka w przedsięwzięciach gospodarczych
Ograniczona skala aktywności inwestycyjnej firm i jej
nieciągły charakter
Niski udział firm opierających się w swojej działalności o
sformalizowane plany rozwoju
Niski poziom zaufania społecznego oraz brak tradycji i
wzorów kooperacji w polskim społeczeństwie; słabe
powiązania kooperacyjne przedsiębiorstw
Duża liczba instytucji otoczenia biznesu
Niska unikatowość usług instytucji otoczenia biznesu
Systematycznie rosnące nakłady na działalność Niski odsetek przedsiębiorstw ponoszących nakłady na
innowacyjną przedsiębiorstw
innowacje, mała wysokość nakładów firm na B+R i
Znaczny potencjał kapitału ludzkiego oraz poziom personelu B+R;
Słabe zainteresowanie przedsiębiorstw komercjalizacją
kreatywności obywateli jako jednostek
Wysoki stopień skolaryzacji
prac B+R i współpracą z sektorem nauki
Wysoki udział osób z tytułem doktora lub doktora Niski poziom nakładów na B+R w relacji do PKB (GERD)
habilitowanego w kadrach B+R
ze zdecydowanie dominującym udziałem wydatków
Duży potencjał kadry naukowej
publicznych w strukturze GERD
Aktywna współpraca międzynarodowa polskich badaczy Wysoki udział w wydatkach na działalność innowacyjną
przy wykorzystaniu środków unijnych
tzw. infrastruktury twardej, kosztem wiedzy B+R
Duży potencjał badawczy jednostek naukowych, w tym Niedostateczna koordynacja polityki innowacyjności
uczelni, instytutów badawczych oraz instytutów naukowych pomiędzy szczeblem centralnym a regionalnym oraz na
samym poziomie centralnym
Rozproszenie działań podejmowanych w regionach na
rzecz wzmacniania innowacyjności i transferu technologii,
niska gęstość relacji sieciowych oraz duża formalizacja
relacji z otoczeniem, co skutkuje ogólną słabością
regionalnych systemów innowacji
Niska jakość systemu wspierającego działalność
innowacyjną,
a
rozwiązania
instytucjonalne
niedostosowane do potrzeb innowacyjnych przedsiębiorstw
Mała liczba zgłaszanych wynalazków i udzielanych
patentów (również w EPO)
Znaczny udział badań podstawowych przy malejącym
udziale badań stosowanych
Niska skłonność przedstawicieli sektora nauki do
współpracy z przedsiębiorcami
Rozproszona i o niezadowalającej jakości infrastruktura
badawcza
Niedostateczne umiejętności menedżerskie i marketingowe
wśród części kadry kierowniczej jednostek naukowych
Wysokie pozapłacowe koszty pracy
Niski poziom aktywności zawodowej i wczesne
opuszczanie rynku pracy
Wysoki udział bezrobocia długotrwałego wśród osób
bezrobotnych
Wysoka stopa bezrobocia wśród osób młodych do 25. roku
życia
Relatywnie duża skala szarej strefy
Ograniczona mobilność międzyzawodowa
Niedopasowanie kierunków studiów wyższych do potrzeb
nowoczesnej gospodarki i rynku pracy, w tym zbyt niski
odsetek studentów na kierunkach ścisłych i technicznych
Niskie wskaźniki edukacji osób dorosłych, w tym niski
wskaźnik edukacji ustawicznej
Niskie zaangażowanie przedsiębiorstw w rozwój własnych
pracowników
Brak systematycznych prognoz podaży i popytu na pracę –
trudność w projektowaniu i realizacji działań
ukierunkowanych
na
redukcję
strukturalnych
niedopasowań na rynku pracy
Duża aktywność Polaków w Internecie, w tym aktywność Niezadowalająca jakość i dostępność infrastruktury
handlowa
informacyjnej i telekomunikacyjnej
Relatywnie wysokie koszty i niska jakość usług
telekomunikacyjnych
Duży potencjał przyrodniczy i kulturowy
Wysoka energochłonność i materiałochłonność gospodarki.
Niskie zainteresowanie przedsiębiorców wdrażaniem
formalnych systemów zarządzania środowiskowego
Niska świadomość ekologiczna konsumentów oraz
przedsiębiorstw, zwłaszcza sektora MŚP
Niedostateczne uwzględnianie kwestii ograniczania
materiało- i energochłonności przez przedsiębiorstwa oraz
niewielka
świadomość
ekologiczna,
zwłaszcza
przedstawicieli sektora MŚP
Dostęp do integrującego się, jednolitego rynku UE oraz Niski udział wyrobów high-tech w eksporcie
konsumentów o dużej sile nabywczej
Niewystarczająca skuteczność programów promocyjnych
wysoki
stopień
specjalizacji
oraz Polski wśród zagranicznych inwestorów wskutek słabo
Relatywnie
produktywności eksportowej przedsiębiorstw z kapitałem rozwiniętej infrastruktury
Niewystarczający poziom zaangażowania firm w inwestycje
krajowym
Duży potencjał do przyciągania BIZ
zagraniczne, również w ramach pomocy rozwojowej i/lub
Wysokie
zagęszczenie
podstawowych
szlaków klimatycznej
komunikacyjnych
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
PAN
SZANSE
ZAGROŻENIA
v.p
l
Relatywnie niski udział wydatków o charakterze
rozwojowym i inwestycyjnym w budżecie państwa
Niedostateczny postęp w reformowaniu finansów
publicznych i obniżaniu obciążeń podatkowych, przy
dużym oporze społecznym wobec cięć budżetowych
Długo odczuwalne skutki światowego kryzysu
Starzenie się społeczeństwa, wzrost zachorowań na
choroby cywilizacyjne oraz inne globalne wyzwania
społeczne
Dalszy dynamiczny rozwój rynku kapitałowego
Pogorszenie sytuacji finansowej banków i wstrzymanie
aktywności kredytowej
Rozwój partnerstwa publiczno-prywatnego
Sprawne wykorzystanie funduszy unijnego wsparcia Pogorszenie się sytuacji finansów publicznych i
przeznaczonych m.in. na rozwój infrastruktury w ramach ograniczenie dopływu środków publicznych na
bieżącej perspektywy finansowej oraz wynegocjowanie finansowanie przedsiębiorstw
wysokiego poziomu wsparcia finansowego UE dla okresu Ryzyko ograniczenia środków z funduszy unijnych na cele
spójnościowe w przyszłej perspektywie finansowej UE
następnej perspektywy finansowej
Duże zainteresowanie programami unijnymi wśród Niewystarczający poziom zainteresowania administracji
przedsiębiorstw
publicznej, sektora finansowego i przedsiębiorców
Sektorowa budowa programów unijnych, koncentracja
wykorzystaniem instrumentów inżynierii finansowej
tematyczna wsparcia
.go
Budżet zadaniowy
Uproszczenie i cyfryzacja rozliczeń podatkowych
Poz. 73
ww
w.
rcl
Zwiększanie się świadomości potrzeby ograniczenia
obowiązków administracyjnych
Zmiana zasad dystrybucji środków publicznych na naukę i Dalsze utrzymywanie się niskiego poziomu nakładów na
szkolnictwo wyższe, zwłaszcza wzrost finansowania B+R oraz niekorzystnej struktury tych wydatków
Nadmierne zróżnicowanie poziomu i tempa rozwoju
konkursowego i projakościowego
Rozwój i specjalizacja przedsiębiorstw w najbardziej regionów
innowacyjnych gałęziach gospodarki
Korzystny trend zmian struktury sektorowej gospodarki
przejawiający się wzrostem udziału sektorów wysokich
technologii
Dynamiczny rozwój infrastruktury parków naukowotechnologicznych
Rozwój potencjału edukacyjnego i naukowego w sferach
decydujących o międzynarodowej konkurencyjności
gospodarki
Postępująca specjalizacja polskich badaczy
Szybko rosnąca liczba wynalazków zgłoszonych w UP RP
Zwiększająca się rola regionów w polityce innowacyjności
Efektywne wykorzystanie w systemie realizacji strategii
organizacji typu agencje rozwoju regionalnego
Uelastycznienie rynku pracy
Dalsze usztywnienie rynku pracy i polaryzacja
pracowników pod względem warunków zatrudnienia
Obniżenie pozapłacowych kosztów pracy
Przełamanie trendu wzrostu nierówności płacowych w Wzrost pozapłacowych kosztów pracy
Odpływ siły roboczej o wysokich kwalifikacjach w miarę
ostatnim czasie
Wysoki rzeczywisty popyt na pracę, o czym świadczy postępującego zmniejszania barier w swobodnym
średni faktyczny czas pracy polskiego pracownika
przepływie osób
Przyciągnięcie imigrantów o wysokich kompetencjach, w
tym naukowców
Poprawiająca się jakość zasobów ludzkich dzięki m.in.
„miękkim” projektom współfinansowanym na szeroką skalę
z UE
Wzrost zasobów ludzkich dla nauki i techniki, w tym
dynamiczny rozwój edukacji na poziomie wyższym w
ostatnich latach
Doświadczenie i znaczny potencjał do świadczenia Niedostateczny rozwój infrastruktury telekomunikacyjnej i
wysokiej jakości niektórych usług IT i wytwarzania pogłębienie zjawiska wyłączenia cyfrowego
inteligentnych urządzeń domowego użytku
Dynamicznie rosnące obroty e-handlu
Ułatwienie korzystania z e-podpisu
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
Tworzący się rynek na tzw. czyste technologie węglowe
Zmniejszenie konkurencyjności Polski i wysokie koszty
Rozwój gospodarki niskoemisyjnej o niskim poziomie presji ekonomiczne i społeczne związane z realizacją unijnej
na środowisko
polityki gospodarki niskoemisyjnej (w tym ucieczka emisji)
Rosnący udział „zielonych” zamówień publicznych
Rosnące koszty produkcji w związku z wymogami
Wzrastające zapotrzebowanie na wysokiej jakości usługi środowiskowymi,
ustalanymi
na
poziomie
związane z zagospodarowaniem czasu wolnego (np. międzynarodowym celami redukcji emisji gazów
turystyka, sport) oraz medycyną
cieplarnianych oraz wzrostem cen nośników energii
Wzrost atrakcyjności kraju w miarę zacieśniania integracji z Szybkie wyczerpywanie się dotychczasowych przewag
UE i poprawy reputacji polskiej gospodarki
konkurencyjnych Polski (zwłaszcza w postaci relatywnie
Dynamicznie rosnący poziom wymiany handlowej
niskich kosztów pracy)
Wzrastające zaangażowanie inwestorów zagranicznych w Słabe tempo rozwoju gospodarczego u głównych
zakresie BIZ
partnerów handlowych, zwłaszcza z UE 15
Zaostrzenie konkurencji dla polskich wyrobów i usług na
rynku europejskim
Wzrost konkurencji ze strony państw rozwijających się
Napływ BIZ do sektorów charakteryzujących się niewielkim
udziałem „wysokich technologii” oraz wzrastająca
atrakcyjność innych krajów dla BIZ
v.p
l
WIZJA, CEL GŁÓWNY I ZASADY HORYZONTALNE
WIZJA
Otwarta i ekspansywna gospodarka, oferująca nowe miejsca pracy, oparta na
wzajemnym zaufaniu i kooperacji uczestników życia gospodarczego, stabilnie rosnąca
dzięki innowacjom i wysokiej efektywności wykorzystania zasobów, która zapewni
wzrost standardów życia społeczeństwa oraz konkurencyjności przedsiębiorstw na
arenie międzynarodowej do 2020 r.
.go
Analizy55 wskazują, że w stadium rozwoju stymulowanym innowacjami społeczeństwo charakteryzuje
się wysokim poziomem wykształcenia, a państwo wysokim poziomem sprawności zarządzania. Kraje,
których rozwój stymulowany jest głównie innowacjami, znajdują się na etapie cywilizacji wiedzy: mają
efektywny system instytucjonalny, wspierający rozwój wiedzochłonnej produkcji towarów i usług,
rozwiniętą infrastrukturę transportową i komunikacyjną, wysoki poziom kapitału ludzkiego, sprawnie
funkcjonujące rynki towarów i czynników produkcji oraz wysoką gotowość technologiczną56.
Operacyjnie rzecz ujmując docelowo (2020) polska gospodarka poprawi swoją pozycję w
międzynarodowych rankingach innowacyjności. Będzie posiadać cechy kwalifikujące ją do grupy krajów
„doganiających liderów” wg Innovation Union Scoreboard, a biorąc pod uwagę Global Competitiveness
Report – Polska będzie klasyfikowana w gronie państw o wskaźnikach związanych z innowacyjnością
powyżej średniej UE.
w.
rcl
Z porównania wskaźników ostatniego badania Innovation Union Scoreboard (luty 2012 r.)57 wynika, że
Polskę od wielu krajów UE wciąż dzieli duży dystans w zakresie miar innowacyjności. Polska pozostaje
w tyle m.in. w dziedzinach wspólnych publikacji sektorów publicznego i prywatnego, wydatków
przedsiębiorstw na działalność badawczo-rozwojową oraz zgłoszeń patentowych. Świadczy to o tym, że
priorytetem musi być stworzenie ram prawnych i ogólnych warunków, skutkujących większym
zaangażowaniem sektora prywatnego w inwestycje w innowacje oraz wykorzystanie różnych form
współpracy oraz służące łatwiejszemu wykorzystaniu wyników badań przez sektor prywatny. Słaby
poziom innowacyjności potwierdza także Global Competitiveness Report58, sytuujący Polskę na 22.
pozycji – wśród członków Unii Europejskiej – pod względem wartości wskaźnika innowacji, i na 25. pod
względem wartości wskaźnika gotowości technologicznej. Działania Strategii… będą skoncentrowane w
obszarach determinujących wskaźniki cząstkowe wspomnianych indeksów. Należy zaznaczyć, że poza
oddziaływaniem na wspomniane obszary, osiągnięcie istotnej poprawy w zakresie innowacyjności
będzie w dużym stopniu warunkowane tempem wzrostu gospodarczego Polski w perspektywie realizacji
Strategii...
ww
CEL GŁÓWNY
Wysoce konkurencyjna gospodarka (innowacyjna i efektywna) oparta na wiedzy
i współpracy
55 The Global Competitiveness Report 2008–2009, red. K. Schwab, M.E. Porter, World Economic Forum, Geneve 2008.
56 U. Płowiec, Refleksje o innowacyjności Polski w perspektywie 2020 r., w: Ekonomista 5/2010, Wydawnictwo Key Text,
Warszawa
57 Pro Inno Europe, Inno-Metrics, Innovation Union Scoreboard 2011, The innovation union's performance scoreboard for
research and innovation, 7 February 2012.
58 The Global Competitiveness Report 201–2012, World Economic Forum, Geneva, Switzerland 2011.
v.p
l
ZASADY HORYZONTALNE
Realizacji Strategii…, na każdym szczeblu jej działania i w każdym obszarze, będą przyświecać zasady
horyzontalne.
.go
Kreowanie wiedzy
Ważną drogą wychodzenia z kryzysu, a zarazem tworzenia podstaw przyszłego rozwoju, jest wzrost
inwestycji w kapitał ludzki. Kreowanie wiedzy polega na stwarzaniu warunków dla ciągłego
poszukiwania nowych rozwiązań, wzmacniania funkcji poznawczych oraz prowadzenia badań. Tym
samym prowadzi do lepszego zaspokajania potrzeb klientów, ale również rozpoznawania i rozwoju
nowych wyrobów i usług, również niematerialnych. Kreowanie wiedzy to także jeden z warunków
zwiększenia efektywności gospodarowania. W ramach działań na rzecz zwiększania poziomu
nauczania (realizowanych głównie przez Strategię rozwoju kapitału ludzkiego) należy zwiększać
inwestycje w infrastrukturę materialną edukacji oraz reformować politykę edukacyjną i szkoleniową w
celu rozwoju kompetencji niezbędnych do funkcjonowania w konkurencyjnej gospodarce opartej na
wiedzy oraz efektywnym i zrównoważonym wykorzystaniu zasobów środowiska.
w.
rcl
Partnerska współpraca
Warunkiem współpracy opartej na zaufaniu i punktem wyjścia dla rozwoju nowoczesnej gospodarki
jest odpowiedni poziom kapitału społecznego. Tymczasem z przeprowadzonych badań wynika, że
społeczeństwo polskie jest wciąż nakierowane raczej na bierną adaptację niż na rozwój i
innowacyjność. Działania zmierzające do poprawy tego stanu rzeczy (w ramach interwencji Strategii
rozwoju kapitału społecznego) wpłyną także znacząco w perspektywie długofalowej na poprawę
sytuacji gospodarczej kraju. Ważne jest nie tylko zaufanie przedsiębiorców do siebie nawzajem, ale
również wszystkich uczestników życia gospodarczego (np. administracja państwowa i samorządowa,
instytucje otoczenia biznesu, instytucje naukowe, wymiar sprawiedliwości). Wybór formy współpracy
jest kwestią wtórną dla faktu istnienia samej kooperacji i zależy między innymi od przyjętych celów,
zakresu współpracy, istotności dla kształtowania przewagi konkurencyjnej oraz od poziomu
wzajemnego zaufania i rywalizacji.59 Kooperacja uwzględnia również te związki, których nie można
ująć w ramach formalnych – na przykład długoterminowych relacji kupna-sprzedaży lub tworzonych
sieci społecznych (social networks), czyli kontekstu społecznego współdziałania przedsiębiorstw.
Istotne jest tworzenie kontaktów wielostronnych, z różnym partnerami środowisk lokalnych,
m.in. sprzyjających odkrywaniu inteligentnych specjalizacji danego regionu.
ww
Ponadto w dobie rosnącej konkurencji i wymagań konsumentów profesjonalne kształtowanie relacji
przedsiębiorstw z otoczeniem biznesowym i społecznym oraz budowanie ich wiarygodności i
reputacji stają się, obok efektywności finansowej i jakości oferowanych wyrobów lub usług, istotnym
elementem kształtowania przewagi konkurencyjnej. Konieczność wykorzystania korzyści skali oraz
skracania cyklu rozwojowego produktów wymuszają na przedsiębiorstwach odwołanie się do
współpracy, partnerstwa i sojuszy60. Dlatego będą podejmowane kroki na rzecz wspierania dialogu z
zainteresowanymi stronami, poprawy wiarygodności przedsiębiorstw w oczach klientów oraz
wzmacniania współpracy w lokalnych społecznościach, m.in. poprzez podmioty ekonomii społecznej.61
W rezultacie łatwiejsze stanie się porozumienie polityczne prowadzące do redukcji nadmiernych
obciążeń administracyjnych dla biznesu (w ramach tzw. dobrowolnych porozumień).
Bardzo istotną sprawą w realizacji zasady partnerskiej współpracy jest dialog społeczny. Pozwala on
na zredukowanie konfliktów społecznych, jest również próbą realizacji sprawiedliwości w sferze
podziału dóbr oraz kształtowania polityki społeczno-gospodarczej. Z pojęciem tym wiąże się również
59 J. Cygler, Kooperencja – nowy typ relacji między konkurentami, Organizacja i Kierowanie, 2007 Nr 2.
60 A. K. Koźmiński, Zarządzanie w warunkach niepewności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.
Podmioty ekonomii społecznej przyczyniają się do budowy kapitału społecznego oraz poprawy konkurencyjności
gospodarki poprzez mechanizmy wzajemnościowe oraz dywersyfikację rynku dostawców usług.
v.p
l
sprawna komunikacja w zakresie polityki publicznej, a także uznanie przez podmioty publiczne wiedzy,
praktyki i doświadczenia podmiotów innych niż państwowe. Jest to niezbędne do prawidłowego
diagnozowania i rozwiązywania bieżących problemów. Coraz częściej można zaobserwować, że
celem biznesu XXI w. staje się długofalowy, zrównoważony rozwój organizacji gospodarczych poprzez
budowanie przewagi konkurencyjnej wpisanej w proces dialogu społecznego.
Podstawę dla pełnego zastosowania niniejszej zasady stanowi realizacja Strategii rozwoju kapitału
społecznego, która odnosić się będzie m.in. do takich obszarów, jak: zaufanie do instytucji
publicznych, postawy obywatelskie, konsultacje społeczne.
.go
Efektywna alokacja zasobów/gospodarowanie w obiegu (closed loop)
Racjonalne gospodarowanie zasobami jest kluczem do zwiększenia efektywności polskiej gospodarki i
tym samym do poprawy jej konkurencyjności. Racjonalne wykorzystanie czynników produkcji pozwala
nie tylko na minimalizację kosztów wytwarzania. Wiąże się ono również z dążeniem do właściwej
alokacji wiedzy, kompetencji i umiejętności, np. poprzez rozwój ekoinnowacji, tworzenie tzw. zielonych
miejsc pracy, czy parków ekoprzemysłowych i klastrów, przyspieszających procesy innowacyjne,
wspierających identyfikację nisz o przewagach komparatywnych oraz ułatwiających
komercjalizację badań naukowych. Ta zasada horyzontalna bazuje na pojęciu closed loop, a więc
gospodarowaniu w obiegu zamkniętym, umożliwiającym ograniczanie strat w przepływach
materiałów i energii, ale również wiedzy i inwencji. Jest to szczególnie ważne w działaniach na rzecz
budowy zrównoważonej, niskoemisyjnej gospodarki oraz zapewnienia bezpieczeństwa
energetycznego i surowcowego, przy jednoczesnym zachowaniu ochrony i zrównoważonego
wykorzystania różnorodności biologicznej.
ww
w.
rcl
Zarządzanie strategiczne/ odpowiedzialne przywództwo
Z przeprowadzonych badań wynika, że mniej lub bardziej sformalizowane plany strategiczne posiada
jedynie niewielki odsetek przedsiębiorstw w Polsce. Wskazuje to na wyraźny deficyt myślenia w
kategoriach przyszłości, a więc zakładającego rozwój w oparciu o odpowiednio zaplanowane zasoby
i analizę trendów rynkowych. Myślenie długofalowe powinno być wyróżnikiem postaw nie tylko
przedsiębiorców, ale i instytucji szeroko rozumianego otoczenia biznesowego. Kształtowanie
innowacyjności wymaga uprzedniego sformułowania długookresowych zamierzeń rozwoju danej
społeczności (przedsiębiorstwa, gminy, regionu, kraju) odpowiadających jej aspiracjom, również w
procesie rozpoznania zaawansowanych technologicznie specjalizacji danego regionu i
formowania przywództwa technologicznego. Powinno być ono wzmacniane odpowiedzialnym
przywództwem, stanowiącym jeden z niezbędnych warunków sukcesu w realizacji strategii
przedsiębiorstwa. Odpowiedzialne przywództwo dotyczy także zarządzania kwestiami społecznymi i
środowiskowymi, znajdując swój wymiar w tzw. społecznej odpowiedzialności biznesu (Corporate
Social Responsibility, CSR). Odpowiedzialne przywództwo dotyczy także administracji publicznej i jest
niezbędne do wytyczania kierunku oraz implementacji koniecznych reform.
v.p
l
CELE SZCZEGÓŁOWE, KIERUNKI DZIAŁAŃ, DZIAŁANIA
Analiza sytuacji w obszarze objętym diagnozą wraz z oceną silnych i słabych stron doprowadziła, przy
uwzględnieniu trendów rozwojowych, do wyodrębnienia celów szczegółowych – przedstawionych w
poniższej ramce. Osiągnięcie tych celów, które w dużej mierze są ze sobą powiązane, będzie
skutkować realizacją celu głównego. Celom została przyporządkowana właściwa interwencja Strategii...,
a więc kierunki działań i, będące ich uszczegółowieniem, działania62.
.go
Cel 1. Dostosowanie otoczenia regulacyjnego i finansowego do potrzeb innowacyjnej i
efektywnej gospodarki
Cel 2. Stymulowanie innowacyjności poprzez wzrost efektywności wiedzy i pracy
Cel 3. Wzrost efektywności wykorzystania zasobów naturalnych i surowców
Cel 4. Wzrost umiędzynarodowienia polskiej gospodarki
Cel 1. Dostosowanie otoczenia regulacyjnego i finansowego do potrzeb
innowacyjnej i efektywnej gospodarki
w.
rcl
Efektywna działalność, produktywność oraz rozwój przedsiębiorstw, a tym samym ich pozycja
konkurencyjna, uzależnione są w dużym stopniu od otoczenia instytucjonalnego. Prawo w Polsce
zmienia się wciąż zbyt często, a przepisy bywają nieprecyzyjne, niejednoznaczne lub niedostosowane
do zmian techniki i technologii. Ponadto, pomimo podejmowanych w ostatnich latach działań
deregulacyjnych, nakładają one na przedsiębiorców nadmierne obciążenia administracyjne (koszty
regulacyjne) i dostosowawcze. W rezultacie przepisy utrudniające działalność gospodarczą lub za takie
uznawane zniechęcają część przedsiębiorców do aktywności lub też zmniejszają efektywność
gospodarowania. Polski system prawa wymaga więc wciąż uproszczenia, eliminacji zbędnych obciążeń
i barier dla przedsiębiorczości (również w zakresie przepływu informacji) oraz usystematyzowania i
zabezpieczenia przed nieuzasadnionymi zmianami. Istotne jest położenie większego niż dotychczas
nacisku na dogłębną analizę skutków, jakie regulacja niesie dla gospodarki jako całości, a nie tylko w
odniesieniu do budżetu państwa. Dopracowana Ocena Skutków Regulacji powinna stanowić
podstawową płaszczyznę debaty o społecznych i ekonomicznych korzyściach i kosztach proponowanej
regulacji. Całościowo tematyka związana z lepszymi regulacjami prawnymi została ujęta w Strategii
Sprawne Państwo (SSP). Niemniej Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki zakłada
działania wspierające w tym zakresie interwencję SSP, ponieważ jakość prawa gospodarczego rzutuje
w sposób zasadniczy na warunki działalności biznesowej.
Niektóre regulacje prawne, np. związane z ochroną praw własności intelektualnej czy podatkowe63
mogą utrudniać transfer technologii, przyczyniając się tym samym do ograniczenia możliwości
ww
62 Na końcu opisu każdego kierunku działań zawarto syntetyczną tabelę realizacji, przedstawiającą: numer działania,
odpowiedzialnych (zazwyczaj kilka instytucji – głównie resortów – odpowiedzialnych za przygotowanie określonych
rozwiązań oraz ich wdrożenie do porządku prawnego, np. ustawy, programy rządowe), uczestniczących w realizacji (w
tym instytucje zajmujące się wdrażaniem, choć nie ponoszące formalnej odpowiedzialności za przygotowanie rozwiązań i
stronę legislacyjną; do grona tego nie zaliczono jednostek, które pełniłyby jedynie rolę beneficjentów określonych działań,
np. podmiotów gospodarczych – o ile jednostki te nie uczestniczą w inny sposób w realizacji), waga (wskazanie
najważniejszych działań dla realizacji danego kierunku poprzez uznanie danego działania za ważne lub kluczowe). Ostatnia
kolumna służy do ukazania faktu występowania powiązań z innymi strategiami zintegrowanymi. W większości
przypadków powiązania te mają charakter komplementarnych względem siebie zapisów.
63 Związane ze skomplikowanym rozliczaniem kosztów i rezultatów współpracy i nie oferujące zachęt do współpracy, por.
Raport: Bariery współpracy przedsiębiorców i ośrodków naukowych, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
Departament Wdrożeń i Innowacji, listopad 2006, oraz A. Balcerzak, Efektywność systemu instytucjonalnego a potencjał
gospodarki opartej na wiedzy, Ekonomista 6/2009.
v.p
l
kooperacji. Stopień wykorzystania potencjału innowacyjności gospodarki w dużej mierze uwarunkowany
jest obowiązującymi przepisami i zasadami podatkowymi, które wyzwalają (lub hamują) i kierunkują
działania podmiotów. Z kolei trwałość obowiązywania prawa umożliwia podejmowanie strategicznych
decyzji zarówno przez osoby fizyczne, jak i podmioty gospodarcze. System podatkowy jest jednak w
dużej mierze uzależniony od zmieniających się warunków gospodarczych, społecznych i
ekonomicznych. Zmieniające się warunki otoczenia prawnego (w tym unijnego) powodują z kolei
konieczność dostosowania do nich przepisów podatkowych w sposób jak najbardziej przejrzysty i
funkcjonalny. W tym względzie ważnym wyzwaniem dla polityki podatkowej jest zwiększenie
konkurencyjności systemu podatkowego, również w kontekście wspierania innowacyjności. Strategia...
przewiduje działania w tym obszarze polityki państwa.
.go
Stabilność waluty, jasne reguły polityki fiskalnej i monetarnej czy niska i przewidywalna inflacja to
kolejne elementy tworzące odpowiednie ramy dla prowadzenia i planowania działalności
przedsiębiorstw. Stan finansów publicznych decyduje zaś o możliwościach uczestniczenia rządu w
przedsięwzięciach inwestycyjnych i prorozwojowych, w tym zwłaszcza w obszarach takich jak edukacja,
zdrowie, badania i rozwój (B+R), innowacje czy infrastruktura energetyczna i transportowa. Dyscyplina
oraz transparentne reguły w zakresie wydatkowania środków publicznych stanowią podstawę stabilnego
wzrostu gospodarczego. Rolą polityki makroekonomicznej jest takie kształtowanie ram fiskalnych i
monetarnych gospodarki, by warunki do oszczędzania, inwestowania i pracy były jak najbardziej
sprzyjające rozwojowi gospodarki.
w.
rcl
Jednym z pilniejszych działań w zakresie bezpieczeństwa finansów publicznych jest przeprowadzenie
zmian, które w pierwszej kolejności doprowadzą do zmniejszenia nierównowagi fiskalnej, a następnie
stworzą przestrzeń do poprawy struktury i efektywności wydatków publicznych. Poprawie przejrzystości
i efektywności, a także organizacji sektora finansów publicznych w Polsce oraz zasad jego
funkcjonowania służą też nowoczesne rozwiązania planistyczne w zakresie procedur budżetowych
i planowania wieloletniego, oparte na układzie zadaniowym.
Zarządzanie długiem sektora finansów publicznych jest kolejną ważną kwestią w finansach publicznych,
która wpływa na podstawy makroekonomiczne. Celem zarządzania długiem jest minimalizacja kosztów
obsługi długu w długim horyzoncie czasu przy przyjętych ograniczeniach odnośnie do ryzyka
refinansowania, kursowego, stopy procentowej, płynności budżetu państwa i innych, w szczególności
ryzyka kredytowego i operacyjnego oraz rozkładu kosztów obsługi długu w czasie.
ww
Jednym z elementów poprawy otoczenia instytucjonalnego, stanowiącym jednocześnie realizację
zasady efektywnej alokacji zasobów, będzie zwiększenie efektywności wykorzystania aktywów Skarbu
Państwa oraz większa przejrzystość zasad funkcjonowania mienia publicznego w gospodarce. W
ramach tych działań realizowane będą m.in. procesy prywatyzacyjne, również z udziałem pracowników
czy jednostek samorządu terytorialnego oraz profesjonalizacja kadr zarządzających spółkami SP.
Wspierana będzie koncepcja akcjonariatu obywatelskiego i pracowniczego.
Działania w ramach wymienionych obszarów polityki państwa – związane ze stabilizacją finansów
publicznych, planowaniem budżetowym i zarządzaniem aktywami Skarbu Państwa – znajdują się w
zakresie Strategii Sprawne Państwo. Niemniej ich sprawna realizacja jest nieodzowna dla zapisanego w
Strategii… zwiększenia możliwości prorozwojowej (w tym zwłaszcza proinnowacyjnej) alokacji środków
publicznych.
Barierą we wdrażaniu rozwiązań innowacyjnych w przedsiębiorstwach są bowiem przede wszystkim
wysokie koszty ich opracowania lub nabycia i wdrożenia, znacznie przekraczające możliwości
kapitałowe większości przedsiębiorstw, zwłaszcza przy związanym z nimi ryzyku. Strategia… obejmuje
v.p
l
więc kwestie struktury wydatków publicznych oraz finansowania innowacji. Zakłada skoncentrowanie
wydatków państwa i samorządów na celach prorozwojowych (co zwiększy nie tylko poziom
innowacyjności gospodarki, lecz także ogólną efektywność wydatków publicznych) oraz stworzenie
kompleksowego systemu finansowania innowacji w oparciu przede wszystkim o kapitał prywatny, ale
także publiczno-prywatny i publiczny, aby zwiększyć skalę inwestycji w nowe technologie,
podejmowanych przez przedsiębiorców (w szczególności MŚP).
