PL
Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 maja 2013 r. w sprawie krajowego planu działania na rzecz ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin
Statutory Text (1 Articles)
Elektronicznie
podpisany przez
Grzegorz Paczowski
Data: 2013.06.18
13:36:19 +02'00'
MONITOR POLSKI
v.p
l
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 18 czerwca 2013 r.
Poz. 536
Obwieszczenie
Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1)
.go
z dnia 6 maja 2013 r.
w sprawie krajowego planu działania na rzecz ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków
ochrony roślin
Na podstawie art. 47 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz. U. poz. 455) ogłasza się krajowy
plan działania na rzecz ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin, stanowiący załącznik do
obwieszczenia.
ww
w.
rcl
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: wz. K. Plocke
1)
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje działem administracji rządowej – rolnictwo, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia
Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
(Dz. U. Nr 248, poz. 1486).
Rolnictwa i Rozwoju Wsi
z dnia............2013 r. (poz. .....)
–2–
Poz. 536
.go
v.p
l
Załącznik do obwieszczenia Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi z dnia 6 maja 2013 r. (poz. 536)
KRAJOWY PLAN DZIAŁANIA
na rzecz ograniczenia ryzyka związanego
ww
w.
rcl
ze stosowaniem środków ochrony roślin
WPROWADZENIE .............................................................................................................................. 5
v.p
l
ANALIZA I OCENA BIEŻĄCEGO STANU W OBSZARZE OBROTU I STOSOWANIA
ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN ...................................................................................................... 8
I.
WYBRANE INFORMACJE O POLSKIM ROLNICTWIE ................................................................................... 9
II.
KRAJOWE REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE OGRANICZANIA RYZYKA ZWIĄZANEGO ZE STOSOWANIEM
ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN, PRZYJĘTE PRZED WEJŚCIEM W ŻYCIE PRZEPISÓW IMPLEMENTUJĄCYCH
POSTANOWIENIA DYREKTYWY 2009/128/WE........................................................................................ 14
DZIAŁANIA NA RZECZ OGRANICZANIA RYZYKA ZWIĄZANEGO ZE STOSOWANIEM ŚRODKÓW OCHRONY
ROŚLIN, PODJĘTE PRZED WEJŚCIEM W ŻYCIE PRZEPISÓW IMPLEMENTUJĄCYCH POSTANOWIENIA
DYREKTYWY 2009/128/WE .................................................................................................................... 18
1. DZIAŁANIA REALIZOWANE W OBSZARZE OBROTU ŚRODKAMI OCHRONY ROŚLIN .................................... 18
Działanie 1. Wprowadzenie zmian w systemie dopuszczania środków ochrony roślin do obrotu ................ 18
Działanie 2. Prowadzenie systemu badań skuteczności środków ochrony roślin .......................................... 20
Działanie 3. Organizacja systemu szkoleń dla sprzedawców środków ochrony roślin .................................. 20
Działanie 4. Prowadzenie kontroli obrotu i konfekcjonowania środków ochrony roślin............................... 21
2. DZIAŁANIA REALIZOWANE W OBSZARZE STOSOWANIA ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN ............................ 23
Działanie 1. Upowszechnianie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin .............................................. 23
Zadanie 1. Upowszechnianie wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin ............................................. 23
Zadanie 2. Opracowanie i udostępnienie metodyk integrowanej ochrony poszczególnych upraw .......... 24
Zadanie 3. Prowadzenie systemu sygnalizacji agrofagów ......................................................................... 25
Zadanie 4. Udostępnienie systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin .......................................... 25
Zadanie 5. Rozwój i upowszechnianie ekologicznych metod ochrony roślin .............................................. 28
Zadanie 6. Upowszechnianie wyników oceny prowadzonej w ramach Porejestrowego Doświadczalnictwa
Odmianowego .......................................................................................................................... 28
Zadanie 7. Rozwój i upowszechnienie systemu Integrowanej Produkcji .................................................... 29
Zadanie 8. Prowadzenie doradztwa w ochronie roślin ............................................................................... 30
Działanie 2. Organizacja systemu szkoleń dla osób stosujących środki ochrony roślin w rolnictwie
i leśnictwie ................................................................................................................................ 31
Działanie 3. Prowadzenie systemu okresowych badań opryskiwaczy polowych i sadowniczych ............... 32
Działanie 4. Prowadzenie kontroli stosowania środków ochrony roślin...................................................... 32
Działanie 5. Zapewnienie ochrony uprawom małoobszarowym ................................................................. 34
Działanie 6. Gromadzenie i analiza danych statystycznych związanych ze stosowaniem środków ochrony
roślin ......................................................................................................................................... 34
Zadanie 1. Prowadzenie badań statystycznych sprzedaży środków ochrony roślin ................................... 35
Zadanie 2. Prowadzenie badań statystycznych zużycia środków ochrony roślin ....................................... 36
Działanie 7. Gromadzenie i analiza wyników kontroli i monitoringów związanych ze stosowaniem
środków ochrony roślin ............................................................................................................ 37
Zadanie 1. Kontrola skażenia żywności pochodzenia roślinnego środkami ochrony roślin ........................ 38
Zadanie 2. Kontrola skażenia pasz środkami ochrony roślin ...................................................................... 38
Zadanie 3. Kontrola skażenia żywności pochodzenia zwierzęcego środkami ochrony roślin ..................... 39
Zadanie 4. Monitoring wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi .......................................................... 40
Zadanie 5. Monitoring wód powierzchniowych, podziemnych i osadów dennych ..................................... 41
Działanie 8. Promowanie dobrych praktyk bezpiecznego stosowania środków ochrony roślin.................. 45
Działanie 9. Organizowanie i wykorzystanie badań naukowych na rzecz integrowanej ochrony roślin
oraz ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin..................... 46
ww
w.
rcl
.go
III.
IV. NOWE REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE OGRANICZANIA RYZYKA ZWIĄZANEGO ZE STOSOWANIEM
ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN ................................................................................................................ 47
v.p
l
CELE I DZIAŁANIA NA RZECZ OGRANICZANIA RYZYKA ZWIĄZANEGO
ZE STOSOWANIEM ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN.............................................................. 49
GŁÓWNE CELE KRAJOWEGO PLANU DZIAŁANIA ..................................................................................... 50
II.
DZIAŁANIA OGRANICZAJĄCE RYZYKO ZWIĄZANE ZE STOSOWANIEM ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN DLA
ZDROWIA LUDZI, ZWIERZĄT ORAZ DLA ŚRODOWISKA ........................................................................... 52
Działanie 1. Upowszechnianie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin* .............................................. 52
Zadanie 1. Upowszechnianie wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin* ........................................... 55
Zadanie 2. Opracowanie, aktualizacja i udostępnienie metodyk integrowanej ochrony poszczególnych
upraw*...................................................................................................................................... 56
Zadanie 3. Modyfikacja systemu sygnalizacji agrofagów* ........................................................................ 57
Zadanie 4. Udostępnienie systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin* ........................................ 58
Zadanie 5. Utworzenie i utrzymanie platformy internetowej poświęconej integrowanej ochronie
roślin** ..................................................................................................................................... 58
Zadanie 6. Upowszechnianie wyników oceny prowadzonej w ramach Porejestrowego Doświadczalnictwa
Odmianowego* ........................................................................................................................ 59
Zadanie 7. Upowszechnianie systemu integrowanej produkcji roślin* ...................................................... 59
Zadanie 8. Rozwój profesjonalnego doradztwa w ochronie roślin* ........................................................... 60
Działanie 2. Modyfikacja systemu szkoleń dla profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin,
osób dokonujących sprzedaży tych środków oraz doradców*................................................. 61
Działanie 3. Modyfikacja systemu badań stanu technicznego sprzętu przeznaczonego do stosowania
środków ochrony roślin* .......................................................................................................... 63
Działanie 4. Podnoszenie świadomości społeczeństwa w zakresie środków ochrony roślin** .................. 65
Działanie 5. Zapewnienie ochrony uprawom małoobszarowym* ............................................................... 66
Działanie 6. Zapewnienie efektywnego nadzoru nad obrotem i stosowaniem środków ochrony roślin* .. 67
Działanie 7. Analiza ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin* .................................... 70
Zadanie 1. Zbieranie i analiza danych uzyskanych w trakcie działań kontrolnych, badań statystycznych
dotyczących obrotu i stosowania środków ochrony roślin oraz systemów monitorowania
zjawisk związanych ze środkami ochrony roślin** ................................................................... 71
Zadanie 2. Opracowanie wskaźników oraz analiza ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony
roślin* ....................................................................................................................................... 71
Zadanie 3. Utworzenie systemu zbierania informacji o zatruciach ludzi środkami ochrony roślin** ........ 72
Zadanie 4. Utworzenie systemu zbierania informacji o zatruciach pszczół środkami ochrony roślin** .... 72
Zadanie 5. Nadzór nad środkami ochrony roślin zawierającymi substancje czynne, które powinny być
objęte szczególnym monitoringiem* ........................................................................................ 73
Działanie 8. Promowanie dobrych praktyk bezpiecznego stosowania środków ochrony roślin*.................. 73
Działanie 9. Wykorzystanie badań naukowych na rzecz integrowanej ochrony roślin oraz ograniczania
ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin* ................................................ 75
w.
rcl
.go
I.
PODSUMOWANIE ........................................................................................................................... 76
ww
ZGODNOŚĆ KRAJOWEGO PLANU DZIAŁANIA ZE STRATEGIĄ ROZWOJU KRAJU
I CELAMI STRATEGICZNYMI PAŃSTWA ................................................................................. 79
.go
v.p
l
Monitor Polski
ww
w.
rcl
WPROWADZENIE
Krajowy plan działania na rzecz ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków
v.p
l
ochrony roślin stanowi wykonanie zobowiązań wynikających z postanowień dyrektywy Parlamentu
Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającej ramy
wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów (Dz. Urz. UE L 309
z 24.11.2009, str. 71).
Dyrektywa 2009/128/WE reguluje na poziomie Unii Europejskiej zasady prowadzenia obrotu oraz
stosowania środków ochrony roślin, w celu ograniczenia zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla
środowiska naturalnego, stwarzanych przez te preparaty.
Do czasu przyjęcia dyrektywy 2009/128/WE przepisy prawa Unii Europejskiej nie obejmowały
szczegółowych zasad stosowania środków ochrony roślin, pozostawiając w tym zakresie znaczną
.go
swobodę poszczególnym państwom członkowskim Unii Europejskiej. Wspólnotowe regulacje prawne
dotyczące środków ochrony roślin koncentrowały się na ich wprowadzaniu do obrotu oraz badaniu
żywności pod kątem obecności pozostałości substancji czynnych, stosowanych w tych środkach.
Niemniej jednak w wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej, w tym także w Polsce,
wprowadzono krajowe rozwiązania prawne, jak również działania pozalegislacyjne, ograniczające
ryzyko związane ze stosowaniem środków ochrony roślin – zasady obrotu i stosowania środków
ochrony roślin w Polsce zostały uregulowane przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie
1)
roślin (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 849, z późn. zm. ).
Niezależnie od działań podejmowanych przez poszczególne państwa członkowskie Unii
w.
rcl
Europejskiej w celu ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin, z uwagi
na wagę zagrożeń stwarzanych przez te środki dla zdrowia ludzi oraz dla środowiska naturalnego,
a także
dostrzegając
potrzebę
ograniczenia
stosowania
tych
środków,
obszar
ten
został
zharmonizowany przepisami prawa Unii Europejskiej, m.in. postanowieniami dyrektywy 2009/128/WE.
Zgodnie z art. 4 dyrektywy 2009/128/WE poszczególne państwa członkowskie Unii Europejskiej
zostały zobligowane do przyjęcia i przekazania Komisji Europejskiej i innym państwom członkowskim
Unii Europejskiej krajowych planów działania służących ograniczeniu ryzyka związanego ze
stosowaniem środków ochrony roślin. Plany te powinny określać cele ilościowe w zakresie
ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin, środki służące realizacji
tych celów oraz harmonogramy ich realizacji.
W krajowych planach działania państwa członkowskie Unii Europejskiej powinny także opisać,
w jaki sposób będą wdrażały postanowienia art. 5–15 dyrektywy 2009/128/WE, dotyczące
ww
w szczególności
1) ustanowienia systemu szkoleń dla profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin,
dystrybutorów tych preparatów oraz doradców świadczących usługi w zakresie ochrony roślin;
2) podnoszenia świadomości ogółu społeczeństwa odnośnie środków ochrony roślin;
3) zapewnienia nadzoru nad stanem technicznym sprzętu przeznaczonego do stosowania środków
ochrony roślin, będącego w użytkowaniu;
4) ochrony środowiska wodnego i wody pitnej przed skażeniem środkami ochrony roślin;
5) ograniczenia stosowania środków ochrony roślin lub zagrożeń wynikających z ich stosowania
v.p
l
na obszarach dostępnych dla szczególnie wrażliwych grup ludności oraz na obszarach cennych
przyrodniczo;
6) wdrożenia zasad integrowanej ochrony roślin przez profesjonalnych użytkowników środków
ochrony roślin;
7) monitorowania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin.
Podstawę prawną do ogłoszenia krajowego planu działania stanowią przepisy art. 47 ustawy
z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz. U. poz. 455). Zgodnie z przepisami ustawy plan
ten określa
1) cele, jakie należy osiągnąć w zakresie ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków
.go
ochrony roślin dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska, w tym przestrzegania wymagań
integrowanej ochrony roślin przez użytkowników profesjonalnych, upowszechniania stosowania
metod niechemicznych oraz ograniczania zależności produkcji roślinnej od stosowania
chemicznych środków ochrony roślin, a także upowszechniania wiedzy dotyczącej bezpiecznego
stosowania środków ochrony roślin;
2) harmonogram osiągania celów, o których mowa w pkt 1;
3) działania, jakie powinny być podejmowane w celu osiągania celów, o których mowa w pkt 1;
4) podmioty odpowiedzialne za monitorowanie osiągania celów, o których mowa w pkt 1, oraz
sposób tego monitorowania;
w.
rcl
5) wskaźniki służące do oceny ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin dla
zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska, w tym dotyczące zużycia środków ochrony roślin,
i sposób udostępniania wyników oceny tego ryzyka opinii publicznej.
Stosownie do przepisów art. 47 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin, krajowy
plan działania, a także wszystkie jego zmiany, opracowuje minister właściwy do spraw rolnictwa,
po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw zdrowia oraz ministra właściwego do spraw
środowiska, a także zapewnieniu udziału społeczeństwa w opracowywaniu tego dokumentu.
Zgodnie z przepisami art. 47 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin
krajowy plan działania podlega ogłoszeniu, w drodze obwieszczenia, ministra właściwego do spraw
rolnictwa w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Jednocześnie, minister
właściwy do spraw rolnictwa przekazuje krajowy plan działania Komisji Europejskiej i innym państwom
członkowskim Unii Europejskiej.
ww
Organem odpowiedzialnym za prowadzenie monitorowania osiągania celów krajowego planu
działania jest minister właściwy do spraw rolnictwa, który dokonuje także przeglądu krajowego planu
działania w odstępach czasu nie dłuższych niż 5 lat i w przypadku niezrealizowania lub zagrożenia
niezrealizowania jego celów, dokonuje odpowiednich zmian tego dokumentu.
Określone w niniejszym dokumencie cele i działania zmierzające do zmniejszania ryzyka
związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin oraz zależności produkcji rolnej od ich
stosowania wynikają ze specyfiki i uwarunkowań polskiego rolnictwa oraz analizy podjętych
dotychczas działań w tym obszarze, przy czym szczególnej analizie poddany został obszar związany
z bezpieczeństwem żywności.
.go
v.p
l
Monitor Polski
ANALIZA I OCENA BIEŻĄCEGO STANU
W OBSZARZE OBROTU
I STOSOWANIA ŚRODKÓW OCHRONY
ww
w.
rcl
ROŚLIN
I.
Poz. 536
WYBRANE INFORMACJE O POLSKIM ROLNICTWIE
2
38,1 mln osób.
v.p
l
Polska jest krajem w Europie Środkowej o powierzchni 312,7 tys. km i liczbie ludności
Od dnia 1 maja 2004 r. Polska jest członkiem Unii Europejskiej, zajmując wśród 27 krajów
6 miejsce pod względem liczby ludności ogółem i pierwsze pod względem liczby ludności rolniczej
oraz drugie miejsce (po Rumunii) pod względem liczby gospodarstw rolnych – 2,3 mln. Pracujący
w rolnictwie, łowiectwie, leśnictwie oraz rybactwie 2,5 – krotnie przekraczają procentowy udział
pracujących w tych sektorach w UE-27 (odpowiednio – 14,7% i 5,8%). Polska zajmuje 7,1% ogólnej
powierzchni krajów Unii granicząc z 7 krajami, w tym 4 członkami UE (Niemcy, Czechy, Słowacja
.go
i Litwa) i 3 spoza Unii (Rosja, Białoruś, Ukraina).
Polska charakteryzuje się dużą różnorodnością przyrodniczo-środowiskową. Szczególną ochroną
objęte są parki narodowe zajmujące ponad 314,5 tys. ha, rezerwaty przyrody w liczbie 1469
o powierzchni ponad 164 tys. ha, parki krajobrazowe zajmujące powierzchnię blisko 2 607 tys. ha
i pomniki przyrody w liczbie 36 tysięcy. Udział gruntów leśnych w ogólnej powierzchni lądowej kraju
przekracza 30%.
Ponad 75% terytorium kraju położone jest poniżej 200 m n.p.m., a tylko niespełna 3% powyżej
500 m n.p.m. Klimat w Polsce charakteryzuje się dużymi wahaniami w długości poszczególnych pór
o
o
roku. W ostatnich 3 latach średnia temperatura powietrza wahała się od 8,6 C do 9,4 C, a suma
w.
rcl
opadów w przedziale 609 mm do 717 mm. Opady atmosferyczne są głównym źródłem zasobów
wodnych i charakteryzują się dużymi wahaniami w latach, miesiącach i regionach. W rezultacie
występują obszary suszy i podtopienia, a nawet powodzie.
W ogólnej powierzchni Polski wynoszącej 31,3 mln ha, powierzchnia użytków rolnych wynosi
15,5 mln ha, stanowiąc 49,6% ogólnej powierzchni kraju. Powierzchnia użytków rolnych będących
w dobrej kulturze wynosiła w roku 2010 14,6 mln ha i stanowiła 94,2 % ogólnej powierzchni użytków
rolnych.
Jakość użytków w Polsce jest niska, niższa niż średnia w Unii Europejskiej. Duży udział gleb
słabych i zakwaszonych zmniejsza rolniczą przydatność użytków rolnych. Udział gleb lekkich,
charakteryzujących się w Polsce wysoką piaszczystością, jest w Polsce dwukrotnie większy niż
średnio w UE; w Polsce wynosi 60,8%, a w UE – 31,8%. Wskaźnik bonitacji gleb będący ilorazem
hektarów przeliczeniowych do fizycznych użytków rolnych wynosi w Polsce 0,82. Niekorzystne
ww
warunki glebowe i nakładające się gorsze warunki klimatyczne znajdują odzwierciedlenie w niższej
produktywności ziemi w porównaniu do średniej z UE.
Rolnictwo polskie charakteryzuje się dużym rozdrobnieniem – według wyników powszechnego
spisu rolnego przeprowadzonego przez Główny Urząd Statystyczny w 2010 r. średnia wielkość
gospodarstwa rolnego wyniosła 6,81 ha użytków rolnych (średnia powierzchnia gospodarstwa
z działalnością rolniczą – 7,95 ha). Utrzymuje się zróżnicowanie regionalne struktury gospodarstw
rolnych, gdzie województwa południowo-wschodnie charakteryzują się dużą liczbą drobnych
w.
rcl
.go
największe obszarowo (Rysunek 1 i Wykres 1).
v.p
l
gospodarstw rolnych, podczas gdy w województwach północnych występują gospodarstwa
Rysunek 1. Średnia powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwach rolnych prowadzących działalność rolniczą
ww
o powierzchni powyżej 1 ha użytków rolnych (Główny Urząd Statystyczny 2011 r.).
Wykres 1. Liczba gospodarstw rolnych i powierzchnia użytków rolnych według grup obszarowych użytków
rolnych (Główny Urząd Statystyczny 2011 r.).
Jednocześnie, zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego z Powszechnego Spisu
v.p
l
Rolnego w 2010 r., 1,9 mln gospodarstw w 2010 r. prowadziło działalność rolniczą. Jednocześnie
38,3 % ogółu gospodarstw indywidualnych (Powszechny Spis Rolny w 2010 r.) produkuje wyłącznie
lub głównie na własne potrzeby, ograniczając wydatki na zakup żywności i koszty utrzymania rodziny.
Wielu użytkowników ogranicza produkcję rolniczą, czy wręcz rezygnuje z jej prowadzenia.
Gospodarstwa te o relatywnie niewielkim areale prowadzą produkcję metodami tradycyjnymi, przy
niskim nawożeniu mineralnym i zużyciu środków ochrony roślin, a także pasz przemysłowych
w żywieniu zwierząt gospodarskich, zwłaszcza bydła. Można tu wskazać na trend prowadzenia
produkcji zdrowej żywności o wysokiej jakości z wykorzystaniem tradycyjnych receptur i metod
przyjaznych dla środowiska. Mimo tego, a także faktu występowania przewagi gleb o niskiej
przydatności rolniczej, Polska jest znaczącym w świecie i Europie producentem produktów rolnych,
.go
ogrodniczych i pochodzenia zwierzęcego.
Dane opublikowane przez Główny Urząd Statystyczny z Powszechnego Spisu Rolnego
w 2010 r. wskazują na istotne zmiany w strukturze zasiewów (patrz Wykres 2) w porównaniu do
2002 r., gdzie znacząco zmniejszyła się powierzchnia uprawy zbóż ogółem z 8,3 mln ha do 7,6 mln
ha, ziemniaków z 0,8 mln ha do niespełna 0,4 mln ha (o 51,8%), buraków cukrowych z 0,3 mln ha
do 0,2 mln ha (o 31,9%). Wzrosła natomiast powierzchnia uprawy rzepaku i rzepiku w porównaniu
do powierzchni zasiewów odnotowanej w spisie z 2002 r. z 0,4 mln ha do ponad 0,9 mln ha
(o 115,5%) oraz powierzchni upraw pastewnych z 0,6 mln ha do 0,9 mln ha (o 60,1%), a także
w.
rcl
nastąpił wzrost powierzchni grupy upraw zaliczanych do pozostałych na zbliżonym poziomie. Ponadto
zwiększył się udziału powierzchni sadów w ogólnej powierzchni użytków rolnych z 1,6% do 2,4%,
tj. o 0,8 punktu procentowego, a także nastąpił wzrost powierzchni specjalistycznych gospodarstw
sadowniczych do 374 tys. ha (o 38,1%), w tym wzrost powierzchni sadów w gospodarstwach
ww
użytkujących powyżej 1 ha użytków rolnych do 364 tys. ha (o 44,1%).
Wykres 2. Użytkowanie gruntów rolnych w dobrej kulturze w 2010 r. w % [100%=14,6 mln ha]
W 2010 r. globalna produkcja rolnicza w cenach bieżących osiągnęła wartość 84,5 mld zł i była
v.p
l
o 5,7% większa niż w 2009 r. Produkcja roślinna osiągnęła poziom 44,9 mld i była wyższa o 7,2% niż
w roku poprzednim, a produkcja zwierzęca w wysokości 39,6 mld zł była wyższa o 4,1%. Porównując
dane,
opublikowane
przez
Główny
Urząd
Statystyczny,
dotyczące
produkcji
rolniczej
w Unii Europejskiej w 2010 r., zaobserwować można duże zróżnicowanie wśród krajów do niej
należących. Przyjmując wartość poziomu produkcji roślinnej, jak również zwierzęcej wszystkich krajów
UE za 100%, można dokonać porównania Polski z wybranymi krajami. Największy udział w produkcji
rolniczej UE stanowi Francja - wynosi on 19,9% dla produkcji roślinnej i 16,3% dla produkcji
zwierzęcej, najmniejszy zaś Malta, której udział w produkcji UE rolniczej nie przekracza 0,1%. Udział
produkcji roślinnej Niemiec kształtuje się na poziomie 11,6%, a zwierzęcej 15,2%. Natomiast udział
polskiej produkcji roślinnej w odniesieniu do UE-27 stanowi 5,2%, a produkcji zwierzęcej 6,4%.
Europejskiej.
.go
Z takim poziomem produkcji rolniczej Polska zajmuje 7 miejsce wśród 27 krajów należących do Unii
Porównując dane Eurostat dotyczące poniesionych nakładów w 2005 r. na nawożenie i ochronę
roślin, zauważyć można, iż Polska jest jednym z nielicznych krajów należących do Unii Europejskiej,
w których nakłady te kształtują się na niskim poziomie. Przykładowo w Belgii na nawożenie
przeznaczono
156
€/ha,
w
Holandii
126
€/ha,
we
Francji
92
€/ha,
a
w
Niemczech
i Włoszech ok. 75 €/ha. Natomiast w Polsce nakłady finansowe na nawożenie wynosiły 40 €/ha.
Największe wydatki na ochronę roślin poniosła Holandia (275 €/ha), następnie Belgia ok. 218 €/ha,
w.
rcl
Francja i Niemcy ok. 135 €/ha, natomiast Włochy 65 €/ha. W Polsce nakłady na ochronę roślin
w 2005 r. kształtowały się na poziomie 28 €/ha.
Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, że na tle wysoko rozwiniętych krajów UE,
w Polsce następuje stały wzrost wydajności i efektywności produkcji rolniczej z uwzględnieniem jako
priorytetu zrównoważonego rozwoju. Sprzyjają temu m.in. środki pochodzące z funduszy
strukturalnych przeznaczane na instrumenty mające na celu wsparcie finansowe dotyczące poprawy
konkurencyjności gospodarstw rolnych poprzez modernizację technicznej infrastruktury produkcyjnej,
dostosowanie profilu, skali i jakości produkcji do potrzeb rynku, poprawę bezpieczeństwa żywności,
poprawę warunków utrzymania zwierząt, ochrony środowiska lub bezpieczeństwa pracy. Ponadto
dzięki wdrożeniu m.in. zasad cross-compliance wzrasta także poziom kultury rolnej. Dlatego też
w dalszym ciągu należy spodziewać się wzrostu w Polsce zużycia środków do produkcji rolnej, w tym
także ogólnego poziomu zużycia środków ochrony roślin, jednakże z uwzględnieniem jako priorytetu
ww
ich zrównoważonego stosowania.
Rozwój produkcji rolnej i gospodarki żywnościowej w Polsce począwszy od lat 50 nieodłącznie
związany jest ze stosowaniem środków ochrony roślin. Należy jednak podkreślić, że w dalszym ciągu
ich wykorzystanie kształtuje się na dużo niższym poziomie niż w innych państwach Unii Europejskiej
o wysoko rozwiniętym rolnictwie. Niezależnie do ogólnego niskiego zużycia pestycydów, w ostatnich
dwóch dekadach podjęto szereg działań zmierzających do ograniczania ryzyka związanego
ze stosowaniem środków ochrony roślin w szczególności poprzez regulacje prawne. Poza działaniami
legislacyjnymi, w Polsce podejmowane są także inicjatywy przez jednostki spoza administracji, mające
na celu podnoszenie świadomości producentów rolnych odnośnie prawidłowego stosowania środków
v.p
l
ochrony roślin. Przykładem mogą być prowadzone przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach
w ramach projektu TOPPS (Training the Operators to prevent Pollution from Point Sources) działania
na rzecz ograniczenia skażeń miejscowych i zanieczyszczenia wód środkami ochrony roślin.
Naczelnym zadaniem projektu TOPPS jest opracowanie Kodeksu Dobrej Praktyki Organizacji
Ochrony Roślin oraz upowszechnianie jego zasad poprzez służby doradcze, szkolenia i demonstracje,
w sposób skoordynowany w skali europejskiej. Działania w ramach projektu TOPPS prowadzone
są z udziałem Ośrodków Doradztwa Rolniczego, z wykorzystaniem różnorodnych materiałów
szkoleniowych, obejmujących broszury, ulotki, prezentacje multimedialne, filmy. Obecnie prowadzony
projekt TOPPS-PROWADIS rozszerza zakres działalności szkoleniowo-demonstracyjnej także
o tematykę związaną z redukcją skażeń rozproszonych (znoszenie i spływ środków ochrony roślin
.go
z pól do wód). Działania te są ukierunkowane na podnoszenie świadomości użytkowników środków
ochrony roślin na rzecz wdrażania zasad określonych w dyrektywie 2009/128/WE. Rozwiązania
prawne, jak i działania realizowane przez administrację państwową oraz współpracujące jednostki
ww
w.
rcl
organizacyjne, zostały przedstawione w kolejnych rozdziałach niniejszego dokumentu.
1.
2.
3.
4.
5.
Źródła danych
Rolnictwo i Gospodarka Żywnościowa w Polsce – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa 2011 r.
Powszechny Spis Rolny 2010 - ”Uprawy rolne i wybrane elementy metod produkcji roślinnej” – Główny Urząd
Statystyczny 2012 r.
Powszechny Spis Rolny 2010 - ”Użytkowanie gruntów” – Główny Urząd Statystyczny 2011 r.
Polska w Unii Europejskiej, Główny Urząd Statystyczny 2011 r.
Agricultural Statistics – Main Results 2006-2007, Eurostat 2008 edition.
