PL
Uchwała Nr 67 Rady Ministrów z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia "Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022"
Table of Provisions (7)
Statutory Text (7 Articles)
§ 1. Przyjmuje się „Strategię rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022”, zwaną
dalej „Strategią”, stanowiącą załącznik do uchwały.
§ 2. Realizację Strategii ustala się na lata 2013–2022.
w.
rcl
§ 3. Realizację Strategii koordynuje i nadzoruje, w imieniu Prezesa Rady Ministrów, Minister Obrony Narodowej.
§ 4. Traci moc „Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Strategia sektorowa do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej”, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 23 grudnia 2009 r. oraz „Strategia udziału Sił
Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w operacjach międzynarodowych”, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 13 stycznia
2009 r.
ww
§ 5. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu.
1)
Prezes Rady Ministrów: D. Tusk
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644
oraz z 2012 r. poz. 1237.
Elektronicznie
podpisany przez
Grzegorz Paczowski
Data: 2013.05.16
12:53:42 +02'00'
MONITOR POLSKI
v.p
l
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 16 maja 2013 r.
Poz. 377
UCHWAŁA Nr 67
RADY MINISTRÓW
.go
z dnia 9 kwietnia 2013 r.
w sprawie przyjęcia „Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022”
Na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r.
Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje
Załącznik
do uchwały nr 67
Załącznik do uchwały nr 67 Rady Ministrów
Rady
Ministrów
z dnia 9 kwietnia
2013 r. (poz. 377)
z dnia 9 kwietnia 2013 r.
–2–
w.
rcl
.go
v.p
l
Monitor Polski
STRATEGIA ROZWOJU SYSTEMU
BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO
ww
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 2022
SPIS TREŚCI
v.p
l
Wprowadzenie ......................................................................................................... 4
Streszczenie ............................................................................................................. 8
I. Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego ............................................ 11
1. Uwarunkowania zewnętrzne – środowisko bezpieczeństwa ............................................................ 11
2. Uwarunkowania wewnętrzne ............................................................................................................ 14
II. Wyzwania, trendy rozwojowe i wizja rozwoju systemu bezpieczeństwa
narodowego Rzeczypospolitej Polskiej .......................................................... 33
III. Cele strategii i kierunki interwencji ................................................................. 38
.go
1. Układ celów ...................................................................................................................................... 38
2. Cele operacyjne i realizujące je kierunki interwencji ........................................................................ 39
Cel 1. Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze
regionalnym i globalnym ............................................................................................................ 39
Cel 2. Umocnienie zdolności państwa do obrony ................................................................................. 53
Cel 3. Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego ............................................. 72
Cel 4. Zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa ...................................... 76
Cel 5. Tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego ...... 83
IV. System realizacji strategii ............................................................................... 89
w.
rcl
1. Podmioty odpowiedzialne za wdrożenie i monitorowanie realizacji strategii oraz jej ocenę ............ 89
2. Dokumenty wdrożeniowe strategii .................................................................................................... 95
3. Monitorowanie i ocena realizacji strategii, mechanizmy współdziałania zaangażowanych
podmiotów ........................................................................................................................................ 95
V. Ramy finansowe strategii ................................................................................. 97
ww
Bibliografia ............................................................................................................................................ 99
Wykaz skrótów .................................................................................................................................... 101
Wprowadzenie
v.p
l
Zapewnienie bezpieczeństwa państwa oraz jego obywateli należy do żywotnych interesów
narodowych Rzeczypospolitej Polskiej. Bezpieczeństwo narodowe oznacza zdolność
państwa i jego społeczeństwa do zapewnienia warunków jego istnienia i rozwoju,
integralności terytorialnej, niezależności politycznej, stabilności wewnętrznej oraz jakości
życia. Zdolność ta jest kształtowana poprzez działania polegające na wykorzystaniu szans,
podejmowaniu wyzwań, redukowaniu ryzyka oraz eliminowaniu zagrożeń zewnętrznych i
wewnętrznych, co zapewnia trwanie, tożsamość, funkcjonowanie i swobody rozwojowe
państwa i narodu (społeczeństwa)1.
.go
Na bezpieczeństwo narodowe Polski w XXI wieku duży wpływ wywierają procesy
zachodzące we współczesnym, globalnym środowisku bezpieczeństwa. Cechują się one
dużą dynamiką i złożonością zmian oraz występowaniem zagrożeń asymetrycznych, z
których najgroźniejsze to: terroryzm, proliferacja broni masowego rażenia i środków jej
przenoszenia,
międzynarodowa
przestępczość
zorganizowana,
zagrożenia
w
cyberprzestrzeni. Potencjalnie mogą pojawić się także wyzwania, które – w przypadku braku
reakcji na nie – mogą przerodzić się w zagrożenia. Należą do nich takie zjawiska, jak
destabilizacja systemu politycznego, źle funkcjonujące mechanizmy gospodarcze i
społeczne, masowe naruszanie praw człowieka, zubożenie społeczeństw, małe zasoby
wodne, degradacja środowiska naturalnego, klęski żywiołowe, rosnące zapotrzebowanie na
energię połączone z utrudnionym dostępem do surowców energetycznych, wyczerpujące się
zasoby metali rzadkich oraz problemy demograficzne. Głównych szans na utrwalanie
bezpieczeństwa narodowego należy upatrywać we wzmacnianiu roli Polski w Organizacji
Traktatu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej oraz budowie coraz lepszych relacji z
państwami sąsiednimi.
w.
rcl
Przeciwdziałanie wszystkim potencjalnym zagrożeniom bezpieczeństwa wymaga posiadania
zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego, gwarantującego szybkie i
sprawne działanie w każdych warunkach oraz w reakcji na wszelkiego typu zagrożenia i
kryzysy. Konieczność przygotowania, utrzymywania i doskonalenia systemu bezpieczeństwa
narodowego przewiduje Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z
13 listopada 2007 roku, która sformułowała definicję i stworzyła teoretyczne podstawy
funkcjonowania takiego systemu2. System bezpieczeństwa narodowego to całość sił,
środków oraz zasobów przeznaczonych przez państwo do realizacji zadań w dziedzinie
bezpieczeństwa, odpowiednio do tych zadań zorganizowana, utrzymywana i
przygotowywana, w którym wyróżnia się podsystem kierowania i szereg podsystemów
wykonawczych.
ww
Zewnętrzne uwarunkowania bezpieczeństwa Polski, intensywny rozwój jej potencjału
gospodarczego
oraz
poszerzanie
zaangażowania
w
aktywne
kształtowanie
międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa, a także rosnąca „wrażliwość” otwartych
społeczeństw na współczesne zagrożenia, wymuszają stopniową optymalizację sił i środków
bezpieczeństwa narodowego w kierunku tworzenia zintegrowanego, kompleksowego
systemu bezpieczeństwa narodowego, umożliwiającego równoczesne wykorzystanie
elementów systemu obronnego państwa i systemu zarządzania kryzysowego3.
Zintegrowanie planowania i przygotowania komponentów wojskowych i cywilnych na każdym
poziomie reagowania, kompleksowe podejście do rozwiązywania sytuacji kryzysowych oraz
uregulowanie i przypisanie zadań w tym zakresie administracji publicznej, a także stworzenie
stabilnych podstaw ich finansowania jest dźwignią wzrostu poziomu bezpieczeństwa
narodowego i skutecznym narzędziem jego realizacji.
1
2
3
Na podstawie, R. Zięba, J. Zając, Budowa zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego Polski
(ekspertyza sporządzona na zlecenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego w ramach prac nad aktualizacją
średniookresowej strategii rozwoju kraju), Warszawa 2010.
Ibidem, str. 16.
Problematyka zarządzania kryzysowego została ujęta także w strategii Sprawne Państwo 2020.
v.p
l
Przyjęcie przez Radę Ministrów w 2009 roku nowych zasad prowadzenia polityki rozwoju
umożliwia zmianę dotychczasowego podejścia do polityki bezpieczeństwa państwa
i połączenia ją z polityką rozwoju społeczno-gospodarczego. Rządowy Plan uporządkowania
strategii rozwoju, zawierający koncepcję uporządkowania obowiązujących dokumentów
strategicznych4 realizujących średnio- i długookresową strategię rozwoju kraju5, włączył
Strategię rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej do grona
dziewięciu zintegrowanych strategii rozwoju kraju. Rozwiązanie to stwarza szansę na
wzmocnienie warstwy realizacyjnej strategii i nadanie nowego impulsu pracom związanym
z budową zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego, w powiązaniu z rozwojem
społeczno-gospodarczym kraju.
.go
Długookresowa strategia rozwoju kraju Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności uznaje
zapewnienie bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego za warunek niezbędny dla
pomyślnego rozwoju Polski6. Podobne podejście prezentuje średniookresowa Strategia
Rozwoju Kraju 2020 (ŚSRK), uznając Utrwalanie bezpieczeństwa narodowego (I.3.4) za
jeden z priorytetowych kierunków interwencji publicznej w obszarze strategicznym Sprawne i
efektywne państwo. W szczególności ŚSRK wskazuje na potrzebę „podjęcia i szybkiego
zakończenia prac nad zintegrowanym systemem bezpieczeństwa państwa”7.
w.
rcl
Realizację tego postulatu stanowi Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego
Rzeczypospolitej Polskiej 20228. Określa ona warunki funkcjonowania oraz sposoby rozwoju
systemu bezpieczeństwa narodowego. Szczególną rolę w tym systemie odgrywają podmioty
odpowiedzialne za bezpieczeństwo zewnętrzne (służba dyplomatyczna, Siły Zbrojne RP,
służby specjalne), w powiązaniu z podmiotami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo
wewnętrzne. Z tego też względu główny obszar zainteresowania niniejszej strategii będzie
ukierunkowany na bezpieczeństwo zewnętrzne i militarne. Zintegrowanie Strategii rozwoju
systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022 z innymi strategiami
rozwojowymi pozwala na wyłączenie z jej zasadniczego zakresu tematycznego innych
dziedzin bezpieczeństwa narodowego, takich jak: bezpieczeństwo ekonomiczne (w tym
energetyczne), obywatelskie, społeczne czy ekologiczne. Z uwagi na potrzebę specjalizacji i
konkretyzacji strategii rozwoju oraz ich wzajemną komplementarność, analiza tych dziedzin
bezpieczeństwa narodowego wraz ze wskazaniem ich celów i kierunków interwencji znalazły
się odpowiednio w Strategii innowacyjności i efektywności gospodarki, strategii
Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko, strategii Sprawne Państwo 2020 oraz Strategii
rozwoju kapitału społecznego9.
4
ww
Podstawą prawną, w oparciu o którą opracowane zostały strategie rozwoju, jest art. 9 ustęp 3 ustawy z dnia
6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.).
5
Długookresowa strategia rozwoju kraju „Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności” (DSRK) wskazuje
główne trendy i wyzwania, wynikające zarówno z rozwoju wewnętrznego kraju, jak i zmian w jego otoczeniu
zewnętrznym oraz przedstawia kompleksową wizję rozwoju społeczno-gospodarczego kraju w perspektywie do
roku 2030, z uwzględnieniem wymiaru regionalnego i przestrzennego. Natomiast średniookresowa strategia
rozwoju kraju (ŚSRK) jest wiodącą strategią rozwojową, określającą podstawowe uwarunkowania, cele i
kierunki rozwoju kraju w wymiarze społecznym, gospodarczym, regionalnym i przestrzennym. ŚSRK wyznacza
obszary strategicznej interwencji o znaczeniu krajowym i ponadregionalnym, a także strategiczne inwestycje,
które następnie zostają uwzględnione w innych strategiach rozwoju i programach. Dzięki temu zapewniona
zostaje integracja polityki przestrzennej z polityką regionalną oraz koncentracja działań prorozwojowych
państwa na kluczowych obszarach tematycznych i przestrzennych. Obowiązującą ŚSRK jest Strategia
Rozwoju Kraju 2020. Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo, przyjęta uchwałą
nr 157 Rady Ministrów z dnia 25 września 2012 r. (M. P. z 2012 r. poz. 882).
6
DSRK, s. 19.
7
ŚSRK, s. 54, 152.
8
W związku z koniecznością zharmonizowania horyzontu czasowego strategii z horyzontem dokumentów
wykonawczych z obszaru planowania obronnego (determinowanego przez cykl planistyczny NATO), dla
niniejszej strategii przyjęto horyzont do roku 2022.
9
Pozostałe strategie rozwoju także dotyczą – choć w mniejszym stopniu – różnych aspektów dziedzin
bezpieczeństwa narodowego. Należą do nich Strategia rozwoju transportu, Krajowa strategia
rozwoju regionalnego – Regiony – miasta – obszary wiejskie, Strategia zrównoważonego rozwoju wsi,
rolnictwa i rybactwa oraz Strategia rozwoju kapitału ludzkiego. Powiązania SRSBN RP z pozostałymi
zintegrowanymi strategiami rozwoju ilustruje tabela 1.
v.p
l
Dla Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej
2022, wpisanej w rządowy system zarządzania rozwojem kraju, bazą koncepcyjną pozostaje
Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, zatwierdzana przez
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej10. Obydwie strategie są merytorycznie spójne, różnią
się zaś poziomem konkretyzacji i podejściem metodologicznym. Równolegle z wejściem w
życie niniejszej strategii traci ważność Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej11 oraz
Strategia udziału Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w operacjach międzynarodowych12.
Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022 jest
także
skorelowana
z
najważniejszymi
dokumentami
strategicznymi
Sojuszu
Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa – Koncepcją
Strategiczną NATO i Europejską Strategią Bezpieczeństwa13. Działania naprawcze ujęte w
III rozdziale i dotyczące umocnienia zdolności państwa do obrony są zgodne z Głównymi
kierunkami rozwoju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz ich przygotowań do obrony
państwa na lata 2013–2022, przyjętymi przez Prezydenta RP w dniu 8 listopada 2011 r.
ww
w.
rcl
.go
Kierunki działań niniejszej strategii będą zorientowane na dwie naczelne zasady
efektywności i spójności – stąd też jej głównym celem będzie Wzmocnienie efektywności
i spójności systemu bezpieczeństwa narodowego. Efektywność będzie osiągana poprzez
podnoszenie sprawności zasadniczych elementów systemu bezpieczeństwa narodowego
– służyć temu będzie realizacja celu pierwszego Kształtowanie stabilnego
międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym, celu
drugiego Umocnienie zdolności państwa do obrony oraz celu trzeciego Rozwój odporności
na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego. Dzięki realizacji celu czwartego Zwiększenie
integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa i piątego Tworzenie warunków do
rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego zapewniona zostanie
spójność systemu bezpieczeństwa narodowego (na zewnątrz i do wewnątrz).
Zaproponowane działania z zakresu spójności będą realizowane etapowo – w pierwszej
kolejności będą ukierunkowane na zwiększanie współpracy i koordynacji, w dalszej – na
integrację. Cele 1, 2 i 3 mają zatem charakter operacyjny (wykonawczy), zaś cele 4 i 5 –
systemowo-koordynacyjny.
10
11
12
13
Obowiązująca Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej została zatwierdzona przez
Prezydenta RP w dniu 13 listopada 2007 r.
Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Strategia sektorowa do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego
Rzeczypospolitej Polskiej, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 23 grudnia 2009 r.
Przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 13 stycznia 2009 r.
Koncepcja Strategiczna NATO (przyjęta na szczycie NATO w Lizbonie, w dniu 19 listopada 2010 r.),
Bezpieczna Europa w Lepszym Świecie. Europejska Strategia Bezpieczeństwa (przyjęta na spotkaniu szefów
rządów w Brukseli, w dniu 12 grudnia 2003 r.).
v.p
l
Rysunek 1. Miejsce Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP w hierarchii
dokumentów strategicznych
Długookresowa strategia rozwoju kraju
Średniookresowa strategia rozwoju kraju
Strategia
rozwoju
kapitału
ludzkiego
Strategia
rozwoju
transportu
Bezpieczeństwo
energetyczne
i środowisko
Strategia
rozwoju kapitału
społecznego
Krajowa
strategia
rozwoju
regionalnego
Strategia rozwoju
systemu
bezpieczeństwa
narodowego RP
.go
Strategia
innowacyjności
i efektywności
gospodarki
Strategia
Bezpieczeństwa
Narodowego RP
Sprawne
Państwo
Strategia
zrównoważonego rozwoju wsi,
rolnictwa i
rybactwa
Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju
Źródło: Opracowanie własne MON.
w.
rcl
Tabela 1. Powiązanie Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP z innymi
zintegrowanymi strategiami rozwoju
ww
Cel 1.
Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska
bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym
Cel 2.
Umocnienie zdolności państwa do obrony
Cel 3.
Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa
narodowego
Cel 4.
Zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką
bezpieczeństwa
Cel 5.
Tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego systemu
bezpieczeństwa narodowego
Źródło: Opracowanie własne MON.
6
Strategia zrównoważonego
rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa
Krajowa strategia rozwoju
regionalnego
Strategia rozwoju kapitału
społecznego
Sprawne Państwo
Bezpieczeństwo energetyczne i
środowisko
Cele
Strategia rozwoju transportu
Pozostałe zintegrowane strategie rozwoju
Strategia innowacyjności i
efektywności gospodarki
Strategia rozwoju kapitału
ludzkiego
Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego
Streszczenie
v.p
l
Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022
(SRSBN RP) określa warunki funkcjonowania i sposoby rozwoju systemu bezpieczeństwa
narodowego, podnoszące jego efektywność i spójność w perspektywie średniookresowej. W
horyzoncie obowiązywania dokumentu akcent strategiczny położony jest na tworzenie
zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego, opartego na sojuszniczych i
bilateralnych zabezpieczeniach oraz stopniowo rozbudowywanym własnym potencjale
cywilno-militarnym. Jest to realizacja postulatu średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju
2020, która w obszarze strategicznym Sprawne i efektywne państwo wskazuje na potrzebę
„podjęcia i szybkiego zakończenia prac nad zintegrowanym system bezpieczeństwa
państwa".
.go
SRSBN RP jest dokumentem nowej generacji uwzględniającym wymogi nowoczesnego
systemu zarządzania rozwojem kraju. Po raz pierwszy strategia z obszaru bezpieczeństwa
narodowego została opracowana w powiązaniu z polityką społeczno-gospodarczą
kraju oraz w oparciu o metodologię umożliwiającą realizację zawartych w niej zamierzeń.
Strukturę SRSBN RP określiła zaktualizowana ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach
prowadzenia polityki rozwoju, natomiast zakres merytoryczny strategii został wskazany w
przyjętym przez Radę Ministrów Planie uporządkowania strategii rozwoju. Dlatego też
SRSBN RP koncentruje się na bezpieczeństwie zewnętrznym i militarnym – jej zintegrowanie
z pozostałymi strategiami rozwojowymi pozwoliło na wyłączenie z jej zasadniczego zakresu
tematycznego innych dziedzin bezpieczeństwa narodowego, takich jak: bezpieczeństwo
ekonomiczne (w tym energetyczne), obywatelskie, społeczne, żywnościowe czy ekologiczne.
w.
rcl
Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego analizuje uwarunkowania zewnętrzne i
wewnętrzne (rozdział I). Ocena środowiska bezpieczeństwa Polski wskazuje na dobre
wykorzystanie szans wynikających z członkostwa naszego kraju w organizacjach
międzynarodowych. Problemem wymagającym wzmożonego wysiłku jest natomiast
transsektorowy i asymetryczny charakter współczesnych zagrożeń oraz nieprzewidywalność
rozwoju środowiska bezpieczeństwa. Pozytywnie oceniono działania poszczególnych
elementów systemu bezpieczeństwa narodowego, choć wskazano na konieczność dalszych
usprawnień. Za poważne ograniczenie uznano niewielką ilość systemowych rozwiązań
integrujących bezpieczeństwo narodowe. Nadal wskazane jest wzmacnianie roli i znaczenia
strategii w naszym systemie prawnym oraz odchodzenie od sektorowego podejścia do
kwestii bezpieczeństwa.
W oparciu o diagnozę przedstawione są wyzwania i wizja rozwoju systemu
bezpieczeństwa narodowego RP. Optymalizacja sił i środków bezpieczeństwa narodowego
oznaczać będzie efektywne wykorzystanie potencjałów tkwiących w systemie obronnym
państwa i systemie zarządzania kryzysowego. Wizja rozwoju systemu bezpieczeństwa
zakłada, że do roku 2022 Polska będzie krajem o wysokim poziomie bezpieczeństwa,
aktywnie kreującym politykę zagraniczną, dysponującym nowoczesną obroną narodową i
skutecznymi służbami specjalnymi.
ww
Za cel główny SRSBN RP uznano wzmocnienie efektywności i spójności systemu
bezpieczeństwa narodowego, który powinien być zdolny do identyfikacji i eliminacji źródeł,
przejawów oraz skutków zagrożeń bezpieczeństwa narodowego. Efektywność zostanie
osiągnięta poprzez podnoszenie sprawności zasadniczych elementów systemu
bezpieczeństwa narodowego, spójność – poprzez zwiększanie integracji między politykami
publicznymi a polityką bezpieczeństwa oraz wzmacnianie współpracy i koordynacji, a
docelowo osiągnięcie integracji wewnątrz systemu bezpieczeństwa narodowego.
Cele operacyjne stanowią rozwinięcie celu głównego w dziedzinach posiadających kluczowe
znaczenie dla bezpieczeństwa. Pierwszy cel to kształtowanie stabilnego
międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym
przez pogłębianie współpracy międzynarodowej, służącej umacnianiu istotnych z polskiej
v.p
l
perspektywy instytucji międzynarodowych, rozwojowi przyjaznych stosunków z sąsiadami
oraz budowie prestiżu i pozycji międzynarodowej kraju. Priorytetem celu 1 jest zwiększenie
skuteczności realizacji polskich priorytetów w NATO i UE oraz dbanie o sprawność
mechanizmów sojuszniczych. W tym obszarze najistotniejsze będą działania na rzecz
wzmacniania obrony kolektywnej w ramach NATO oraz pogłębiania współpracy z partnerami
z Europy Wschodniej w ramach UE i NATO. Priorytetem będzie też podnoszenie
efektywności współpracy dwustronnej i wielostronnej, zwłaszcza z USA oraz w formule
Trójkąta Weimarskiego i Grupy Wyszehradzkiej. Współtworzenie stabilnego środowiska
bezpieczeństwa będzie wymagało też zwiększania skuteczności prawa międzynarodowego i
instytucji
międzynarodowych
oraz
sprawnego
wykorzystania
instrumentów
międzynarodowych w zakresie nieproliferacji broni masowego rażenia i środków jej
przenoszenia, kontroli zbrojeń i rozbrojenia, środków budowy zaufania i bezpieczeństwa czy
pomocy rozwojowej.
.go
Drugi cel wpisuje się w powinności konstytucyjne oraz zobowiązania sojusznicze i dotyczy
umacniania zdolności państwa do obrony. W ostatnich latach zaszło wiele zmian w
organizacji obrony narodowej powodujących, że jest ona postrzegana w szerszych niż
tradycyjnie kategoriach. Zmiany w środowisku bezpieczeństwa oraz postęp technologiczny
spowodowały, że dzisiaj obronność stanowi sumę wszystkich militarnych i niemilitarnych
przedsięwzięć, mających na celu zapobieganie i przeciwstawienie się polityczno-militarnym
zagrożeniom bezpieczeństwa narodowego. Realizacja priorytetów i kierunków interwencji
celu 2 zapewni Polsce ochronę żywotnych interesów narodowych oraz silną pozycję na
arenie międzynarodowej, a zwłaszcza w NATO i UE. Priorytetowe znaczenie w tym obszarze
ma kontynuacja budowy profesjonalnych i nowoczesnych Sił Zbrojnych RP. Będzie ona
realizowana poprzez ich modernizację techniczną i podnoszenie poziomu wyszkolenia oraz
doskonalenie struktur organizacyjnych, w tym systemu kierowania i dowodzenia.
w.
rcl
Skuteczne siły zbrojne potrzebują wsparcia sektora cywilnego, który współuczestniczy w
przygotowaniach obronnych państwa. Priorytetowe znaczenie będzie miała rozbudowana
współpraca z polskim przemysłem obronnym i związanym z nim potencjałem
naukowo-badawczym oraz aktywniejszy ich udział w międzynarodowych programach i
inicjatywach. Podniesie to konkurencyjność i innowacyjność krajowego przemysłu obronnego
oraz jego zdolności eksportowe, a w konsekwencji zwiększy poziom nowoczesności polskiej
gospodarki oraz zapewni nowe miejsca pracy. W kontekście zapewnienia ciągłości
funkcjonowania państwa w warunkach zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa istotne
będzie doskonalenie pozamilitarnych przygotowań obronnych. Niezmiennie ważne
pozostaną działania cywilnych i wojskowych służb specjalnych, ukierunkowane na
zwiększenie ich efektywności i spójności, zwłaszcza w obszarze rozpoznania i ochrony przed
współczesnymi zagrożeniami.
ww
Trzeci cel jest zorientowany na rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa
narodowego, w tym na sytuacje nadzwyczajne i nieprzewidziane zdarzenia. Dotyczy tej
sfery aktywności państwa, która nie mieści się w tradycyjnej klasyfikacji podsystemów
wykonawczych czy działów administracji rządowej i ma charakter międzysektorowy. Będzie
on realizowany głównie poprzez wzmocnioną ochronę infrastruktury krytycznej oraz
budowę systemu rezerw strategicznych. Przedstawione w strategii kierunki interwencji
poprawią współpracę między operatorami infrastruktury krytycznej i organami administracji
publicznej oraz zwiększą efektywność, adekwatność i spójność systemu rezerw
strategicznych.