.go
Wysokie nakłady na B+R są czynnikiem immanentnie związanym z pojęciem gospodarki innowacyjnej.
Nie gwarantują one jednak ani efektywnego wykorzystania nowych technologii, ani przyspieszenia
wzrostu PKB per capita. Nie są więc czynnikiem wystarczającym do podniesienia poziomu
innowacyjności gospodarki, lecz stanowią istotny element wspierający. Rozwój kraju stymulowany
innowacjami wymaga bowiem również sprawnie funkcjonującego systemu zarządzania. Jednym z
najważniejszych elementów zapewniających wysoką jakość otoczenia gospodarczego jest więc system
administracyjny uwzględniający w swoim działaniu interesy wszystkich podmiotów działających w sferze
gospodarki. W tym celu musi się on opierać na faktycznych potrzebach klientów, koordynacji działań,
skutecznej komunikacji w celu poprawy relacji administracja – przedsiębiorcy czy usprawnienia systemu
sądownictwa gospodarczego oraz egzekucji praw (zwłaszcza praw z umów). Podstawowym warunkiem
poprawy jakości świadczenia usług przez administrację, usprawnienia komunikacji z otoczeniem oraz
zmniejszenia kosztów funkcjonowania jest szersze wykorzystanie technologii informacyjnych i
komunikacyjnych w kontaktach administracji publicznej z obywatelami, przedsiębiorcami i jednostkami
spoza sektora publicznego. Politykę państwa we wszystkich powyższych obszarach obejmuje Strategia
Sprawne Państwo.
ww
w.
rcl
Istotne znaczenie w realizacji celu 1, ale również pozostałych celów Strategii... należy przypisać
dialogowi społeczno-gospodarczemu, znajdującemu również silne odzwierciedlenie w horyzontalnej
zasadzie „partnerska współpraca”. Wypracowanie właściwych rozwiązań, zwłaszcza o charakterze
legislacyjnym, jak i późniejsze ich wdrażanie, nie będzie możliwe bez rzetelnej dyskusji z
przedstawicielami zarówno pracowników, jak i pracodawców. Należy więc dążyć do wzmacniania
dialogu społeczno-gospodarczego poprzez
− zapewnienie partnerskich relacji pomiędzy administracją a obywatelami, przedsiębiorcami i
partnerami społeczno-gospodarczymi,
− wzmocnienie nadzoru społecznego nad realizacją polityk państwa przez zwiększanie roli ciał
dialogowych,
− usprawnienie wymiany informacji między stronami dialogu społecznego,
− wzmocnienie udziału środowiska gospodarczego i społeczeństwa w tworzeniu polityki
gospodarczej.
v.p
l
Kierunki działań w ramach celu 1
1.1. Dostosowanie systemu regulacji gospodarczych do potrzeb efektywnej i innowacyjnej
gospodarki
1.2. Koncentracja wydatków publicznych na działaniach prorozwojowych i innowacyjnych
1.3. Uproszczenie, zapewnienie spójności i przejrzystości systemu podatkowego, mające na
względzie potrzeby efektywnej i innowacyjnej gospodarki
1.4. Ułatwienie przedsiębiorstwom dostępu do kapitału we wszystkich fazach ich rozwoju, ze
szczególnym uwzględnieniem kapitału wysokiego ryzyka i sektora MŚP
.go
Opis kierunków działań w ramach celu 1
Kierunek działań 1.1. Dostosowanie systemu regulacji gospodarczych do potrzeb efektywnej i
innowacyjnej gospodarki
System prawny wymaga kontynuacji zapoczątkowanych zmian w procesie legislacyjnym w taki sposób,
aby przestrzegane było tworzenie prawa w oparciu o dowody analityczne, eliminowane zbędne przepisy
i redukowane koszty regulacyjne, jak również bariery w wykonywaniu działalności gospodarczej.
Realizacja tego kierunku będzie się składać z następujących działań
Działania przewidziane w tym kierunku to w szczególności
ww
w.
rcl
1.1.1. Dostosowanie przepisów prawa w celu poprawy warunków wykonywania działalności
gospodarczej, w tym uproszczenie prawa i redukcja kosztów regulacyjnych – będzie realizowane
w oparciu o kontynuację przeglądów istniejącego prawa oraz analiz potencjału uproszczeniowego
dokonywane przy współpracy z partnerami społecznymi (organizacjami gospodarczymi). Kontynuowane
będą działania deregulacyjne. Niezbędne będzie wypracowanie uproszczeń wspomagających wymianę
informacji z administracją, w tym integrację administracyjnych systemów informacyjnych pod kątem
standardów statystycznych oraz dopasowanie ich do potrzeb użytkowników pod względem zakresu i
terminów dostępności danych. Nacisk zostanie położony na to, aby organ administracji jak najwięcej
informacji mógł pozyskać elektronicznie bądź korzystając z informacji będących w posiadaniu innych
organów administracji64 w celu redukcji kosztów regulacyjnych ponoszonych przez przedsiębiorstwa.
Podejmowane działania będą miały na celu eliminację istniejących luk i barier w przepisach prawa
gospodarczego. Istotna będzie identyfikacja regulacji hamujących innowacje i ograniczających swobodę
działalności gospodarczej i inwestycyjnej, takich jak: uznawanie za wkład publiczny w spółkę spin-off
wkładów prywatnych finansowanych z dotacji unijnych, przyjmowanie operacji gotówkowych za
podstawową formę rozliczeń z opcją rozliczenia bezgotówkowego czy przepisy dotyczące
niegospodarności w kodeksie karnym. Działania zmierzające do uproszczenia i ułatwienia procedur
obejmą również obszar ubiegania się, uzyskiwania i rozliczania środków unijnych przez beneficjentów.
1.1.2. Stworzenie i wdrożenie rozwiązań do przeprowadzania ekonomicznej analizy prawa
gospodarczego – głównym celem działania jest skuteczne i efektywne wdrażanie polityki regulacyjnej
opartej na dowodach, która gwarantuje poprawę otoczenia regulacyjnego poprzez doskonalenie analiz
ex ante w procesie legislacyjnym i konstruowanie narzędzi analitycznych niezbędnych przy analizie
prawa obowiązującego. Obszary, w ramach których będą podejmowane interwencje
64 Na podstawie prawnej w postaci ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów
realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (art. 2 pkt 22, Dz. U. Nr 40, poz. 230) i nowelizacji art. 220 § 1
ust. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
w.
rcl
.go
v.p
l
– wzmocnienie i usprawnienie systemu przeprowadzania Ocen Skutków Regulacji (OSR) do
interwencji publicznej na odpowiednio wczesnym etapie prac, ze szczególnym uwzględnieniem
analizy wpływu na przedsiębiorczość i konkurencyjność gospodarki jako mechanizmu
zapobiegania przyjmowaniu niedopracowanych, niepotrzebnych, a wręcz szkodliwych dla
gospodarki regulacji;
– wdrożenie testu MŚP do analizy skutków ekonomicznych nowo tworzonego prawa, dzięki
czemu możliwe będzie efektywne dostosowanie prawodawstwa do specyfiki sektora MŚP i
przyjmowanie najbardziej efektywnych rozwiązań legislacyjnych z punktu widzenia rozwoju
przedsiębiorstw;
– wprowadzenie okresowego monitoringu prawa gospodarczego (OSR ex post) zapewniającego
analizę i przegląd faktycznych korzyści i kosztów związanych z uchwaleniem danego aktu
prawnego, stanowiący podstawę dalszych prac;
– wprowadzenie mechanizmów samoregulacji gospodarczej jako alternatywnego mechanizmu
regulacyjnego opartego na dobrowolnych zobowiązaniach przedsiębiorstw na rzecz
usprawnienia funkcjonowania gospodarki;
– zacieśnienie współpracy przy tworzeniu polityk z bezpośrednimi ich adresatami, ze
szczególnym uwzględnieniem MŚP, poprzez wykorzystanie nowoczesnych technologii
informatyczno-komunikacyjnych (narzędzie konsultacji on-line);
– opracowanie narzędzi umożliwiających analizę obciążeń administracyjnych, kosztów
dostosowawczych i kosztów finansowych pod względem uciążliwości przepisów prawa
gospodarczego;
– analiza uregulowań najbardziej kluczowych obszarów społeczno-gospodarczych w ujęciu
procesowym w celu identyfikacji luk prawnych i tzw. wąskich gardeł, optymalizacji procesu oraz
oceny adekwatności przyjętych rozwiązań do specyfiki obszaru.
ww
1.1.3. Przeciwdziałanie upadłościom i polityka nowej szansy – głównym celem działania jest
zwiększenie przeżywalności przedsiębiorstw, poprzez (1) zastosowanie instrumentów prewencyjnych
wobec trudności w wykonywaniu działalności gospodarczej, (2) upowszechnienie stosowania narzędzi
prawnych służących ochronie i restrukturyzacji działalności gospodarczej, a w szczególności prawa
naprawczego, (3) zapewnienie efektywnego wykorzystania prawa upadłościowego – jako narzędzia
ratowania, restrukturyzacji i sprawnej (lecz tylko w ostateczności) likwidacji (alokacji) zasobów, a także
(4) stworzenie warunków do ponownego podejmowania działalności gospodarczej przez
przedsiębiorców, którzy doświadczyli bankructwa.
Obszary, w ramach których będzie podejmowana interwencja
- zapobieganie sytuacjom kryzysowym przedsiębiorstw (systemy wczesnego ostrzegania),
- przeciwdziałanie upadłości przedsiębiorstw (pozasądowe formy naprawy i restrukturyzacji),
- sprawne przeprowadzenie upadłości przedsiębiorstw (sądowe formy restrukturyzacji i
likwidacji),
- nowa szansa (oddłużenie, działania po ogłoszeniu upadłości przedsiębiorstwa, ponowne
podjęcie działalności gospodarczej),
- działania promocyjne (kampania informacyjno-promocyjna na rzecz promocji dobrego
zarządzania oraz racjonalnego podejścia do zagadnienia bankructwa).
W celu ograniczenia skali upadłości przedsiębiorstw i zwiększenia wskaźnika ich przeżywalności
konieczna jest również szybka transpozycja odnowionej unijnej dyrektywy o opóźnionych płatnościach
(2011/7/UE). Ponadto przeprowadzona zostanie weryfikacja skuteczności fiskalnej polityki
przeciwdziałania opóźnieniom w płatnościach (możliwość korekty podatku VAT).
Tabela realizacji kierunku działań 1.1
Odpowiedzialni
1.1.1.
MG, MF, MS, GUS
1.1.2.
MG, KPRM
1.1.3.
MG, MS,
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
v.p
l
Nr działania
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
Uczestniczący w realizacji
KPRM, organizacje przedsiębiorców, PARP,
jednostki naukowe
RCL, organizacje przedsiębiorców, jednostki
naukowe, jst, PARP
organizacje przedsiębiorców, Krajowa Rada
Sądownictwa, zespół międzyresortowy (m.in. MG,
MS, MF, MRR, MSP), PARP, jednostki naukowe
Waga*
1
SSP
1
SSP
2
SSP
.go
Kierunek działań 1.2. Koncentracja wydatków publicznych na działaniach prorozwojowych
i innowacyjnych
Konieczność zwiększenia efektywności wydatków w obliczu wysokiego zadłużenia sektora finansów
publicznych oraz osiągnięcia celów wskazanych w Strategii Europa 2020 oraz projektach przewodnich,
zwłaszcza w inicjatywie „Unia dla innowacji”, wymaga zwiększenia udziału w wydatkach publicznych
wydatków rozwojowych. W związku z tym wymagane będą następujące działania
w.
rcl
1.2.1. Zwiększenie nakładów publicznych i stymulowanie nakładów prywatnych na działania B+R
(badania i rozwój) – zgodnie z celem uzgodnionym dla Polski w ramach realizacji Strategii Europa
2020 wskaźnik nakładów na działania B+R (ang. Gross Expenditure on R&D, GERD) powinien do 2020
roku (a więc w okresie obowiązywania strategii) osiągnąć poziom 1,7% PKB. Wobec powyższego
priorytetowy charakter będzie miało systematyczne zwiększanie publicznych nakładów na B+R,
zarówno w ramach budżetu krajowego, jak również wsparcia otrzymywanego przez Polskę na ten cel w
ramach polityki spójności Ponadto niezbędne będzie stworzenie mechanizmów stymulujących
przedsiębiorstwa do zwiększania nakładów na B+R, tak aby w 2020 r. udział sektora prywatnego w
finansowaniu B+R zwiększył się do przynajmniej 50%.
ww
1.2.2. Dostosowanie struktury mechanizmów i podniesienie efektywności publicznego
finansowania B+R+I (badania + rozwój + innowacje) – wobec istotnych ograniczeń budżetowych, w
jakich przychodzi realizować Strategię…, a także z punktu widzenia mobilizacji kapitału prywatnego,
niezbędne są działania na rzecz bardziej efektywnego wydatkowania środków publicznych
przeznaczonych na finansowanie B+R+I, w szczególności zwiększenie finansowania konkursowego
(przedmiotowego) oraz podniesienie efektywności finansowania podmiotowego, wdrożenie systemu
zarządzania badaniami opartego na technikach oceny parametrycznej i audytu, a także ścisłe
powiązanie finansowania z funduszy publicznych z wynikami badań. W dłuższym okresie należy
ograniczyć skalę bezzwrotnych instrumentów interwencji. W projektowaniu programów wsparcia
większe niż dotychczas znaczenie należy przypisać finansowaniu zwrotnemu, z wyjątkiem badań
(głównie podstawowych), innowacji przełomowych (radykalnych)65 i społecznych, a także tych
przedsięwzięć, obszarów czy faz projektów, których analizy i ewaluacje wykluczają rynkową formę
wsparcia. Główny nurt finansowania opierać się będzie na instrumentach skierowanych przede
wszystkim do podmiotów prywatnych na konkretne projekty, w tym na absorpcję nowoczesnych
65 W odróżnieniu od innowacji przyrostowych – wynalazki o dużym znaczeniu społeczno-ekonomicznym, których stopniowe
ulepszenie oraz upowszechnienie powoduje znaczne zmiany ekonomiczne, społeczne czy kulturowe – za Wierzbicki A.P.,
Innowacje przełomowe i powszednie, w Biuletynie PTE, nr 2(52), 2011, por. też: Rogut A., Piasecki B., Główne kierunki
polskiej innowacyjności. Podstawowe czynniki warunkujące kreowanie i powstawanie innowacji, ekspertyza dla MRR, 2010,
s. 15.
v.p
l
technologii. W zasady te w pełni wpisuje się również współfinansowanie inwestycji przez państwo w
systemie partnerstwa publiczno-prywatnego, w szczególności wynikających z identyfikacji i nawiązania
partnerstw w obszarze strategicznych technologii i globalnych wyzwań społeczno-gospodarczych.
1.2.3. Identyfikacja i wspieranie rozwoju obszarów i technologii o największym potencjale
wzrostu – jako nieodzowne uzupełnienie horyzontalnej polityki innowacyjności, zgodnie z koncepcją
inteligentnej specjalizacji.66 Jest to proces wyszukiwania naukowych i technologicznych obszarów
koncentracji działań i środków publicznych oraz prywatnych. Proces ten polega na identyfikacji (również
w ujęciu regionalnym) dziedzin nauki i technologii, których wdrożenie zapewnia lub zapewni relatywną
przewagę konkurencyjną lub większy potencjał rozwoju w porównaniu z innymi gospodarkami, a także
sprostanie najważniejszym wyzwaniom społecznym Polski w perspektywie średnio- i długoterminowej.
.go
Ze względu na fakt, że w obszarze badań i innowacji trudno jest przewidywać przyszłe efekty inwestycji,
a rozwój technologii i innowacje są w coraz większym stopniu naukowymi rezultatami różnych, z
początku nieskojarzonych ze sobą dziedzin, odgórna selekcja i kierunkowanie inwestycji do wąskich
obszarów nauki i gospodarki może obniżać potencjał do rozwoju nowych technologii i innowacji oraz
skutkować błędnymi decyzjami strategicznymi. Z tego względu podstawową formą wdrażania
inteligentnej specjalizacji polskiej gospodarki będzie forma oddolna, wynikająca z zaangażowania
wszystkich interesariuszy, w szczególności przedsiębiorców, platform technologicznych oraz klastrów.
w.
rcl
Koncentracja na określonych obszarach interwencji wymaga od wszystkich zaangażowanych
podmiotów (m.in. rządu, samorządów, przedsiębiorców, jednostek naukowych) jasnej wizji przyszłości,
opartej na świadomości mocnych stron kraju/regionu oraz wiedzy o stanie badań i rozwoju w innych
ośrodkach na świecie. W związku z tym koncentracja nakładów na badania i innowacje będzie
prowadzona w oparciu o politykę opartą na dowodach, czyli wykorzystującą wyniki projektów typu
foresight, analizy specjalizacji naukowej, technologicznej i gospodarczej, a także wyniki badań i
ewaluacji dotyczących polityki naukowej i innowacyjnej. Prowadzeniu polityki opartej na dowodach
służyć będzie także rozwój narzędzi i systemu cyklicznej oceny krajowego potencjału naukowotechnologicznego oraz monitorowania specjalizacji krajowych i regionalnych (np. projekt Narodowy
Program Foresight – wdrożenie wyników67).
Krajowe ramy strategiczne inteligentnej specjalizacji
Konieczność wskazania inteligentnych specjalizacji (wybrania endogenicznych przewag konkurencyjnych,
strategicznych obszarów specjalizacji) na poziomie krajowym i regionalnym wynika z obowiązku spełnienia
przez Polskę warunku ex ante, określonego przez Komisję Europejską jako niezbędnego dla uzyskania wsparcia
na rozwój sfery B+R i przedsiębiorstw ze środków funduszy strukturalnych UE na lata 2014–2020.
W konsekwencji powyższego, na szczeblu centralnym podjęto prace nad określeniem krajowych strategicznych
ram polityki w dziedzinie badań i innowacji na rzecz inteligentnej specjalizacji.
ww
Dokumentami, wskazującymi krajowe specjalizacje w zakresie badań i innowacji są
• Polska Mapa Drogowa Infrastruktury Badawczej,
• Krajowy Program Badań,
• oraz wyniki projektów foresight, w szczególności projektu Foresight technologiczny przemysłu InSight 2030.
Polska Mapa Drogowa Infrastruktury Badawczej (PMDIB) stanowi polski wkład w rozwój Europejskiej
Przestrzeni Badawczej, w szczególności europejskiej infrastruktury badawczej. PMDIB obejmuje 33 projekty
wybrane w trybie konkursowym przez ekspertów krajowych i zagranicznych. Projekty te wpisują się w ideę
tworzenia ośrodków badawczych konsolidujących krajowy potencjał naukowy w danej dziedzinie, w których
66 Zob. Komisja Europejska, Innovation Union Competitiveness report 2011.
67 http://npf.gig.eu
v.p
l
działalność powinny być zaangażowane silne zespoły naukowe, posiadające odpowiedni dorobek krajowy i
międzynarodowy. Koncepcja organizacyjna ośrodków obejmuje zasadę otwartego dostępu do urządzenia
badawczego w oparciu o kryterium doskonałości naukowej.
.go
Krajowy Program Badań (KPB) wskazuje strategiczne kierunki badań naukowych i prac rozwojowych,
określające cele i założenia długoterminowej polityki naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa. Celem KPB
jest koncentracja nakładów publicznych na priorytetowych kierunkach badań naukowych i prac rozwojowych
z punktu widzenia potrzeb polskiego społeczeństwa i międzynarodowej konkurencyjności polskiej gospodarki.
KPB został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 16 sierpnia 2011 r. Projekt KPB przygotowany został przez
Komitet Polityki Naukowej i poddany uzgodnieniom międzyresortowym oraz konsultacjom społecznym. KPB
obejmuje siedem strategicznych, interdyscyplinarnych kierunków badań naukowych i prac rozwojowych. Kierunki
te to
1. Nowe technologie w zakresie energetyki
2. Choroby cywilizacyjne, nowe leki oraz medycyna regeneracyjna
3. Zaawansowane technologie informacyjne, telekomunikacyjne i mechatroniczne
4. Nowoczesne technologie materiałowe
5. Środowisko naturalne, rolnictwo i leśnictwo
6. Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków
7. Bezpieczeństwo i obronność państwa.
w.
rcl
Wskazane kierunki uwzględniają m.in.
globalne wyzwania, przed jakimi staje współczesne społeczeństwo,
globalne trendy rozwojowe,
wyniki Narodowego Programu Foresight „Polska 2020”,
analizę zapotrzebowania na wsparcie naukowe przeprowadzoną przez NCBiR w 2009 r. wśród
wiodących gałęzi przemysłu w Polsce,
wyniki ewaluacji Krajowego Programu Badań Naukowych i Prac Rozwojowych, ustanowionego w 2008
r.
Na podstawie KPB, Rada Narodowego Centrum Badań i Rozwoju przygotowuje strategiczne programy badań
naukowych i prac rozwojowych. W skład Rady wchodzi po 10 przedstawicieli środowisk gospodarki, nauki
i administracji, co zapewnia udział wszystkich zainteresowanych środowisk w decyzjach dotyczących kolejnych
inicjatyw. Do wyboru strategicznych programów badań naukowych i prac rozwojowych stosowane są
następujące kryteria
długookresowe potrzeby gospodarki,
poziom badań naukowych w ośrodkach krajowych w danej dziedzinie,
potencjał rozwojowy innowacyjnych sektorów przedsiębiorczości w skali mikro, małej i średniej,
opartych na nowych polskich technologiach,
priorytetowe kierunki rozwoju badań naukowych zawarte w europejskich programach badawczych.
ww
Foresight technologiczny przemysłu InSight 2030 to projekt w ramach którego określono obszary i technologie
przemysłowe, których rozwój do 2030 r. stanie się siłą napędową polskiej gospodarki i pozwoli przyczynić się do
podniesienia konkurencyjności i innowacyjności polskiego przemysłu. Prace analityczne prowadzone były w 10
horyzontalnych polach badawczych, w ramach których zidentyfikowano 35 obszarów (tzw. rynków wiodących) i
127 kluczowych technologii, przy czym po konsultacjach społecznych i spotkaniach z przedstawicielami
poszczególnych branż zweryfikowana lista zawiera na tym etapie prac 33 obszary i 99 technologii w
pogrupowanych następujących polach badawczych
1. Biotechnologie przemysłowe
2. Technologie fotoniczne
3. Mikroelektronika
4. Zaawansowane systemy wytwarzania i materiały
5. Nanotechnologie
6. Technologie informacyjne i telekomunikacyjne
7. Technologie kogeneracji i racjonalizacji gospodarowania energią
v.p
l
8. Technologie pozyskiwania surowców naturalnych
9. Zdrowe społeczeństwo
10. Zielona gospodarka.
Poz. 73
Analiza krzyżowa priorytetów wskazanych w PMDIB, KPB oraz w projekcie InSight 2030 wskazała na dużą
synergię i komplementarność w obszarach zidentyfikowanych jako kluczowe dla poziomu krajowego,
co potwierdziło spójność między zidentyfikowanymi obszarami specjalizacji naukowej i technologicznej.
.go
Aktualnie prowadzone prace będą polegały na dalszej analizie wyników projektu InSight 2030 w kierunku
ograniczenia liczby priorytetowych technologii i obszarów, analizie istniejących skupisk klastrowych oraz analizie
udzielonego wsparcia dla sektorów gospodarki i dziedzin nauki w ramach PO i RPO. Przeprowadzona zostanie
także analiza krzyżowa potencjalnej krajowej i regionalnych inteligentnych specjalizacji (w kontekście
wzmocnienia lub uzupełnienia specjalizacji regionalnych). Kontynuowany będzie także dialog z interesariuszami
dotyczący identyfikacji wyłaniających się specjalizacji krajowych i regionalnych, który będzie wsparty
narzędziami i systemem cyklicznej oceny krajowego potencjału naukowo-technologicznego oraz monitorowania
specjalizacji krajowych i regionalnych (np. projekt Narodowy Program Foresight – wdrożenie wyników).
Zidentyfikowane obszary specjalizacji będą wykorzystywane przy stosowaniu już sprawdzonych lub
projektowaniu nowych instrumentów wsparcia wdrażających strategię inteligentnej specjalizacji. Przykładem tych
instrumentów są strategiczne programy badań naukowych i prac rozwojowych wynikające z KPB (np.
STRATEGMED), programy wspierające kluczowe technologie z punktu widzenia krajowej gospodarki (np.
GRAFTECH), a także instrumenty wykorzystujące inicjatywy oddolne platform technologicznych i klastrów oraz
oparte na mechanizmie partnerstwa publiczno-prywatnego w zakresie finansowania badań naukowych i rozwoju
technologii (np. InnoLot).
w.
rcl
1.2.4. Wspieranie różnych form innowacji – Strategia… przyjmuje szeroką definicję innowacji, stąd
środki publiczne będą angażowane w działania we wszystkich sektorach (w tym w sektorze publicznym)
i branżach, zarówno w przemyśle, jak i usługach, z uwzględnieniem wszelkich rodzajów przedsięwzięć
innowacyjnych: produktowych, procesowych, organizacyjnych, marketingowych, technologicznych i
nietechnologicznych, eko-innowacji, innowacji społecznych, otwartych czy popytowych (user driven
innovation, również w sektorach kreatywnych). Niezależnie od tego środki publiczne będą
przeznaczane na finansowanie działalności B+R, w tym badań podstawowych, prowadzonej
w jednostkach naukowych oraz w przedsiębiorstwach (wspieranie tworzenia centrów B+R
w przedsiębiorstwach).
ww
1.2.5. Wspieranie transferu wiedzy i wdrażania nowych/nowoczesnych technologii w gospodarce
(w tym technologii środowiskowych) – najważniejszym mechanizmem sprawnego systemu innowacji
jest współpraca między sektorem B+R a gospodarką. Dlatego wśród celów racjonalnego wydatkowania
środków publicznych znajduje się wspieranie współpracy między przedsiębiorstwami oraz współpracy
sfery B+R z przedsiębiorstwami (premiowanie wspólnych badań i prac rozwojowych), wspieranie
tworzenia konsorcjów na rzecz rozwoju innowacji oraz wspieranie lokalnych inicjatyw tworzenia parków
naukowo-technologicznych i wzmacnianie ich współpracy z klastrami. Podstawową zasadą wspierania
platform współpracy będzie koncentracja na inicjatywach oddolnych i regionalnych. Działania państwa w
tym zakresie będą miały charakter przede wszystkim pomocniczy (finansowy i techniczny) w stosunku
do roli środowiska pomysłodawców i organizatorów i ukierunkowane będą na trwałość przedsięwzięć.
1.2.6. Efektywne zarządzanie programami publicznymi w dziedzinie B+R+I – obok odpowiedniej
struktury, kierunków, dywersyfikacji terytorialnej i sposobu angażowania środków publicznych w
programy inwestycyjne niezbędne jest zapewnienie uzyskania zamierzonych rezultatów w wymiarze
finansowym, gospodarczym i społecznym. Stąd konieczność przyjęcia metod zarządzania przez cele
programami publicznymi, nastawienie na ich trwałość i rzeczywiste efekty, zapewnienie
komplementarności różnych programów wsparcia, ustanowienie partnerstwa z organizacjami
v.p
l
gospodarczymi i społecznymi oraz przedstawicielami grup beneficjentów, a także uelastycznienie
procedur oceny formalnej na etapie aplikowania i wdrażania programów przy zwiększeniu poziomu
warunkowości wsparcia. W celu ograniczenia zjawiska dublowania rezultatów, projekty w dziedzinie
B+R i innowacji realizowane przy wykorzystaniu środków publicznych będą poprzedzane odpowiednimi
analizami określającymi ich unikalność w światowym stanie techniki, w tym także tzw. badaniami
patentowymi, zwłaszcza w tych obszarach, w których korzystanie z ochrony patentowej jest popularną
praktyką (np. farmacji, biotechnologii). Ponadto programy i projekty finansowane ze środków
publicznych będą podlegały systematycznej ewaluacji.
Tabela realizacji kierunku działań 1.2
1.2.1.
1.2.2.
1.2.3.
1.2.4.
Odpowiedzialni
MF, MNiSW, MG,
MRR
MG, MNiSW, MF
MNiSW, MG, ZW
MNiSW, NCN,
NCBiR
1.2.5.
MNiSW, NCBiR
1.2.6.
MNiSW, NCN,
NCBiR
jednostki naukowe
Waga*
1
organizacje przedsiębiorców, PARP
jednostki naukowe, organizacje przedsiębiorców, jst
organizacje przedsiębiorców, podmioty
gospodarcze, jednostki naukowe, PARP
organizacje przedsiębiorców, podmioty
gospodarcze, jednostki naukowe, PARP
ZW, jst, organizacje przedsiębiorców, podmioty
gospodarcze, PARP
1
1
SSP
SSP
2
wszystkie SZ
1
1
SSP
w.
rcl
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
Uczestniczący w realizacji
.go
Nr działania
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
Kierunek działań 1.3. Uproszczenie, zapewnienie spójności i przejrzystości systemu danin
publicznych mające na względzie potrzeby efektywnej i innowacyjnej gospodarki
System danin publicznych sprzyjający innowacyjności, efektywności i inwestycjom powinien umożliwiać
realizację długofalowych strategii biznesowych oraz minimalizować zniekształcenia w alokacji zasobów.
Zgodnie z przyjętymi założeniami ewolucja systemu podatkowego i ubezpieczeń społecznych
w nadchodzącej dekadzie – podobnie jak całości prawa gospodarczego – powinna polegać na dalszym
stopniowym upraszczaniu obowiązujących przepisów podatkowych, dążeniu do spójności i
przejrzystości regulacji oraz obniżenia kosztów wypełnienia obowiązków podatkowych przy zapewnieniu
zgodności z prawem unijnym.
Działania przewidziane w tym kierunku to w szczególności
ww
1.3.1. Obniżenie w długim okresie pozapłacowych kosztów pracy – badania OECD jednoznacznie
potwierdzają, że najmniej szkodliwe dla wzrostu gospodarczego jest opodatkowanie konsumpcji i
własności, natomiast najbardziej – dochodów z pracy i dochodów osób prawnych, włączając w to
składki na ubezpieczenia społeczne.68 Postulat redukcji pozapłacowych kosztów pracy zawiera również
„Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia” nowej strategii unijnej Europa 2020.69 W
warunkach spowolnionego wzrostu gospodarczego u głównych partnerów handlowych Polski oraz
utrzymującej się na wysokim poziomie stopie bezrobocia w kraju, ewolucja polskiego systemu
podatkowego musi zmierzać właśnie w kierunku struktury obciążeń o relatywnie najmniejszym
68 Tax and Economic Growth – Economics Department Working Paper No. 620, OECD 2008.
69 Strategia Europa 2020, COM(2010) 682 PL: „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia”, działanie 4.1.
Umacnianie ramowych warunków dla tworzenia miejsc pracy, s. 21.
v.p
l
negatywnym wpływie na wzrost i pozapłacowe koszty pracy. Pozwoli to na zwiększenie współczynnika
aktywności zawodowej i realizację celu strategii Europa 2020, jakim jest osiągnięcie wskaźnika
zatrudnienia osób w wieku od 20 do 64 lat na poziomie co najmniej 75%.