KRAJOWE REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE OGRANICZANIA RYZYKA
ZWIĄZANEGO
ZE
STOSOWANIEM
ŚRODKÓW
OCHRONY
ROŚLIN,
v.p
l
II.
– 14 –
PRZYJĘTE PRZED WEJŚCIEM W ŻYCIE PRZEPISÓW IMPLEMENTUJĄCYCH
POSTANOWIENIA DYREKTYWY 2009/128/WE
Znaczna część obowiązków nakładanych na Polskę postanowieniami dyrektywy 2009/128/WE
jest realizowana poprzez działania wynikające z rozwiązań prawnych ujętych początkowo w ustawie
2)
z dnia 12 lipca 1995 r. o ochronie roślin uprawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1398, z późn. zm. ),
a następnie w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin. Powyższe akty prawne umożliwiły
.go
1) utworzenie systemu obligatoryjnych, okresowych badań sprawności technicznej opryskiwaczy
ciągnikowych i samobieżnych polowych i sadowniczych;
2) utworzenie systemu obligatoryjnych, okresowych szkoleń dla osób stosujących środki ochrony
roślin w rolnictwie i w leśnictwie;
3) utworzenie systemu obligatoryjnych, okresowych szkoleń dla osób mających kontakt ze środkami
ochrony
roślin,
w
ramach
wykonywania
obowiązków
związanych
z
obrotem
lub
konfekcjonowaniem tych środków;
4) nałożenie na posiadaczy gruntów lub obiektów magazynowych, w których prowadzone są zabiegi
w.
rcl
środkami ochrony roślin, obowiązku prowadzenia ewidencji zabiegów ochrony roślin;
5) określenie minimalnych odległości od określonych miejsc lub obiektów, w których można
stosować środki ochrony roślin (dróg, stref ochronnych ujęć wody, wód powierzchniowych, pasiek,
rezerwatów przyrody);
6) określenie warunków atmosferycznych, w jakich można wykonywać zabiegi środkami ochrony
roślin,
z uwzględnieniem
zabiegów
wykonywanych
przy
użyciu
sprzętu
agrolotniczego
przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin;
7) wprowadzenie obowiązku
uzyskania
wpisu do
rejestru działalności regulowanej
przez
przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie obrotu lub konfekcjonowania środków
ochrony roślin;
8) określenie zasad stosowania środków ochrony roślin sprzętem agrolotniczym, w tym
wprowadzenie zakazu stosowania takim sprzętem środków chwastobójczych, desykantów
i środków ochrony roślin szczególnie szkodliwych dla zdrowia ludzi;
ww
9) utworzenie systemu kontroli obrotu i stosowania środków ochrony roślin, obejmującego
m.in. badanie pozostałości środków ochrony roślin w płodach rolnych oraz jakości tych środków
znajdujących się w obrocie;
10) utworzenie systemu monitorowania zużycia środków ochrony roślin.
Rozwiązania prawne, ograniczające ryzyko związane ze stosowaniem środków ochrony roślin,
zostały zawarte także w innych aktach prawych z zakresu ochrony środowiska oraz zdrowia ludzi
i zwierząt.
3)
Przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145, z późn. zm. )
v.p
l
1) umożliwiają wprowadzenie zakazu lub ograniczanie stosowania na terenach ochrony pośredniej
ujęć wody nawozów i środków ochrony roślin, które mogą zmniejszyć przydatność ujmowanej
wody lub wydajność ujęcia wody;
2) nakazują
a) określenie przez ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw środowiska, wykazu substancji priorytetowych (substancji
stanowiących szczególnie zagrożenie dla środowiska wodnego, których eliminacja powinna
być priorytetem w polityce ochrony wód), uwzględniając przepisy prawa Unii Europejskiej
dotyczące substancji priorytetowych w dziedzinie polityki wodnej,
.go
b) oczyszczanie ścieków wprowadzanych do wód lub ziemi w takim stopniu, aby nie zawierały
dwuchloro-dwufenylo-trójchloroetanu
polichlorowanych
trifenyli
(DDT),
(PCT),
aldryny,
polichlorowanych
dieldryny,
bifenyli
endryny,
(PCB),
izodryny,
heksachlorocykloheksanu (HCH);
3) zakazują
a) na terenach ochrony bezpośredniej ujęć wód podziemnych i powierzchniowych, użytkowania
gruntów do celów niezwiązanych z eksploatacją ujęcia wody,
b) pobierania z wód powierzchniowych wody bezpośrednio do opryskiwaczy rolniczych oraz
mycia ich w tych wodach.
w.
rcl
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220,
4)
z późn. zm. ) zabrania stosowania chemicznych i biologicznych środków ochrony roślin oraz
nawozów na terenach parków narodowych oraz rezerwatów przyrody.
Przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach
ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 651 i 742) zabraniają
prowadzenia działalności rolniczej, w tym stosowania środków ochrony roślin w celach rolniczych,
w strefie "A" ochrony uzdrowiskowej.
Ponadto, wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
5)
(Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm. ) rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
z dnia 24 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy stosowaniu
i magazynowaniu środków ochrony roślin oraz nawozów mineralnych i organiczno-mineralnych
(Dz. U. Nr 99, poz. 896 oraz z 2005 r. Nr 88, poz. 752) określa zasady bezpiecznego stosowania oraz
ww
magazynowania środków ochrony roślin, w tym
1) wymagania, jakie powinni spełniać pracownicy podejmujący prace związane ze stosowaniem
i magazynowaniem środków ochrony roślin;
2) wymagania techniczne dla magazynów, w których środki te są przechowywane;
3) sposób postępowania z niezużytymi środkami ochrony roślin i nawozami, cieczami roboczymi
oraz z pustymi opakowaniami;
4) sposób mycia oraz czyszczenia pojazdów i sprzętu po zakończonej pracy.
Na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r.
v.p
l
w sprawie podstawy programowej kształcenia w zawodach (Dz. U. z 2012 r. poz. 184) umiejętność
doboru metod i środków ochrony roślin zgodnie z zasadami integrowanej ochrony roślin jest
elementem kształcenia w zawodach rolnik, technik rolnik, technik agrobiznesu, pszczelarz oraz
technik pszczelarz.
W przepisach krajowych, a mianowicie w
1) ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin,
2) ustawie z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz.
1263, z 2012 r. poz. 460 i 892 oraz z 2013 r. poz. 2),
3) ustawie z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 112, poz. 744
.go
oraz z 2011 r. Nr 54, poz. 278),
4) ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu
6)
ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm. ),
5) ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150,
7)
z późn. zm. ),
8)
6) ustawie z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz. U. Nr 144, poz. 1045, z późn. zm. ),
7) ustawie z dnia 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. z 2006 r. Nr 17,
9)
poz. 127, z późn. zm. ),
8) ustawie z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2010 r. Nr 136,
10)
w.
rcl
poz. 914, z późn. zm. ),
9) ustawie z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2007 r. Nr 44, poz. 287,
z późn. zm.
11)
)
- wskazane zostały także jednostki odpowiedzialne za nadzór nad obrotem i stosowaniem środków
ochrony roślin, bezpieczeństwo żywności w odniesieniu do pozostałości środków ochrony roślin oraz
ocenę stanu środowiska pod kątem zanieczyszczenia tymi preparatami w wyniku ich stosowania.
W Polsce przyjęte zostały także przepisy pozwalające na gromadzenie danych obejmujących
sprzedaż oraz zużycie środków ochrony roślin. Podstawą prawną, określającą kompetencje organów
krajowych w zakresie prowadzenia badań sprzedaży i zużycia środków ochrony roślin, jest corocznie
wydawane rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie programu badań statystycznych statystyki
publicznej na dany rok, na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie z dnia 29 czerwca 1995 r.
o statystyce publicznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 591 oraz z 2013 r. poz. 2). Przepisy te są zbieżne
ww
z regulacjami wynikającymi z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1185/2009
z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie statystyk dotyczących pestycydów (Dz. Urz. UE L 324
z 10.12.2009, str. 1, z późn. zm.), regulujących na poziomie Unii Europejskiej zasady prowadzenia
i zakres badań statystycznych dotyczących środków ochrony roślin.
Począwszy od roku 2011 w ramach systemu wzajemnej zgodności (cross-compliance),
uzależniającego uzyskanie płatności bezpośrednich oraz płatności w ramach niektórych działań
Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) 2007-2013 od spełnienia określonych norm
i wymogów dotyczących m.in. ochrony środowiska, bezpieczeństwa żywności i dobrostanu zwierząt,
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
kontrolowane jest również prawidłowe stosowanie przez rolnika środków ochrony roślin.
III.
DZIAŁANIA
NA
RZECZ
Poz. 536
OGRANICZANIA
RYZYKA
ZWIĄZANEGO
v.p
l
ZE STOSOWANIEM ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN, PODJĘTE PRZED
WEJŚCIEM W ŻYCIE PRZEPISÓW IMPLEMENTUJĄCYCH POSTANOWIENIA
DYREKTYWY 2009/128/WE
Działania na rzecz ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin,
w tym działania w zakresie
1) przestrzegania wymagań integrowanej ochrony roślin przez profesjonalnych użytkowników
środków ochrony roślin,
2) upowszechniania stosowania niechemicznych metod ochrony roślin oraz ograniczania zależności
.go
produkcji roślinnej od stosowania chemicznych środków ochrony roślin,
3) upowszechniania wiedzy dotyczącej bezpiecznego stosowania środków ochrony roślin
- były podejmowane w Polsce przed wejściem w życie przepisów implementujących postanowienia
dyrektywy 2009/128/WE, w oparciu o akty prawa krajowego wskazane w rozdziale II.
Działania
te,
uwzględniające
potrzebę
zachowania
równowagi
pomiędzy
społecznymi,
ekonomicznymi i środowiskowymi potrzebami, koncentrowały się na dwóch głównych obszarach
1) obrocie środkami ochrony roślin;
w.
rcl
2) stosowaniu środków ochrony roślin.
Większość
z
tych
działań
będzie
kontynuowana
w
oparciu
o
przepisy
ustawy
z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin.
1. DZIAŁANIA REALIZOWANE W OBSZARZE OBROTU ŚRODKAMI OCHRONY
ROŚLIN
Działanie 1. Wprowadzenie zmian w systemie dopuszczania środków ochrony roślin
do obrotu
Zarządzanie ryzykiem związanym ze stosowaniem środków ochrony roślin odbywa się na etapie
dopuszczania ich do obrotu – tzw. „procedur rejestracyjnych”. Celem procedur rejestracyjnych jest
ww
ustalenie warunków bezpiecznego stosowania tych preparatów, których przestrzeganie gwarantuje
bezpieczeństwo ludzi, zwierząt i środowiska. Za realizację zadań w tym obszarze odpowiedzialny jest
w szczególności minister właściwy do spraw rolnictwa.
Zasadniczy wpływ na rynek środków ochrony roślin w Polsce po przystąpieniu do Unii
Europejskiej miało wdrożenie przepisów dyrektywy Rady 91/414/EWG z dnia 15 lipca 1991 r.
dotyczącej wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin (Dz. Urz. UE L 230 z 19.08.1991, str. 1,
z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 3, t. 11, str. 332, z późn. zm.), a co za tym
idzie dokonanie przeglądu wszystkich dopuszczonych do obrotu środków ochrony roślin,
z uwzględnieniem wynikających z postanowień tej dyrektywy kryteriów zatwierdzania substancji
v.p
l
czynnych. Należy podkreślić, że spośród ponad 1200 substancji czynnych, które podlegały weryfikacji
począwszy od 1991 r., dopuszczonych do stosowania w środkach ochrony roślin zostało ponad 400.
Spowodowało to, także w Polsce, wycofanie z obrotu wielu środków ochrony roślin zawierających
substancje czynne niedopuszczone do użycia w tych preparatach. Ponadto, dla wielu preparatów
nałożone zostały ograniczenia dotyczące zakresu oraz warunków ich stosowania. Efektem tych
działań było wycofanie z obrotu i stosowania od 2004 r. ponad 460 środków ochrony roślin. Należy
przy tym wskazać, że wycofanie z obrotu tak dużej liczby preparatów w krótkim okresie czasu
(2004 – 2010), spowodowało negatywnie skutki dla zapewnienia skutecznej ochrony wielu gatunków
roślin uprawnych, w tym w szczególności upraw małoobszarowych.
.go
Poniższy wykres przedstawia jak w latach 2004 – 2011 kształtowała się liczba środków ochrony
w.
rcl
roślin wprowadzonych i wycofanych z obrotu.
Wykres 3. Liczba wydanych i wycofanych zezwoleń na wprowadzenie do obrotu środków ochrony roślin
w latach 2004 – 2011
Stosowanie w procesie zatwierdzania substancji czynnych i dopuszczania środków ochrony roślin
do obrotu zharmonizowanych zasad i kryteriów jest najskuteczniejszym mechanizmem wpływającym
na ograniczanie ryzyka, które może wzrastać w związku z użyciem tych preparatów. Obowiązujące
ww
od 14 czerwca 2011 r. w tym zakresie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)
nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wprowadzania do obrotu środków ochrony
roślin i uchylające dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG (Dz. Urz. UE L 309 z 24.11.2009,
str. 1, z późn. zm.) wprowadza nowe mechanizmy i kryteria w znaczącym stopniu oddziałujące na
obszar związany z obrotem i stosowaniem środków ochrony roślin, w tym z realizacją ogólnych zasad
integrowanej ochrony roślin.
v.p
l
Działanie 2. Prowadzenie systemu badań skuteczności środków ochrony roślin
Przyjęcie w Polsce regulacji prawnych, określających zasady prowadzenia badań skuteczności
działania środków ochrony roślin, a także sprawowania nadzoru nad jednostkami prowadzącymi takie
badania, miało na celu zapewnienie zgodności prowadzenia tych badań z zasadami dobrej praktyki
doświadczalnej oraz wytycznymi Europejskiej i Śródziemnomorskiej Organizacji Ochrony Roślin
(EPPO), ograniczenie ryzyka związanego z uwalnianiem badanych preparatów do środowiska,
a także ich wysoką jakość.
Pozwolenie na przeprowadzenie badań związanych z uwalnianiem środków ochrony roślin
do środowiska wydawane jest przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, natomiast nadzór nad
jednostkami upoważnionymi do prowadzenia tych badań sprawuje Państwowa Inspekcja Ochrony
.go
Roślin i Nasiennictwa. W 2011 r. wydano 669 pozwoleń na prowadzenie doświadczeń i testów
do celów badań i rozwoju związanych z uwolnieniem do środowiska środków ochrony roślin dla
38 upoważnionych jednostek.
W badaniach skuteczności działania środka ochrony roślin, prowadzonych przez upoważnione
jednostki, uwzględniane są w szczególności elementy decydujące o ustaleniu warunków
bezpiecznego stosowania tych preparatów, tj.
1) skuteczność działania środka ochrony roślin w zwalczaniu lub zapobieganiu występowania
organizmu szkodliwego lub we wpływaniu na procesy życiowe roślin uprawnych w inny sposób,
w.
rcl
niż jako składnik pokarmowy;
2) fitotoksyczność środka ochrony roślin, z uwzględnieniem różnych odmian rośliny;
3) wpływ środka ochrony roślin na jakość i wysokość plonu roślin lub produktów roślinnych
w badaniach fitotoksyczności, jeżeli takie badania zostały przeprowadzone, lub w badaniach
sprawdzających skuteczność jego działania;
4) możliwość pojawienia się odporności organizmów szkodliwych na środek ochrony roślin;
5) możliwość wystąpienia niepożądanego lub nieprzewidzianego działania ubocznego środka
ochrony roślin na organizmy pożyteczne lub inne organizmy niepodlegające zwalczaniu, na rośliny
uprawiane następczo i sąsiadujące oraz wpływ na rośliny przeznaczone do produkcji materiału
siewnego.
Nadzór nad jednostkami prowadzącymi badania skuteczności działania środków ochrony roślin
będzie kontynuowany na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony
ww
roślin.
Działanie 3. Organizacja systemu szkoleń dla sprzedawców środków ochrony roślin
W celu ograniczenia ryzyka związanego z obrotem i konfekcjonowaniem środków ochrony roślin
dla osób bezpośrednio wykonujących czynności wymagające kontaktu z tymi preparatami oraz dla
nabywców tych środków, wprowadzone zostały, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 lipca 1995 r.
o ochronie roślin uprawnych, obowiązkowe szkolenia dla osób zatrudnionych przez podmioty
zajmujące się obrotem lub konfekcjonowaniem środków ochrony roślin. System szkoleń został
v.p
l
utrzymany przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin. Szkolenia prowadzone były
przez jednostki wpisane do rejestru działalności regulowanej w rozumieniu przepisów o swobodzie
działalności gospodarczej, przez właściwego wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa,
zgodnie z programami szkoleń określonymi w przepisach wykonawczych do wskazanej wyżej ustawy.
Zaświadczenia o ukończeniu szkolenia wydawane były na okres 5 lat - po upływie terminu ważności
szkolenia osoby zajmujące się sprzedażą lub konfekcjonowaniem środków ochrony roślin
zobowiązane były do ponownego odbycia szkolenia.
W dniu 31 grudnia 2011 r. do rejestrów prowadzonych przez wojewódzkich inspektorów ochrony
roślin i nasiennictwa wpisanych było 167 jednostek prowadzących szkolenia w omawianym zakresie.
.go
W 2011 r. pod nadzorem Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa przeprowadzonych
zostało łącznie 226 szkoleń, które ukończyły 3 983 osoby.
Utworzenie
systemu
obowiązkowych
szkoleń
dla
osób
zatrudnionych
przy
sprzedaży
lub konfekcjonowaniu środków ochrony roślin miało istotny wpływ na ochronę zdrowia tych
pracowników, a także przekazywanie informacji o bezpiecznym stosowaniu tych preparatów w trakcie
sprzedaży.
Wdrożenie do polskiego porządku prawnego postanowień dyrektywy 2009/128/WE spowodowało
konieczność przeprowadzenia istotnych modyfikacji systemu szkoleń dla sprzedawców środków
w.
rcl
ochrony roślin, wprowadzonych przepisami ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin.
Działanie 4. Prowadzenie kontroli obrotu i konfekcjonowania środków ochrony roślin
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin nadzór nad obrotem
i konfekcjonowaniem środków ochrony roślin należy do obowiązków Państwowej Inspekcji Ochrony
Roślin i Nasiennictwa. Eliminowanie przypadków naruszania norm prawnych w zakresie obrotu
i konfekcjonowania środków ochrony roślin w zasadniczy sposób wpływa na ograniczenie ryzyka
związanego z ich obrotem, a w dalszej kolejności stosowaniem tych preparatów.
Zakres zadań realizowanych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa obejmuje
w szczególności
1) kontrolę obrotu środkami ochrony roślin (zapobieganie wprowadzaniu i eliminowanie z obrotu
ww
środków niedopuszczonych do obrotu lub podrobionych, stanowiących nieznane zagrożenie dla
ludzi, zwierząt i środowiska);
2) badanie jakości środków ochrony roślin znajdujących się w obrocie;
3) kontrolę warunków sprzedaży środków ochrony roślin.
Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa przeprowadziła w 2011 roku 6 268 kontroli
w punktach obrotu i konfekcjonowania środków ochrony roślin oraz 125 kontroli sprawdzających
wykonanie wydanych wcześniej zaleceń pokontrolnych.
W roku 2011 stwierdzone nieprawidłowości stanowiły 2,5% liczby kontroli (dane te dotyczą liczby
v.p
l
przeprowadzonych czynności kontrolnych, nie zaś liczby skontrolowanych podmiotów). Stwierdzone
nieprawidłowości dotyczyły przede wszystkim: braku aktualizacji etykiet środków ochrony roślin
(43,2 % wszystkich nieprawidłowości) oraz obecności w obrocie przeterminowanych środków ochrony
roślin (19,5 % wszystkich stwierdzonych nieprawidłowości).
Ponadto w 2011 r., w ramach kontroli jakości środków ochrony roślin znajdujących się w obrocie,
pobranych zostało do badań laboratoryjnych przez Inspekcję 308 próbek tych preparatów. W trakcie
badań analizowano podstawowe cechy jakościowe środków, takie jak zawartość substancji czynnych
oraz właściwości fizyko-chemiczne. Sprawdzano również zgodność uzyskanych wyników oznaczeń
z wymaganiami określonymi w procesie rejestracji.
.go
Wyniki prowadzonych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa kontroli
wykazują, iż obrót i konfekcjonowanie środków ochrony roślin w Polsce odbywa się w większości
ww
w.
rcl
przypadków zgodnie z przepisami prawa.
2. DZIAŁANIA REALIZOWANE W OBSZARZE STOSOWANIA ŚRODKÓW
Działanie 1.
v.p
l
OCHRONY ROŚLIN
Upowszechnianie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin
Nieprawidłowe lub nadmierne stosowanie chemicznych środków ochrony roślin niesie za sobą
liczne niebezpieczeństwa, m.in. wywiera presję na środowisko naturalne, ogranicza bioróżnorodność
agrocenoz, powoduje pojawianie się organizmów szkodliwych dla roślin odpornych na ich działanie
oraz obecność pozostałości środków ochrony roślin w płodach rolnych w ilościach zagrażających
.go
zdrowiu konsumentów.
W celu zapewnienia prawidłowej ochrony upraw przed organizmami szkodliwymi dla roślin,
przy jednoczesnym ograniczaniu negatywnych skutków stosowania chemicznych środków ochrony
roślin oraz zachowaniu bezpieczeństwa zarówno środowiska, jak i zdrowia konsumenta, opracowane
zostały podstawy integrowanej ochrony roślin.
Integrowana ochrona roślin jest sposobem ochrony roślin przed organizmami szkodliwymi,
polegającym na wykorzystaniu wszystkich dostępnych metod ochrony roślin, w szczególności metod
niechemicznych, w sposób minimalizujący zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska.
Integrowana ochrona roślin wykorzystuje w pełni wiedzę o organizmach szkodliwych dla roślin
w.
rcl
(w szczególności o ich biologii i szkodliwości), w celu określenia optymalnych terminów
dla podejmowania działań zwalczających te organizmy, wykorzystuje naturalne występowanie
organizmów pożytecznych, w tym drapieżców i pasożytów organizmów szkodliwych dla roślin, a także
posługuje się ich introdukcją. Tym samym integrowana ochrona roślin pozwala ograniczyć stosowanie
tych preparatów do niezbędnego minimum i w ten sposób zminimalizować presję na środowisko
naturalne oraz chronić bioróżnorodność środowiska rolniczego.
Pomimo, iż zgodnie z przepisami art. 55 rozporządzenia nr 1107/2009 profesjonalni użytkownicy
środków ochrony roślin mają obowiązek stosowania ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin
dopiero od dnia 1 stycznia 2014 r., to jeszcze przed przyjęciem tego rozporządzenia, w oparciu
o przepisy prawa krajowego, podjęty został szereg inicjatyw upowszechniających ten model ochrony
ww
roślin.
Zadanie 1. Upowszechnianie wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin
Warunkiem wdrażania w produkcji roślinnej rozwiązań i technologii ograniczających zagrożenia
związane ze stosowaniem chemicznych środków ochrony roślin jest efektywny transfer wiedzy
z jednostek naukowych do producentów rolnych.
Istotną rolę w transferze wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin odgrywają szkolenia,
konferencje, warsztaty oraz publikacje i materiały informacyjne przygotowywane i opracowywane
w ramach działalności statutowej przez instytuty badawcze, jednostki akademickie, służby doradcze,
v.p
l
samorząd rolniczy, branżowe organizacje i grupy producentów, a także przez producentów
i dystrybutorów środków ochrony roślin. W celu zwiększania efektywności procesu przekazywania
wiedzy, konieczne było jednak wsparcie powyższych działań ze strony administracji państwowej.
W celu upowszechniania wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin podejmowanych jest
szereg inicjatyw w tym zakresie. Jednym z przykładów może być program wieloletni pod nazwą
„Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem bezpieczeństwa żywności oraz ograniczenia strat
w plonach i zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt domowych i środowiska”, w ramach którego
począwszy od 2011 r. Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu realizuje
zadanie „Upowszechnianie i wdrażanie wiedzy o integrowanej ochronie roślin”. W ramach zadania
.go
corocznie organizowane są minimum trzy ogólnokrajowe konferencje i szkolenia na tematy
poświęcone integrowanej ochronie roślin. W roku 2011, w ramach tego zadania, zorganizowane
zostały 4 szkolenia w zakresie integrowanej ochrony roślin, które ukończyło 265 osób. Główną grupę
docelową szkoleń stanowili doradcy działający w obszarze ochrony roślin, którzy przekazują uzyskaną
w trakcie szkoleń wiedzę producentom
rolnym. Opisywane zadanie stanowi kontynuację
realizowanego w latach 2006-2010 przez Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy
w Poznaniu, w ramach programu wieloletniego „Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem
bezpieczeństwa żywności oraz ograniczenia strat w plonach i zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt
domowych i środowiska”, zadania „Opracowywanie programów i organizacja systematycznego
w.
rcl
szkolenia służby ochrony roślin, producentów rolnych i ogrodniczych oraz doradców”. W ramach
zadania, w latach 2006-2010 zostało zorganizowanych 12 szkoleń i 2 zajęcia warsztatowe dotyczące
takich zagadnień jak: dobra praktyka ochrony roślin, integrowana ochrona roślin, integrowana
produkcja roślin, produkcja ekologiczna oraz dobra praktyka eksperymentalna. W szkoleniach
i warsztatach wzięło udział ponad 1200 osób.
Zadanie 2. Opracowanie i udostępnienie metodyk integrowanej ochrony poszczególnych upraw
Wdrożenie zasad integrowanej ochrony roślin wymaga dostarczenia producentom rolnym, a także
innym użytkownikom środków ochrony roślin, narzędzi w postaci metodyk integrowanej ochrony
poszczególnych upraw.
Na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi opracowywane są od 2011 r. i sukcesywnie
ww
udostępniane na stronie internetowej Ministerstwa metodyki integrowanej ochrony roślin, obejmujące
uprawy rolnicze, ogrodnicze, przemysłowe oraz grzyby jadalne. Zadanie to jest realizowane
m.in. w oparciu o przyjęty w 2011 r. i realizowany przez Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut
Badawczy w Poznaniu program wieloletni pod nazwą „Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem
bezpieczeństwa żywności oraz ograniczenia strat w plonach i zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt
domowych i środowiska”.
Zadanie 3. Prowadzenie systemu sygnalizacji agrofagów
v.p
l
Zgodnie z przepisami art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin wojewódzki
inspektor ochrony roślin i nasiennictwa, w przypadku stwierdzenia zagrożenia rozprzestrzenienia się
organizmu niekwarantannowego lub możliwości wywołania przez niego strat gospodarczych,
przekazuje informacje o sposobach i terminach zwalczania tego organizmu zainteresowanym
podmiotom.
Powyższe regulacje stanowią podstawę do prowadzenia przez Państwową Inspekcję Ochrony
Roślin i Nasiennictwa sygnalizacji terminów zwalczania organizmów szkodliwych dla roślin.
W oparciu o ustaloną przez poszczególne wojewódzkie inspektoraty ochrony roślin i nasiennictwa
.go
strukturę upraw ważnych gospodarczo na danym terenie, na wybranych losowo plantacjach
prowadzone są obserwacje występowania organizmów niekwarantannowych oraz rejestrowany jest
poziom uszkodzeń wywoływanych przez choroby, szkodniki i chwasty występujące w tych uprawach.
Obserwacje te wykorzystywane są m.in. do sygnalizowania terminów zabiegów ochrony roślin. Dane
o przewidywanych terminach wykonania zabiegów są przekazywane
1) za pośrednictwem komputerowego systemu sygnalizacji agrofagów, który jest powszechnie
dostępny na stronie internetowej Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa;
2) drogą elektroniczną do urzędów gmin, punktów obrotu środkami ochrony roślin, punktów
zaprawiania nasion, sklepów ogrodniczych i innych jednostek, w tym także zainteresowanym
w.
rcl
producentom;
3) poprzez bezpośredni lub telefoniczny kontakt producenta z pracownikiem Inspekcji w siedzibie
jednostki lub w terenie.
Prowadzenie niezależnego systemu sygnalizacji agrofagów ma istotne znaczenie przy
podejmowaniu decyzji o wykonaniu zabiegów z użyciem środków ochrony roślin.
Zadanie 4. Udostępnienie systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin
Ważnymi narzędziami ułatwiającymi wdrożenie zasad integrowanej ochrony roślin są systemy
wspomagające podejmowanie decyzji w ochronie roślin. Systemy te są pomocne w określaniu
optymalnych terminów wykonywania zabiegów ochrony roślin, a tym samym pozwalają uzyskać
wysoką efektywność tych zabiegów przy ograniczeniu stosowania chemicznych środków ochrony
ww
roślin do niezbędnego minimum.
Prace badawcze i upowszechnieniowe związane z systemami wspomagania decyzji w ochronie
roślin prowadzone są przez instytuty badawcze, jednostki akademickie, służby doradcze, branżowe
organizacje i grupy producentów rolnych oraz producentów i dystrybutorów środków ochrony roślin,
których przykłady wskazano w poniższej tabeli nr 1.
Internetu.