Obszarem zainteresowania czwartego celu jest zwiększenie integracji polityk
publicznych z polityką bezpieczeństwa. Zgrupowane wokół tego celu priorytety i kierunki
interwencji z jednej strony przedstawiają działania sektora bezpieczeństwa na rzecz
wzmacniania realizacji celów polityki rozwoju, z drugiej – pokazują możliwości wykorzystania
potencjału społeczeństwa obywatelskiego na rzecz bezpieczeństwa. Istotne zatem będzie
umacnianie powiązań między bezpieczeństwem narodowym a obszarem edukacji, ochrony
dziedzictwa narodowego, wspierania zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu, ochrony
v.p
l
środowiska, infrastruktury, planowania przestrzennego i rozwoju regionalnego. Wraz z
rosnącą wagą kapitału społecznego dla funkcjonowania państwa ważne będzie też
wspieranie współpracy z partnerami społecznymi działającymi na rzecz bezpieczeństwa
narodowego i obronności.
.go
Cel piąty, najważniejszy dla sukcesywnej konsolidacji narodowego potencjału
bezpieczeństwa, zorientowany jest na tworzenie warunków rozwoju zintegrowanego
systemu bezpieczeństwa narodowego. Przedstawione tu propozycje zmian mają
najbardziej horyzontalny i systemowy charakter. Priorytetem celu 5 jest doskonalenie
systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym. Rozwój zintegrowanego systemu
bezpieczeństwa narodowego będzie wymagał też efektywniejszego wykorzystania
potencjałów tkwiących w systemie obronnym państwa i systemie zarządzania kryzysowego.
Konieczna będzie zatem większa integracja procesów planistycznych oraz intensyfikacja
monitorowania i oceny rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego. Służyć temu będą
cykliczne przeglądy bezpieczeństwa narodowego. Zidentyfikowane w diagnozie wyzwania
związane z negatywnymi zjawiskami w cyberprzestrzeni wymagają wprowadzenia
zaproponowanych w celu 5 strategii zabezpieczeń zasobów teleinformatycznych
administracji publicznej i państwowej. Rozwijana też będzie Sieć Łączności Rządowej
służąca komunikacji upoważnionych osób na wypadek sytuacji kryzysowych.
w.
rcl
System realizacji strategii określa obszary zadaniowe głównych podmiotów
odpowiedzialnych za realizację strategii oraz dokumenty wdrożeniowe. Za bazę
monitorowania realizacji celów SRSBN RP przyjęto system wskaźników, które posłużą
działaniom analitycznym i ewaluacyjnym, umożliwiającym obserwacje zachodzących zmian
pod kątem skuteczności i efektywności realizowanych interwencji. Przewidywane jest
opracowywanie cyklicznych sprawozdań i informacji przedstawiających stopień realizacji
strategii. Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022 będzie podlegać
okresowej aktualizacji, co najmniej raz na 4 lata. Podstawę do aktualizacji może stanowić
poważna zmiana w środowisku bezpieczeństwa Polski lub nowe, istotne rozwiązania
dotyczące rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego.
Koordynatorem wdrażania strategii jest Minister Obrony Narodowej, działający w imieniu
Prezesa Rady Ministrów. Rolą koordynatora jest między innymi coroczne przekazywanie
Ministrowi Rozwoju Regionalnego sprawozdania o stanie wdrażania strategii za rok
poprzedni, stanowiącego wkład do informacji o realizacji celów średniookresowej strategii
rozwoju kraju. Pierwsze sprawozdanie z wdrażania SRSBN RP będzie przedstawione w
2014 r.
Ramy finansowe strategii obrazują zakres publicznych środków przeznaczonych na
realizację celów strategii. Finansowanie zadań z zakresu obronności realizowane będzie
poprzez wykorzystanie środków pochodzących z budżetu państwa w ramach funkcji 11,
wspartych środkami Funduszu Modernizacji Sił Zbrojnych. Z kolei działania na rzecz
stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa finansowane będą w ramach
funkcji 15 budżetu państwa.
ww
Strategia zawiera także bibliografię oraz wykaz skrótów.
v.p
l
I. Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego
1. Uwarunkowania zewnętrzne – środowisko bezpieczeństwa
1.1. Kontekst strategiczny
Kluczowym czynnikiem decydującym o kształcie obecnych stosunków międzynarodowych są
procesy globalizacyjne, przejawiające się w stałym rozwoju swobody przepływu idei,
towarów, usług, kapitału i osób. Następstwa tych procesów mają dwoistą naturę.
Globalizacja przyczynia się do podniesienia poziomu rozwoju cywilizacyjnego w skali
ogólnoświatowej, ale też do znacznego pogłębienia różnic rozwojowych pomiędzy
państwami oraz wewnątrz społeczeństw. Złożona sieć powiązań gospodarczych,
politycznych i komunikacyjnych usposabia państwa i narody świata do pokojowej
współpracy, kreując zarazem nowe obszary i możliwości konfrontacji14.
.go
Obecny poziom zintegrowania światowego życia ekonomicznego powoduje, iż gwałtowne
zmiany, załamania koniunktury i kryzysy zachodzące nie tylko w najbliższym otoczeniu
Polski, ale i w innych rejonach świata, mogą oddziaływać negatywnie na stabilność polskiej
gospodarki, a tym samym bezpieczeństwo państwa. Kryzys gospodarczy ostatnich lat
istotnie wpłynął na globalną sytuację w sferze bezpieczeństwa, spowalniając lub niwelując
wzrost gospodarczy licznej grupy państw, w tym także bliskich partnerów i sojuszników
Polski.
Przeniesieniu centrum globalnego układu sił z rejonu euroatlantyckiego w rejon Azji
i Pacyfiku towarzyszyć będzie stopniowa ewolucja znaczenia i możliwości globalnego
oddziaływania Chin, Indii, Brazylii i innych wschodzących potęg. Państwa Zachodu wciąż
przewodzą w wielu dziedzinach, jednak model autorytarny staje się w oczach niektórych
państw i ich przywódców realną alternatywą dla zachodniego uniwersalizmu.
w.
rcl
Rosnące zapotrzebowanie na surowce energetyczne sprawia, że używane są one do
wywierania nacisku politycznego i coraz częściej zastępują siłę militarną w realizacji celów
polityki państwa. Napięcia wywołane czasowymi ograniczeniami w dostawach gazu do
niektórych krajów wskazują na słabość rynku energetycznego i negatywny wpływ polityki na
gospodarkę. Również istotnym wyzwaniem o dynamicznym charakterze mogą stać się
ulegające wyczerpaniu zasoby metali rzadkich.
Potencjalnym zagrożeniem pozostają: rosnąca liczba państw upadających i upadłych,
napięcia i konflikty w rejonach o obniżonej stabilności w obszarze euroatlantyckim lub jego
sąsiedztwie, terroryzm, międzynarodowa przestępczość zorganizowana, negatywne zjawiska
w cyberprzestrzeni oraz sytuacje kryzysowe w następstwie katastrof naturalnych lub
wywołanych działalnością człowieka.
ww
Współczesny świat nie pozostaje bezbronny w obliczu globalnych wyzwań i zagrożeń.
Społeczność międzynarodowa, w tym Polska, dysponuje szerokim spektrum możliwości
umacniania swojego bezpieczeństwa. Jednym z najważniejszych instrumentów
kształtujących środowisko bezpieczeństwa jest Sojusz Północnoatlantycki. Historycznie
wyjątkową skuteczność Sojusz zawdzięcza z jednej strony swemu potencjałowi militarnemu
oraz szerokiemu spektrum instrumentów działania, z drugiej zaś jedności wynikającej ze
wspólnoty wartości. Priorytetowe znaczenie ma zapewnienie odpowiedniej równowagi w
hierarchii zadań i aktywności Sojuszu między jego funkcjami pierwotnymi (kolektywna
obrona, forum konsultacji) a rolą stabilizatora sytuacji międzynarodowej przez współpracę
partnerską i operacje spoza art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego (TP). Warunkiem tego jest
zagwarantowanie należytej wiarygodności zobowiązań sojuszniczych, m.in. poprzez
rozmaite formy wzmacniania obrony kolektywnej (plany ewentualnościowe, ćwiczenia, Siły
Odpowiedzi NATO, rozbudowa infrastruktury obronnej). W tym kontekście szczególnie
ważnym jest wypełnienie sojuszniczych zobowiązań wynikających z art. 3 Traktatu
Szerzej zobacz Europejska Strategia Bezpieczeństwa, str. 2.
v.p
l
Północnoatlantyckiego, który wprost nakazuje utrzymanie i rozwijanie swoich indywidualnych
i zbiorowych zdolności do odparcia zbrojnej napaści.
Czynnikiem o ogromnym znaczeniu dla umacniania bezpieczeństwa w regionie
euroatlantyckim są postępy integracji europejskiej. Dzięki wyjątkowemu charakterowi
wszechstronnej współpracy w jej ramach, rozwój Unii Europejskiej trwale zwiększa
stabilność europejską we wszystkich jej wymiarach. Rozwój instrumentów współpracy z
partnerami wpływa stabilizująco na regiony sąsiadujące oraz przyczynia się do wzrostu
wzajemnego zaufania. Przyjęcie Traktatu Lizbońskiego15 otwiera nowe możliwości dalszego
przyspieszenia i pogłębienia procesów integracyjnych, a pełne wykorzystanie jego potencjału
może doprowadzić w przyszłości do powstania wspólnej obrony UE i dostarczenia Polsce
dodatkowych gwarancji bezpieczeństwa.
.go
Wciąż w korzystnym kierunku z polskiej perspektywy przebiega rozwój regionalnego
środowiska bezpieczeństwa w Europie. W skali kontynentu stale rośnie zakres
i intensywność współpracy międzynarodowej, której solidne podstawy instytucjonalne dają
Sojusz Północnoatlantycki, Unia Europejska, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy
w Europie (OBWE) oraz inne struktury regionalne i subregionalne. Nadal dokonuje się też
postęp procesów demokratyzacji i transformacji gospodarczej, szczególnie w Europie
Południowej. Pewne obawy budzi utrzymywanie się w niektórych państwach regionu nie
w pełni demokratycznych porządków prawnych, jak również okresowe ujawnianie się w
polityce części krajów postaw konfrontacyjnych. Utrzymanie stabilności regionalnego ładu
bezpieczeństwa w Europie jest w znacznym stopniu uzależnione od nowelizacji reżimów
kontroli zbrojeń i rozbrojenia oraz środków budowy zaufania i bezpieczeństwa, ustalonych
w Traktacie o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie (Trakt CFE)16, Traktacie
o otwartych przestworzach17 oraz Dokumencie Wiedeńskim 199918.
w.
rcl
Analiza charakteru współczesnego środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego
wskazuje, że w perspektywie najbliższych lat główne wyzwania i zagrożenia dla Polski będą
związane z
– dynamiką relacji w ramach NATO i UE oraz skalą zaangażowania Stanów Zjednoczonych
Ameryki w bezpieczeństwo europejskie;
– dynamiką przemian reżimów kontroli zbrojeń i rozbrojenia zwiększających ich skuteczność;
– dynamiką relacji dwustronnych i wielostronnych;
– zapewnieniem skuteczności prawa międzynarodowego;
– oddziaływaniem konfliktów lokalnych na bezpieczeństwo światowe;
– międzynarodowym terroryzmem i zorganizowaną przestępczością międzynarodową;
– postępującą proliferacją broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia.
1.2. Szanse dla bezpieczeństwa Polski
ww
Wymienione powyżej procesy i zjawiska kształtujące międzynarodowe środowisko
bezpieczeństwa w znaczący sposób oddziałują na bezpieczeństwo Polski. Dodatkowo, na
bezpieczeństwo naszego kraju wpływają też czynniki o charakterze regionalnym
i lokalnym.
Członkostwo Rzeczypospolitej Polskiej w Sojuszu Północnoatlantyckim i Unii
Europejskiej stanowi gwarancję bezpieczeństwa państwa oraz oferuje możliwość
15
16
17
18
Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską
(Dz. Urz. UE C z 17.12.2007 Nr 306, str. 1. z późn. zm.).
Traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie, podpisany w Paryżu w dniu 19 listopada 1990 r.
(Dz. U. z 1995 r. Nr 15, poz. 73).
Traktat o Otwartych Przestworzach, sporządzony w Helsinkach w dniu 24 marca 1992 r. (Dz. U. z 2001 r.
Nr 103, poz. 1127).
Dokument Wiedeński 1999 z negocjacji w sprawie środków budowy zaufania i bezpieczeństwa, przyjęty
w Stambule w dniu 16 listopada 1999 r.
v.p
l
wielowymiarowego rozwoju i wzrostu roli Polski na arenie międzynarodowej. Szansą polskiej
polityki bezpieczeństwa jest także budowa dobrych relacji z sąsiednimi państwami – z
wieloma naszymi sąsiadami i partnerami dążymy do ustanowienia i realizacji partnerstwa
strategicznego. Szczególnym obszarem zainteresowania Polski pozostają państwa Europy
Wschodniej, z którymi zacieśniamy relacje w ramach stosunków dwustronnych oraz
współpracy NATO i UE. W polskim interesie leży zapewnienie wpływu na ewolucję NATO i
Unii Europejskiej oraz zachowanie i poprawę potencjału tych struktur.
.go
Kolejnej szansy dla bezpieczeństwa zarówno Polski, jak i całego świata, należy upatrywać
w umacnianiu prawa międzynarodowego i zapewnieniu jego powszechnego
poszanowania, rozwoju norm prawnych i mechanizmów wykonawczych, które będą
skutecznymi narzędziami w zwalczaniu nowych zagrożeń, zwłaszcza związanych
z proliferacją broni masowego rażenia, terroryzmem, przestępczością zorganizowaną oraz
zjawiskiem państw upadłych. Ważną formą współpracy pozwalającą eliminować źródła wielu
zagrożeń dla bezpieczeństwa międzynarodowego jest pomoc rozwojowa.
1.3. Zagrożenia i wyzwania bezpieczeństwa Polski
w.
rcl
Korzystny kształt środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego oraz polskie powiązania
sojusznicze prowadzą do tego, iż obecnie i w najbliższej przyszłości prawdopodobieństwo
konwencjonalnej agresji zbrojnej jest małe. Nie można jednak całkowicie wykluczyć
pojawienia się w pobliżu granic Rzeczypospolitej Polskiej sytuacji użycia siły bądź groźby jej
użycia. Ponadto – zważywszy na występowanie w sąsiedztwie Polski znaczących
potencjałów militarnych, w tym niekonwencjonalnych – Polska utrzymywać i rozwijać będzie
zdolności pozwalające na skuteczną reakcję na tego rodzaju zagrożenia. Jednocześnie dbać
będzie o utrzymywanie otwartości, przejrzystości i przewidywalności działalności wojskowej,
zapewnianych przez system kontroli zbrojeń oraz regionalnych środków budowy zaufania
i bezpieczeństwa.
Zagrożeniem dla bezpieczeństwa Polski jest podważanie skuteczności międzynarodowego
systemu przeciwdziałania proliferacji broni masowego rażenia. Równie groźny jest
międzynarodowy terroryzm19 – choć zagrożenie terrorystyczne w Polsce utrzymuje się na
niskim poziomie, często dotyczy obywateli polskich przebywających w niestabilnych
rejonach, a przede wszystkim żołnierzy uczestniczących w zagranicznych misjach
wojskowych. Nie można też wykluczyć podejmowania przez terrorystów prób
przeprowadzenia zamachu terrorystycznego na terytorium państwa członkowskiego UE.
Stałym zagrożeniem bezpieczeństwa narodowego Polski są także działania obcych służb
specjalnych zmierzające do pozyskania informacji z zakresu wywiadu gospodarczego,
politycznego i naukowo-technicznego.
ww
Różnice w postrzeganiu wyzwań i zagrożeń bezpieczeństwa oraz własnych korzyści
przez członków NATO i UE w połączeniu z niejasnym i nieprzewidywalnym rozwojem
środowiska bezpieczeństwa mogą stanowić poważne wyzwanie dla tej międzynarodowej
wspólnoty. Niepokój mogłaby budzić ewolucja Sojuszu Północnoatlantyckiego, który z
regionalnej organizacji bezpieczeństwa coraz częściej staje się sojuszem o globalnym
oddziaływaniu. Sytuacja ta mogłaby skutkować osłabieniem sojuszniczych zobowiązań dla
Polski. Podobnym wyzwaniem staje się koncentracja zainteresowania Stanów
Zjednoczonych na regionach pozaeuropejskich20.
Kolejnym wyzwaniem dla polskiej i europejskiej polityki bezpieczeństwa jest zdefiniowanie
znaczenia i miejsca Unii Europejskiej na scenie globalnej, szczególnie w świetle
istniejących dysproporcji pomiędzy zdolnościami UE w sferze gospodarczej a brakiem
realnych instrumentów w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Mimo iż Traktat
19
Problematyce terroryzmu międzynarodowego poświęcony jest Narodowy Program Antyterrorystyczny RP na
lata 2012-2016. Dokument ten jest dokumentem wykonawczym strategii Sprawne Państwo 2020.
20
Strategiczne wytyczne w dziedzinie obronności – Sustaining US global leadership: Priorities for 21st century
defense, Waszyngton, styczeń 2012 r.
v.p
l
Lizboński daje jej instrumenty pozwalające skutecznie oddziaływać na procesy globalne, to
jednak stopień ich wykorzystania w dużej mierze uzależniony jest od woli politycznej państw
członkowskich.
Osłabienie sytemu organizacji międzynarodowych (w tym Organizacji Narodów
Zjednoczonych), jak również międzynarodowych reżimów kontroli zbrojeń, rozbrojenia
i nieproliferacji, które nie wykazują wystarczającej efektywności, należy uznać za wyzwanie
dla polskiej, jak i globalnej polityki bezpieczeństwa. Dla Europy szczególnie ważne jest
wypracowanie nowego reżimu kontroli zbrojeń konwencjonalnych – dotychczasowy system,
oparty na Traktacie CFE, został zakwestionowany przez jedno z państw-stron.
.go
W ostatnich latach narastają wyzwania dla bezpieczeństwa energetycznego Polski, które
wpływa na funkcjonowanie wszystkich sektorów krajowej gospodarki. Sektor energetyczny,
ze względu na kluczowe znaczenie dla funkcjonowania gospodarki, ma bezpośredni wpływ
także na zdolności Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej21. Uzależnienie od dostaw gazu
ziemnego i ropy naftowej z jednego źródła oraz ograniczone zdolności transportowania i
magazynowania nośników energetycznych wymiernie obniżają odporność naszego kraju na
sytuacje kryzysowe, związane z bezpieczeństwem energetycznym i wywołane przez czynniki
natury politycznej bądź technicznej.
Poważnym wyzwaniem dla Polski pozostaje przeciwdziałanie i zwalczanie negatywnych
zjawisk w cyberprzestrzeni, międzynarodowej przestępczości zorganizowanej22,
zagrożeń wywołanych oddziaływaniem sił natury (powodzi, długotrwałych susz i
powstałych w ich wyniku lokalnych deficytów wody, wielkoobszarowych pożarów,
huraganowych wiatrów, osuwisk ziemi i spływów błotnych czy epidemii chorób zakaźnych)
lub działalnością człowieka (awarie techniczne, katastrofy komunikacyjne).
w.
rcl
Istotnym wyzwaniem dla bezpieczeństwa narodowego jest zapewnienie bezpieczeństwa
żywnościowego na poziomie gwarantującym co najmniej minimalną samowystarczalność
żywnościową państwa, do czego niezbędne jest utrzymanie odpowiedniej bazy produkcyjnej
w sektorze rolno-żywnościowym. Także bezpieczeństwo żywności w sensie jakościowym
zyskuje na znaczeniu wraz z nasileniem występowania rozmaitych zagrożeń sanitarnych,
fitosanitarnych i weterynaryjnych, ściśle związanych m.in. ze wzrostem przepływów
handlowych artykułów żywnościowych23.
2. Uwarunkowania wewnętrzne
2.1. System bezpieczeństwa narodowego
ww
Skuteczna realizacja celów polityki bezpieczeństwa wymaga utrzymywania i rozwoju przez
Rzeczpospolitą
Polską
systemu
bezpieczeństwa
narodowego,
zintegrowanego
z sojuszniczym systemem bezpieczeństwa poprzez wspólne procedury działania
w sytuacjach kryzysowych i w czasie wojny oraz udział w sojuszniczym planowaniu
obronnym. System bezpieczeństwa narodowego ma na celu odpowiednie przygotowanie
i wykorzystanie sił oraz środków będących w dyspozycji państwa do przeciwdziałania
zagrożeniom godzącym w przetrwanie narodu i państwa, integralność terytorialną,
niezależność polityczną i suwerenność, sprawne funkcjonowanie instytucji państwa oraz
rozwój społeczno-gospodarczy. Jest on systemem obejmującym zarówno elementy
bezpieczeństwa zewnętrznego, jak i wewnętrznego, ukierunkowanym na zapewnienie
bezpieczeństwa narodowego w powiązaniu z rozwojem społeczno-gospodarczym kraju24.
21
Na podstawie A. Gradziuk, W. Lach, E. Posel-Częścik, K. Sochacka, Co to jest bezpieczeństwo energetyczne
państwa?, Biuletyn Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, Seria Z, Nr 103-2002, str. 705-708.
22
Problematyce przestępczości zorganizowanej poświęcony jest Krajowy program przeciwdziałania i zwalczania
przestępczości zorganizowanej na lata 2012-2016, który jest programem wykonawczym strategii Sprawne
Państwo.
23
Szerzej problematykę bezpieczeństwa żywnościowego porusza Strategia zrównoważonego rozwoju wsi,
rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 25 kwietnia 2012 r.
24
Środki polityki bezpieczeństwa, rozumiane jako zasoby i instrumenty, są generowane i używane przez państwo,
a rozwój społeczno-gospodarczy zapewnia dostępność tych środków. Zatem wzmacnianie bezpieczeństwa
narodowego pozytywnie wpływa, a w niektórych sytuacjach wręcz warunkuje dalszy rozwój kraju.
v.p
l
Procesy integracyjne w sferze bezpieczeństwa stały się myślą przewodnią wydanej w 2007 r.
Strategii Bezpieczeństwa Narodowego RP. Zgodnie z jej zapisami, system bezpieczeństwa
narodowego tworzą wszystkie odpowiedzialne za bezpieczeństwo w świetle Konstytucji RP
i właściwych ustaw organy oraz instytucje należące do władz ustawodawczej, wykonawczej i
sądowniczej, w tym parlament, Prezydent RP, Prezes Rady Ministrów, Rada Ministrów,
centralne organy administracji rządowej oraz inne państwowe urzędy centralne i instytucje
państwowe. Istotnymi jego elementami są siły zbrojne oraz służby i instytucje rządowe
zobowiązane do zapobiegania i przeciwdziałania zagrożeniom zewnętrznym, zapewnienia
bezpieczeństwa publicznego, prowadzenia działań ratowniczych oraz ochrony ludności i
mienia w sytuacjach nadzwyczajnych, a także władze samorządowe oraz inne podmioty
prawne, w tym przedsiębiorcy tworzący przemysłowy potencjał obronny oraz realizujący
zadania z zakresu obronności państwa25.
.go
Wspomniana strategia precyzuje, że system bezpieczeństwa narodowego składa się z
podsystemu kierowania bezpieczeństwem narodowym oraz z podsystemów wykonawczych.
Podsystem kierowania tworzą organy władzy publicznej i kierownicy jednostek
organizacyjnych, które wykonują zadania związane z bezpieczeństwem narodowym oraz
organy dowodzenia Sił Zbrojnych RP. Z kolei podsystemy wykonawcze tworzą siły i środki
pozostające we właściwościach ministrów kierujących działami administracji rządowej,
centralnych organów administracji rządowej, wojewodów, organów samorządu terytorialnego
oraz innych instytucji państwowych i podmiotów odpowiedzialnych za realizację ustawowo
określonych zadań w zakresie bezpieczeństwa narodowego.
w.
rcl
Uzupełniając analizę zawartą w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego RP, ważną rolę
w zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego pełnią niemieszczące się w tradycyjnej
klasyfikacji systemy wsparcia bezpieczeństwa państwa26. Należą do nich między innymi
ochrona infrastruktury krytycznej oraz system rezerw strategicznych, a także szereg
uzupełniających, szczegółowych systemów operacyjnych (np. system ochrony granicy
państwowej, system przeciwpowodziowy, system ochrony danych osobowych i informacji
niejawnych). Ich rozwijanie służy uzyskaniu odporności na zagrożenia bezpieczeństwa
narodowego, w tym na sytuacje nadzwyczajne i nieprzewidywalne zdarzenia.