.go
1.3.2. Eliminacja szkodliwych subsydiów i racjonalizacja ulg podatkowych – wedle przyjętej przez
Ministerstwo Finansów metodologii, w polskim systemie podatkowym funkcjonuje obecnie 489
instrumentów o cechach preferencji podatkowych, które odpowiadają wartości 5,2% PKB.70 Duża liczba
preferencji funkcjonujących w polskim systemie podatkowym oraz związane z nimi obciążenia finansów
publicznych (np. w relacji do PKB) w połączeniu z nie zawsze oczywistymi korzyściami społecznymi i
ekonomicznymi z nich wynikającymi, powodują, że konieczne jest dokonanie gruntownego przeglądu
tych instrumentów. Strategia zakłada zatem rzetelną analizę obowiązujących preferencji podatkowych,
która zostanie wykorzystana podczas prac nad ich racjonalizacją w celu większego skoncentrowania
preferencji na narzędziach warunkowych, zwłaszcza związanych z działalnością innowacyjną (patrz
następne działanie), inwestycyjną i wyzwaniami demograficznymi oraz środowiskowymi.
w.
rcl
1.3.3. Racjonalizacja systemu zachęt fiskalnych wspierających prowadzenie działalności B+R+I
– obecny system zachęt fiskalnych związanych z działalnością badawczą, rozwojową i innowacyjną nie
cieszy się dużym zainteresowaniem podatników i nie prowadzi do zwiększenia innowacyjności polskiej
gospodarki, bardziej sprzyjając zakupowi nowych technologii z zewnątrz niż korzystaniu z preferencji
podatkowych z tytułu własnej działalności innowacyjnej. Niezbędna jest weryfikacja mechanizmów
istniejących w polskim systemie prawnym w celu opracowania bardziej efektywnego modelu wsparcia
przedsięwzięć innowacyjnych. Mało efektywne regulacje powinny zostać zastąpione prostym
mechanizmem zachęt dla firm, które podejmują ryzyko związane z działalnością B+R oraz wdrożeniem
nowych technologii.
1.3.4. Dostosowanie systemu podatku od towarów i usług – obecna liczba uregulowań związanych
z podatkiem VAT, momentów powstania obowiązku podatkowego oraz stopień niejednoznaczności
przepisów stanowią istotne obciążenie administracyjne i finansowe dla przedsiębiorstw. Pomimo
korzystnych zmian w tym zakresie przeprowadzonych w Polsce w ostatnich trzech latach wciąż istnieją
przesłanki i możliwości do istotnego ograniczenia liczby regulacji w zakresie podatku od wartości
dodanej oraz ich uproszczenia – zgodnie z unijną Zieloną księgą w sprawie przyszłości podatku VAT.71
Obecnie prowadzone są prace nad uproszczeniem obowiązujących przepisów w zakresie podatku VAT
regulujących kwestie dotyczące określenia momentu powstania obowiązku podatkowego.
Tabela realizacji kierunku działań 1.3
Nr działania
Odpowiedzialni
MF, MPiPS
1.3.2.
MG, MF
1.3.3.
MNiSW, MG, MF
ww
1.3.1.
1.3.4.
MF
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
Uczestniczący w realizacji
Trójstronna Komisja ds. Społeczno-Gospodarczych,
organizacje przedsiębiorców, organizacje
pozarządowe
jednostki naukowe, organizacje przedsiębiorców,
organizacje pozarządowe
jednostki naukowe, organizacje przedsiębiorców,
NCBiR
organizacje przedsiębiorców
70 Raport „Preferencje podatkowe w Polsce”, Ministerstwo Finansów 2011.
71 Green Paper On the future of VAT –
Waga*
2
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
SSP, SRKL
2
1
Towards a simpler, more robust and efficient VAT system, SEC(2010) 1455 final.
v.p
l
Kierunek działań 1.4. Ułatwianie przedsiębiorstwom dostępu do kapitału we wszystkich fazach
ich rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem kapitału wysokiego ryzyka i sektora MŚP
Dostęp do środków finansowych jest kluczowym czynnikiem na każdym etapie rozwoju
przedsiębiorstwa – począwszy od powstania, przez rozwój, po restrukturyzację czy zmianę profilu
działalności. Źródła finansowania przeznaczane na zwiększanie konkurencyjności, ekspansję i nowe
technologie warunkują pozostawanie firmy na rynku, zwłaszcza w obecnych realiach postępującej
specjalizacji i intensywnych poszukiwań kolejnych nisz rynkowych. Jednocześnie zdobycie dostępu do
podstawowej formy zewnętrznego finansowania, tj. kredytu bankowego, stanowi istotny problem
zwłaszcza – wg tzw. hipotezy luki finansowania – dla najmniejszych i średniej wielkości
przedsiębiorstw72.
.go
Niepewność związana ze wstrząsami gospodarczymi, utrzymujący się brak zaufania rynków
finansowych i wprowadzane obostrzenia regulacyjne w sektorze bankowym umocniły w ostatnich latach
i tak znaczącą rolę kapitałów własnych w strukturze finansowania inwestycji w Polsce. W dłuższym
okresie jest ona utrwalana przez tradycyjną awersję firm do podejmowania ryzyka związanego z
zaciąganiem formalnych zobowiązań. W tym kontekście warto też zaznaczyć, że kształtowanie polityki
gospodarczej w najbliższym czasie wciąż będzie uwarunkowane koniecznością zwiększenia stabilności
systemu bankowego poprzez wprowadzenie regulacji w skali międzynarodowej (zmiany w regulacjach
Komitetu Bazylejskiego i w dyrektywie CRD73), a także odpowiadających im zmian legislacji krajowej, co
może ujemnie wpłynąć na dostępność kredytu.
w.
rcl
W przypadku działań innowacyjnych dostęp do finansowania jest jeszcze bardziej utrudniony. Banki,
z racji ograniczania ryzyka i równoważenia struktury aktywów, nie są przystosowane do finansowania
przedsięwzięć ponadprzeciętnie ryzykownych, o niepewnej (czasowo i wartościowo) stopie zwrotu.
Mimo to polskie banki udzielają więcej kredytów i innych instrumentów finansowych na finansowanie
innowacyjności niż pozostałe segmenty rynku finansowego razem wzięte. Wynika to z niedostatecznego
rozwoju alternatywnych instytucji, wyspecjalizowanych we wspieraniu innowacyjnych rozwiązań.
ww
Priorytetem rozwoju rynku finansowego będzie więc zwiększenie dostępności źródeł zewnętrznego
finansowania przedsiębiorstwa oraz rozszerzenie oferty finansowania dla przedsięwzięć i podmiotów z
obszaru badań i innowacji, zarówno w oparciu o kapitał prywatny, jak i publiczno-prywatny. Na
podstawie dotychczasowych doświadczeń Polski i innych krajów, działania w tym celu będą polegały z
jednej strony na rozwoju wyspecjalizowanych systemów i instrumentów finansowania, a z drugiej – na
większym wykorzystaniu obecnego potencjału banków oraz funkcjonujących już w tym obszarze
mechanizmów, takich jak rynek obrotu akcjami New Connect i obrotu obligacjami Catalyst na GPW w
Warszawie. Intensywność oraz wewnętrzna struktura działań związanych ze zwiększaniem dostępu do
finansowania oraz wspierania innowacji z udziałem środków publicznych będą zróżnicowane pod
względem terytorialnym i funkcjonalnym (patrz działanie 1.2.6).
1.4.1. Wsparcie procesów mobilizacji oszczędności i formowania kapitału – dla wzrostu inwestycji
w gospodarce, w szczególności w działania innowacyjne, podstawowe znaczenie – obok przyciągania
kapitału zagranicznego – ma formowanie i mobilizowanie kapitału krajowego. W tym celu niezbędne są
działania zachęcające do oszczędzania i inwestowania, takie jak minimalizowanie obciążeń
72 Por. Gregory B.T., Rutherford M.W., Oswald, S. and Gardiner, L., An Empirical Investigation of the Growth Cycle of Small
Firm Financing, Journal of Small Business Management 43(4) 2005, s. 382–393.
73 Komitet Bazylejski ustala wymogi i definicje dotyczące m.in. funduszy własnych banków ważonych ryzykiem; dyrektywa
CRD – patrz str. 10.
v.p
l
administracyjnych i podatkowych z tym związanych czy promowanie oszczędzania na długi okres, w
tym zwłaszcza na cele mieszkaniowe, zdrowotne i emerytalne. Konieczne jest nie tylko dalsze
powiększanie udziału74 osób korzystających z podstawowych usług finansowych, ale również
legislacyjne i organizacyjne wspieranie obrotu bezgotówkowego oraz wdrażania innowacji w sektorze
finansowym w celu uatrakcyjnienia jego oferty dla obecnych i potencjalnych klientów (tj. zwiększanie
intensywności korzystania z usług bankowych przez nowe segmenty klientów). Zwiększeniu aktywności
finansowej na poziomie lokalnym służyć będzie dostosowanie warunków funkcjonowania sektora
bankowości spółdzielczej m.in. w zakresie terytorialnych ograniczeń działalności, zasad kontroli i
obciążeń administracyjnych. Działania dostosowawcze zostaną wcześniej przeanalizowane pod kątem
ich wpływu zarówno na warunki działalności, jak i stabilność podmiotów tego sektora.
.go
Dla usprawnienia systemu finansowania przedsiębiorstw i innowacji niezbędne jest również stworzenie
spójnego systemu oceny i monitoringu zapotrzebowania podmiotów gospodarki realnej na zewnętrzne
źródła finansowania, również w ujęciu regionalnym, w celu poprawnej identyfikacji luk finansowania.
Pozostaje to w ścisłym związku z planowanym w kierunku działań 1.1.2 oraz 2.2.5 rozwojem statystyki
MŚP i statystyki regionalnej.
Niezbędne jest zwiększenie aktywności na rynku banku publicznego, jakim jest Bank Gospodarstwa
Krajowego, m.in. rozwinięcie jego działań w oparciu o aktywa będące w posiadaniu Skarbu Państwa.
Baza kapitałowa zgromadzona w ramach wehikułu inwestycyjnego zarządzanego przez BGK pozwoli
zarówno na wykorzystanie niepracującego dziś kapitału publicznego, jak i na mobilizację kapitału
prywatnego poprzez mechanizm lewarowania, jednocześnie dając asumpt do rozwoju systemu
partnerstwa publiczno-prywatnego.
w.
rcl
System ten jest ważnym instrumentem mobilizacji kapitału prywatnego, nie tylko w przedsięwzięcia
infrastrukturalne, ale również innowacyjne. Wykorzystanie go na szerszą skalę wymaga jednak
precyzyjnego określenia formuły PPP w akcie odpowiedniej rangi wprowadzającym jednolite definicje i
interpretacje przepisów, szerszego stosowania wstępnych umów o dofinansowanie z instytucją
wdrażającą przed wyborem partnerów prywatnych, opracowania systemowego narzędzia
rozwiązywania sporów, jasnych zasad przeprowadzania kontroli oraz wdrożenia szkoleń dla
pracowników organów kontrolnych i administracji publicznej i samorządowej. Oparcie tych działań na
analizie najlepszych praktyk i studiów przypadków powinno zmniejszyć opory urzędników przed
podejmowaniem decyzji (wynikające również z obaw o posądzenie o korupcję), zwiększyć elastyczność
warunków przetargów i przenieść ciężar kontroli z procedur na cele projektów. Priorytetem będzie
uproszczenie elementów procedur i kontroli dotyczących tzw. momentów krytycznych, tj. przetargów i
wyborów kooperantów.
ww
1.4.2. Rozwój systemu pożyczkowego, poręczeniowego i gwarancyjnego – ze względu na fakt, że
fundusze pożyczkowe i poręczeniowe koncentrują swoją działalność na małych i średnich
przedsiębiorstwach i ich specyfika najlepiej odpowiada potrzebom firm związanym z działalnością
innowacyjną, należy rozważyć ustawowe ugruntowanie ich funkcjonowania. Niezbędne jest również
dostosowanie obecnych regulacji systemu funduszy doręczeniowych, tak aby ułatwiały one
angażowanie się w przedsięwzięcia o podwyższonym ryzyku, poprzez rozstrzygnięcie kwestii m.in.
pomocy publicznej, gwarancji Skarbu Państwa, poręczeń portfelowych, reporęczeń dla funduszy
regionalnych, ułatwień dla przedsiębiorstw z negatywną historią kredytową. Należy rozważyć również
uzupełnienie systemu poręczeń i gwarancji o wyspecjalizowaną część dedykowaną projektom
innowacyjnym, objętą preferencjami i zasadami partycypacji beneficjentów w kapitale. Specjalne
schematy wsparcia w postaci pożyczek i poręczeń będą zaadresowane do podmiotów
74 Który według badań NBP wynosi obecnie 77–78%, por. np. „Ocena funkcjonowania polskiego systemu płatniczego w II
półroczu 2010 roku”, NBP 2011.
v.p
l
rozpoczynających działalność i znajdujących się na wczesnym etapie rozwoju (do 24–36 miesięcy
prowadzenia działalności gospodarczej). Finansowane one mogłyby być poprzez nowe dotacje dla
funduszy poręczeniowych i pożyczkowych lub długoterminowe linie pożyczkowe dla funduszy
pożyczkowych oraz subsydiowanie kosztów udzielania pożyczek i nowe produkty poręczeniowe BGK.
Rozważone zostanie również rozwinięcie innych instrumentów gwarancyjnych wspierających
przedsięwzięcia realizowane na zasadach partnerstwa publiczno-prywatnego.
.go
Tradycyjne wsparcie w ramach publicznych funduszy pożyczkowych i poręczeniowych będzie
uzupełnione przez rozwój inicjatyw wsparcia pozadotacyjnego75, opartego na mechanizmie
odnawialnym (rewolwingowym). Takie inicjatywy powinny pozwolić elastycznie reagować na potrzeby
firm i dokonywać odpowiednich realokacji środków na instrumenty, które mogą okazać się najbardziej
użyteczne lub też które są najbardziej istotne z punktu widzenia realizowanej polityki wspierania MŚP.
Działania w tym zakresie doprowadzą do zwiększenia liczby i zasięgu działania instytucji oferujących
finansowanie dłużne lub ułatwiających dostęp do takiego finansowania w poszczególnych regionach.
Przy czym niezbędne może się okazać dostosowanie tych instytucji do specyfiki poszczególnych
regionów.
w.
rcl
1.4.3. Rozwój systemu mikrofinansowania – w związku z ograniczoną wiedzą MŚP dotyczącą
dostępnych form finansowania i możliwości jego zdobycia, niezbędny jest rozwój systemu
mikrofinansowania w oparciu o zasadę punktów jednego kontaktu (one stop shops), w których
przedsiębiorcy mogą ubiegać się zarówno o unijne, krajowe, jak i lokalne instrumenty finansowania.
System punktów jednego kontaktu już z powodzeniem w Polsce funkcjonuje w postaci Krajowego
Systemu Usług i może stanowić odpowiednią bazę do rozwoju mikrofinansowania. System – rozwijany
we współpracy ze środowiskiem inwestorskim i sektorem bankowym (w szczególności z lokalnymi
bankami spółdzielczymi) oraz dysponentami funduszy unijnych – oparty byłby więc na sieci podmiotów
pośredniczących, oferujących produkty i usługi finansowe wyspecjalizowanych instytucji. Katalog
produktów i usług mikrofinansowych będzie miał charakter otwarty i ewoluujący w zależności od potrzeb
przedsiębiorców oraz możliwości i nowatorstwa dostawców kapitału. W szczególności zawierać on
będzie instrumenty przeznaczone na finansowanie również innowacyjnych przedsięwzięć
technologicznych na etapie testów i przed wejściem na rynek.
ww
1.4.4. Rozwój i promocja alternatywnych do kredytu bankowego źródeł finansowania
działalności – wzrost ich udziału w rynku konieczny jest do dywersyfikacji oferty i zwiększenia
kompleksowości polskiego systemu finansowania przedsiębiorstw i innowacji. Do najważniejszych
zadań realizujących ten cel należy
− wsparcie techniczne dla przedsiębiorców w zakresie korzystania z finansowania udziałowego i
dłużnego (popularyzowanie wraz z GPW rynku New Connect i Catalyst, finansowanie
kompleksowych usług obsługi potencjalnych emitentów, np. w ramach Krajowego Systemu
Usług),
− wprowadzenie regulacji umowy faktoringu (w tym przyjęcie jego jednolitej definicji),
− stworzenie mechanizmów gwarancyjnych dla przedsiębiorstw faktoringowych, forfaitingowych i
leasingowych finansujących eksport (w szczególności wysokiej techniki) oraz obrót produktami i
usługami innowacyjnymi.
1.4.5. Rozwój systemu finansowania podwyższonego ryzyka – w Polsce wciąż niewielką rolę
odgrywają fundusze Private Equity/Venture Capital (VC). Dotychczasowe zaangażowanie funduszy
tego typu sugeruje, że perspektywy ich rozwoju w dużej mierze zależą od polityki państwa. Nie
przewiduje się bezpośredniej ingerencji w działalność funduszy, ale konieczne są działania
75 Kierując się doświadczeniami z wdrażania inicjatywy JEREMIE.
v.p
l
ukierunkowane na mobilizację większych środków w funduszach VC oraz silniejsze wspieranie
inwestycji w początkowe fazy życia firm. Rola państwa w tym zakresie mogłaby obejmować
przejmowanie części ryzyka od inwestorów prywatnych m.in. poprzez gwarantowanie im pierwszeństwa
wypłaty zainwestowanego kapitału, pokrywanie ewentualnych strat funduszu w pierwszej kolejności ze
środków państwowych (co skraca okres zamrożenia środków prywatnych), rozpoczynanie wpłat
środków przez państwo czy przyznawanie inwestorom prywatnym opcji odkupu udziałów państwa w
funduszach po cenie wejścia. Optymalny udział środków publicznych w poszczególnych funduszach
będzie określany (z uwzględnieniem przeznaczenia środków) na podstawie badań monitoringu
rentowności przedsięwzięć, ewaluacji ex post i in.76
.go
Rozwojowi rynku VC, szczególnie w jego najsłabszym ogniwie – inwestycji w innowacyjne firmy na
wczesnym etapie rozwoju (seed i start-up) – będzie służyć również umocnienie roli Krajowego
Funduszu Kapitałowego.
1.4.6. Stworzenie systemu jakościowej oceny wiarygodności kredytowej oraz mediacji
finansowej – zgodnie z zamierzeniami Komisji Europejskiej, zawartymi w przeglądzie okresowym Small
Business Act, potrzeby finansowe MŚP wymagają obecnie opracowania przez środowisko bankowe,
przy udziale instytucji nadzoru i organizacji przedsiębiorców, odrębnego systemu oceny wiarygodności
kredytowej, opartego w większym stopniu na analizie jakościowej. Ponadto doświadczenia wielu krajów
Unii Europejskiej wskazują, że skuteczność negocjacji pomiędzy kredytobiorcami (zwłaszcza MŚP) a
podmiotami finansującymi można istotnie zwiększyć dzięki działalności mediatora kredytowego (credit
ombudsman). Konieczne jest zatem przeanalizowanie możliwości powołania w Polsce takiej instytucji w
oparciu o doświadczenia z innych rynków.
ww
w.
rcl
1.4.7. Działania informacyjne i szkoleniowe – podstawowym zadaniem promocyjnym jest zachęcenie
przedsiębiorstw do korzystania z instrumentów finansowych (poprzez popularyzowanie wiedzy o ich
wpływie na rozwój firm), a edukacyjnym – przygotowanie przedsiębiorstw do korzystania z funduszy
podwyższonego ryzyka (poprzez dostarczanie wiedzy zarządczej i strategicznej). Z jednej strony
konieczne jest więc zwiększenie świadomości możliwości pozyskania kapitału wśród przedsiębiorców,
zwłaszcza w zakresie finansowania projektów innowacyjnych (czyli pobudzenie popytu na instrumenty
finansowe i zwiększenie kompetencji ich wykorzystania przez adresatów), a z drugiej – stworzenie we
współpracy z instytucjami nadzoru mechanizmu wprowadzania na rynek nowych usług finansowania
innowacji. Może on przyjąć formę programu kooperacji z sektorem finansowym, wspierającego
innowacyjność rynku i popyt na nowe instrumenty. Konieczny jest także rozwój usług coachingowych
dla przedsiębiorców w zakresie doboru, implementacji i rozliczania instrumentów finansowych w
projekcie innowacyjnym.
76 Dotychczasowe badania wskazują, że szanse projektu z udziałem funduszu VC są największe przy udziale środków
publicznych na poziomie 1/3 – por. M. Dietl Smart Capital dla innowacyjnych przedsiębiorstw, w: Raport o innowacyjności
gospodarki Polski w 2010 r., INE PAN 2011.
Odpowiedzialni
Uczestniczący w realizacji
Waga*
organizacje przedsiębiorców, organizacje pozarządowe, KNF,
1.4.1.
MG, MF, MSP
2
BGK
MG, MF,
BGK, ZW, jst, organizacje przedsiębiorców, PARP, IOB (w
1.4.2.
1
UKNF
tym KSFP, PSFP)
1.4.3.
MG
PARP, organizacje przedsiębiorców, IOB, jst
2
1.4.4.
MG, UKNF
organizacje przedsiębiorców, PARP, IOB, GPW
2
ZW, jst, organizacje przedsiębiorców, PARP, IOB (KFK, PSIK,
1.4.5.
MG, UKNF
1
sieci business angels)
1.4.6.
MG, UKNF
organizacje przedsiębiorców, ZBP, ZW
2
PARP, UKNF, organizacje przedsiębiorców, ZBP, organizacje
1.4.7.
MG
2
pozarządowe, MNiSW, jednostki naukowe
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
SSP
.go
Nr działania
v.p
l
Tabela realizacji kierunku działań 1.4
Cel 2. Stymulowanie innowacyjności poprzez wzrost efektywności wiedzy i pracy
w.
rcl
Jednym z filarów gospodarki opartej na wiedzy jest sektor nauki, który nie powinien funkcjonować w
oderwaniu od życia społecznego i gospodarczego, a przeciwnie – m.in. poprzez rozwój aplikacyjnego
wymiaru badań naukowych ma przyczyniać się do tworzenia rozwiązań gotowych do zastosowania w
warunkach globalnej, konkurencyjnej gospodarki. Nauka, zwłaszcza poprzez prowadzenie badań
podstawowych i stosowanych, jest podstawą edukacji, ważnym składnikiem światopoglądu i w znacznej
mierze źródłem kultury, a przez to bezpośrednio wpływa na tworzenie społeczeństwa wiedzy. W
obecnej fazie zaawansowania technologicznego rozwój cywilizacji bez czerpania z wiedzy naukowej
jest niemożliwy. Wszystkie inne funkcje nauki są w stosunku do jej roli poznawczej wtórne i nie są
możliwe do wypełniania bez utrzymywania ścisłego związku z podstawowymi badaniami naukowymi.
Stąd konieczność podniesienia poziomu polskiej nauki w drodze kompleksowych reform podnoszących
jakość prowadzonych badań naukowych, zbliżających ją do otoczenia gospodarczego,
wprowadzających konkurencyjność do systemu jej finansowania i zwiększających mobilność kadry
naukowej w skali krajowej i międzynarodowej.
ww
Trendy rozwojowe państw wysoko rozwiniętych pokazują, że jedynie budowanie przewagi
konkurencyjnej opartej na wiedzy i innowacjach może zagwarantować trwały rozwój oraz nowe, bardziej
wydajne miejsca pracy. Przedsiębiorstwa, które implementują innowacje, są bardziej rentowne od tych,
które nie ponoszą nakładów na innowacje. Firma innowacyjna to inteligentna organizacja, generująca i
wdrażająca innowacje. Współcześnie tempo zmian w technice, technologii i organizacji sprawia, że tylko
przedsiębiorstwo zdolne do wprowadzania innowacji może utrzymać się na rynku w dłuższym okresie.
Obecnie wiele przedsiębiorstw, nawet tych najmniejszych, znajduje się pod silną presją konieczności
wdrażania innowacji, często jednocześnie w wielu obszarach (nowe produkty, technologie, organizacja,
relacje z partnerami).
Ze względu na to, że innowacje są tworzone i wykorzystywane przede wszystkim w ośrodkach
miejskich (głównie w ośrodkach wojewódzkich i innych największych miastach), charakteryzujących się
odpowiednim potencjałem wiedzy, nauki i gospodarki, działania rozwojowe w ramach interwencji
publicznej powinny odpowiadać specyfice i potencjałom danego terytorium. Powinny uwzględniać
jednocześnie regionalne strategie innowacji (RSI), w tym wspierać monitorowanie, ewaluację,
modyfikacje i aktualizacje RSI, uwzględniające dynamikę rynku, procesy globalizacyjne i potencjały
regionalne. Ważne jest wspieranie wprowadzania innowacji nie tylko w zakresie nowych branż, lecz
v.p
l
również poszukiwanie i wprowadzanie innowacyjnych rozwiązań w dziedzinach tradycyjnie wiodących
gałęzi regionalnych lub lokalnych gospodarek. Niemniej w dłuższym okresie istotne jest uzyskanie
zdywersyfikowanej struktury gospodarki opartej na filarze nowoczesnych usług (o największej wartości
dodanej) oraz przemysłach i technologiach o największym potencjale wzrostu. Przy określaniu branż i
kierunków rozwojowych duże znaczenie należy przypisać metodom typu foresight.
Rozwój strategicznych kierunków badawczych wg Narodowego Programu Foresight Polska 2020 oraz
Foresightu Technologicznego Przemysłu InSight 2030
.go
Narodowy Program Foresight Polska 2020 został zapoczątkowany w 2004 r. przez Ministra Nauki i
Informatyzacji, a rozpoczęty w 2006 r. decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Głównymi celami
Narodowego Programu Foresight Polska 2020 było: określenie wizji rozwojowej Polski do 2020 r., określenie
priorytetowych kierunków badań naukowych i prac rozwojowych, wykorzystanie wyników w praktyce,
dostosowanie polskiej polityki naukowej do wymogów UE oraz kształtowanie polityki naukowej i innowacyjnej w
celu rozwoju gospodarki opartej na wiedzy. Obszar badawczy Programu został podzielony na trzy pola
badawcze, podzielone na tematy, wymienione poniżej
– zrównoważony rozwój Polski: jakość życia, zasoby energetyczne, ekologia, technologie na rzecz ochrony
środowiska, zasoby naturalne, nowe materiały, transport, polityka ekologiczna, polityka produktowa, rozwój
regionów,
– technologie informacyjne i telekomunikacyjne: dostęp do informacji, teleinformatyka a społeczeństwo,
teleinformatyka a edukacja, e-biznes, nowe media,
– bezpieczeństwo: bezpieczeństwo ekonomiczne (zewnętrzne i wewnętrzne), bezpieczeństwo intelektualne,
bezpieczeństwo socjalne, bezpieczeństwo techniczno-technologiczne, rozwój społeczeństwa obywatelskiego.
w.
rcl
Realizatorzy programu postanowili wykorzystać w trakcie prac uznane i powszechnie wykorzystywane metody
badawcze: analizę Delphi, analizę PEST (analiza czynników politycznych, ekonomicznych, społecznych i
technologicznych), krzyżową analizę wpływów. W oparciu o tak szeroką analizę wypracowano scenariusze i
rekomendacje dalszego rozwoju gospodarki.
ww
1. Lista rekomendowanych technologii
W wyniku prac ekspertów zaangażowanych w Narodowy Program Foresight Polska 2020 obok scenariuszy
rozwoju powstała lista rekomendowanych technologii, które ze względu na już zakumulowany potencjał
naukowo-badawczy i kapitał intelektualny stwarzają szansę wdrożeń prowadzących do powstania
konkurencyjnych lub niszowych gałęzi gospodarki
1.1. Unikatowe urządzenia technologiczne oraz aparatura badawcza i pomiarowa dla zaawansowanych
technologii nowej generacji
1.2. Nowa generacja materiałów konstrukcyjnych i funkcjonalnych oraz technologii inżynierii powierzchni, w
tym nanomateriały i nanotechnologie
1.3. Energooszczędne technologie konstrukcyjne, systemy użytkowania i materiały dla „inteligentnych”
budynków mieszkalnych, infrastruktury użyteczności publicznej, budowli przemysłowych z uwzględnieniem
recyklingu i ochrony środowiska
1.4. Poligeneracyjne, bezpieczne dla środowiska, technologie zintegrowanego wytwarzania produktów
energetycznych i technicznych.
1.5. Technologie odnawialnych i alternatywnych źródeł energii, w tym umożliwiające wytwarzanie
elektryczności i ciepła w systemach rozproszonych
1.6. Technologie energetyki jądrowej i ich hybrydyzacja z zaawansowanymi technikami węglowymi oraz
rozwiązaniami wykorzystującymi źródła energii odnawialnej
1.7 Zaawansowane metody i technologie informatyczne, kształtujące konkurencyjność gospodarki, w tym
systemy ekspertowe sterowania urządzeń, procesów przemysłowych, sieci komunikacyjnych i monitorowania
stanu środowiska naturalnego.
2. Lista rekomendowanych technologii o dużym potencjale rozwoju
W drugiej kolejności eksperci zarekomendowali technologie, których rozwój należy wspierać ze względu na duży
krajowy potencjał naukowo-badawczy oraz znaczenie strategiczne
.go
v.p
l
2.1. Zaawansowane, bezodpadowe technologie materiałowe i biodegradowalne materiały inżynierskie dla
przemysłu, transportu i energetyki o zamkniętym, bezpiecznym dla środowiska „cyklu życia”
2.2. Zaawansowane materiały i technologie dla inżynierii biomedycznej
2.3. Zaawansowane wysoko wytrzymałe materiały dla przemysłu i transportu
2.4. Biodegradowalne, podlegające recyklingowi materiały konstrukcyjne
2.5. Wysoko wydajne, przemysłowe biotechnologie i zrównoważone zintegrowane z nanotechnologiami
i rozwiązaniami bioniki do zastosowań w różnych gałęziach gospodarki, w szczególności farmacji, przetwórstwie
żywności, ochronie zdrowia i ochronie środowiska
2.6. Przyjazne dla środowiska produkty i technologie chemiczne przetwarzania surowców kopalnych, biomasy
oraz odpadów w chemikalia masowego stosowania i paliwa
2.7. Efektywne technicznie i ekonomicznie systemy wykorzystania krajowych zasobów surowców kopalnych,
w tym szczególnie rozwój czystych i wysoko sprawnych technologii węglowych nowej generacji, zapewniających
dotrzymanie wymagań ochrony środowiska i ograniczenie emisji CO2
2.8. Nowatorskie metody rozpoznawania złóż surowców mineralnych (w tym wody) i zaawansowane
technologie ich pozyskiwania ze szczególnym uwzględnieniem metod geofizycznych
2.9. Nowa generacja technologii efektywnego pozyskiwania i wykorzystywania krajowych zasobów surowców
kopalnych z zapewnieniem bezpieczeństwa ekologicznego
2.10. Nowatorskie technologie ochrony środowiska, wykorzystujące stały monitoring oraz biologiczne metody
oczyszczania i kontrolowanego samooczyszczania
2.11. Nisko- i bezodpadowe technologie produkcji oraz przemysłowe metody wykorzystania odpadów
i unieszkodliwiania substancji niebezpiecznych
2.12. Nowe technologie ograniczania występowania w środowisku substancji uznanych za szczególnie
niebezpieczne.
w.
rcl
3. Lista rekomendowanych tematów badań dla nauk społeczno-ekonomicznych
Skuteczna polityka prorozwojowa wymaga autorefleksji, której źródłem są badania nauk społecznoekonomicznych. Bez nich trudno zrozumieć społeczny, kulturowy i polityczny kontekst modernizacji. To jednak
od tego właśnie kontekstu w coraz większym stopniu zależy powodzenie lub fiasko przygotowywanych polityk
i wynikających z nich działań. Dlatego eksperci NPF Polska 2020 zaproponowali, by nauki społeczne
i ekonomiczne szczególną uwagę zwracały na
ww
3.1. Badanie preferowanych wzorów kultury popularnej polskiego społeczeństwa;
3.2. Badanie uwarunkowań rozwoju zrównoważonego – import gotowych rozwiązań czy czerpanie z własnych
zasobów i pomysłów (selfsustainability)
3.3. Badanie społecznych, ekonomicznych, technologicznych i kulturowych uwarunkowań dostępu do dóbr
i usług cyfrowych w pokoleniu „50+”
3.4. Badanie psychologicznych, społecznych i kulturowych uwarunkowań oraz konsekwencji wykorzystania
technik informacyjno-komunikacyjnych i powszechnego wykorzystania cyfrowych systemów informacyjnych
i nowych mediów oraz pozycji, modelu i roli mediów publicznych w nowych mediach
3.5. Badanie zjawisk rozwoju gospodarki opartej na wiedzy i innowacji na poziomie przedsiębiorstw (mikro)
oraz całej gospodarki (makro)
3.6. Badanie barier dla przedsiębiorczości, innowacyjności i gospodarki opartej na wiedzy
3.7. Badanie modeli wzrostu gospodarczego, a w szczególności roli wzrostu opartego na klasycznych
inwestycjach kapitałowych i wzrostu opartego na wiedzy
3.8. Badanie procesów redukcji luki technologicznej w oparciu o import technologii (model dalekowschodni z lat
1960 i 1970) i o rozwój własnego sektora B+R
3.9. Badanie zjawisk związanych ze starzeniem się społeczeństwa (konsekwencji dla systemów emerytalnych,
służby zdrowia, rynku pracy)
3.10. Badanie wpływu zmian instytucjonalnych na funkcjonowanie gospodarki polskiej
3.11. Badanie procesu reform finansów publicznych i związków pomiędzy skalą i strukturą wydatków
a rozwojem gospodarczym Polski
3.12. Badanie społecznych implikacji procesów głębokich reform gospodarczych
3.13. Badanie zmian funkcjonowania UE i możliwych strategii działania Polski w procesie reform Unii.
Wyniki Narodowego Programu Foresight Polska 2020 posłużyły do ustalenia kierunków rozwoju nauki
v.p
l
i technologii w zakresie tworzonego Krajowego Programu Badań.