Nazwa systemu
wspomagania decyzji
w ochronie roślin
Podmiot
prowadzający
Państwowa
Inspekcja
Ochrony Roślin i
Nasiennictwa
Sygnalizacja
agrofagów
Instytut Ochrony
Roślin –
Państwowy
Instytut Badawczy
Opis
System obejmuje cały kraj i zawiera wykaz upraw
ważnych gospodarczo na danym terenie oraz listę
agrofagów, które mogą wywołać znaczące szkody
gospodarcze. W oparciu o prowadzone obserwacje na
wybranych losowo plantacjach odnotowywane jest
występowanie organizmów szkodliwych dla roślin oraz
rejestrowany jest poziom uszkodzeń wywołanych przez
choroby, szkodniki i chwasty występujące w tych
uprawach. Dane te pozwalają na podanie orientacyjnej
daty wystąpienia agrofaga i sposobów jego zwalczania.
.go
Internetowy system
sygnalizacji agrofagów
v.p
l
Tabela 1. Wybrane systemy wspomagania decyzji w ochronie roślin, dostępne za pośrednictwem
w.
rcl
System zawiera wyniki monitorowania w wybranych
lokalizacjach poszczególnych stadiów rozwojowych
agrofagów
dla
potrzeb
prognozowania
krótkoterminowego i jest uzupełnieniem sygnalizacji
agrofagów prowadzonej przez Państwową Inspekcję
Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Jeśli w danym
przypadku zostanie przekroczony próg ekonomicznej
szkodliwości system wskazuje na konieczność
wykonania zabiegu. Ponadto system zawiera część
edukacyjną, dzięki której można kontrolować plantacje
i podejmować decyzje o optymalnym terminie zabiegu.
Dla każdego agrofaga podano podstawowe informacje
o jego morfologii, biologii oraz metodach prowadzenia
obserwacji polowych, a także wartości progu
ekonomicznej szkodliwości.
Instytut
Ogrodnictwa
System jest drzewem decyzyjnym, które krok po kroku
wspomaga producentów w podejmowaniu decyzji
dotyczących integrowanej produkcji pomidorów pod
osłonami. Program ten umożliwia określenie
- przyczyn obserwowanych zaburzeń we wzroście
i rozwoju roślin powodowanych przez nieinfekcyjne
czynniki sprawcze,
- przyczyn uszkodzeń roślin powodowanych przez
choroby pochodzenia grzybowego, bakteryjnego
i wirusowego,
- przyczyn uszkodzeń roślin powodowanych przez
szkodniki.
Monitoring zarazy
ziemniaka
Instytut Ochrony
Roślin –
Państwowy
Instytut Badawczy
Kluczowymi elementami systemu są trzy aplikacje
internetowe.
Pierwsza służy do sygnalizowania terminu wykonania
pierwszego zabiegu przeciwko zarazie ziemniaka
w oparciu o dane meteorologiczne przekazywane ze
stacji
meteorologicznych
Instytutu
Meteorologii
i Gospodarki Wodnej z terenu całej Polski.
Druga służy do sygnalizowania terminu wykonania
pierwszego zabiegu przeciwko zarazie ziemniaka
w oparciu o dane meteorologiczne przekazywane
z polowych stacji meteorologicznych rozmieszczonych
w
województwach
wielkopolskim,
dolnośląskim,
kujawsko-pomorskim, pomorskim, zachodniopomorskim
ww
Integrowana uprawa
pomidora pod
osłonami
Instytut Ochrony
Roślin –
Państwowy
Instytut Badawczy
System umożliwia prezentację rozwoju rdzy brunatnej
pszenicy oraz rdzy brunatnej żyta na wybranych
plantacjach pszenicy, pszenżyta i żyta. Kluczowym
elementem systemu jest aplikacja opracowana
z wykorzystaniem systemu CMS (Content Management
System), która umożliwia graficzną i tabelaryczną
prezentację
informacji
bezpośrednio
po
ich
wprowadzeniu. Wyniki obserwacji polowych są
wprowadzane do systemu raz w tygodniu przez
przeszkolonych do realizacji tego zadania pracowników
Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin
Uprawnych i Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego
Instytutu Badawczego.
w.
rcl
Monitoring rdzy
brunatnej zbóż
.go
v.p
l
i podkarpackim. Na podstawie wyników pomiarów
temperatury, wilgotności względnej powietrza oraz
opadów deszczu, sygnalizowany jest termin wykonania
pierwszego zabiegu przeciwko zarazie ziemniaka.
Trzecia aplikacja służy upowszechnianiu informacji
o wynikach monitoringu plantacji ziemniaka z terenu
całego kraju. Wyniki monitoringu zarazy ziemniaka
bezpośrednio po ich wprowadzeniu do systemu są
prezentowane w formie graficznej i tabelarycznej.
Wyniki obserwacji polowych są wprowadzane do
systemu raz w tygodniu przez przeszkolonych do
realizacji tego zadania pracowników reprezentujących
instytucje naukowe (Centralny Ośrodek Badania
Odmian Roślin Uprawnych i Instytut Ochrony Roślin –
Państwowy Instytut
Badawczy)
oraz jednostki
doradztwa rolniczego.
Centralny Ośrodek
Badania Odmian
Roślin Uprawnych
ww
Porejestrowe
Doświadczalnictwo
Odmianowe
Rekomendacja odmian
System wspomagania decyzji przy doborze odmian do
uprawy zawierający
- informacje dotyczące funkcjonowania programu
Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego,
- listy odmian zalecanych do uprawy w ramach
poszczególnych
gatunków
i
na
obszarze
poszczególnych województw,
- publikacje
wyników
Porejestrowego
Doświadczalnictwa
Odmianowego
(w
wersji
elektronicznej),
- aplikację „Porównanie odmian pod względem
wybranych cech” – pomocną przy dokonywaniu
wyboru odmiany do uprawy,
- aplikację „Charakterystyka odmian” – umożliwiającą
wyświetlenie charakterystyki wartości gospodarczej
danej odmiany oraz informacji o jej wpisaniu do
krajowego rejestru oraz danych dotyczących
hodowcy, pełnomocnika i zachowującego odmianę,
- wyniki
doświadczeń
z
odmianami
roślin
ogrodniczych prowadzone przez Centralny Ośrodek
Badania
Odmian
Roślin
Uprawnych
poza
programem Porejestrowego Doświadczalnictwa
Odmianowego.
Zadanie 5. Rozwój i upowszechnianie ekologicznych metod ochrony roślin
v.p
l
Rolnictwo ekologiczne w Polsce odnotowuje stały rozwój, na co wskazują dane dotyczące ilości
gospodarstw rolnych prowadzących ten rodzaj produkcji. W dniu 31 grudnia 2011 r. kontrolą jednostek
certyfikujących objętych było w Polsce prawie 24 tys. gospodarstw ekologicznych.
Produkcja prowadzona metodami ekologicznymi to sposób uzyskania produktu, w którym
zastosowano w możliwie największym stopniu naturalne metody produkcji, nienaruszające równowagi
przyrodniczej. Zasada ta dotyczy wszystkich rodzajów i etapów produkcji – zarówno produkcji
roślinnej, chowu i hodowli zwierząt, produktów akwakultury, jak i przetwórstwa. Produkcja
w ekologicznym gospodarstwie rolnym jest prowadzona zgodnie z zasadami zrównoważonego
rozwoju, uaktywnia biologiczne procesy poprzez stosowanie naturalnych środków produkcji oraz
na stosowaniu
.go
zapewnia trwałą żyzność gleby, zdrowotność roślin i zwierząt. Produkcja ta w szczególności polega
prawidłowego płodozmianu i innych naturalnych metod utrzymywania
lub
podwyższania biologicznej aktywności i żyzności gleby, doboru gatunków i odmian roślin,
uwzględniającego ich naturalną odporność na choroby. Ważnym elementem jest ścisłe ograniczenie
stosowania
środków
z
syntezy
chemicznej.
Szczegółowe
regulacje
dotyczące
sposobu
gospodarowania metodami ekologicznymi określa ustawa z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie
ekologicznym (Dz. U. Nr 116, poz. 975) oraz rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007
z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych
w.
rcl
i uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 (Dz. Urz. UE L 189 z 20.07.2007, str. 1,
z późn. zm.).
Cele w zakresie dalszego rozwoju rolnictwa ekologicznego w Polsce określa opracowany przez
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi „Plan Działań dla Żywności i Rolnictwa Ekologicznego w Polsce
w latach 2011 – 2014”. Wsparcie dla rozwoju ekologicznych metod ochrony roślin stanowią także
opisane w niniejszym dokumencie działania wspierające badania na rzecz doskonalenia technologii
produkcji metodami ekologicznymi oraz upowszechniania w praktyce najlepszych dostępnych
i sprawdzonych rozwiązań niechemicznej ochrony roślin.
Zadanie 6. Upowszechnianie wyników oceny prowadzonej w ramach Porejestrowego
Doświadczalnictwa Odmianowego
ww
Ograniczenie stosowania środków ochrony roślin można osiągnąć m.in. poprzez wykorzystanie
odmian roślin uprawnych wykazujących odporność lub tolerancję na organizmy szkodliwe lub
przejawiających inne cechy odpornościowe (np. odporność na wyleganie).
W przypadku odmian roślin rolniczych efekty hodowli odpornościowej polskich i zagranicznych
firm hodowlanych w pierwszej kolejności oceniane są na etapie badań urzędowych (przed wpisaniem
odmian do krajowego rejestru) i uwzględniane w decyzjach rejestrowych dyrektora Centralnego
Ośrodka
Badania
Odmian
Roślin
Uprawnych.
Na
tym
etapie
eliminowane
są
odmiany
o niezadowalającym poziomie odporności. Ponadto Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin
Uprawnych prowadzi ocenę odporności odmian roślin uprawnych na agrofagi w ramach
i
izbami
rolniczymi.
Zakres
badań
v.p
l
Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego we współpracy z samorządami województw
Porejestrowego
Doświadczalnictwa
Odmianowego
jest
zróżnicowany zależnie od znaczenia gospodarczego poszczególnych gatunków roślin uprawnych. Dla
najważniejszych gatunków roślin rolniczych doświadczenia prowadzone są w każdym województwie,
a na ich podstawie tworzone są „Listy zalecanych do uprawy odmian na obszarze województw” (LZO).
Korzystając z tych zaleceń producent rolny ma możliwość właściwego doboru odmian do określonych
warunków gospodarowania, w tym odmian wykazujących większą odporność lub tolerancję na
warunki stresowe, w tym agrofagi. LZO oraz charakterystyki zarejestrowanych odmian dostępne są na
stronie internetowej i w publikacjach Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych,
.go
a także zamieszczane w prasie rolniczej.
Zadanie 7. Rozwój i upowszechnienie systemu Integrowanej Produkcji
Integrowana Produkcja (IP) jest nowoczesnym, krajowym systemem jakości żywności,
wykorzystującym w sposób zrównoważony postęp techniczny i biologiczny w uprawie, ochronie roślin
i nawożeniu, której zasadniczym celem jest szczególna troska o zdrowie ludzi i środowisko.
Uczestnictwo w tym systemie jest dobrowolne i pozwala na uzyskanie wysokiej jakości płodów
rolnych, które można wprowadzać do obrotu ze znakiem Integrowanej Produkcji.
w.
rcl
Podstawy systemu IP zostały opracowane i upowszechnione na początku lat 90-tych przez
pracowników naukowych Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Następnie zasady
funkcjonowania systemu IP zostały uregulowane przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r.
o ochronie roślin oraz przepisami wykonawczymi do tej ustawy. W 2007 r. IP została uznana za
krajowy system jakości żywności. Zadania z zakresu nadzoru oraz certyfikacji IP zostały powierzone
Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
Kluczowym elementem wdrożenia w gospodarstwie systemu IP jest ukończenie specjalistycznego
szkolenia (odrębnie w odniesieniu do roślin sadowniczych, warzywniczych i rolniczych) oraz
stosowanie specjalnie opracowanych metodyk IP. Każda metodyka zawiera praktyczne informacje na
temat sadzenia, pielęgnacji i zbioru danej uprawy. Ponadto w cyklu dwuletnim publikowane są wykazy
środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w integrowanej produkcji, w formie papierowej,
w Zaleceniach Ochrony Roślin wydawanych przez Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut
ww
Badawczy w Poznaniu. Wykazy środków do integrowanej produkcji znajdują się również w corocznie
aktualizowanych programach ochrony roślin opracowywanych lub autoryzowanych przez Instytut
Ogrodnictwa w Skierniewicach.
Produkcja w gospodarstwie odbywa się pod stałym nadzorem Państwowej Inspekcji Ochrony
Roślin i Nasiennictwa co zapewnia, że w wytworzonych płodach rolnych nie zostały przekroczone
dopuszczalne poziomy pozostałości środków ochrony roślin, metali ciężkich, azotanów i innych
pierwiastków oraz substancji szkodliwych. Jednocześnie w sposób zrównoważony wykorzystywane
są zasoby środowiskowe w gospodarstwie. Urzędowym poświadczeniem, że produkcja odbywała się
v.p
l
w oparciu o metodyki IP jest certyfikat.
W 2011 r. do Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa wpłynęły zgłoszenia zamiaru
uczestnictwa w systemie od 2 274 producentów rolnych i dotyczyły one 2 956 upraw. Uprawy
sadownicze i warzywnicze stanowiły odpowiednio 93,5 % i 4,9 % wszystkich upraw zgłoszonych do
systemu, przy czym najliczniejsze były zgłoszenia uprawy jabłoni, stanowiące 63,5 % wszystkich
zgłoszeń.
W 2011 r. wydano 1 482 certyfikatów poświadczających stosowanie integrowanej produkcji
z czego 1 182 – dla producentów jabłek (79,8 % wydanych certyfikatów). W 2011 r. nastąpił 38,7 %
wzrost liczby wydanych certyfikatów w porównaniu z rokiem poprzednim. Ogółem certyfikacją objęto
.go
317 632,5 t płodów rolnych, wyprodukowanych na łącznej powierzchni 10 752,2 ha.
Rozwój systemu Integrowanej Produkcji przyczynił się do opracowania i upowszechnienia zasad
integrowanej ochrony roślin, w szczególności dla gatunków wymagających intensywnej ochrony.
System IP jest obecnie w pełni zgodny z wymogami określonymi w dyrektywie 2009/128/WE
dla integrowanej ochrony roślin.
Zadanie 8. Prowadzenie doradztwa w ochronie roślin
w.
rcl
Celem doradztwa rolniczego jest przede wszystkim upowszechnianie wiedzy i najnowszych
informacji związanych z ochroną roślin, co w decydujący sposób przekłada się na późniejsze
zachowania użytkowników środków ochrony roślin. Właściwy sposób postępowania producentów
rolnych stosujących środki ochrony roślin w największym stopniu ogranicza ryzyko związane
z użyciem tych preparatów.
Służby doradcze w Polsce mają długą tradycję i w różnych okresach aktywnie wspomagały
procesy przemian na polskiej wsi oraz stymulowały rozwój rolnictwa. Z dniem 1 stycznia 2005 r.
weszła w życie ustawa z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego
(Dz. U. z 2013 r. poz. 474), która wprowadziła istotne zmiany w organizacji służb doradczych
w Polsce. Na mocy ustawy utworzono Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie wraz z oddziałami
w Krakowie, Poznaniu i Radomiu oraz 16 wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego. Centrum
Doradztwa Rolniczego
oraz wszystkie jednostki doradztwa rolniczego
ściśle współpracują
ww
z instytucjami administracji rządowej i samorządowej działającymi m.in. na rzecz ochrony roślin,
w szczególności z instytutami badawczymi, uczelniami rolniczymi, Państwową Inspekcją Ochrony
Roślin i Nasiennictwa oraz izbami rolniczymi, branżowymi organizacjami rolników i innymi podmiotami
gospodarczymi dostarczającymi środki do produkcji rolnej.
Centrum Doradztwa Rolniczego wraz z jednostkami doradztwa rolniczego są podstawowymi
instytucjami, które zajmują się kształceniem ustawicznym rolników i mieszkańców obszarów wiejskich.
Organizacja systemu szkoleń dla osób stosujących środki ochrony
roślin w rolnictwie i leśnictwie
v.p
l
Działanie 2.
Poz. 536
W celu podnoszenia wiedzy z zakresu dobrej praktyki ochrony roślin wśród osób wykonujących
zabiegi z wykorzystaniem środków ochrony roślin, a także ograniczenia zagrożeń wiążących się
w wykonywaniem takich zabiegów, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 lipca 1995 r. o ochronie
roślin uprawnych, zorganizowany został system obowiązkowych szkoleń dla osób wykonujących
zabiegi
ochrony
roślin
w
rolnictwie
i leśnictwie,
utrzymany
następnie
przepisami
ustawy
z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin. Programy szkoleń obejmowały następujące bloki
tematyczne: zagadnienia prawne, charakterystykę i stosowanie środków ochrony roślin, zagadnienia
z zakresu ochrony roślin uprawnych, technikę wykonywania zabiegów w ochronie roślin, zapobieganie
.go
negatywnemu wpływowi środków ochrony roślin na środowisko oraz bezpieczeństwo i higienę pracy
przy ich stosowaniu. Szkolenia prowadzone były zgodnie z programami szkoleń określonymi
w przepisach wykonawczych do wskazanej wyżej ustawy. Od 2010 r. na podstawie ustawy
z dnia 4 marca 2010 r. o świadczeniu usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 47,
poz. 278 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654, Nr 227, poz. 1367 i Nr 228, poz. 1368) jednostki
szkoleniowe są wpisywane przez wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa do rejestru
działalności regulowanej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Szkolenia
były powtarzane w odstępach czasu nie dłuższych niż 5 lat.
w.
rcl
Według stanu na dzień 31 grudnia 2011 r. do rejestrów prowadzonych przez wojewódzkich
inspektorów ochrony roślin i nasiennictwa zostało wpisanych 240 jednostek prowadzących szkolenia
w zakresie stosowania środków ochrony roślin sprzętem naziemnym, 23 podmioty prowadzące
szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin metodą fumigacji, a także 5 podmiotów
prowadzących szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin sprzętem agrolotniczym.
W 2011 r. przeprowadzono 2 197 szkoleń w zakresie ochrony roślin, które ukończyły 62 323 osoby.
Prowadzenie systemu obowiązkowych szkoleń pod nadzorem Państwowej Inspekcji Ochrony
Roślin i Nasiennictwa dla osób wykonujących zabiegi środkami ochrony roślin było kluczowym
elementem ograniczania ryzyka związanego z ich stosowaniem dla zdrowia ludzi, bezpieczeństwa
żywności oraz ochrony środowiska w szczególności w odniesieniu do ochrony organizmów
niebędących celem działania i wód.
Organizacja systemu szkoleń dla osób stosujących środki ochrony roślin została w istotny sposób
ww
zmieniona przepisami ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin, w związku
z implementacją do polskiego porządku prawnego postanowień dyrektywy 2009/128/WE.
Działanie 3. Prowadzenie
systemu
Poz. 536
okresowych
opryskiwaczy
polowych
v.p
l
i sadowniczych
badań
Korzystanie z niesprawnego technicznie opryskiwacza może mieć nieodwracalne, negatywne
skutki zarówno dla zdrowia człowieka, zwierząt jak i stanu środowiska. W celu ograniczenia ryzyka
związanego z używaniem niesprawnych opryskiwaczy do wykonywania zabiegów ochrony roślin,
a co za tym idzie zmniejszenia zagrożenia nieprawidłowej aplikacji środków ochrony roślin, utworzony
został w Polsce system obligatoryjnych, okresowych badań sprawności technicznej opryskiwaczy
ciągnikowych i samobieżnych polowych lub sadowniczych.
Badania sprawności technicznej opryskiwaczy były wykonywane przez jednostki upoważnione
przez wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa na podstawie art. 76 ust. 5 ustawy
.go
z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin. Badania prowadzone były ściśle według metodyk
określonych w przepisach wykonawczych do tej ustawy. Jednocześnie upoważnione jednostki
zapewniały przeprowadzanie badań opryskiwaczy przez osoby, które ukończyły szkolenie w zakresie
badań opryskiwaczy.
Według stanu na dzień 31 grudnia 2011 r. na terenie całego kraju upoważnionych do
przeprowadzania badań opryskiwaczy było 365 jednostek. Wśród nich 223 jednostki były
upoważnione do prowadzenia badania opryskiwaczy polowych, 13 – badania opryskiwaczy
sadowniczych i 129 jednostki, które mogły wykonywać badania zarówno opryskiwaczy polowych,
w.
rcl
jak i sadowniczych.
Ustawowy obowiązek badania sprawności technicznej opryskiwaczy wprowadzono w 1999 r.
W ciągu jedenastu lat, do dnia 31 grudnia 2011 r. wykonano ogółem 542 232 badania sprawności
technicznej opryskiwaczy. W 2011 r. przebadano ogółem 68 819 opryskiwaczy polowych
i sadowniczych, z czego pozytywnie badania przeszło
68 812 opryskiwaczy (99,99 %),
co jest m.in. związane z prowadzoną w trakcie badania kalibracją i modernizacją opryskiwaczy.
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2010 r. gospodarstwa rolne były wyposażone
w 496 tys. opryskiwaczy polowych (o 4,8% więcej niż w 2002 r.) oraz 52 tys. opryskiwaczy
sadowniczych (o 13,5% więcej niż w roku 2002).
ww
Działanie 4. Prowadzenie kontroli stosowania środków ochrony roślin
Urzędowe kontrole stosowania środków ochrony roślin są prowadzone w Polsce przez
Państwową
Inspekcję
Ochrony Roślin
i
Nasiennictwa
od
roku
1996.
Podstawą
prawną
dla prowadzenia kontroli jest obecnie art. 80 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin.
Inspekcja przeprowadza kontrole w gospodarstwach rolnych m.in. w zakresie ewentualnego użycia
środków ochrony roślin niedopuszczonych do obrotu oraz niezgodnie z etykietą, jak również sprawdza
warunki bezpiecznego przechowywania i stosowania tych środków. Kontrolą objęte jest także
sprawdzenie czy osoba wykonująca zabieg posiada wymagane zaświadczenie o ukończeniu
odpowiedniego szkolenia, jak również kontrolowane jest posiadanie przez posiadacza gruntów lub
powierzchni magazynowych, w których stosowane są środki ochrony roślin, ewidencji wykonywanych
v.p
l
zabiegów.
W ramach nadzoru sprawowanego nad prawidłowością stosowania środków ochrony roślin
w 2011 r. inspektorzy przeprowadzili 31 352 kontrole, w tym 641 re-kontroli. Kontrole stosowania
środków ochrony roślin przeprowadzano w gospodarstwach konwencjonalnych z produkcją roślinną
oraz w gospodarstwach uczestniczących w systemie integrowanej produkcji, w miejscach zaprawiania
materiału siewnego, wykonywania zabiegów metodą fumigacji, w magazynach płodów rolnych,
w miejscach gdzie stosowanie środków ochrony roślin może podlegać ograniczeniom lub być
zabronione, a także w innych miejscach stosowania tych preparatów.
W roku 2011 stwierdzone nieprawidłowości stanowiły 2,2% liczby kontroli (przy czym dane
.go
te dotyczą liczby przeprowadzonych czynności kontrolnych, a nie liczby skontrolowanych podmiotów).
Wykryte nieprawidłowości dotyczyły przede wszystkim, uchylania się od obowiązku poddawania
sprzętu przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin badaniom stanu technicznego
(na 28 002 kontrole stwierdzono 1 378 nieprawidłowości), uchylania się od obowiązku ukończenia
szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin (na 28 143 kontrole stwierdzono
1 049
nieprawidłowości)
oraz
braku
lub
niepoprawnego
prowadzenia
ewidencji
zabiegów
wykonywanych środkami ochrony roślin (na 27 702 kontrole stwierdzono 742 nieprawidłowości).
W ramach urzędowych kontroli stosowania środków ochrony roślin wykonuje się również
w.
rcl
w uzasadnionych przypadkach badanie pozostałości środków ochrony roślin w płodach rolnych. Próby
do badań na obecność pozostałości środków ochrony roślin pobierane są w ramach kontroli
planowych, interwencyjnych (w przypadku podejrzenia niewłaściwego zastosowania środka ochrony
roślin) oraz monitoringu. Plany kontroli sporządza Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
W ramach kontroli rocznie pobieranych jest około 2 500 prób.
Analizując dane z urzędowej kontroli stosowania środków ochrony roślin prowadzonej przez
Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa, a w szczególności badania pozostałości
środków ochrony roślin w produktach roślinnych należy zauważyć, że w 2011 r. udział próbek
z przekroczeniami najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości środków ochrony roślin
(NDP) był niewielki (1%). Ponadto udział próbek zawierających pozostałości środków ochrony roślin,
bez przekroczeń NDP kształtował się na poziomie 28 %.
Przyczyny występowania przypadków użycia środków ochrony roślin niedopuszczonych w danej
ww
uprawie wynikają najczęściej
1) ze stosowania środków ochrony roślin wycofanych z obrotu, których zasoby znajdują się jeszcze
w posiadaniu producentów rolnych;
2) z braku dostępności środków ochrony roślin zarejestrowanych do ochrony w danych uprawach,
co prowadzi do stosowania przez producentów rolnych środków niedopuszczonych w tej uprawie
(problem ten dotyczy w szczególności upraw małoobszarowych).
Wyniki kontroli stosowania środków ochrony roślin przeprowadzonych przez Państwową Inspekcję
Ochrony Roślin i Nasiennictwa w 2011 r. wskazują, że w Polsce liczba stwierdzonych
nieprawidłowości dotyczących wskazanych wyżej naruszeń ulega systematycznemu zmniejszeniu
v.p
l
w odniesieniu do lat poprzednich. Większość stwierdzanych naruszeń prawa nie stwarza
bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia człowieka, zwierząt lub dla środowiska.
Działanie 5.
Zapewnienie ochrony uprawom małoobszarowym
Brak środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w uprawach małoobszarowych jest
jednym z czynników zwiększających ryzyko naruszeń przepisów dotyczących stosowania tych
preparatów, w tym stosowania ich niezgodnie z etykietą.
W
prace
badawcze
związane
z
zapewnieniem
ochrony
uprawom
małoobszarowym
.go
zaangażowane są instytuty badawcze, jednostki akademickie oraz producenci środków ochrony roślin.
Jednocześnie z wnioskami o rozszerzenie zakresu stosowania środków ochrony roślin o uprawy
małoobszarowe występują instytuty badawcze, branżowe organizacje i grupy producentów oraz
producenci środków ochrony roślin. Ze względu na wagę problemu konieczne było jednak wsparcie
działań tych jednostek przez administrację państwową.
W roku 2011 Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu rozpoczął
realizację zadania: „Analiza możliwości kompleksowej ochrony wybranych upraw małoobszarowych”,
w ramach programu wieloletniego pod nazwą „Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem
w.
rcl
bezpieczeństwa żywności oraz ograniczenia strat w plonach i zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt
domowych i środowiska”.
Celem zadania jest stworzenie kompleksowych programów ochrony wybranych rolniczych upraw
małoobszarowych, w tym roślin energetycznych, dla których brak jest obecnie w Polsce skutecznych
metod ochrony. Opracowanie takich programów ograniczy ryzyko stosowania środków ochrony roślin,
niezgodnie z etykietą lub niedopuszczonych do stosowania w uprawach małoobszarowych.
Działanie 6.
Gromadzenie
i
analiza
danych
statystycznych
związanych
ze stosowaniem środków ochrony roślin
Prawidłowe ukierunkowanie działań kontrolnych w zakresie obrotu i stosowania środków ochrony
roślin, a także kreowanie polityki państwa w odniesieniu do tych preparatów wymaga ustanowienia
ww
sprawnego systemu gromadzenia i analizy danych dotyczących ryzyka związanego ze stosowaniem
środków ochrony roślin, a także kształtowania się poziomu wiedzy oraz zachowań użytkowników tych
środków.
W Polsce podstawą prawną, określającą kompetencje poszczególnych organów w zakresie
prowadzenia badań statystycznych dotyczących sprzedaży i zużycia środków ochrony roślin, jest
corocznie wydawane rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie programu badań statystycznych
statystyki publicznej na dany rok.
Przedstawione poniżej wyniki prowadzonych w Polsce badań statystycznych, dotyczących
v.p
l
środków ochrony roślin stanowią podstawę do zarządzania ryzykiem, planowania działań
i kreowania polityki państwa w odniesieniu do stosowania tych preparatów.
Zadanie 1. Prowadzenie badań statystycznych sprzedaży środków ochrony roślin
Badania statystyczne dotyczące sprzedaży środków ochrony roślin prowadzone są przez Główny
Urząd Statystyczny we współpracy z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Instytutem Ochrony
Roślin – Państwowym Instytutem Badawczym od 2005 roku.
Dane dotyczące sprzedanych środków ochrony roślin przekazywane są obligatoryjnie przez
.go
producentów i importerów tych preparatów do Głównego Urzędu Statystycznego w formie
elektronicznej (w przypadku podmiotów zatrudniających do 5 osób dopuszcza się formę papierową
w.
rcl
przekazywanych danych).
Wykres 4. Sprzedaż środków ochrony roślin w latach 2005 – 2011
Porównując dane dotyczące sprzedaży środków ochrony roślin w latach 2005 – 2011
ww
zaobserwować można wzrost poziomu sprzedaży tych preparatów, z okresowym spadkiem sprzedaży
w 2009 r. (Wykres 4). Najwięcej środków ochrony roślin sprzedano w 2011 r., ponad 58 tys. ton,
natomiast najmniej w roku 2005 – około 41 tys. ton. W analizowanym okresie sprzedawano rocznie
średnio 50 tys. ton środków ochrony roślin.