Polskie prawo nie reguluje kompleksowo funkcjonowania systemu bezpieczeństwa
narodowego. Brak unormowania organizacji i funkcjonowania systemu bezpieczeństwa
narodowego w jednym akcie prawnym sprawia, że działania podejmowane w tym obszarze
przez podmioty odpowiedzialne za poszczególne obszary bezpieczeństwa państwa mają
często charakter sektorowy i rozproszony. Podejmowane dotychczas działania służące
integracji wysiłków podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo narodowe wypełniały
najpoważniejsze luki, lecz nie wprowadzały systemowych i kompleksowych rozwiązań
w skali państwa.
ww
W sensie prawnym system bezpieczeństwa narodowego nie stanowi zatem funkcjonującej
samodzielnie struktury państwowej. Zasadniczą formą jego organizacji i działania pozostaje
system obronny państwa (SOP), utrzymywany w celu zapewnienia ochrony żywotnych
interesów narodowych, a w szczególności suwerenności i niepodległości narodu polskiego,
jego prawa do integralności terytorialnej i nienaruszalności granic. Jego głównym
przeznaczeniem pozostaje zapewnienie bezpieczeństwa wojskowego (militarnego) i
zachowanie potencjału państwa gwarantującego zdolność do efektywnego reagowania na
zewnętrzne kryzysy polityczno-militarne, a w razie wojny – zdolność do szybkiego odparcia
25
26
Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z 13 listopada 2007 r., str. 21.
Systemy wsparcia bezpieczeństwa państwa uzupełniają podsystemy wykonawcze tworzone przez siły i środki
pozostające we właściwościach ministrów kierujących działami administracji rządowej, centralnych organów
administracji rządowej, wojewodów, organów samorządu terytorialnego oraz innych podmiotów
odpowiedzialnych za realizację ustawowo określonych zadań w zakresie bezpieczeństwa narodowego.
v.p
l
agresji. Procesem integrującym funkcjonowanie wszystkich elementów SOP jest planowanie
obronne, które umożliwia wytyczanie i osiąganie celów w dziedzinie obronności.
Obok SOP ważną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego pełni system
zarządzania kryzysowego27. System ten tworzą organy administracji publicznej, które
powołują centra zarządzania kryzysowego (pełniące całodobowe dyżury) oraz zespoły
zarządzania kryzysowego (zespoły ekspercko-doradcze na poziomie gminnym, powiatowym,
wojewódzkim i rządowym). Zarządzanie kryzysowe jest elementem kierowania
bezpieczeństwem narodowym i polega na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym,
przejmowaniu nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku
wystąpienia sytuacji kryzysowych oraz odtwarzaniu infrastruktury lub przywróceniu jej
pierwotnego kształtu. Na każdym poziomie administracji opracowywany jest plan
zarządzania kryzysowego obejmujący m.in. analizę zagrożeń, bilans potrzeb, sił i środków
własnych oraz procedury uzyskiwania pomocy zewnętrznej.
.go
Planowanie i przygotowanie na wypadek potencjalnych zagrożeń, a także właściwa
koordynacja działań wymienionych powyżej systemów tworzących system bezpieczeństwa
narodowego, mają istotne znaczenie dla podniesienia jego efektywności i spójności, bez
potrzeby
znaczącego
zwiększania
środków
przeznaczanych
na
zapewnienie
bezpieczeństwa narodowego.
2.1.1. Podsystem kierowania bezpieczeństwem narodowym
w.
rcl
Kierowanie bezpieczeństwem narodowym należy do najważniejszych działań państwa,
mających na celu zapewnienie jego bytu i rozwoju w zmiennych uwarunkowaniach
środowiska bezpieczeństwa. Przyjęty w Konstytucji RP dwupodział władzy wykonawczej w
państwie może w pewnych obszarach potencjalnie generować wyzwania w sprawnym
kierowaniu bezpieczeństwem narodowym. Problemy kompetencyjne i związane z tym
utrudnienia w zakresie kierowania bezpieczeństwem mogą wynikać z poniższych
uwarunkowań
– współzależność konstytucyjnych prerogatyw Prezydenta RP i Rady Ministrów w
dziedzinie bezpieczeństwa narodowego oraz ich często ogólny charakter może
powodować różnorodne interpretacje i niekiedy utrudniać sprawne współdziałanie
organów władzy wykonawczej;
– nie
wprowadza się systemowo problematyki bezpieczeństwa narodowego
w kompetencje marszałków Sejmu i Senatu, którzy konstytucyjnie są potencjalnymi
następcami Prezydenta RP, gdyby ten nie mógł wykonywać swojej funkcji;
– istnieje niewystarczająca ilość systemowych rozwiązań integrujących bezpieczeństwo
narodowe. Utworzone w 2008 roku Rządowe Centrum Bezpieczeństwa28 ze względów
formalno-prawnych nie może spełniać roli instytucji integrującej w skali
ogólnopaństwowej działania na rzecz bezpieczeństwa narodowego;
– system bezpieczeństwa narodowego funkcjonuje w oparciu o rozproszone
prawodawstwo29;
– kierowanie
ww
bezpieczeństwem narodowym ma charakter interdyscyplinarny,
obejmujący regulowane odrębnymi przepisami zarządzanie kryzysowe oraz
kierowanie obronnością państwa – nie ma jednak regulacji prawnych, które
łączyłyby działania podejmowane w obu wymienionych dziedzinach bezpieczeństwa
narodowego w jeden spójny system kierowania bezpieczeństwem narodowym.
27
28
29
Strukturę i funkcjonowanie sytemu zarządzania kryzysowego określa ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o
zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. Nr 89, poz. 590, z późn. zm.).
Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. Nr 89, poz. 590, z późn. zm.).
Niewystarczająca okazała się ranga i zakres obowiązującego aktu prawnego z tego obszaru –
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie przygotowania systemu kierowania
bezpieczeństwem narodowym (Dz. U. Nr 98, poz. 978).
2.1.2. Zasadnicze podsystemy wykonawcze
v.p
l
Ustawa o zarządzaniu kryzysowym nie rozwiązała jednoznacznie istotnych problemów
kierowania bezpieczeństwem narodowym. Przede wszystkim mało precyzyjnie wskazała
zależności zachodzące między organizacją podsystemu kierowania bezpieczeństwem
narodowym a organizacją kierowania w sytuacjach kryzysowych oraz nie odniosła się do
zadań realizowanych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (udział cywilno-wojskowych
kontyngentów w misjach poza granicami kraju).
A. Sprawy zagraniczne
.go
Strategia Bezpieczeństwa Narodowego RP określiła podsystemy wykonawcze systemu
bezpieczeństwa narodowego30. Z uwagi na wskazaną we Wprowadzeniu specjalizację i
komplementarność zintegrowanych strategii rozwoju, obszar zainteresowania Strategii
rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022 został ograniczony do trzech
zasadniczych podsystemów wykonawczych – spraw zagranicznych, obronności i służb
specjalnych.
Polityka zagraniczna jest jednym z atrybutów państwa jako suwerennego podmiotu
w stosunkach międzynarodowych i stanowi realizację jego interesów na arenie
międzynarodowej. Podstawowymi celami polityki zagranicznej są: ochrona suwerenności i
niepodległości oraz nienaruszalności terytorialnej państwa polskiego, zapewnienie wolności i
bezpieczeństwa obywateli, tworzenie warunków do trwałego i zrównoważonego rozwoju
cywilizacyjnego oraz gospodarczego kraju, wzrostu dobrobytu społeczeństwa, budowanie
pozytywnego wizerunku kraju na arenie międzynarodowej, ochrona dziedzictwa kulturowego
i tożsamości narodowej oraz środowiska naturalnego. Cele te są realizowane w sferze
stosunków zewnętrznych, na płaszczyźnie bilateralnej i wielostronnej.
w.
rcl
Podejmując się realizacji swojej polityki zagranicznej, Polska dąży do kształtowania
stabilnego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze globalnym i regionalnym, wzmacniania
swej pozycji międzynarodowej oraz niwelowania i zapobiegania powstawania sytuacji
kryzysowych. Działania Rzeczypospolitej Polskiej na arenie międzynarodowej stanowią
funkcję wartości, będących fundamentem polskiej państwowości, czyli: demokracji, rządów
prawa, poszanowania praw człowieka i solidarności. Cel ten jest realizowany poprzez
kształtowanie przyjaznego otoczenia państw i podmiotów pozapaństwowych. Dyplomacja
jest narzędziem, które pozwala państwu na wyrażenie i prowadzenie polityki zagranicznej.
Składają się na nią m.in. podstawy prawne, organizacja, kadry, procedury i metody działania.
Obowiązkiem polskiej służby zagranicznej i konsularnej jest zapewnienie sprawnej opieki
konsularnej wszystkim Polakom przebywającym za granicą. Pracownicy konsulatów
pomagają rozwiązać codzienne problemy wielu tysięcy rodaków oraz cudzoziemców, którzy
wybierają się do Polski. Wizerunek kraju w dużym stopniu zależy od sprawności i
profesjonalizmu pracy konsulów, którzy dla większości obcokrajowców są pierwszymi
przedstawicielami państwa polskiego, jakich spotykają.
ww
Pozycję międzynarodową kraju tworzą także obywatele zatrudnieni w kluczowych
instytucjach międzynarodowych. W Unii Europejskiej ogólne zatrudnienie Polaków w
kwietniu 2011 r. wynosiło 2394 osoby, z czego na średnie i wyższe stanowiska kierownicze
przypadało 83 osoby (zob. tabela 2).
30
Należą do nich: sprawy zagraniczne, obrona narodowa, służby specjalne, administracja publiczna i sprawy
wewnętrzne, informatyzacja i telekomunikacja, sprawiedliwość, gospodarka, gospodarka morska, budżet i
finanse publiczne, Skarb Państwa, transport, budownictwo, gospodarka przestrzenna i mieszkaniowa,
rolnictwo, rozwój wsi i rynki rolne, rozwój regionalny, praca, zabezpieczenie społeczne i sprawy rodzinne,
zdrowie, nauka i szkolnictwo wyższe, oświata i wychowanie, kultura i ochrona dziedzictwa narodowego,
środowisko (w tym gospodarka wodna), terenowe organy administracji rządowej i organy samorządu
terytorialnego.
Tabela 2. Zatrudnienie obywateli polskich w instytucjach Unii Europejskiej na kierowniczych
stanowiskach średniego i wyższego szczebla, stan na kwiecień 2011 r.
w.
rcl
.go
v.p
l
Stanowiska kierownicze
Komisja Europejska
Komisarz Unii Europejskiej
Stanowiska kierownicze wyższego szczebla
Stanowiska kierownicze średniego szczebla
Sekretariat Generalny Rady Unii Europejskiej
Stanowiska kierownicze wyższego szczebla
Stanowiska kierownicze średniego szczebla
Parlament Europejski
Stanowiska kierownicze wyższego szczebla
Stanowiska kierownicze średniego szczebla
Europejska Służba Działań Zewnętrznych
Stanowiska kierownicze wyższego szczebla
Stanowiska kierownicze średniego szczebla
Biuro Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich
Stanowiska kierownicze średniego szczebla
Trybunał Sprawiedliwości WE/Sąd
Sędzia Trybunału Sprawiedliwości WE
Sędzia Sądu
Sędzia Sądu ds. Służby Cywilnej Unii Europejskiej
Stanowiska kierownicze średniego szczebla
Komitet Regionów
Stanowiska kierownicze średniego szczebla
Europejski Trybunał Obrachunkowy
Członek Europejskiego Trybunału Obrachunkowego
Szef gabinetu polskiego członka ETO
Stanowiska kierownicze średniego szczebla
Europejski Bank Centralny
Członek Rady Ogólnej Europejskiego Banku Centralnego
Europejski Bank Inwestycyjny
Członek Rady Gubernatorów Europejskiego Banku Inwestycyjnego
Stanowiska kierownicze wyższego szczebla
1
11
43
1
3
2
3
5
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
Źródło:http://polskawue.gov.pl/files/polska_w_ue/Zatrudnienie/Informacja_stan_zatrudnienia_KSE_I_p
olrocze_2011.doc – dostępne 31 maja 2011 r.
ww
Największym pracodawcą unijnym była Komisja Europejska. Zatrudnionych w niej było w tym
okresie 1415 obywateli polskich. W ramach nowo utworzonej Europejskiej Służby Działań
Zewnętrznych pracowało 54 polskich obywateli, w tym na szczeblu kierowniczym 3 31.
Zgodnie z danymi na koniec 2010 r., w Sekretariacie Międzynarodowym NATO w Brukseli
zatrudnionych było 23 obywateli polskich. Według danych na koniec października 2010 r.,
łączna liczba stanowisk obsadzonych przez polskich obywateli w Sekretariacie ONZ
wynosiła 74. Zgodnie z danymi na koniec grudnia 2010 roku, w strukturach OBWE
zatrudnionych było 84 polskich obywateli.
Dotychczasowa praktyka polskiej polityki zagranicznej wskazuje na istnienie w odniesieniu
do polityki zagranicznej i polityki bezpieczeństwa pamięci instytucjonalnej. Kolejne rządy
kontynuowały w tych dwóch obszarach politykę swych poprzedników. Jest to niezwykle
ważna cecha, jaka powinna wyróżniać politykę zagraniczną współczesnego państwa prawa.
31
Zastępca Sekretarza Generalnego ESDZ oraz szefowie delegacji Unii Europejskiej w Jordanii i Korei
Południowej.
•
•
v.p
l
Analizując sprawność polskiej dyplomacji należy stwierdzić, że dotychczas w pełni
wypełniała ona swoją rolę. Biorąc jednak pod uwagę dynamiczne zmiany środowiska
bezpieczeństwa, należy zauważyć, że wyzwania globalne będą wymagały wzmożonych
działań ze strony MSZ. Choć polska dyplomacja jest coraz skuteczniejszą służbą, wciąż
pozostaje pole do jej doskonalenia w takich obszarach, jak
wzmocnienie koordynacyjnej roli MSZ w zakresie współpracy zagranicznej
realizowanej przez Sejm, Senat, inne resorty, a także samorząd terytorialny;
poprawa koordynacji aktywności resortów w zakresie współpracy ze swoimi
odpowiednikami z innych państw oraz na forum UE i NATO, a także innych
organizacji międzynarodowych.
w.
rcl
.go
Szansą polskiej polityki zagranicznej jest przygotowanie nowoczesnej, dobrze
zmotywowanej i wykształconej kadry. Pozytywnym czynnikiem powinna się stać realizacja
programu modernizacji polskiej służby zagranicznej, zaplanowanej na lata 2007–2014, której
efektem będzie m.in. kreatywna kadra posiadająca umiejętności zwiększające skuteczność
realizacji polskich priorytetów w NATO i UE oraz dbanie o sprawność mechanizmów
sojuszniczych, a także o komplementarność działań obu tych organizacji. Potencjałem
dyplomacji Rzeczypospolitej Polskiej są osoby, które znalazły zatrudnienie w instytucjach
międzynarodowych. Ich doświadczenie zdobyte w trakcie pracy dla Unii Europejskiej,
Sojuszu Północnoatlantyckiego czy Organizacji Narodów Zjednoczonych nie może zostać
zmarnowane. W tym kontekście należy również widzieć możliwość objęcia przez polskich
dyplomatów stanowisk w Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych, w tym przede
wszystkim na stanowiskach w centrali ESDZ w Brukseli, gdzie będą zapadać kluczowe
decyzje dotyczące europejskiej polityki zagranicznej. Przyjęty przez państwa członkowskie
projekt decyzji o utworzeniu ESDZ i jego zapis o ścisłej współpracy z dyplomacjami państw
członkowskich pozwala traktować nowo powstałą strukturę jako realne narzędzie polskiej
polityki zagranicznej, mimo że służba działań zewnętrznych przede wszystkim ma
reprezentować interes całej UE.
B. Obronność
Obronność jest dziedziną bezpieczeństwa narodowego, stanowiącą sumę wszystkich
cywilnych i wojskowych przedsięwzięć mających na celu zapobieganie i przeciwstawienie się
wszelkim potencjalnym zagrożeniom bezpieczeństwa państwa, mogącym doprowadzić do
kryzysu polityczno-militarnego. Aby zaspokoić potrzeby obronne Polski, organizowany jest
i utrzymywany system obronny państwa. Jego sprawność jest determinowana harmonijnym
współdziałaniem tworzącego go podsystemu kierowania oraz podsystemów wykonawczych
– militarnego i niemilitarnego.
ww
Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej
Siły Zbrojne RP są podstawowym elementem systemu obronnego państwa. Unikalne w skali
państwa zdolności czynią z sił zbrojnych wielofunkcyjne narzędzie do wypełniania
szerokiego spektrum misji, do których należą: zagwarantowanie obrony państwa
i przeciwstawienie się agresji w ramach zobowiązań sojuszniczych, udział w stabilizowaniu
sytuacji międzynarodowej oraz wspieranie bezpieczeństwa wewnętrznego i pomoc
społeczeństwu.
Wyniki badań społecznych wskazują na niezmiennie wysoki poziom aprobaty społecznej dla
wojska i duży prestiż żołnierskiej służby, co czyni z Sił Zbrojnych RP jedną z
najważniejszych instytucji zaufania publicznego. Najmocniejszym atutem Sił Zbrojnych
RP jest dobrze wykształcony personel oraz doświadczenia nabyte w operacjach poza
granicami kraju, służbie w międzynarodowych strukturach wojskowych oraz w inicjatywach
NATO i UE (Siły Odpowiedzi NATO, Grupy Bojowe UE).
Prowadzone w ostatnich latach reformy wojska ukierunkowane były na zwiększenie jego
nowoczesności i skuteczności. Wdrożenie pełnego uzawodowienia pozwoliło na
v.p
l
przeniesienie wysiłku profesjonalizacyjnego na wyższy poziom32. Przede wszystkim
wymusiło zmianę głównych systemów funkcjonowania wojska – przebudowano systemy
szkolenia,
żywienia,
uzupełniania,
mobilizacji,
zabezpieczenia
logistycznego,
zakwaterowania oraz zaopatrywania w uzbrojenie i sprzęt wojskowy. Wdrożono nowy model
szkolenia, rozpoczęto nabór do Narodowych Sił Rezerwowych, zmieniono proporcję
jednostek operacyjnych do zabezpieczających, tym samym zwiększając potencjał bojowy
armii. Ograniczono i uproszczono najniższy szczebel administracji wojskowej33 oraz podjęto
decyzję o likwidacji okręgów wojskowych.
.go
Także w sferze finansowej obserwowane są pozytywne zmiany. Przyjęte na rok 2011 i 2012
budżety przyniosły największy do tej pory dopływ środków finansowych dla obronności, a
wysoki poziom wydatków majątkowych wskazuje na priorytetowe traktowanie modernizacji
technicznej. Kontynuowane są procesy i działania mające długofalowe konsekwencje dla
funkcjonowania i rozwoju Sił Zbrojnych RP: stopniowe redukowanie kontyngentu w
Afganistanie, kontynuacja strategii informatyzacji MON i sił zbrojnych, wdrażanie budżetu
zadaniowego i dalsza ekonomizacja funkcjonowania resortu obrony i sił zbrojnych,
pozbywanie się niepotrzebnej wojsku infrastruktury34.
w.
rcl
W latach 2011–2012 dokonano wyboru priorytetów modernizacji technicznej Sił
Zbrojnych RP, ukierunkowując je na rozwój obrony powietrznej, mobilności wojsk,
systemów informacyjnych i systemów bezzałogowych. Podjęto też strategiczną decyzję
dotyczącą zwiększenia inwestycji w polski przemysł obronny i związany z nim sektor
naukowy. Ta swoista „polonizacja” przemysłowego potencjału obronnego powinna stać się
działaniem prorozwojowym, zwiększającym konkurencyjność i innowacyjność krajowego
przemysłu obronnego oraz jego zdolności eksportowe, a w konsekwencji zapewniającym
nowe miejsca pracy. Rozpoczęto też prace nad fundamentalną zmianą struktur dowodzenia
na szczeblu centralnym, wdrażając ideę połączoności do systemu kierowania i dowodzenia
Siłami Zbrojnymi RP. Podjęto kluczową decyzję dotyczącą reformy emerytur
mundurowych oraz nadano uprawnienia weteranom działań poza granicami państwa.
Utrzymano zobowiązanie dotyczące stabilności długoterminowego finansowania
potrzeb obronnych państwa.
Wymogi współczesnego środowiska bezpieczeństwa, rozwój technologiczny oraz
postępująca modernizacja sił zbrojnych państw sąsiednich i członkowskich NATO ujawniają
rosnące wyzwania w funkcjonowaniu Sił Zbrojnych RP, w dużej mierze spowodowane
niewystarczającym nasyceniem nowoczesnym uzbrojeniem i sprzętem wojskowym. Choć
skonsolidowano system pozyskiwania, eksploatacji i wycofywania uzbrojenia i sprzętu
wojskowego Sił Zbrojnych RP, tempo dostaw nowych typów uzbrojenia jest często zbyt
wolne, na co duży wpływ mają możliwości dostawców oraz konieczność zrównoważonego,
równoległego finansowania dostaw uzbrojenia w wielu obszarach. Doskonalenia wymaga
również system szkolenia rezerw osobowych polskiej armii oraz struktura jej dowodzenia.
Zobowiązania sojusznicze oraz społeczne oczekiwania nakładają również na Siły Zbrojne
RP presję transformacyjną, ukierunkowaną na przyspieszony rozwój zdolności operacyjnych
oraz zwiększanie proporcji jednostek bojowych względem zabezpieczających.
ww
Szanse na wzmocnienie Sił Zbrojnych RP oferuje uczestnictwo w międzynarodowych
programach obronnych, w tym Europejskiej Agencji Obrony (EDA). Także zwiększona
obecność sojuszniczej infrastruktury obronnej na terytorium Polski podniesie
interoperacyjność naszych sił. Wykorzystanie outsourcingu w wybranych obszarach
funkcjonowania wojska (np. zabezpieczenie logistyczne, wsparcie dowodzenia) umożliwi
racjonalizację kosztów jego działania oraz umożliwi dalszą profesjonalizację. Szansę na
dalszy rozwój zdolności obronnych Polski i sojuszników stanowią realizowane w ramach
32
33
34
Realizacja rządowego Programu profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP na lata 2008-2010.
Liczbę wojskowych komend uzupełnień zmniejszono ze 123 do 86, nadając im nowy charakter. Wojewódzkie
sztaby wojskowe dostosowano do zadań związanych m.in. z zarządzaniem kryzysowym.
Opracowano przy wykorzystaniu materiałów Strategicznego Przeglądu Obronnego. Profesjonalne Siły Zbrojne
w nowoczesnym państwie, Ministerstwo Obrony Narodowej, kwiecień 2011 r.
v.p
l
NATO i UE inicjatywy Smart Defence35 i Pooling & Sharing36. Ich celem jest zachowanie i
wzmocnienie zdolności obronnych, wraz z poprawą ich efektywności, interoperacyjności i
efektywności kosztowej.
Potencjalnym zagrożeniem dla rozwoju Sił Zbrojnych RP byłoby pozbawienie programu
rozwoju i modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP stabilności długoterminowego
finansowania, które podważyłoby możliwość eliminacji braków w zdolnościach operacyjnych.
Natomiast kończące się okresy eksploatacyjne uzbrojenia i sprzętu wojskowego mogą
znacznie pogłębić istniejące luki. Niebezpiecznym zjawiskiem może też okazać się niskie
społeczne zainteresowanie sytuacją w wojsku, malejąca konkurencyjność sił zbrojnych na
rynku pracy oraz brak akceptacji społecznej dla udziału Sił Zbrojnych RP w operacjach
wojskowych poza granicami kraju.