Ponadto w 2008 r. zakończyła się realizacja 18 projektów foresight o zasięgu regionalnym i branżowym
finansowanych z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej w zakresie poddziałania 1.4.5 Sektorowego
Programu Operacyjnego „Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw”. Aktualnie realizowane są 22 kolejne
regionalne i branżowe projekty foresight w zakresie poddziałania 1.1.1. Programu Operacyjnego Innowacyjna
Gospodarka. Podejmowane były i są też inne inicjatywy tego typu.
.go
Pierwszym w Polsce horyzontalnym projektem foresight dotyczącym wszystkich sektorów przemysłowych jest
Foresight Technologiczny Przemysłu InSight 2030, zainaugurowany przez Ministerstwo Gospodarki.
Głównym celem InSight 2030 była identyfikacja kluczowych technologii oraz konkurencyjnych obszarów
przemysłowych o znaczeniu strategicznym, których rozwój w następnych 20 latach będzie dla polskiego
przemysłu priorytetem. Chodziło o wybór specjalności polskiej gospodarki, które pozwolą na wyłonienie nowej
koncepcji przemysłu – opartego na wiedzy i innowacjach oraz przede wszystkim zmierzającego w kierunku
zrównoważonego rozwoju gospodarki. Opracowano również mapy drogowe technologii kluczowych, atlasy
technologii, nakreślono zintegrowane scenariusze rozwoju polskiego przemysłu. Rekomendacje płynące z
badania dotyczą nie tylko zmian strategicznych i poprawy koordynacji w obszarze oddziaływania nauki,
technologii i systemu komercjalizacji wiedzy, ale również związane są z doskonaleniem obecnej infrastruktury,
wsparciem technologicznym, finansowym, z wyszczególnieniem najbardziej newralgicznych etapów działalności
wdrożeniowej. Postulowana jest m.in. budowa w parkach naukowo-technologicznych nowoczesnych pilotowych
linii testujących i demonstracyjnych do prowadzenia prac doświadczalnych i opracowywania prototypów,
poprawa funkcjonowania parków i rozwój w nich wsparcia technologicznego, rynkowe podejście w ocenie
projektów badawczych, utworzenie na polskim rynku kapitałowym Funduszu Wspomagania Wdrożeń,
działającego na zasadach funduszu zalążkowego (seed fund), wykorzystanie zamówień rządowych dla
wspierania wdrożeń, podniesienie statusu uczelnianych centrów rozwoju technologii.
w.
rcl
Konkurencyjne obszary przemysłowe zidentyfikowane w ramach pól badawczych
ww
Pole Badawcze 1 – Biotechnologie przemysłowe
1. Wytwarzanie zaawansowanych materiałów
2. Innowacyjne procesy technologiczne
3. Wykorzystanie odnawialnych surowców i odpadów przemysłowych
4. Ochrona zdrowia
Pole Badawcze 2 – Nanotechnologie
1. Wytwarzanie zaawansowanych materiałów i tworzyw o unikalnych właściwościach
2. Ochrona środowiska
3. Ochrona zdrowia i produkcja farmaceutyków bez skutków ubocznych
Pole Badawcze 3 – Zaawansowane systemy wytwarzania
1. Optymalizacja procesów wytwórczych pod względem jakości produkcji, ceny wyrobu i wykorzystania
materiałów
2. Racjonalizacja zużycia energii i wykorzystanie jej odnawialnych źródeł
3. Efektywne zarządzanie siłą roboczą
4. Poprawa komfortu pracy na stanowiskach produkcyjnych
Pole Badawcze 4 – Technologie informacyjne i telekomunikacyjne
1. Zastosowania w e-biznesie
2. Optymalizacja procesów produkcyjnych
3. Bezpieczeństwo ruchu drogowego
4. Bezpieczeństwo obrotu gospodarczego, cywilne i militarne
5. Ochrona zdrowia
Pole Badawcze 5 – Technologie mikroelektroniczne
1. Zaawansowane materiały dla produkcji układów i struktur mikroelektronicznych
2. Specjalizowane układy dla urządzeń AGD, środków transportu i sterowania procesami produkcyjnymi
3. Innowacyjne procesy technologiczne
Pole Badawcze 6 – Technologie fotoniczne
1. Nowoczesne elementy i podzespoły dla produkcji urządzeń technologicznych, sprzętu gospodarstwa
.go
v.p
l
domowego i środków transportu
2. Nowe źródła energii
3. Innowacyjne procesy technologiczne
4. Ochrona zdrowia
Pole Badawcze 7 – Rozwój czystych technologii węglowych
1. Bezpieczeństwo energetyczne kraju
2. Zeroemisyjna gospodarka energią
Pole Badawcze 8 – Technologie racjonalizacji gospodarowania energią
1. Energooszczędne budownictwo
2. Energooszczędne społeczeństwo
3. Energooszczędny transport, przemysł i przesył mediów
Pole Badawcze 9 – Nowoczesne urządzenia dla przemysłu wydobywczego
1. Poprawa konkurencyjności polskiego przemysłu wydobywczego poprzez wytwarzanie surowców wysokiej
jakości
2. Zapewnienie bezpieczeństwa surowcowego kraju
3. Bezpieczeństwo i ergonomia procesów pozyskiwania surowców mineralnych
Pole Badawcze 10 – Innowacyjne technologie pozyskiwania surowców mineralnych
1. Bezpieczeństwo surowcowe poprzez eksploatację zasobów niekonwencjonalnych
2. Bezpieczeństwo energetyczne poprzez uniezależnienie polskiej gospodarki od importowanych surowców
energetycznych
3. Poprawa konkurencyjności i wydajności polskiego przemysłu wydobywczego
w.
rcl
Dobrze funkcjonujący system innowacji tworzy zapotrzebowanie na odpowiednie kwalifikacje. Budowa
gospodarki opartej na wiedzy determinuje konieczność podejmowania działań w zakresie
przygotowania kadr dla nowoczesnej gospodarki. Dlatego też niezbędne jest skoncentrowanie działań
na poprawie jakości edukacji, jak i kwestii dostosowania struktury kształcenia do potrzeb gospodarki,
m.in. poprzez zastosowanie interdyscyplinarnego podejścia w nauczaniu, które łączy rozwój
umiejętności biznesowych i kreatywnych oraz kompetencji kulturowych.
Konieczność szybkiego adaptowania się do zmian we współczesnym świecie implikuje potrzebę
odejścia od tradycyjnego pojęcia kwalifikacji zawodowych w kierunku terminu „kompetencje”.
Jednocześnie, ze względu na fakt, iż duże znaczenie dla właściwego funkcjonowania przedsiębiorstwa
ma obecnie zdolność do łatwego porozumiewania się, rozwiązywania konfliktów czy sprostania
sytuacjom niestandardowym, coraz częściej pojawia się zapotrzebowanie na nowy rodzaj kompetencji,
wynikający nie tyle z przyswojonej w trakcie kształcenia wiedzy technicznej, ale umiejętności
funkcjonowania w zbiorowości, umiejętności budowania kapitału zaufania. Aby można było wdrożyć
nowe rozwiązania organizacyjne czy technologiczne, niezbędny jest odpowiedni poziom tzw. zdolności
absorpcyjnych – uzależnionych głównie od wiedzy, postaw i umiejętności pracowników.
ww
Jak wcześniej wykazano, bardzo istotnym ogniwem szeroko rozumianego systemu innowacyjności jest
rozwinięty sektor technologii informacyjno-komunikacyjnych – zarówno w aspekcie nowoczesnej
infrastruktury, jak i podstawy całej gospodarki elektronicznej. Gospodarka elektroniczna (nazywana też
gospodarką cyfrową albo e-gospodarką) to szerokie określenie działań rynkowych przy wykorzystaniu
technologii informatycznych. W jej skład wchodzą m.in. sektor ICT, Internet, treść (ang. content),
procesy biznesowe wszystkich uczestników rynku (biznes, administracja, konsumenci), media (w tym
reklama) i prawa autorskie. W technicznym sensie sektor ICT stanowi platformę komunikacji i
współpracy, niezbędnych do tworzenia i wdrażania innowacji. W zakresie wpływu na gospodarkę z
jednej strony jest on efektem połączenia pracy naukowej i przedsiębiorczości, a z drugiej – tworzy
zupełnie nowe segmenty rynku. W szerszym aspekcie umożliwia on przejście do społeczeństwa wiedzy,
zapewniając nieskrępowany i szybki przepływ informacji. Sektor technologii informacyjnokomunikacyjnych pełni więc funkcję katalizatora innowacyjności w gospodarce, zwiększając jej
konkurencyjność i atrakcyjność inwestycyjną.
v.p
l
Kierunki działań w ramach celu 2
2.1. Podniesienie poziomu i efektywności nauki w Polsce, wzmocnienie jej powiązań
z gospodarką oraz wzrost międzynarodowej konkurencyjności nauki
2.2. Budowa ram dla prowadzenia efektywnej polityki innowacyjności
2.3. Wspieranie współpracy w systemie innowacji
2.4. Kształtowanie kultury innowacyjnej oraz szersze włączenie społeczeństwa w proces
tworzenia innowacji
2.5. Wspieranie rozwoju kadr dla innowacyjnej i efektywnej gospodarki
2.6. Stworzenie wysokiej jakości infrastruktury informacyjno-komunikacyjnej i rozwój
gospodarki elektronicznej.
.go
Opis kierunków działań w ramach celu 2
Kierunek działań 2.1. Podniesienie poziomu i efektywności nauki w Polsce, wzmocnienie jej
powiązań z gospodarką oraz wzrost jej międzynarodowej konkurencyjności
ww
w.
rcl
Gospodarka efektywnie korzystająca z wiedzy wymaga od instytucji naukowych jakościowo nowych
relacji z otoczeniem, zwłaszcza gospodarczym. Realizacja tego kierunku wymagać będzie wdrożenia
kompleksowej reformy nauki w celu zwiększenia współpracy nauki z gospodarką oraz reformy
szkolnictwa wyższego. Wzmocnienie współpracy jednostek naukowych jest jednym z celów reformy
sektora nauki „Budujemy na wiedzy”, która została wprowadzona pakietem sześciu ustaw, które weszły
w życie 1 października 2010 r. W ramach reformy przewidziano m.in. zwiększenie przejrzystości
systemu finansowania nauki, wzrost efektywności wykorzystania środków przeznaczanych na ten cel,
lepsze powiązanie finansowania z wynikami prowadzonych badań naukowych, a także wprowadzenie
nowoczesnego systemu oceny działalności naukowej i badawczo-rozwojowej. Reforma zakłada m.in.
decentralizację systemu finansowania badań naukowych poprzez przekazanie finansowania części
zadań z kompetencji ministra właściwego do spraw nauki do nowo utworzonego Narodowego Centrum
Nauki (do zadań należy m.in. finansowanie konkursów na projekty dotyczące badań podstawowych,
badań prowadzonych przez osoby rozpoczynające karierę naukową oraz stypendiów doktorskich i staży
podoktorskich) oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (jego zadania to m.in. finansowanie
strategicznych programów badań naukowych i prac rozwojowych, inicjowanie i realizacja programów
badań stosowanych, popularyzacja wyników badań naukowych i prac rozwojowych). W ramach reformy
utworzony został Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych, do kompetencji którego należy ocena
jakości prac poszczególnych jednostek naukowych oraz Komitet Polityki Naukowej, który jest organem
doradczym w sprawach strategicznych dotyczących nauki. Reforma wprowadza także zmiany w
zakresie usprawnienia funkcjonowania jednostek naukowych: instytutów badawczych oraz instytutów
naukowych Polskiej Akademii Nauk. Zmiany wprowadzane są także w systemie szkolnictwa
wyższego77.
77
1 października 2011 r. weszła w życie ustawa reformująca system szkolnictwa wyższego w Polsce, która zakłada m.in.
reformę systemu nauczania, wprowadzenie modelu finansowania uczelni uzależnionego od jakości kształcenia,
uproszczenie ścieżki kariery naukowej oraz lepsze dostosowanie oferty edukacyjnej szkół wyższych do potrzeb rynku pracy.
Wdrożenie ww. reform będzie przyczyniać się do poprawy efektywności i konkurencyjności sektorów nauki i szkolnictwa
wyższego (m.in. przez bezpośrednie powiązanie wysokości nakładów publicznych na badania i edukację z ich jakością
i efektywnością), a także ich większej integracji w ramach Europejskiej Przestrzeni Badawczej oraz Europejskiego Obszaru
Szkolnictwa Wyższego.
v.p
l
2.1.1. Wsparcie międzysektorowej i międzynarodowej mobilności kadry naukowej – wspierana
będzie mobilność naukowców wewnątrz sektora nauki, między sektorem nauki i innymi sektorami
gospodarki, a także w środowisku międzynarodowym. W ramach tego ostatniego prowadzone będą
działania zarówno na poziomie krajowym (implementacja Karty Naukowca i zaleceń Europejskiego
Partnerstwa na rzecz Naukowców, budowanie potencjału do przyjmowania naukowców z zagranicy na
polskich uczelniach i w instytutach), jak i wspólnotowym (np. wspieranie działań na rzecz rozbudowy
systemu EURAXESS78). Realizowane będą także programy wspierające transfer wiedzy i najlepszych
praktyk z czołowych zagranicznych ośrodków naukowych i edukacyjnych (np. program Top 500
Innovators – Science – Management – Commercialisation).
w.
rcl
.go
2.1.2. Rozwój międzynarodowej współpracy naukowej i edukacyjnej poprzez m.in.: wspieranie
udziału polskich zespołów naukowych i organizacji związanych z nauką w międzynarodowych
programach i konsorcjach badawczych, wspieranie przedsięwzięć inwestycyjnych kreujących w Polsce
infrastrukturę badawczą o zasięgu europejskim, wsparcie dla krajowych podmiotów zgłaszających
wynalazki, wzory użytkowe lub wzory przemysłowe w celu uzyskania ochrony poza granicami Polski
oraz wsparcie w wykorzystaniu światowych zasobów obcojęzycznej informacji patentowej. Szczególne
miejsce we współpracy zagranicznej zajmuje integracja z UE w dziedzinie badań i rozwoju technicznego
w ramach projektów i przedsięwzięć realizowanych na poziomie europejskim. Polska powinna
angażować się w inicjatywy służące rozwojowi Europejskiej Przestrzeni Badawczej (np. Inicjatywy
Wspólnego Programowania (Joint Programming Initiatives), Europejskie Partnerstwa na rzecz Badań i
Innowacji, Europejski Instytut Innowacji i Technologii), a także stać się aktywnym uczestnikiem w
kształtowaniu europejskiej polityki naukowej. Należy podejmować działania służące promocji osiągnięć
polskich naukowców. Służyć temu powinna obowiązkowa obecność na dużych targach naukowych
organizowanych np. w Stanach Zjednoczonych (National Institutes of Health, NIH, The American
Association for Advancement of Science, AAAS).
2.1.3. Rozwój nowoczesnej kadry naukowej poprzez
− stwarzanie młodym naukowcom atrakcyjnych warunków do prowadzenia badań, podejmowanie
działań na rzecz podwyższenia wynagrodzenia kadry naukowej, służące zahamowaniu odpływu
młodej i dobrze wykształconej kadry,
− działania na rzecz poprawy jakości zarządzania badaniami, w tym podnoszenie kwalifikacji
menedżerów i administratorów prowadzących projekty badawcze i inwestycyjne,
− dostarczenie bodźców dla ustrukturyzowanych partnerstw ze środowiskiem biznesu,
m.in. poprzez promowanie wśród studentów i naukowców umiejętności związanych
z przedsiębiorczością, zarządzaniem i innowacją.
ww
2.1.4. Rozwój infrastruktury badawczej i infrastruktury transferu wiedzy poprzez
− koncentrację publicznych nakładów na przedsięwzięcia infrastrukturalne określone w ramach
Polskiej Mapy Drogowej Infrastruktury Badawczej,
− konsolidację rozproszonej infrastruktury i wspieranie projektów integrujących środowisko, tj.
inwestycje aparaturowe podejmowane na rzecz kilku jednostek naukowych, tworzących
regionalne i krajowe sieci lub konsorcja naukowe,
− wsparcie tworzenia i korzystania z infrastruktury badawczej w ramach centrów naukowoprzemysłowych, w tym klastrów, parków technologicznych, platform technologicznych (w tym
wspieranie wspólnej infrastruktury badawczej w ramach Polskich Platform Technologicznych).
Istotne jest przy tym dalsze pogłębienie specjalizacji parków technologicznych oraz wzrost ich
78 Jest to wspólna inicjatywa Komisji Europejskiej i krajów biorących udział w europejskim programie ramowym na rzecz
badań i rozwoju technologicznego. Głównym celem EURAXESS jest wspomaganie międzynarodowej mobilności
naukowców poprzez bezpłatne udzielanie im kompletnych i praktycznych informacji oraz zapewnienie niezbędnej pomocy w
trakcie pobytu za granicą.
v.p
l
znaczenia jako instrumentów przyciągania BIZ i zwiększenia stopnia internacjonalizacji
badawczo-innowacyjnej regionów w Polsce,
− wspieranie rozwoju infrastruktury transferu wiedzy w ramach parków technologicznych, parków
naukowo-technologicznych, centrów transferu technologii oraz inkubatorów technologicznych.
.go
2.1.5. Wsparcie rozwoju regionalnej bazy naukowej – w kierunku m.in. optymalnego wykorzystania
potencjałów terytorialnych – poprzez wspieranie (inwestycyjne i organizacyjne) najlepszych pod
względem jakości prowadzonych badań polskich jednostek naukowych (wyrażonej m.in. wynikami
ewaluacji prowadzonej przez Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych) oraz sieciowanie ich z
wiodącymi ośrodkami na świecie. Rozbudowa ta powinna być zgodna z kierunkami rozwoju regionu
(bądź koniecznością lepszego wykorzystania funkcji metropolitarnych głównych ośrodków miejskich –
Warszawy, Krakowa, Wrocławia, ośrodków trójmiejskiego i górnośląskiego), a wspieranie rozwoju
badań stosowanych i komercjalizacja technologii powiązane z regionalną specyfiką województw.
Pomiędzy najlepszymi pod względem jakości prowadzonych badań jednostkami naukowymi a
ośrodkami słabszymi powinna być wprowadzana i rozwijana sieć powiązań dla stymulowania dyfuzji
innowacji i korzyści dla sfery gospodarczej regionów słabiej rozwiniętych.
Tabela realizacji kierunku działań 2.1
Nr
działania
2.1.1.
Uczestniczący w realizacji
FNP, jednostki naukowe
KPK, FNP, jednostki naukowe
w.
rcl
Odpowiedzialni
MNiSW, NCN
MNiSW, NCN,
2.1.2.
NCBiR
MNiSW, NCN,
2.1.3.
NCBiR
2.1.4.
MNiSW, MG
2.1.5.
MNiSW, ZW
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
FNP, jednostki naukowe
PARP, jednostki naukowe, ZW
jednostki naukowe
Waga*
2
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
SRKL
2
SRKL
1
2
2
SRKL, SRKS
SRKS
SRKS
Kierunek działań 2.2. Budowa ram dla prowadzenia efektywnej polityki innowacyjności
ww
Jedną z kluczowych kwestii dla realizacji celu 2 jest zapewnienie odpowiednich ram dla prowadzenia
efektywnej polityki innowacyjności. Szczególne wyzwania stoją w tym zakresie przed administracją
publiczną – decydującą w dużej mierze o kierunkach działań i zasobach finansowych. Newralgiczną rolę
w systemie należy przypisać poziomowi regionalnemu. Zmiany w regionalnych systemach innowacji
powinny gwarantować wewnętrzną spójność podejmowanych działań oraz podniesienie rangi
problematyki innowacyjności w regionalnej polityce społeczno-gospodarczej. Kluczem do poprawy
sytuacji będzie m.in. odejście od sektorowego i wykonawczego ujęcia polityki innowacyjności na rzecz
horyzontalnego i kompleksowego spojrzenia na kształtowanie procesów innowacji i transferu technologii
w regionie.
Ważnym elementem nowego myślenia proinnowacyjnego powinno stać się wykorzystanie zamówień
publicznych do wspierania szeroko rozumianych innowacji.
Kierunek będzie realizowany przez następujące działania
2.2.1. Pogłębianie integracji pomiędzy polityką przedsiębiorczości a polityką innowacyjną
i naukowo-techniczną – ważne jest przesuwanie pomocy publicznej z ustabilizowanych, dojrzałych
rynkowo branż (o ograniczonym potencjale wzrostu) na rzecz młodych innowacyjnych przedsiębiorstw o
v.p
l
dużej dynamice wzrostu oraz rozwoju instrumentów komercjalizacji nowych technologii. Preferowanym
obszarem oddziaływania jest przedsiębiorczość (1) technologiczna, (2) w sektorze nowoczesnych
usług, w tym przemysły kreatywne i (3) akademicka, nadająca dynamikę pozytywnym zmianom w
sektorze nauki i badań oraz zwiększająca możliwości praktycznego zastosowania posiadanej wiedzy.
Należy zdecydowanie zwiększyć dostępność wsparcia na B+R+I dla sektora MŚP. Wsparcie powinno
dotyczyć również projektów pilotażowych w zakresie wprowadzania zmian innowacyjnych w
przedsiębiorstwach.
.go
2.2.2. Poprawa koordynacji polityki naukowej i innowacyjnej na poziomie centralnym oraz
wzmocnienie horyzontalnego, interdyscyplinarnego podejścia do problematyki gospodarki
wiedzy – poprzez np. powołanie ponadresortowego ciała – w celu podniesienia rangi debaty na temat
znaczenia badań i innowacji w rozwoju polskiej gospodarki oraz wzmocnienia horyzontalnego,
interdyscyplinarnego podejścia do problematyki gospodarki wiedzy. Kluczową kwestią jest jednoczesne
włączanie elementów innowacyjności do wszystkich polityk, sama horyzontalna polityka innowacyjności
bez działań w poszczególnych obszarach nie będzie w stanie odnieść znaczących sukcesów.
w.
rcl
2.2.3. Wdrożenie proinnowacyjnych rozwiązań przy udzielaniu zamówień publicznych poprzez
− upowszechnienie informacji na temat możliwości stosowania negocjacyjnych trybów udzielania
zamówień publicznych (dialog konkurencyjny),
− testowanie i zakupy nowych rozwiązań i systemów technologicznych,
− działania na rzecz zwiększenia udziału MŚP w procedurach zamówień publicznych,
− promocję idei nowego, inteligentnego podejścia wśród służb publicznych przygotowujących
zamówienia publiczne (koncepcja inteligentnego zamawiającego, który współpracuje z rynkiem i
dostatecznie wcześniej informuje go o swoich potrzebach).
ww
2.2.4. Wzmocnienie regionalnej polityki innowacyjnej poprzez
− odejście od wykonawczego (podporządkowanego wykorzystaniu środków unijnych) podejścia do
polityki innowacyjnej na rzecz całościowego spojrzenia na kształtowanie procesów innowacji i
transferu technologii w regionie. Podstawą realizacji tego działania będzie wyznaczenie w
każdym urzędzie marszałkowskim jednostki odpowiedzialnej za kształtowanie polityki
innowacyjnej w regionie (lub też jej wzmocnienie – istniejące departamenty polityki innowacyjnej,
innowacyjności),
− orientację polityki wsparcia na skuteczność i trwałość działań realizowanych w regionach –
chodzi o orientację na cele i podporządkowanie działań (np. współfinansowanych ze środków
unijnych) efektywnemu wzmacnianiu zdolności innowacyjnych regionalnej gospodarki. Istotną
kwestią jest zapewnienie długoterminowej ciągłości realizowanych programów,
− koncentrację celów i ograniczenie liczby strategicznych obszarów oddziaływania w ramach
Regionalnych Strategii Innowacji i innych dokumentów strategicznych w regionie. Ważny jest
selektywny wybór działań wiodących, najważniejszych dla kształtowania systemu transferu
technologii i komercjalizacji wiedzy (STTiKW) w regionie, biorąc również pod uwagę tzw.
inteligentną specjalizację. W tym też kierunku powinna podążać aktualizacja Regionalnych
Strategii Innowacji,
− koncentrację posiadanych zasobów i kompetencji na rzecz wzmacniania innowacyjności i
transferu technologii, np. poprzez podejmowanie przez władze regionalne prób koordynacji
działań instytucji funkcjonujących w regionalnych systemach wsparcia innowacji,
− wprowadzenie zasad regionalnego partnerstwa w tworzeniu i prowadzeniu polityki innowacyjnej,
tzn. władze regionalne powinny pełnić rolę lidera w działaniach na rzecz innowacyjnego rozwoju
regionu. Chodzi o integrowanie lokalnych środowisk (uczelnie, jednostki naukowe,
przedsiębiorcy, jst, organizacje pozarządowe) i pełnienie roli koordynatora działań, jak również o
inicjowanie współpracy z otoczeniem międzynarodowym. Jednocześnie należy unikać
v.p
l
formalizacji relacji władz regionalnych z otoczeniem. Sieciowanie i budowa regionalnego
partnerstwa wymagają szerszego delegowania kompetencji na stowarzyszenia przedsiębiorców
czy organizacje pozarządowe działające w STTiKW. Intencją działań w tym zakresie jest również
stworzenie modelu interakcji pomiędzy polityką innowacyjności na szczeblu centralnym i
regionalnym. Najlepsze praktyki w tym zakresie na poziomie lokalnym mogą zostać wykorzystane
w kreowaniu generalnych zasad,
− wsparcie dla regionalnych i lokalnych analiz podaży projektów badawczych na rzecz biznesu,
dzięki czemu podaż projektów i szacunki kosztów mogą być wyceniane bardziej realistycznie, co
zwiększy ich szanse na udaną komercjalizację.
ww
w.
rcl
.go
2.2.5. Zmniejszenie asymetrii informacji dla polityki gospodarczej i działań strategicznych
w obszarze innowacyjności oraz efektywności w układzie sektorowym i regionalnym poprzez
− synergię instrumentów polityki spójności i programów ramowych badań i innowacji, poprzez
działania na rzecz wprowadzenia zbliżonych zasad aplikowania i realizowania projektów
badawczych i innowacyjnych (choć z zachowaniem odpowiedniego poziomu elastyczności),
− tworzenie systemu identyfikacji potrzeb technologicznych i innowacyjnych przedsiębiorstw w
oparciu o współpracę pomiędzy instytucjami zaangażowanymi w procesy rozwoju innowacji i
transferu technologii,
− zmiany w systemie zbierania danych ze statystyki publicznej (GUS) na rzecz znacznie szerszego
uwzględniania w badaniach dot. innowacyjności sektora MŚP,
− działania na rzecz coraz większego zastosowania polityki opartej na dowodach (przyśpieszenie
procedury pozyskiwania danych statystycznych będących podstawą tworzenia polityki na kolejne
lata),
− wprowadzenie tzw. disclosure rules dla inwestorów zagranicznych w B+R w Polsce
(wprowadzenie przepisów zobowiązujących firmy międzynarodowe prowadzące działalność w
Polsce do publikowania informacji o nakładach na B+R ponoszonych w kraju),
− systematyczne publikowanie rankingów innowacyjności (np. Sieci Naukowej MSN koordynowanej
przez INE PAN we współpracy z Ministerstwem Gospodarki i towarzyszących im Raportów
analitycznych: lista 500 najbardziej innowacyjnych przedsiębiorstw w Polsce, w regionach,
sektorach, z uwzględnieniem podziału na mikro, małe, średnie, duże firmy; Lista Największych
Inwestorów w B+R; Lista Firm Patentujących),
− wsparcie rozwoju specjalistycznych ośrodków audytu technologicznego, mających na celu
doradztwo i pomoc dla MŚP w zakresie pozyskiwania nowych technologii i/lub rozwiązań
organizacyjnych; zbieranie i analizę dostępnych informacji w celu określenia kierunków rozwoju
technologicznego danej branży pod kątem konkurencyjności rynkowej przedsiębiorstwa;
doradztwo w zakresie podstawowych danych w odniesieniu do tworzonych firm (m.in. wielkości
firmy, systemu własności, zasad prawnych, oceny innowacyjności przedsięwzięcia); opracowanie
możliwych scenariuszy rozwoju przedsiębiorstwa; identyfikację technologii kluczowych dla
rozwoju przedsiębiorstwa.
v.p
l
Tabela realizacji kierunku działań 2.2
Nr
działania
2.2.1.
2.2.2.
Waga*
2
2
2
SSP
1
KSRR
2
SSP
.go
Odpowiedzialni
Uczestniczący w realizacji
MG, MNiSW,
PARP, NCBiR
MG, MNiSW
UZP, MG, MNiSW,
2.2.3.
KPRM
PARP
MRR, MNiSW,
jst, organizacje przedsiębiorców, jednostki naukowe,
2.2.4.
MG, ZW
IOB, organizacje pozarządowe, PARP
GUS, MG,
2.2.5.
MNiSW, MRR, MF jednostki naukowe, IOB, PARP
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
SRKS
Kierunek działań 2.3. Wspieranie współpracy w tworzeniu i wdrażaniu innowacji
w.
rcl
Innowacje powstają i są upowszechniane z reguły w wyniku współpracy podmiotów. Intensywność tej
współpracy jest podstawowym czynnikiem determinującym innowacyjność całej gospodarki i jej
potencjał rozwoju. Innowacyjna działalność przedsiębiorstw oraz funkcjonowanie nowoczesnych branż
wymaga zatem sprawnego systemu sprzyjającego wspieraniu relacji pomiędzy sferą naukowobadawczą i przedsiębiorstwami, efektywnie kojarzącego partnerów biznesowych, ułatwiającego
przepływ kadr i formowanie klastrów oraz szeroki dostęp do infrastruktury badawczej – zarówno w skali
krajowej, jak i międzynarodowej. System taki musi również oferować szczególne warunki nowo
powstającym projektom innowacyjnym czy rozwojowym. Zawiązywanie współpracy potrzebuje ponadto
dodatkowego bodźca, jakim jest gwarancja ochrony efektów działań zaangażowanych w nią podmiotów
w postaci sprawnych procedur uzyskiwania ochrony własności intelektualnej na krajowym i
międzynarodowym rynku, szybki przepływ informacji patentowej oraz wysokie naukowe standardy
etyczne.