Wielkość sprzedaży środków ochrony roślin za lata 2005 – 2011 w rozbiciu na poszczególne
rodzaje preparatów obrazuje Wykres 5.
.go
v.p
l
Monitor Polski
Wykres 5. Wielkość sprzedaży środków ochrony roślin za lata 2005 – 2011 w rozbiciu na poszczególne rodzaje
środków ochrony roślin
Największy udział w sprzedaży środków ochrony roślin stanowią środki chwastobójcze, średnio
w.
rcl
blisko 30 tys. ton, co stanowi 60% sprzedaży wszystkich środków ochrony roślin. Udział środków
grzybobójczych i zapraw nasiennych wynosi 24%, natomiast udział pozostałych środków ochrony
roślin jest niewielki i nie przekracza 10%.
Zebrane dotychczas wyniki wskazują na niższy poziom sprzedaży środków ochrony roślin
w porównaniu z innymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej o wysoko nakładowym rolnictwie.
Zadanie 2. Prowadzenie badań statystycznych zużycia środków ochrony roślin
Celem badania prowadzonego od 2002 r. jest określenie przeciętnego zużycia substancji czynnej
wyrażonej w kg/ha powierzchni dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych. Badanie prowadzone
jest z uwzględnieniem struktury upraw i wielkości produkcji oraz danych dotyczących sprzedaży
ww
środków ochrony roślin w losowo wytypowanych gospodarstwach.
Na podstawie danych z lat 2002 – 2005 średnie zużycie środków ochrony roślin w Polsce
wynosiło 1,86 kg s.cz./ha (kg substancji czynnej / ha).
Począwszy od 2007 r. zadanie jest realizowane w ramach badań statystycznych zgodnie
z metodologią określoną w przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)
nr 1185/2009 z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie statystyk dotyczących pestycydów, przez
Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa we współpracy z Ministerstwem Rolnictwa
i Rozwoju Wsi, Głównym Urzędem Statystycznym oraz Instytutem Ochrony Roślin – Państwowym
Instytutem Badawczym.
Dane dotyczące zużycia środków ochrony roślin są zbierane przez inspektorów Państwowej
v.p
l
Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa w trakcie wizyt bezpośrednich w gospodarstwach rolnych,
a ich pozyskiwanie opiera się na prowadzonej przez rolnika ewidencji wykonywanych zabiegów
ochrony roślin. Badania te prowadzone są w cyklach 5-letnich.
W roku 2010 rozpoczęto nowy 5-letni cykl badania zużycia środków ochrony roślin. Zgodnie
z
opracowanym
harmonogramem
w
2010
r.,
badaniem
objęto
następujące
uprawy
cebula - 4,33 kg s.cz./ha, grusza – 4,48 kg s.cz./ha, kapusta pekińska – 0,64 kg s.cz./ha, kukurydza –
1,18 kg s.cz./ha i pszenżyto - 0,74 kg s.cz./ha.
W roku 2011 w badaniu zużycia środków ochrony roślin otrzymano następujące wyniki dla
poszczególnych upraw: pszenica ozima – 1,49 kg s.cz./ha, burak cukrowy - 2,76 kg s.cz./ha, pomidor
.go
gruntowy - 9,69 kg s.cz./ha, ogórek gruntowy - 3,76 kg s.cz./ha oraz marchew - 2,05 kg s.cz./ha.
W kolejnych latach badaniem objęte zostaną gatunki roślin uprawnych o największym udziale
powierzchni w strukturze upraw.
Zebrane dotychczas wyniki wskazują na duże zróżnicowanie zużycia środków ochrony roślin dla
poszczególnych gatunków, gdzie najwyższe zużycie notowane jest w uprawach sadowniczych
i warzywnych. Nie mniej jednak na podstawie prowadzonych badań można stwierdzić, że średnie
zużycie środków ochrony roślin w Polsce kształtuje się na stosunkowo niskim poziomie.
Gromadzenie i analiza wyników kontroli i monitoringów związanych
w.
rcl
Działanie 7.
ze stosowaniem środków ochrony roślin
W Polsce działania kontrolne są prowadzone przez wyznaczone organy urzędowe w oparciu
o obowiązujące przepisy prawa. Realizowane są także badania monitoringowe, które odnoszą się do
zjawisk związanych ze środkami ochrony roślin, w szczególności z ich stosowaniem. Można
tu wyróżnić obszary bezpieczeństwa ludzi (w tym bezpieczeństwa żywności), zwierząt i środowiska.
Najczęściej są to badania poziomu pozostałości środków ochrony roślin lub ich metabolitów
i niejednokrotnie są jednymi z wielu wykonywanych na pobranej próbie badanego materiału.
Wyniki przedstawionych poniżej działań kontrolnych i monitoringowych stanowią podstawę
do zarządzania ryzykiem i planowania działań w odniesieniu do stosowania środków ochrony roślin.
Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa jest jednostką, która sprawuje nadzór nad
ww
prawidłowością stosowania środków ochrony roślin m.in. poprzez badania pozostałości środków
ochrony roślin w płodach rolnych. Jednak badania monitoringowe i kontrolne dotyczące zagrożeń
stwarzanych przez środki ochrony roślin są wykonywane także przez inne jednostki, szczególnie
w odniesieniu do monitoringu badania pozostałości tych preparatów.
Zadanie 1. Kontrola skażenia żywności pochodzenia roślinnego środkami ochrony roślin
v.p
l
Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej prowadzą urzędowe kontrole żywności pochodzenia
roślinnego produkowanej i wprowadzanej do obrotu oraz żywności pochodzenia zwierzęcego
wprowadzonej do obrotu - zgodnie z kompetencjami określonymi w ustawie z dnia 25 sierpnia 2006 r.
o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz w ustawie z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej
Inspekcji Sanitarnej.
Kontrole są przeprowadzane w ramach zintegrowanego wieloletniego krajowego planu kontroli,
który został opracowany przez Głównego Inspektora Sanitarnego, zgodnie z art. 41-43
rozporządzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r.
kontroli
z
paszowym
prawem
urzędowych
i
przeprowadzanych
żywnościowym
oraz
w
regułami
celu
sprawdzenia
dotyczącymi
zdrowia
.go
w sprawie
zgodności
zwierząt
i dobrostanu zwierząt (Dz. Urz. UE L 165 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie
wydanie specjalne rozdz. 3, t. 45, str. 200).
W realizacji kontroli pozostałości pestycydów w żywności bierze udział 16 wojewódzkich stacji
sanitarno-epidemiologicznych. Próbki do badań są pobierane przez pracowników stacji sanitarnoepidemiologicznych szczebla powiatowego zgodnie z zasadami opisanymi w rozporządzeniu Ministra
Zdrowia z dnia 17 października 2007 r. w sprawie pobierania próbek żywności w celu oznaczania
pozostałości pestycydów (Dz. U. Nr 207, poz. 1502). Natomiast badania pozostałości pestycydów
w.
rcl
w żywności są prowadzone w laboratoriach 5 stacji sanitarno-epidemiologicznych.
W Polsce w ramach badań monitoringowych i urzędowej kontroli żywności pod kątem
pozostałości pestycydów pobiera się i bada około 2000 próbek rocznie, głównie z miejsc obrotu
żywnością. Spośród wszystkich przebadanych próbek najliczniejszą grupę stanowią owoce i warzywa
(ok. 70%). Ponadto są pobierane do badań próbki zbóż, żywności przetworzonej i żywności
przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci, a także produktów pochodzenia zwierzęcego.
W wyniku badań przeprowadzonych w 2011 r. stwierdzono, że udział próbek żywności,
w których stwierdzono pozostałości pestycydów wynosił 17,3%, natomiast udział próbek,
w których wykryto przekroczenia najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości środków
ochrony roślin nie przekraczał 0,5%.
Na podstawie prowadzonych badań można stwierdzić, że przekroczenia pozostałości pestycydów
ww
występują sporadycznie i nie stanowią istotnego zagrożenia dla zdrowia ludzi i zwierząt.
Zadanie 2. Kontrola skażenia pasz środkami ochrony roślin
Inspekcja Weterynaryjna w ramach realizacji Planu Urzędowej Kontroli Pasz prowadzi monitoring
pasz w zakresie obecności pozostałości pestycydów chloroorganicznych i fosfoorganicznych. System
nadzoru nad paszami, kompetencje i odpowiedzialność właściwych organów określa ustawa
z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach. Organem kontrolnym sprawującym nadzór nad całym sektorem
paszowym jest powiatowy lekarz weterynarii, z wyłączeniem wytwarzania i obrotu paszami
v.p
l
leczniczymi, gdzie nadzór sprawuje wojewódzki lekarz weterynarii. Próbki pobierane są z materiału
paszowego pochodzenia roślinnego oraz mieszanek paszowych dla zwierząt. Weterynaryjna kontrola
graniczna produktów pochodzenia roślinnego stosowanych w żywieniu zwierząt jest przeprowadzana
przez granicznego lekarza weterynarii.
W ramach ww. kontroli pasz, do analiz pobiera się średnio ok. 450 próbek rocznie. W roku 2011
pobrano 193 próbki pasz w kierunku oznaczenia pozostałości pestycydów fosforoorganicznych
i 193 próbki w kierunku oznaczenia pozostałości pestycydów chloroorganicznych. W żadnej próbie
pobranych materiałów paszowych oraz mieszanek paszowych nie wykryto wymienionych wyżej
przekroczeń.
.go
Na podstawie prowadzonego programu monitoringu można stwierdzić, że przekroczenia
pozostałości pestycydów nie stanowią poważnego problemu i występują sporadycznie w paszach
przeznaczanych dla zwierząt.
Zadanie 3. Kontrola skażenia żywności pochodzenia zwierzęcego środkami ochrony roślin
W Polsce zadanie z zakresu kontroli pozostałości środków ochrony roślin w żywności
pochodzenia zwierzęcego, w tym pestycydów chloroorganicznych i polichlorowanych bifenyli oraz
w.
rcl
pestycydów fosforoorganicznych, leży w kompetencjach Inspekcji Weterynaryjnej. Podstawę prawną
prowadzenia kontroli stanowi rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lipca 2006 r.
w sprawie sposobu postępowania z substancjami niedozwolonymi, pozostałościami chemicznymi,
biologicznymi, produktami leczniczymi i skażeniami promieniotwórczymi u zwierząt i w produktach
pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. Nr 147, poz. 1067 i Nr 155, poz. 1113), wdrażające do polskiego
prawa dyrektywę Rady 96/23/WE z dnia 29 kwietnia 1996 r. w sprawie środków monitorowania
niektórych substancji i ich pozostałości u żywych zwierząt i w produktach pochodzenia zwierzęcego
oraz uchylającą dyrektywy 85/358/EWG i 86/469/EWG oraz decyzje 89/187/EWG i 91/664/EWG
(Dz. Urz. WE L 125 z 23.05.1996, str. 10, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne;
rozdz. 3, t. 4, str. 71, z późn. zm.). Za realizację programu badań pozostałości odpowiada Inspekcja
Weterynaryjna. Założenia programu badań pozostałości, jego plan, jak i wyniki tych badań,
opracowywane są przez Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy
w Puławach, zatwierdzane do realizacji przez Głównego Lekarza Weterynarii, a następnie
ww
akceptowane przez Komisję Europejską.
W ramach krajowego programu badań kontrolnych w kierunku pozostałości pestycydów
od 2004 r., corocznie badanych jest ok. 1500 próbek. Próbki pobierane są od świń, bydła, koni, owiec,
drobiu (kury, kurczęta, indyki, kaczki, gęsi), ryb, królików, zwierząt łownych oraz mleka krowiego, jaj
i miodu.
Ocena wyników badań dotycząca zanieczyszczeń środowiskowych w latach 2006 – 2010, w tym
m.in. pestycydów i polichlorowanych bifenyli (PCB), wskazuje na występowanie niskich stężeń tych
związków,
często
na
poziomie
wykrywalności
stosowanych
metod
analitycznych.
Mimo
powszechnego stwierdzania obecności pestycydów chloroorganicznych (> 70%) i PCB (> 50%) ich
v.p
l
stężenia były najczęściej na poziomie setnych i tysięcznych części mg/kg, co stanowi zaledwie kilka
procent wartości limitowanych dla tych związków.
W roku 2011 pobrano 1538 prób na obecność pozostałości środków ochrony roślin w żywności
pochodzenia zwierzęcego. Nie stwierdzono żadnego przekroczenia w stosunku do limitów środków
chloroorganicznych
i
fosforoorganicznych.
Wnikliwa
ocena
wyników
badań
dotyczących
zanieczyszczeń środowiskowych (pestycydy, polichlorowane bifenole-PCB, pierwiastki toksyczne)
wskazała na niskie stężenia tych związków, często na poziomie wykrywalności stosowanych metod
analitycznych. Powszechnie stwierdzano obecność pestycydów chloroorganicznych i PCB (> 50%),
stężenia tych związków były jednak najczęściej na poziomie setnych i tysięcznych części mg/kg,
.go
co stanowi zaledwie kilka procent wartości limitowanych dla tych związków.
W wyniku przeprowadzonych badań można stwierdzić, że przekroczenia wartości limitowanych
pestycydów występują sporadycznie w produktach pochodzenia zwierzęcego i nie stanowią
poważnego zagrożenia dla zdrowia ludzi.
Zadanie 4. Monitoring wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi
Monitoring wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi jest wykonywany przez Państwową
Sanitarną.
Zasady
prowadzenia
tego
monitoringu
określają
przepisy
ustawy
w.
rcl
Inspekcję
z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków,
rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 listopada 2002 r. w sprawie wymagań, jakim powinny
odpowiadać wody powierzchniowe wykorzystywane do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną
do spożycia (Dz. U. Nr 204, poz. 1728) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r.
w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. Nr 61, poz. 417 oraz z 2010 r.
Nr 72, poz. 466).
Próbki pobierane są zgodnie z harmonogramem na dany rok z określoną częstotliwością.
Minimalna częstotliwość pobierania próbek do badań zależy od objętości rozprowadzanej lub
produkowanej wody w danej strefie zaopatrzenia. Średnia liczba próbek pobieranych rocznie przez
stacje sanitarno-epidemiologiczne wynosi około 90 tys.
Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej wykonują badania środków ochrony roślin w wodzie
ww
przeznaczonej do spożycia przez ludzi jedynie na obszarach, gdzie ich występowanie jest wysoce
prawdopodobne. Oznaczana jest obecność środków ochrony roślin, których występowania w wodzie
można oczekiwać. Zakres prowadzenia badań jakości wody ustala właściwy państwowy powiatowy
lub graniczny inspektor sanitarny po uwzględnieniu rożnych czynników jak np. jakość i rodzaj
ujmowanej wody, stosowanie metody uzdatniania wody, materiały użyte do budowy sieci
wodociągowej oraz zanieczyszczenia występujące w środowisku.
W roku 2011 organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie wydały żadnego odstępstwa
w odniesieniu do pestycydów w wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Zadanie 5. Monitoring wód powierzchniowych, podziemnych i osadów dennych
v.p
l
Państwowy Monitoring Środowiska (PMŚ) to system utworzony na podstawie ustawy
z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy, Państwowy
Monitoring Środowiska stanowi system pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska oraz
gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania informacji o środowisku. Gromadzone informacje
służą wspomaganiu działań na rzecz ochrony środowiska poprzez systematyczne informowanie
organów administracji i społeczeństwa o
1) jakości elementów przyrodniczych, dotrzymywaniu standardów jakości środowiska lub innych
poziomów określonych
przepisami oraz obszarach występowania przekroczeń tych
standardów lub innych wymagań;
powiązaniach
.go
2) występujących zmianach jakości elementów przyrodniczych, przyczynach tych zmian, w tym
przyczynowo-skutkowych
występujących
pomiędzy
emisjami
i
stanem
elementów przyrodniczych.
Państwowy Monitoring Środowiska, zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony
Środowiska, jest realizowany przez Inspekcję Ochrony Środowiska.
W ramach tego systemu prowadzony jest monitoring wód powierzchniowych i podziemnych.
Regulacje dotyczące badań monitoringowych są zawarte w rozporządzeniu Ministra Środowiska
z dnia 15 listopada 2011 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód
w.
rcl
powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. Nr 258, poz. 1550), natomiast szczegółowe regulacje
odnośnie oceny stanu wód podziemnych zawarte są w rozporządzeniu Ministra Środowiska
z dnia 23 lipca 2008 r. w sprawie kryteriów i sposobu oceny stanu wód podziemnych (Dz. U. Nr 143,
poz. 896).
Monitoring jakości wód prowadzony jest z uwzględnieniem wymagań określonych dyrektywą
Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającą ramy
wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1,
z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 15, t. 5, str. 275, z późn. zm.)
tzw. Ramową Dyrektywą Wodną, oraz w przypadku wód podziemnych dyrektywą Parlamentu
Europejskiego i Rady 2006/118/WE z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie ochrony wód podziemnych
przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu (Dz. Urz. UE L 372 z 27.12.2006, str. 19).
Monitoring wód powierzchniowych płynących jest prowadzony od 2007 roku, zgodnie
ww
z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE z dnia 23 października 2000 r.
ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej.
Program monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych realizowany jest w ramach
1) monitoringu diagnostycznego, którym objęte są wszystkie jednolite części wód;
2) monitoringu operacyjnego, którym objęte są jednolite części wód o statusie zagrożonych
nieosiągnięciem dobrego stanu;
3) monitoringu badawczego, którego zakres i częstotliwość jest ustalana każdorazowo w zależności
v.p
l
od potrzeb.
W ramach poszczególnych rodzajów monitoringu prowadzone są badania wskaźników
biologicznych, fizykochemicznych i chemicznych wykonywane przez wojewódzkie inspektoraty
ochrony środowiska oraz hydromorfologicznych prowadzone przez służbę hydrologiczno –
meteorologiczną.
Badania osadów dennych rzek i jezior wykonywane są w ramach monitoringu wód
powierzchniowych i są regulowane tymi samymi przepisami prawnymi. Badania są wykonywane przez
Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy od 1990 r. Bezpośredni nadzór nad
realizacją programu badań sprawuje Inspekcja Ochrony Środowiska.
ramach
Państwowego
Monitoringu
Środowiska
prowadzone
są
badania
.go
W
substancji
priorytetowych, wśród których jest 15 substancji, które występują bądź występowały w środkach
ochrony roślin.
Wody powierzchniowe
Badania monitoringu wód powierzchniowych wpisane są w 6-letni cykl gospodarowania wodami.
W ramach PMŚ prowadzone są badania w systemie monitoringu diagnostycznego i operacyjnego.
w.
rcl
Oba systemy są prowadzone w sposób zróżnicowany. W przypadku jednolitych części wód rzecznych
w roku 2010 prowadzony był monitoring operacyjny w 793 jednolitych częściach wód (JCW),
natomiast w latach 2011-2012 prowadzony jest zarówno monitoring diagnostyczny, jak i operacyjny.
W 2011 r. monitoringiem diagnostycznym objęte były 233 JCW, operacyjnym 594 JCW
i dodatkowo przebadano 28 JCW w ramach monitoringu badawczego. W przypadku jezior w okresie
2010-2012 przebadane zostanie około 241 jezior, przy czym corocznie badane są 22 jeziora
reperowe.
Rok 2011 był pierwszym rokiem drugiego cyklu monitoringu diagnostycznego (pierwszy cykl
obejmował lata 2007-2009). Dane pozyskane w wyniku realizacji tego monitoringu posłużyły do
wykonania oceny stanu 220 jednolitych części wód płynących. W przypadku 15 spośród jednolitych
części wód (wszystkie z obszaru dorzecza Odry) zauważalne były przekroczenia endosulfanu oraz
przekroczenia standardów jakości dla DDT całkowitego, zaś w dwóch jednolitych częściach wód DDT
– izomer para-para. Na obszarze tego dorzecza stwierdzono również przekroczenia wartości
ww
granicznych dla sumy pestycydów (aldryny, dieldryny, endryny i izodryny) dla 8 jednolitych części
wód, a dla jednej – HCB.
W przypadku dorzecza Wisły wyniki monitoringu wskazały na przekroczenia dopuszczalnych
stężeń sumy aldryny, dieldryny, endryny i izodryny dla 4 jednolitych części wód, w tym dodatkowo dla
jednej jednolitej części wód - chlorfenwinfosu, heksachlorocykloheksanu, DDT – izomer para-para
oraz DDT całkowitego.
Wody podziemne
v.p
l
W przypadku wód podziemnych badania stanu chemicznego są prowadzone w 161 jednolitych
częściach wód podziemnych, w oparciu o sieć pomiarową złożoną z ok. 1000 punktów pomiarowych,
z
czego
800
punktów
jest
wykorzystywanych
na
potrzeby
monitoringu
diagnostycznego
(przeprowadzonego w roku 2007, 2010 i 2012), a 300 punktów na potrzeby monitoringu operacyjnego
(przeprowadzonego w roku 2009 i 2011).
W latach 2009–2011, w ramach krajowego monitoringu jakości wód podziemnych zostały
przeprowadzone badania zawartości związków organicznych, w tym pestycydów, w 382 punktach
pomiarowych, z których łącznie pobrano i poddano analizie 457 próbek wody. W ramach prac
analitycznych zostało wykonanych 13 701 oznaczeń następujących związków z grupy pestycydów
pestycydy chloroorganiczne i polichlorowane bifenyle: a-Chlordan, a-HCH, b-HCH, d-HCH,
.go
-
aldehyd endryny, aldryna, dieldryna, endosulfan I, endosulfan II, endryna, epoksyd
heptachloru, g-Chlordan, g-HCH, heptachlor, heton endryny, metoksychlor, siarczan
endosulfanu, p,p'-DDD, p,p'-DDE, p,p'-DDT,
-
pestycydy fosforoorganiczne: chlorfenwinfos, diazynon, dichlorfos, fenitrotion, fention,
malation, mewinfos, paration etylowy, paration metylowy, tiometon.
Z przeprowadzonych badań wynika, że w przeważającej liczbie punktów pomiarowych
stwierdzono zawartości poszczególnych pestycydów poniżej granicy oznaczalności (LOQ). Natomiast
w.
rcl
zaledwie w 12 punktach pomiarowych odnotowano wartości powyżej LOQ, ale nie przekraczające
stężeń dla I klasy jakości wód podziemnych oznaczającej wody bardzo dobrej jakości. Związki z grupy
pestycydów, dla których odnotowano wartości powyżej LOQ to: p,p'<DDE, p,p'<DDD, Aldehyd
endryny, p,p'<DDT, Dichlorfos, Malation. Porównanie otrzymanych wartości stężeń poszczególnych
pestycydów wykazało, że w żadnym punkcie pomiarowym nie doszło do przekroczenia wartości
progowych dobrego stanu chemicznego wód podziemnych. Z zestawienia wartości stężeń
poszczególnych pestycydów z dopuszczalnym zakresem wartości, jakiemu powinna odpowiadać
woda do spożycia przez ludzi wynika, że nie odnotowano żadnych przekroczeń.
Reasumując, niniejsza analiza zawartości pestycydów w wodach podziemnych wykazuje zatem
brak przekroczeń wartości progowej dobrego stanu chemicznego wód podziemnych i dopuszczalnych
zakresów wartości, jakim powinna odpowiadać woda do spożycia przez ludzi, zarówno w odniesieniu
ww
do poszczególnych pestycydów, jak również dla sumy 30 badanych wskaźników z grupy pestycydów.
Osady denne
Monitoring osadów dennych rzek i jezior prowadzony jest w punktach pomiarowo-kontrolnych.
Sieć obserwacyjna osadów rzecznych podzielona jest na punkty monitoringu podstawowego,
w których osady do badań pobierane są corocznie (około 250 punktów) oraz sieć monitoringu
operacyjnego, w którym osady badane są, co trzy lata (w 2011 r. – 113 punktów). Badania osadów
dennych jezior wykonywane są w jeziorach należących do sieci regionalnej monitoringu oraz
w 22 jeziorach reperowych sieci krajowej monitoringu. Badania w jeziorach należących do sieci
v.p
l
regionalnej wykonywane są co kilka lat, najczęściej co pięć, natomiast badania w jeziorach
reperowych wykonywane są co 2 lata. W 2011 r. do badań wytypowano 112 jezior, z których pobrano
155 próbek (z jezior o powierzchni większej niż 250 ha pobierane są dwie do pięciu próbek stosownie
do wielkości powierzchni jeziora). Od 2010 r. rozpoczęto badanie osadów kanałów rzecznych. W roku
2011 pobrano do badań osady w 18 lokalizacjach znajdujących się na 14 kanałach.
W 2010 r. rozpoczęto również badanie osadów gromadzących się w cofce zbiorników
zaporowych. W pierwszym roku do badań pobrano 25 próbek osadów na dopływach do
24 zbiorników.
Przeprowadzone w latach 2010-2012 badania potwierdziły występowanie wysokich zawartości
.go
pestycydów chloroorganicznych w osadach górnej Wisły i niektórych jej dopływów. Szczególnie
wysokie zawartości izomerów HCH i DDT i jego metabolitów stwierdzono w osadach Wisły w Grabiach
i w Oświęcimiu. Wysokie lub znacząco podwyższone zawartości pestycydów chloroorganicznych są
obserwowane również w osadach Wisły w innych lokalizacjach. Ponadto zwraca uwagę bardzo
wysoka zawartość DDT w osadach Neru w Mirosławicach.
Badania monitoringowe osadów jeziornych w latach 2010-2012 wykazały, iż największy udział
w zanieczyszczeniu osadów odgrywają DDT, DDE i DDD, endosulfanu I i heptachloru. Pozostałe
związki występowały w stężeniach poniżej granicy oznaczalności.
w.
rcl
Przeprowadzone w 2012 r. badania pestycydów w kanałach rzecznych wykazały występowanie
następujących związków: izomeru α-HCH, aldryya, DDT i jego metabolitów oraz aldehydu endryny.
W żadnej ze zbadanych próbek osadów pobranych z kanałów rzecznych nie stwierdzono obecności
w zawartości wyższej od granicy oznaczalności β-HCH, γ-HCH i δ-HCH, heptachloru, epoksyd
heptachloru, γ-chlordanu, α-chlordanu, dieldryny, endryny, ketonu endryny, endosulfanu I,
endosulfanu II, siarczanu endosulfanu i p,p'-metoksychloru. W przypadku izomeru α-HCH zawartość
w stężeniu powyżej granicy oznaczalności stwierdzono w 1 próbce, aldrynę w trzech próbkach.
Obecność DDT i jego metabolitów stwierdzono w osadach wszystkich kanałów. We wszystkich tych
próbkach związki z grupy DDT były w stężeniu niższym niż ich wartości PEC (Consensus-Based
Sediment Quality Guidelines). Obecność aldehydu endryny odnotowano w osadach pobranych
z jednego z kanałów. Obecne w tych osadach związki były jednakże w stężeniu niższym niż ich
wartości PEC.
ww
Badania monitoringowe przeprowadzone w 2012 r., wykazały obecność w osadach zbiorników
zaporowych, jedynie DDT i jego metabolitów. W żadnej ze zbadanych próbek nie stwierdzono
obecności α-HCH, β-HCH, γ-HCH, δ-HCH, heptachloru, aldryny, epoksydu heptachloru, γ-chlordanu,
α-chlordanu, dieldryny, endryny, aldehydu endryny, ketonu endryny, endosulfanu I, endosulfanu II,
siarczanu endosulfanu i p,p'- metoksychloru w stężeniu powyżej granicy oznaczalności. Obecność
związków z grupy DDT odnotowano w 19 próbkach, p,p’-DDE stwierdzono w 19 próbkach, p,p’-DDD –
w 14 próbkach, a p,p’-DDT – w 2 próbkach.
Podsumowując należy stwierdzić, iż wyniki badań prowadzonych w ramach programu
v.p
l
państwowego monitoringu środowiska wykazują obecność w środowisku wodnym substancji
czynnych, które wchodzą lub wchodziły w skład środków ochrony roślin (przeważnie w zakresie
dopuszczalnych stężeń), przy czym źródłem ich pochodzenia może być zarówno proces uwalniania
z osadów dennych, w których nagromadziły się w ubiegłych latach, jak i bieżąca presja ze strony
rolnictwa.
Działanie 8.
Promowanie dobrych praktyk bezpiecznego stosowania środków
ochrony roślin
.go
Czynności związane z przygotowywaniem zabiegów ochrony roślin, ich wykonaniem oraz
postępowaniem po zabiegu niosą za sobą ryzyko powstawania zagrożeń m.in. dla zdrowia ludzi oraz
środowiska, w tym także skażeń miejscowych, których można uniknąć poprzez prawidłowe
postępowanie z tymi preparatami.
Ograniczaniu powyższych zagrożeń służy opracowanie i upowszechnianie dobrych praktyk
związanych
z
właściwą
ochroną
operatora,
przechowywaniem
środków
ochrony
roślin,
przygotowaniem cieczy użytkowej, techniką zabiegów, bioremediacją substancji chemicznych,
zagospodarowaniem opakowań oraz ochroną organizmów pożytecznych. Wśród licznych działań
w.
rcl
w tym obszarze należy zwrócić uwagę na następujące inicjatywy
1. Realizacja projekt TOPPS
(Training the Operators to prevent Pollution from Point Sources -
Szkolenie operatorów opryskiwaczy w celu zapobiegania skażeniom miejscowym). Projekt
realizowany jest w 15 europejskich krajach przez 13 organizacji i ośrodków badawczych, w tym
m.in. przez Instytut Ogrodnictwa. Naczelnym zadaniem w ramach projektu było opracowanie
„Przewodnika Dobrej Praktyki Organizacji Ochrony Roślin – DPOOR”, „Poradnika - Mycie
opryskiwaczy” i „Poradnika – Organizacja pokazów DPOOR”, a także upowszechnianie tych
zasad przez służby doradcze, szkolenia i demonstracje, w sposób skoordynowany w skali
europejskiej, w celu ograniczenia emisji środków ochrony roślin do wód.