Tabela 3. Zestawienie nakładów na obronność w 2009 i 2010 r. – wybrane państwa EDA i USA
2009
2010
Czechy
2262
2016
Finlandia
2686
2707
Francja
39190
39237
Niemcy
36108
33492
Grecja
6023
4756
Węgry
1068
1022
Włochy
Zmiana
nakładów
na
obronność
w%
Nakłady na
obronność, jako
% PKB
Nakłady na
obronność, jako %
całości budżetu
państwa
Nakłady na
obronność per capita
w euro
.go
Państwo
Nakłady na
obronność w mln
euro
2010
2009
2010
2009
2010
2009
2010
-11
1,65
1,39
3,57
3,07
215
191
1
1,57
1,5
2,83
2,73
503
505
0
2,04
2,01
3,67
3,58
608
605
-7
1,5
1,34
3,15
2,88
441
410
-21
2,54
2,07
5,03
4,18
535
421
-4
1,15
1,04
2,3
2,13
107
102
21637
-1
1,44
1,4
2,78
2,77
364
358
289
246
-15
1,08
0,9
2,51
2,17
87
75
Holandia
8733
8472
-3
1,53
1,43
2,97
2,8
528
510
Polska
5428
6392
18
1,75
1,81
3,93
3,95
142
167
Rumunia
1609
1575
-2
1,39
1,29
3,44
3,17
75
74
w.
rcl
21946
Litwa
Słowacja
967
853
-12
1,53
1,29
3,74
3,16
178
157
Hiszpania
12196
11132
-9
1,16
1,05
2,53
2,33
264
242
Szwecja
3510
4265
22
1,22
1,23
2,16
2,33
376
455
Wielka
Brytania
39596
43403
10
2,53
2,56
4,89
5,03
641
698
Państwa EDA
w całości
193993
193540
0
1,67
1,61
3,31
3,2
392
390
USA
471000
520000
10
4,6
4,8
11,1
11,2
1533
1676
ww
Źródło: Opracowanie własne MON na podstawie Defence Data: EDA participating Member States in
2010 oraz Europe and United States Defence Expenditure in 2010.
35
36
Wystąpienie Sekretarza Generalnego Sojuszu Północnoatlantyckiego Andersa Fogh Rasmussena podczas
corocznej Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa, „Smart Defence can help nations to build greater
security with fewer resources but more coordination and coherence”, Munich 2010.
Materiał informacyjny Europejskiej Agencji Obrony, EDA’s Pooling & Sharing, www.eda.europa.eu oraz
EGMONT Security Policy Brief No 23, Sven Biscop, Jo Coelmont, Pooling & Sharing: From slow march to
quick march?, Brussels May 2010.
v.p
l
Struktury administracyjne
Administracja publiczna realizuje zadania zapewniające sprawne i bezpieczne
funkcjonowanie państwa w warunkach zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa
i w czasie wojny, tworzenie warunków ochrony i przetrwania obywateli, zasilanie zasobami
ludzkimi i materiałowymi Sił Zbrojnych RP oraz jednostek odpowiedzialnych za
bezpieczeństwo wewnętrzne państwa, a także zadania wynikające z obowiązków państwagospodarza.
Mocną stroną przygotowań obronnych prowadzonych przez administrację publiczną są
rozwiązania prawno-organizacyjne. Planowanie operacyjne umożliwiające funkcjonowanie
struktur administracyjnych w warunkach zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa
i w czasie wojny obejmuje wszystkie szczeble administracji publicznej oraz wybrane
instytucje administracji państwowej (około 3000 podmiotów). Stosunkowo dobrze działa też
system szkoleń obronnych i kontroli wykonywania zadań obronnych.
.go
Dostrzegalnym mankamentem w tym obszarze jest obrona cywilna. Utrzymujący się od lat
brak rozwiązań prawnych i systemowych regulujących współdziałanie systemów
ratowniczych, organów i służb wykonujących zadania ochrony ludności, osłabia
przygotowania zarówno w obszarze obrony narodowej, jak i zarządzania kryzysowego.
Niepokoi też mała ilość ćwiczeń obronnych o zasięgu krajowym i regionalnym,
ukierunkowanych na współdziałanie elementów cywilnych i wojskowych. Wyzwaniem
pozostaje niski poziom kompetencji obronnych w społeczeństwie, wynikły z niedostatecznej
edukacji w obszarze obronnym, braku narzędzi oceniających te kompetencje oraz
nowoczesnych środków edukacji.
w.
rcl
Z uwagi na charakter współczesnych i przyszłych operacji wymagających kompleksowego
podejścia oraz wydłużanie się fazy postkonfliktowej, rośnie rola instrumentów niemilitarnych
i komponentu cywilnego w operacjach wojskowych. Polska posiada niski odsetek cywilnych
ekspertów biorących udział w operacjach reagowania kryzysowego poza granicami kraju.
Brak sformalizowanego i ujednoliconego procesu planowania, przygotowania i udziału
resortów i pracowników cywilnych w operacjach wojskowych uniemożliwia kompleksowe i
skoordynowane użycie rządowych i pozarządowych zasobów. Szansą na poprawę tego
stanu rzeczy będzie opracowanie i wdrożenie zasad i procedur zaangażowania cywilnych
resortów oraz udziału personelu cywilnego.
Struktury gospodarcze
Umacnianie zdolności państwa do obrony, w tym zapewnienia przetrwania ludności
i funkcjonowania struktur państwa oraz skutecznego działania Sił Zbrojnych RP, wymaga
znacznego zaangażowania jego struktur gospodarczych, tworzących przemysłowy
potencjał obronny37 i realizujących zadania gospodarczo-obronne.
ww
Dysponowanie przez Polskę potencjałem umożliwiającym produkcję określonych systemów
uzbrojenia i sprzętu wojskowego stanowi jeden z wyznaczników suwerenności państwa oraz
gotowości mobilizacyjnej jego struktur. Przemysł krajowy pozostaje kluczowym źródłem
zaopatrzenia sił zbrojnych w uzbrojenie i sprzęt wojskowy, a polskie placówki naukowobadawcze są znaczącym dostawcą technologii i myśli technicznej w zakresie technologii
obronnych. Za utrzymaniem i wspieraniem przemysłowego potencjału obronnego przemawia
również interes polskiej gospodarki (postęp technologiczny, miejsca pracy, wymiana
handlowa z partnerami zagranicznymi, zasilanie budżetu państwa w przychody z tytułu
podatków i opłat)38.
37
38
Przemysłowy potencjał obronny zdefiniowany jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 października
2010 r. w sprawie wykazu spółek, przedsiębiorstw państwowych i jednostek badawczo-rozwojowych,
prowadzących działalność na potrzeby bezpieczeństwa i obronności państwa, a także spółek realizujących
obrót z zagranicą, towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa
państwa oraz dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (Dz. U. Nr 198, poz. 1313).
Program wspierania rozwoju polskiego przemysłu obronnego w latach 2013-2020 (projekt z dnia 3.12.2012
opracowany przez Ministerstwo Gospodarki).
v.p
l
Istotny wpływ na pozycję rynkową polskiego przemysłowego potencjału obronnego (ppo)
będzie miało dokończenie procesu przekształceń strukturalnych sektora39, zwiększenie
nakładów na prace badawczo-rozwojowe związane z bezpieczeństwem i obronnością
państwa, skonsolidowanie zaplecza B+R oraz efektywniejsze wsparcie i promocja sektora.
.go
Uwarunkowania wynikające z procesu tworzenia wspólnego europejskiego rynku obronnego
wymagają, aby integracja polskiego potencjału naukowego i przemysłowego była
ukierunkowana na państwa Unii Europejskiej i NATO. Największy wpływ na działania w
zakresie współpracy w ramach Unii Europejskiej w obszarze rynku i przemysłu obronnego
mają prace podejmowane w Europejskiej Agencji Obrony40. Jej działania przyczyniają się do
rozwoju konkurencyjności na Europejskim Rynku Obronnym oraz w Europejskiej Bazie
Technologiczno-Przemysłowej. Na drodze efektywnego włączenia się ppo do współpracy
europejskiej stoją nadal bariery ekonomiczne (a w niektórych wypadkach także i
technologiczne) ograniczające jego możliwości do zintegrowania swoich możliwości
technologicznych z wiodącymi potentatami przemysłu zbrojeniowego państw europejskich,
brak silnej reprezentacji polskiego przemysłu zbrojeniowego na rynkach, a także
obowiązujący w UE polityczny i dobrowolny charakter wprowadzanych narzędzi oraz
trudności w osiąganiu konsensusu.
w.
rcl
W ramach współpracy z NATO Polska uczestniczy w realizacji wielonarodowych programów,
mających zasadnicze znaczenie dla wzmacniania jego potencjału obronnego oraz bierze
udział w pracach sojuszniczych instytucji zajmujących się pozyskiwaniem nowoczesnego
sprzętu i uzbrojenia. Aktywne uczestnictwo w działalności tych gremiów daje szansę na
włączanie potencjału obronnego naszego kraju we wspólnie budowany system uzbrojenia
Sojuszu, umożliwia bezpośredni kontakt z ekspertami branżowymi z innych krajów oraz
stwarza możliwość wejścia w kooperację lub wspólne programy z innymi producentami.
Konieczne jest efektywniejsze wykorzystanie przez krajowe podmioty gospodarcze wyżej
wymienionych obszarów współpracy w ramach NATO.
Ważnym elementem przemysłowego potencjału obronnego jest zaplecze prowadzące
badania naukowe i prace rozwojowe. Wejście w życie ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r.
o zasadach finansowania nauki41 oraz ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym
Centrum Badań i Rozwoju42 wywarło istotny wpływ na badania w sektorze obronnym. Przed
wojskowymi instytutami badawczymi (WIB)43 stanęły nowe wyzwania, związane z coraz
częstszym uczestnictwem w badaniach naukowych, w które zaangażowanych jest wiele
podmiotów. Należy zmierzać do zacieśniania współpracy pomiędzy instytutami badawczymi,
optymalnie wykorzystując ich możliwości do zwiększenia zdolności konkurowania na
europejskim i światowym rynku. W tym kontekście uzasadnione są podejmowane w MON
prace nad konsolidacją zaplecza badawczo-rozwojowego, dostosowanego do bieżących
i perspektywicznych potrzeb Sił Zbrojnych RP. Niezbędne jest również przeprowadzenie
konsolidacji zadaniowej sektora i przede wszystkim utworzenie – na wzór rozwiązań
zagranicznych – narodowej grupy kapitałowej przemysłu zbrojeniowego, w której
uprawnienia majątkowe powinien wykonywać Skarb Państwa.
ww
Ważnym impulsem na rzecz usprawnienia i racjonalizacji procesów pozyskiwania,
eksploatacji i wycofywania uzbrojenia i sprzętu wojskowego było powołanie Rady Uzbrojenia,
39
40
41
42
43
Kierunek przekształceń własnościowych spółek ppo określił dokument rządowy Strategia konsolidacji
i wspierania rozwoju polskiego przemysłu obronnego w latach 2007-2012. Jego następcą będzie Program
wspierania rozwoju polskiego przemysłu obronnego w latach 2013-2020.
EDA jest obecnie najważniejszą w Europie platformą oddziaływania państw na kształt europejskiego rynku
obronnego oraz europejskiej bazy technologii obronnych i przemysłu obronnego. Prace Agencji nad
wieloletnimi programami technologii obronnych oraz tworzeniem wspólnego rynku wyrobów obronnych są
elementem procesu globalizacji, który jest wyzwaniem dla wszystkich krajów członkowskich UE, w tym Polski.
Dz. U. Nr 96, poz. 615, z późn. zm.
Dz. U. Nr 96, poz. 616, z późn. zm.
MON sprawuje nadzór nad sześcioma instytutami, których przedmiotem działania są badania naukowe i prace
rozwojowe w dziedzinie UiSW.
v.p
l
jako organu doradczego MON44. Równie istotne było powołanie Krajowego Dyrektora do
Spraw Uzbrojenia w zakresie współpracy międzynarodowej z NATO, UE, państwami oraz
innymi organizacjami międzynarodowymi w obszarze uzbrojenia, sprzętu wojskowego,
badań naukowych oraz prac rozwojowych na rzecz obronności45.
Znaczny potencjał rozwojowy tkwi w transferze innowacyjnych technologii między sektorem
wojskowym i cywilnym. Przepływ ten jest dwukierunkowy, choć w polskich warunkach
dominuje transfer technologii z sektora cywilnego do wojskowego. Wprawdzie przyjęty
w Polsce system finansowania prac badawczo-rozwojowych i wdrożeniowych na rzecz Sił
Zbrojnych RP sprzyja przepływowi wiedzy do sektora cywilnego46, bariery natury prawnoorganizacyjnej i kulturowej znacząco ograniczają spektrum możliwości przepływu technologii
wojskowych do sektora cywilnego.
.go
Struktury gospodarcze uczestniczą w realizacji przedsięwzięć z zakresu przygotowań
obronnych państwa, których celem jest zapewnienie materialnych podstaw realizacji zadań
obronnych oraz przetrwania ludności47.
w.
rcl
C. Służby specjalne
Charakter środowiska bezpieczeństwa Polski, jak również złożona natura współczesnych
wyzwań i zagrożeń powodują, że bardzo ważną rolę w skutecznej realizacji interesów
narodowych pełnią służby specjalne. Ich podstawową misją jest dostarczanie organom
państwa odpowiedzialnym za bezpieczeństwo narodowe wszechstronnego, wiarygodnego
i wyprzedzającego wsparcia informacyjnego. W zainteresowaniu tych służb pozostają
informacje mogące mieć istotne znaczenie dla bezpieczeństwa i międzynarodowej pozycji
Polski oraz jej potencjału ekonomicznego i obronnego. Szczególnej uwadze podlegają
działania związane ze zwalczaniem międzynarodowego terroryzmu, przestępczości
zorganizowanej, proliferacji broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia, ochroną
kontrwywiadowczą, bezpieczeństwem ekonomicznym państwa oraz ochroną informacji
niejawnych. Ważnym zadaniem służb specjalnych pozostaje zabezpieczenie polskich
cywilno-wojskowych kontyngentów uczestniczących w operacjach poza granicami kraju.
Mając na względzie postępujący proces globalizacji bezpieczeństwa, a także zobowiązania
wynikające z członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w NATO i UE, służby specjalne muszą
rozbudowywać zdolność do rozpoznawania sytuacji w rejonach napięć, konfliktów i kryzysów
międzynarodowych na świecie.
Zwiększanie skuteczności działań służb specjalnych wymaga sprawnej kooperacji z innymi
organami i służbami państwowymi oraz udziału w międzynarodowej współpracy
wywiadowczej i kontrwywiadowczej. Dobór i szkolenie funkcjonariuszy powinny przede
wszystkim opierać się na zapewnieniu wysokiej jakości personelu potrafiącego szybko
i samodzielnie analizować wydarzenia – w tym w sytuacjach kryzysowych – i opracowywać
informacje, ułatwiając w ten sposób organom państwa realizację interesów narodowych
Rzeczypospolitej Polskiej. Na poprawę skuteczności polskich służb specjalnych
w środowisku działania ma także wpływ należyte ich wyposażenie i finansowanie.
Decyzja nr 126/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 kwietnia 2011 r. w sprawie Rady Uzbrojenia
(Dz. Urz. MON z dnia 10 maja 2011 r. Nr 8, poz. 101).
Decyzja nr 60/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 lutego 2010 r. w sprawie Krajowego Dyrektora do
Spraw Uzbrojenia (Dz. Urz. MON z dnia 26 marca 2010 r. Nr 4, poz. 43).
Dysponentem środków finansowych przeznaczanych na ten cel jest minister właściwy do spraw nauki.
Do zasadniczych obszarów przygotowań obronnych realizowanych z udziałem podmiotów gospodarczych
należą: mobilizacja gospodarki (utrzymywanie mocy produkcyjnych i remontowych niezbędnych do realizacji
zadań ujętych w Programie Mobilizacji Gospodarki - PMG); militaryzacja; ochrona obiektów szczególnie
ważnych dla bezpieczeństwa i obronności państwa; przygotowanie, wykorzystanie i ochrona transportu na
potrzeby obronne państwa; przygotowanie oraz wykorzystywanie publicznej i niepublicznej służby zdrowia na
potrzeby obronne państwa; przygotowanie i wykorzystanie systemów łączności na potrzeby obronne państwa;
zaopatrzenie obrony cywilnej w sprzęt, materiały i środki ochrony; odtwarzanie zniszczonej infrastruktury;
dystrybucja produktów leczniczych, wyrobów leczniczych i żywności; zaopatrywanie ludności w żywność,
wodę, nośniki energii, lekarstwa, środki ochrony, higieny; monitorowanie potencjału ekonomicznego
w zakresie przemysłu, rolnictwa, łączności, transportu, energetyki, leśnictwa i ochrony zdrowia.
ww
44
45
v.p
l
Na szczególną uwagę w aspekcie funkcjonowania służb specjalnych zasługuje również
zagrożenie cyberatakami, w wyniku których może dojść do uzyskania dostępu do
przechowywanych w formie elektronicznej informacji niejawnych przez nieuprawnione
podmioty, w tym obce służby specjalne lub ugrupowania terrorystyczne i przestępcze,
a także groźba dezorganizacji najważniejszych systemów informacyjnych instytucji
rządowych i publicznych oraz sfer sektora prywatnego o istotnym znaczeniu gospodarczym.
2.1.3. Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego
Obok podsystemów wykonawczych ważną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego
pełnią systemy wsparcia bezpieczeństwa państwa. Należą do nich między innymi ochrona
infrastruktury krytycznej oraz system rezerw strategicznych.
.go
A. Ochrona infrastruktury krytycznej
Bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej zaczyna mieć wymiar bezpieczeństwa
narodowego, a dostęp do kluczowych usług pozostaje wymiernym aspektem
bezpieczeństwa narodowego i obowiązkiem państwa w stosunku do obywatela48.
Problem ochrony infrastruktury krytycznej przybrał też wymiar międzynarodowy. Zarówno
Unia Europejska, jak i NATO starają się znaleźć rozwiązania, które mogą pomóc krajom
członkowskim wzmocnić poziom tej ochrony. Dyrektywa 2008/114/WE z dnia 8 grudnia
2008 r. w sprawie rozpoznawania i wyznaczania europejskiej infrastruktury krytycznej oraz
oceny potrzeb w zakresie poprawy jej ochrony49 określa Europejską Infrastrukturę Krytyczną
jako infrastrukturę, której zakłócenie funkcjonowania może mieć wpływ na co najmniej dwa
państwa członkowskie. W chwili obecnej Europejska Infrastruktura Krytyczna wyłaniana jest
w dwóch sektorach: energetycznym i transportowym. NATO natomiast skupia się na
wypracowaniu standardów ochrony energetycznej infrastruktury krytycznej, traktując ten
obszar jako kluczowy dla wsparcia ewentualnych działań militarnych Sojuszu.
w.
rcl
W przeszłości elementy tworzące infrastrukturę krytyczną funkcjonowały jako niezależne lub
też zależne w niewielkim stopniu systemy. Obecnie w dobie postępującej globalizacji i
rozwoju technologicznego poszczególne obiekty infrastruktury krytycznej są coraz bardziej
współzależne nie tylko w wymiarze jednego państwa, ale i w skali regionalnej, europejskiej,
a nawet światowej. Postęp, poza oczywistymi korzyściami, spowodował równocześnie
zwiększenie ich podatności na potencjalne zagrożenia, w tym zagrożenia nowego typu
związane z cyberprzestrzenią.
Aby ochrona infrastruktury krytycznej mogła być skuteczna, powinna stanowić wspólny
wysiłek zarówno administracji rządowej, samorządowej, jak i operatorów oraz właścicieli.
Ochrona infrastruktury krytycznej musi być zatem zadaniem jej właściciela lub operatora,
natomiast rola państwa ogranicza się do funkcji koordynująco-nadzorującej. Interwencję
dopuszcza się w przypadku, gdy dany element infrastruktury krytycznej nie jest dostatecznie
chroniony lub gdy likwidacja skutków zaistniałej sytuacji kryzysowej przekracza możliwości
danego właściciela lub operatora.
ww
Kluczowym dokumentem dla tworzonego systemu ochrony infrastruktury krytycznej będzie
opracowanie Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej. Także integracja
rozwiązań cywilnych i wojskowych w obszarze ochrony infrastruktury krytycznej wzmocni
ochronę infrastruktury krytycznej. Podniesienie świadomości znaczenia aspektów
bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej dla bezpieczeństwa państwa wśród jej operatorów
i administracji publicznej stanowi istotną szansę dla zapewnienia bezpieczeństwa państwa.
48
49
Artykuł 3 pkt 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. Nr 89, poz. 590, z późn.
zm.) definiuje infrastrukturę krytyczną jako systemy oraz wchodzące w ich skład powiązane ze sobą
funkcjonalne obiekty, w tym budowlane, urządzenia, instalacje, usługi kluczowe dla bezpieczeństwa państwa
i jego obywateli oraz służące zapewnieniu sprawnego funkcjonowania organów administracji publicznej,
a także instytucji i przedsiębiorców.
Dz. Urz. UE L z 08.12.2008 Nr 345, s.75.
v.p
l
B. System rezerw strategicznych
Istotnym aspektem prawidłowego funkcjonowania państwa i jego gospodarki, zapewnienia
podstawowych potrzeb bytowych ludności w okresie zaburzeń dostaw kluczowych towarów
i produktów jest posiadanie wydajnego systemu rezerw strategicznych. Istnienie sprawnego,
transparentnego i racjonalnego systemu rezerw wspomaga realizację zadań w obszarze
bezpieczeństwa i obrony państwa, porządku i zdrowia publicznego oraz wystąpienia klęski
żywiołowej lub sytuacji kryzysowej. Wspiera odtwarzanie infrastruktury krytycznej, łagodzi
zakłócenia w ciągłości dostaw służących funkcjonowaniu gospodarki i zaspokojeniu
podstawowych potrzeb obywateli, ratowaniu ich życia i zdrowia, a także wypełnienie
zobowiązań międzynarodowych Rzeczypospolitej Polskiej.
.go
Słabą stroną systemu rezerw państwowych był brak jasnych podstaw prawnych normujących
kwestię likwidacji rezerw, które nie mogły być dłużej utrzymywane oraz przeciągająca się
procedura zwolnienia asortymentu utrzymywanego w ramach stanów zastrzeżonych, co
prowadziło do braku możliwości zbycia tych produktów. Tworzony po przyjęciu ustawy o
rezerwach strategicznych50 system rezerw odpowiada uwarunkowaniom międzynarodowym i
makroekonomicznym Polski jako członka Unii Europejskiej i NATO, uwzględnia zmiany
uwarunkowań środowiska bezpieczeństwa państwa, zdolny jest do reagowania na
zmieniającą się koniunkturę (gospodarczą) oraz przyczynia się do skutecznego
utrzymywania, dystrybucji i odtwarzania rezerw. Wprowadzenie w życie nowych regulacji
prawnych w obszarze rezerw strategicznych pozwoli na redukcję utrudnień biurokratycznych
związanych z procedurą tworzenia, likwidacji i udostępnienia rezerw oraz pozwoli na
precyzyjne określenie zadań poszczególnych działów administracji rządowej i
przedsiębiorców w tym zakresie. Docelowo powstanie nowoczesny, przejrzysty i racjonalny
system, którego istotnym elementem będzie Rządowy Program Rezerw Strategicznych51.
2.2. Integracja polityk publicznych i polityki bezpieczeństwa
w.
rcl
A. Integracja rozwoju społeczno-gospodarczego i bezpieczeństwa narodowego52
Działania z obszaru bezpieczeństwa narodowego i rozwoju ekonomiczno-społecznego,
mimo względnej wobec siebie autonomii, łączy sieć wzajemnych współzależności.
Funkcjonowanie organów i służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo narodowe wpływa na
rynek pracy, przemysł i usługi, edukację, środowisko naturalne, rozwój infrastruktury oraz
strukturę przestrzenną kraju. Dążenia do zwiększenia spójności społeczno-gospodarczej
i terytorialnej będą wzmacniać siłę wewnętrzną i podstawy bezpieczeństwa państwa.
Rozwój regionalny
Instytucje wojskowe mogą być jednym z czynników dynamizujących rozwój regionalny
i lokalny. Występują bowiem w roli pracodawcy, płatnika podatków, zamawiającego produkty
i usługi oraz świadczącego usługi z zakresu bezpieczeństwa.
ww
Zasadnicze znaczenie dla lokalnych społeczności ma zdolność wojska do wypełniania zadań
związanych ze wspieraniem organów państwa w zapewnianiu bezpieczeństwa
wewnętrznego i udzielaniem pomocy wojskowej właściwym instytucjom, służbom rządowym
i samorządowym oraz społeczeństwu w reagowaniu na zagrożenia (klęski żywiołowe,
katastrofy techniczne). Lokalizacja jednostki wojskowej na danym obszarze wzmacnia
poczucie bezpieczeństwa jego mieszkańców z uwagi na bliskość sił gotowych nieść pomoc
50
Ustawa z dnia 29 października 2010 r. o rezerwach strategicznych (Dz. U. Nr 229, poz. 1496, z późn. zm.).