Instrumenty wsparcia kooperacji będą ukierunkowane przede wszystkim na wspieranie naturalnych
procesów nawiązywania współpracy między podmiotami. Oznacza to, że niezbędne jest zapewnienie
odpowiedniego środowiska, w którym kooperacja przedsiębiorstw może być inicjowana w łatwy i
efektywny sposób. Działania te nie będą jednak zmierzać do narzucenia konkretnych form, zakresu
oraz podmiotów, z którymi przedsiębiorstwa powinny współpracować, a jedynie będą eliminować
zidentyfikowane bariery współpracy. Wsparcie będzie również skierowane do istniejących sieci
współpracy.
ww
W kontekście wymiaru terytorialnego polityki rozwoju istotną rolę odgrywają klastry. Stanowią one
skuteczny mechanizm koncentrowania zasobów i środków oraz są jednym z najlepiej zdiagnozowanych
sposobów stymulowania innowacyjności i współpracy horyzontalnej w gospodarce. Polityka klastrowa,
tworząc warunki dla rozprzestrzeniania się impulsów rozwojowych na pozostałe obszary, będzie
umożliwiać pełniejsze wykorzystywanie potencjału rozwojowego regionów. Dodatkowo powinna ona
zostać powiązana z rozwojem specjalnych stref ekonomicznych, z uwagi na przyjazne środowisko do
powstawania więzi kooperacyjnych między przedsiębiorcami zlokalizowanymi w strefach. Jednocześnie
rozwój klastrów może stanowić czynnik dynamizujący działalność gospodarczą w SSE, również po
formalnym zakończeniu ich funkcjonowania w obecnej formule prawno-organizacyjnej. Jednym z
rezultatów działalności SSE jest rozwój specjalizacji branżowej, która może być zalążkiem klastrów
sektorowych. Specjalizacja taka może wyróżniać gminę, powiat, województwo na tle ofert
lokalizacyjnych innych regionów.
v.p
l
Kierunek będzie realizowany przez następujące działania
w.
rcl
.go
2.3.1. Promocja współpracy i kooperacji podmiotów gospodarczych oraz innych partnerów w
realizacji przedsięwzięć rozwojowych, w tym w tym w obszarze B+R+I poprzez
− przesunięcie premiowania (np. w postaci grantów i dotacji) z pojedynczych podmiotów na
wspólne przedsięwzięcia grupy podmiotów, podejmujących współpracę i koncentrację
działalności w określonych rodzajach aktywności gospodarczej,
− promocja wśród podmiotów gospodarczych roli współdziałania, powiązań sieciowych i
nieformalnych aliansów dla rozwoju firmy i skutecznego funkcjonowania na rynku. Najlepszą
zachętą jest prezentacja najlepszych praktyk (przedsięwzięć kooperacyjnych uwieńczonych
sukcesem), dlatego też takie wspólne przedsięwzięcia będą zauważane w polityce państwa.
Wsparcia w tym zakresie upatruje się również w ugruntowanej zwłaszcza na lokalnych rynkach
roli NGO oraz władz samorządowych. Dla większej skuteczności, działania te będą połączone z
wykorzystaniem i upowszechnieniem nowoczesnych narzędzi komunikacyjnych, które pozwalają
na bezpośrednią komunikację osób i instytucji. Nowoczesne technologie umożliwiają kontakt w
czasie realnym, co stwarza podstawy do kooperacji firm znacznie oddalonych w sensie
przestrzennym. Działania uwzględniające tę cechę technologii informacyjnych i komunikacyjnych
są też ważną przesłanką w realizacji celu 4 Wzrost umiędzynarodowienia polskiej gospodarki,
− wspieranie nawiązywania kontaktów nieformalnych przez przedsiębiorców: wspomaganie
istniejących zrzeszeń przedsiębiorstw lub promowanie zakładania nowych – tego typu
organizacje mogą w znacznym stopniu przyczynić się do rozwoju współpracy nieformalnej.
Ponadto konieczne jest wsparcie organizacji promujących kontakty nieformalne (klubów
networkingowych) poprzez promocję ich działalności wśród przedsiębiorstw. Istotna jest także
edukacja pod kątem kooperacji nieformalnej, co może się odbywać poprzez kampanię
informacyjną w mediach biznesowych, bezpłatne szkolenia czy edukację w szkołach lub na
uczelniach,
− wzmocnienie innowacyjności MŚP poprzez wspieranie dyfuzji na MŚP procesów innowacyjnych
prowadzonych przez duże przedsiębiorstwa lub inny typ współpracy,
− tworzenie w regionach przestrzeni sprzyjającej nawiązywaniu kontaktów i integrującej partnerów
regionalnych (np. konferencje, wyjazdy studialne, seminaria), realizacja edukacyjno-integrujących
projektów sieciowych, umożliwiających budowanie więzi pomiędzy partnerami w oparciu o
powiązania formalne i nieformalne. Tworzenie branżowych i regionalnych centrów kompetencji,
− wspieranie współpracy uczelni z jej otoczeniem zewnętrznym w celu: komercjalizacji wyników
prowadzonych badań, podejmowania inicjatyw sprzyjających rozwojowi gospodarczemu regionu
oraz dostosowywaniu procesu kształcenia studentów do potrzeb lokalnego i regionalnego rynku
pracy.
ww
2.3.2. Wspieranie mobilności kadr nauki i gospodarki poprzez
− promowanie praktyki zawodowej w przedsiębiorstwach (w tym MŚP) dla kadry naukowej;
wprowadzenie staży doktorskich i podoktorskich, współfinansowanych przez uczelnię i przez
przedsiębiorstwa,
− szersze wykorzystanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych jako narzędzia w promocji
studiów niestacjonarnych (choć przy podobnej ofercie dydaktycznej być może w dłuższym
wymiarze czasowym), biorąc pod uwagę interesy zarówno pracownika, jak i pracodawcy,
− zwiększenie dostępności programów wspierania mobilności (np. obecny europejski schemat
Marie Curie, a także przyszły europejski schemat Marii Skłodowskiej-Curie czy działające od
dawna – Komisja Fulbrighta i Fundacja na rzecz Nauki Polskiej) oraz stworzenie programu
wyjazdowego dla młodych doktorów w zagranicznym ośrodku naukowym. Osoby zdobywające
doświadczenie zagraniczne poprawiają swoją aktywność zawodową, uzyskują partnerów
badawczych na przyszłość, mogą pracować w najlepszych zespołach na świecie,
v.p
l
− przepływ pracowników z biznesu do uczelni – włączenie praktyków w projekty badawcze, a także
w proces dydaktyczny.
w.
rcl
.go
2.3.3. Wspieranie współpracy w ramach klastrów poprzez
− promowanie oddolnego podejścia do rozwoju klastrów (ang. bottom-up approach), co oznacza,
że głównymi podmiotami zaangażowanymi w proces budowania inicjatyw klastrowych powinny
być przedsiębiorstwa, w największym stopniu zintegrowane z lokalnym rynkiem. Aktywność
władz publicznych w procesie tworzenia klastrów powinna się koncentrować przede wszystkim na
tworzeniu odpowiedniej infrastruktury instytucjonalnej w otoczeniu klastra oraz oferowaniu
różnych programów pomocowych mających na celu wspieranie powstawania klastrów,
− odchodzenie od wspierania w przyszłości podtrzymywania istnienia inicjatyw klastrowych, które
bez wsparcia ze strony państwa nie będą w stanie się rozwijać, na rzecz interwencji punktowej,
wspierającej wyższe formy funkcjonowania powiązań klastrowych, takie jak internacjonalizacja
produktu/usługi, czy wspólne projekty badawcze na poziomie UE,
− wprowadzenie nowych instrumentów wsparcia dla powstawania powiązań klastrowych w ramach
funkcjonujących SSE. Konieczne jest przeprowadzenie screeningu specjalizacji branżowej oraz
nawiązanie dialogu w tym zakresie z przedstawicielami spółek zarządzających SSE oraz
wypracowanie form wsparcia, które są w stanie wygenerować pożądany efekt,
− w celu skuteczniejszego przełożenia wyników badań na innowacyjny i efektywny przemysł istotne
jest wzmocnienie współpracy pomiędzy klastrami i parkami naukowo-technologicznymi,
− wsparcie klastrów oraz pól współpracy poprzez tworzenie preferencji w dostępie do środków
finansowych oraz tworzenie centrów technologii, inkubatorów na potrzeby klastra oraz
kształtowanie infrastruktury technicznej na rzecz klastra79. Wskazane wydaje się również
włączenie władz samorządu regionalnego (w przypadku klastrów ponadregionalnych współpraca
kilku województw) w działania na rzecz dostosowania systemu edukacji do potrzeb klastra w
ramach swoich kompetencji.
2.3.4. Wzmocnienie potencjału Polskich Platform Technologicznych – wprowadzenie mechanizmu
finansowania kosztów związanych z uczestnictwem przedstawicieli platform w pracach grup roboczych i
eksperckich w Europejskich Platformach Technologicznych w Brukseli; podnoszenie kompetencji kadry
zarządzającej platformą, wsparcie inicjatyw PPT, w tym Wspólnych Inicjatyw Technologicznych,
strategicznych prac badawczo-rozwojowych; wsparcie inwestycji wspólnych.
ww
2.3.5. Stworzenie systemu brokerów technologii – zadaniem brokerów technologii byłoby
nawiązywanie kontaktów z przedstawicielami nauki i biznesu w celu szczegółowej identyfikacji ich
potrzeb oraz przygotowania dla nich optymalnej oferty. Kluczową sprawą jest zagwarantowanie
odpowiednich kompetencji (doświadczenie zawodowe w obszarze transferu technologii i komercjalizacji
wiedzy oraz kompetencje miękkie – umożliwiające nawiązywanie i podtrzymywanie współpracy).
Brokerzy wiedzy powinni posiadać odpowiednie zaplecze instytucjonalne, a ich działalność nie powinna
się ograniczać jedynie do rynku krajowego. Przed określeniem zasad docelowego systemu brokerów
wskazane jest uruchomienie programów pilotażowych w regionach.
2.3.6. Zwiększanie potencjału rozwojowego oraz wyrównywanie szans poszczególnych
ośrodków. Obecnie działalność innowacyjna skoncentrowana jest w najważniejszych ośrodkach
wzrostu. Celem polityki państwa w tym obszarze będzie wzmocnienie potencjału innowacyjnego tych
ośrodków, aby mogły skutecznie konkurować na światowym rynku innowacji i badań. Zwiększenia
szans rozwojowych słabszych obszarów upatrywać należy natomiast w ich funkcjonalnym powiązaniu z
79 Działania te wydają się najistotniejsze w oparciu o wyniki badań Plawgo B. (red. nauk.), Raport rozwój struktur klastrowych
w Polsce Wschodniej, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, grudzień 2007.
v.p
l
ośrodkami wzrostu i ich współpracy m.in. w zakresie nauki. Obszary te mogą korzystać z rozwoju
ośrodków miejskich poprzez wykorzystanie tworzonych tam innowacji, zwiększanie alternatyw
zatrudnienia, poszerzanie ścieżek edukacyjnych itd. Realizacji działania sprzyjać będzie też poprawa w
zakresie infrastruktury transportu oraz upowszechnienie technologii informacyjnych i komunikacyjnych,
a także infrastruktury społecznej, w tym infrastruktury kultury, sprzyjającej kreowaniu konkurencyjnej
pozycji miast.
Tabela realizacji kierunku działań 2.3
2.3.1.
Odpowiedzialni
MG, MNiSW,
MRR, NCBiR
MNiSW, MG
MG, MNiSW, ZW,
2.3.3.
NCBiR
2.3.4.
MG
MNiSW, MG,
2.3.5.
NCBiR
2.3.6.
MRR, MNiSW
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
PARP, ZW, organizacje przedsiębiorców, jst, jednostki
naukowe, organizacje pozarządowe, IOB
jednostki naukowe, organizacje przedsiębiorców,
podmioty gospodarcze, ZW
PARP, organizacje przedsiębiorców, zarządy SSE,
jednostki naukowe, jst
PARP, zarządy PPT
Waga*
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
1
SRKS
1
SRKL
2
2
KSRR
PARP, ZW, jednostki naukowe, IOB
ZW, jednostki naukowe, jst
1
2
KSRR
w.
rcl
2.3.2.
Uczestniczący w realizacji
.go
Nr
działania
Kierunek działań 2.4. Kształtowanie kultury innowacyjnej oraz szersze włączenie społeczeństwa
w proces myślenia kreatywnego i tworzenia innowacji
Zauważalna poprawa w zakresie innowacyjności polskiej gospodarki nie będzie możliwa bez
promowania postaw przedsiębiorczości, kreatywności i innowacyjności. Odpowiednia kultura
innowacyjna powinna dotyczyć wszystkich uczestników systemu innowacji. Przy czym wobec
zdiagnozowanych braków szczególnie istotne wydaje się zwiększanie świadomości przedsiębiorców w
zakresie nauki i współpracy z sektorem nauki, ale również kształtowanie kompetencji administracji
publicznej. Istotną sprawą dla zwiększenia innowacyjności polskich przedsiębiorców jest również
wyposażenie ich w dodatkowe kompetencje zarządcze i strategiczne.
ww
Nie do przecenienia jest promowanie w społeczeństwie postaw otwartości wobec innowacji, połączone
z jasnym przekazem co do ich znaczenia dla poprawy jakości życia. Warto przy tym zauważyć, że
innowacje mogą powstawać w każdym miejscu i dziedzinie życia jako odpowiedź na praktyczne
potrzeby. Szersze włączenie aktorów społecznych w procesy innowacyjne to również niezbędny
warunek podniesienia jakości debaty publicznej na temat gospodarki wiedzy.
W kontekście kultury innowacji ważną kwestią jest tworzenie, przestrzeganie i wykorzystywanie praw
własności intelektualnej.
Kierunek będzie realizowany przez następujące działania
2.4.1. Kształtowanie postaw proinnowacyjnych przedsiębiorców, zwłaszcza z sektora MŚP
poprzez
− programy i inicjatywy edukacyjne na rzecz budowy proinnowacyjnej kultury organizacyjnej –
bazującej na relatywnie dużej elastyczności proceduralnej, akceptującej prawo do popełniania
.go
v.p
l
błędów, nagradzającej próby wykraczania poza schematy, opartej na pobudzaniu do myślenia
kreatywnego, zwracającej uwagę na takie rodzaje kompetencji, jak zdolność do współpracy czy
kompetencje cyfrowe,
− budowa świadomości i kompetencji innowacyjnych przedsiębiorców poprzez inicjatywy na rzecz
podwyższania kompetencji pracowników i kadry menedżerskiej (szkolenia, studia),
− zachęcanie do wykorzystywania nowoczesnych form komunikacji opartych o ICT,
umożliwiających sieciowanie i sprzyjających nieformalnym kontaktom,
− popularyzacja wiedzy na temat zarządzania strategicznego, w tym zachęcanie do tworzenia
sformalizowanych planów rozwoju – umożliwiających patrzenie na działalność gospodarczą w
dłuższej perspektywie oraz w znacznie szerszym wymiarze społeczno-gospodarczym
(uwzględnianie trendów i wyzwań, związanych między innymi z globalizacją i rosnącą rolą
czynnika wiedzy),
− ułatwienie rynkowego startu dla kreatywnych produktów i usług oraz integracji kreatywnych
uczestników gospodarki z różnych sektorów w procesach innowacyjnych,
− wyposażenie kadry zarządzającej MŚP w umiejętności i wiedzę z obszaru zarządzania zasobami
ludzkimi – jako jedno z najważniejszych narzędzi pobudzania rozwoju kapitału ludzkiego oraz
wykorzystywania jego potencjału, który jest niezbędny do tworzenia innowacji.
w.
rcl
2.4.2. Poprawa wiedzy i świadomości proinnowacyjnej administracji publicznej poprzez
− wprowadzanie programów edukacji proinnowacyjnej, upowszechnianie wiedzy i dobrych praktyk
o skutecznych działaniach na rzecz innowacji, wizyty studyjne, seminaria, umożliwiające
wymianę doświadczeń i zdobycie wiedzy na ten temat,
− zwiększenie wiedzy i kompetencji pracowników administracji centralnej i regionalnej, projektującej
i wdrażającej programy wsparcia, w zakresie przedsiębiorczości, innowacyjności, ochrony
własności intelektualnej, B+R, transferu technologii, nowych możliwości wynikających
z zamówień publicznych.
ww
2.4.3. Włączenie społeczeństwa i instytucji społeczeństwa obywatelskiego w proces tworzenia
innowacji poprzez
− kształtowanie świadomości społeczeństwa na temat znaczenia innowacji dla poprawy jakości
życia oraz konieczności częściowego przesunięcia wydatków socjalnych na cele o charakterze
prorozwojowym,
− promowanie kultury przedsiębiorczości i innowacyjności poprzez uwzględnienie tych zagadnień w
programach nauczania na każdym etapie edukacji oraz prowadzenie społecznych kampanii
informacyjnych,
− kreowanie liderów kreatywności i innowacyjności poprzez określanie wzorów aktywnego uczenia
się oraz rozwiązań innowacyjnych i kreatywnych w uczeniu się dzieci, młodzieży szkolnej,
studentów i dorosłych m.in. z wykorzystaniem wzorów europejskich; promowanie modelowych
rozwiązań w organizacji i dydaktyce kształcenia i szkolenia, sprzyjających rozwojowi
kreatywności i innowacyjności, promowanie najlepszych wzorów edukacji pozaformalnej – szybko
reagującej na pojawiające się potrzeby wynikające z rozwoju zaawansowanych projektów
gospodarczych, w tym złożonych produktów i usług,
− identyfikację liderów opinii publicznej i włączenie ich w proces promowania proinnowacyjnych
postaw oraz kreowania mody na innowacje,
− szersze delegowanie kompetencji i zadań instytucji publicznych partnerom społecznym, w tym
organizacjom pozarządowym.
2.4.4. Budowa kultury innowacyjnej przedsiębiorczości akademickiej poprzez
− zwiększanie świadomości przedstawicieli uczelnianych władz i administracji poprzez akcje
promocyjne naświetlające cele, instrumenty i korzyści płynące z aktywizacji przedsiębiorczości
.go
v.p
l
akademckiej – utożsamianej zarówno z biznesową aktywnością osób związanych z uczelnią
i akademickimi firmami odpryskowymi (spin-off, spin-out), jak również z przedsiębiorczością
samej uczelni,
− wzmocnienie oferty programowej uczelni o moduły dotyczące przedsiębiorczości, innowacji
i komercjalizacji technologii oraz włączanie doświadczonych praktyków w proces wsparcia
przedsiębiorczości akademickiej (wykłady, działalność dydaktyczna, coaching),
− zapewnienie pracownikom uczelni materialnych korzyści związanych z tworzeniem przez nich
własności intelektualnej, nadającej się do komercjalizacji, ustanowienie nagród dla
przedsiębiorczych pracowników naukowych, wykładowców i studentów. Szkolenia dla kadry
zarządzającej, księgowych oraz prawników, zatrudnionych w jednostkach badawczych z zakresu
komercjalizacji wyników prac B+R,
− położenie nacisku w regionalnych systemach innowacji na współpracę uczelni i ich struktur
przedsiębiorczych (akademickie inkubatory przedsiębiorczości i centra transferu technologii)
z parkami naukowo-technologicznymi, klastrami, czy funduszami venture capital.
− opracowanie reguł elastycznej współpracy uczelni z firmami oraz pomiędzy firmami.
Konstruowane prawo będzie obejmować uregulowanie kwestii majątkowych i własności aparatury
badawczej, praw do własności intelektualnej i podziału zysków pochodzących z komercjalizacji
badań. Współpraca między sektorem nauki i biznesu jest możliwa także przy opracowywaniu
regulaminów ochrony własności intelektualnej oraz zasad komercjalizacji wyników badań
naukowych.
ww
w.
rcl
2.4.5. Efektywne wykorzystanie praw własności intelektualnej, informacji patentowej oraz
naukowej poprzez
− upowszechnianie wśród przedsiębiorców wiedzy na temat zasad ochrony własności
intelektualnej, ale również w zakresie budowania strategii rozwoju przedsiębiorstwa w oparciu
o wartości niematerialne i prawne oraz zarządzanie prawami własności intelektualnej,
− wsparcie systemu zarządzania badaniami naukowymi oraz ich wynikami, a także wykorzystanie
polityki patentowej jako mechanizmu służącego usprawnieniu procesu transferu i komercjalizacji
technologii,
− zwiększenie ochrony własności intelektualnej przez uczelnie, przy równoczesnym wypracowaniu
uczelnianych reguł zarządzania własnością intelektualną, zawierających procedury współpracy
z firmami odpryskowymi,
− wsparcie dla krajowych podmiotów (w tym tzw. niezależnych twórców) zgłaszających wynalazki,
wzory użytkowe, wzory przemysłowe poza granicami Polski,
− upowszechnienie korzystania z zasobów informacji patentowej w celu uniknięcia dublowania
wyników prac B+R oraz podniesienia poziomu ich jakości,
− promowanie otwartości w dostępie do publikacji i naukowych baz danych, powstałych w wyniku
prac badawczych finansowanych ze środków publicznych, przy wykorzystaniu technologii
informacyjnych i komunikacyjnych.
2.4.6. Popularyzacja modelu otwartych innowacji (open innovation) – wychodząc z założenia, iż nie
cała wiedza potrzebna firmie do prowadzenia działalności innowacyjnej jest w zasobach firmy, jak
również nie wszystkie rezultaty prowadzonej własnej działalności B+R znajdą wykorzystanie
w kluczowych obszarach działalności firmy. Otwarte innowacje mogą stanowić katalizator dla
zwiększania innowacyjności przedsiębiorstw, w szczególności z sektora MŚP, choć realizacja tego
modelu będzie wymagać daleko idącego zacieśniania kooperacji pomiędzy podmiotami. Poza
promowaniem tego typu współpracy pomiędzy samymi przedsiębiorcami oraz pomiędzy nimi a sferą
B+R, ważna jest popularyzacja otwartych innowacji przy jednoczesnym respektowaniu zasad ochrony
własności intelektualnej. W ramach działania wspierane również będzie uczestnictwo konsumentów
w procesie kreowania i rozwoju nowych produktów i usług (User-Driven Innovation, UDI). Ze względu na
v.p
l
stosunkowo słabe rozpoznanie UDI w Polsce, w początkowej fazie należałoby się skupić na działaniach
miękkich, mających na celu zwiększanie świadomości potencjalnych „kreatorów innowacyjności”,
tj. użytkowników, nt. korzyści płynących z wdrażania UDI. W szczególności chodzi o działania
informacyjno-promocyjne obejmujące m.in. przeprowadzenie kampanii edukacyjno-informacyjnej na
temat UDI i korzyści płynących z ich wdrażania w przedsiębiorstwach, publikację przykładów dobrych
praktyk, organizację szeregu konferencji, seminariów i warsztatów upowszechniających tę tematykę.
Tabela realizacji kierunku działań 2.4
2.4.1.
2.4.2.
2.4.3.
2.4.4.
2.4.5.
Odpowiedzialni
MG, MNiSW, UM,
MKiDN
MG, MNiSW,
MRR, ZW, jst
MEN, MG,
MNiSW, MKiDN,
NCBiR
MNiSW, MG, ZW
UPRP, MG,
MNiSW, MS
Waga*
1
SRKS
Resorty, PARP
2
SSP
PARP, ZW, jst, organizacje pozarządowe
jednostki naukowe, organizacje przedsiębiorców,
podmioty gospodarcze, IOB, MKiDN, PARP
1
SRKS, SSP, SRKL
2
SRKL, SRKS
jednostki naukowe, PARP
PARP, organizacje przedsiębiorców, IOB, jednostki
naukowe
2
2
w.
rcl
2.4.6.
MG, MNiSW,
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
Uczestniczący w realizacji
PARP, organizacje przedsiębiorców, podmioty
gospodarcze, IOB, organizacje pozarządowe
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
.go
Nr
działania
Kierunek działań 2.5. Wspieranie rozwoju kadr dla innowacyjnej i efektywnej gospodarki
Proces podnoszenia jakości edukacji wymaga zaangażowania wielu podmiotów mających wpływ na
system edukacji. Z punktu widzenia celów Strategii... szczególne znaczenie w tym obszarze należy
przypisać pracodawcom.80 Dostosowania kompetencyjne kursów i szkoleń do potrzeb rynku są możliwe
tylko wówczas, gdy pracodawcy (czy też pracownicy) jednoznacznie określą, jakiej wiedzy
i umiejętności oczekują, a firmy szkoleniowe podejmą trud organizacji takich zajęć (nawet wówczas, gdy
będą one droższe i trudniejsze pod kątem organizacyjnym). Niezbędna jest zatem współpraca instytucji
edukacyjnych i szkoleniowych ze środowiskiem biznesu. Wpływ pracodawców na system edukacji
zapewnia zwiększenie jego efektywności, co w konsekwencji przekłada się na poziom zatrudnialności
absolwentów wszystkich rodzajów instytucji edukacyjnych. Przedsiębiorcy mogą kształtować system
edukacji poprzez opiniowanie programów nauczania, czynny udział w procesie kształcenia oraz
występowanie w roli liderów przedsiębiorczości w regionie.
ww
Interwencja publiczna powinna zostać ukierunkowana na przeorganizowanie procesu uczenia się,
który umożliwi wyposażenie absolwentów w kompetencje kluczowe, także z punktu widzenia
kreowania odpowiednich warunków do rozwoju przedsiębiorstw, w tym w szczególności sektora
małych i średnich firm. W podwyższaniu kwalifikacji osób dorosłych należy wspierać system
uczenia się inny niż formalny, który w dzisiejszych czasach, poprzez swoją dużą elastyczność
80 Obecnie widać już rolę pracodawców w kształtowaniu oferty firm szkoleniowych. Organizowane są także kursy i szkolenia
certyfikowane (bo umożliwiają one wykonywanie jakiegoś zawodu), językowe i informatyczne (z uwagi na powszechne
niemal formułowanie przez pracodawców wymagań w tym zakresie w ofertach pracy i niedostatki pracy szkół) – Por. (red.)
U. Sztandar-Sztanderska, Kwalifikacje dla potrzeb pracodawców Raport końcowy, część projektu Kwalifikacje dla potrzeb
pracodawców realizowany przez PKPP Lewiatan, Warszawa, czerwiec 2010.
v.p
l
i odwołanie się do naturalnego podejścia do uczenia się, staje się bardziej efektywny niż formalny
system kształcenia ustawicznego.
Wykwalifikowane i charakteryzujące się wysoką zdolnością do adaptacji zasoby ludzkie wymagają nie
tylko bezpośredniego wsparcia w postaci szkoleń czy doradztwa, ale również działań zmierzających do
lepszego dostosowania kadr do potrzeb nowoczesnej gospodarki, m.in. poprzez prognozowanie
zapotrzebowania rynku pracy na odpowiednie umiejętności i kompetencje w oparciu o trendy
pojawiające się również na rynkach międzynarodowych.
Kierunek ten, który jest zasadniczo spójny z dokumentem Perspektywa uczenia się przez całe życie,
będzie realizowany przez następujące działania
.go
2.5.1. Zaangażowanie środowiska biznesu w system uczenia się przez całe życie poprzez
− promocję współodpowiedzialności środowiska biznesu za system uczenia się formalnego
i pozaformalnego,
− wykształcenie się w środowisku przedsiębiorców struktur odpowiedzialnych za współpracę
z instytucjami edukacyjnymi i szkoleniowymi,
− stworzenie kultury ustawicznego uczenia się w firmach, w szczególności w MŚP,
− współtworzenie i wykorzystywanie przez przedsiębiorców do celów rekrutacyjnych
i szkoleniowych Krajowych Ram Kwalifikacji,
− udział przedsiębiorców w instytucjach potwierdzających jakość kwalifikacji nabytych w drodze
innej niż formalna.
w.
rcl
2.5.2. Budowę systemu informacji o potrzebach rynku pracy na poziomie kraju i regionów
– w celu monitorowania trendów rynku pracy i lepszego dostosowania pomiędzy potrzebami rynku
i przedsiębiorstw, a polityką edukacji i zatrudnienia. System powinien umożliwiać łatwe wykorzystywanie
przez dostawców usług edukacyjnych i szkoleniowych informacji, na jakie kompetencje jest
zapotrzebowanie. Miałoby to przełożenie na efekty uczenia oraz tworzenie odpowiedniej oferty przez
ośrodki edukacyjne i szkoleniowe. Elementem tego systemu będzie również działalność Rzecznika
Praw Absolwenta.
ww
2.5.3. Promowanie i rozwój kształcenia i szkolenia zawodowego poprzez
− zwiększenie roli środowiska pracodawców w określaniu standardów kwalifikacji i oceny
kompetencji, przy uwzględnieniu wyników pochodzących z systemu informacji o krajowym
i regionalnym rynku pracy,
− wzmocnienie komponentu kompetencji kluczowych w kształceniu zawodowym, szkoleniach
zawodowych dorosłych oraz edukacji na poziomie wyższym,
− przenoszenie modelowych wzorów uczenia się z czołowych firm do szkół zawodowych oraz
promowanie dobrych wzorów szkoleń zawodowych wdrażanych przez liderów gospodarki,
− umożliwienie podwyższania kwalifikacji nauczycieli kształcenia i szkolenia zawodowego
w przedsiębiorstwach.
2.5.4. Zwiększanie umiejętności zarządczych przedsiębiorców, w szczególności sektora MŚP
poprzez
− podnoszenie świadomości kadry menedżerskiej odnośnie do znaczenia zasobów niematerialnych
dla pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstwa, znaczenia wykształcenia i kompetencji pracowników
jako składnika zasobów niematerialnych, wagi kształcenia wewnątrz firmy dla podnoszenia
kwalifikacji pracowników, w tym e-learningu,
− upowszechnianie nowoczesnych praktyk menedżerskich w obszarze zarządzania ludźmi
(nowoczesne formy rekrutacji, motywacja, praca zespołowa, zarządzanie wiedzą, przywództwo),
v.p
l
planowania strategicznego, standaryzacji zarządzania procesami, profesjonalizacji funkcji
zarządzającego, poprawy systemu zarządzania zmianą gospodarczą,
− dostarczanie strategicznego doradztwa dla firm, aby zwiększyć świadomość potrzeby
długookresowego planowania i zależność między wizją rozwoju a krótkookresowymi celami. Brak
strategicznego podejścia niekorzystnie rzutuje na warunki funkcjonowania podmiotów, wpływa na
poszerzenie się obszarów niepewności działania.
.go
2.5.5. Zwiększenie nacisku w procesie kształcenia kadr na kompetencje kluczowe i umiejętności
o charakterze przekrojowym i interdyscyplinarnym, obejmujące m.in.: kreatywność, innowacyjność,
przedsiębiorczość, przygotowanie do pracy projektowej realizowanej zespołowo i samodzielnie
w trakcie edukacji i szkoleń, umiejętności formułowania i rozwiązywania problemów, formy i procedury
ochrony własności intelektualnej, umiejętności informatyczne, znajomość technologii mobilnych,
świadomość ekologiczną (w tym w obszarze zmian klimatu) i promocję wykorzystania wiedzy
w zakresie technologii środowiskowych, znajomość języków obcych i uczenie się przez całe życie.
Tabela realizacji kierunku działań 2.5
Nr
działania
w.
rcl
Odpowiedzialni
Uczestniczący w realizacji
MEN, MG,
2.5.1.
MNiSW, MPiPS
organizacje przedsiębiorców, ZW, PARP
MPiPS, ZW,
2.5.2.
MNiSW
organizacje przedsiębiorców, jst, IOB, PARP
MEN, MPiPS, MG, organizacje przedsiębiorców, podmioty gospodarcze,
2.5.3.
MNiSW
ZW, jst
2.5.4.
MG, MPiPS, MEN organizacje przedsiębiorców, IOB, PARP
2.5.5.
MEN, MNiSW, MG organizacje przedsiębiorców, IOB
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
Waga*
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
1
SRKL
2
SRKL
2
1
2
SRKL
SRKL
Kierunek działań 2.6. Stworzenie wysokiej jakości infrastruktury informacyjno-komunikacyjnej
i rozwój gospodarki elektronicznej
ww
Na rozwój społeczno-gospodarczy kraju wpływa infrastruktura, przede wszystkim w zakresie
dostępności komunikacyjnej. Istotnym stymulatorem rozwoju gospodarczego pozostaje zwłaszcza
infrastruktura transportowa (obszarowi temu dedykowana jest Strategia Rozwoju Transportu) oraz
informacyjna i komunikacyjna. W infrastrukturze informacyjnej i komunikacyjnej oraz badawczo-rozwojowej coraz częściej upatruje się ważnego źródła wzrostu produktywności w gospodarce.