Zakres tematyczny
materiałów obejmuje techniczne i organizacyjne aspekty stosowania pestycydów na wszystkich
etapach łańcucha operacji z użyciem środków ochrony roślin, takich jak
−
transport środków ochrony roślin do gospodarstwa (sposób przewozu, rozładunek,
postępowanie w sytuacjach awaryjnych),
magazynowanie środków ochrony roślin (organizacja magazynu, zasady składowania,
ww
−
postępowanie w sytuacjach awaryjnych),
−
czynności przed zabiegiem (planowanie, kalibracja opryskiwacza, przygotowanie cieczy
użytkowej, postępowanie w sytuacjach awaryjnych),
−
przebieg zabiegu (warunki pogodowe, sposób prowadzenia i obsługi opryskiwacza,
zapobieganie znoszeniu cieczy, postępowanie w sytuacjach awaryjnych),
−
czynności po zabiegu (zagospodarowanie resztek cieczy użytkowej, mycie opryskiwacza,
postępowanie w sytuacjach awaryjnych),
−
Poz. 536
zagospodarowanie pozostałości skażonych środkami ochrony roślin (zagospodarowanie
v.p
l
opakowań, płynnych i stałych pozostałości, bioremediacja).
2. Prowadzenie systemu odbioru opakowań po środkach ochrony roślin w celu zmniejszenia
zagrożenia dla środowiska oraz wypełnienie obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Przepisy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych nakładają na sprzedawców, importerów
i producentów środków ochrony roślin obowiązek odbioru i unieszkodliwiania jednostkowych
opakowań po środkach ochrony roślin. Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin szacuje, że
w 2010 r. w ramach systemu zebranych i unieszkodliwionych zostało 64% opakowań. Utylizacja
opakowań po środkach ochrony roślin zapobiega przedostawaniu się pozostałości tych
preparatów do środowiska i tym samym ogranicza się ich negatywny wpływ na środowisko, jak
.go
również na zdrowie ludzi i zwierząt.
3. Promowanie, we współpracy z branżowymi organizacjami pszczelarskimi, dobrych praktyk
w zakresie ochrony owadów zapylających, a w szczególności pszczół miodnych, ze względu na
ważną rolę, jaką pełnią w zwiększaniu plonów i jakości wielu roślin uprawnych.
Ze względu na znaczenie upowszechniania i promowania dobrych praktyk w ochronie roślin dla
zapewnienia bezpiecznego stosowania środków ochrony roślin, na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa
i Rozwoju Wsi opracowywane są poradniki dobrej praktyki ochrony roślin, obejmujące takie
zagadnienia jak np. przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania
w.
rcl
zabiegów ochrony roślin, ochrona owadów zapylających, kalibracja sprzętu przeznaczonego do
stosowania środków ochrony roślin. Poradniki te są sukcesywnie udostępniane na stronie internetowej
Ministerstwa i aktualizowane wraz z rozwojem wiedzy w tym zakresie. Kierowane są one
bezpośrednio do rolników i doradców, a także jednostek prowadzących obligatoryjne szkolenia dla
użytkowników środków ochrony roślin.
Działanie 9.
Organizowanie
i
wykorzystanie
badań
naukowych
na
rzecz
integrowanej ochrony roślin oraz ograniczania ryzyka związanego
ze stosowaniem środków ochrony roślin
Wszystkie działania zmierzające do ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków
ochrony roślin oraz wdrożenia zasad integrowanej ochrony roślin opierają się na wynikach
ww
wykonanych do tej pory i wdrożonych do praktyki badań dotyczących metod ekologicznej
i integrowanej produkcji oraz innych alternatywnych technik ochrony roślin charakteryzujących się
niskim zużyciem chemicznych środków ochrony roślin oraz ograniczania ryzyka związanego z ich
stosowaniem.
Prace badawcze w powyższym zakresie są realizowane w znacznym stopniu w ramach
działalności statutowej jednostek naukowo-badawczych, w oparciu o krajowe i pochodzące z funduszy
Unii Europejskiej środki finansowe przeznaczane na działalność naukową i badawczą.
W celu jak najefektywniejszego wykorzystania dorobku naukowego krajowych instytutów
v.p
l
badawczych we wdrażaniu zasad integrowanej ochrony roślin, zadania w tym zakresie zostały ujęte
także w realizowanych na potrzeby Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi programach wieloletnich
1. Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem bezpieczeństwa żywności oraz ograniczenia strat
w plonach i zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt domowych i środowiska, realizowanym przez
Instytut Ochrony Roślin - Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu.
2. Rozwój zrównoważonych metod produkcji ogrodniczej w celu zapewnienia wysokiej jakości
biologicznej i odżywczej produktów ogrodniczych oraz zachowania bioróżnorodności środowiska
i ochrony jego zasobów, realizowanym przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach.
.go
3. Wspieranie działań w zakresie kształtowania środowiska rolniczego oraz zrównoważonego
rozwoju produkcji rolniczej w Polsce, realizowanym przez Instytut Uprawy Nawożenia
i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach.
4. Ulepszanie
i
roślin
produkcji
dla
roślinnej
zrównoważonych
na
cele
AgroEkoSystemów,
nieżywnościowe,
wysokiej
realizowanym
przez
jakości
żywności
Instytut
Hodowli
i Aklimatyzacji Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Radzikowie.
5. Ulepszanie krajowych źródeł białka roślinnego, ich produkcji, systemu obrotu i wykorzystania
w paszach, realizowanym przez Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy
w.
rcl
Instytut Badawczy w Puławach, Instytut Genetyki Roślin PAN w Poznaniu, Uniwersytet
Przyrodniczy w Poznaniu i Instytut Technologiczno- Przyrodniczy w Falentach.
Wyniki badań naukowych stanowią podstawę do opracowania i aktualizacji metodyk integrowanej
ochrony roślin, programów ochrony, rozwoju i upowszechniania systemów wspomagania decyzji
w ochronie roślin oraz opracowania zasad bezpiecznego stosowania środków ochrony roślin.
IV. NOWE REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE OGRANICZANIA RYZYKA
ZWIĄZANEGO ZE STOSOWANIEM ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN
Znaczna
część
obowiązków
nakładanych
na
państwa
członkowskie
Unii
Europejskiej
postanowieniami dyrektywy 2009/128/WE jest w Polsce realizowana w oparciu o przyjęte wcześniej
ww
przepisy krajowe. Niemniej jednak, w celu zapewnienia pełnej zgodności prawa krajowego
z postanowieniami tej dyrektywy, niezbędne było uzupełnienie obecnych ram prawnych o nowe
regulacje, w celu dalszego ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin.
Rozwiązania ujęte w ustawie z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin, dotyczą
1) ustanowienia systemu obligatoryjnych szkoleń dla doradców świadczących usługi w zakresie
ochrony roślin;
2) objęcia obowiązkowymi szkoleniami profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin
stosujących te preparaty poza rolnictwem i leśnictwem;
3) ograniczenia
sprzedaży
środków
ochrony
Poz. 536
roślin
przeznaczonych
dla
użytkowników
4) rozszerzenia
zakresu
sprzętu
do
stosowania
v.p
l
profesjonalnych do osób posiadających stosowne przeszkolenie;
środków
ochrony
roślin,
podlegającego
obligatoryjnym badaniom sprawności technicznej, w szczególności o sprzęt montowany na
pojazdach szynowych lub statkach powietrznych;
5) określenia zasad wykonywania zabiegów ochrony roślin sprzętem agrolotniczym;
6) określania minimalnych odległości od określonych miejsc, obiektów lub obszarów, w jakich można
stosować środki ochrony roślin (przepisy te, stanowiące modyfikacje regulacji obowiązujących na
podstawie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin, będą miały szczególne
znaczenie dla ochrony środowiska wodnego); szczegółowe regulacje w tym zakresie zostaną
zawarte w przepisach wykonawczych do ustawy;
.go
7) ustanowienia zakazu stosowania środków ochrony roślin, które stwarzają szczególne zagrożenie
dla zdrowia człowieka na terenach placów zabaw, żłobków, przedszkoli, terenów szkolnych,
szpitali oraz stref ochronnych „A” wydzielonych na obszarach uzdrowisk lub obszarach ochrony
uzdrowiskowej;
8) określania zasad postępowania przy wykonywaniu zabiegów ochrony roślin, w celu ograniczenia
ryzyka powstania zagrożeń podczas tych czynności, w szczególności podczas wykonywania
takich czynności jak
a) przechowywanie środków ochrony roślin,
w.
rcl
b) przygotowywanie środków ochrony roślin do zastosowania,
c) postępowanie z resztkami cieczy użytkowej po zabiegu z zastosowaniem środków ochrony
roślin,
d) postępowanie podczas czyszczenia sprzętu przeznaczonego do stosowania środków ochrony
roślin
– szczegółowe regulacje w tym zakresie zostaną zawarte w przepisach wykonawczych do ustawy;
9) zakazu stosowania przez użytkowników nieprofesjonalnych środków ochrony roślin szczególnie
szkodliwych dla zdrowia;
10) ustanowienia obowiązku stosowania przez profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin
ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin; szczegółowe regulacje w tym zakresie zostaną
zawarte w przepisach wykonawczych do ustawy;
11) określenie wymagań dla obiektów przeznaczonych do magazynowania środków ochrony roślin;
szczegółowe regulacje w tym zakresie zostaną zawarte w przepisach wykonawczych do ustawy.
ww
Regulacje te pozwolą w istotny sposób ograniczyć ryzyko związane z obrotem i stosowaniem
środków ochrony roślin.
Pełna realizacja postanowień dyrektywy 2009/128/WE, a także osiągnięcie głównych celów
ustanowionych w krajowym planie działania wymagać będzie także wsparcia rozwiązań legislacyjnych
poprzez działania pozalegislacyjne, w szczególności edukacyjne.
.go
v.p
l
Monitor Polski
CELE I DZIAŁANIA NA RZECZ
OGRANICZANIA RYZYKA
ZWIĄZANEGO ZE STOSOWANIEM
ww
w.
rcl
ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN
GŁÓWNE CELE KRAJOWEGO PLANU DZIAŁANIA
v.p
l
I.
– 50 –
Głównymi celami krajowego planu działania są
1) upowszechnienie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin;
2) zapobieganie zagrożeniom związanym ze stosowaniem środków ochrony roślin.
Dla monitorowania stopnia osiągnięcia tych celów zostaną wykorzystane następujące mierniki
1. Stosowanie przez profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin ogólnych zasad
integrowanej ochrony roślin – w roku 2017 wartość miernika powinna wynosić co najmniej 90%
.go
(według danych Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa).
2. Procentowy udziału przekroczeń najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości środków
ochrony roślin w żywności pochodzenia roślinnego – w trakcie realizacji krajowego planu
działania wartość miernika powinna utrzymywać się na poziomie poniżej 1% (według danych
Państwowej Inspekcji Sanitarnej).
3. Procentowy udział przekroczeń najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości środków
ochrony roślin w paszach i żywności pochodzenia zwierzęcego - w trakcie realizacji krajowego
planu działania wartość miernika powinna utrzymywać się na poziomie poniżej 0,1% (według
w.
rcl
danych Inspekcji Weterynaryjnej).
Postanowienia
dyrektywy
2009/128/WE
dają
możliwość
państwom
członkowskim
Unii
Europejskiej określenia kwestii priorytetowych, takich jak: substancje czynne, uprawy, regiony lub
praktyki, które wymagają szczególnej uwagi, lub dobre praktyki, które należy promować, aby osiągnąć
cele tej dyrektywy.
Kluczowym celem dla Polski w związku z realizacją krajowego planu działania jest
upowszechnianie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin. Pełne wdrożenie tych zasad,
w szczególności poprzez promowanie niechemicznych metod ochrony roślin, pozwoli na zmniejszenie
zależności produkcji roślinnej od chemicznych środków ochrony roślin. W efekcie wdrożenia
najlepszych praktyk związanych ze stosowaniem środków ochrony roślin, ograniczone zostanie do
minimum ryzyko związane z ich użyciem. W związku z powyższym, realizacja celów krajowego planu
ww
działania przyczyni się do realizacji nadrzędnej idei dyrektywy 2009/128/WE, czyli zrównoważonego
stosowania pestycydów, a tym samym zrównoważonego rozwoju polskiego rolnictwa.
Dla osiągnięcia głównych celów krajowego planu działania będą kontynuowane dotychczas
prowadzone działania ograniczające zagrożenia związane ze stosowaniem środków ochrony roślin,
przy czym część tych działań zostanie odpowiednio zmodyfikowana, jak również podjęte zostaną
nowe
działania,
których
zakres
przedstawiono
w
dalszej
części
niniejszego
dokumentu.
Dla wszystkich działań zostały określone odrębne cele, harmonogramy ich realizacji, jak również
mierniki służące monitorowaniu ich realizacji.
Postanowienia art. 15 dyrektywy 2009/128/WE zobowiązują państwa członkowskie Unii
v.p
l
Europejskiej do monitorowania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin. Do czasu
przyjęcia wskaźników ryzyka zharmonizowanych na poziomie Unii Europejskiej państwa członkowskie
powinny stosować wskaźniki krajowe. Stosowanie wskaźników krajowych będzie mogło być jednak
kontynuowane także po przyjęciu wskaźników zharmonizowanych.
W związku z powyższym do oceny ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin
wykorzystane zostaną następujące wskaźniki
1) procent próbek żywności pochodzenia roślinnego z pozostałościami środków ochrony roślin
przekraczającymi najwyższe dopuszczalne poziomy tych pozostałości;
2) procent próbek żywności pochodzenia zwierzęcego z pozostałościami środków ochrony roślin
.go
przekraczającymi najwyższe dopuszczalne poziomy tych pozostałości;
3) procent próbek pasz z pozostałościami środków ochrony roślin przekraczającymi najwyższe
dopuszczalne poziomy tych pozostałości;
4) procent próbek roślin, pobranych w ramach kontroli prawidłowości stosowania środków ochrony
roślin, z pozostałościami środków ochrony roślin przekraczającymi najwyższe dopuszczalne
poziomy tych pozostałości;
5) poziom pozostałości środków ochrony roślin w wodach powierzchniowych i w wodach gruntowych;
6) poziom pozostałości środków ochrony roślin w próbkach wody pitnej;
7) dane statystyczne dotyczące zużycia środków ochrony roślin;
w.
rcl
8) dane statystyczne dotyczące sprzedaży środków ochrony roślin;
9) ilość oraz rodzaj naruszeń prawa w obszarze obrotu i stosowania środków ochrony roślin;
10) dane dotyczące zatruć ludzi środkami ochrony roślin;
11) dane dotyczące zatruć pszczół środkami ochrony roślin;
12) dane dotyczące zachowań profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin podczas
dokonywania decyzji o zastosowaniu chemicznych środków ochrony roślin oraz podczas
wykonywania takiego zabiegu.
Organem monitorującym realizację celów krajowego planu działania jest minister właściwy do
spraw rolnictwa.
Wyniki monitorowania realizacji celów krajowego planu działania, w tym wyniki oceny ryzyka
związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin, minister właściwy do spraw rolnictwa będzie
ww
udostępniał corocznie na stronie internetowej administrowanej przez obsługujący go urząd.
II.
Poz. 536
DZIAŁANIA OGRANICZAJĄCE RYZYKO ZWIĄZANE ZE STOSOWANIEM
DLA ŚRODOWISKA
v.p
l
ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN DLA ZDROWIA LUDZI, ZWIERZĄT ORAZ
Działanie 1. Upowszechnianie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin*
Wprowadzenie do powszechnego użycia chemicznych środków ochrony roślin stworzyło wrażenie
łatwego zwalczania organizmów szkodliwych dla roślin i ochrony plonów. Nadmierne, nie zawsze
uzasadnione stosowanie środków ochrony roślin niesie za sobą jednak liczne niebezpieczeństwa,
takie jak
1) presja na środowisko naturalne i ograniczanie bioróżnorodności agrocenoz;
.go
2) pojawianie się organizmów szkodliwych dla roślin odpornych na działanie środków ochrony roślin;
3) obecność pozostałości środków ochrony roślin w płodach rolnych w ilościach zagrażających
zdrowiu konsumentów.
Potrzeba poszukiwania rozwiązań, które pozwoliłyby zapewnić ochronę upraw przed organizmami
szkodliwymi dla roślin na odpowiednim poziomie, pozwalającym na zachowanie opłacalności
ekonomicznej produkcji rolniczej, przy jednoczesnym ograniczeniu opisanych powyżej skutków
negatywnych, doprowadziła do opracowania podstaw integrowanej ochrony roślin.
Integrowana ochrona roślin jest sposobem ochrony roślin przed organizmami szkodliwymi,
w.
rcl
polegającym na wykorzystaniu wszystkich dostępnych metod ochrony roślin, w szczególności metod
niechemicznych, w sposób minimalizujący zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska.
Integrowana ochrona roślin wykorzystuje w pełni wiedzę o organizmach szkodliwych dla roślin
(w szczególności o ich biologii i szkodliwości) w celu określenia optymalnych terminów dla
podejmowania działań zwalczających te organizmy, a także wykorzystuje naturalne występowanie
organizmów pożytecznych, w tym drapieżców i pasożytów organizmów szkodliwych dla roślin oraz
posługuje się ich introdukcją. Tym samym integrowana ochrona roślin pozwala ograniczyć stosowanie
chemicznych środków ochrony roślin do niezbędnego minimum i w ten sposób ograniczyć presję
na środowisko naturalne oraz chroni bioróżnorodność środowiska rolniczego.
Ważnymi narzędziami, wykorzystywanymi w integrowanej ochronie roślin, są
1) metodyki integrowanej ochrony roślin poszczególnych upraw;
2) progi ekonomicznej szkodliwości patogenów – progi te określają, kiedy stosowanie chemicznej
ww
ochrony roślin staje się ekonomicznie opłacalne, tzn. przy jakiej liczebności organizmu
szkodliwego dla roślin straty, jakie może on spowodować, przewyższają koszty jego chemicznego
zwalczania;
3) systemy wspomagania decyzji w ochronie roślin – systemy te, bazujące na znajomości biologii
organizmów szkodliwych, wskazują optymalny termin wykonania chemicznych zabiegów ochrony
roślin.
Obowiązek stosowania zasad integrowanej ochrony roślin przez wszystkich profesjonalnych
użytkowników środków ochrony roślin począwszy od dnia 1 stycznia 2014 r. wynika z postanowień
art. 14 dyrektywy 2009/128/WE oraz rozporządzenia nr 1107/2009. Artykuł 55 rozporządzenia
środków ochrony roślin
obejmuje przy tym
m.in.
v.p
l
nr 1107/2009 stanowi, że środki ochrony roślin muszą być stosowane właściwie. Właściwe stosowanie
zgodność
z postanowieniami dyrektywy
2009/128/WE, a od dnia 1 stycznia 2014 r. zgodność z ogólnymi zasadami integrowanej ochrony
roślin, o których mowa w art. 14 oraz załączniku III do tej dyrektywy.
Stosownie do postanowień art. 14 ust. 4 dyrektywy 2009/128/WE, państwa członkowskie Unii
Europejskiej powinny opisać w krajowych planach działania, w jaki sposób zapewniają, by ogólne
zasady integrowanej ochrony roślin zostały wdrożone przez wszystkich profesjonalnych użytkowników
środków ochrony roślin do dnia 1 stycznia 2014 r. Ponadto, stosownie do art. 14 ust. 3 tej dyrektywy,
państwa członkowskie Unii Europejskiej powinny złożyć Komisji Europejskiej, do dnia 30 czerwca
.go
2013 r., sprawozdanie dotyczące stworzenia profesjonalnym użytkownikom środków ochrony roślin
warunków niezbędnych do wdrożenia zasad integrowanej ochrony roślin.
Zgodnie z ogólnymi zasadami integrowanej ochrony roślin określonymi w załączniku III
do dyrektywy 2009/128/WE
1) nad chemiczne metody zwalczania organizmów szkodliwych przedkładać należy metody
biologiczne, fizyczne i inne metody niechemiczne, jeżeli zapewniają one ochronę przed
organizmami szkodliwymi;
2) zapobieganie występowaniu organizmów szkodliwych powinno być osiągane m.in. przez
a) stosowanie płodozmianu,
w.
rcl
b) stosowanie właściwej agrotechniki,
c) stosowanie odmian odpornych lub tolerancyjnych oraz materiału siewnego i nasadzeniowego
poddanego ocenie zgodnie z przepisami o nasiennictwie,
d) stosowanie zrównoważonego nawożenia, wapnowania, nawadniania i melioracji,
e) stosowanie środków zapobiegających introdukcji organizmów szkodliwych,
f)
ochronę i stwarzanie warunków sprzyjających występowaniu organizmów pożytecznych,
g) stosowanie środków higieny fitosanitarnej (takich jak regularne czyszczenie maszyn i sprzętu
wykorzystywanego w uprawie roślin), aby zapobiec rozprzestrzenianiu się organizmów
szkodliwych,
h) stosowanie w środków ochrony roślin w sposób ograniczający ryzyko powstania odporności
u organizmów szkodliwych.
Decyzje o wykonaniu zabiegów ochrony roślin powinny być podejmowane w oparciu o monitoring
ww
występowania organizmów szkodliwych, z uwzględnieniem progów ekonomicznej szkodliwości.
Dokonując wyboru środków ochrony roślin należy brać pod uwagę ich selektywność. Ponadto,
stosowanie środków ochrony roślin powinno być ograniczone do niezbędnego minimum,
w szczególności poprzez zredukowanie dawek lub ograniczenie ilości wykonywanych zabiegów.
Wdrożenie integrowanej ochrony roślin będzie obejmować zarówno działania legislacyjne,
jak i pozalegislacyjne. Będzie to praca edukacyjno-upowszechnieniowa, a także udostępnienie
rolnikom odpowiednich narzędzi, takich jak metodyki obejmujące monitorowanie występowania
organizmów szkodliwych, progi ich ekonomicznej szkodliwości i programy wspomagania decyzji
v.p
l
w ochronie roślin.
W odniesieniu do działań legislacyjnych należy podkreślić, że obowiązek przestrzegania ogólnych
zasad integrowanej ochrony roślin wynika bezpośrednio z przepisów art. 55 rozporządzenia
nr 1107/2009/WE. Obowiązek stosowania przez profesjonalnych użytkowników środków ochrony
roślin ogólnych wymagań integrowanej ochrony roślin został także zawarty w art. 35 ust. 3 pkt 1
ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin. Zgodnie z art. 35 ust. 3 pkt 2 tej ustawy
profesjonalni użytkownicy środków ochrony roślin zostali także zobowiązani do prowadzenia
dokumentacji, w której powinni wskazać sposób realizacji wymagań integrowanej ochrony roślin,
poprzez podanie co najmniej przyczyny wykonania zabiegu środkiem ochrony roślin. Wypełnianie tych
.go
wymagań będzie podlegało kontroli Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa, ich
nieprzestrzeganie będzie skutkowało nałożeniem sankcji karnych w postaci grzywny orzekanej
w drodze przepisów o wykroczeniach.
SPOSÓB REALIZACJI DZIAŁANIA 1 ORAZ OCENY JEGO EFEKTÓW
Wdrożenie integrowanej ochrony roślin będzie realizowane poprzez dostarczenie użytkownikom
w.
rcl
środków ochrony roślin odpowiednich narzędzi oraz upowszechnianie wiedzy. W szczególności będą
to następujące zadania (w nawiasach podany został termin realizacji zadania)
1) upowszechnianie wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin (2013-2017);
2) opracowanie
i
udostępnienie
metodyk
integrowanej
ochrony
poszczególnych
upraw
(2013-2015);
3) modyfikacja systemu sygnalizacji agrofagów (2013-2017);
4) udostępnienie systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin (2013-2017);
5) utworzenie i utrzymanie platformy internetowej poświęconej integrowanej ochronie roślin
(2013-2017);
6) upowszechnianie wyników oceny prowadzonej w ramach Porejestrowego Doświadczalnictwa
Odmianowego (2013-2017);
7) upowszechnianie systemu integrowanej produkcji roślin (2013-2017);
ww
8) rozwój profesjonalnego doradztwa w ochronie roślin (2013-2017).
CELE
DZIAŁANIA
1,
MONITOROWANIU
ICH
HARMONOGRAMY
ICH
REALIZACJI
PODMIOTY
ORAZ
REALIZACJI,
MIERNIKI
ODPOWIEDZIALNE
SŁUŻĄCE
ZA
ICH
REALIZACJĘ
Efektywność działania będzie oceniana na podstawie sposobu podejmowania przez profesjonalnych
użytkowników środków ochrony roślin decyzji w ochronie roślin (dane będą zbierane w ramach badań
statystycznych – Polska wieś i rolnictwo realizowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
oraz badaniach struktury gospodarstw rolnych R-SGR realizowanych przez Główny Urząd
Ochrony Roślin i Nasiennictwa).
v.p
l
Statystyczny, a także będą pozyskiwane w wyniku kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję
Oczekiwany jest wzrost odsetka rolników korzystających w sposób bezpośredni lub pośredni
(za pośrednictwem doradztwa) z systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin, monitorujących
występowanie organizmów szkodliwych, a także uwzględniających w ochronie roślin progi
ekonomicznej szkodliwości o 10% do roku 2016, w porównaniu z danymi za rok 2013. Ewaluacji
działania służyć będzie także ocena powszechności stosowania przez producentów rolnych systemów
jakości żywności (oczekiwany jest wzrost liczby producentów rolnych, którzy wdrożyli takie systemy
o 10% do roku 2017 w porównaniu z rokiem 2013) oraz zmniejszenie o 10% do roku 2017
nieprawidłowości w zakresie stosowania zasad integrowanej ochrony roślin stwierdzanych w trakcie
2014.
.go
kontroli przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa, w porównaniu z danymi za rok
Działanie będzie realizowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach przyznanych
limitów wydatków budżetowych, w tym poprzez zadania realizowane na rzecz Ministerstwa przez
jednostki nadzorowane i podległe, a także wojewódzkie ośrodki doradztwa rolniczego. Zadania
związane z nadzorem nad systemem integrowanej produkcji będą realizowane przez Państwową
Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa w ramach limitów wydatków budżetowych Głównego
w.
rcl
Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz wojewodów.
Ponadto realizacja zadania będzie wymagała nawiązania współpracy z wojewódzkimi ośrodkami
doradztwa rolniczego, samorządem rolniczym, szkołami i uczelniami rolniczymi, a także branżowymi
organizacjami rolniczymi.
Zakres poszczególnych zadań realizowanych w ramach działania przedstawia się następująco
Zadanie 1. Upowszechnianie wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin*
Zadaniem priorytetowym dla wdrożenia integrowanej ochrony roślin jest upowszechnienie wiedzy
na temat tego sposobu ochrony roślin przed organizmami szkodliwymi. Zagadnienia związane
z integrowaną ochroną roślin zostaną ujęte w obowiązkowych szkoleniach dla profesjonalnych
użytkowników środków ochrony roślin, osób dokonujących sprzedaży tych środków oraz doradców
ww
świadczących usługi w zakresie ochrony roślin. Niezależnie od powyższego, dla osiągnięcia
oczekiwanego rezultatu, konieczne będą dodatkowe działania, takie jak prowadzenie rozszerzonych
szkoleń z zakresu integrowanej ochrony roślin (w tym dotyczących korzystania z systemów
wspomagania decyzji w ochronie roślin), kierowanych głównie do osób zajmujących się doradztwem –
osoby te będą następnie przekazywały zdobytą wiedzę profesjonalnym użytkownikom środków
ochrony roślin (głównie rolnikom).
Powyższe założenia będą możliwe do osiągnięcia m.in. poprzez
1) prowadzenie specjalistycznych szkoleń, pokazów, seminariów i konferencji, pokazów najlepszych
praktyk i doświadczeń polowych oraz innych przedsięwzięć w zakresie ochrony roślin;
2) przygotowywanie i upowszechnianie wyników badań naukowych, materiałów informacyjnych,
v.p
l
szkoleniowych oraz publikacja informacji z zakresu ochrony roślin w prasie branżowej;
3) budowę informatycznej platformy internetowej poświęconej tematyce integrowanej ochrony roślin,
na której zostaną udostępnione metodyki integrowanej ochrony roślin, systemy wspomagania
decyzji oraz opracowania naukowe dotyczące ochrony roślin.
Zadanie 2. Opracowanie, aktualizacja i udostępnienie metodyk integrowanej ochrony
poszczególnych upraw*
Jednym z podstawowych działań pozalegislacyjnych, służących wdrożeniu ogólnych zasad
integrowanej ochrony roślin, będzie udostępnienie profesjonalnym użytkownikom środków ochrony
.go
roślin metodyk integrowanej ochrony roślin. Metodyki te będą zawierały zalecenia dotyczące metod
ochrony roślin dla poszczególnych upraw, obejmujące metody agrotechniczne, biologiczne
i chemiczne, ze szczególnym uwzględnieniem wspomagania naturalnych procesów samoregulacji
zachodzących w agrocenozach. Większe znaczenie niż w tradycyjnych systemach ochrony roślin
przed agrofagami odgrywać będą metody niechemiczne, czyli agrotechniczna i biologiczna. Jednym
z elementów wykorzystywanych w integrowanej ochronie roślin jest stosowanie prawidłowego
płodozmianu. Istotna jest też uprawa odmian odpornych i tolerancyjnych oraz wprowadzanie do
praktyki rolniczej alternatywnych form uprawy, takich jak siew mieszanek odmian i gatunków,
w.
rcl
pozwalających na lepsze wykorzystanie zasobów środowiska rolniczego, bez zakłócania jego
równowagi biologicznej. Metodyki te powinny także wskazywać najefektywniejsze i bezpieczne
techniki aplikacji środków ochrony roślin.