Projekt Rządowego Programu Rezerw Strategicznych opracowuje minister właściwy do spraw gospodarki we
współpracy z Ministrem Obrony Narodowej, ministrem właściwym ds. spraw wewnętrznych, ministrem
właściwym ds. rolnictwa, ministrem właściwym ds. rynków rolnych, ministrem właściwym ds. sprawiedliwości,
ministrem właściwym ds. transportu, ministrem właściwym ds. zdrowia, Szefem Agencji Bezpieczeństwa
Wewnętrznego oraz innymi organami administracji rządowej realizującymi zadania w zakresie bezpieczeństwa
i obronności państwa, zarządzania kryzysowego i ochrony infrastruktury krytycznej oraz bezpieczeństwa,
porządku i zdrowia publicznego.
52
Przedstawione w tej części strategii obszary analizowane są jedynie w kontekście powiązań
z bezpieczeństwem narodowym, a zwłaszcza obronnością. Inne aspekty funkcjonowania tych obszarów
analizowane są w pozostałych 8 zintegrowanych strategiach rozwoju.
v.p
l
ludności w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub mienia. Choć obecność kompleksów
wojskowych nie ma znaczącego wpływu na rozwój poszczególnych regionów, w sferze
gospodarczej wojsko oddziałuje na zróżnicowanie lokalnego rynku pracy, stabilizowanie
popytu oraz zwiększanie wpływów do budżetu lokalnego z podatku od nieruchomości.
Bardzo duże znaczenie ma współpraca wojska ze szkołami, w wyniku której kształtowane są
postawy i wartości patriotyczne w młodym pokoleniu53.
Z drugiej strony, prowadzona w ostatnich latach reforma polskiej armii doprowadziła do
liczebnej redukcji wojska oraz zmniejszenia ilości podmiotów wojskowych. Choć zmiany w
dyslokacji jednostek słusznie podyktowane są przede wszystkim potrzebami obronnymi
państwa oraz koniecznością racjonalizacji wydatków publicznych, pociągnęły one za sobą
określone, często negatywne, konsekwencje dla gospodarek oraz społeczności gmin i
powiatów.
.go
Działania sektora obronnego mogą mieć również negatywny wpływ na rozwój regionalny,
wynikający z konieczności wprowadzania określonych ograniczeń na obszarach
sąsiadujących z obiektami wojskowymi54. Podobnie jak kompleksy wojskowe mogą
ograniczać zagospodarowanie i użytkowanie terenów je otaczających, tak i rozwój regionalny
może narzucić ograniczenia w zagospodarowaniu i użytkowaniu terenów wojskowych. Stąd
też potrzeba współpracy zorientowanej na minimalizowanie potencjalnych konfliktów. Dobra
współpraca między jednostkami wojskowymi i samorządem terytorialnym może przynosić
obopólne korzyści. Analogicznie, jej brak – zwłaszcza w obszarze planowania rozwoju
i koordynacji bieżącej działalności – może wyrządzać wymierne szkody.
w.
rcl
Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne
Dla zapewnienia bezpieczeństwa i obronności państwa polityka przestrzenna musi tworzyć
warunki do uwzględniania wymagań obronności i bezpieczeństwa państwa we wszystkich
opracowaniach planistycznych z zakresu zagospodarowania przestrzennego na szczeblu
krajowym, wojewódzkim i lokalnym. Efektem realizacji polityki przestrzennej powinno być
m.in. sprawne i bezkolizyjne funkcjonowanie sił zbrojnych oraz instytucji i służb działających
w sferze bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Jednocześnie polityka ta powinna
wykorzystywać cechy obszarów służących obronności i bezpieczeństwa państwa do celów
rozwoju regionu.
Poważnym problemem w tej sferze jest nikłe zainteresowanie samorządów wykonaniem
miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów sąsiadujących z terenami
zamkniętymi wojska. Na skutek braku odpowiednich środków prawnych mobilizujących
władze samorządowe do wykonania tych planów przeciągają się sprawy związane
z ustalaniem stref ochronnych dla terenów zamkniętych tego wymagających. Ogranicza to
możliwość prowadzenia działań planistycznych przez wojskowych zarządców nieruchomości
oraz skutkuje konfliktami przestrzennymi związanymi z funkcjonowaniem kompleksów
wojskowych.
ww
Rozwój infrastruktury
Rozwój infrastruktury i sektora bezpieczeństwa są wzajemnie sprzężone. Z jednej strony,
budowa nowoczesnego systemu transportowego, a w szczególności dróg publicznych,
modernizacja kolei, portów lotniczych oraz śródlądowych dróg wodnych połączona
z wprowadzeniem nowoczesnych środków transportu stanowi jedną z kluczowych dziedzin w
systemie przygotowań obronnych oraz reagowania kryzysowego państwa. Przyczyni się
również do zapewnienia potrzeb bytowych ludności, w tym do możliwości jej ewakuacji,
53
Marzena Piotrowska-Trybull, Powiązania jednostek wojskowych z samorządem terytorialnym w kontekście
rozwoju lokalnego i regionalnego, Zeszyty Naukowe – kwartalnik Akademii Obrony Narodowej nr 4(81),
Warszawa 2010, str. 261, 270–271.
54
Przykładem takiego negatywnego oddziaływania może być lokalizacja Bazy Obrony Przeciwrakietowej, która
prawdopodobnie będzie wpływać na sąsiadującą z bazą strefę ekonomiczną (np. ograniczenia w wysokości
zabudowy w strefie).
v.p
l
a także stanie się istotnym elementem wsparcia Sił Zbrojnych RP i wojsk sojuszniczych
w przypadku kryzysu lub konfliktu zbrojnego. Z drugiej strony, rozwój infrastruktury sektora
bezpieczeństwa wpływa na rozwój infrastruktury w regionach, w których funkcjonują obiekty
tego sektora. Polityka przestrzenna w tych obszarach powinna dążyć, w miarę możliwości,
do wspólnego wykorzystania infrastruktury zarówno dla celów obronności i bezpieczeństwa
państwa, jak również dla rozwoju regionu (współużytkowanie lotnisk wojskowych, obiektów
sportowych i rekreacyjnych, wspólne inwestycje środowiskowe, np. oczyszczalnie ścieków).
Lotnictwo wojskowe w miarę potrzeb wykorzystuje istniejące lotniska cywilne użytku
publicznego oraz oddaje do współużytkowania wybrane lotniska własne. Także obiekty
sportowe i rekreacyjne sektora obronnego udostępniane są zainteresowanym z
uwzględnieniem bieżących potrzeb aktualnego użytkownika na podstawie ogólnie
obowiązujących przepisów.
.go
Ochrona środowiska
Podmioty odpowiedzialne za zapewnienie bezpieczeństwa zewnętrznego państwa
zobowiązane są do przestrzegania i realizacji zadań oraz obowiązków wynikających
z ogólnokrajowych regulacji prawnych związanych z ochroną środowiska przyrodniczego.
Jako struktury realizujące zadania na obszarze całego kraju odgrywają w tym zakresie
istotną funkcję, zarówno jako bezpośredni użytkownicy środowiska, jak również jako realna
siła mogąca aktywnie kreować działania proekologiczne na szczeblu lokalnym. Następuje to
również poprzez podnoszenie świadomości z zakresu ochrony środowiska kadry zawodowej.
w.
rcl
Na stan środowiska na terenach zarządzanych przez siły zbrojne największy wpływ mają
instalacje i urządzenia infrastruktury technicznej, w tym wyeksploatowane kotłownie na
paliwa stałe, oczyszczalnie ścieków w złym stanie technicznym, przestarzałe magazyny
i stacje paliw;
odpady, w tym niewłaściwa gospodarka odpadami niebezpiecznymi;
źródła promieniowania elektromagnetycznego i hałasu;
zanieczyszczenia środowiska wynikające z charakteru i przeznaczenia sił zbrojnych.
Od kilku lat stan środowiska na terenach użytkowanych przez resort obrony narodowej ulega
systematycznej poprawie. Wiele obszarów wojskowych posiada wysokie walory
przyrodnicze, a ustalony sposób użytkowania przestrzeni sprawił, że wykształciły się na
poligonach specyficzne siedliska, w tym również rzadkie i zagrożone. Poligony wojskowe
niejednokrotnie cechują się niewielkim nasileniem działalności gospodarczej, wysokim
stopniem zachowania wartości przyrodniczych, utrudnionym dostępem ludności cywilnej. W
efekcie Siły Zbrojne RP są jednym z użytkowników zajmujących największy procent
powierzchni gruntów w granicach Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 200055. W wielu
przypadkach to dzięki obecności wojska na terenach o cennych wartościach przyrodniczych
zostały one nie tylko zachowane, ale znalazły również dobre warunki do rozwoju.
ww
Przeciwdziałanie bezrobociu
W celu zwiększenia atrakcyjności służby wojskowej oraz zapewnienia odpowiedniego
wsparcia dla żołnierzy zawodowych w procesie powrotu na cywilny rynek pracy po
zakończeniu służby w resorcie obrony narodowej funkcjonuje system rekonwersji kadr.
Uprawnionymi do pomocy rekonwersyjnej są wszyscy żołnierze zawodowi (z nielicznymi
wyjątkami), a także w szczególnych przypadkach członkowie ich rodzin. W systemie
zastosowano gradację środków finansowych przeznaczanych na podwyższanie lub zmianę
kwalifikacji zawodowych, mającą na celu zachęcanie do pozostawania w służbie wojskowej
oraz umożliwiającą optymalne przygotowanie do podjęcia zatrudnienia po zwolnieniu z sił
zbrojnych. Dzięki temu uzyskano możliwość skutecznego niwelowania ryzyka bierności
zawodowej kadry oraz przeciwdziałania negatywnym skutkom płynącym z bezrobocia.
Szacuje się, że 50% powierzchni poligonów wojskowych zostało włączone do sieci Natura 2000.
v.p
l
System pomocy rekonwersyjnej obejmuje m.in. działania z zakresu doradztwa zawodowego i
pośrednictwa pracy, przekwalifikowania zawodowego i praktyk zawodowych, a także szkoleń
informacyjno-doradczych prowadzonych w trybie indywidualnym i grupowym. Dodatkowo
struktury rekonwersji kadr we współpracy z innymi podmiotami rynku pracy podejmują
działania w zakresie włączenia żołnierzy, członków ich rodzin, a także pracowników wojska
do programów szkoleniowych finansowanych ze środków Unii Europejskiej, mających na
celu podwyższanie kwalifikacji zawodowych.
Edukacja i szkolnictwo wyższe
Uczelnie wojskowe stanowią zaplecze dydaktyczne i naukowo-badawcze dla obszaru
bezpieczeństwa i obronności państwa. Kształcą one i szkolą kadry czynne zawodowo
w wojsku, przemyśle obronnym i sektorze administracji publicznej – rządowej i
samorządowej. W systemie szkolnictwa wojskowego funkcjonuje pięć uczelni wojskowych,
to jest uczelni publicznych nadzorowanych przez Ministra Obrony Narodowej56.
w.
rcl
.go
Od 2005 roku uczelnie wojskowe są pełnoprawnymi uczestnikami powszechnego systemu
szkolnictwa wyższego w Polsce, a ich działalność jest podporządkowana regułom
prowadzenia kształcenia, doskonalenia zawodowego oraz badań naukowych obowiązującym
pozostałe uczelnie, zgodnym z założeniami Procesu Bolońskiego57. Działalność ta jest
jednak w pierwszej kolejności podporządkowana i dostosowywana do potrzeb Sił Zbrojnych
RP, modyfikowanych w miarę realizacji procesu ich transformacji. Prowadzona w ostatnich
latach transformacja uczelni wojskowych wykazała, iż niemożliwe jest oparcie naboru kadr
oficerskich wyłącznie na absolwentach uczelni cywilnych i potwierdziła, że studia
w uczelniach wojskowych są niezastąpionym źródłem kadr na pierwsze stanowiska
służbowe w korpusie oficerskim58. Uczelnie wojskowe w ostatnich latach zrobiły znaczący
postęp, włączając się w narodowy system edukacji. Poprawiły podstawowe wskaźniki
zatrudnienia, które przy uwzględnieniu specyfiki działalności uczelni wojskowych nie
odbiegają od średniej krajowej. Obecność studentów cywilnych w uczelniach wojskowych
(stanowią oni prawie 90% wszystkich studentów) czyni uczelnie wojskowe efektywnymi,
pozwala na utrzymanie ich potencjału i budowę zaplecza kadrowego, m.in. dla Narodowych
Sił Rezerwowych.
W trakcie reorganizacji szkolnictwa wojskowego zostały także określone nowe zadania dla
zintegrowanych szkół podoficerskich oraz zasady naboru kandydatów na podoficerów.
Przygotowanie kadr podoficerskich na potrzeby Sił Zbrojnych RP realizowane jest
w oparciu o wspomniane szkoły oraz specjalistyczne centra i ośrodki w rodzajach sił
zbrojnych i komponentach.
ww
Ochrona dziedzictwa narodowego i rozbudowa infrastruktury kultury
Istotnym elementem kształtowania tożsamości narodowej jest upowszechnianie tradycji
i historii oręża polskiego. Potrzeba popularyzacji idei obronności w kontekście
profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP oraz wzmożone zainteresowanie historią oręża polskiego
i współczesnymi siłami zbrojnymi, uzasadniają konieczność wdrażania systemowych
rozwiązań dotyczących funkcjonowania muzealnictwa wojskowego. Obejmuje ono muzea o
statusie państwowych instytucji kultury59 oraz liczne sale tradycji znajdujące się przy
56
Akademia Obrony Narodowej, Wojskowa Akademia Techniczna, Akademia Marynarki Wojennej, Wyższa
Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych, Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych. System kształcenia żołnierzy
wspierany jest też przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi.
57
Uczelnie działały w odrębnym od cywilnego systemie wyższego szkolnictwa wojskowego ustanowionym
w drodze ustawy z dnia 31 marca 1965 r. o wyższym szkolnictwie wojskowym (Dz. U. z 1992 r. Nr 10, poz. 40,
z późn. zm.), uchylonej w 2005 r.
58
Całkowite zaprzestanie kształcenia kandydatów na oficerów na studiach w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi
przyniosło poważne braki personelu w wojskowej służbie zdrowia, liczone w setkach wakatów. Podobna
sytuacja miała miejsce w obszarze służb logistycznych.
59
Do muzeów wojskowych posiadających status państwowych instytucji kultury zalicza się Muzeum Wojska
Polskiego, Muzeum Marynarki Wojennej, Muzeum Wojsk Lądowych (powołane w miejsce funkcjonującego do
tej pory Pomorskiego Muzeum Wojskowego i Muzeum Sił Powietrznych).
v.p
l
jednostkach wojskowych. Istotną przeszkodą w wypełnianiu powierzonej im funkcji jest brak
odpowiedniej infrastruktury oraz konsolidacji tych jednostek w ramach jednego spójnego
programu pozyskiwania, utrzymania i udostępniania zabytków kultury narodowej związanych
z dziejami oręża polskiego. Poprawę tego stanu osiągnie się poprzez inwentaryzację
rozproszonych zbiorów i przekazanie najcenniejszych muzealiów na ewidencję muzeów
wojskowych – państwowych instytucji kultury. Zapewni im to ochronę prawną oraz środki
finansowe na konserwacje i utrzymanie.
B. Baza społeczna dla bezpieczeństwa narodowego
.go
Społeczna percepcja bezpieczeństwa narodowego
Postępująca otwartość polskiego społeczeństwa oraz rosnący wpływ opinii publicznej na
decyzje polityczne wymaga coraz lepszej komunikacji społecznej, skutecznie przekazującej
cele polskiej polityki bezpieczeństwa. Niezbędne jest uzyskanie społecznego zrozumienia
tych celów oraz względnie wysokiego poziomu akceptacji dla nich. Ważnym zadaniem jest
też budowa kapitału społecznego opartego o wysoki poziom aktywności obywatelskiej
i zaufania społecznego oraz wspólną tożsamość narodową.
Bezpieczeństwo. Większość Polaków uważa Polskę za kraj bezpieczny, zarówno
w wymiarze międzynarodowym, jak i wewnętrznym. Ponad połowa pozytywnie ocenia
sytuację Polski na arenie międzynarodowej (57%), a zdecydowana większość jest zdania, że
niepodległość naszego kraju nie jest zagrożona (73%)60. W dużym stopniu oceny te
uzależnione są od opinii o stosunkach Polski z jej największymi sąsiadami – Rosją,
Niemcami i Ukrainą. Większość Polaków jest zadnia, że przyjazne i partnerskie stosunki
z tymi krajami są możliwe61.
w.
rcl
Polityka bezpieczeństwa. Mimo wysokiego poczucia bezpieczeństwa i pozytywnej oceny
sytuacji Polski w świecie, Polacy uważają, że nasz kraj niewystarczająco dba o swoje
interesy w stosunkach z innymi państwami62. Zwiększyły się obawy przed mocarstwową
polityką Rosji, a większa grupa Polaków bardziej ceni sobie utrzymanie dobrych relacji
z Rosją niż bliską współpracę z krajami dawnego ZSRR63. Wbrew popularnej opinii o proamerykańskich postawach Polaków, polskie poparcie dla USA i polityki obecnej administracji
wobec Polski jest znacznie poniżej średniej krajów europejskich NATO64. Organizacją
międzynarodową o najwyższym poziomie zaufania wśród Polaków jest Unia Europejska65 –
86% Polaków zalicza się do zwolenników integracji europejskiej, a 65% uważa, że przyniesie
ona Polsce więcej korzyści niż strat66. Mimo niewielkiej wiedzy o instytucjach unijnych, ich
wizerunek w Polsce jest pozytywny, a rozpoznawalność dość powszechna67. Dużą aprobatę
dla członkostwa Polski w NATO (80%) można zderzyć ze sceptyczną oceną przydatności
Sojuszu – tylko 51% Polaków uważa, że NATO jest nadal potrzebne, co stanowi jeden z
najniższych poziomów poparcia spośród wszystkich państw członkowskich Sojuszu68.
Jeszcze bardziej negatywne stanowisko Polacy prezentują wobec prowadzonej przez NATO
operacji wojskowej w Afganistanie – aż 79% sprzeciwia się udziałowi polskich żołnierzy w tej
operacji69. Przypadek misji afgańskiej nie jest odosobniony – większość polskiego
społeczeństwa jest generalnie przeciwna militarnemu zaangażowaniu Polski w
60
ww
CBOS, Komunikat z badań – Bezpieczeństwo Polski na arenie międzynarodowej, Warszawa, lipiec 2009.
CBOS, Komunikat z badań – Ocena stosunków Polski z Rosją, Ukrainą i Niemcami , Warszawa, lipiec 2009.
62
CBOS, Komunikat z badań – Bezpieczeństwo Polski na arenie międzynarodowej, Warszawa, lipiec 2009.
63
Co nie przeszkadza Polakom zdecydowanie popierać idei Partnerstwa Wschodniego (77%). CBOS, Komunikat
z badań – Ocena stosunków Polski z Rosją, Ukrainą i Niemcami , Warszawa, lipiec 2009.
64
Badanie Transatlantic Trends. Key Findings 2010, str. 27–28.
65
Stale rosnące zaufanie do UE w 2009 r. wyniosło 74% – w porównaniu zaufanie do NATO wyraża 65%
ankietowanych, a do ONZ – 62%. CBOS, Komunikat z badań – Postrzeganie instytucji unijnych, Warszawa,
kwiecień 2009.
66
CBOS, Komunikat z badań – Sześć lat obecności Polski w Unii Europejskiej, Warszawa, kwiecień 2010.
67
Ibidem.
68
Jedynie w Turcji jest niższy poziom – Badanie Transatlantic Trends. Key Findings 2011, str. 23.
69
CBOS, Komunikat z badań – Udział Polski w operacji NATO w Afganistanie i jego konsekwencje, Warszawa,
listopad 2010.
v.p
l
międzynarodowe wojskowe misje i ocenia je jako zbyt duże w stosunku do potencjału
gospodarczego i możliwości finansowych naszego kraju70.
Siły Zbrojne RP. Wojsko Polskie jest niezmiennie od lat jedną z czołowych instytucji zaufania
publicznego. Zdecydowana większość Polaków ufa wojsku i pozytywnie ocenia jego
działalność (70%) – wojsko zbiera lepsze opinie niż inne niepolityczne instytucje publiczne.71
Jednocześnie zaledwie jedna trzecia Polaków (30%) jest zainteresowana sytuacją polskiej
armii. Polacy postrzegają też wojsko jako instytucję niedoinwestowaną, zwłaszcza jeśli
chodzi o sprzęt i wyposażenie techniczne (76%) i są zdania, że rząd nie powinien szukać
oszczędności w sferze obronności.
w.
rcl
.go
Rola organizacji pozarządowych w zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego
Organizacje pozarządowe, w tym społeczne organizacje ratownicze72, są bardzo ważnym
podmiotem współczesnego systemu bezpieczeństwa narodowego, a ściślej –
bezpieczeństwa powszechnego. Z jednej strony funkcjonują one w strukturach państwa jako
niezależne od niego, autonomiczne jednostki prawne, z drugiej – państwo powierza im do
wykonania ściśle określone zadania, które bez ich pomocy nie mogłyby być skutecznie
wykonywane. W niektórych dziedzinach życia społecznego organizacje pozarządowe pełnią
rolę pierwszoplanową, przejmując od władz publicznych spoczywający na nich obowiązek
zapewnienia obywatelom bezpieczeństwa. Ratownicy społeczni są wyszkoleni
i przygotowani do udzielania szybkiej i fachowej pomocy, szczególnie w niesprzyjających
warunkach, tam gdzie służby ustawowo powołane do jej niesienia, nie są w stanie tak
efektywnie zareagować. Specyficzne usytuowanie organizacji społecznych w polskim
porządku prawnym zapewnia im możliwość zarobkowania i pozyskiwania środków
finansowych na działalność bieżącą. Państwo, doceniając znaczenie organizacji dla
sprawnego funkcjonowania ratownictwa ochotniczego, zleca poszczególnym organizacjom
wykonywanie konkretnych zadań, asygnując na ten cel środki pochodzące z budżetu
państwa. Dodatkowo, społeczne organizacje ratownicze z racji swojego potencjału sił i
środków, stopnia wyszkolenia ratowników, dysponowania profesjonalnym sprzętem
ratowniczym, są uwzględniane w wojewódzkich planach zarządzania kryzysowego jako
niezbędne ogniwa wspomagające działania innych służb.
ww
Także wzmacnianie zdolności państwa do obrony wymaga bliskiej współpracy z
organizacjami pozarządowych i innymi partnerami społecznymi. Powinna ona służyć
aktywizacji społeczeństwa w dziedzinie obronności oraz budowie społecznego zaplecza dla
Sił Zbrojnych RP. Współpraca z organizacjami pozarządowymi prowadzącymi działalność na
rzecz obronności ma dobre oprzyrządowanie prawno-organizacyjne. Pozytywnym
zjawiskiem obserwowanym w ostatnich latach jest rosnące zaangażowanie i wzrost
aktywności organizacji pozarządowych w sferze obronności i działalności sił zbrojnych.
Widoczny jest także rozwój współpracy organizacji pozarządowych z poszczególnymi
jednostkami wojskowymi. Konieczne jest większe rozpoznanie przez siły zbrojne potencjału
tych organizacji oraz traktowanie ich jako partnerów w wykonywaniu wspólnych zadań
obronnych. Inną barierą mającą wpływ na rozwój zdolności do obrony państwa jest skromne
zaplecze analityczne dla obronności, co skutkuje niewielkim przepływem wiedzy do sfery
obronnej. Przyczyną tego stanu jest mała liczba ośrodków eksperckich zajmujących się
problematyką obronną oraz postrzeganie tematyki obronnej jako hermetycznej.
70
CBOS, Komunikat z badań – Polacy o siłach zbrojnych, Warszawa, październik 2009, str. 6.
CBOS, Komunikat z badań – Oceny instytucji publicznych, Warszawa, wrzesień 2010.
72
Wśród nich najważniejsze to: Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (GOPR), Tatrzańskie Ochotnicze
Pogotowie Ratunkowe (TOPR), Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (WOPR), Mazurskie Wodne
Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (MWOPR), Mazurska Służba Ratownicza (MSR), Ochotnicza Straż
Pożarna (OSP).
Tabela 4. Analiza SWOT systemu bezpieczeństwa narodowego
Słabe strony
v.p
l
Mocne strony
– niewystarczająca ilość systemowych rozwiązań
integrujących bezpieczeństwo narodowe;
– funkcjonowanie systemu bezpieczeństwa narodowego w
oparciu o rozproszone prawodawstwo;
– niewystarczające nasycenie nowoczesnym UiSW Sił
Zbrojnych RP;
– niepełna interoperacyjność i kompatybilność Sił Zbrojnych
RP z wojskami sojuszniczymi;
– brak sformalizowania procesu planowania, przygotowania i
udziału resortów innych niż obrony narodowej w
operacjach reagowania kryzysowego poza granicami
kraju;
– niewystarczające rozwiązania prawne i organizacyjne
związane z obroną cywilną;
– ograniczone wykorzystanie możliwości stwarzanych przez
europejską bazę technologii obronnych oraz wieloletnie
programy obronne EDA w celu modernizacji Sił Zbrojnych
RP;
– brak doświadczenia administracji publicznej i operatorów
infrastruktury krytycznej w budowie systemu jej ochrony.