Dostępność technologii informacyjnych i komunikacyjnych znacznie ułatwia funkcjonowanie
przedsiębiorstw, podejmowanie współpracy między podmiotami z różnych regionów i sfer
(gospodarczych, naukowych, administracyjnych, społecznych), a także tworzy popyt na nowoczesne
produkty i usługi. W ogólnym wymiarze umożliwia rozprzestrzenianie procesów rozwojowych i zwiększa
ich absorpcję poza ośrodkami wojewódzkimi. Rozwijanie nowoczesnych technologii informacyjnych
w transporcie pozwala z kolei na pełniejsze wykorzystanie walorów infrastruktury transportowej.
Podczas gdy infrastruktura zapewniająca szerokopasmowy dostęp do Internetu pełni dziś rolę
infrastruktury o znaczeniu podstawowym (o funkcji zbliżonej do podstawowych usług publicznych),
a postęp jakościowy w zakresie treści cyfrowych (ang. content) i przesyłu danych wymaga zwiększania
przepływności sieci, wymagany jest przede wszystkim szybki rozwój sieci nowej generacji,
w szczególności światłowodowych. Zgodnie z Europejską Agendą Cyfrową realizacja tego celu wymaga
zapewnienia właściwych zachęt stymulujących inwestycje prywatne, uzupełnionych dokładnie
v.p
l
ukierunkowanymi inwestycjami publicznymi, które nie doprowadzą do ponownej monopolizacji sieci.
Ponadto wymaga dostosowania zasad przydzielania widma radiowego.
Działania przewidziane w Strategii…, ukierunkowane na rozwój infrastruktury informacyjno-komunikacyjnej oraz gospodarki cyfrowej (technologii informatycznych, telekomunikacyjnych, mediów
elektronicznych i in.) są ściśle skorelowane z działaniami Komisji Europejskiej.
Szczególnym elementem polityki, do którego zobowiązała państwa członkowskie Komisja Europejska,
jest opracowanie i zapewnienie operacyjności krajowych planów dotyczących dostępu
szerokopasmowego, gwarantujących osiągnięcie celów związanych z dostępem, szybkością
i rozpowszechnieniem określonych w strategii Europa 2020, z wykorzystaniem finansowania
publicznego zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi konkurencji i pomocy państwa.
.go
Odpowiednia jakość i dostępność nowoczesnej infrastruktury telekomunikacyjnej i informacyjnej stanowi
warunek konieczny do dynamicznego rozwoju rynku cyfrowego. To perspektywiczny obszar nowych
typów produktów, usług i transakcji, odpowiadających na popyt związany z wykorzystywaniem
nowoczesnych środków komunikacji i technologii, ale także kreujący kolejne rynki nowatorskich dóbr
i usług. Strategia… przewiduje uzupełnienie działań związanych z rozbudową infrastruktury
umożliwiającej rozwój rynku cyfrowego o wsparcie legislacyjne, finansowe i techniczne, dodatkowo
stymulujące ten rozwój.
w.
rcl
2.6.1. Stworzenie warunków do inwestycji w nowoczesną infrastrukturę telekomunikacyjną
– wśród których największe znaczenie ma uregulowanie sytuacji związanej z dostępem do infrastruktury
sieciowej, tworzonej przez różne podmioty jako inwestorów oraz zapewnienie finansowania inwestycji.
Priorytetem jest wspieranie konkurencji wśród dostawców usług w sieciach nowej generacji poprzez
zapewnienie operatorom dostępu do infrastruktury, w zamian za elastyczność w ustalaniu cen i marż
oraz segmentacji rynku.81
ww
Z uwagi na ponadprzeciętne ryzyko związane z inwestycjami w infrastrukturę informacyjno-telekomunikacyjną (zwłaszcza w sieci nowej generacji), będące największym ograniczeniem dla
kapitału prywatnego, sektor publiczny musi występować w roli inwestora oraz organizatora
finansowania. W związku z tym
− bezpośrednie wykorzystanie środków publicznych zostanie skoncentrowane na stymulowaniu
rozwoju infrastruktury i likwidowaniu barier dla inwestycji prywatnych. Podstawową zasadą będzie
dbałość o ogólny poziom konkurencji sektora przy jednoczesnym uwzględnieniu opłacalności
inwestycji prywatnych w ujęciu regionalnym.82
− dostęp do kapitału zostanie zwiększony poprzez intensywne wykorzystanie środków z unijnych
funduszy strukturalnych oraz mechanizmów Europejskiego Banku Inwestycyjnego, natomiast na
szczeblu krajowym rozwijane będą dedykowane instrumenty finansowe na inwestycje
w infrastrukturę informacyjno-komunikacyjną w ramach systemu finansowania opisanego
w kierunku 1.4.
Niemniej ważne jest prawne uregulowanie niektórych technicznych aspektów rozwoju infrastruktury
telekomunikacyjnej, m.in. poprzez ustalenie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać
instalacje telekomunikacyjne w budynkach (w szczególności wielorodzinnych) oraz warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać kanały technologiczne lokalizowane przez zarządców dróg
w przypadku budowy lub przebudowy dróg publicznych. Takie działania będą czynnikiem
81
zgodnie z Zaleceniem Komisji Europejskiej ws. Regulowanego dostępu do sieci nowej generacji.
82 zgodnie z Wytycznymi w sprawie stosowania przepisów dotyczących pomocy państwa w odniesieniu do szybkiego
wdrażania sieci szerokopasmowych.
v.p
l
zmniejszającym koszty inwestycji przedsiębiorców telekomunikacyjnych, a dzięki temu będą redukować
ryzyko inwestycyjne i stanowić dodatkowy bodziec inwestycyjny.
.go
2.6.2. Wspieranie rozwoju bezprzewodowych sieci szerokopasmowych – które mają coraz większe
znaczenie, zwłaszcza w obszarach o słabiej rozwiniętej infrastrukturze lub trudnych warunkach
geograficznych, dla zaspokojenia potrzeb usług łączności szerokopasmowej. Stają się one ważnym
czynnikiem w zapewnianiu szerokopasmowego dostępu podstawowego oraz częściowo instrumentem
realizacji unijnego celu zapewnienia szerokopasmowego (30 Mb/s) dostępu do Internetu dla wszystkich
obywateli do 2020 r.83 Polska gospodarka potrzebuje więc szybkiego rozwoju rynku technologii
bezprzewodowych, co wymaga
− dobrej organizacji rynku, tj. szybkiego przyznania praw do użytkowania oraz umożliwienia handlu
wtórnego,
− racjonalnych i niepowodujących zakłóceń przepisów związanych z rozbudową stacji bazowych,
upraszczających i przyspieszających procedury uzyskiwania pozwoleń i przedłużania umów dla
już istniejących stacji,
− udostępnienia nowego widma radiowego (takiego jak 2,6 GHz oraz 800 MHz) oraz liberalizacji
wykorzystania obecnego widma (np. pasmo 900/1800 MHz),
− wykorzystania dywidendy cyfrowej w pasmach 790 – 862 MHz na nowe multimedialne usługi
mobilne.
w.
rcl
2.6.3. Stworzenie warunków sprzyjających rozwojowi gospodarki elektronicznej
W skali krajowej największe znaczenie dla rozwoju gospodarki cyfrowej ma informatyzacja administracji
publicznej, zmniejszenie zjawiska wykluczenia cyfrowego oraz rozwój kadr informatycznych
i kompetencji cyfrowych. Strategią właściwą w obszarze unowocześnienia administracji jest strategia
Sprawne Państwo, która zakłada m.in. upowszechnienie określonych form komunikacji z administracją
publiczną (rozwój e-administracji) oraz zwiększenie dwukierunkowej interakcji między obywatelami
a organami publicznymi (tj. możliwość elektronicznego składania dokumentów), a także większe
możliwości przeprowadzania przez nich pełnych transakcji (czyli załatwiania spraw urzędowych drogą
elektroniczną w całości). Kwestię ograniczenia wykluczenia cyfrowego (tj. polepszania dostępu do sieci
i sprzętu, oraz powiększania wiedzy, motywacji i umiejętności wykorzystywania technologii cyfrowych),
jak również dostosowania systemów kształcenia do ilościowych i jakościowych zmian na rynku pracy
związanych z dynamicznie wzrastającym zapotrzebowaniem na specjalistów z zakresu ICT oraz
rosnącym znaczeniem podstawowych kompetencji teleinformatycznych w innych zawodach
i specjalizacjach podejmuje Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego oraz częściowo Strategia Rozwoju
Kapitału Społecznego.
ww
Z racji ponadgranicznego charakteru gospodarki cyfrowej szczególnie istotne są działania na szczeblu
unijnym, jako jedynym mogącym zlikwidować bariery jego rozwoju w poszczególnych krajach
członkowskich, w tym w Polsce. Z tego względu Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki
rozwija unijne kierunki działań oraz wytyczne dla państw członkowskich zawarte w Europejskiej
Agendzie Cyfrowej. Działania będą dotyczyć m.in.
− uproszczenia procedur związanych z inwestowaniem w najnowsze technologie (w tym
zwiększanie znaczenia modelu opartego na wynikach oraz rozliczania ryczałtowego),
− dostosowania warunków prawnych i technicznych wykorzystania podpisu elektronicznego
w oparciu o bardziej dostępne, nowoczesne i kompatybilne technologie,
− otwarcia dostępu do treści, ułatwienie transakcji internetowych, budowanie zaufania do
środowiska cyfrowego, wspieranie rozwoju e-usług,
83 Komunikat Komisji Europejskiej „Internet szerokopasmowy w Europie: inwestycje na rzecz rozwoju opartego na
technologiach szerokopasmowych”, COM(2010) 472.
.go
v.p
l
− przeglądu i wprowadzenia rozwiązań umożliwiających kompleksową realizację transakcji
w obszarach kluczowych dla gospodarki (np. w zakresie obrotu nieruchomościami) w drodze
e-usług.
W sferze finansów i inwestycji przewiduje się
− dofinansowanie inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne podejmowanych przez
przedsiębiorstwa projektów,
− stworzenie instrumentów polityki kredytowej sprzyjającej zainteresowaniu inwestycjami
w technologie informacyjno-komunikacyjne, w szczególności możliwości zmniejszenia
oprocentowania kredytów,
− wspieranie rozwoju lokalnego i poszerzania grona kontrahentów poprzez udzielanie
bezpośredniego wsparcia podmiotom zainteresowanym podejmowaniem działalności w sektorze
gospodarki elektronicznej, np. w dziedzinie e-usług, z uwzględnieniem różnic w poziomie
innowacyjności regionów,
− ponadto przewiduje się wdrożenie rozwiązań technicznych umożliwiających kompleksową
realizację transakcji w drodze e-usług.
w.
rcl
Konieczne są również działania w sferze organizacyjnej i informacyjnej, tzn.
− stworzenie modelu informowania przedsiębiorców o sposobach i programach wsparcia sektora
technologii informacyjno-komunikacyjnych i innych sektorów e-gospodarki, wspieranie przepływu
informacji pomiędzy podmiotami reprezentującymi różne obszary działalności
(przedsiębiorstwami ICT, użytkownikami, administracją, jednostkami badawczo-rozwojowymi
i naukowymi) na temat możliwości wdrażania i rozwoju technologii informacyjno-komunikacyjnych,
− stworzenie systemu pomocy prawnej dla inwestorów w nowe technologie, dofinansowanie usług
i doradztwa w zakresie możliwości stosowania technologii informacyjno-komunikacyjnych,
− promocja dobrych praktyk, czyli przykładów przedsiębiorstw i rozwiązań, które osiągnęły sukces
dzięki wdrożeniu i stosowaniu technologii informacyjno-komunikacyjnych.
2.6.4. Otwarcie dostępu do informacji publicznej dla przedsiębiorstw i obywateli
Wprowadzając nowoczesne rozwiązania legislacyjne, finansując wybrane projekty oraz udostępniając
dane i zasoby do ponownego wykorzystywania, rząd będzie wspierać rozwój usług opartych na
otwartym dostępie do treści i informacji publicznej. Jest to ważny element działań, prowadzących do
zwiększania podaży i popytu na usługi realizowane drogą elektroniczną – i w efekcie budowy podstaw
społeczeństwa cyfrowego.
ww
Kluczowe znaczenie ma tu wsparcie administracji w udostępnianiu danych i zasobów, generowanych
w ramach wykonywania zadań publicznych. Informacje te mogą być powtórnie wykorzystywane przez
przedsiębiorców i obywateli do tworzenia innowacyjnych usług na bazie publicznie dostępnych
informacji.
Działanie to ma charakter wspierający interwencję strategii Sprawne Państwo.
Nr
działania
Odpowiedzialni
2.6.1.
MRR, MG, MAC
2.6.2.
MAC, UKE, MG
UKE, MG, MS,
MAC
MAC, MRR,
2.6.4.
GUGiK
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
Uczestniczący w realizacji
organizacje przedsiębiorców, podmioty gospodarcze,
ZW, jst
organizacje przedsiębiorców, podmioty gospodarcze,
ZW, jst
Waga*
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
1
SSP, KSRR
2
SSP, KSRR
organizacje przedsiębiorców, PARP, ZW
2
SSP, SRKL, SRKS
organizacje przedsiębiorców, jst, podmioty
gospodarcze
2
SSP
.go
2.6.3.
v.p
l
Tabela realizacji kierunku działań 2.6
Cel 3. Wzrost efektywności wykorzystania zasobów naturalnych i surowców
Celem działań podejmowanych w tym zakresie jest obniżenie materiałochłonności i energochłonności
produkcji i usług, racjonalność korzystania z wody, wzrost eksportu towarów i usług środowiskowych, co
skutkować będzie również tworzeniem zielonych miejsc pracy.
w.
rcl
W sytuacji ograniczonego dostępu do surowców naturalnych, szczególnie istotną kwestią dla
zrównoważonego rozwoju staje się potrzeba wykorzystania surowców wtórnych, stanowiąca potencjał
dla ograniczenia materiało- i energochłonności procesów produkcyjnych. Ze strony przemysłu istotne
byłoby dokonanie reorganizacji w sposobie zarządzania systemem produkcji i wykonywanie działań
w każdym z etapów w łańcuchu dostaw tak, by zmaksymalizować efektywność procesów i ograniczyć
ich energo- i materiałochłonność. Podejmowane działania powinny być również ukierunkowane na stałe
monitorowanie oraz kreowanie potrzeb konsumentów.
ww
Eko-innowacje, stanowiące wynik kompleksowego procesu wzajemnych oddziaływań społecznych
i zastosowania nowej wiedzy, zmierzają do rozwoju nowych produktów i procesów, które istotnie
zmniejszają negatywne oddziaływanie na środowisko, stanowiąc bazę dla budowy zielonej gospodarki.
Wiele rozwiązań o efektach potencjalnie znaczących dla środowiska już istnieje, są one jednak
w niedostateczny sposób wykorzystywane. Decyduje o tym wiele czynników, m.in. przywiązanie do
istniejących technologii, sygnały cenowe promujące rozwiązania mniej korzystne dla środowiska, w tym
subsydia szkodliwe dla środowiska (environmentally harmful subsidies), utrudniony dostęp do źródeł
finansowania oraz niska świadomość konsumentów i klientów. Ze względu na wysokie koszty projektów
demonstracyjnych i ich komercjalizacji technologie środowiskowe powinny być traktowane przez rządy
jako dobra publiczne, głównie ze względu na ich wpływ na obszar obronności, zdrowia publicznego czy
ochronę przed katastrofami naturalnymi.
Kwestie zrównoważonego rozwoju powinny być zarządzane w sposób systemowy, umożliwiając ich
integrację ze wszystkimi funkcjami biznesu, np. jako kryteria stosowane przy wyborze podwykonawców
w łańcuchu dostaw, podstawa strategii marketingowej czy założenia polityki w zakresie badań i rozwoju.
W szczególności pomocne może być rozszerzenie procesów zarządzania ryzykiem oraz kontroli
wewnętrznej o aspekty zrównoważonego rozwoju w celu zwiększania wiarygodności i transparentności
przedsiębiorstw. Rozwój technologii środowiskowych oraz sektora usług środowiskowych oznacza także
szansę na zdynamizowanie eksportu szeroko rozumianych towarów i usług środowiskowych. Obok
tradycyjnych gałęzi zarządzania zanieczyszczeniami, recyklingu, czy rozwoju odnawialnych źródeł
energii wzrastać będzie rola patentów, czy know-how. Jednakże proponowane działania powinny być
v.p
l
oparte na rzetelnym i zweryfikowanym rachunku kosztów i korzyści, zarówno w odniesieniu do
aspektów ekonomicznych, jak też sfery zatrudnienia (tzw. zielone miejsca pracy). Ścieżka wiodąca
w kierunku zielonej gospodarki nie może przyczyniać się do pogłębiania istniejących różnic, ale
w elastyczny sposób stymulować ich wyrównywanie zarówno w wymiarze krajowym, jak i regionalnym.
Rozpowszechnianie systemów zarządzania środowiskowego oraz wdrażania eko-znakowania
w przedsiębiorstwach na poziomie krajowym i regionalnym będzie potwierdzać wzrost świadomości
ekologicznej i dostosowanie się przedsiębiorstw do norm ochrony środowiska oraz minimalizowanie
negatywnego oddziaływania na środowisko przy racjonalnym wykorzystaniu zasobów.
.go
W warunkach polskich istotnym elementem efektywnego wykorzystania zasobów może być
zrównoważone budownictwo. Oznacza ono nie tylko energooszczędne i mniej materiałochłonne
rozwiązania, ale również uwzględnianie wymiaru przestrzennego (m.in. tradycyjna, regionalna
architektura) w planowaniu i projektowaniu inwestycji.
Kierunki działań w ramach celu 3
3.1. Transformacja systemu społeczno-gospodarczego na tzw. „bardziej zieloną ścieżkę”,
w szczególności ograniczanie energo- i materiałochłonności gospodarki
3.2. Wspieranie rozwoju zrównoważonego budownictwa na etapie planowania, projektowania,
wznoszenia budynków oraz zarządzania nimi przez cały cykl życia
w.
rcl
Opis kierunków działań w ramach celu 3
Kierunek działań 3.1. Transformacja systemu społeczno-gospodarczego na tzw. bardziej
zieloną ścieżkę, zwłaszcza ograniczanie energo- i materiałochłonności gospodarki
ww
Efektywność gospodarowania zasobami jest w Polsce wciąż niższa niż w większości krajów UE. Dla
utrzymania perspektyw rozwojowych gospodarki, wraz z kurczeniem się zasobów i rosnącymi kosztami
ich pozyskiwania, niezbędne jest ograniczenie zużycia zasobów naturalnych na jednostkę produktu lub
usług, na wszystkich etapach produkcji i konsumpcji. Kluczem do osiągnięcia tego celu jest zmiana
wzorców produkcji i konsumpcji oraz podnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa, w tym
producentów, zwłaszcza z sektora MŚP. Pozytywne zmiany w tym zakresie będą prowadzić stopniowo
do zwiększania efektywności i konkurencyjności przemysłu i usług, przy ograniczeniu presji wywieranej
na środowisko. Transformacja systemu społeczno-gospodarczego na bardziej zieloną ścieżkę jest
również niezbędnym warunkiem adaptacji do zmian klimatu oraz wyzwań związanych z realizacją
polityki klimatyczno-energetycznej. Wzrost poziomu innowacyjności i efektywności polskiej gospodarki
jest warunkiem niezbędnym, aby Polska z państwa ponoszącego wysokie koszty restrykcyjnej polityki
związanej z redukcją emisji gazów cieplarnianych przeistoczyła się w przyszłości w kraj, który będzie
w stanie czerpać wymierne korzyści z jej prowadzenia. Należy przy tym zwrócić uwagę, że efektywne
wykorzystanie zasobów środowiska to nie tylko ograniczanie ich wykorzystania czy odzysk, w tym
recykling, odpadów, ale również wykorzystywanie możliwości rozwoju przedsiębiorczości wynikających
z walorów przyrodniczych i kulturowych, charakterystycznych zwłaszcza dla obszarów peryferyjnych.
Działania z tego kierunku będą także realizowane przez Strategię Bezpieczeństwo Energetyczne
i Środowisko. Należy dodać, że jest to strategia wiodąca w zakresie m.in. efektywności energetycznej,
ograniczenia oddziaływania energetyki na środowisko czy zrównoważonego gospodarowania zasobami
środowiska.
Kierunek będzie realizowany przez następujące działania
v.p
l
Monitor Polski
w.
rcl
.go
3.1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju zrównoważonej produkcji i konsumpcji oraz
zrównoważonej polityki przemysłowej poprzez
− promowanie zrównoważonych zamówień publicznych, w szczególności zwiększanie świadomości
oraz wymiana dobrych praktyk wśród zamawiających, wykonawców oraz instytucji kontrolnych,
− wspieranie rozwoju oraz wdrażania technologicznych i nietechnologicznych innowacji na rzecz
zrównoważonego rozwoju (procesowych, produktowych, organizacyjnych i marketingowych),
w tym technologii środowiskowych, ICT, systemów zarządzania środowiskowego, metodyki
oceny cyklu życia (ang. Life Cycle Assessment, LCA), ekoznakowania, odpowiedzialnego
marketingu,
− wzmacnianie międzysektorowej współpracy w zakresie zarządzania aspektami środowiskowymi
w łańcuchu dostaw oraz na rzecz ograniczania energo- i materiałochłonności gospodarki przy
wykorzystaniu m.in. parków ekoprzemysłowych, platform technologicznych, klastrów itp.,
− prowadzenie konsumenckich porównawczych testów produktów oraz wzmacnianie organizacji
konsumenckich i strażniczych (ang. watchdog),
− promocję zrównoważonych produktów na rynku międzynarodowym, m.in. poprzez włączenie
zagadnień zrównoważonej produkcji i konsumpcji do priorytetów Wydziałów Promocji Handlu
i Inwestycji (WPHI) oraz pomocy rozwojowej i/lub pomocy klimatycznej,
− koordynację działań podejmowanych na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji oraz
wzmacnianie współpracy na forum międzynarodowym (UE, OECD, ONZ), m.in. w ramach
Krajowego Centrum Referencyjnego ds. Zrównoważonej Produkcji i Konsumpcji EIONET,
− wspieranie działalności związanych z przetwarzaniem/wykorzystaniem surowców wtórnych.
3.1.2. Podnoszenie społecznej świadomości i poziomu wiedzy na temat wyzwań
zrównoważonego rozwoju i zmian klimatu poprzez
− usystematyzowanie treści związanych ze zrównoważonym rozwojem oraz promowanie ich
włączania do nauczania na wszystkich poziomach edukacji,
− promocję współpracy oraz mobilności zawodowej sprzyjającej gromadzeniu doświadczeń,
w szczególności pomiędzy sektorami nauki, biznesu, organizacji pozarządowych i administracji
publicznej,
− rozwój publicznych, prywatnych i społecznych instytucji edukacyjno-szkoleniowych
i zwiększenie powiązania ich oferty z potrzebami rynku pracy,
− prowadzenie kampanii społecznych i działań edukacyjnych dotyczących zrównoważonego
rozwoju i zmian klimatu.
ww
3.1.3. Wspieranie potencjału badawczego oraz eksportowego w zakresie technologii
środowiskowych, ze szczególnym uwzględnieniem niskoemisyjnych technologii węglowych
(CTW) poprzez
− wsparcie działalności B+R w obszarze technologii środowiskowych,
− wsparcie dla wdrożenia Systemu Weryfikacji Technologii Środowiskowych,
− usprawnienie koordynacji badań naukowych w zakresie CTW,
− promocję potencjału eksportowego technologii środowiskowych, zwłaszcza w zakresie CTW,
połączoną z oficjalną pomocą rozwojową (ODA) i/lub pomocą klimatyczną dla krajów
rozwijających się.
3.1.4. Promowanie przedsiębiorczości typu „business&biodiversity”, w szczególności na
obszarach zagrożonych peryferyjnością – szansą na lepsze wykorzystanie lokalnych walorów
v.p
l
środowiska przyrodniczego oraz dziedzictwa kulturowego może być większe wsparcie dla inicjatyw typu
business & biodiversity, ukierunkowanych na rozwój przedsiębiorczości związanej z ochroną przyrody,
której potencjał nie jest jeszcze w pełni doceniany (działalność biznesowa w tym obszarze koncentruje
się obecnie głównie na usługach agroturystycznych). Cel ten można osiągnąć m.in. poprzez rozwój
produkcji żywności ekologicznej, integrowanej czy też wytwarzanej metodami tradycyjnymi; usług
doradczych w zakresie realizacji programów rolno-środowiskowych i powiązanych z leśnictwem, np.
przyrodniczej rekultywacji łąk; pozyskiwanie i przetwórstwo pierwotnych surowców naturalnych, obsługę
systemów gospodarowania wodą, wykonywanie nawodnień; produkcję nawozów naturalnych,
odnawialnych źródeł energii itd. Należy wprowadzić system wsparcia (np. w postaci Funduszu na rzecz
Bioróżnorodności), umożliwiający firmom z sektora MŚP zlokalizowanym na obszarze Natura 2000 lub
użytkującym zasoby w tych obszarach dostęp do kredytów komercyjnych na inwestycje służące
jednocześnie rozwojowi gospodarczemu i ochronie bioróżnorodności.
Nr
działania
3.1.1.
3.1.2.
3.1.3.
.go
Tabela realizacji kierunku działań 3.1
Odpowiedzialni
Uczestniczący w realizacji
MŚ, MG, MNiSW,
ZW, jst, organizacje przedsiębiorców, podmioty
UZP
gospodarcze, jednostki naukowe
MŚ, MNiSW, MEN, ZW, jst, IOB, organizacje przedsiębiorców, organizacje
MG, NFOŚiGW
pozarządowe
MG, MŚ, MNiSW, jednostki naukowe, ZW, organizacje pozarządowe,
NFOŚiGW
organizacje przedsiębiorców, podmioty gospodarcze
ARiMR, ZW, jst, IOB
1
BEiŚ
2
BEiŚ, SRKL
1
BEiŚ
SZRWRiR, BEiŚ,
KSRR
2
w.
rcl
3.1.4.
MRiRW, MŚ, MG
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
Waga*
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
Kierunek działań 3.2. Wspieranie rozwoju zrównoważonego budownictwa na etapie
planowania, projektowania, wznoszenia budynków oraz zarządzania nimi przez cały cykl życia
ww
Budowanie i późniejsze utrzymanie budynku jest jedną z bardziej energochłonnych, materiałochłonnych
i zanieczyszczających środowisko aktywności człowieka. Chodzi więc o minimalizowanie tego
negatywnego wpływu, przy czym warunkiem skuteczności działań jest uwzględnienie tych kwestii już na
etapie planowania i projektowania inwestycji. Budowanie wiąże się również silnie z określoną ingerencją
w przestrzeń. Ważne jest więc, aby budować w harmonii z lokalnym otoczeniem społeczno-kulturowym
i przyrodniczym, i w ten sposób świadomie kształtować ład przestrzenny. Takie podejście, co warto
mocno podkreślić, znacznie podnosi wartość tego otoczenia oraz wyraźnie wpływa na poprawę jakości
życia mieszkańców. Estetyczne, funkcjonalne i wpisane w kontekst miejsca budynki mają również
istotny wpływ na rozwój turystyki.
Poza akcentowanym w modelu budownictwa zrównoważonego podejściem antycypacyjnym,
w warunkach polskich bardzo istotne jest również obniżenie energochłonności istniejących budynków.
Należy zwrócić uwagę, że sektor budownictwa ma duży udział w finalnym zużyciu energii w Polsce. Jest
to więc obszar, w ramach którego możemy uzyskać wymierne oszczędności, co ułatwi tym samym
wypełnienie celów pakietu klimatyczno-energetycznego. Projektując konkretne instrumenty wspierające
efektywność energetyczną budynków w miastach, należy mieć na uwadze wpisanie ich w szersze
inicjatywy typu „inteligentne miasta” („smart cities”).
Kierunek będzie realizowany przez następujące działania
w.
rcl
.go
v.p
l
3.2.1. Poprawa efektywności energetycznej i materiałowej przedsięwzięć architektoniczno-budowlanych oraz istniejących zasobów poprzez
− szeroko zakrojoną promocję budownictwa realizowanego w standardzie energooszczędnym
(w tym budownictwa pasywnego), charakteryzującym się m.in. zwartą bryłą budynku, dobrą
ochroną cieplną, odpowiednią ekspozycją, zastosowaniem energooszczędnych szyb i rozwiązań,
funkcjonalnym projektowaniem i strefowaniem wnętrz, efektywnym odzyskiem ciepła itd. Powinny
temu towarzyszyć działania na rzecz rozwoju i wdrażania innowacyjnych technologii, przede
wszystkim kolektorów słonecznych, ogniw fotowoltaicznych, wysokosprawnych układów
kogeneracyjnych, a także układów rekuperacyjnych z wykorzystaniem pomp ciepła
zwiększających sprawność energetyczną budynku,
− promowanie stosowania materiałów odnawialnych, które będą mogły zostać poddane procesom
odzysku, w tym recyklingu, bezpiecznych dla zdrowia; zachęcanie do wprowadzania już na etapie
projektowania rozwiązań przyczyniających się do minimalizacji zużycia surowców, materiałów
i wody oraz ograniczających wytwarzanie odpadów, a także do pozyskiwania materiałów jak
najbliżej miejsca budowy (ograniczenie gospodarczych i środowiskowych kosztów związanych
z transportem),
− działania wynikające z wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia
19 maja 2010 r. w sprawie efektywności energetycznej budynków, zobowiązującej kraje
członkowskie do zwiększenia liczby budynków charakteryzujących się bardzo niskim zużyciem
energii (zapewnienie funkcjonowania niezależnych i wykwalifikowanych ekspertów
sporządzających świadectwa charakterystyki energetycznej oraz przeglądy systemów
ogrzewania i klimatyzacji, wprowadzenie systemu kontroli świadectw charakterystyki
energetycznej, promocja oszczędności energii w budynkach, prowadząca do zmniejszenia emisji
gazów cieplarnianych),
− poprawę stanu technicznego istniejących zasobów mieszkaniowych, z jednoczesną ich
termomodernizacją (wykorzystanie potencjału redukcji zużycia energii na potrzeby komunalno-bytowe utrudnia ponadnormatywny stopień zużycia technicznego istniejących zasobów
mieszkaniowych, ograniczający możliwości realizowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych),
− wprowadzanie na szerszą skalę rozwiązań opartych na ICT w zakresie zapewnienia
oszczędności energii w budynkach (m.in. inteligentne systemy pomiaru energii).
3.2.2. Stosowanie zasad zrównoważonej architektury – harmonizującej z miejscowym krajobrazem
kulturowym i przyrodniczym, uwzględniającej również czynniki klimatu i topografii. Zarówno
modernizowane, jak i nowe obiekty powinny być funkcjonalnie i wizualnie zintegrowane z otaczającą
przestrzenią oraz spełniać warunki trwałości, użyteczności i piękna. Duże znaczenie należy przypisać
działaniom promującym regionalną, tradycyjnie ukształtowaną architekturę, co w żaden sposób nie
wyklucza udanego połączenia tradycji regionalnych z nowoczesnymi, funkcjonalnymi technologiami
i materiałami.
ww
3.2.3. Odnowa etosu dawnych rzemiosł budowlanych – w celu zapewnienia równych warunków
rozwoju budownictwa przemysłowego oraz tradycyjnych technik produkcji budowlanej, odpowiadających
rosnącemu zapotrzebowaniu na tradycyjną architekturę, będącą ważnym składnikiem kulturowego
krajobrazu. Kluczowym działaniem w tym zakresie powinno być promowanie kształcenia w zakresie
rzemiosł budowlanych, które w chwili obecnej są bardziej domeną amatorskiego samokształcenia niż
świadomie wspieraną ścieżką kształcenia zawodowego. System edukacyjny wspierający rzemiosła
budowlane (oraz każde inne) może odegrać istotną rolę w aktywizacji osób bezrobotnych i biernych
zawodowo, zwłaszcza na obszarach wiejskich.
Nr
działania
Odpowiedzialni
3.2.1.
MTBiGM, ZW, jst
3.2.2.
MTBiGM, ZW, jst
3.2.3.