Metodyki integrowanej ochrony roślin będą także zawierać wskazówki dotyczące doboru
i stosowania środków ochrony roślin w taki sposób, aby minimalizować ryzyko powstawania zagrożeń
dla zdrowia ludzi oraz dla środowiska naturalnego.
Metodyki te będą także uwzględniały następujące obowiązki nakładane na państwa członkowskie
Unii Europejskiej przez dyrektywę 2009/128/WE, a mianowicie postanowienia
1) art. 11 ust. 2 lit. a tej dyrektywy, które obligują państwa członkowskie Unii Europejskiej do
przyznawania pierwszeństwa środkom ochrony roślin, które nie zostały zaklasyfikowane jako
niebezpieczne dla środowiska wodnego (zgodnie z dyrektywą 1999/45/WE Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 31 maja 1999 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych,
ww
wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich odnoszących się do klasyfikacji,
pakowania i etykietowania preparatów niebezpiecznych (Dz. Urz. WE L 200 z 30.07.1999, str. 1,
z późn. zm.; Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 24, str. 109, z późn. zm.)), ani nie zawierają
priorytetowych substancji niebezpiecznych określonych w art. 16 ust. 3 dyrektywy 2000/60/WE
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy
wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1,
z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne; rozdz. 15, t. 5, str. 275, z późn. zm.);
2)
Poz. 536
art. 11 ust. 2 lit. b tej dyrektywy, które obligują państwa członkowskie Unii Europejskiej
roślin, takim jak użycie urządzeń antyznoszeniowych;
v.p
l
do przyznawania pierwszeństwa najefektywniejszym technikom stosowania środków ochrony
3) art. 10 tej dyrektywy, zgodnie z którym państwa członkowskie Unii Europejskiej mogą włączyć do
krajowych planów działania przepisy dotyczące informowania o planowanych zabiegach ochrony
roślin osób, które mogłyby zostać narażone na kontakt że środkami ochrony roślin w wyniku
zniesienia cieczy użytkowej poza obszar zabiegu.
Metodyki te będą miały charakter dobrowolnych wytycznych, których wykonanie zapewni
profesjonalnym użytkownikom środków ochrony roślin, że postępują oni zgodnie z obowiązującymi
przepisami. Metodyki będą podlegały przeglądowi i uzupełnieniu wraz z udostępnianiem nowych
.go
wyników badań naukowych.
Zadanie 3. Modyfikacja systemu sygnalizacji agrofagów*
Jednym z istotnych elementów integrowanej ochrony roślin jest ograniczenie wykonywania
zabiegów ochrony roślin do przypadków, gdy jest to uzasadnione występowaniem tych organizmów
w natężeniu stwarzającym zagrożenie dla upraw oraz wybór optymalnego terminu wykonania zabiegu
ochrony roślin. Pozwala to, poprzez podniesienie efektywności zabiegów ochrony roślin,
na ograniczenie ilości stosowanych środków ochrony roślin czy też dobór najbardziej efektywnych
w.
rcl
preparatów.
W celu spełnienia postanowień dyrektywy 2009/128/WE, należy utworzyć dostępny dla ogółu
rolników system doradztwa i wspomagania decyzji w ochronie roślin. Obecnie cel ten realizuje
prowadzony przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa internetowy system
sygnalizacji zagrożenia przez agrofagi.
Zadania realizowane dotychczas przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa będą
przejmowane stopniowo przez jednostki doradcze – zarówno jednostki doradztwa rolniczego,
jak i jednostki komercyjne, czy też branżowe organizacje rolnicze lub grupy producentów.
W ramach działania przewiduje się przeprowadzenie specjalistycznych, dobrowolnych, szkoleń
dla doradców prowadzących obserwacje organizmów szkodliwych, a w dalszej kolejności dla
profesjonalnych użytkowników. Szkolenia będą obejmowały także udostępnienie najnowszych
ww
materiałów, tj. kluczy oznaczania agrofagów, programów wspomagania decyzji przy określaniu
zagrożenia rozprzestrzenienia się organizmów niekwarantannowych, możliwości wywołania strat
gospodarczych, czy też sposobów i terminów zwalczania tych organizmów. Niezbędne będzie także
nawiązanie ścisłej współpracy przy rozbudowie systemu sygnalizacji agrofagów z instytutami
badawczymi, uczelniami rolniczymi oraz jednostkami doradztwa rolniczego.
Zadanie 4. Udostępnienie systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin*
v.p
l
Istotnym elementem monitorowania występowania organizmów szkodliwych i sygnalizacji ich
występowania jest wykorzystanie zaawansowanych systemów wspomagania decyzji w ochronie
roślin. Wymaga to jednak znacznej wiedzy (w szczególności znajomości biologii organizmów
szkodliwych dla roślin i optymalnych terminów wykonywania lustracji ich występowania) oraz
dostępności systemów wspomagania decyzji i umiejętności ich wykorzystania. Systemy takie
umożliwiają ograniczenie liczby zabiegów przy jednoczesnym zabezpieczeniu skutecznej ochrony
roślin uprawnych, co przyczynia się do zwiększenia bezpieczeństwa konsumentów płodów rolnych
oraz środowiska naturalnego, a także ograniczenia kosztów produkcji.
Zgodnie z art. 14 ust. 2 dyrektywy 2009/128/WE państwa członkowskie Unii Europejskiej
.go
ustanawiają lub wspierają ustanowienie wszelkich warunków niezbędnych do wdrożenia integrowanej
ochrony roślin. W szczególności zapewniają one, aby użytkownicy profesjonalni mieli do dyspozycji
informacje i narzędzia do monitorowania organizmów szkodliwych i podejmowania odpowiednich
decyzji.
Istotnym wsparciem dla wdrożenia zasad integrowanej ochrony roślin będzie, poza systemem
sygnalizacji agrofagów, udostępnienie wybranych systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin
profesjonalnym użytkownikom środków ochrony roślin, ich aktualizacja i rozbudowa o kolejne
elementy i funkcje, a także udostępnienie opracowań naukowych z tego zakresu.
w.
rcl
W ramach tego zadania zostaną zidentyfikowane obszary wymagające uruchomienia systemów
wspomagania decyzji w ochronie roślin. Jednocześnie wybrane systemy zostaną poszerzone o nowe
funkcje oraz udostępnione drogą elektroniczną.
Działania te mają na celu podniesienie poziomu wiedzy z zakresu ochrony roślin wśród
profesjonalnych
użytkowników
środków
ochrony
roślin
oraz
udostępnienie
im
programów
wspomagających decyzje w ochronie roślin. Należy jednak wziąć pod uwagę, że proces ten będzie
długotrwały, jak również proces rozwoju doradztwa w zakresie ochrony roślin. Powoduje
to konieczność wsparcia rolników w tym zakresie przez służby publiczne.
Zadanie 5. Utworzenie i utrzymanie platformy internetowej poświęconej integrowanej ochronie
roślin**
ww
Utworzenie i utrzymanie platformy internetowej poświęconej integrowanej ochronie roślin stanowić
będzie płaszczyznę i narzędzie wymiany doświadczeń oraz transferu wiedzy pomiędzy nauką
a praktyką przy wdrażaniu integrowanej ochrony roślin.
Celem utworzenia platformy jest wspieranie konkurencyjności gospodarstw rolnych, o której
w dzisiejszych warunkach gospodarowania decyduje szybkość i dostęp do precyzyjnych informacji.
Biorąc pod uwagę szybki rozwój dostępu do internetu bezprzewodowego w Polsce, a w szczególności
jego rozwój na obszarach wiejskich, należy zwrócić szczególną uwagę na rozwój elektronicznej formy
przekazu informacji, w tym umożliwienie mieszkańcom obszarów wiejskich dostępu do nowoczesnych
v.p
l
technologii teleinformatycznych.
Ponadto istotna będzie możliwość wykorzystania informatycznej platformy, jako obiektywnego
narzędzia w doradztwie oraz do prowadzenia szkoleń dla rolników lub zajęć dydaktycznych
w szkołach i uczelniach rolniczych. Bieżące i kompleksowe przekazywanie informacji oraz wytycznych
niezbędnych do stosowania integrowanej ochrony roślin dla poszczególnych upraw i sektorów
niewątpliwie wpłynie na realizację celów dyrektywy 2009/128/WE w odniesieniu do zrównoważonego
stosowania środków ochrony roślin, a tym samym do poprawy bezpieczeństwa ludzi, zwierząt
i środowiska. Jednocześnie za pośrednictwem platformy internetowej poświęconej integrowanej
ochronie roślin możliwe będzie informowanie ogółu społeczeństwa o środkach ochrony roślin
i zasadach ich stosowania. Zadanie będzie realizowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
.go
oraz Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa we współpracy z instytutami badawczymi
oraz jednostkami doradztwa rolniczego.
Zadanie 6. Upowszechnianie wyników oceny prowadzonej w ramach Porejestrowego
Doświadczalnictwa Odmianowego*
Wykorzystywanie odmian roślin uprawnych wykazujących odporność lub tolerancję na organizmy
szkodliwe jest jednym z czynników sprzyjających ograniczeniu stosowania środków ochrony roślin.
w.
rcl
Zadanie będzie realizowane przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych,
z wykorzystaniem oceny odporności odmian roślin uprawnych na agrofagi w ramach Porejestrowego
Doświadczalnictwa Odmianowego, na podstawie którego będą nadal tworzone „Listy zalecanych do
uprawy odmian na obszarze województw” (LZO). Wskazane wyżej „Listy zalecanych do uprawy
odmian na obszarze województw” (LZO) będą stanowiły jeden z kluczowych elementów systemów
wspomagania podejmowania decyzji w ochronie roślin udostępnianych na platformie internetowej
poświęconej problematyce integrowanej ochrony roślin.
Zadanie 7. Upowszechnianie systemu integrowanej produkcji roślin*
Na podstawie obowiązujących przepisów art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin
utworzony został dobrowolny system jakości żywności – Integrowana Produkcja nadzorowany przez
ww
Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Należy podkreślić zgodność sytemu
Integrowanej Produkcji (IP) z zasadami integrowanej ochrony roślin. Wdrożenie IP w chwili obecnej
gwarantuje wypełnienie wymogu wprowadzenia w produkcji roślinnej ogólnych zasad integrowanej
ochrony roślin, obligatoryjnego od 2014 r. Dlatego też producenci, którzy obawiają się czy sprostają
nowym wymogom dotyczącym integrowanej ochrony, mogą wdrożyć w swoich gospodarstwach
krajowy system IP gwarantujący wypełnienie tych norm.
Wdrożenie systemu IP pozwala na refundację części poniesionych kosztów związanych
z uczestnictwem w systemie oraz promocją produktów w ramach działań PROW 2007-2013.
Zastosowanie zasad IP pozwala na spełnienie wymogów stawianych przez system wzajemnej
v.p
l
zgodności – cross compliance w ramach płatności bezpośrednich, które w zakresie ochrony roślin
i bezpieczeństwa żywności obowiązują od 1 stycznia 2011 r.
Biorąc
pod
uwagę
powyższe,
podejmowane
i upowszechniające ten system jakości żywności.
będą
dalsze
działania
informacyjne
Po 2014 r. konieczna będzie zmiana sposobu funkcjonowania systemu Integrowanej Produkcji,
która zostanie wprowadzona przepisami ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin. Od
2014 r. obowiązki związane z nadzorem nad gospodarstwami uczestniczącymi w systemie
Integrowanej Produkcji i wydawaniem certyfikatów poświadczających jej stosowanie, realizowane
obecnie przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa, zostaną powierzone jednostkom
.go
certyfikującym, wzorem rozwiązań stosowanych w rolnictwie ekologicznym. Większą uwagę
przykładać się będzie także do przestrzegana zasad higieny w gospodarstwie rolnym. Konieczna
będzie także aktualizacja obowiązujących obecnie metodyk IP.
Zadanie 8. Rozwój profesjonalnego doradztwa w ochronie roślin*
Ważnym elementem wdrażania i prawidłowego stosowania ogólnych zasad integrowanej ochrony
roślin jest profesjonalne i niezależne doradztwo. Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony
w.
rcl
roślin po raz pierwszy obejmuje szczegółowymi regulacjami wymogi związane ze świadczeniem usług
doradczych dotyczących metod ochrony roślin w zakresie realizacji wymagań integrowanej ochrony
roślin oraz stosowania środków ochrony roślin, w tym wykonywanych w ramach działalności
marketingowej.
Rozwój profesjonalnego doradztwa w ochronie roślin wspierany będzie przede wszystkim poprzez
specjalistyczne szkolenia dla doradców. Zadanie to będzie realizowane przez Centrum Doradztwa
Rolniczego
wraz
z
instytutami
badawczymi
i
uczelniami
rolniczymi.
Przewiduje
się
w szczególności realizację następujących działań
1) utworzenie systemu cyklicznych specjalistycznych szkoleń dla doradców oraz zorganizowanie
cyklu seminariów, konferencji, pokazów najlepszych praktyk i doświadczeń polowych w zakresie
ochrony roślin;
2) przygotowywanie
i
przekazywanie
doradcom
wyników
badań
naukowych,
materiałów
informacyjnych i szkoleniowych;
ww
3) tworzenie i prowadzenie systemów wspomagania decyzji, sygnalizacji agrofagów i baz danych na
potrzeby doradztwa w ochronie roślin.
Działanie 2.
Poz. 536
Modyfikacja systemu szkoleń dla profesjonalnych użytkowników
oraz doradców*
v.p
l
środków ochrony roślin, osób dokonujących sprzedaży tych środków
Bezpieczne stosowanie środków ochrony roślin wymaga od stosującego odpowiedniej wiedzy.
Osoba taka powinna umieć prawidłowo ocenić potrzebę wykonania zabiegu, dobrać środki ochrony
roślin
tak,
aby
stwarzały
one
jak
najmniejsze
zagrożenie
dla
środowiska
naturalnego
(a w szczególności środowiska wodnego), prawidłowo wykonać zabieg, zadbać o stan techniczny
sprzętu, którym stosuje środki ochrony roślin, a także umieć prawidłowo reagować w przypadku
zdarzeń stwarzających zagrożenie dla zdrowia człowieka, zwierząt lub dla środowiska.
Mając powyższe na uwadze, zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony
.go
roślin osoby wykonujące profesjonalnie zabiegi środkami ochrony roślin, powinny zostać właściwie
przygotowane poprzez szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin. Obowiązkowymi
szkoleniami objęci zostaną zarówno profesjonalni użytkownicy środków ochrony roślin w rolnictwie
i leśnictwie, jak również spoza tych obszarów (zakłady zajmujące się zielenią miejską, firmy
świadczące usługi ogrodnicze oraz podmioty wykonujące zabiegi środkami ochrony roślin na
obiektach sportowych, w kolejnictwie i drogownictwie).
Ponadto, zgodnie z art. 42 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin,
obowiązkowymi szkoleniami zostaną objęci również doradcy profesjonalnie zajmujący się udzielaniem
w.
rcl
wskazówek dotyczących ochrony roślin. Utrzymany został także wynikający z przepisów ustawy
z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin obowiązek, aby szkolenie takie ukończyły osoby
dokonujące sprzedaży środków ochrony roślin. Przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą
w zakresie wprowadzania środków ochrony roślin do obrotu powinien zapewnić, że osoby takie
ukończyły stosowne szkolenie oraz będą udzielały nabywcy środków ochrony roślin, na jego żądanie,
informacji dotyczących zagrożeń związanych ze stosowaniem nabywanych środków ochrony roślin
oraz prawidłowego i bezpiecznego stosowania tych środków. Osoby te mają bezpośredni wpływ na
zachowania użytkowników środków ochrony roślin, a przekazywana przez nich wiedza powinna
efektywnie przyczyniać się do ograniczania zagrożeń powstających w trakcie transportu,
przechowywania i stosowania środków ochrony roślin.
W Polsce system obligatoryjnych szkoleń dla użytkowników środków ochrony roślin w rolnictwie
i w leśnictwie oraz dla osób mających kontakt ze środkami ochrony roślin w ramach prac związanych
ww
z obrotem lub konfekcjonowaniem tych środków, obejmujący sieć jednostek szkoleniowych,
nadzorowanych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa utworzony został przed
wejściem w życie postanowień dyrektywy 2009/128/WE, której postanowienia są implementowane do
prawa krajowego ustawą z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin.
Organizacja systemu szkoleń w zakresie środków ochrony roślin została określona w rozdziale
7 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin. W systemie szkoleń wyróżnione zostały
szkolenia podstawowe i szkolenia uzupełniające. Szkolenia powinny być powtarzane w odstępach
czasu nie dłuższych niż 5 lat. Szkolenia są prowadzone przez podmioty wpisane do rejestru przez
wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa. Zaświadczenie o ukończeniu szkolenia
v.p
l
w zakresie środków ochrony roślin jest wydawane przez podmiot prowadzący takie szkolenie, po
zdaniu przez uczestnika szkolenia egzaminu mającego na celu sprawdzenie znajomości zagadnień
objętych programem szkolenia.
SPOSÓB REALIZACJI DZIAŁANIA 2 ORAZ OCENY JEGO EFEKTÓW
Modyfikacja systemu szkoleń w związku z realizacją obowiązku objęcia szkoleniami wszystkich
profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin, osób dokonujących sprzedaży tych środków
oraz doradców będzie wymagała (w nawiasach podany został termin realizacji zadania)
.go
1) opracowania jednolitych materiałów szkoleniowych, odpowiadających aktualnym zagrożeniom
związanym ze stosowaniem środków ochrony roślin oraz przygotowania jednostek prowadzących
szkolenia do objęcia szkoleniami nowych grup zawodowych (2013-2014);
2) przeprowadzenia kampanii informacyjnej wśród nowych grup zawodowych, objętych obowiązkiem
odbycia szkolenia (2013-2015);
3) objęcia obowiązkowymi szkoleniami nowych grup zawodowych (2013-2015);
4) przeprowadzenia działań kontrolnych, wśród nowych grup zawodowych, objętych obowiązkiem
odbycia szkolenia (2015-2017).
DZIAŁANIA
2,
MONITOROWANIU
ICH
HARMONOGRAMY
ICH
REALIZACJI,
REALIZACJI
PODMIOTY
w.
rcl
CELE
ORAZ
MIERNIKI
ODPOWIEDZIALNE
SŁUŻĄCE
ZA
ICH
REALIZACJĘ
Efektywność działania będzie oceniana na podstawie znajomości przez rolników zasad integrowanej
ochrony roślin oraz prawidłowości zachowań podczas przygotowywania zabiegu ochrony roślin,
wykonywania tego zabiegu, a także bezpośrednio po zabiegu (dane zbierane będą w ramach badań
statystycznych – Polska wieś i rolnictwo realizowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
oraz badaniach struktury gospodarstw rolnych R-SGR realizowanych przez Główny Urząd
Statystyczny, a także pozyskiwane w wyniku kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję
Ochrony Roślin i Nasiennictwa).
ww
Efektywność działań będzie oceniana na podstawie odsetka osób objętych obowiązkiem odbycia
szkolenia do liczby osób, które obowiązek ten zrealizowały. Pożądane jest osiągnięcie w 2017 r.
wyniku na poziomie 90%.
Ponadto, w celu oceny efektywności szkoleń w ograniczaniu zachowań wśród użytkowników środków
ochrony roślin skutkujących powstawaniem zagrożeń, w ramach badań statystycznych, obserwowane
będą takie zachowania użytkowników środków ochrony roślin, jak
1) właściwe postępowanie podczas czyszczenia sprzętu przeznaczonego do stosowania środków
ochrony roślin;
2) stosowanie odzieży ochronnej podczas wykonywania zabiegów ochrony roślin;
4) znajomość zakresu etykiety środka ochrony roślin;
v.p
l
3) zapobieganie skażeniu źródeł wody podczas napełniania zbiornika opryskiwacza;
5) informowanie o planowanym zabiegu ochrony roślin osób, które mogą zostać narażone na kontakt
ze środkiem ochrony roślin;
6) częstotliwość przeprowadzania kalibracji sprzętu do stosowania środków ochrony roślin.
Pożądane jest osiągnięcie w roku 2017 wzrostu o 10% odsetka prawidłowych odpowiedzi na pytania
ankietowe dotyczące powyższych zagadnień, w porównaniu z danymi za rok 2013.
Pożądany jest również wzrost o 10% do 2016 r. odsetka rolników uwzględniających przy doborze
środka ochrony roślin jego szkodliwości dla ludzi, pszczół i środowiska wodnego, w porównaniu
z danymi za rok 2013.
.go
Działanie będzie realizowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach przyznanych
limitów wydatków budżetowych, w tym poprzez zadania realizowane na rzecz Ministerstwa przez
jednostki nadzorowane i podległe. Zadania związane z nadzorem nad obrotem, konfekcjonowaniem
i stosowaniem środków ochrony roślin, a także nadzorem nad systemem szkoleń w ochronie roślin
będą realizowane przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa w ramach limitów
wydatków budżetowych Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz wojewodów.
Realizacja zadania będzie wymagała podjęcia współpracy z wojewódzkimi ośrodkami doradztwa
rolniczego, samorządem rolniczym, szkołami i uczelniami rolniczymi, a także branżowymi
w.
rcl
organizacjami rolniczymi.
Działanie 3.
Modyfikacja
systemu
badań
stanu
technicznego
sprzętu
przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin*
Kluczowym elementem warunkującym prawidłowość wykonania zabiegu środkami ochrony roślin
oraz bezpieczeństwo takiego zabiegu jest stan techniczny sprzętu do stosowania środków ochrony
roślin. Nierównomierna dystrybucja środków ochrony roślin na opryskiwanej powierzchni niesie
ze sobą ryzyko, że na obszarze, na którym ilość użytych preparatów jest mniejsza od zamierzonej
ograniczona zostanie efektywność zabiegu, powodując w konsekwencji konieczność wykonania
większej liczby oprysków. Jednocześnie w miejscach, w których ilość zastosowanego środka ochrony
roślin jest nadmierna, powstaje zagrożenie nagromadzenia się jego pozostałości w środowisku
naturalnym oraz w płodach rolnych. Stosowanie środków ochrony roślin przy wykorzystaniu
ww
opryskiwacza o nieszczelnym układzie cieczowym lub opryskiwacza, którego elementy konstrukcyjne
ulegną zanieczyszczeniu środkami ochrony roślin w trakcie eksploatacji, zwiększa z kolei ryzyko utraty
zdrowia przez operatora takiego sprzętu lub powstanie skażeń punktowych.
Powyższe zagrożenia powodują, że dbałość o środowisko naturalne, a także zdrowie
producentów i konsumentów płodów rolnych wymaga objęcia nadzorem urzędowym sprzętu
wykorzystywanego do stosowania środków ochrony roślin.
W Polsce, przed wejściem w życie postanowień dyrektywy 2009/128/WE, której postanowienia
implementowane są do prawa krajowego ustawą z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin,
ustanowiony zostanie system obligatoryjnych, okresowych badań stanu technicznego opryskiwaczy
i samobieżnych
polowych
lub
sadowniczych,
obejmujący
sieć
jednostek
v.p
l
ciągnikowych
diagnostycznych, nadzorowanych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin, obowiązkowym
badaniom poddawane będą także inne rodzaje sprzętu do stosowania środków ochrony roślin, takie
jak sprzęt montowany na statkach powietrznych i pojazdach szynowych. W tym przypadku konieczne
będzie opracowanie wymagań technicznych dla tego sprzętu, metodyk kontroli oraz materiałów
szkoleniowych dla diagnostów. Rodzaje sprzętu przeznaczonego do stosowania środków ochrony
roślin, który poddaje się badaniom sprawności technicznej, a także wymagania dotyczące sprawności
technicznej tego sprzętu, określone będą w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw rolnictwa.
.go
Na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w roku 2011 wykonane zostały ekspertyzy
dotyczące wymagań technicznych dla sprzętu montowanego na statkach powietrznych oraz na
pojazdach szynowych służącego do stosowania środków ochrony roślin i zasad jego kontroli. Według
powyższych ekspertyz w Polsce eksploatowane są 64 statki powietrzne z montowanym sprzętem
przeznaczonym do stosowania środków ochrony roślin oraz ok. 20 opryskiwaczy montowanych na
pojazdach kolejowych i 15 pociągów do chemicznego odchwaszczania torów (typu CHOT).
Jednocześnie zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego w 2011 r. 325 801 gospodarstw
rolnych (14% całkowitej liczby gospodarstw indywidualnych) wykorzystywało niestandardowe
urządzenia do zabiegów ochrony roślin tj. zaprawiarki do nasion (42 641), opryskiwacze ręczne lub
w.
rcl
plecakowe (303 235), opryskiwacze taczkowe (8 284), specjalne instalacje do wykonywania oprysków
w szklarni lub tunelach foliowych (1 394) oraz inny sprzęt specjalistyczny (2 736).
Niezbędne jest także przeprowadzenie kampanii informacyjnej o nowych obowiązkach dla
posiadaczy sprzętu przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin oraz rozszerzenie zakresu
kontroli wykonywanych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
SPOSÓB REALIZACJI DZIAŁANIA 3 ORAZ OCENY JEGO EFEKTÓW
Realizacja obowiązku objęcia badaniami technicznymi będącego w użyciu sprzętu przeznaczonego
do stosowania środków ochrony roślin, będzie wymagała (w nawiasach podany został termin realizacji
zadania)
1) opracowania jednolitych metodyk prowadzenia badań takiego sprzętu, w tym dla nowych rodzajów
ww
sprzętu do stosowania środków ochrony roślin (2013-2014);
2) przeprowadzenia kampanii informacyjnej wśród użytkowników sprzętu do stosowania środków
ochrony roślin, który do tej pory badaniom takim nie podlegał (2013-2016);
3) przeprowadzenia specjalistycznych szkoleń i warsztatów dla diagnostów (2013-2016);
4) objęcia badaniami sprzętu do stosowania środków ochrony roślin, który do tej pory nie podlegał
obowiązkowi takich badań (2013-2016);
5) przeprowadzenia działań kontrolnych, w szczególności wśród podmiotów objętych nowymi
wymaganiami (2016-2017).
DZIAŁANIA
3,
MONITOROWANIU
ICH
Poz. 536
HARMONOGRAMY
ICH
REALIZACJI
PODMIOTY
ORAZ
REALIZACJĘ
REALIZACJI,
MIERNIKI
ODPOWIEDZIALNE
SŁUŻĄCE
ZA
ICH
v.p
l
CELE
– 65 –
Efektywność działania będzie oceniana na podstawie odsetka znajdującego się w użyciu sprzętu do
stosowania środków ochrony roślin, który jest poddawany regularnie obowiązkowym badaniom.
Pożądane jest utrzymanie w 2017 r. poniżej poziomu 20% odsetka będącego w użytkowaniu sprzętu
przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin niesprawnego lub bez aktualnych badań
sprawności technicznej, stwierdzanego w trakcie kontroli realizowanej przez Państwową Inspekcję
.go
Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
Działanie będzie realizowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach przyznanych
limitów wydatków budżetowych, w tym poprzez zadania realizowane na rzecz Ministerstwa przez
jednostki nadzorowane i podległe. Zadania związane z nadzorem nad badaniami sprawności
technicznej
opryskiwaczy
będą
realizowane
przez
Państwową
Inspekcję
Ochrony
Roślin
i Nasiennictwa w ramach limitów wydatków budżetowych Głównego Inspektora Ochrony Roślin
i Nasiennictwa oraz wojewodów.
Realizacja zadania będzie wymagała podjęcia współpracy z wojewódzkimi ośrodkami doradztwa
rolniczego, samorządem rolniczym, szkołami i uczelniami rolniczymi, a także branżowymi
w.
rcl
organizacjami rolniczymi.
Działanie 4.
Podnoszenie świadomości społeczeństwa w zakresie środków ochrony
roślin**
Dyrektywa 2009/128/WE podkreśla konieczność podnoszenia wiedzy ogółu społeczeństwa
odnośnie środków ochrony roślin, ich roli w nowoczesnym rolnictwie oraz zagrożeń, jakie mogą
wiązać się z ich stosowaniem. Zgodnie z art. 7 dyrektywy państwa członkowskie Unii Europejskiej
powinny zapewniać dostęp ogółu społeczeństwa do dokładnych i wyważonych informacji o środkach
ochrony roślin.
Wdrożenie krajowego planu działania wymaga zatem przeprowadzenia kampanii informacyjnej,
której celem będzie podniesienie świadomości wybranych grup społecznych odnośnie środków
ww
ochrony roślin. Kampania ta będzie obejmować organizację konferencji przybliżających zakres
krajowego planu działania, a także publikację informacji w prasie i dystrybucję materiałów
informacyjnych.
Ogólne zasady integrowanej ochrony roślin, w tym obowiązki nakładane na użytkowników
środków ochrony roślin przepisami ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin, zostaną
uwzględnione w programach nauczania szkół i wyższych uczelni rolniczych, a także innych szkół
wyższych, które prowadzą kształcenie na kierunkach obejmujących zagadnienia związane z uprawą
lub ochroną roślin.