Szanse
Zagrożenia
.go
– aktywne uczestnictwo Polski w systemach bezpieczeństwa
zbiorowego i regionalnego, a w szczególności członkostwo
Polski w NATO i UE;
– zwiększanie skuteczności realizacji polskich priorytetów w
NATO i UE;
– konsekwentna budowa profesjonalnych sił zbrojnych, w tym
stworzenie Narodowych Sił Rezerwowych;
– dobrze wykształcona i wyszkolona kadra sił zbrojnych,
zdobywająca doświadczenie podczas operacji poza granicami
kraju i służbie w międzynarodowych strukturach wojskowych;
– determinacja w unowocześnianiu sił zbrojnych oraz wdrażanie
systemu pozyskiwania, eksploatacji i wycofywania uzbrojenia i
sprzętu wojskowego (UiSW);
– wysoki poziom aprobaty społecznej i duży prestiż służby
wojskowej;
– powszechny, sprawnie działający system planowania działań
operacyjnych, umożliwiający funkcjonowanie organów
administracji publicznej i przedsiębiorców w warunkach
zagrożenia bezpieczeństwa państwa i w czasie wojny;
– wzrost zainteresowania i aktywności instytucji pozarządowych
w sferze bezpieczeństwa i obronności;
– zwiększona świadomość rzeczywistego znaczenia
infrastruktury krytycznej i jej ochrony dla bezpieczeństwa
państwa i jego obywateli;
– racjonalny system rezerw strategicznych.
– utrzymujące się w środowisku bezpieczeństwa
międzynarodowego niepewności, wyzwania i zagrożenia;
– potencjalne pozbawienie stabilności długoletniego
finansowania programu rozwoju i modernizacji technicznej
Sił Zbrojnych RP;
– malejąca akceptacja społeczna dla udziału Sił Zbrojnych
RP w operacjach wojskowych poza granicami kraju;
– bariery technologiczne i ekonomiczne ograniczające
efektywne włączenie się krajowego przemysłowego
potencjału obronnego do współpracy europejskiej i w
ramach NATO;
– efekty działania systemu ochrony infrastruktury krytycznej
widoczne dopiero w długim okresie czasu.
ww
w.
rcl
– potwierdzenie w nowej Koncepcji Strategicznej NATO
priorytetu kolektywnej obrony i utrzymanie planów
ewentualnościowych, w tym dla Polski;
– wzrastająca obecność sojuszniczej infrastruktury obronnej na
terytorium RP;
– rozwój Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony UE oraz
perspektywa dodatkowych gwarancji bezpieczeństwa RP;
– pogłębianie współpracy z najważniejszymi partnerami Polski w
sferze bezpieczeństwa i obronności oraz budowa
dobrosąsiedzkich relacji z państwami sąsiadującymi;
– zwiększanie skuteczności prawa międzynarodowego i
instytucji międzynarodowych oraz sprawne wykorzystywanie
instrumentów w zakresie nieproliferacji BMR i środków jej
przenoszenia, kontroli zbrojeń i rozbrojenia, środków budowy
zaufania i bezpieczeństwa;
– wspólne zaangażowanie i aktywny, oparty na partnerskich
warunkach udział administracji publicznej oraz prywatnych i
państwowych operatorów infrastruktury krytycznej w tworzenie
systemu ochrony IK;
– rosnąca świadomość potrzeby integracji rozwoju społecznogospodarczego i bezpieczeństwa narodowego oraz
wzmacniania społecznego wymiaru bezpieczeństwa;
– tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego sytemu
bezpieczeństwa narodowego, w tym tworzenie i aktualizacja
aktów prawnych, usprawniających organizację i
funkcjonowanie systemu bezpieczeństwa narodowego;
– regularne monitorowanie i ocena rozwoju systemu
bezpieczeństwa narodowego, między innymi poprzez
cykliczne strategiczne przeglądy bezpieczeństwa i obronności.
Źródło: opracowanie własne MON.
v.p
l
II. Wyzwania, trendy rozwojowe i wizja rozwoju systemu
bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej
.go
W drugiej dekadzie XXI wieku bezpieczeństwo narodowe będzie kształtowane dynamicznym
procesem identyfikacji zagrożeń, podejmowania wyzwań, definiowania celów i sposobów ich
realizacji. Nowa jakość bezpieczeństwa przejawiać się będzie w takich cechach, jak
informacyjność (powszechność informacji wpływa na nastroje i wywołuje presję opinii
publicznej na określone działania), asymetryczność (w doborze sił i środków), usieciowienie
(sieć instytucji międzynarodowych i narodowych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo),
zintegrowanie (postępująca integracja wysiłków cywilno-wojskowych). Kompleksowość oraz
wieloaspektowość bezpieczeństwa Polski – państwa jako instytucji oraz jego obywateli –
wymagać będzie ścisłej integracji jego podstawowych dziedzin (bezpieczeństwo
zewnętrzne/polityczne, militarne, ekonomiczne, społeczne, ekologiczne itd.), a także
rosnącego powiązania go z rozwojem gospodarczo-społecznym kraju. Podejście to wpisuje
się w filozofię dokumentów opracowywanych w ramach zintegrowanych strategii rozwoju.
Zasadniczymi czynnikami kształtującymi bezpieczeństwo narodowe Polski będą: polityka
bezpieczeństwa, uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, współczesne wyzwania i
zagrożenia oraz rozwój zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego.
Wyzwania i trendy rozwojowe
Polska polityka bezpieczeństwa w ostatniej dekadzie ewoluowała, systematycznie
poszerzając pojęcie bezpieczeństwa (zarówno pod względem podmiotowym, jak
i przedmiotowym) i stopniowo przechodząc do koncepcji zintegrowanego bezpieczeństwa
narodowego. Tak rozumiane bezpieczeństwo narodowe jest warunkiem rozwoju kraju
i równocześnie jego wyjściowym elementem. W mniejszym stopniu ewolucji uległy cele
polityki bezpieczeństwa ukierunkowane na realizację interesów narodowych.
w.
rcl
Głównymi korzystnymi uwarunkowaniami międzynarodowymi sprzyjającymi bezpieczeństwu
Polski pozostanie członkostwo w Sojuszu Północnoatlantyckim i Unii Europejskiej.
Członkostwo w NATO dalej tworzyć będzie gwarancje sojusznicze dla obrony terytorialnej
kraju, wzmacniając tym samym nasze bezpieczeństwo zewnętrzne środkami politycznowojskowymi, a członkostwo w UE stwarzać będzie szanse trwałego, wszechstronnego
i zrównoważonego rozwoju oraz dawać możliwość wzmocnienia pozycji międzynarodowej
Polski i zwiększenia jej oddziaływania na środowisko międzynarodowe.
W horyzoncie obowiązywania strategii prawdopodobieństwo konwencjonalnej agresji
zbrojnej na Polskę jest niewielkie. Nie można jednak całkowicie wykluczyć pojawienia się u
naszych granic sytuacji użycia siły bądź groźby jej użycia. Ponadto, zważywszy na
występowanie w sąsiedztwie Polski znaczących potencjałów militarnych, w tym
niekonwencjonalnych, nasz kraj utrzymywać będzie musiał zdolności pozwalające na
skuteczną reakcję na tego rodzaju zagrożenia. Za przyjęciem takiego podejścia przemawia
także wskazana w długookresowej strategii rozwoju kraju ograniczona przewidywalność
rozwoju środowiska bezpieczeństwa w dalszej perspektywie czasowej.
ww
Do istotnych czynników wzmagających ryzyko wystąpienia konfliktów wpływających na
bezpieczeństwo Polski i wskazanych w DSRK należą liczne ogniska zapalne w świecie i
„zamrożone” konflikty. Potencjalnym źródłem zagrożeń, także o charakterze militarnym,
pozostaną rejony obniżonej stabilności w obszarze euroatlantyckim lub jego sąsiedztwie,
zwłaszcza na Bliskim Wschodzie, Kaukazie i w Azji Środkowej oraz w basenie Morza
Śródziemnego. Choć towarzyszące ich występowaniu ryzyko wybuchu konfliktów zbrojnych
pozostaje niewielkie i nie powinno wywołać bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa
Polski, to jednak może powodować zagrożenie dla naszych sojuszników wymagające jego
neutralizacji z udziałem naszych sił zbrojnych.
W przyszłości, podobnie jak obecnie, szczególnie istotnym zagrożeniem bezpieczeństwa
Polski, jej sojuszników oraz stabilności międzynarodowej ujmowanej całościowo, będzie
proliferacja broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia. Choć w najbliższym czasie
v.p
l
nie powinno to spowodować bezpośredniego zagrożenia terytorium i ludności Polski, to
w perspektywie obowiązywania strategii może istotnie osłabić międzynarodowe reżimy
nieproliferacyjne i kontroli zbrojeń oraz zdestabilizować sytuację międzynarodową
w niektórych regionach.
Zagrożeniem dla bezpieczeństwa Polski pozostanie międzynarodowy terroryzm. Groźba
zamachów terrorystycznych skierowanych bezpośrednio przeciw polskiemu terytorium może
wzrosnąć w przyszłości, w związku z aktywnością międzynarodową naszego kraju,
zwłaszcza wynikającą ze zobowiązań sojuszniczych. Oznacza to konieczność adekwatnego
do polskich potrzeb i możliwości udziału naszego kraju w międzynarodowej walce z tym
zjawiskiem.
.go
Istotnym wyzwaniem dla bezpieczeństwa Polski będzie również działalność
zorganizowanych grup przestępczych, zwłaszcza transnarodowych. Zjawisko to będzie się
nasilać wraz z rosnącą atrakcyjnością Polski dla grup przestępczych w związku z jej
tranzytowym położeniem, postępami integracji europejskiej, otwartością granic oraz
wzrostem zamożności obywateli.
Wyzwaniem dla polskiej polityki bezpieczeństwa w najbliższym czasie pozostanie
dywersyfikacja źródeł energii, jej dostawców oraz kanałów przesyłowych, a także
zwiększenie w tym wymiarze odporności kraju na sytuacje kryzysowe.
w.
rcl
Wyzwaniem dla bezpieczeństwa państwa pozostanie możliwość wystąpienia sytuacji
kryzysowych w następstwie katastrof naturalnych lub wywołanych działalnością człowieka
lub też będących konsekwencją rozmaitych procesów i zjawisk globalnych. Dlatego też
konieczne jest utrzymanie jak najwyższego poziomu zdolności do reakcji na tego typu
wydarzenia, szybkiej minimalizacji ich skutków, a także zapobiegania im, gdy okaże się to
możliwe. Szczególne znaczenie ma w tym względzie zapewnienie należytej odporności na
sytuacje kryzysowe infrastruktury krytycznej.
Szczególnym wyzwaniem dla bezpieczeństwa Polski, podobnie jak pozostałych państw
wysokorozwiniętych, w tym naszych bliskich sojuszników i partnerów, będą negatywne
oddziaływania w cyberprzestrzeni, wynikające z celowego lub nieumyślnego działania
człowieka bądź wywołanych awarią albo nieszczęśliwym wypadkiem zakłóceń
funkcjonowania infrastruktury teleinformatycznej.
Wizja rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego
Zdolność państwa do podejmowania wyzwań i przeciwdziałania zagrożeniom, zarówno
o charakterze polityczno-militarnym, jak i ekonomiczno-społecznym będzie coraz ściślej
związana z rozwojem społeczno-gospodarczym kraju. Rozwój ten warunkować będzie
doskonalenie sprawności organizacyjnej państwa oraz dostarczanie zasobów i instrumentów
do eliminowania powstających zagrożeń.
ww
Współczesne wyzwania i zagrożenia obligują do podjęcia długofalowych działań doraźnych
i zapobiegawczych w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego. Konieczne jest stworzenie
właściwych instytucjonalnych mechanizmów działania, które będą sprawnie funkcjonować
w razie wystąpienia bezpośredniego zagrożenia, a także podjęcie działań, które będą
minimalizować prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zjawisk. Przeciwstawienie
się w sposób zintegrowany wszelkim zagrożeniom dla bezpieczeństwa państwa,
podejmowanie wyzwań i redukowanie ryzyka z wykorzystaniem wszystkich zasobów
państwa, jest zadaniem systemu bezpieczeństwa narodowego.
Prognozując rozwój systemu bezpieczeństwa narodowego w perspektywie średniookresowej
przyjąć należy, że będzie się on opierał na kompleksowym systemie zabezpieczeń
sojuszniczych i bilateralnych, synergicznie połączonym z rozbudowywanym własnym
potencjałem cywilno-militarnym. Wszystkie te rozwiązania powinny być powiązane
z rozwojem społeczno-gospodarczym i stanowić dzięki temu zintegrowany system
bezpieczeństwa narodowego. Będzie on nadal rozwijany w oparciu o jego dwa zasadnicze
elementy: system obronny państwa i system zarządzania kryzysowego.
.go
v.p
l
Wizja rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego zakłada, że będzie to system oparty na
zmodyfikowanym dotychczasowym modelu i składający się z wewnętrznie skoordynowanych
podsystemów kierowania i wykonawczych, powiązanych ze sobą ze względu na realizowaną
misję, jaką jest zapewnienie bezpieczeństwa narodowego. Struktura organizacyjna
podsystemu kierowania bezpieczeństwem narodowym, powstała w wyniku połączenia
ujęcia funkcjonalnego kierowania z rzeczywistą strukturą władzy wykonawczej, tworzyć
będzie model kierowania bezpieczeństwem. W modelu tym funkcję nadrzędnego,
politycznego organu decyzyjnego pełnić będzie jak dotychczas Prezydent RP i Rada
Ministrów, dla których forum uzgodnień politycznych będzie Rada Gabinetowa73. Funkcję
organu doradczego Prezydenta RP nadal wypełniać będzie Rada Bezpieczeństwa
Narodowego74, a sztabowego – Biuro Bezpieczeństwa Narodowego75. Kierowanie
bezpieczeństwem narodowym nadal realizowane będzie na wszystkich poziomach
administracji publicznej: centralnym, wojewódzkim, powiatowym, gminnym, z większym
naciskiem na spójność i efektywność działań. W skład podsystemu kierowania
bezpieczeństwem narodowym nadal wchodzić będą organy dowodzenia Sił Zbrojnych RP,
z Naczelnym Dowódcą Sił Zbrojnych w razie jego mianowania. Elementem kierowania
bezpieczeństwem narodowym jest i będzie zarządzanie kryzysowe, rozumiane jako
działalność organów administracji publicznej polegająca na zapobieganiu sytuacjom
kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych
działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków
oraz odtwarzania zasobów i infrastruktury krytycznej.
Podsystemy wykonawcze systemu bezpieczeństwa narodowego tworzyć będą głównie
wyspecjalizowane w dziedzinie bezpieczeństwa siły i środki państwa: dyplomacja, siły
zbrojne, służby specjalne oraz zasoby wsparcia bezpieczeństwa. Wśród nich wiodącą rolę w
realizacji celów strategii spełniać będzie dyplomacja i Siły Zbrojne RP.
w.
rcl
Przyjęcie do realizacji katalogu priorytetów polskiej polityki zagranicznej wprowadzi do
polskiej polityki zagranicznej myślenie strategiczne i operacyjne. W jej kształtowaniu
znaczący udział odgrywać będą ośrodki analityczne. Polska polityka zagraniczna
ukierunkowana będzie na różne wymiary współpracy regionalnej i globalnej. Rzeczpospolita
Polska będzie krajem, który silnie oddziałuje na tworzenie nowych rozwiązań i realizację
polityki wschodniej Unii Europejskiej i Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Celem polityki będzie
aktywne wspieranie państw przechodzących proces transformacji ustrojowej oraz inicjowanie
nowych form współpracy76.
ww
W perspektywie długookresowej Polska będzie posiadać sprawne, mobilne
i interoperacyjne Siły Zbrojne RP, które w sposób systemowy i proaktywny
(wyprzedzający) będą dostosowywały zdolności operacyjne do zmian zachodzących w
otoczeniu. Odbywać się to będzie przez poszukiwanie i wprowadzanie innowacyjnych zmian
oraz wykorzystanie nabytej wiedzy i doświadczeń77. Priorytetem transformacji Sił Zbrojnych
RP w horyzoncie strategii będzie podniesienie poziomu ich zdolności operacyjnych oraz
utrzymanie sił przygotowanych do reagowania na obecne oraz nowe i nieprzewidywalne
zagrożenia. Istotnym elementem przygotowania Sił Zbrojnych RP do przeciwdziałania
współczesnym zagrożeniom będzie podniesienie poziomu wyszkolenia wojskowego i
ogólnego żołnierzy. Do roku 2022 dokona się konsolidacja organizacyjna wyższego
szkolnictwa wojskowego oraz poprawa jakości procesu dydaktycznego i naukowo73
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 141 ust. 1. „W sprawach szczególnej wagi Prezydent
Rzeczypospolitej może zwołać Radę Gabinetową. Radę Gabinetową tworzy Rada Ministrów obradująca pod
przewodnictwem Prezydenta Rzeczypospolitej”.
74
Ibidem, art. 135. „Organem doradczym Prezydenta Rzeczypospolitej w zakresie wewnętrznego i zewnętrznego
bezpieczeństwa państwa jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego”.
75
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej art. 11 ust. 1., „Prezydent
Rzeczypospolitej Polskiej wykonuje zadania w zakresie bezpieczeństwa i obronności przy pomocy Biura
Bezpieczeństwa Narodowego”.
76
Priorytety polskiej polityki zagranicznej 2012–2016.
Materiały Strategicznego Przeglądu Obronnego, MON, kwiecień 2011 r.
v.p
l
badawczego realizowanego w uczelniach wojskowych, przy uwzględnieniu efektywności
wydatkowania środków publicznych. Podniesieniu zdolności operacyjnych służyć będzie
również zorganizowanie komponentów taktycznych szybko osiągających gotowość do
rozwinięcia i działań w zmieniającym się środowisku walki. W tej sytuacji istotne będzie
zapewnienie bezpieczeństwa żołnierzy w polskich kontyngentach wojskowych.
Aby sprostać powyższym wyzwaniom siły zbrojne powinny posiadać zdolności operacyjne do
działania autonomicznego w każdym środowisku walki. Głównym determinantem potrzeb
operacyjnych jest posiadanie uzbrojenia i sprzętu wojskowego zdolnego do wykrycia,
rozpoznania, śledzenia i niszczenia środków przeciwnika. Osiągnięcie zakładanych
zdolności operacyjnych przy zapewnieniu niezbędnych (optymalnych) warunków do
przetrwania na polu walki wymaga podejścia systemowego, odzwierciedlonego w pięciu
zasadniczych systemach: dowodzenia, rozpoznania, rażenia, przetrwania i ochrony wojsk
oraz zabezpieczenia logistycznego działań.
.go
Modernizacja techniczna polskiej armii będzie oparta o rozbudowaną współpracę z
krajowym przemysłem obronnym i związanym z nim potencjałem badawczonaukowym. Intensyfikacja inwestycji w ten sektor oraz zwiększenie jego udziału w
międzynarodowych programach i inicjatywach przełoży się na wzrost konkurencyjności i
innowacyjności polskiego przemysłu obronnego i znaczącą poprawę jego możliwości
eksportowych. W konsekwencji zwiększy to poziom nowoczesności gospodarki oraz stworzy
nowe miejsca pracy w kraju.
w.
rcl
Opisany powyżej system bezpieczeństwa narodowego – systematycznie rozwijany
i doskonalony – powinien zapewnić: sprawne funkcjonowanie organów władzy i administracji
w czasie pokoju, kryzysu i wojny; monitoring i wczesne ostrzeganie o zagrożeniach;
przeciwdziałanie wszystkim zewnętrznym i wewnętrznym wyzwaniom i zagrożeniom
bezpieczeństwa narodowego; umożliwienie zastosowania narzędzi polityki bezpieczeństwa
(sił i środków); koordynację działań państwa (głównie dyplomatycznych, ekonomicznych,
militarnych i specjalnych) w wymiarze narodowym i sojuszniczym (NATO, UE); przepływ
i dystrybucję informacji; analizę i syntetyczną ocenę stanu bezpieczeństwa narodowego we
wszystkich jego aspektach78.
ww
Budowa nowoczesnego, zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego
Rzeczypospolitej Polskiej do roku 2022 wymagać również będzie podjęcia wysiłków na rzecz
rozwoju systemu ochrony infrastruktury krytycznej, systemu rezerw strategicznych, bazy
społeczno-kulturowej dla bezpieczeństwa, integracji bezpieczeństwa narodowego z
rozwojem społeczno-gospodarczym. Podejmowane działania ukierunkowane będą na
osiągnięcie efektywności i spójności funkcjonowania systemu bezpieczeństwa narodowego.
Synergiczne oddziaływanie tych czynników i konsekwentna realizacja wynikających z nich
zadań spowoduje, że Polska w roku 2022 stanie się państwem o wysokim poziomie
bezpieczeństwa, aktywnie kreującym wspólną unijną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa,
posiadającym nowoczesną obronę narodową z profesjonalnymi siłami zbrojnymi, strukturami
administracyjno-gospodarczymi zdolnymi do zarządzania kryzysowego i reagowania
obronnego oraz skutecznymi służbami specjalnymi.
78
W. Kitler, Model zarządzania bezpieczeństwem narodowym, Kierowanie Bezpieczeństwem Narodowym
(materiały konferencji naukowej pod red. B. Zdrodowski, B. Wiśniewski), Warszawa 2008.
v.p
l
Rysunek 2. Efekty realizacji SRSBN RP
o wysokim poziomie
bezpieczeństwa
posiadającym sprawne
struktury zarządzania
kryzysowego i
reagowania obronnego
POLSKA 2022
.go
dysponującym
nowoczesną obroną
narodową z
profesjonalnymi SZRP
aktywnie kreującym politykę
zagraniczną i bezpieczeństwa
będzie krajem
dysponującym wydajnym
i efektywnym system
wsparcia bezpieczeństwa
w.
rcl
posiadajacym skuteczne
służby specjalne
ww
Źródło: opracowanie własne MON.
III. Cele
Cele strategii
strategii i kierunki interwencji
III.
v.p
l
1. Układ
Układ celów
celów
1.
Biorąc pod
pod uwagę
uwagę uwarunkowania
uwarunkowania ii wyzwania
wyzwania przedstawione
przedstawione w
w rozdziale
rozdziale drugim
drugim ii trzecim
trzecim
Biorąc
przyjąć
należy,
że
głównym
celem
niniejszej
strategii
będzie
przyjąć należy, że głównym celem niniejszej strategii będzie
Wzmocnienie efektywności
efektywności ii spójności
spójności systemu
systemu bezpieczeństwa
bezpieczeństwa
Wzmocnienie
narodowego
narodowego
.go
System ten
ten –– oparty
oparty na
na synergii
synergii wysiłków
wysiłków poszczególnych
poszczególnych organów,
organów, instytucji
instytucji ii służb
służb
System
państwowych
odpowiedzialnych
za
bezpieczeństwo
państwa
–
zdolny
będzie
do
identyfikacji
państwowych odpowiedzialnych
państwa – zdolny będzie do identyfikacji
eliminacji źródeł,
źródeł, przejawów
przejawów oraz
oraz skutków
skutków zagrożeń
zagrożeń bezpieczeństwa
bezpieczeństwa narodowego.
narodowego.
ii eliminacji
Rozwijanie takiego
takiego systemu
systemu będzie
będzie wymagało
wymagało maksymalnego
maksymalnego ukierunkowania
ukierunkowania działań na
Rozwijanie
wzmocnienia jego
jego efektywności
efektywności ii spójności.
spójności. Efektywność
Efektywność będzie
będzie osiągana
osiągana poprzez
poprzez
wzmocnienia
podnoszenie sprawności
sprawności zasadniczych
zasadniczych elementów systemu
systemu bezpieczeństwa
bezpieczeństwa narodowego,
narodowego,
podnoszenie
spójność –– przez
przez zwiększanie
zwiększanie integracji
integracji między
między politykami
politykami publicznymi
publicznymi aa polityką
polityką
spójność
bezpieczeństwa
oraz
wzmacnianie
współpracy
i
koordynacji,
a
docelowo
osiągnięcie
bezpieczeństwa oraz wzmacnianie współpracy i koordynacji, a docelowo osiągnięcie
integracji wewnątrz
wewnątrz systemu
systemu bezpieczeństwa
bezpieczeństwa narodowego.
narodowego.
integracji
79
Osiągnięcie celu
celu głównego
głównego zagwarantuje
zagwarantuje lepszą
lepszą realizację
realizację interesów
interesów narodowych
narodowych79
Osiągnięcie
..