ZW, MEN
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
v.p
l
Tabela realizacji kierunku działań 3.2
Uczestniczący w realizacji
jednostki naukowe, organizacje pozarządowe
organizacje pozarządowe
organizacje przedsiębiorców, jst
Waga*
1
2
2
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
BEiŚ, KSRR
SSP, BEiŚ
.go
Cel 4. Wzrost umiędzynarodowienia polskiej gospodarki
Obszar działań realizujących ten cel obejmuje politykę proeksportową, polskie inwestycje za granicą,
politykę przyciągania inwestycji zagranicznych oraz promocję gospodarki polskiej spójną z promocją
wizerunku Polski.
w.
rcl
Mimo szybkiego wzrostu wymiany zagranicznej w ciągu ostatnich kilkunastu lat, w Polsce ponad 2/3
zbiorowości przedsiębiorstw, zatrudniających powyżej 9 osób, nie prowadzi działalności eksportowej.
Po okresie systematycznego wzrostu relacji eksportu do PKB, w latach 2007–2009 odnotowaliśmy jej
spadek i dopiero ostatnie dwa lata (2010–2011) charakteryzowały się ponownym wzrostem wskaźnika.
Charakterystyczna dla polskiego eksportu jest koncentracja na rynkach Unii Europejskiej i bardzo
niewielki udział na rynkach krajów trzecich. Ponadto, gros polskiego eksportu jest realizowane przez
duże firmy, najczęściej z udziałem kapitału zagranicznego. Firmy MŚP uczestniczą w wolumenie
eksportu w bardzo niewielkim zakresie. O wejściu na rynek zagraniczny decyduje wiele czynników,
z czego w przypadku MŚP dwa wydają się najważniejsze – ograniczenia finansowe oraz kompetencje
kadry kierowniczej.
ww
Przeobrażenie struktury polskiego eksportu stanowi zatem warunek konieczny odniesienia przez naszą
gospodarkę korzyści z globalizacji. Jest on także istotny w kontekście potrzeby podnoszenia
skuteczności polskiej polityki zagranicznej, szczególnie w priorytetowych z jej punktu widzenia
kierunkach. Z analizy czynników oddziałujących na zmiany udziału wartości dodanej w przychodach
eksporterów wyspecjalizowanych przeprowadzonej przez IBRKK84 wynika, iż od początku minionej
dekady można zaobserwować proces substytuowania kosztów pracy i krajowych kosztów
materiałowych importem zaopatrzeniowym. W związku z tym planowane działania powinny zmierzać do
podniesienia zdolności do generowania wartości dodanej w produkcji eksportowej, w szczególności
zaprojektowania instrumentarium wsparcia dostosowanego do poszczególnych grup adresatów. W kontekście
całej strategii należy zauważyć, że istnieje wyraźny, dwukierunkowy związek pomiędzy innowacyjnością
a umiędzynarodowieniem.85 Umiejętność funkcjonowania w kontekście międzynarodowym, a więc również
osiągnięcie odpowiedniego efektu skali, jest nierzadko warunkiem opłacalnego wdrożenia innowacji.
W obszarze przyciągania bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) należy mieć na uwadze, że BIZ
mogą pełnić i pełnią pozytywną rolę, lecz same w sobie nie gwarantują korzyści wzrostowych.
Podejmowane działania powinny zmierzać zatem do maksymalizacji procesu uczenia się
z zagranicznych źródeł (aktywna polityka zależna od BIZ), a warunkiem osiągnięcia maksimum korzyści
84 Ekspertyza „Wartość dodana w polskim eksporcie w latach 2008–2011 i uwarunkowania jej wzrostu” wykonana przez
IBRKK na zlecenie MG.
85 Internationalization of European SMEs. Final Report, European Union 2010, s. 72.
v.p
l
z inwestycji jest utrzymanie lokalnej bazy przemysłowej i promowanie powiązań między krajowymi
firmami i zagranicznymi inwestorami.
Celem działań jest zwiększenie znaczenia Polski w gospodarce międzynarodowej.
Umiędzynarodowienie przedsiębiorstw na potrzeby strategii obejmuje zarówno umiędzynarodowienie
czynne, jak i umiędzynarodowienie bierne. Pierwsze z nich to stopniowy wzrost zaangażowania
przedsiębiorców w działalność na rynkach zagranicznych, czyli od eksportu poprzez sieć handlową, aż
do produkcji za granicą (zgodnie z sekwencyjnym modelem umiędzynarodowienia). Drugie to
zawieranie różnorakich związków gospodarczych z firmami zagranicznymi bez wychodzenia
z działalnością gospodarczą poza granice kraju lokalizacji danej firmy.
Kierunki działań w ramach celu 4
.go
4.1. Wspieranie polskiego eksportu oraz polskich inwestycji za granicą
4.2. Wspieranie napływu innowacyjnych oraz odpowiedzialnych inwestycji zagranicznych
4.3. Promowanie gospodarki polskiej, polskich przedsiębiorstw oraz wizerunku Polski na
arenie międzynarodowej
Opis kierunków działań w ramach celu 4
Kierunek działań 4.1. Wspieranie polskiego eksportu oraz polskich inwestycji za granicą
w.
rcl
Zjawisko wczesnej internacjonalizacji wśród polskich eksporterów zostało potwierdzone
w prowadzonych badaniach (3/4 z nich rozpoczęło działalność eksportową w ciągu pierwszych 3 lat od
rozpoczęcia działalności)86 – konieczne jest zatem wzmocnienie tej tendencji poprzez właściwie
ukierunkowane działania proeksportowe (informacyjne i promocyjne) dla podmiotów inicjujących
działalność gospodarczą oraz wykorzystanie jej do „zarażania” innych uczestników życia
gospodarczego swego rodzaju internacjonalizacją działalności. Ich przykład powinien zostać
wykorzystany jako „najlepsza praktyka” dla innych zainteresowanych rozwojem swojej działalności
w środowisku międzynarodowym. Rolą państwa jest stymulacja orientacji proeksportowej
przedsiębiorstw, co w rezultacie powinno prowadzić do przyspieszonego przechodzenia firm przez
kolejne fazy rozwojowe, aż do poziomu dojrzałych, znaczących uczestników rynku międzynarodowego.
Równolegle będzie następowało szybkie przesuwanie się firm-beneficjentów w kierunku
zaawansowanej internacjonalizacji. Nie mniej istotne jest tworzenie jak najszerszych możliwości
wspierania polskiego eksportu oraz polskich inwestycji szczególnie w tych regionach świata, które
ważne są z punktu widzenia polskiej polityki zagranicznej.
ww
Dla wielu pomysłów biznesowych w sferze zaawansowanych technologii rynki lokalne (a nawet krajowe) są,
z powodu ograniczeń popytowych, zdecydowanie zbyt małe dla skutecznej realizacji tego typu przedsięwzięć.
Konieczne jest więc wsparcie procesu umiędzynarodowienia innowacyjnych przedsiębiorstw. Również
argument „uczenia się przez eksport” (learning from exporting) podkreśla wpływ operacji międzynarodowych na
przyspieszoną akumulację wiedzy i doświadczenia. Z kolei rozwój i absorpcja technologii informacyjnych
i komunikacyjnych oraz innowacji mogą przyczynić się w przypadku operacji międzynarodowych do znacznego
obniżenia dodatkowych kosztów, jakie zagraniczny dostawca musi ponieść (np. transport, cło, dodatkowe
86 Projekt „Przedsiębiorczość międzynarodowa w Polsce” N115 2566 33, zrealizowany w Akademii Leona Koźmińskiego
w latach 2007–2010.
Kierunek będzie realizowany przez następujące działania
v.p
l
koszty administracyjne), a które nie są udziałem lokalnych dostawców. W niektórych dziedzinach koszty te
pozostają tak zminimalizowane, że stają się nieistotne.87
4.1.1. Wzmocnienie systemu promocji gospodarki poprzez: dokończenie budowy systemu
instytucjonalnego wsparcia eksportu i promocji gospodarki na bazie trzech ogniw: agencji mającej na
celu promocję gospodarki – krajowej sieci Centrów Obsługi Inwestorów i Eksporterów (COIE) –
zagranicznej sieci Wydziałów Promocji Handlu i Inwestycji (WPHI); dalszy rozwój wysokiej jakości usług
informacyjnych dotyczących eksportu i/lub inwestycji poza granicami Polski w ramach sieci COIE;
poprawa funkcjonowania WPHI (ważne jest, aby nowe WPHI były lokalizowane przede wszystkim
w centrach biznesu i życia gospodarczego – co nie musi się pokrywać ze stolicami administracyjnymi).
w.
rcl
.go
4.1.2. Wsparcie finansowe działań przedsiębiorców mających na celu rozwój działalności
eksportowej poprzez: dalsze poszerzanie instrumentarium dostępnego finansowania eksportu
w ramach katalogu zawartego w Porozumieniu OECD, w tym wypracowanie nowych instrumentów
wsparcia kredytów eksportowych, dostępnych w innych krajach OECD i UE; poprawę efektywności
działania KUKE w zakresie ubezpieczeń eksportowych i inwestycyjnych. Bariera finansowania
występuje zarówno na etapie wdrażania nowych technologii i przygotowania produkcji, jak i na etapie
finansowania i ubezpieczania kontraktów eksportowych, zwłaszcza kontraktów realizowanych na
warunkach kredytowych (powszechnych w działalności eksportowej konkurentów z krajów rozwiniętych
dysponujących rozbudowaną infrastrukturą wspierania eksportu). Jak wynika z ostatnich badań88, skala
wykorzystania instrumentów finansowego wspierania eksportu adresowanych głównie do MŚP, jest
wciąż zbyt mała.
ww
4.1.3. Rozbudowa instrumentów wsparcia dostosowanych do etapu rozwoju przedsiębiorstwa –
obejmie: diagnozę ilościową i jakościową populacji przedsiębiorstw eksportujących; określenie dominujących
branż eksportowych, w tym mapy rynków geograficznych; wdrożenie pozafinansowych instrumentów wsparcia
eksportu na podstawie doświadczeń innych krajów oraz oczekiwań i opinii polskich przedsiębiorców. Z analizy
przeprowadzonej na podstawie doświadczeń 10 krajów89 wynika, że do najbardziej pożądanych i najbardziej
cenionych przez eksporterów w kolejności ważności należą
− pomoc w identyfikacji partnerów handlowych (brak satysfakcjonujących rozwiązań w tym zakresie
jest powodem szczególnie ostrej krytyki),
− organizacja misji handlowych,
− dofinansowanie udziału w targach i wystawach za granicą,
− sektorowe analizy rynku i studia marketingowe,
− zaangażowanie państwa w finansowanie działalności eksportowej (kredyty, ubezpieczenia,
gwarancje),
− pomoc w załatwianiu formalności eksportowych (uzyskiwanie pozwoleń i licencji, formalności
celne),
− wsparcie przy tworzeniu oddziałów za granicą i rekrutacji ich personelu.
Strategia… stwarza podstawy do przygotowania programów wsparcia na podstawie kompleksowego badania
ilościowego i jakościowego, w wyniku którego narzędzia zostaną dostosowane do specyfiki adresatów
Na podstawie J. Cieślik, Internacjonalizacja polskich przedsiębiorstw. Aktualne tendencje – implikacje dla polityki
gospodarczej, Akademia L. Koźmińskiego. Centrum Przedsiębiorczości, Warszawa, listopad 2010.
88 Analiza funkcjonowania infrastruktury finansowego wspierania polskiego eksportu (KUKE i BGK) w latach 2000–2009, ze
szczególnym uwzględnieniem eksportu realizowanego na rynki o podwyższonym ryzyku oraz eksportu MŚP, ekspertyza
wykonana na zamówienie Departamentu Analiz i Prognoz Ministerstwa Gospodarki, IBRKK, Warszawa, grudzień 2010.
89 Były to: Austria, Dania, Finlandia, Hiszpania, Irlandia, Szwajcaria, Szwecja, Tajwan, Wlk. Brytania i Węgry.
v.p
l
(wielkość przedsiębiorstwa, faza jego rozwoju). Pogrupowanie firm pozwoli na wykorzystanie bardziej
zaawansowanych, ale również lepiej dostosowanych do ich potrzeb, form wsparcia. Selekcja firm umożliwi
m.in. zidentyfikowanie (1) podmiotów o orientacji dynamicznej, a więc takich, które planują przyspieszony
rozwój, zaś eksport traktują jako dźwignię do osiągnięcia tego celu oraz (2) przedsiębiorstw bazujących na
zaawansowanych technologiach, (3) eksporterów, a zwłaszcza eksporterów wyspecjalizowanych,
należących do zbiorowości mikroprzedsiębiorstw. Ukierunkowanie wsparcia pozwoli na uniknięcie efektu
rozproszenia wysiłków zmierzających do poprawy poziomu umiędzynaradawiania przedsiębiorstw.
.go
4.1.4. Wspieranie procesu umiędzynarodowienia innowacyjnych przedsiębiorstw poprzez rozwój
kompetencji kadr innowacyjnych przedsiębiorstw (służących do aktywności na rynkach
międzynarodowych); wsparcie ośrodków innowacji w zakresie świadczenia usług internacjonalizacji
biznesu, w tym dla młodych firm technologicznych; systemową współpracę ośrodków innowacji
z sieciami COIE i WPHI. Budowanie sieci kontaktów osób, firm i instytucji aktywnych na rynkach
technologicznych i wykorzystanie jej m.in. do aktywnej promocji osiągnięć technologicznych polskiego
biznesu na forum międzynarodowym.
w.
rcl
4.1.5. Wykorzystanie pomocy rozwojowej i/lub klimatycznej do aktywizacji polskich eksporterów
poprzez wypełnianie polskich zobowiązań finansowych w zakresie świadczenia pomocy rozwojowej
i/lub klimatycznej; zwiększenie pomocy niewiązanej dla krajów rozwijających się w celu realizacji
eksportu; uruchomienie systemu informacyjno-konsultacyjnego przez agencję i sieć COIE dla
przedsiębiorstw nt. nowych projektów rozwojowych (publikację przewodników na temat warunków
uzyskiwania zleceń z głównych agencji rozwojowych świata); budowanie wizerunku i pozycji kraju
donatora w ścisłym połączeniu z danym projektem, podobnie jak robi to UE przy funduszach
strukturalnych.
Tabela realizacji kierunku działań 4.1
Nr
działania
Odpowiedzialni
4.1.1.
MG
4.1.2.
4.1.3.
MG, MF
MG
4.1.4.
MG
ww
4.1.5.
MG
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
Uczestniczący w realizacji
MSZ, PAIiIZ, ZW, COIE, PARP, organizacje
przedsiębiorców
KUKE, BGK, PAIiIZ, organizacje przedsiębiorców,
PARP
PARP, PAIiIZ, organizacje przedsiębiorców
MNiSW, PAIiIZ, COIE, IOB, jednostki naukowe,
organizacje przedsiębiorców, PARP
MSZ, MF, MŚ, organizacje przedsiębiorców, PARP,
PAIiIZ, NFOŚiGW, organizacje pozarządowe
Waga*
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
1
2
1
2
1
BEiŚ
Kierunek działań 4.2. Wspieranie napływu innowacyjnych oraz odpowiedzialnych inwestycji,
w tym inwestycji zagranicznych
W celu zachęcenia inwestorów do lokowania kapitału w Polsce, a także zwiększania uwagi
międzynarodowych środowisk biznesowych należy też skupić się na promowaniu Polski jako kraju
przyjaznego inwestorom, o wysokim potencjale kadrowym, innowacyjnym i kreatywnym oraz
v.p
l
atrakcyjnym turystycznie. Dla realizacji tego celu wymagane jest również wypracowanie spójnej polityki
i synergii w promowaniu polskiej gospodarki, kultury90 oraz turystyki.
Warunkiem osiągnięcia maksimum korzyści z inwestycji, w tym inwestycji zagranicznych, jest
utrzymanie lokalnej bazy przemysłowej i promowanie powiązań między krajowymi firmami
i zagranicznymi inwestorami. W rezultacie należy skoncentrować się na pozyskiwaniu inwestycji
ukierunkowanych na krajowe priorytety rozwoju naukowo-technologicznego i rozwój wysoko
wykwalifikowanych kadr oraz lepiej płatnych miejsc pracy, a także ułatwienie w wykorzystywaniu
zagranicznych źródeł do finansowania krajowych nakładów na B+R+I. Bodźcem dodatkowym do
przyciągania inwestycji zagranicznych powinna być odpowiednia polityka rozwoju własnych inwestycji
nakierowanych na powiązania międzynarodowe.
.go
Kierunek będzie realizowany poprzez następujące działania
4.2.1. Przygotowanie kompleksowej polityki inwestycyjnej Polski poprzez: wskazanie branż
o największym potencjale inwestycyjnym i rozwojowym dla Polski (w tym generujących wiele miejsc
pracy) z uwzględnieniem wyników badań typu foresight i ukierunkowanie na nie instrumentów wsparcia;
opracowanie kodeksu dobrych praktyk w postępowaniu z potencjalnym inwestorem; promocję planów
prywatyzacyjnych; stworzenie ram prawnych dla funkcjonowania zagranicznych państwowych funduszy
majątkowych i kreowanie dobrych praktyk państwa przyjmującego tego rodzaju inwestycje; stworzenie
zachęt dla funduszy inwestycyjnych i kapitałowych, w tym zachęty dla partnerów pod kątem społecznie
odpowiedzialnych inwestycji; stworzenie zachęt dla reinwestowania zysków w Polsce.
w.
rcl
4.2.2. Działania na rzecz realizacji polityki klastrowej na terenach specjalnych stref
ekonomicznych – obejmie działania dotyczące przyszłości SSE, w szczególności przeformułowanie
obecnej polityki klastrowej w celu zdynamizowania działalności gospodarczej w strefach ekonomicznych
oraz zapewnienia długookresowych korzyści dla funkcjonujących tam przedsiębiorstw. Projekt bedzie służyć
współpracy w szerszym kontekście – regionalnej, ponad granicami poprzez wzmacnianie polskich firm jako
centrów sieci regionalnych. Częste przemiany zachodzące w otoczeniu przedsiębiorstw oraz coraz
krótsze cykle życia wielu produktów sprawiają, iż sukces rynkowy uzależniony jest w dużej mierze od
tempa dotarcia do jak największej liczby klientów. Na skutek kooperacji ułatwiony i przyspieszony
zostaje proces wkraczania na nowe rynki (także w wymiarze międzynarodowym), zdobywania nowych
klientów i w następstwie – ekspansja działalności.
ww
4.2.3. Zintegrowanie systemu wspierania innowacyjności oraz wspierania inwestorów
zagranicznych – obejmie działania w zakresie wsparcia podmiotów zagranicznych działających lub też
zamierzających podjąć działania na terenie Polski, w szczególności przeformułowanie kryteriów takiego
wsparcia (inwestycje w krajową działalność badawczą, utrzymanie lokalnej bazy przemysłowej
i promowanie powiązań między krajowymi firmami i zagranicznymi inwestorami, kooperacja z lokalnymi
centrami badań i rozwoju, szkołami wyższymi). Działania zostaną skoncentrowane na pozyskiwaniu
inwestycji zagranicznych spójnych z krajowymi priorytetami rozwoju naukowo-technologicznego.
Interwencja w zakresie polityki umiędzynaradawiania przedsiębiorstw ma umożliwić redefinicję
polskiego modelu w tym zakresie.
90 Odpowiednie działania w zakresie usprawnienia i wzmocnienia działalności instytucji kultury promujących Polskę za
granicą w celu podnoszenia konkurencyjności regionów i wspierania promocji turystyki kulturalnej i kulturowej planowane są
w Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego.
Nr
działania
Odpowiedzialni
4.2.1.
MG
4.2.2.
MG
4.2.3.
MG, MNiSW
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
v.p
l
Tabela realizacji kierunku działań 4.2
Uczestniczący w realizacji
MF, MSZ, MSP, PAIiIZ, ZW, jst, COIE
MF, MNiSW, PAIiIZ, ZW, COIE, jst
ZW, PAIiIZ, COIE, jst, jednostki naukowe, IOB
Waga*
1
2
2
Kierunek działań 4.3. Promowanie gospodarki polskiej, polskich przedsiębiorstw oraz
wizerunku Polski na arenie międzynarodowej
.go
Zwiększenie znaczenia Polski w gospodarce międzynarodowej będzie w dużej mierze zależało od
systemu promocji gospodarki polskiej. Spójny system umożliwi promowanie polskich produktów i usług
reprezentujących perspektywiczne branże eksportowe, jak również inwestycje. Nacisk będzie położony
na kreację i promocję produktów i usług na eksport oraz inwestycji, co powinno przełożyć się na
zbudowanie lepszego wizerunku kraju. Dopiero, gdy Polska zbuduje silną narodową reputację w
zakresie wytwarzania wysokiej jakości określonej kategorii produktów, polscy eksporterzy i producenci,
powołując się na kraj pochodzenia swoich marek, zdobędą przewagę konkurencyjną.
Kierunek będzie realizowany przez następujące działania
w.
rcl
4.3.1. Aktywizacja działań administracji publicznej oraz dyplomacji na wybranych rynkach,
uznanych za priorytetowe (na podstawie badania określonego w działaniu 4.1.3.) w szczególności
poprzez: przypisanie zadań dla administracji publicznej do wykonania na tych rynkach, takich jak
intensyfikacja wizyt na szczeblu rządowym, konsultacji roboczych, spotkań w ramach instrumentów
traktatowych (komisje mieszane, grupy robocze itp.), interwencji na szczeblu wspólnotowym
z określeniem rodzaju interwencji, misji rządowych, gospodarczych, etc.; wzmocnienie budżetowe
i kadrowe placówek na rynkach priorytetowych.
ww
4.3.2. Zapewnienie politycznego wsparcia polskich przedsiębiorstw poprzez wdrożenie
systemowego planowania wizyt na szczeblu rządowym z udziałem reprezentacji środowiska
biznesowego i regionów – celem jest instytucjonalizacja politycznego wsparcia eksporterów przez
władze państwowe pod kątem priorytetowych branż, ważnych rynków lub pojedynczych, ważnych
projektów, tak aby w trakcie wizyt możliwe było polityczne wsparcie przedsiębiorstw na konkretnych
rynkach, w tym podejmowanie interwencji. Procedura będzie przewidywała planowanie kalendarza wizyt
ministrów z odpowiednio długim wyprzedzeniem w celu nawiązania kontaktów z przedsiębiorstwami
działającymi lub zainteresowanymi działalnością na danym rynku oraz wyznaczenie komórki ds.
interwencji. Procedura umożliwi także wspólne wizyty administracji rządowej z przedstawicielami
administracji samorządu województwa.
4.3.3. Wzmocnienie oraz wsparcie instytucjonalne i finansowe współpracy gospodarczej
z Polonią, w szczególności zintensyfikowanie współpracy z polonijnymi środowiskami biznesowymi,
m.in. poprzez: stworzenie i/lub aktualizację istniejących „banków informacji” o przedsiębiorstwach
polonijnych i osobach pochodzenia polskiego, legitymujących się znacznymi osiągnięciami
gospodarczymi; ramy współpracy z konsulami honorowymi; opracowanie mechanizmu delegacji zadań i
finansowania izb, organizacji polonijnych za granicą, w tym przedsięwzięć gospodarczych z udziałem
tych izb w celu zwiększenia polskiego eksportu.
v.p
l
4.3.4. Uspójnienie działań w obszarze promocji gospodarki z działaniami promocyjnymi
z zakresu kultury, turystyki i sportu poprzez: systemową współpracę w ramach centrum
koordynacyjnego (zob. działanie 4.1.1.) w celu wzmocnienia promocji gospodarki. Sprawą nieodzowną
przy promocji gospodarki jest wykorzystanie potencjału kulturowego Polski i polskiej turystyki (w tym
instytucji kultury, turystyki oraz sportu).
Tabela realizacji kierunku działań 4.3
Odpowiedzialni
MG, MSZ
4.3.2.
MG, MSZ
MG
MSZ, MSiT,
4.3.4.
MKiDN, MG
* 1 – kluczowe; 2 – ważne
ZW, jst, PAIiIZ,
Waga*
2
2
2
1
ww
w.
rcl
4.3.3.
Uczestniczący w realizacji
PAIiIZ, KPRM
KPRM, organizacje przedsiębiorców, PAIiIZ, ZW,
COIE, jst
MSZ, MSiT, PAIiIZ, organizacje polonijne za granicą,
Senat RP, Wspólnota Polska
Powiązanie
ze strategiami
zintegrowanymi
.go
Nr
działania
4.3.1.
SRKS
v.p
l
SYSTEM WDRAŻANIA
Rozpatrując politykę w dziedzinach pobudzających rozwój kraju (a do takich zaliczamy innowacyjność),
niezbędne jest podejście całościowe. Dlatego też w krajowym systemie innowacyjności w równej mierze
powinny być uwzględnione aspekty gospodarcze, społeczne i kulturowe. Bazując na tej przesłance –
polityce w zakresie innowacyjności będą służyć nie tylko działania przewidziane w ramach Strategii…,
ale również realizacja pozostałych strategii zintegrowanych.
9. Strategia rozwoju kapitału społecznego
8. Strategia rozwoju kapitału ludzkiego
7. Strategia zrównoważonego rozwoju wsi i rolnictwa
6. Strategia systemu bezpieczeństwa narodowego
Rzeczypospolitej Polskiej
5. Sprawne państwo
.go
3. Strategia rozwoju transportu
w.
rcl
Cel 1: Dostosowanie otoczenia
regulacyjnego i finansowego do potrzeb
innowacyjnej i efektywnej gospodarki
4. Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko
1. Krajowa strategia rozwoju regionalnego
2. Strategia innowacyjności i efektywności
gospodarki
Powiązania Strategii... z pozostałymi strategiami zintegrowanymi
Cel 2: Stymulowanie innowacyjności
poprzez wzrost efektywności wiedzy i pracy
Cel 3: Wzrost efektywności wykorzystania
zasobów naturalnych i surowców
Cel 4: Wzrost umiędzynarodowienia polskiej
gospodarki
Zakres przedmiotowy Strategii… jest bardzo szeroki. Na realizację głównego celu oddziałuje wiele
czynników, które wpływają na siebie wielokierunkowo i w wielu płaszczyznach. Są one jednocześnie
ściśle związane z obszarami aktywności państwa ujętymi w innych strategiach.
ww
Zidentyfikowane niedoskonałości wpływające na skuteczność polityki gospodarczej determinują
wprowadzenie efektywnego systemu realizacji Strategii…, opartego na instytucjach publicznych
wyposażonych w skuteczne instrumenty wykonawcze, w tym odpowiednie rozwiązania prawne
i instytucjonalne. System ten będzie czerpać z najlepszych doświadczeń i praktyk w zakresie
wieloletniego programowania interwencji publicznej, koordynowania różnych instrumentów,
monitorowania i ewaluacji oraz współpracy partnerskiej. W tym celu system realizacji Strategii…,
analogicznie do całego wachlarza interwencji, budowany jest w oparciu o wcześniej określone zasady
horyzontalne. Charakter Strategii… w znacznej mierze determinuje jej system wdrażania, nie należy
jednak zakładać pomijania istniejącego systemu instytucji wdrażających.
Podmiotami zaangażowanymi w realizację Strategii… będą wszystkie podmioty wdrażające strategię,
a w szczególności ministrowie, szefowie urzędów centralnych i agencji rządowych, wojewodowie,
organy jednostek samorządu terytorialnego.
.go
v.p
l
Jednocześnie należy mieć świadomość istniejącego deficytu mechanizmów koordynacji działań na
rzecz zwiększania innowacyjności w Polsce91, który jest niezbędny z uwagi na horyzontalny charakter
innowacji i konieczność zapewniania zbieżności działań prowadzonych przez podmioty na szczeblu
centralnym i regionalnym. Wymagana jest więc lepsza koordynacja prac i działań ministerstw
odpowiedzialnych za gospodarkę, rynek pracy, konkurencyjność, innowacyjność, naukę, szkolnictwo
wyższe, rozwój regionalny, kulturę, edukację, turystykę, zdrowie oraz pomiędzy ww. resortami
a władzami regionalnymi. Skuteczna realizacja Strategii… w odniesieniu do części obszarów będzie
możliwa poprzez wykorzystanie instytucji regionalnych, kompetentnych, „właściwie” zlokalizowanych
i zaadaptowanych w poszczególnych regionach. Istotnym elementem systemu realizacyjnego będą
agencje rozwoju regionalnego. Agencje nie tylko będą wykonawcą zadań zlecanych, ale zapewnią
komplementarność i spójność interwencji wynikających z poszczególnych strategii zintegrowanych,
a podejmowanych na szczeblu regionu. Ewentualne delegowanie zadań bądź też większe
zaangażowanie ARR w realizację zadań wynikających z SIEG będzie odbywać się na drodze
uzgodnień. Poprawa koordynacji działań powinna mieć miejsce również w obszarze promocji Polski za
granicą, co przełoży się na jej większą skuteczność.
w.
rcl
Minister Gospodarki, jako koordynator Strategii…, będzie odpowiedzialny za jej całościowe wdrożenie,
co nie oznacza jednak, że będzie to możliwe bez konkretnych działań ze strony innych członków rządu.
MG odpowiada za tworzenie warunków do zwiększenia innowacyjności przedsiębiorstw. Jest też
odpowiedzialny za zapewnienie stabilnych i sprzyjających rozwojowi warunków prawnoorganizacyjnych
dla funkcjonowania przedsiębiorców, ze szczególnym uwzględnieniem mikro, małych i średnich
przedsiębiorstw. W ramach swoich kompetencji realizuje programy wieloletnie mające na celu
wspieranie finansowe inwestycji realizowanych przez przedsiębiorców. Prowadzi również działania
promocyjne przedsiębiorstw i produktów na rynkach zagranicznych.
W implementacji Strategii… równorzędną rolę odgrywa Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, który
realizuje działania mające na celu podniesienie poziomu wyników badań naukowych poprzez
finansowanie działalności statutowej jednostek naukowych, wspieranie współpracy naukowej
z zagranicą oraz obsługę finansową zakupu lub wytworzenia aparatury naukowo-badawczej oraz
inwestycji budowlanych. MNiSW m.in. ustanawia i ogłasza programy i przedsięwzięcia dotyczące zadań
szczególnie istotnych dla realizacji polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa, np. programy
wsparcia dla młodych naukowców i program finansowania wiodących jednostek naukowych.
ww
Działania na rzecz podniesienia poziomu innowacyjności i efektywności gospodarki leżą również
w kompetencjach innych resortów. Szeroko rozumiany obszar zapewnienia makroekonomicznej
stabilności działalności gospodarczej w Polsce wpisuje się w obszar działania Ministra Finansów.
Podstawowym celem zadań realizowanych w tym zakresie jest prowadzenie bezpiecznej, stabilnej
i zrównoważonej polityki w zakresie finansów publicznych, przy założeniu jak najefektywniejszego
zaspokajania potrzeb w zakresie finansowania wszystkich polityk państwa. Obejmuje ona zadania
związane z inicjowaniem, opracowywaniem oraz kontrolą i sprawozdawczością polityki finansowej
państwa, a także koordynacją publicznej działalności finansowej. W ramach tej funkcji mieszczą się
takie obszary jak: polityka budżetowa państwa, finanse publiczne oraz instytucje finansowe. Minister
Finansów określa również zasady polityki podatkowej. Minister Skarbu Państwa realizuje działania
zmierzające do zwiększania konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez zmianę struktury
własnościowej. Działania te polegają na dokonywaniu przekształceń własnościowych, w tym przede
wszystkim na zbywaniu akcji i udziałów w spółkach Skarbu Państwa.
91 W raporcie z przeglądu polskiej polityki innowacyjnej pt. Policy mix for innovation in Poland – key issues and
recommendations, wykonanym w 2007 r. przez OECD, wskazano w obszarze kluczowych rekomendacji na potrzebę
ulepszenia instytucjonalnej koordynacji procesu tworzenia i wdrażania polityki innowacyjnej.
v.p
l
Działania Ministra Rozwoju Regionalnego, choć nie zostały określone wprost w Strategii… , całościowo
wpisują się w jej kontekst. Minister właściwy ds. rozwoju regionalnego odpowiada za kreowanie
odpowiednich ram instytucjonalno-prawnych dla realizacji polityki regionalnej przez udział
w ustanawianiu krajowego systemu strategicznego zarządzania rozwojem (którego istotnym elementem
jest polityka regionalna) oraz za budowanie społecznego wsparcia i zaangażowania dla tej polityki przez
pobudzanie myślenia o rozwoju regionalnym na poziomie krajowym.