Ponadto, zgodnie z przepisami art. 74 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin
v.p
l
informacje dotyczące ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin dla
zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska zostaną udostępnione na stronie internetowej urzędu
obsługującego ministra właściwego do spraw rolnictwa.
SPOSÓB REALIZACJI DZIAŁANIA 4 ORAZ OCENY JEGO EFEKTÓW
Podniesienie świadomości społeczeństwa odnośnie środków ochrony roślin zostanie osiągnięte
poprzez (w nawiasach podany został termin realizacji zadania)
1) prowadzenie kampanii informacyjnej dotyczącej środków ochrony roślin (2013-2017);
.go
2) zmianę programów nauczania średnich i wyższych uczelni rolniczych, a także innych uczelni,
które kształcą na kierunkach obejmujących zagadnienia ochrony roślin (2013-2014).
Ze względu na charakter działania, mającego na celu zwiększenie efektywności innych działań ujętych
w krajowym planie działania, nie zostały wyodrębnienie dla niego indywidualne mierniki.
Działanie będzie realizowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach przyznanych
limitów wydatków budżetowych, w tym poprzez zadania realizowane na rzecz Ministerstwa przez
w.
rcl
jednostki nadzorowane i podległe.
Realizacja zadania będzie wymagała podjęcia współpracy z wojewódzkimi ośrodkami doradztwa
rolniczego oraz szkołami i uczelniami rolniczymi.
Działanie 5.
Zapewnienie ochrony uprawom małoobszarowym*
Problemy w ochronie upraw małoobszarowych, wynikające niejednokrotnie z braku środków
ochrony roślin dopuszczonych do zwalczania agrofagów, których ograniczanie występowania nie jest
możliwe metodami niechemicznymi, wpływają na ekonomikę produkcji lub wręcz zaniechanie uprawy
takich gatunków roślin uprawnych. Jednocześnie nieautoryzowane stosowanie środków ochrony roślin
w uprawach małoobszarowych stwarza poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska.
Uwzględniając problemy pojawiające się w ochronie upraw małoobszarowych podjęte zostaną
ww
działania zmierzające do uzupełnienia programów ochrony tych roślin.
Nowe możliwości w tym zakresie dają przede wszystkim przepisy rozporządzenia nr 1107/2009,
gdzie w procedurach dopuszczania środków ochrony roślin do obrotu będzie możliwe wykorzystanie
takich mechanizmów jak rejestracja strefowa, wzajemne uznawanie zezwoleń (w tym także na
zastosowania
małoobszarowe),
czy
też
rozszerzenie
zakresu
zezwoleń
na
zastosowania
małoobszarowe. Jednakże oprócz usprawnienia samych procedur rejestracyjnych w tym zakresie,
dla efektywnej realizacji celu tego zadania konieczne jest nawiązanie stałej współpracy pomiędzy
przedstawicielami branżowych organizacji rolniczych, grup producentów, naukowców i producentów
środków ochrony roślin. Cel ten zostanie zrealizowany poprzez cykliczną organizację spotkań
v.p
l
i konferencji tematycznych oraz wsparcie obszaru naukowo – badawczego.
Kompleksowe podejście do problematyki ochrony upraw małoobszarowych, w szczególności
z uwzględnieniem zasad integrowanej ochrony roślin, w istotny sposób wpłynie na zmniejszenie
zagrożeń dla bezpieczeństwa żywności i środowiska związanego z nieautoryzowanym użyciem
środków ochrony roślin w tych uprawach.
SPOSÓB REALIZACJI DZIAŁANIA 5 ORAZ OCENY JEGO EFEKTÓW
Rozwiązanie problemów w ochronie uprawach małoobszarowych będzie wymagało realizacji
.go
następujących zadań (w nawiasach podany został termin realizacji zadania)
1) koordynacji badań i analiz w zakresie ochrony upraw małoobszarowych (2013-2017);
2) organizacji konsultacji z przedstawicielami branżowych organizacji rolniczych, grup producentów,
nauki, doradztwa oraz producentów środków ochrony roślin (2013-2017).
CELE
DZIAŁANIA
5,
MONITOROWANIU
ICH
HARMONOGRAMY
ICH
REALIZACJI
PODMIOTY
MIERNIKI
ODPOWIEDZIALNE
SŁUŻĄCE
ZA
ICH
w.
rcl
REALIZACJĘ
ORAZ
REALIZACJI,
1. Rozszerzenie corocznie zakresu co najmniej 15 zezwoleń o zastosowania małoobszarowe.
2. Ograniczenie o 20% do roku 2017, w porównaniu z rokiem 2013 nieprawidłowości stwierdzanych
w trakcie kontroli przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa, w zakresie
niedopuszczonych zastosowań środków ochrony roślin.
Działanie będzie realizowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach przyznanych
limitów wydatków budżetowych, w tym poprzez zadania realizowane na rzecz Ministerstwa przez
jednostki nadzorowane i podległe.
Realizacja zadania będzie wymagała podjęcia współpracy z branżowymi organizacjami rolniczymi
ww
oraz producentami środków ochrony roślin.
Działanie 6.
Zapewnienie efektywnego nadzoru nad obrotem i stosowaniem
środków ochrony roślin*
Ograniczaniu zagrożeń związanych ze stosowaniem środków ochrony roślin służy nie tylko
działalność legislacyjna i pozalegislacyjna, polegająca na wyposażeniu profesjonalnych użytkowników
tych środków w odpowiednią wiedzę i narzędzia pozwalające na ograniczenie stosowania tych
preparatów do niezbędnego minimum. Konieczne w tym zakresie są także działania kontrolne służb
państwowych, mające na celu eliminację stwierdzanych nieprawidłowości. Działania te, w celu
zapewnienia odpowiedniej efektywności, powinny bazować na analizie ryzyka pozwalającej na
nieprawidłowości.
kontroli
Pozwoli
na
to
obszary
na
o
największym
skuteczne
prawdopodobieństwie
występowania
v.p
l
ukierunkowanie
eliminowanie
nieprawidłowości
i
efektywne
gospodarowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na działanie służb odpowiedzialnych
za kontrole w obszarze obrotu i stosowania środków ochrony roślin.
W celu zapewnienia odpowiedniej efektywności działań Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin
i Nasiennictwa w zakresie kontroli stosowania i obrotu środkami ochrony roślin opracowane zostaną
podstawy statystyczne dla takich kontroli. Opracowane podstawy statystyczne pozwolą na ustalenie
optymalnej
liczby kontroli
przeprowadzanych
przez
Państwową
Inspekcję
Ochrony Roślin
i Nasiennictwa oraz zidentyfikowanie obszarów szczególnego ryzyka, na których powinny zostać
.go
skoncentrowane działania kontrolne.
Opracowane podstawy statystyczne obejmą główne zadania Państwowej Inspekcji Ochrony
Roślin i Nasiennictwa w zakresie obrotu i stosowania środków ochrony roślin, a mianowicie
1) prowadzenie kontroli jakości środków ochrony roślin w odniesieniu do rodzaju i liczby pobranych
próbek. Podstawowym założeniem jest takie określenie liczby pobranych próbek, z wyjątkiem
kontroli interwencyjnej, aby zapewnić wysoką wykrywalność odstępstw od wymagań jakościowych
określonych w zezwoleniu na dopuszczenie środka ochrony roślin do obrotu. Analizie
matematycznej muszą być poddane różnorodne czynniki, takie jak: rodzaj parametru
w.
rcl
jakościowego, rodzaj formy użytkowej, intensywność sieci dystrybucyjnej środków ochrony roślin,
sprzedaż środków ochrony roślin oraz dotychczasowe wyniki wieloletnich działań kontrolnych;
2) prowadzenie kontroli pozostałości środków ochrony roślin w materiale roślinnym. Celem głównym
jest określenie prawidłowości przestrzegania obowiązujących przepisów prawnych w zakresie
stosowania środków ochrony roślin, a najważniejszym parametrem odniesienia jest najwyższy
dopuszczalny poziom pozostałości środków ochrony roślin w produktach pochodzenia roślinnego.
Kontrola pozostałości środków ochrony roślin w płodach rolnych wiąże się bezpośrednio
z bezpieczeństwem żywności. Analizie matematycznej, wykonanej osobno dla upraw polowych
i upraw pod osłonami poddany będzie zestaw czynników, takich jak: rodzaj uprawy, regiony
z uwzględnieniem specyfiki uprawowej, rodzaj substancji czynnych czy sposób aplikacji.
Założenie kontrolne opiera się na intencji osiągnięcia wysokiej wykrywalności nieprawidłowości
w postaci przekroczeń najwyższych dopuszczalnych pozostałości środków ochrony roślin
lub nieautoryzowanego stosowania określonych substancji w określonych uprawach;
ww
3) prowadzenie kontroli stosowania środków ochrony roślin w gospodarstwach i przedsiębiorstwach
stosujących środki ochrony roślin w produkcji towarowej. Analiza statystyczna uwzględniać będzie
szereg parametrów, takich jak: rodzaj upraw, rodzaj środków ochrony roślin stosowanych
w danym regionie, region, rodzaj gospodarstwa, wielkości: obszaru uprawy i powierzchni
stosowania oraz inne.
Pomimo że Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa jest jednostką, która sprawuje
nadzór nad prawidłowością stosowania środków ochrony roślin, to badania monitoringowe i kontrolne
dotyczące zagrożeń stwarzanych przez środki ochrony roślin są wykonywane także przez inne
jednostki. Nadzór nad bezpieczeństwem żywności pochodzenia roślinnego, znajdującej się w obrocie,
v.p
l
w tym w odniesieniu do pozostałości środków ochrony roślin, sprawuje Państwowa Inspekcja
Sanitarna. Niezależnie od powyższego, przepisy art. 46 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach
ochrony roślin rozszerzają kompetencje Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa w tym
zakresie. W przypadku, gdy wojewódzki inspektor stwierdzi, na podstawie wyników badań
laboratoryjnych próbek płodów rolnych, że te płody rolne zawierają pozostałości środków ochrony
roślin w ilości stwarzającej zagrożenie dla zdrowia konsumenta tych płodów rolnych, może zakazać
przeznaczania tych płodów rolnych do spożycia przez ludzi i ich wprowadzania do obrotu, w tym do
państw trzecich. Natomiast, jeżeli te płody rolne zostały wprowadzone do obrotu, inspektor stosuje
procedurę powiadamiania zgodnie z systemem wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności
.go
i paszach w rozumieniu przepisów o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
Dla zapewnienia efektywności działania konieczne jest także zapewnienie odpowiedniej
współpracy krajowych organów administracji odpowiedzialnych za nadzór nad obrotem i stosowaniem
środków ochrony roślin, z organami pozostałych państw członkowskich Unii Europejskiej.
SPOSÓB REALIZACJI DZIAŁANIA 6 ORAZ OCENY JEGO EFEKTÓW
Zapewnienie efektywnego nadzoru nad obrotem i stosowaniem środków ochrony roślin będzie
w.
rcl
wymagało opracowania podstaw statystycznych dla planów kontroli (w nawiasach podany został
termin realizacji zadania)
1) jakości środków ochrony roślin (2013-2015);
2) pozostałości środków ochrony roślin w płodach rolnych (2013-2015);
3) stosowania środków ochrony roślin (2013-2015).
Ze względu na charakter działania, mającego na celu zwiększenie efektywności innych działań ujętych
w krajowym planie działania, nie zostały wyodrębnione do oceny jego realizacji indywidualne mierniki.
Działanie będzie realizowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach limitów wydatków
budżetowych, w tym poprzez zadania realizowane na rzecz Ministerstwa przez jednostki
nadzorowane i podległe. Zadania związane z nadzorem obrotem, konfekcjonowaniem i stosowaniem
ww
środków ochrony roślin będą realizowane przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa
w ramach wydatków budżetowych Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz
wojewodów.
v.p
l
Działanie 7. Analiza ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin*
Kształtowanie polityki państwa w odniesieniu do środków ochrony roślin, w szczególności
przyjmowanie rozwiązań prawnych dotyczących ich obrotu i stosowania, wymaga wiedzy
o zagrożeniach pojawiających się w tym obszarze. W tym celu konieczna jest regularna, okresowa
analiza danych z badań statystycznych oraz monitoringów dotyczących środków ochrony roślin,
przeprowadzana w jednostce koordynującej sprawy związane z obrotem i stosowaniem środków
ochrony roślin.
Na potrzeby realizacji krajowego planu działania wykorzystywane będą dane pochodzące
z realizowanych w oparciu o dotychczasowe przepisy badań statystycznych oraz systemów
.go
monitoringu, a także utworzone zostaną dodatkowe systemy gromadzenia danych.
Dane uzyskiwane w trakcie działań kontrolnych, badań statystycznych oraz systemów monitoringu
będą przekazywane do urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw rolnictwa i poddawane
analizie. Dane dotyczące środków ochrony roślin pochodzące z działań monitoringowych oraz badań
statystycznych i kontrolnych, będą podawane do publicznej wiadomości na stronach internetowych
administrowanych przez urząd obsługujący Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
w.
rcl
SPOSÓB REALIZACJI DZIAŁANIA 7 ORAZ OCENY JEGO EFEKTÓW
Na potrzeby analizy ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin zostaną
zrealizowane następujące zadania (w nawiasach podany został termin realizacji zadania)
1) zbieranie i analiza danych uzyskanych w trakcie działań kontrolnych, badań statystycznych
dotyczących obrotu i stosowania środków ochrony roślin oraz systemów monitorowania zjawisk
związanych ze środkami ochrony roślin (2013-2017);
2) opracowanie wskaźników oraz analiza ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony
roślin (2013-2015);
3) utworzenie systemu zbierania informacji o zatruciach ludzi środkami ochrony roślin (2013 r.);
4) utworzenie systemu zbierania informacji o zatruciach pszczół środkami ochrony roślin
(2013-2014);
ww
5) nadzór nad środkami ochrony roślin zawierającymi substancje czynne, które powinny być objęte
szczególnym monitoringiem (2013-2017).
Ze względu na charakter działania, mającego na celu zwiększenie efektywności innych działań ujętych
w krajowym planie działania, nie zostały wyodrębnione do jego oceny indywidualne mierniki.
Działanie będzie koordynowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Działanie będzie
realizowane
przez
Ministerstwo
Rolnictwa
i
Rozwoju
Wsi,
Ministerstwo
Zdrowia,
Ministerstwo Środowiska oraz Główny Urząd Statystyczny, w tym poprzez poniższe zadania
realizowane na ich rzecz przez jednostki nadzorowane i podległe, w ramach przyznanych limitów
v.p
l
wydatków budżetowych poszczególnych jednostek sektora finansów publicznych uczestniczących
w realizacji tego działania.
Zadanie 1.
Zbieranie i analiza danych uzyskanych w trakcie działań kontrolnych, badań
statystycznych dotyczących obrotu i stosowania środków ochrony roślin oraz
systemów monitorowania zjawisk związanych ze środkami ochrony roślin**
Istotnym jest, aby dane uzyskane w trakcie działań kontrolnych, badań statystycznych
dotyczących obrotu i stosowania środków ochrony roślin oraz systemów monitorowania zjawisk
związanych ze środkami ochrony roślin były przekazywane do jednego urzędu, koordynującego
.go
działania związane z realizacją krajowego planu działania – Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
gdzie poddawane będą analizie. Wyniki analiz będą stanowiły podstawę do oceny stopnia realizacji
celów niniejszego planu, a także, jeżeli będzie to konieczne, zmiany zakresu działań wskazanych
w tym planie, zakresu urzędowych kontroli, a także do zmiany przepisów dotyczących zarządzania
ryzykiem związanym z obrotem i stosowaniem środków ochrony roślin.
Jednocześnie państwa członkowskie Unii Europejskiej zostały zobligowane do przekazywania
Komisji
Europejskiej
i pozostałym
państwom
członkowskim
Unii
Europejskiej
wyników
przeprowadzonych ocen dotyczących ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin
w.
rcl
i udostępniania tych informacji opinii publicznej. Odpowiedzialnym za realizację tych obowiązków
będzie minister właściwy do spraw rolnictwa.
Zadanie 2.
Opracowanie wskaźników oraz analiza ryzyka związanego ze stosowaniem
środków ochrony roślin*
Na podstawie załącznika IV dyrektywy 2009/128/WE mają zostać ustalone zharmonizowane
wskaźniki ryzyka. Do obecnej chwili wskaźniki te nie zostały ustanowione. W takiej sytuacji państwa
członkowskie Unii Europejskiej powinny stosować wskaźniki krajowe.
W oparciu o dane uzyskane w trakcie działań kontrolnych, badań statystycznych dotyczących
obrotu i stosowania środków ochrony roślin oraz systemów monitorowania zjawisk związanych
ze środkami ochrony roślin, opracowane zostaną krajowe wskaźniki ryzyka związanego ze
ww
stosowaniem środków ochrony roślin, a także odpowiednie bazy danych. Wskaźniki te pozwolą na
analizę zagrożeń związanych ze stosowaniem środków ochrony roślin, stanowiąc podstawę do
zarządzania ryzykiem i kształtowania polityki państwa w odniesieniu do środków ochrony roślin, w tym
działań legislacyjnych.
roślin**
v.p
l
Zadanie 3. Utworzenie systemu zbierania informacji o zatruciach ludzi środkami ochrony
Obowiązek ustanowienia przez Polskę systemu rejestracji zatruć środkami ochrony roślin wynika
z art. 7 ust. 2 dyrektywy 2009/128/WE. Przepis ten stanowi, że „państwa członkowskie ustanawiają
systemy gromadzenia informacji o przypadkach ostrych zatruć pestycydami oraz, w stosownych
przypadkach, o przewlekłych objawach zatruć wśród osób, które mogą być narażone na regularny
kontakt z pestycydami, takich jak operatorzy stosujący pestycydy, pracownicy rolni lub osoby
mieszkające w pobliżu obszarów, na których są stosowane pestycydy”.
Do tej pory w Polsce nie były gromadzone w sposób zorganizowany i pełny, na potrzeby
środkami ochrony roślin.
.go
kształtowania polityki państwa w odniesieniu do środków ochrony roślin, informacje o zatruciach ludzi
Za organizację systemu gromadzenia informacji o zatruciach ludzi środkami ochrony roślin
odpowiedzialny będzie minister właściwy do spraw rolnictwa.
Zadanie 4. Utworzenie systemu zbierania informacji o zatruciach pszczół środkami ochrony
roślin**
Pszczoły są organizmami pożytecznymi szczególnie zagrożonymi negatywnymi skutkami
w.
rcl
niewłaściwego stosowania środków ochrony roślin. Informacje o zatruciach pszczół mogą stanowić
istotny wskaźnik kształtowania się ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin.
W skrajnych przypadkach zatrucia powodowane przez stosowanie tych preparatów w nieodpowiedniej
porze (czas oblotu pszczół) lub w obecności kwitnących roślin może powodować upadki tych owadów.
Aby prawidłowo oceniać ryzyko dla pszczół stwarzane przez środki ochrony roślin utworzony
zostanie system zbierania i analizy danych o potwierdzonych zatruciach tych owadów.
Jest to działanie nowe, gdyż obecnie w Polsce nie ma systemu gromadzenia danych o zatruciach
pszczół środkami ochrony roślin.
Brak systemu zbierania informacji o zatruciach pszczół środkami ochrony roślin na terenie Polski
powoduje, że brak jest pełnego obrazu tego zjawiska. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin
i Nasiennictwa informowała, że w latach 2007 – 2009 potwierdzonych zostało 17 przypadków zatruć
ww
tych owadów środkami ochrony roślin. W kolejnych 6 przypadkach, w których podejrzewano zatrucie
owadów środkami ochrony roślin, nie było możliwe określenie przyczyny ich upadku. Ponadto Stacja
Terenowa w Białymstoku Instytutu Ochrony Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu
informowała o 23 potwierdzonych przypadkach zatruć pszczół środkami ochrony roślin w latach
2009 – 2010. Należy jednak podkreślić, że powyższe dane należy traktować jako dane cząstkowe.
W sytuacjach podejrzenia zatrucia pszczół środkami ochrony roślin pszczelarz zawiadamia
o szkodzie właściwy terenowo organ gminy lub miasta, który może powołać do wyjaśnienia sprawy
odpowiednią Komisję. W skład Komisji wchodzą w szczególności przedstawiciele gminy lub miasta,
powiatowego
inspektoratu
weterynarii
oraz
Poz. 536
wojewódzkiego
inspektoratu
roślin
„Kodeksu Dobrej
v.p
l
i nasiennictwa. W celu ujednolicenia działań takich komisji jako załącznik do
ochrony
Praktyki Produkcyjnej w Pszczelarstwie”, przygotowanego przez Polski Związek Pszczelarski oraz
Inspekcję Weterynaryjną, opracowany został „Protokół w sprawie zatrucia pszczół”.
Utworzenie systemu zbierania informacji o zatruciach pszczół pozwoli na pełne poznanie skali
tego zjawiska oraz podjęcie działań zmierzających do jego ograniczenia.
Zadanie 5.
Nadzór nad środkami ochrony roślin zawierającymi substancje czynne, które
powinny być objęte szczególnym monitoringiem*
.go
Zgodnie z art. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 540/2011 z dnia 25 maja 2011 r.
w sprawie wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009
w odniesieniu do wykazu zatwierdzonych substancji czynnych (Dz. Urz. UE L 153 z 11.06.2011,
str. 1, z późn. zm.), substancje czynne wymienione w załączniku do tego rozporządzenia zostają
zatwierdzone do stosowania w środkach ochrony roślin. W niniejszym dokumencie przedstawione
zostały również szczególne wymagania dotyczące danej substancji czynnej. Określone jest między
innymi czy dana substancja czynna powinna zostać objęta szczególnym programem monitorowania
oraz w jakim obszarze dana substancja czynna może powodować większe ryzyko związane
w.
rcl
ze stosowaniem środków ochrony roślin.
Na podstawie tego dokumentu prowadzony będzie nadzór nad środkami ochrony roślin
dopuszczonymi do obrotu, zawierającymi substancje czynne, które powinny zostać objęte
szczególnym programem monitorowania.
Działanie 8. Promowanie dobrych praktyk bezpiecznego stosowania środków ochrony
roślin*
Bezpieczne stosowanie środków ochrony roślin zależy w największym stopniu, od świadomości,
wiedzy i umiejętności wykonawców zabiegów chemicznych, którzy dokonując właściwych czynności
oraz wykorzystując odpowiedni sprzęt i infrastrukturę minimalizują ryzyko związane z użyciem tych
preparatów. Celem zadania będzie rozszerzenie dotychczasowych działań prowadzonych w kierunku
ww
zachowania bezpieczeństwa przy wszystkich czynnościach związanych ze stosowaniem środków
ochrony roślin. Upowszechniane będą dobre praktyki związane z właściwą ochroną operatora,
właściwego przygotowania obiektów i przechowywaniem środków, przygotowaniem cieczy użytkowej
i
utylizacją
jej
zagospodarowaniem
resztek,
techniką
opakowań
i
zabiegów,
bioremediacją
przeterminowanych
środków
substancji
oraz
ochrony
chemicznych,
organizmów
pożytecznych. Jednocześnie budowanie świadomości w tym zakresie wśród użytkowników
pestycydów wymaga także prowadzenia działań kontrolnych przez właściwe służby.
v.p
l
SPOSÓB REALIZACJI DZIAŁANIA 8 ORAZ OCENY JEGO EFEKTÓW
Na potrzeby promowania dobrych praktyk stosowania środków ochrony roślin zostaną zrealizowane
następujące zadania (w nawiasach podany został termin realizacji zadania)
1) opracowanie Kodeksu dobrej praktyki ochrony roślin (2013-2014);
2) przygotowanie materiałów informacyjnych i szkoleniowych o rozwiązaniach systemowych
w zakresie dobrych praktyk stosowania środków ochrony roślin (2013-2015);
3) przeprowadzenie
kampanii
informacyjnej
wśród
i nieprofesjonalnych (2013-2017);
CELE
DZIAŁANIA
8,
MONITOROWANIU
ICH
REALIZACJĘ
profesjonalnych
.go
4) przeprowadzenie działań kontrolnych (2013-2017).
użytkowników
HARMONOGRAMY
ICH
REALIZACJI
PODMIOTY
ORAZ
REALIZACJI,
MIERNIKI
ODPOWIEDZIALNE
SŁUŻĄCE
ZA
ICH
Pożądane jest utrzymanie na poziomie poniżej 5% w roku 2017 nieprawidłowości stwierdzanych
w trakcie kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz
Państwową Inspekcję Ochrony Środowiska w zakresie: ochrony operatora sprzętu przeznaczonego
w.
rcl
do stosowania środków ochrony roślin podczas zabiegu, przechowywania środków ochrony roślin,
przygotowywania cieczy użytkowej, techniki zabiegów ochrony roślin, zagospodarowania opakowań
i przeterminowanych środków ochrony roślin, ochrony organizmów niebędących celem działania
środków ochrony roślin podczas zabiegu oraz zachowania stref buforowych podczas wykonywania
zabiegów ochrony roślin.
Działanie będzie realizowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach przyznanych
limitów wydatków budżetowych, w tym poprzez zadania realizowane na rzecz Ministerstwa przez
jednostki nadzorowane i podległe. Zadania związane z nadzorem nad obrotem i stosowaniem
środków ochrony roślin będą realizowane przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa
w ramach limitów wydatków budżetowych Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz
wojewodów.
ww
Realizacja zadania będzie wymagała podjęcia współpracy z wojewódzkimi ośrodkami doradztwa
rolniczego, samorządem rolniczym, szkołami i uczelniami rolniczymi, a także branżowymi
organizacjami rolniczymi.
Działanie 9.
Poz. 536
Wykorzystanie badań naukowych na rzecz integrowanej ochrony roślin
ochrony roślin*
v.p
l
oraz ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków
Racjonalna i prawidłowa realizacja przedstawionych powyżej działań oraz poszczególnych zadań
wiąże się z koniecznością wykorzystania wyników badań i opracowań naukowych. Celem działania
jest stymulowanie kierunków badań naukowych związanych z obszarem integrowanej ochrony roślin
oraz ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin.
Prace badawcze realizowane są w znacznym stopniu w ramach działalności statutowej instytutów
resortowych, a także krajowych i pochodzących z funduszy UE środków finansowych przeznaczanych
.go
na działalność naukową i badawczą, w tym m.in. tematycznych programów wieloletnich.
Zadaniem administracji państwowej jest kierunkowanie działalności naukowo-badawczej, poprzez
opiniowanie działalności statutowej instytutów i realizowane na potrzeby administracji programy
wieloletnie, z uwzględnieniem potrzeb wdrażania integrowanej ochrony roślin oraz ograniczania
ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin, w tym poprzez poszukiwanie
alternatywnych metod ochrony roślin oraz ograniczanie zależności produkcji roślinnej od chemicznych
środków ochrony roślin.
w.
rcl
SPOSÓB REALIZACJI DZIAŁANIA 9 ORAZ OCENY JEGO EFEKTÓW
Na potrzeby wykorzystania i stymulowania badań naukowych na rzecz integrowanej ochrony roślin
oraz ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin zostanie zrealizowane
następujące zadanie (w nawiasach podany został termin realizacji zadania)
kierunkowanie prac instytutów badawczych, prowadzonych w ramach działalności statutowej
instytutów resortowych oraz programów wieloletnich, zgodnie z potrzebami wdrażania zasad
integrowanej ochrony roślin oraz krajowego planu działania (2013-2017).
Ze względu na charakter działania, mającego na celu zwiększenie efektywności innych działań ujętych
ww
w krajowym planie działania, nie zostały wyodrębnione do jego oceny indywidualne mierniki.
Działanie będzie realizowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach przyznanych
limitów wydatków budżetowych.
*
**
Działanie lub zadanie stanowi kontynuację działania lub zadania realizowanego przed przyjęciem krajowego
planu działania.
Działanie lub zadanie nie było realizowane przed przyjęciem krajowego planu działania.
.go
v.p
l
Monitor Polski
ww
w.
rcl
PODSUMOWANIE
W krajowym planie działania przedstawione zostały wyniki analizy podjętych dotychczas działań
v.p
l
na rzecz ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin. Na uwagę
zasługuje, że w Polsce przed wejściem w życie dyrektywy 2009/128/WE zostały przyjęte przepisy
krajowe służące ograniczaniu ryzyka związanego z obrotem i stosowaniem środków ochrony roślin,
obejmujące wszystkie obszary regulowane postanowieniami tej dyrektywy. Wykorzystywane były
w tym celu wyniki badań naukowych oraz rozwiązania wdrażane w innych państwach członkowskich
Unii Europejskiej. W szczególności podkreślić należy fakt funkcjonowania w Polsce systemów badań
sprawności technicznej sprzętu do stosowania środków ochrony roślin i szkoleń z zakresu ochrony
roślin oraz opracowanie i wdrożenie dobrowolnego systemu jakości żywności Integrowanej Produkcji,
która
obecnie
w
całości
obejmuje
ogólne
zasady
integrowanej
ochrony.
Powoduje
to,
praktycznym.