Przyczyni
się
także
do
osiągnięcia
odpowiedniego
pod
względem
ilościowym
i
jakościowym
Przyczyni się także do osiągnięcia odpowiedniego pod względem ilościowym i jakościowym
potencjału państwa,
państwa, który
który umożliwi
umożliwi zachowanie
zachowanie wpływu
wpływu na
na rzeczywistość
rzeczywistość międzynarodową
międzynarodową
potencjału
przebieg procesów
procesów wewnętrznych
wewnętrznych oraz
oraz stymulację
stymulację pozytywnych
pozytywnych tendencji
tendencji ewolucyjnych
ewolucyjnych
ii przebieg
w kraju
kraju ii poza
poza nim,
nim, zwłaszcza
zwłaszcza w
w wymiarze
wymiarze regionalnym.
regionalnym. Realizacja
Realizacja celu
celu głównego
głównego będzie
będzie
w
sumą realizacji
realizacji celów
celów operacyjnych.
operacyjnych.
sumą
w.
rcl
Realizacji celu
celu głównego
głównego będą
będą służyć
służyć cele
cele operacyjne.
operacyjne. Stanowią
Stanowią one
one rozwinięcie
rozwinięcie celu
celu
Realizacji
głównego w
w dziedzinach
dziedzinach posiadających
posiadających kluczowe
kluczowe znaczenie
znaczenie dla
dla bezpieczeństwa
bezpieczeństwa
głównego
narodowego ii są
są adresowane
adresowane do
do organów
organów administracji
administracji publicznej,
publicznej, przy
przy czym
czym podmiotem
podmiotem
narodowego
strategii
jest
całe
państwo,
w
tym
organy
administracji
publicznej
oraz
społeczeństwo
strategii jest całe państwo, w tym organy administracji publicznej oraz społeczeństwo
obywatelskie. Przyjmuje
Przyjmuje się
się następujące
następujące cele
cele operacyjne
operacyjne Strategii
Strategii rozwoju
rozwoju systemu
systemu
obywatelskie.
bezpieczeństwa
narodowego
RP
2022
bezpieczeństwa narodowego RP 2022
Cel 1.
1.
Cel
Kształtowanie
stabilnego
międzynarodowego
środowiska bezpieczeństwa
bezpieczeństwa
Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska
w wymiarze
wymiarze regionalnym
regionalnym ii globalnym
globalnym
w
Cel 2.
2.
Cel
Umocnienie
zdolności
państwa do
do obrony
obrony
Umocnienie zdolności państwa
ww
Cel 3.
3.
Cel
Rozwój
odporności
na
zagrożenia
bezpieczeństwa narodowego
narodowego
Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa
Cel 4.
4.
Cel
Zwiększenie integracji
integracji polityk
polityk publicznych
publicznych zz polityką
polityką bezpieczeństwa
bezpieczeństwa
Zwiększenie
Cel 5.
5.
Cel
Tworzenie
warunków
do rozwoju
rozwoju
Tworzenie warunków do
zintegrowanego
systemu
bezpieczeństwa
narodowego
zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego
79
79
Interesy narodowe
narodowe określa
określa Strategia
Strategia Bezpieczeństwa
Bezpieczeństwa Narodowego
Narodowego Rzeczypospolitej
Rzeczypospolitej Polskiej.
Polskiej.
Interesy
v.p
l
Cele operacyjne będą ukierunkowane na dwie naczelne zasady wskazane w celu głównym
efektywność i spójność. Efektywność będzie osiągana poprzez podnoszenie sprawności
zasadniczych elementów systemu bezpieczeństwa narodowego – służyć temu będzie
realizacja celu pierwszego Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska
bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym, celu drugiego Umocnienie zdolności
państwa do obrony oraz celu trzeciego Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa
narodowego. Dzięki realizacji celu czwartego Zwiększenie integracji polityk publicznych
z polityką bezpieczeństwa i piątego Tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego
systemu bezpieczeństwa zapewniona zostanie spójność systemu bezpieczeństwa
narodowego (na zewnątrz i do wewnątrz).
Rysunek 3. Układ celów w powiązaniu z osią logiczną strategii
.go
Cel 1
efektywność
Cel 2
Cel 3
Cel 4
spójność
w.
rcl
Cel 5
Źródło: opracowanie własne MON.
2. Cele operacyjne i realizujące je kierunki interwencji
Cel 1.
Cel 1. Kształtowanie stabilnego międzynarodowego
środowiska
Kształtowanie
stabilnego regionalnym
międzynarodowego
środowiska bezpieczeństwa
bezpieczeństwa
w wymiarze
i globalnym
w wymiarze regionalnym i globalnym
ww
Zgodnie z zawartą w diagnozie systemu bezpieczeństwa narodowego (rozdział I) analizą
uwarunkowań zewnętrznych, środowisko bezpieczeństwa staje się coraz bardziej
dynamiczne i złożone, a charakteryzuje je występowanie i wzajemne przenikanie się
zagrożeń militarnych i pozamilitarnych, często o charakterze asymetrycznym.
Funkcjonowanie państw w tak skomplikowanym i mało przewidywalnym otoczeniu motywuje
większość z nich do przyjęcia aktywnej postawy w kształtowaniu środowiska bezpieczeństwa
i pogłębiania współpracy z sojusznikami, partnerami, sąsiadami i innymi podmiotami
stosunków międzynarodowych. W grupie tych państw jest także Polska, której celem jest
zwiększanie efektywności działań własnych i wspólnych w ramach NATO, UE, innych
organizacji międzynarodowych oraz relacji wielo- i dwustronnych. Budowanie silnej pozycji
międzynarodowej Polski i współtworzenie stabilnego środowiska bezpieczeństwa wymaga
także zwiększania skuteczności prawa międzynarodowego i instytucji międzynarodowych
oraz sprawnego wykorzystania instrumentów międzynarodowych w zakresie nieproliferacji
broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia, kontroli zbrojeń i rozbrojenia, środków
budowy zaufania i bezpieczeństwa czy pomocy rozwojowej.
Priorytety i kierunki interwencji celu 1 obejmują
v.p
l
1.1. Zwiększenie skuteczności realizacji polskich priorytetów w NATO i UE oraz dbanie o sprawność
mechanizmów sojuszniczych
1.1.1. Wzmacnianie obrony kolektywnej w ramach NATO
1.1.2. Rozwój zdolności UE do prowadzenia kompleksowych działań w zakresie reagowania kryzysowego
1.1.3. Pogłębianie współpracy z partnerami z Europy Wschodniej w ramach UE i NATO
1.1.4. Pogłębianie współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego na forum NATO i UE
1.1.5. Pogłębianie współpracy na rzecz bezpieczeństwa cybernetycznego na forum NATO i UE
1.1.6. Wspieranie poprawy sprawności mechanizmów współdziałania NATO i UE
1.2. Efektywna współpraca dwustronna i wielostronna
1.2.1. Umacnianie strategicznego partnerstwa z USA
1.2.2. Współpraca sojusznicza ukierunkowana na rozwijanie silnych relacji z naszymi głównymi partnerami
Francją, Niemcami i Wielką Brytanią
.go
1.2.3. Pogłębianie współpracy w formule Trójkąta Weimarskiego
1.2.4. Pogłębianie współpracy w formule Grupy Wyszehradzkiej
1.2.5. Pogłębianie współpracy w formule Współpracy Bałtyckiej
1.2.6. Pogłębianie współpracy ze wschodnimi sąsiadami Polski w ramach relacji dwustronnych i wielostronnych
1.2.7. Rozwijanie przyjaznych relacji z państwami innych regionów świata
1.3. Zwiększanie skuteczności prawa międzynarodowego i instytucji międzynarodowych
1.3.1. Zwiększanie skuteczności prawa międzynarodowego
1.3.2. Wspieranie zwiększenia skuteczności ONZ
1.3.3. Działania na rzecz umacniania OBWE
w.
rcl
1.4. Umacnianie instrumentów międzynarodowych w zakresie nieproliferacji broni masowego
rażenia, środków jej przenoszenia oraz rozbrojenia globalnego
1.4.1. Wspieranie inicjatyw na rzecz utrzymania i rozwoju międzynarodowych instrumentów w
zakresie
nieproliferacji broni masowego rażenia oraz środków jej przenoszenia, w tym
przeciwdziałanie
możliwości wejścia w posiadanie i wykorzystanie BMR przez terrorystów
1.5. Dbanie o skuteczność i wspieranie rozwoju reżimu kontroli zbrojeń konwencjonalnych i
rozbrojenia
oraz środków budowy zaufania i bezpieczeństwa
1.5.1. Właściwe wykonywanie istniejących oraz poszukiwanie nowych, skutecznych rozwiązań
i instrumentów współdziałania na rzecz środków budowy zaufania i bezpieczeństwa w Europie
1.5.2. Zabieganie o utrzymanie i dalszy rozwój wielostronnych mechanizmów kontroli zbrojeń i rozbrojenia
1.5.3. Działanie na rzecz utrzymania i wzmocnienia międzynarodowych mechanizmów kontroli handlu
bronią
oraz kontroli eksportu
1.6. Zmniejszanie różnic rozwojowych w świecie oraz popieranie demokracji i poszanowania praw
człowieka
1.6. Zwiększenie skuteczności polskiej pomocy rozwojowej
ww
Wskaźniki monitorowania celu 1
Nazwa wskaźnika
Jednostka
miary
Wartość
w roku
bazowym
2010
Wartość
w roku
2020
Wartość w
roku
docelowym
2022
Źródło
1
Informacje USA
(w zakresie
gotowości
bojowej),
wspólnie ustalone
plany użycia
systemu obrony
przeciwrakietowej
(w zakresie
zdolności i
przeznaczenia)
Wskaźniki kluczowe
Osiągnięcie pełnej gotowości operacyjnej
przez bazę amerykańskiego systemu
obrony przeciwrakietowej, zdolnej do
obrony terytorium RP i NATO
(kierunek interwencji 1.2.1)
0-1
Wartość
w roku
bazowym
2010
Jednostka
miary
Nazwa wskaźnika
Poz. 377
Wskaźniki kluczowe
Liczba Grup Bojowych Unii Europejskiej z
udziałem Polski (w przedziale czasowym
do roku 2020)
(kierunki interwencji: 1.1.2, 1.2.3, 1.2.4)
1
0-1
0
Wartość w
roku
docelowym
2022
Źródło
2
Sprawozdanie
państwa
ramowego
przygotowane po
zakończeniu
dyżuru Grupy
Bojowej Unii
Europejskiej
1
Umowa o
utworzeniu
litewsko-polskoukraińskiej
brygady
2
1
.go
Utworzenie litewsko-polsko-ukraińskiej
brygady (LITPOLUKRBRIG)
(kierunek interwencji 1.2.6)
szt.
Wartość
w roku
2020
v.p
l
Monitor Polski
Ad 1.1. Zwiększenie skuteczności realizacji polskich priorytetów w NATO i UE
oraz dbanie o sprawność mechanizmów sojuszniczych
1.1.1. Wzmacnianie obrony kolektywnej w ramach NATO
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
Wzmocnienie zdolności NATO do realizacji zadań z zakresu kolektywnej obrony jest
najważniejszym
postulatem
zgłaszanym
przez
Polskę
na
forum
Sojuszu
Północnoatlantyckiego. Polska konsekwentnie opowiada się za wzmocnieniem praktycznych
aspektów związanych z kolektywną obroną, w tym zwłaszcza utrzymaniem i rozwojem
odpowiednich narzędzi wojskowych. Dotyczy to przede wszystkim zachowania równowagi
pomiędzy rozwojem zdolności na potrzeby operacji ekspedycyjnych oraz zdolności do
obrony terytorium Sojuszu. Nasz kraj podkreśla konieczność konsekwentnej realizacji
ćwiczeń sojuszniczych związanych z art. 5 TP, rozwoju Sił Odpowiedzi NATO, regularnego
przeglądu i aktualizacji planów ewentualnościowych dla Polski.
Główne działania
rozwój odpowiednich zdolności niezbędnych do realizacji zadań obronnych Sojuszu;
działania na rzecz uwzględnienia polskich interesów w dokumentach wykonawczych,
będących elementem procesu wdrażania nowej Koncepcji Strategicznej NATO;
kontynuacja transformacji obronnej NATO ukierunkowanej na zwiększanie jego
efektywności w realizacji pełnego spektrum zadań;
ww
dążenie do organizacji i udział w ćwiczeniach zarządzania kryzysowego NATO-CMX
(Crisis Management Exercise), uwzględniających w swoich scenariuszach działania
z art. 5 TP;
utrzymanie dotychczasowej i pozyskanie nowej infrastruktury NATO na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej;
działania na
konsensusu;
rzecz
utrzymania
spójności wewnętrznej
Sojuszu i
budowanie
aktywne uczestnictwo Polski w inicjatywie Smart Defence;
kontynuacja uczestnictwa w NATO-wskich programach rozwoju wybranych zdolności,
takich jak: Airborne Early Warning and Control (NAEW&C), Strategic Airlift Capability
(SAC); Strategic Airlift Interim Solution (SALIS), umożliwiających spełnienie przez
Polskę wymagań NATO w zakresie kontroli przestrzeni powietrznej na małych i bardzo
v.p
l
małych wysokościach oraz zabezpieczających zasadnicze potrzeby Sił Zbrojnych RP
w zakresie strategicznego transportu lotniczego personelu, uzbrojenia i sprzętu
wojskowego, w tym ładunków ponadgabarytowych; Alliance Ground Surveillance
(AGS) zapewniającym monitorowanie sytuacji w rejonach potencjalnych konfliktów
zbrojnych i przesyłanie informacji do naziemnych stanowisk dowodzenia i kierowania
różnych szczebli dowodzenia w czasie rzeczywistym;
udział w inicjatywie Cooperative Airspace Initiative (CAI) w ramach Rady NATO –
Rosja, stanowiącej ważne narzędzie wspomagające walkę z terroryzmem powietrznym
i środek budowy wzajemnego zaufania w relacjach NATO – Rosja.
1.1.2. Rozwój zdolności UE do prowadzenia kompleksowych działań w
zakresie
reagowania kryzysowego
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Główne działania
.go
Harmonizacja rozwoju zdolności UE ma zapewnić zwiększenie efektywności współdziałania
cywilnych i wojskowych komponentów państw członkowskich. Proponowane działania
wpisują się w zakres prowadzonych prac i projektów rozwoju zdolności oraz odpowiadają
przyjętym przez Polskę zobowiązaniom.
ww
w.
rcl
wspieranie inicjatyw służących usunięciu braków w kluczowych wojskowych i cywilnych
zdolnościach reagowania kryzysowego, zwłaszcza Inicjatywy Weimarskiej w zakresie
Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony UE;
aktywne uczestnictwo Polski w inicjatywie Pooling & Sharing;
wspieranie ustanowienia w Unii Europejskiej platformy, która pozwoli pozyskać nowe
zdolności obronne;
stymulowanie rozwoju efektywnych struktur instytucjonalnych UE odpowiedzialnych za
rozwój zdolności i reagowanie kryzysowe, w duchu Inicjatywy Weimarskiej w zakresie
Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony UE;
wspieranie rozwoju Europejskiej Agencji Obrony i umacnianie jej roli jako forum
koordynacji i planowania rozwoju zdolności wojskowych UE;
rozwijanie zdolności szybkiego reagowania UE poprzez zwiększanie gotowości do
użycia grup bojowych;
wzmocnienie współpracy cywilno-wojskowej, w tym harmonizacja mechanizmów
planowania, prowadzenia operacji i rozwoju zdolności;
zwiększenie liczby polskich ekspertów cywilnych i wojskowych zatrudnionych
w strukturach WPBiO (w instytucjach oraz biorących udział w operacjach);
zwiększenie liczby europejskich projektów zbrojeniowych i wspólnych zamówień
obronnych z aktywnym udziałem Polski;
rozwój współpracy w ramach WPBiO z państwami spoza UE oraz z innymi
organizacjami międzynarodowymi (współpraca NATO – UE, ale także UE – OBWE);
uzyskanie przez Polskę pełnego uczestnictwa w Europejskiej Agencji Kosmicznej;
uwzględnienie interesów Polski w pracach nad tworzeniem Jednolitej Europejskiej
Przestrzeni Powietrznej.
1.1.3. Pogłębianie współpracy z partnerami z Europy Wschodniej w ramach UE i NATO
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Polska opowiada się za wzmacnianiem dialogu politycznego i współpracy praktycznej
w dziedzinie bezpieczeństwa z państwami partnerskimi z Europy Wschodniej. Głównym
instrumentem zacieśniania relacji jest NATO-wski program Partnerstwo dla Pokoju (PdP).
W jego ramach, w sposób priorytetowy traktujemy rozwój współpracy z Ukrainą i Gruzją.
Współpraca z Rosją jest istotna dla bezpieczeństwa całego obszaru euroatlantyckiego. Na
v.p
l
forum UE nasz kraj promuje polsko-szwedzką inicjatywę Partnerstwa Wschodniego. W jej
ramach Polska popiera zacieśnienie współpracy w wymiarze wojskowym z państwami
partnerskimi.
Główne działania
rozwój stosunków z Ukrainą poprzez rozwój dialogu politycznego i kontynuację
współpracy w obszarze bezpieczeństwa międzynarodowego;
kształtowanie dialogu politycznego i praktycznej współpracy NATO – Rosja na
zasadach wzajemnych korzyści i przejrzystości;
utrzymanie polityki „otwartych drzwi” do Sojuszu;
rozwój praktycznej współpracy UE z państwami Partnerstwa Wschodniego
w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, uzupełniającej inicjatywy realizowane w ramach
polityki wschodniej UE.
.go
1.1.4. Pogłębianie współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego na forum
NATO i UE
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
Zdefiniowanie roli NATO w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego podczas szczytu
NATO w Bukareszcie (kwiecień 2008 r.) stanowiło wyraz dostosowywania się Sojuszu do
nowych wyzwań dla bezpieczeństwa. Jednym z głównych zwolenników zainicjowania prac
w tym zakresie była Polska. Mając na uwadze, że Sojusz nie jest organizacją
międzynarodową specjalizującą się w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego,
podejmowane działania powinny wnieść wartość dodaną i być skoordynowane z inicjatywami
innych instytucji. Służyć temu będzie m.in. przekształcenie istniejącego na Litwie Centrum
Bezpieczeństwa Energetycznego NATO (CBE) w Centrum Eksperckie na rzecz
bezpieczeństwa energetycznego NATO (NATO Center of Excellence for Energy Security –
ENSEC COE), które stanowić będzie zaplecze koncepcyjno-badawcze Sojuszu
Północnoatlantyckiego w zakresie bezpieczeństwa energetycznego, głównie w obszarze
ochrony infrastruktury krytycznej oraz szlaków transportu nośników energii.
ww
Główne działania
wzmocnienie roli i zdolności NATO w zakresie polityki na rzecz bezpieczeństwa
energetycznego, w tym zwłaszcza w obszarze ochrony energetycznej infrastruktury
krytycznej;
wspólne prace nad zwiększeniem efektywności energetycznej oraz nad rozwojem
energetyki odnawialnej;
wzmocnienie klauzul solidarności energetycznej;
ustanowienie instrumentów wsparcia rozwoju infrastruktury energetycznej UE;
wsparcie finansowe UE w zakresie budowy interkonektorów pomiędzy sieciami
energetycznymi;
uregulowanie kwestii związanych z zewnętrzną polityką energetyczną UE;
prowadzenie działań promujących współpracę energetyczną w Europie.
1.1.5. Pogłębianie współpracy na rzecz bezpieczeństwa cybernetycznego na forum
NATO i UE
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Ataki cybernetyczne w coraz większym stopniu zagrażają bezpieczeństwu i stabilności
obszaru
euroatlantyckiego.
Niektóre
państwa
dysponują
dziś
możliwościami
przeprowadzania ataków cybernetycznych, których poziom byłby porównywalny do
konwencjonalnych ataków zbrojnych. Stąd zarówno w NATO, jak i UE podniesiono rangę
v.p
l
bezpieczeństwa cybernetycznego do poziomu rozpatrywanego przez najwyższe gremia
polityczne. O bezpieczeństwie informatycznej infrastruktury krytycznej NATO i UE decyduje
ich najsłabsze ogniwo. Stwarza to konieczność spełnienia standardów i wymagań obu
organizacji przez infrastrukturę krajową.
.go
Główne działania
wspieranie inicjatyw na rzecz wzmocnienia roli i zdolności NATO i UE w zakresie
polityki bezpieczeństwa cybernetycznego oraz wyposażenie obu organizacji
w instrumenty udzielania pomocy państwom członkowskim (w szczególności średnim
i małym) narażonym na ataki cybernetyczne;
wspieranie działań na rzecz uwzględnienia obrony cybernetycznej w bieżących
pracach planistycznych NATO;
wzmocnienie współpracy pomiędzy NATO i UE w obszarze bezpieczeństwa
cybernetycznego, w tym w szczególności w zakresie ochrony infrastruktury krytycznej
sektorów cywilnych (łączność, energetyka, transport, finanse);
aktywny udział Polski w budowie i funkcjonowaniu unijnych i sojuszniczych elementów
struktur obrony cybernetycznej;
udoskonalenie zasad i mechanizmów współpracy wewnątrz- i międzyresortowej,
w tym pomiędzy ABW i MON;
uwzględnienie w Polityce bezpieczeństwa cyberprzestrzeni Rzeczypospolitej Polskiej
nowych elementów wynikających z prac NATO i UE nad polityką bezpieczeństwa
cybernetycznego.
1.1.6. Wspieranie poprawy sprawności mechanizmów współdziałania NATO i UE
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
Kwestia współpracy obu organizacji jest przedmiotem dyskusji politycznej od kilku lat. Postęp
w tej sprawie uzależniony jest od rozwiązania innych, bilateralnych sporów natury
politycznej. W toku tej dyskusji Polska jednoznacznie opowiada się za wzmocnieniem
współpracy pomiędzy NATO i UE. Wśród obszarów stwarzających możliwość poprawy relacji
podkreślamy potrzebę zacieśnienia współpracy praktycznej w operacjach prowadzonych na
tym samym teatrze działania.
Główne działania
wspieranie dialogu politycznego Wysokiego Przedstawiciela ds. Zagranicznych
i Polityki Bezpieczeństwa UE z Sekretarzem Generalnym NATO;
rozwój relacji UE – NATO poprzez zacieśnianie współpracy operacyjnej oraz
harmonizację i synchronizację planowania obronnego NATO i rozwoju zdolności
obronnych UE.
Ad. 1.2. Efektywna współpraca dwustronna i wielostronna
ww
1.2.1. Umacnianie strategicznego partnerstwa z USA
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Wzmocnienie i uzupełnienie istniejących związków w zakresie bezpieczeństwa między
Rzeczyąpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki wynika z potrzeby wspólnych
działań na rzecz indywidualnej i kolektywnej obrony, utrzymania międzynarodowego pokoju
i bezpieczeństwa oraz dalszego rozwoju zdolności obronnych, niezbędnych do
odpowiedniego reagowania na zagrożenia. Wspólne stanowisko sojuszników uznające, że
rozprzestrzenianie broni masowego rażenia i środków służących do ich przenoszenia, w tym
rakiet balistycznych, stanowi istotne zagrożenie dla międzynarodowego pokoju
i bezpieczeństwa, przyniosło decyzję o budowie nowych zdolności obronnych NATO, w tym
v.p
l
systemu obrony przeciwrakietowej. Polska, w bliskiej współpracy z USA, będzie brać
aktywny udział w budowie tego systemu oraz rozbudowywać narodowy system obrony
powietrznej z elementami obrony przeciwrakietowej. Niezmiernie ważne jest także
amerykańskie wsparcie dla Sił Zbrojnych RP zaangażowanych w międzynarodowe operacje
wojskowe, zwłaszcza w zakresie transportu strategicznego i zabezpieczenia logistycznego.
Wkład USA w rozwój polskich Wojsk Specjalnych oraz osiągnięcie przez Dowództwo Wojsk
Specjalnych statusu Dowództwa Operacji Specjalnych NATO będzie kolejnym elementem
integracji naszych sił zbrojnych z Sojuszem. Ponadto, rozwój kontaktów z USA na
najwyższym szczeblu jest niezbędny dla utrzymania dynamiki stosunków, wypracowania
wspólnych stanowisk w kluczowych kwestiach polityki bezpieczeństwa oraz zapewniania
realizacji postanowień Deklaracji o współpracy strategicznej80.
Główne działania
wykonanie zawartych pomiędzy Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów
Zjednoczonych Ameryki umów i deklaracji w obszarze współpracy strategicznej;
.go
stała amerykańska obecność wojskowa w Polsce w postaci pododdziału lotniczego
USAF (AVDET);
osiągnięcie pełnej gotowości operacyjnej bazy systemu obrony przeciwrakietowej
(2018 r.);
zabieganie o wsparcie USA dla kontyngentów Sił Zbrojnych RP biorących udział w
operacjach międzynarodowych oraz dla Wojsk Specjalnych w zakresie wymagań
stawianych siłom specjalnym NATO;
w.
rcl
kontynuacja najważniejszych form współpracy i dialogu polityczno-wojskowego między
Polską a USA, tj. Dialogu Strategicznego, prac w ramach Grupy Konsultacyjnej ds.