.go
Minister Sportu i Turystyki wspiera rozwój turystyki poprzez programowanie i kształtowanie
mechanizmów prawno-ekonomicznych turystyki oraz nadzór nad zadaniami z zakresu promocji turystyki
na rynku krajowym i zagranicznym, realizowanymi przez Polską Organizację Turystyczną w ramach
działalności marketingowej, m.in. poprzez organizację seminariów, konferencji, udział w targach,
organizowanie przyjazdów studyjnych dla dziennikarzy. Działania w tym zakresie prowadzą również
marszałkowie województw.
W Strategii… wyszczególnione zostały również działania, które znajdują się w obszarze Ministra Pracy
i Polityki Społecznej, Sprawiedliwości, Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, Administracji
i Cyfryzacji, Środowiska, Zdrowia lub też wymagają ścisłej współpracy pomiędzy poszczególnymi
resortami. Działania, za które będą odpowiedzialni poszczególni ministrowie, znajdą swoje
odzwierciedlenie w corocznych planach działań tych resortów.
w.
rcl
Założeniem przygotowywanej Strategii… jest, aby stała się ona częścią szerokiej i spójnej polityki
rozwoju. System wsparcia w zakresie innowacyjności i efektywności gospodarki zostanie
uszczegółowiony w programach (operacyjnych, rozwoju, wieloletnich) i politykach, zawierających
wachlarz działań na rzecz realizacji celów Strategii… Dobór odpowiednich instrumentów będzie
dokonany z uwzględnieniem specyficznych cech beneficjentów, w oparciu o zidentyfikowane cele.
ww
W tym kontekście warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden wymiar zagadnienia. Procesy uczenia z różną
szybkością zachodzą w poszczególnych regionach i sektorach. Regiony mają różny potencjał
rozwojowy, a poszczególne sektory z różną szybkością zmniejszają dystans technologiczny do liderów.
Wynika stąd wniosek, że poszczególne regiony i sektory w odmiennym tempie powinny przechodzić do
innowacyjnych strategii rozwoju technologicznego. Jest to argument za szerokim promowaniem
zarówno regionalnych, jak i sektorowych systemów innowacji w polityce innowacyjnej. Za tymi ostatnimi
przemawia także zróżnicowany sektorowo charakter wiedzy i przyczyn rynkowej i systemowej
zawodności rynku innowacji. Koegzystencja krajowych, regionalnych i sektorowych systemów innowacji
w polityce innowacyjnej znajduje swoje potwierdzenie w doświadczeniach międzynarodowych. Tym
bardziej, że system obejmuje nie tylko wąski krąg instytucji i organizacji włączonych w badania, rozwój
i komercjalizację innowacji technologicznych, lecz także: (i) wszystkie inne instytucje i organizacje, które
kształtują zakres, szybkość i efektywność procesu uczenia się; (ii) związki i relacje zachodzące między
uczestnikami systemu92. Reasumując, holistyczny charakter Strategii… nie wyklucza realizacji
programów uwzględniających specyfikę sektorową innowacji.
Realizacja wszystkich celów szczegółowych Strategii… odbywa się poprzez rzeczywiste wdrożenie
i podkreślenie czterech zasad horyzontalnych, tj. Kreowania wiedzy, Partnerskiej współpracy,
Efektywnej alokacji zasobów/gospodarowania w obiegu, Zarządzania strategicznego/
odpowiedzialnego przywództwa. Tylko pełna implementacja rekomendowanych zasad gwarantuje
efektywne prowadzenie polityki gospodarczej oraz właściwą priorytetyzację działań i przedsięwzięć
na niższych szczeblach wdrażania Strategii… .
92 A. Rogut, Piasecki B., Główne kierunki polskiej innowacyjności. Podstawowe czynniki warunkujące kreowanie
i powstawanie innowacji, Opracowanie na zlecenie Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej Ministerstwa Rozwoju
Regionalnego, Łódź, wrzesień 2010.
v.p
l
Dokumenty wdrażające Strategię... podlegać będą ocenie zgodności z celami Strategii…. Dodatkowo,
poddawane będą analizie pod kątem zgodności ze średniookresową strategią rozwoju kraju oraz
spełnienia warunków dotyczących struktury i podstawowych elementów, jakie powinny zawierać te
dokumenty, zgodnie ze znowelizowaną ustawą o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.
System wdrażania strategii powinien cechować się przejrzystością, a procedury powinny być
ograniczone do niezbędnego minimum. Ważne jest także, aby cechowała go względna stabilność.
.go
Obecnie największy katalog istniejących instrumentów wsparcia działalności innowacyjnej znajduje się
w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka, 2007–2013 (POIG). W ramach POIG
wspierane są przede wszystkim inwestycje, w wyniku których powstaną nowe lub znacząco ulepszone
produkty. Wsparcie udzielane jest głównie na inwestycje w zakresie innowacji produktowych oraz
procesowych. Biorąc pod uwagę horyzont czasowy Strategii… oraz przyjętą praktykę dłuższego terminu
wydatkowania środków z programów operacyjnych (n+2) działania przewidziane w POIG będą wciąż
realizowane (przynajmniej do połowy okresu obowiązywania Strategii…).
w.
rcl
Instrumenty wsparcia w ramach POIG są kierowane m.in. do przedsiębiorców, w tym MŚP, instytucji
wspierających powstawanie innowacyjnych przedsiębiorstw, a także instytucji otoczenia biznesu oraz
ich sieci. W ramach POIG wsparcie otrzymują projekty, które są innowacyjne co najmniej w skali kraju
lub na poziomie międzynarodowym. Wsparcie przewidziane w ramach POIG udzielane jest niezależnie
od sektora czy branży, której dotyczy (przy ograniczeniach wynikających z zakresu interwencji EFRR
oraz regulacji dotyczących pomocy publicznej). Innowacyjność na poziomie lokalnym lub regionalnym
jest również promowana i wspierana w Regionalnych Programach Operacyjnych i Programie
Operacyjnym Rozwój Polski Wschodniej (m.in. w ramach Osi priorytetowej I: Nowoczesna gospodarka).
Nowe programy operacyjne (w ramach perspektywy 2014–2020) częściowo będą dedykowane
obszarom podlegającym wsparciu w ramach SPO WKP oraz POIG. Będą jednak kierowane przede
wszystkim do przedsiębiorców, którzy zamierzają realizować innowacyjne projekty, związane
z badaniami i rozwojem, nowoczesnymi technologiami, inwestycjami o dużym znaczeniu dla gospodarki
lub wdrażaniem i stosowaniem technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Programy będą
obejmować bezpośrednie wsparcie dla przedsiębiorstw, instytucji otoczenia biznesu oraz jednostek
naukowych świadczących przedsiębiorstwom usługi o wysokiej jakości, a także wsparcie systemowe
zapewniające rozwój środowiska instytucjonalnego innowacyjnych przedsiębiorstw. Wspierane będą
działania z zakresu innowacyjności produktowej, procesowej, marketingowej i organizacyjnej, które
w sposób bezpośredni lub pośredni przyczyniają się do powstawania i rozwoju innowacyjnych
przedsiębiorstw.
ww
Jednocześnie, Ministerstwo Gospodarki finalizuje projekt pn. Foresight technologiczny przemysłu
w Polsce InSight 2030 (vide Ramka na str. 50–53). Celem badania jest weryfikacja potencjału
rozwojowego wskazanych sektorów i obszarów przemysłowych, identyfikacja konkurencyjnych
obszarów przemysłowych oraz kluczowych i niszowych technologii przyszłości. Wyniki foresightu będą
ukierunkowywały decyzje polityczne w zakresie finansowania obszarów i technologii o najwyższym
potencjale społeczno-ekonomicznym, w ramach perspektywy finansowej na lata 2014–2020. Wyniki
projektu będą pomocne także dla przedsiębiorców w ich procesach planowania strategicznego poprzez
wskazanie głównych trendów i kierunków zmian technologii w perspektywie średnio- i długookresowej.
Zarówno ten projekt foresight, jak i wszystkie pozostałe zostaną zintegrowane w planowanym do
realizacji przedsięwzięciu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pn. Narodowy Program Foresight –
wdrożenie wyników, które ma celu opracowanie systemu map i kierunków badań naukowych oraz
technologii a także podstaw krajowego systemu monitoringu wdrażania projektów foresight.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
W ramach systemu wdrażania strategii przeprowadzony zostanie kompleksowy przegląd polityki
wspierania przedsiębiorczości i innowacyjności wraz z ewaluacją istniejących instrumentów wsparcia
oraz z oceną efektywności działania instytucji wdrażających (takich jak: PARP, NCBiR, NCN, KFK,
BGK). W ramach przeglądu wskazane zostaną modyfikacje istniejących instrumentów oraz
przeanalizowane zostaną dobre praktyki z innych krajów wskazujące na możliwość wdrożenia do
polskiego systemu nowych instrumentów wspierających innowacyjność i przedsiębiorczość. Ponadto,
zaproponowane zostaną nowe instrumenty wsparcia wynikające z diagnozy społeczno-gospodarczej
i wyników przeprowadzonych ewaluacji. Efekty ww. przeglądu znajdą swoje odzwierciedlenie
w projektowanym Programie Rozwoju Przedsiębiorstw. Program będzie również stanowił podstawę przy
opracowywaniu programów operacyjnych na lata 2014–2020 w obszarze przedsiębiorczości
i innowacyjności, obejmując zarówno tworzenie przyjaznego otoczenia dla przedsiębiorstw, jak
i działania na rzecz wzrostu ich innowacyjności i konkurencyjności.
v.p
l
SYSTEM SPRAWOZDAWCZOŚCI, MONITOROWANIA I EWALUACJI
Realizacja Strategii... będzie monitorowana przez Ministra Gospodarki w oparciu o roczne
sprawozdania z realizacji oraz wskaźniki monitoringowe. Celem systemu monitorowania jest badanie
postępu ilościowego i jakościowego realizacji zapisów Strategii... w odniesieniu zarówno do celów
i strategicznych kierunków interwencji, jak również zasad horyzontalnych, istotnych na każdym etapie
wdrażania Strategii...
.go
Roczne sprawozdania będą opracowywane na podstawie informacji przekazanych przez ministrów
(współpracujących w tym zakresie również z zarządami województw) oraz kierowników urzędów
centralnych. Analizowana będzie przy tym sytuacja makroekonomiczna oraz wartości przyjętych
wskaźników. W sprawozdaniu zawarty będzie opis podjętych działań pod kątem ich zgodności ze
Strategią..., jak również ewentualnych problemów z jej wdrażaniem oraz rekomendacje na kolejny
okres. Ponadto sprawozdanie będzie zawierać ocenę wdrażania programów, polityk i innych
dokumentów wdrażających Strategię... (np. Program Rozwoju Przedsiębiorstw, Narodowy Program
Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej). W połowie okresu obowiązywania Strategii... (2015 i 2016 r.)
planuje się przeprowadzenie oceny śródokresowej. Zostaną w niej wykorzystane m.in. rekomendacje
pozyskane w poprzednich okresach sprawozdawczych. Formalną podstawą do aktualizacji Strategii (jak
również innych strategii zintegrowanych i programów) będzie m.in. Raport o rozwoju społecznogospodarczym, regionalnym i przestrzennym, przygotowywany przez Ministra Rozwoju Regionalnego.
w.
rcl
Integralnym elementem monitoringu Strategii... będzie baza wskaźników odnoszących się do celu
głównego, jak i poszczególnych celów szczegółowych. Wskaźniki będą pozyskiwane głównie ze źródeł
statystyki publicznej. W celu zapewnienia koncentracji na najważniejszych elementach oddziaływania
Strategii... wyodrębniono wskaźniki kluczowe i dodatkowe. W Strategii... zostały ujęte jedynie mierniki
kluczowe. Zostaną one odzwierciedlone w sprawozdaniach monitoringowych. Jednocześnie wskaźniki
te znajdą się w elektronicznej, powszechnie dostępnej bazie danych statystycznych, stworzonej dla
potrzeb monitorowania strategii i programów rozwojowych. Z kolei wskaźniki dodatkowe –
niepodlegające formalnemu reżimowi monitorowania – będą dobierane w zależności od potrzeb
i dostępności w momencie sporządzania sprawozdania. Należy jednak podkreślić, że w wielu
przypadkach wartości wskaźników za okres sprawozdawczy (również z listy wskaźników kluczowych)
nie będą dostępne w momencie opracowywania sprawozdania, co szczególnie odnosi się do statystyki
innowacyjności. W związku z tym ocena rzeczywistego postępu realizacji Strategii... będzie w dużym
stopniu bazować na jakościowej analizie postępów we wdrażaniu.
W monitoringu realizacji strategii będą wykorzystywane regionalne obserwatoria. Informacje
pochodzące z tych ośrodków będą pozyskiwane i przekazywane za pośrednictwem Ministra Rozwoju
Regionalnego/marszałków województw. Rezultaty ich prac mogą być również wykorzystywane do
redefiniowania realizowanych polityk.
ww
Zgodnie z wytycznymi w sprawie ewaluacji i analiz strategii zintegrowanych zawartymi
w średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju 2020, przewiduje się wyznaczenie podmiotu
odpowiedzialnego za koordynację całego procesu ewaluacji działań rozwojowych.
Wskaźniki monitorujące Strategię Innowacyjności i Efektywności Gospodarki
Wskaźnik
Wartość bazowa
Wartość docelowa
Nazwa
rok
2015
Źródło
danych
v.p
l
Lp.
2020
Cel Główny: Wysoce konkurencyjna gospodarka (innowacyjna i efektywna) oparta na
wiedzy i współpracy
Nakłady ogółem na
1 działalność B+R (%PKB)
0,74
0,93
1,7 GUS
(GERD)
2010
3
4
PL w grupie
krajów
Innovation
doganiających Union
Scoreboard
liderów
PL w grupie
umiarkowanych
b/z
2010 innowatorów
2010
.go
2
Pozycja Polski wśród krajów
UE pod względem
sumarycznego wskaźnika
innowacyjności
Pozycja Polski wśród krajów
UE pod względem
wskaźnika innowacyjności
Global Competitiveness
Report
22
19
15
Global
Competitiveness
Report
w.
rcl
Produktywność zasobów
0,42
0,45
0,5 Eurostat
2009
Cele szczegółowe
1. Dostosowanie otoczenia regulacyjnego i finansowego do potrzeb innowacyjnej i
efektywnej gospodarki
Udział wydatków
5 publicznych na B+R w PKB
0,54
0,6
0,9 GUS
(GOVERD+HERD)
2010
Udział wydatków
6 przedsiębiorstw na B+R w
0,2
0,33
0,8 GUS
PKB (BERD)
2010
Udział inwestycji venture
7 capital w przedsięwzięcia
0,034
0,1
0,2 IUS
jako % PKB
2010
Redukcja kosztów
regulacyjnych
8
(skumulowana wartość) jako
0
1
1,5 MG
% PKB
2010
ww
2. Stymulowanie innowacyjności poprzez wzrost efektywności wiedzy i pracy
Przedsiębiorstwa
wprowadzające innowacje
9
produktowe lub procesowe 200617,55
20,0
25,0
jako % ogólnej liczby MŚP
2008
Udział produktów wysokiej i
średnio-wysokiej techniki w
10
produkcji sprzedanej w
31,7
35
38
przemyśle (%)
2009
Udział przedsiębiorstw
przemysłowych MŚP
współpracujących w swej
11 działalności innowacyjnej w
inicjatywach klastrowych lub
innych sformalizowanych
14,05 16
20
formach współpracy
2010
Wydatki na technologie
informacyjne i
12
telekomunikacyjne jako %
6,3
8,5
9,0
PKB
2009
89
IUS
GUS
GUS
Eurostat/EITO
Energochłonność finalna
gospodarki (kgoe/EURO, w
0,24
cenach stałych z 2000 r.)
2010
4. Wzrost umiędzynarodowienia polskiej gospodarki
Udział eksportu wyrobów
14 wysokiej techniki w
5,7
eksporcie ogółem
2009
15 Napływ BIZ w mln EUR
13 646
2011
13
v.p
l
3. Wzrost efektywności wykorzystania zasobów naturalnych i surowców
0,2 0,2
6,5
> 10 000
GUS
8,0 GUS/NiT
> 10 000 NBP
ww
w.
rcl
.go
Definicje wskaźników
1. Suma nakładów wewnętrznych poniesionych w danym roku na działalność B+R przez
wszystkie jednostki prowadzące tę działalność w danym kraju, niezależnie od źródła
pochodzenia środków, a więc łącznie ze środkami uzyskanymi z zagranicy (eksport prac B+R),
nie obejmuje środków poniesionych na prace B+R wykonane za granicą (import prac B+R).
2. Klasyfikacja PL we wskazanej grupie.
3. Pozycja PL w rankingu.
4. Relacja produktu krajowego brutto (PKB) do krajowej konsumpcji materiałów (Domestic
material consumption – DMC), wyrażona w EUR/kg. Wzrost wartości wskaźnika w czasie
wskazuje na wzrost efektywności użytkowania zasobów w procesach gospodarczych. DMC jest
sumą wszystkich materiałów, które są bezpośrednio zużyte w procesach ekonomicznych na
potrzeby krajowej gospodarki. DMC obejmuje wykorzystane krajowe pozyskanie i import
(całkowita waga importowanych dóbr) minus eksport, wyrażone w jednostkach fizycznych
(całkowita waga eksportowanych dóbr).
5. Nakłady na działalność B+R w sektorach rządowym (GOVERD) oraz szkolnictwa wyższego
(HERD).
6. Nakłady na działalność B+R w sektorze przedsiębiorstw (BERD) jako % PKB.
7. Kapitał ryzyka wczesnych stadiów (early-stage VC) obejmujący tzw. kapitał zalążkowy (seed
capital) i kapitał początkowy (start-up capital) jako % PKB.
8. Wartość zredukowanych kosztów ponoszonych przez przedsiębiorstwa w związku
z przestrzeganiem regulacji w wyniku prac deregulacyjnych jako % PKB.
9. Przez Innowacje produktowe i procesowe należy rozumieć innowacje zdefiniowane w publikacji
Nauka i Technika 2009, zgodnie z definicjami z podręcznika Oslo.
10. Udział wyrobów wysokiej techniki i średnio wysokiej techniki – na podstawie listy OECD według
Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Handlu (SITC Rev. 4); lista zatwierdzona przez
Eurostat w kwietniu 2009 r. – w produkcji sprzedanej w przemyśle.
11. Przez inicjatywę klastrową należy rozumieć powiązania kooperacyjne zawiązane w sposób
formalny na podstawie listu intencyjnego, umowy stowarzyszeniowej lub umowy o utworzeniu
konsorcjum.
12. Wydatki na technologie informacyjne (sprzęt komputerowy, oprogramowanie) i technologie
telekomunikacyjne (sieci teleinformatyczne, sprzęt telefoniczny, aparatura radiowa, telewizyjna
lub sygnalizacyjna) w procentach PKB.
13. Relacja zużycia energii finalnej wyrażonej w kilogramach oleju ekwiwalentnego (kgoe) do PKB
(w przeliczeniu na 1 euro). Pomiar zużycia finalnego dokonuje się zgodnie z metodologią
stosowaną w bazie Odyssee.
14. Udział wyrobów wysokiej techniki – na podstawie listy OECD według Międzynarodowej
Standardowej Klasyfikacji Handlu (SITC Rev. 4); lista zatwierdzona przez Eurostat w kwietniu
2009 r. – w eksporcie ogółem.
15. Roczny napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) wyrażony w mln euro.
v.p
l
FINANSOWANIE
.go
Określeniu polityki innowacyjności powinna towarzyszyć rewizja jej finansowych instrumentów.
Efektywna polityka innowacyjna potrzebuje przede wszystkim sprawnych mechanizmów rynkowych, ale
równocześnie nie można zrezygnować z bezpośredniej interwencji publicznej. Najważniejsze jest
jednak określenie właściwych proporcji93 uwzględniających różny – w różnych rodzajach wiedzy –
poziom, w jakim dana wiedza ma (lub powinna mieć) bardziej charakter dobra publicznego (i wtedy
wymaga bezpośredniej interwencji), w jakim zaś dobra prywatnego (i wtedy wymaga głównie sprawnych
rynków). Pierwsza sfera w głównej mierze dotyczy działań i programów badawczych związanych
z innowacjami „radykalnymi” i społecznymi. Z kolei mechanizmy rynkowe i stymulacja kapitału
prywatnego powinny służyć rozwojowi np. innowacji przyrostowych. Powinny one również być
dominujące w fazach adaptacji i wdrożenia, choć i w tym obszarze niewykluczona jest interwencja
publiczna, obejmująca np. wczesny etap rozwoju technologicznego. Efektem podjętych działań będzie
wzrost efektywności publicznych nakładów na działalność badawczo-rozwojową, adaptację i wdrożenie
innowacji oraz wzrost wielkości prywatnych nakładów na działalność innowacyjną.
Realizacja celów Strategii… będzie finansowana z
− publicznych funduszy krajowych w ustalonym zakresie, tj. środków budżetu państwa oraz
państwowych funduszy celowych, środków budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz
innych środków jednostek oraz form organizacyjno-prawnych sektora finansów publicznych,
− publicznych środków wspólnotowych, a także z innych źródeł zagranicznych,
− środków prywatnych obejmujących również kredyty i pożyczki, także poręczone lub
gwarantowane przez uprawnione podmioty do udzielania poręczeń lub gwarancji.
w.
rcl
Całkowity budżet Strategii... finansowany ze środków publicznych na lata 2012–2020 został określony
w Średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju 2020, wyznaczającej ramy finansowe każdej z dziewięciu
zintegrowanych strategii rozwoju. Zgodnie z zapisami SRK 2020 wielkość publicznych środków
finansowych przeznaczonych w Strategii… na cele rozwojowe (wg klasyfikacji COFOG) oscyluje wokół
97,3 mld zł.94
Założenia przedstawione w dokumencie mają charakter kierunkowy, natomiast kwoty i źródła
finansowania zostaną bardziej precyzyjnie określone w dokumentach realizacyjnych, zwłaszcza
w Programie Rozwoju Przedsiębiorstw. Realizacja działań określonych w Strategii… będzie uzależniona
od możliwości finansowych budżetu państwa.
Wykres 2. Struktura budżetu Strategii... w podziale na cele szczegółowe*
Cel 4
10%
ww
Cel 3
5%
Cel 2
25%
Cel 1
60%
* szacunkowy udział procentowy środków przeznaczonych na realizację celu szczegółowego w całkowitej
wartości budżetu Strategii...
93 Zarówno zbyt mały, jak i zbyt duży poziom wsparcia publicznego zniechęca sektor prywatny do finansowania innowacji.
94 Strategia Rozwoju Kraju 2020. Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo – załącznik do
uchwały nr 157 Rady Ministrów z dnia 25 września 2012 r., str. 141.
v.p
l
Określenie źródeł i wysokości nakładów na realizację Strategii… w całym okresie realizacyjnym (do
roku 2020) jest obarczone znacznym czynnikiem niepewności. Trudności dotyczą przede wszystkim
wysokości kwot przeznaczonych na jej realizację po roku 2013.
.go
Środki UE pozostaną głównym źródłem finansowania wydatków przeznaczonych na realizację
Strategii..., przynajmniej w perspektywie do 2013 r. Na lata 2007–2013 Polska otrzymała alokację
w kwocie 67,3 mld euro, co czyni nasz kraj największym beneficjentem polityki spójności UE. W
ramach obecnej perspektywy finansowej cele Strategii... realizowane są głównie przez Program
Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, w którego realizację zaangażowano łącznie 10,18 mld euro
środków publicznych95 (w tym 8,65 mld euro wkładu EFRR). Częściowo cele Strategii... realizowane
będą przez Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, Program Operacyjny Kapitał Ludzki,
Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej (PO RPW), Regionalne Programy Operacyjne.
Dość istotnym źródłem realizacji celów Strategii... związanych ze wspieraniem rozwoju
technologicznego oraz B+R pozostanie, w perspektywie do 2013 r., 7. Program Ramowy w zakresie
badań i rozwoju technologicznego (7PR). Budżet programu wynosi 57 mld euro. Tym samym jest to
najważniejszy instrument finansowania i kształtowania badań naukowych na poziomie europejskim.
Do innych wspólnotowych środków budżetowych, które przyczynią się do realizacji celów Strategii...
w obecnej perspektywie finansowej należy zaliczyć Program Ramowy na rzecz konkurencyjności
i innowacji 2007–2013 (CIP), czy inicjatywy wspólnotowe ukierunkowane na poprawę dostępu do
finansowania, zwłaszcza JASMINE i JESSICA96.
w.
rcl
W przyszłej polityce spójności zostaną silnie odzwierciedlone priorytety UE zapisane w Strategii Europa
2020, a więc m.in. rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji, konkurencyjnej i bardziej przyjaznej
środowisku. Jednocześnie jest ona zobowiązaniem politycznym państw członkowskich do osiągnięcia
wymiernych celów, stąd będzie mieć istotne przełożenie na krajową politykę społeczno-gospodarczą.
Z punktu widzenia celów Strategii... i zapewnienia niezbędnego finansowania znaczenie ma zwłaszcza
zobowiązanie się Polski do zwiększenia do 2020 r. wydatków na B+R do 1,7% PKB.
W przypadku publicznych funduszy krajowych sytuację komplikuje strukturalny deficyt finansów
publicznych, na który nałożyły się efekty światowego kryzysu finansowego. Stan ten w sposób wyraźny
ogranicza swobodę w kształtowaniu polityki fiskalnej, istotnie utrudniając w krótkoterminowej
perspektywie poprawę relacji pomiędzy wydatkami prorozwojowymi a sztywnymi (prawnie
zdeterminowanymi). Ograniczenia te w praktyce nie powinny jednak w żaden sposób wpływać na
współfinansowanie programów realizowanych w ramach polityki spójności.
ww
Dla osiągnięcia celu głównego Strategii... bardzo ważna będzie koncentracja wydatków publicznych na
działaniach prorozwojowych. Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju za jedną z dźwigni rozwoju
uznaje długookresowy i stabilny wzrost gospodarczy, który ma zastać zapewniony m.in. przez
95 Alokacja POIG wzrosła (z ok. 9,7 mld euro) w wyniku podziału środków z Krajowej Rezerwy Wykonania oraz środków
z dostosowania technicznego.
96 JASMINE (Joint Action to Support Micro-finance institutions in Europe) – wspólne przedsięwzięcie KE, EBI i EFI na rzecz
wspierania instytucji mikrokredytowych w Europie. Przewiduje ona dostarczenie pomocy technicznej instytucjom
udzielającym mikrokredytów, aby pomóc im w uzyskaniu pozycji wiarygodnych pośredników finansowych i ułatwić dostęp do
kapitału.
JESSICA (Joint European Support for Sustainable Investment In City Areas) – wspólne przedsięwzięcie KE, EBI oraz Banku
Rozwoju Rady Europy (CEB), na rzecz wsparcia inwestycji służących zapewnieniu zrównoważonego rozwoju na obszarach
miejskich. Inicjatywa JESSICA jest instrumentem inżynierii finansowej, a jaj założeniem jest wykorzystanie części środków
z funduszy strukturalnych, w postaci zwrotnych inwestycji (pożyczki, gwarancje, wkłady kapitałowe) w projektach
dotyczących trwałego rozwoju obszarów miejskich.
v.p
l
równoważenie finansów publicznych, ograniczenie tempa przyrostu długu publicznego, czy
prorozwojową alokację w wydatkach publicznych. Działania te, zwłaszcza podjęcie w perspektywie do
2015 roku kierunkowych decyzji mających wpływ na długookresową stabilność finansów publicznych,
stwarza realne pole dla zwiększenia udziału wydatków prorozwojowych.
.go
Należy jednak mieć na uwadze, że interwencje w ramach Strategii… wywołają określone skutki
finansowe dla budżetu państwa. Wynika to z faktu konieczności stabilnego zwiększania nakładów na
badania i szkolnictwo wyższe w kolejnych latach. Wartość dodatkowych nakładów powiększa się, jeżeli
weźmie się także pod uwagę konieczność zapewnienia wkładu krajowego w finansowanie projektów,
które zostaną zgłoszone w latach po 2010 r. oraz w kolejnym okresie finansowania, do funduszy
strukturalnych Unii Europejskiej (przy założeniu, że znacząca, porównywana z dotychczasowymi
funduszami, część środków z UE będzie przeznaczana na finansowanie innowacyjności i badań
naukowych).
w.
rcl
Ważnymi podmiotami w sferze finansowania badań i rozwoju staną się w perspektywie Strategii…
Narodowe Centrum Nauki i Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Powołanie NCN i NCBiR,
posiadających znaczną autonomię w ustalaniu swojej polityki działania, ma służyć wyłączeniu
finansowania badań z kompetencji administracji rządowej i przekazaniu ich do niezależnych instytucji.
Obecny system organizacyjny zapewnia, że NCBiR będzie finansować projekty z zakresu obszarów
badawczych strategicznie ważnych dla rozwoju kraju i mających zastosowanie w gospodarce, a NCN
projekty z zakresu badań podstawowych. Główne zadania NCN to zarządzanie badaniami
podstawowymi i ich finansowanie (bottom-up approach) oraz finansowanie aparatury specjalnej
niezbędnej do realizacji projektów, stanowiącej uzupełnienie podstawowej infrastruktury badawczej
jednostek naukowych. Z kolei w przypadku NCBiR nastąpiło rozszerzenie katalogu jego „innych zadań”
o pobudzanie inwestowania przez przedsiębiorców w działalność badawczo-rozwojową oraz wspieranie
pozyskiwania przez jednostki naukowe środków pozabudżetowych na działalność naukową i badawczo-rozwojową, wspieranie rozwoju kadry naukowej, inicjowanie i realizacje, programów obejmujących
badania naukowe i prace rozwojowe oraz działania przygotowujące do wdrożenia wyników tych badań,
inicjowanie i realizacje programów obejmujących finansowanie badań stosowanych. W 2012 r. NCN
dysponuje budżetem (przychody) ok. 0,9 mld zł, zaś NCBiR ok. 1,5 mld zł. Na 2013 r. w budżecie tych
instytucji zaplanowano odpowiednio 899,5 mln zł oraz 1 704 mln zł.97
ww
Pojedyncze działania będą finansowane ze środków Funduszu Nauki i Technologii Polskiej. Wysokość
środków przeznaczonych z tego źródła na wspieranie badań naukowych oraz rozbudowa infrastruktury
badawczej nauki polskiej szacuje się w 2012 r. na 200 mln zł, w kolejnych dwóch latach po 100 mln zł.
Działania mające na celu prowadzenie badań naukowych oraz upowszechnianie, promocję oraz
popularyzację nauki znajdują się w kręgu zainteresowania wielu instytucji, co znajduje potwierdzenie
również w ich planach finansowych (wysokość ich wydatków dostosowana jest do skali działania). Do
takich należy m.in. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, który we wskazanym okresie na ten cel
wyda po 1 mln zł rocznie. Działania mające na celu rozwój nauki w konkretnych obszarach finansują też
m.in. ministrowie sprawiedliwości czy obrony narodowej. Działania kierowane do sektora turystyki,
mające na celu jego wsparcie i promocję, w dużej części będą finansowane ze środków Ministerstwa
Sportu i Turystyki oraz Polskiej Organizacji Turystycznej. W realizację Strategii… zaangażowane
zostaną również m.in. środki z budżetów ministrów środowiska, spraw zagranicznych, sprawiedliwości,
skarbu państwa, infrastruktury czy kultury i dziedzictwa narodowego – w przypadku działań
w obszarach pozostających w kompetencji danych ministrów (np. sądownictwo gospodarcze,
przekształcenia własnościowe) lub wsparcia inicjatyw przyczyniających się do osiągnięcia celu
97 W oparciu o projekt ustawy budżetowej na rok 2013 uchwalony przez Radę Ministrów w dniu 27 września 2012 r.,