.go
że wdrożenie postanowień dyrektywy 2009/128/WE oparte jest na wieloletnim doświadczeniu
W krajowym planie działania zostały określone cele, jakie należy osiągnąć w zakresie
ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin dla zdrowia ludzi, zwierząt
oraz dla środowiska, w tym przestrzegania wymagań integrowanej ochrony roślin przez użytkowników
profesjonalnych, upowszechniania stosowania metod niechemicznych oraz ograniczania zależności
produkcji roślinnej od stosowania chemicznych środków ochrony roślin, a także upowszechniania
wiedzy dotyczącej bezpiecznego stosowania środków ochrony roślin.
Przyjęto, że kluczowym celem dla Polski w związku z realizacją krajowego planu działania jest
w.
rcl
upowszechnianie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin. Dążąc jednocześnie do wdrożenia
najlepszych praktyk związanych ze stosowaniem środków ochrony roślin, ograniczone zostanie do
minimum ryzyko związane z ich użyciem. Dlatego też stosowanie zasad integrowanej ochrony oraz
dobrych praktyk ochrony roślin przyczyni się do realizacji nadrzędnej idei dyrektywy 2009/128/WE,
czyli zrównoważonego stosowania pestycydów, a tym samym zrównoważonego rozwoju polskiego
rolnictwa.
Wyniki uzyskiwane na podstawie badań statystycznych dotyczących środków ochrony roślin oraz
systemów monitorowania zjawisk związanych ze środkami ochrony roślin wskazują, że w Polsce
ryzyko związane z tymi preparatami kształtuje się na niskim poziomie. Z opublikowanego przez EFSA
Rocznego Raportu w sprawie pozostałości pestycydów za rok 2008 wynika, że odsetek próbek
żywności i pasz, w których pestycydy przekraczają maksymalne dopuszczalne limity, ulega w Unii
Europejskiej zmniejszeniu. W 2006 r. w 5% próbek wykryto pozostałości środków ochrony roślin, które
ww
przekraczają najwyższe dopuszczalne poziomy, natomiast w 2008 r. – w 3,5% badanych próbek.
W Polsce w latach 2006 – 2009 zarówno w żywności pochodzenia roślinnego oraz zwierzęcego, jak
i w paszach procent próbek z przekroczeniami najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości
środków ochrony roślin kształtował się na bardzo niskim poziomie. Dla żywności pochodzenia
roślinnego odsetek ten, wahał się w przedziale od 4% w roku 2006 do 0,5% w 2009 (dane
Państwowej Inspekcji Sanitarnej), natomiast w przypadku żywności pochodzenia zwierzęcego procent
ten w analizowanym okresie nie przekraczał 0,2% badanych próbek. W wyniku analiz pasz,
stwierdzono, że w przedmiotowym okresie zaledwie 0,1% badanych próbek zawierało pozostałości
v.p
l
środków ochrony roślin.
Mając na uwadze powyższe zauważyć można, że w analizowanym okresie w Polsce osiągnięto
niski poziom przekroczeń pozostałości środków ochrony roślin w porównaniu do innych krajów Unii
Europejskiej. Przekroczenia pozostałości środków ochrony roślin nie stanowią zatem poważnego
problemu i występują sporadycznie, w szczególności w produktach pochodzenia zwierzęcego.
Jednakże wraz z unowocześnianiem i intensyfikacją produkcji roślinnej, w ostatnich latach wzrastało
zużycie tych środków do produkcji. Dlatego też dalsze działania poszerzające wiedzę na temat
ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin są niezbędne w celu
minimalizowania
zagrożeń
dotyczących
stosowania
preparatów
i
zagwarantowania
.go
bezpieczeństwa ludziom, zwierzętom i środowisku.
tych
Postanowienia dyrektywy 2009/128/WE, dają podstawę do kompleksowego ujęcia obszaru
związanego z dopuszczaniem do obrotu i stosowaniem środków ochrony roślin w ramy prawne
i działania pozalegislacyjne, w celu dalszego zmniejszania ryzyka związanego z ich użyciem dla
zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska. Krajowy plan działania wypełnia to zadanie, m.in. poprzez
wskazanie celów w tym zakresie, mierników określających postęp w realizacji przyjętych celów,
a przede wszystkim wskazanie odpowiednich działań służących realizacji założonych celów. Obejmuje
w pierwszej kolejności analizę obszaru i rozpoczęcie kompleksowej analizy wyników prowadzonych
badań statystycznych i monitoringowych, a w efekcie modyfikację prowadzonych obecnie działań.
w.
rcl
Krajowy plan działania na rzecz zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin będzie
realizowany z uwzględnieniem równowagi potrzeb społecznych, środowiskowych i konkurencyjności
polskiego rolnictwa. Przy opracowaniu krajowego planu działania zapewniono szeroki udział
społeczeństwa. Zebrano opinie środowisk naukowych, organizacji branżowych, a także jednostek
administracji publicznej.
Ponadto w krajowym planie działania określone zostały także wskaźniki służące do oceny ryzyka
związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska,
w tym dotyczące zużycia środków ochrony roślin. Określony został także sposób udostępniania
wyników oceny tego ryzyka opinii publicznej oraz podmioty
odpowiedzialne
za
realizację
zadań
ww
krajowego planu działania, jak i prowadzenie monitorowania osiągania jego celów.
.go
v.p
l
Monitor Polski
ZGODNOŚĆ KRAJOWEGO PLANU
DZIAŁANIA ZE STRATEGIĄ ROZWOJU
KRAJU I CELAMI STRATEGICZNYMI
ww
w.
rcl
PAŃSTWA
Zrównoważone stosowanie środków ochrony roślin stało się jednym z priorytetów polityki
na poziomie kraju jak
i na poziomie europejskim. Procesy restrukturyzacji
v.p
l
ekologicznej
i unowocześniania gospodarki przyczyniły się do obniżenia poziomu presji na środowisko. Niniejszy
dokument wychodzi naprzeciw polityce ekologicznej w obszarze upraw rolniczych. Zachowanie
organizmów pożytecznych w obszarze upraw polowych jest jednym z ważniejszych elementów
ochrony biologicznej, która stanowi priorytet w poszukiwaniu metod niechemicznych w ochronie roślin.
Krajowy plan działania jest zgodny ze Strategią Rozwoju Kraju 2020, przyjętą uchwałą nr 157
Rady Ministrów z dnia 25 września 2012 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Kraju 2020
(M. P. poz. 882) i realizuje cele zawarte w tej Strategii. Zgodnie ze wskazanym w tym dokumencie
celem strategicznym i obszarami interwencji „celem głównym strategii średniookresowej staje się
i
wykorzystanie
gospodarczych,
społecznych
i
instytucjonalnych
potencjałów
.go
wzmocnienie
zapewniających szybszy i zrównoważony rozwój kraju oraz poprawę jakości życia ludności”. Poprzez
realizację założeń krajowego planu działania osiągnięte zostanie lepsze wykorzystanie potencjału
jednostek administracji, odpowiedzialnych za nadzór nad obrotem i stosowaniem środków ochrony
roślin oraz monitorowanie zjawisk związanych ze stosowaniem tych preparatów. Cel ten osiągnięty
zostanie poprzez racjonalizację wydatków na zadania realizowane przez te jednostki i lepsze
wykorzystanie wyników tych zadań, bez powodowania wzrostu wydatków. Będzie to możliwe m.in.
poprzez opracowanie podstaw statystycznych dla planowania kontroli w obszarze obrotu i stosowania
środków ochrony roślin. Krajowy plan działania koncentruje się na transferze wiedzy z jednostek
w.
rcl
naukowych do użytkowników środków ochrony roślin, a w szczególności rolników. Wykorzystanie
najnowszych osiągnięć nauki w obszarze ochrony roślin oraz wdrażanie nowych technologii ochrony
upraw przed organizmami szkodliwymi pozwoli lepiej wykorzystać potencjał polskiego rolnictwa. Jest
to też warunkiem zrównoważonego rozwoju wsi, zachowującego walory środowiska naturalnego.
Poprzez ograniczanie zagrożeń związanych ze stosowaniem środków ochrony roślin, w szczególności
dla konsumentów płodów rolnych, krajowy plan działania będzie oddziaływał pozytywnie także na
jakość życia ludności.
Zgodnie z założeniami Strategii sprawne państwo powinno być: przejrzyste, przyjazne,
pomocnicze i partycypacyjne. W związku z powyższym zadania opisane w krajowym planie działania
koncentrują się na wsparciu rolników, a także innych użytkowników środków ochrony roślin,
w realizacji obowiązków wynikających z nowych przepisów Unii Europejskiej. Jednocześnie, zgodnie
ze
Strategią
„dostępne,
ograniczone
środki
budżetowe
powinny
zostać
skoncentrowane
ww
i ukierunkowane na wybrane obszary, które w największym stopniu przyczyniają się do zwiększania
konkurencyjności gospodarki”. Zgodnie z tymi założeniami krajowy plan działania nie będzie
powodował dodatkowych kosztów dla budżetu państwa, lecz kierunkował wydatki ponoszone
w ramach dostępnych limitów na realizację zadań, które przyczynią się do zachowania
konkurencyjności polskiego rolnictwa na wspólnym rynku Unii Europejskiej.
Zgodnie z założeniami celu I.1.2. Strategii „Zwiększenie efektywności instytucji publicznych”,
wskazującymi, iż należy skoncentrować się na poprawie wyników działania jednostek administracji
krajowy plan działania obejmuje zadania służące zwiększeniu efektywności działań kontrolnych
realizowanych w obszarze obrotu i stosowania środków ochrony roślin. Zadania te powinny, przy
obecnego
poziomu
finansowania,
zapewnić
skuteczniejsze
eliminowanie
v.p
l
zachowaniu
nieprawidłowości i zagrożeń, które mogą pojawić się w tym obszarze.
Wsparcie przez krajowy plan działania integrowanej ochrony roślin wpisuje się w realizację zadań
na rzecz wzrostu konkurencyjności sektora rolno-spożywczego, o których mowa w celu II.2.3 Strategii
„Zwiększenie konkurencyjności i modernizacja sektora rolno-spożywczego”. Wdrożenie ogólnych
zasad integrowanej ochrony roślin, poprzez racjonalizację stosowania środków ochrony roślin,
podniesie poziom efektywności rolnictwa. Ponadto jest to warunkiem zachowania konkurencyjności
polskiego rolnictwa na rynku Unii Europejskiej.
Zgodnie z powyższym celem Strategii „racjonalne gospodarowanie zasobami w rolnictwie
.go
i rybactwie wymaga przede wszystkim kontynuacji upowszechniania dobrych praktyk rolniczych
i wspierania takich form i sposobów zagospodarowywania przestrzeni produkcyjnej, które sprzyjają
ochronie środowiska oraz rozwojowi rolnictwa zintegrowanego”.
W krajowym planie działania dużą wagę przykłada się do upowszechniania dobrych praktyk,
w szczególności zasad integrowanej ochrony roślin, poprzez działania edukacyjno-informacyjne oraz
opracowywanie narzędzi służących rolnikom we wdrażaniu tych zasad, wśród których należy
wymienić metodyki integrowanej ochrony roślin dla poszczególnych upraw, kodeks dobrej praktyki
ochrony roślin, systemy wspomagania decyzji w ochronie roślin wskazujące optymalny termin
w.
rcl
zastosowania środka ochrony roślin, a także rozwój doradztwa w tym zakresie. Upowszechnianiu
dobrych praktyk służyć będzie także popularyzacja systemu integrowanej produkcji roślin –
dobrowolnego systemu jakości i certyfikacji żywności.
Ograniczanie ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin jest warunkiem rozwoju
rolnictwa zrównoważonego oraz przyczynia się do ochrony środowiska naturalnego. Wdrażanie
ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin oraz ograniczenie zależności ochrony roślin od
preparatów chemicznych pozwoli na zaspokojenie potrzeb ekonomicznych wsi przy zachowaniu
zasobów środowiska naturalnego obszarów wiejskich.
Ponadto w myśl wskazanego celu Strategii istotne jest także stymulowanie rozwoju prac
badawczo-wdrożeniowych oraz upowszechnianie wśród producentów rolnych informacji dotyczących
nowoczesnych rozwiązań technicznych i organizacyjnych m.in. poprzez profesjonalne doradztwo.
Krajowy plan działania przewiduje jak najszersze wykorzystywanie potencjału jednostek naukowych
ww
we wdrażaniu zasad integrowanej ochrony roślin oraz dobrej praktyki ochrony roślin, a także
koncentruje się na efektywnym transferze wiedzy od nauki do praktyki, w tym poprzez rozwój
doradztwa.
Przetwarzanie informacji, jej jakość i szybkość przekazywania są w społeczeństwie informacyjnym
kluczowymi czynnikami wzrostu i konkurencyjności przemysłu oraz usług. Jak zostało to podkreślone
w Strategii „Polska cyfrowa nie może sprowadzać się do odbioru treści i usług generowanych poza
granicami naszego kraju.” W celu II.5.3. Strategii „Zapewnienie odpowiedniej jakości treści i usług
cyfrowych” wskazano ponadto, że „na niski poziom korzystania z Internetu wpływają nie tylko
problemy z infrastrukturą, poziomem umiejętności, ale także deficyt odpowiednich treści i usług,
Internetu, nie widzi potrzeby żeby z niego korzystać.”
v.p
l
dostosowanych do potrzeb użytkowników. W rezultacie część osób, mimo deklarowanego dostępu do
Zadania ujęte w krajowym planie działania wpisują się zatem w realizację celu II.5. Strategii
„Zwiększenie wykorzystania technologii cyfrowych”, jakim jest upowszechnianie umiejętności
posługiwania się i korzystania z teleinformatyki, w ramach rozwoju społeczeństwa informacyjnego.
Służy temu zarówno utworzenie informatycznej platformy internetowej poświęconej tematyce
integrowanej ochrony roślin, jak i udostępnienie drogą elektroniczną opracowań naukowych
dotyczących integrowanej ochrony roślin i integrowanej produkcji roślin. W zadanie to wpisuje się
także opracowywanie i wdrażanie systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin. Systemy
.go
wspomagania decyzji zaprojektowane dla rolnictwa, gromadzą oraz generują informacje i zalecenia
w oparciu o dane pogodowe i obserwacje polowe. Mają one pomóc rolnikowi lub doradcy w podjęciu
decyzji dotyczącej konieczności wykonania zabiegu ochrony roślin w danej sytuacji. Korzystanie
z takich systemów prowadzi do przyspieszenia przepływu informacji i komunikacji, jak również
pozytywnie oddziaływuje na środowisko naturalne.
Zgodnie z celem II.3.4. Strategii „Zwiększenie wykorzystania rozwiązań innowacyjnych” „podjęty
zostanie wysiłek polegający na wspieraniu rozwoju produktów i usług w dziedzinach, w których Polska
może stać się liderem w skali europejskiej i światowej. Dotyczy to branż o potencjalnie wysokim
popycie. Jedną z takich specjalności mogą być eko-innowacje”. Rolnictwo jest dziedziną gospodarki,
w.
rcl
posiadającą duży potencjał eksportowy. Rozwój zrównoważonego rolnictwa, konkurencyjnego
zarówno na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej, jak i rynkach państw trzecich, opartego na
technologiach przyjaznych dla środowiska, wpisuje się zatem także w ten cel Strategii.
Krajowy plan działania wpisuje się również w główne cele Strategii Europa 2020 - Strategia na
rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu (komunikat
Komisji Europejskiej Nr COM(2010) 2020 z dnia 3 marca 2010 r.) jakimi są innowacje,
przeciwdziałanie zmianom klimatycznym i edukacja. Działania przewidziane do realizacji w ww. planie
są zgodne z trzema wzajemne powiązanymi priorytetami strategii
−
rozwój inteligentny: rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji,
−
rozwój zrównoważony: wspieranie gospodarki efektywnej korzystającej z zasobów, bardziej
przyjaznej środowisku i bardziej konkurencyjnej,
−
rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu: wspieranie gospodarki o wysokim poziomie
ww
zatrudnienia, zapewniającej spójność społeczną i terytorialną.
Zgodnie z tymi priorytetami krajowy plan działania przewiduje poszerzenie świadomości
producentów, przedsiębiorców i konsumentów z zakresu ryzyka jakie niesie ze sobą stosowanie
środków ochrony roślin poprzez organizację konferencji, seminariów i wykładów poświęconych
tematyce integrowanej ochrony i zrównoważonemu stosowaniu środków ochrony roślin oraz
opracowaniu metodyk i materiałów szkoleniowych z tego zakresu. W realizację tych priorytetów
wpisuje się również opracowanie innowacyjnych programów integrowanej ochrony roślin, opartych na
nowoczesnym podejściu do ochrony roślin, które proponują wykorzystanie metod bezpiecznych dla
v.p
l
środowiska i ograniczających stosowanie chemicznych środków ochrony roślin.
Działania przewidziane do realizacji w krajowym planie działania łączą się także z polityką
spójności Strategii Europa 2020 poprzez inwestycje w inteligentny i zrównoważony rozwój.
Opracowanie podstaw integrowanej ochrony roślin rolniczych, na bazie systemów wspomagania
decyzji, progów szkodliwości i biologicznych metod ochrony roślin oraz badania pozostałości środków
ochrony roślin w płodach rolnych gwarantuje zrównoważony rozwój rolnictwa, a także produkcję
bezpiecznej żywności wolnej od pozostałości chemicznych środków ochrony roślin oraz ochronę
środowiska.
Naczelnym celem Odnowionej Strategii Zrównoważonego Rozwoju UE, przyjętej przez Radę
.go
Europejską w czerwcu 2006 r., jest określenie i rozwój działań, dzięki którym Unia Europejska będzie
mogła zapewnić pokoleniom obecnym i przyszłym stały wzrost jakości życia przez tworzenie
społeczności opartych na zasadach trwałego rozwoju – społeczności wydajnie gospodarujących
zasobami i z nich korzystających, czerpiących z potencjału gospodarki w zakresie innowacji
ekologicznych oraz społecznych i przez to zapewniających dobrobyt, ochronę środowiska naturalnego
i spójność społeczną. Krajowy plan działania jest powiązany z głównymi celami strategii poprzez
realizację zadań na rzecz ochrony środowiska naturalnego. Zadania przedmiotowego planu dotyczą
m.in. przeciwdziałania zanieczyszczeniom środowiska chemicznymi środkami ochrony roślin
w.
rcl
i propagowania zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin oraz bezpiecznej żywności
wolnej od pozostałości chemicznych środków ochrony roślin.
Krajowy plan działania stanowi jednak przede wszystkim bezpośrednią realizację celów przyjętych
w Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020, przyjętej przez
Radę Ministrów w dniu 25 kwietnia 2012 r. Strategia ta jest zgodna z założeniami strategicznymi na
poziomie Unii Europejskiej i zachowuje spójność ze Strategią Europa 2020. Działania zaprojektowane
w strategii wychodzą naprzeciw nowym wyzwaniom cywilizacyjnym, w tym m.in. starzeniu się
społeczeństw, zmianom klimatu, wymianie pokoleń, rozwojowi technologii informacyjnych, mobilności
zawodowej oraz mobilności terytorialnej. Jest to dokument, w którym wyznaczone zostały kierunki
działań finansowanych lub współfinansowanych ze środków publicznych, zarówno krajowych jak
i unijnych. Działania te zostały określone przez pryzmat zasobów i funkcji jakie pełnią obszary
wiejskie, rolnictwo i rybactwo w Polsce i na świecie oraz w oparciu o pięć kluczowych zagadnień,
tj. kapitał ludzki, jakość życia, bezpieczeństwo, konkurencyjność i środowisko. Strategia ta w sposób
ww
bezpośredni wskazuje na potrzebę opracowania Krajowego planu działania mającego na celu
ograniczenie ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin.
Krajowy plan działania stanowi w szczególności element realizacji działań Strategii ujętych w
1) Priorytecie 3 Bezpieczeństwo żywnościowe;
2) Priorytecie 4 Wzrost produktywności i konkurencyjności sektora rolno-spożywczego;
3) Priorytecie 5 Ochrona środowiska i adaptacja do zmian klimatu na obszarach wiejskich.
Priorytet 3 Strategii wskazuje na potrzebę produkcji żywności o wysokich walorach jakościowych,
v.p
l
stanowiących odpowiedź na rosnące wymagania konsumentów, jako sposób na podniesienie
konkurencyjności i dochodów producentów. Strategia stwierdza, że „istotne w tym zakresie jest
m.in. wdrażanie i przestrzeganie m.in. zasad zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin,
w szczególności przestrzeganie zasad zintegrowanej ochrony roślin i integrowanej produkcji”. Tym
samym podstawowe cele krajowego planu działania w pełni wpisują się w priorytety Strategii.
Podstawowym elementem Priorytetu 3 Strategii są działania, które gwarantują, że żywność
trafiająca na rynek jest bezpieczna dla konsumentów, w szczególności kontrola jakości
i bezpieczeństwa żywności. Naprzeciw tym postulatom wychodzą ujęte w krajowym planie działania
rozwiązania zwiększające efektywność kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję Ochrony
.go
Roślin i Nasiennictwa, a także rozwój systemu badań sprawności technicznej sprzętu przeznaczonego
do stosowania środków ochrony roślin. Ponieważ Strategia podkreśla znaczenie koordynacji
i efektywnej współpracy pomiędzy służbami powołanymi do nadzoru nad bezpieczeństwem żywności,
w krajowym planie działania uwzględniono działania ułatwiające analizę i wykorzystywanie danych
uzyskiwanych z różnych jednostek kontrolnych.
Priorytet 3 Strategii podkreśla także potrzebę upowszechniania wiedzy w zakresie zasad żywienia
i podnoszenie świadomości producentów artykułów rolno-spożywczych, co wymaga działań
o charakterze szkoleniowo-doradczym, w tym prowadzenia szkoleń dla rolników w zakresie zasad
bezpieczeństwa żywności. Te cele strategii będą realizowane przez ujęte w Krajowym planie działania
w.
rcl
rozwiązania służące rozwojowi doradztwa w zakresie ochrony roślin, a także szkolenia kierowane do
rolników – zarówno obowiązkowe, jak i dobrowolne.
Krajowy plan działania realizuje także Priorytet 4 Strategii, podkreślający wagę promowania
rozwiązań technicznych przyjaznych dla środowiska w produkcji rolnej, upowszechniania informacji
w zakresie nowoczesnych rozwiązań technicznych i organizacyjnych, a także zapewnienia
profesjonalnego doradztwa. Realizuje on ujęte w tym Priorytecie cele Strategii jakimi jest wspieranie
i wdrażanie innowacji, które będą sprzyjały wzrostowi produktywności w warunkach zrównoważonej
produkcji rolnej.
Krajowy plan działania wpisuje się także w Priorytet 5 Strategii, który wskazuje na potrzebę
„1) zapewnienia systemu szkoleń dla profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin,
dystrybutorów tych preparatów oraz doradców, świadczących usługi w zakresie ochrony roślin;
1) podnoszenia świadomości ogółu społeczeństwa odnośnie środków ochrony roślin;
ww
2) zapewnienia nadzoru nad stanem technicznym sprzętu do stosowania środków ochrony roślin,
znajdującego się w użytkowaniu;
3) ochrony środowiska wodnego i wody pitnej przed skażeniem środkami ochrony roślin;
4) zmniejszenia stosowania pestycydów lub zagrożeń z nich wynikających na obszarach dostępnych
dla szczególnie wrażliwych grup ludności oraz cennych przyrodniczo;
5) wdrożenia zasad integrowanej ochrony roślin przez profesjonalnych użytkowników tych
preparatów;
6)
monitorowania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin.”.
Tym samym krajowy plan działania jest spójny ze strategicznymi celami wyznaczonymi na
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2008 r. Nr 227, poz. 1505,
z 2009 r. Nr 20, poz. 106, Nr 31, poz. 206 i Nr 98, poz. 817, z 2010 r. Nr 47, poz. 278, z 2011 r.
Nr 54, poz. 278, Nr 63, poz. 322, Nr 106, poz. 622 i Nr 171, poz. 1016, z 2012 r. poz.1512 i 1529 oraz
z 2013 r. poz. 455.
2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2002 r. Nr 238, poz. 2019
oraz z 2003 r. Nr 130, poz. 1188, Nr 137, poz. 1299 i Nr 208, poz. 2020.
3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2012 r. poz. 951 i 1513 oraz
z 2013 r. poz. 21 i 165.
4) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241
i Nr 215, poz. 1664, z 2010 r. Nr 76, poz. 489 i Nr 119, poz. 804, z 2011 r. Nr 34, poz. 170, Nr 94, poz.
549, Nr 208, poz. 1241 i Nr 224, poz. 1337, z 2012 r. poz. 985 oraz z 2013 r. poz. 7, 73 i 165.
5) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668
i Nr 113, poz. 717, z 1999 r. Nr 99, poz. 1152, z 2000 r. Nr 19, poz. 239, Nr 43, poz. 489, Nr 107, poz.
1127 i Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 11, poz. 84, Nr 28, poz. 301, Nr 52, poz. 538, Nr 99, poz. 1075,
Nr 111, poz. 1194, Nr 123, poz. 1354, Nr 128, poz. 1405 i Nr 154, poz. 1805, z 2002 r. Nr 74, poz. 676,
Nr 135, poz. 1146, Nr 196, poz. 1660, Nr 199, poz. 1673 i Nr 200, poz. 1679, z 2003 r. Nr 166, poz. 1608
i Nr 213, poz. 2081, z 2004 r. Nr 96, poz. 959, Nr 99, poz. 1001, Nr 120, poz. 1252 i Nr 240, poz. 2407,
z 2005 r. Nr 10, poz. 71, Nr 68, poz. 610, Nr 86, poz. 732 i Nr 167, poz. 1398, z 2006 r. Nr 104, poz. 708
i 711, Nr 133, poz. 935, Nr 217, poz. 1587 i Nr 221, poz. 1615, z 2007 r. Nr 64, poz. 426, Nr 89, poz.
589, Nr 176, poz. 1239, Nr 181, poz. 1288 i Nr 225, poz. 1672, z 2008 r. Nr 93, poz. 586, Nr 116, poz.
740, Nr 223, poz. 1460 i Nr 237, poz. 1654, z 2009 r. Nr 6, poz. 33, Nr 56, poz. 458, Nr 58, poz. 485,
Nr 98, poz. 817, Nr 99, poz. 825, Nr 115, poz. 958, Nr 157, poz. 1241 i Nr 219, poz. 1704, z 2010 r.
Nr 105, poz. 655, Nr 135, poz. 912, Nr 182, poz. 1228, Nr 224, poz. 1459, Nr 249, poz. 1655 i Nr 254,
poz. 1700, z 2011 r. Nr 36, poz. 181, Nr 63, poz. 322, Nr 80, poz. 432, Nr 144, poz. 855, Nr 149,
poz. 887 i Nr 232, poz. 1378, z 2012 r. poz. 908 i 1110 oraz z 2013 r. poz. 2.
6) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2007 r. Nr 147, poz. 1033,
z 2009 r. Nr 18, poz. 97, z 2010 r. Nr 47, poz. 278 i Nr 238, poz. 1578 oraz z 2012 r. poz. 951 i 1513.
7) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2008 r. Nr 111, poz. 708,
Nr 138, poz. 865, Nr 154, poz. 958, Nr 171, poz. 1056, Nr 199, poz. 1227, Nr 223, poz. 1464 i Nr 227
poz. 1505, z 2009 r. Nr 19, poz. 100, Nr 20, poz. 106, Nr 79 poz. 666, Nr 130, poz. 1070, Nr 215, poz.
1664, z 2010 r. Nr 21 poz. 104, Nr 28, poz. 145, Nr 40, poz. 227, Nr 76, poz. 489, Nr 119, poz. 804,
Nr 152, poz. 1018 i 1019, Nr 182, poz. 1228, Nr 229, poz. 1498, Nr 249, poz. 1657, z 2011 r. Nr 32, poz.
159, Nr 63, poz. 322, Nr 94, poz. 551, Nr 99, poz. 569, Nr 122, poz. 695, Nr 152, poz. 897, Nr 178, poz.
1060 i Nr 224, poz. 1341, z 2012 r. poz. 460, 951, 1342 i 1513 oraz z 2013 r. poz. 21, 139 i 165.
8) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2008 r. Nr 144, poz. 899, z 2009 r. Nr 18,
poz. 97, z 2010 r. Nr 47, poz. 278, Nr 60, poz. 372 i Nr 230, poz. 1511, z 2011 r. Nr 106, poz. 622 oraz
z 2012 r. poz. 1007.
9) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2006 r. Nr 171, poz. 1225, z 2007 r. Nr 64,
poz. 429, z 2008 r. Nr 145, poz. 916 i Nr 214, poz. 1346, z 2010 r. Nr 47, poz. 278 i Nr 81, poz. 528 oraz
z 2011 r. Nr 106, poz. 622.
10) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2010 r. Nr 182, poz. 1228
i Nr 230, poz. 1511 oraz z 2011 r. Nr 106, poz. 622, Nr 122, poz. 696 i Nr 171, poz. 1016.
11) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2007 r. Nr 75, poz. 493,
Nr 88, poz. 587 i Nr 124, poz. 859, z 2008 r. Nr 138, poz. 865, Nr 199, poz. 1227 i Nr 227, poz. 1505,
z 2009 r. Nr 18, poz. 97, Nr 31, poz. 206, Nr 79, poz. 666 i Nr 130, poz. 1070, z 2010 r. Nr 182, poz.
1228 i Nr 239, poz. 1592, z 2011 r. Nr 63, poz. 322, Nr 122, poz. 695 i Nr 152, poz. 897 oraz z 2013 r.
poz. 165.
ww
w.
rcl
.go
1)
v.p
l
poziomie kraju, jak i Unii Europejskiej.