Współpracy Strategicznej (SCCG – Strategic Cooperation Consultative Group)81 oraz
Grupy Wysokiego Szczebla ds. Obronnych (HLDG – High Level Defense Group)82.
1.2.2. Współpraca sojusznicza ukierunkowana na rozwijanie silnych relacji z naszymi
głównymi partnerami: Francją, Niemcami i Wielką Brytanią
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Jednym z priorytetów bilateralnej współpracy wojskowej jest zacieśnienie relacji z wiodącymi
państwami europejskimi. Zasadniczym jej celem jest wzmocnienie obronności europejskiej
oraz pozycji międzynarodowej Polski.
Główne działania
ww
kontynuowanie i dalsza intensyfikacja współpracy w obszarze bezpieczeństwa;
uruchamianie dwu- i wielostronnych projektów;
poszukiwanie platform wspólnych interesów przemysłów obronnych;
uzyskiwanie wzajemnego wsparcia na forach międzynarodowych (NATO, UE);
regularne konsultacje państw NATO i UE w zakresie dostaw technologii
konwencjonalnych do państw niebędących członkami NATO.
80
Deklaracja w sprawie współpracy strategicznej między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi
Ameryki ogłoszona w Warszawie dnia 20 sierpnia 2008 r.
81
SCCG ma uzupełniać Dialog Strategiczny i planować rozwój współpracy w wymiarze strategicznym. Spotkania
odbywają się średnio dwa razy w roku na szczeblu podsekretarzy stanu MSZ i Departamentu Stanu USA.
82
Zgodnie z postanowieniami polsko-amerykańskiej Deklaracji w sprawie współpracy strategicznej z 2008 r.
HLDG jest forum, gdzie ustalane są kierunki i priorytety współpracy dwustronnej w wymiarze obronności.
Obrady odbywają się średnio dwa razy w roku na szczeblu podsekretarzy stanu w MON i Departamentu
Obrony USA.
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
v.p
l
1.2.3. Pogłębianie współpracy w formule Trójkąta Weimarskiego
Dialog w formule Trójkąta Weimarskiego ma na celu pogłębienie współpracy
z najważniejszymi partnerami Polski w sferze obronności. Realizacja planowanych inicjatyw
służyć będzie poprawie relacji NATO-UE, rozwojowi zdolności reagowania kryzysowego,
usprawnieniu współpracy cywilno-wojskowej oraz wzmocnieniu współpracy z partnerami.
Istotnym elementem współpracy, wpływającym na wzrost bezpieczeństwa regionalnego, jest
włączenie do dialogu politycznego tematyki dotyczącej Europy Wschodniej.
Główne działania
wypracowywanie
bezpieczeństwa;
wspólnych
stanowisk
w
kluczowych
kwestiach
polityki
wspieranie wspólnych inicjatyw przemysłów obronnych;
.go
dialog z państwami Europy Wschodniej bez instytucjonalizowania ram współpracy
w ramach Trójkąta Weimarskiego;
wspieranie rozwoju Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony UE, m.in. przez
wspólne inicjatywy, takie jak utworzenie Weimarskiej Grupy Bojowej.
1.2.4. Pogłębianie współpracy w formule Grupy Wyszehradzkiej
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
Grupa Wyszehradzka jest ważną płaszczyzną współpracy i współdziałania Polski, Czech,
Słowacji i Węgier w regionie Europy Środkowej, a także w ramach Unii Europejskiej i NATO.
Jako grupa państw o podobnych wyzwaniach i wspólnych interesach, posiada ona naturalne
zdolności do tworzenia wewnątrzunijnych koalicji w celu artykułowania korzystnych dla siebie
rozwiązań. Dla Polski umacnianie Grupy Wyszehradzkiej, jej siły i spójności stanowi istotny
element realizacji polskiej racji stanu w regionie Europy Środkowej i w szerszym wymiarze
polityki zagranicznej. Dotychczasowe spotkania Grupy Wyszehradzkiej wskazują na
zbieżność poglądów w obszarach związanych z funkcjonowaniem UE i NATO. Bieżąca
współpraca ma głównie charakter polityczny, skupia się na wymianie informacji
i doświadczeń w kwestiach będących na agendzie NATO i UE. Współpraca wojskowa jest
ograniczona i obejmuje: wspólne szkolenia wojsk, wymianę doświadczeń operacyjnych,
inicjatywy transformacyjne oraz wzajemne wsparcie w jednostkach wielonarodowych
w ramach NATO i UE. Obecnie podejmowane działania mają na celu nadanie współpracy
wyszehradzkiej bardziej praktycznego wymiaru. Kolejnym kierunkiem rozwoju może być
także otwarcie Grupy Wyszehradzkiej na współpracę z kolejnymi państwami (Europa
Wschodnia, państwa bałtyckie, kraje Europy Południowo-Wschodniej).
Główne działania
wypracowywanie wspólnych stanowisk prezentowanych na forach międzynarodowych;
wspieranie wspólnych inicjatyw przemysłów obronnych;
ww
utrzymywanie regularnych kontaktów wysokiego szczebla;
utrzymywanie dialogu z partnerami z Europy Wschodniej (Rosją i Ukrainą) bez
instytucjonalizowania ram współpracy w ramach GW;
współpraca na rzecz zapewnienia solidarności energetycznej oraz ściślejsze
powiązania gospodarcze i energetyczne;
ustanowienie Wyszehradzkiej Grupy Bojowej i ściślejszej współpracy operacyjnej sił
zbrojnych;
rozwój relacji z Bułgarią i Rumunią.
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
v.p
l
1.2.5. Pogłębianie współpracy w basenie Morza Bałtyckiego
Sytuacja bezpieczeństwa w regionie Morza Bałtyckiego pozostaje stabilna. Z wyjątkiem
Rosji, wszystkie państwa regionu są członkami Unii Europejskiej. Większość z nich należy
jednocześnie do NATO bądź blisko współpracuje z Sojuszem. Sprzyja to utrwaleniu
stabilności regionu. Istniejące w regionie Morza Bałtyckiego problemy związane są przede
wszystkim z pozamilitarnymi aspektami bezpieczeństwa. Dotyczą one kwestii
energetycznych, ochrony środowiska oraz społecznych, związanych głównie z granicą
Schengen.
Główne działania
rozwój współpracy regionalnej w ramach Rady Państw Morza Bałtyckiego;
umacnianie więzi sojuszniczych i partnerskich z państwami regionu;
.go
wymiana doświadczeń w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego i ekologicznego;
zacieśnianie współpracy wojskowej z państwami regionu, uwzględniając specyfikę
i zróżnicowany status poszczególnych państw basenu Morza Bałtyckiego.
1.2.6. Pogłębienie współpracy ze wschodnimi sąsiadami Polski w ramach relacji
dwustronnych i wielostronnych
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
Polska, z racji swojego geograficznego położenia, powinna utrzymywać dobre, partnerskie
relacje z sąsiadami. Współpraca ta leży w naszym interesie narodowym i służy poprawie
bezpieczeństwa regionalnego. Kluczowa dla bezpieczeństwa państwa jest budowa
partnerskiej współpracy ze wschodnimi sąsiadami RP. Wschodnia granica Polski jest
jednocześnie granicą NATO i UE. W związku z tym rozwój współpracy wojskowej Polski
i państw pozostających w innych niż NATO sojuszach polityczno-wojskowych przyczynia się
do poprawy bezpieczeństwa, budowy zaufania i zwiększenia stabilności naszego regionu.
Główne działania
budowa stosunków umacniających pozycję Polski w regionie w odniesieniu do
kształtowania strategii regionu w wymiarze euroatlantyckim i wschodnim;
wspieranie przez
i euroatlantyckimi;
Polskę
współpracy
Ukrainy
ze
strukturami
europejskimi
rozwój mechanizmów mających na celu budowę wzajemnego zaufania między Polską
i Białorusią;
nawiązanie wielowymiarowej, partnerskiej współpracy z Rosją, obejmującej m.in.
rozwój mechanizmów mających na celu budowę wzajemnego zaufania
Rzeczypospolitej Polskiej i Rosji oraz rozwój współpracy w ramach mechanizmów
europejskich i euroatlantyckich;
rozwój współpracy transgranicznej z Rosją i Białorusią;
ww
promowanie nowych zasad przejrzystości w handlu bronią, w tym wymiana informacji
dotycząca dokonywania zakupów uzbrojenia za granicą oraz dostaw uzbrojenia
w regiony o podwyższonym ryzyku;
utworzenie jednostki z udziałem Państwa/Państw Partnerstwa Wschodniego, dostępnej
dla potrzeb operacji międzynarodowych prowadzonych na podstawie mandatu Rady
Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych.
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
v.p
l
1.2.7. Rozwijanie przyjaznych relacji z państwami innych regionów świata
Region Południowego Kaukazu nabiera coraz większego znaczenia strategicznego, co
przejawia się rosnącym zaangażowaniem politycznym, wojskowym i gospodarczym USA,
Rosji oraz innych państw. Polska, jako członek NATO i Unii Europejskiej, powinna odgrywać
aktywną rolę w umacnianiu bezpieczeństwa i stabilności w tym regionie. Kaukaz Południowy
postrzegany jest również jako alternatywny region w zakresie pozyskiwania surowców
energetycznych, co czyni go ważnym dla bezpieczeństwa energetycznego Polski i Europy.
Główne działania
.go
rozbudowa współpracy eksperckiej z państwami Kaukazu Południowego zwiększającej
ich zaangażowanie w europejskie i euroatlantyckie mechanizmy współpracy, w tym
kontynuacja projektów stanowiących praktyczne wsparcie procesu transformacji
gruzińskich sił zbrojnych (m.in. staże w ramach NATO-wskiego programu rozwoju
zawodowego personelu cywilnego zatrudnionego w gruzińskich instytucjach
bezpieczeństwa);
kontynuowanie i rozwój współpracy z Izraelem poprzez Grupę Roboczą Dialogu
Strategicznego (Strategic Dialogue), Polsko-Izraelską Wspólną Komisję ds.
Współpracy Przemysłów Obronnych, Polsko-Izraelską Grupę Roboczą (Annual
Meeting) oraz uruchomienie podgrup roboczych ds. konkretnych projektów;
zawarcie około 50 umów międzynarodowych o współpracy w dziedzinie obronności,
zwłaszcza z państwami Europy, Azji Południowo-Wschodniej, Ameryki Południowej
oraz z organizacjami międzynarodowymi oraz umów o współpracy wojskowo-technicznej;
w.
rcl
rozwój współpracy z państwami BRICS83.
Ad 1.3.
Zwiększanie skuteczności
międzynarodowych
prawa
międzynarodowego
i
instytucji
1.3.1. Zwiększanie skuteczności prawa międzynarodowego
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
Dynamiczny rozwój techniki wojskowej i rodzajów broni, zarówno konwencjonalnych jak
i masowego rażenia, spowodował wysiłki państw na rzecz kontroli tego procesu. Koniec
zimnej wojny przyczynił się do jego intensyfikacji. Działania te dotyczą ograniczenia
proliferacji, a z drugiej strony zapobiegania skutkom użycia broni, które mogą spowodować
nadmierne cierpienie ludności cywilnej (prawo humanitarne). Rozwój prawa
międzynarodowego przyczynia się zatem do poprawy bezpieczeństwa – zarówno
w stosunkach dwustronnych, jak i wielostronnych. Wpływa również na złagodzenie skutków
działań wojennych w odniesieniu do ludności cywilnej.
Główne działania
zabieganie o rozwój norm prawnych na poziomie międzynarodowym;
podejmowanie działań mających na celu zapewnienie pełnej uniwersalizacji przyjętych
norm prawno-traktatowych oraz porozumień;
wdrażanie aktów prawa międzynarodowego do wewnętrznego porządku prawnego
(tworzenie odpowiednich mechanizmów wykonawczych na poziomie krajowym).
Stowarzyszenie państw: Brazylia, Rosja, Indie, Chiny, Republika Południowej Afryki.
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
v.p
l
1.3.2. Wspieranie zwiększenia skuteczności ONZ
ONZ jest jedyną organizacją o zasięgu globalnym, działającą na rzecz zapewnienia
światowego pokoju i bezpieczeństwa. W ramach ONZ Rada Bezpieczeństwa posiada
legitymizację do zastosowania środków nacisku politycznego, militarnego i ekonomicznego
w sytuacji zagrożenia lub naruszenia pokoju bądź aktu agresji. Kluczowym wyzwaniem dla
ONZ jest efektywne przeciwdziałanie współczesnym zagrożeniom ze strony podmiotów
pozapaństwowych, m.in. terroryzmowi, międzynarodowej przestępczości zorganizowanej.
Główne działania
.go
Dla wzmocnienia efektywności organizacji istotne jest przeprowadzenie kompleksowej
reformy systemu ONZ prowadzącej do usprawnienia działań organizacji, w tym m.in.
rewitalizacji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych i reformy Rady
Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych. Z punktu widzenia Rzeczypospolitej Polskiej
istotne jest wsparcie dla procesu wzmacniania współpracy UE – ONZ w zakresie
bezpieczeństwa, przede wszystkim w obszarze zarządzania kryzysowego, zapobiegania
konfliktom i zwiększenia skuteczności operacji pokojowych. W tym kontekście istotne jest
zapewnienie skutecznej ochrony osób cywilnych i implementacja Koncepcji
Odpowiedzialności za Ochronę84. Przejawem aktywności Polski i UE na tym polu jest
przyjęcie przez Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa (PSC) dokumentu dotyczącego
wzmacniania skuteczności działań UE na forum ONZ w dziedzinie pokoju
międzynarodowego. Jego najistotniejszym elementem jest zapewnienie lepszej koordynacji
działań oraz usprawnienie przepływu informacji pomiędzy strukturami unijnymi oraz
przedstawicielstwami w Nowym Jorku i Genewie.
w.
rcl
wspieranie inicjatyw na rzecz wzmocnienia roli ONZ w dziedzinie utrzymania pokoju
i bezpieczeństwa międzynarodowego oraz umacniania roli pełnionej w tym względzie
przez Radę Bezpieczeństwa ONZ;
udział w operacjach pokojowych realizowanych pod auspicjami ONZ;
wspieranie skuteczności ONZ w przeciwdziałaniu zagrożeniom wynikającym
z niedorozwoju gospodarczego i nierównomiernej dystrybucji dóbr oraz
nierozwiązanych problemów społecznych;
wspieranie współpracy ONZ – NATO oraz ONZ – UE, w tym dążenie do wypracowania
jednolitego głosu UE w ONZ.
1.3.3. Działania na rzecz umacniania OBWE
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
OBWE stanowi ważny element europejskiego systemu bezpieczeństwa, na forum którego
odbywa się dialog i dyskusja przedstawicieli 56 państw w sprawach polityczno-militarnych,
ekonomicznych i wymiaru ludzkiego (procesy demokratyzacji, rządy prawa i prawa
człowieka), stanowiących trzy wymiary OBWE. Jest płaszczyzną rozwiązywania sporów
i konfliktów w obszarze państw OBWE, prac nad przeciwdziałaniem nowym zagrożeniom dla
bezpieczeństwa.
Główne działania
aktywne zaangażowanie w bieżące prace OBWE, proponowanie inicjatyw i działań,
które Polska mogłaby podjąć na forum Organizacji;
podejmowanie działań w celu utrzymania roli OBWE jako istotnego elementu
europejskiego systemu bezpieczeństwa, utrzymanie aktywnego udziału w pracach
84
Przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2005 r., rozumiana jako gotowość społeczności
międzynarodowej do podjęcia zbiorowej akcji za pośrednictwem Rady Bezpieczeństwa na podstawie rozdziału
VII Karty Narodów Zjednoczonych.
v.p
l
związanych z wypracowywaniem nowej wizji stosunków w sferze bezpieczeństwa na
obszarze euroatlantyckim oraz rewitalizacji Organizacji jako kluczowego elementu
bezpieczeństwa w sferze zapobiegania i rozwiązywania konfliktów (w szczególności
w ramach realizacji postanowień Szczytu w Astanie);
utrzymywanie bliskiej współpracy z kluczowymi partnerami w UE i NATO, aktywny
udział w wypracowywaniu wspólnych stanowisk wobec najważniejszych dla OBWE
kwestii.
Ad 1.4.
Umacnianie instrumentów międzynarodowych w zakresie nieproliferacji
broni masowego rażenia, środków jej przenoszenia oraz rozbrojenia
globalnego
.go
1.4.1. Wspieranie inicjatyw na rzecz utrzymania i rozwoju międzynarodowych
instrumentów w zakresie nieproliferacji broni masowego rażenia oraz środków
jej przenoszenia, w tym przeciwdziałanie możliwości wejścia w posiadanie
i wykorzystanie BMR przez terrorystów
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
Pozyskanie broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia przez nowe państwa lub
podmioty niepaństwowe może bardzo negatywnie wpływać na środowisko bezpieczeństwa
międzynarodowego, zarówno w wymiarze regionalnym, jak i globalnym. W celu
zminimalizowania ryzyka proliferacji BMR konieczny jest rozwój reżimów nieproliferacji broni
masowego rażenia i środków jej przenoszenia. Ryzyko jej rozprzestrzeniania wynika głównie
z istniejącej gotowości niektórych państw do udostępniania materiałów, technologii i wiedzy
niezbędnej do ich wytwarzania podmiotom do tego nieuprawnionym, a także niedostatecznej
ochrony tych materiałów i technologii, co w konsekwencji może ułatwiać ich pozyskanie
w sposób nielegalny. Ponieważ ryzyko związane z możliwym wykorzystaniem środków BMR
przez terrorystów należy zaliczyć do jednego z najpoważniejszych zagrożeń dla
bezpieczeństwa międzynarodowego, a skutki ewentualnego ataku mogłyby się przyczynić do
destabilizacji sytuacji międzynarodowej, wzmacnianie norm nieproliferacji oraz aktywne
przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu BMR stanowi jeden z priorytetów działań społeczności
międzynarodowej w tej sferze.
ww
Główne działania
sprzyjanie rozszerzaniu bazy prawno-międzynarodowej stanowiącej postawę
przeciwdziałania proliferacji broni masowego rażenia na poziomie międzynarodowym;
działanie na rzecz umacniania i uniwersalizacji międzynarodowych mechanizmów
służących zapobieganiu proliferacji broni masowego rażenia oraz nielegalnym
transferom materiałów i technologii podwójnego zastosowania;
zabieganie o rozwój norm prawnych i krajowych mechanizmów wykonawczych,
mających na celu zapobieganie proliferacji broni masowego rażenia i środków jej
przenoszenia oraz materiałów i technologii podwójnego zastosowania;
podejmowanie działań mających na celu zwiększenie ochrony materiałów i technologii,
które mogłyby być użyte do wytwarzania broni masowego rażenia;
aktywność w organizacjach i instytucjach międzynarodowych, zwłaszcza ONZ, NATO,
UE, OBWE oraz współpraca bilateralna z partnerami z NATO, UE i krajami trzecimi;
działania pozamilitarne (pomoc techniczna i rozwojowa, dialog międzykulturowy
i międzywyznaniowy).
Dbanie o skuteczność i wpieranie rozwoju reżimu kontroli zbrojeń
konwencjonalnych i rozbrojenia oraz środków budowy zaufania
i bezpieczeństwa
v.p
l
Ad 1.5.
– 51 –
Reżim kontroli zbrojeń oraz środki budowy zaufania i bezpieczeństwa w Europie, które
zostały ukształtowane w II połowie ubiegłego wieku i obowiązywały od początku lat
dziewięćdziesiątych, wykazały swoją skuteczność. Prowadzone od końca pierwszej dekady
XXI wieku działania dyplomatyczne zmierzają do ich dostosowania do aktualnych
uwarunkowań międzynarodowych. Obecnie trwa dyskusja w sprawie ich modernizacji.
1.5.1. Właściwe wykonywanie istniejących oraz poszukiwanie nowych, skutecznych
rozwiązań i instrumentów współdziałania na rzecz środków budowy zaufania
i bezpieczeństwa w Europie
.go
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Porozumienia w sprawie kontroli zbrojeń konwencjonalnych, rozbrojenia oraz środków
budowy zaufania i bezpieczeństwa są istotnym elementem systemu bezpieczeństwa
i współpracy między państwami w Europie. Przestrzeganie i pełna realizacja przyjętych
dotychczas porozumień pozostaje nadal gwarancją zachowania stabilności i bezpieczeństwa
w Europie w sferze stosunków międzypaństwowych. Prowadzone są obecnie dyskusje na
temat przyszłości reżimów kontroli zbrojeń, co może zaowocować ich wykorzystaniem
w skali regionalnej i subregionalnej, a także poza Europą.
w.
rcl
Kluczowym dokumentem międzynarodowym dotyczącym środków budowy zaufania
i bezpieczeństwa (CSBMs – Confidence and Security Building Measures) jest Dokument
Wiedeński 1999 r. Obok niego, system CSBMs uzupełnił Traktat o Otwartych Przestworzach
(Treaty on Open Skies), zawarty w 1992 r.
Główne działania
przestrzeganie zobowiązań i norm dotyczących ograniczeń w działalności wojskowej,
ustalonych w Dokumencie Wiedeńskim 1999;
szersze organizowanie obserwacji działalności wojskowej prowadzonej w skali poniżej
pułapów, obligujących do zaproszenia obserwatorów;
rzetelny udział w wymianie informacji;
pełne wykorzystanie kwot aktywnych przedsięwzięć weryfikacyjnych;
aktywny udział w negocjacjach nad aktualizacją katalogu środków budowy zaufania
i bezpieczeństwa i innych dokumentów OBWE w tym zakresie, w tym modernizacją
Dokumentu Wiedeńskiego 1999 oraz Kodeksu postępowania w sprawie politycznowojskowych aspektów bezpieczeństwa.
ww
1.5.2. Zabieganie o utrzymanie i dalszy rozwój wielostronnych mechanizmów kontroli
zbrojeń i rozbrojenia
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Nadmierne gromadzenie uzbrojenia przez państwa powoduje destabilizację środowiska
bezpieczeństwa i może prowadzić do wybuchu konfliktu zbrojnego. Kontrola zbrojeń
umożliwia utrzymywanie militarnego potencjału wojskowego na możliwie najniższym
poziomie – wystarczającym (zgodnie z koncepcją wypracowaną w ramach ONZ) do obrony
integralności granic, utrzymywania porządku wewnętrznego w kraju i uczestniczenia w
misjach pokojowych.
Mechanizmy rozbrojenia oraz kontroli zbrojeń ustanowione przez Traktat o
Konwencjonalnych Siłach Zbrojnych w Europie (Traktat CFE) obejmują ograniczenia
v.p
l
ilościowe uzbrojenia i sprzętu oraz zasady wymiany informacji i procedury weryfikacyjne
(reżim CFE). Uzupełniają je zasady wykonywania lotów obserwacyjnych nad terytoriami
innych państw, przewidziane w postanowieniach Traktatu o Otwartych Przestworzach. W
końcu 2007 r. Federacja Rosyjska wprowadziła jednostronnie moratorium na stosowanie
postanowień Traktatu CFE, proponując następnie zawarcie zastępującego go nowego aktu
prawa międzynarodowego. Rozpoczęło to serię bilateralnych i wielostronnych konsultacji
dyplomatycznych, zmierzających przede wszystkim do powrotu Rosji do reżimu CFE.
Rzeczpospolita Polska zainteresowana jest utrzymaniem obowiązującego reżimu, a ponadto
jego nowelizacją zgodną z podstawowymi zasadami Traktatu CFE, zawierającą także
mechanizmy aktualizacji.
.go
Główne działania
aktywny udział w dialogu w sprawie modernizacji porządku kontroli zbrojeń
konwencjonalnych w Europie, w szczególności Traktatu CFE;
pełne wykorzystanie kwot aktywnych przedsięwzięć weryfikacyjnych – także lotów
obserwacyjnych prowadzonych zgodnie z postanowieniami Traktatu o Otwartych
Przestworzach;
dążenie wspólnie z krajami NATO do wypracowania mandatu do negocjacji, który
pozwalałby na podjęcie dalszych prac nad przywróceniem funkcjonowania Traktatu
CFE lub przyjęciem nowego reżimu w zakresie konwencjonalnych sił zbrojnych w
Europie;
utrzymanie istniejących reżimów kontroli zbrojeń, przy założeniu konieczności ich
istotnych uzupełnień (po zakończeniu zimnej wojny główna potrzeba w sferze kontroli
zbrojeń to zapewnienie przejrzystości i przewidywalności działalności wojskowej oraz
odbudowa zaufania między państwami).
w.
rcl
1.5.3. Działanie na rzecz utrzymania i wzmocnienia międzynarodowych mechanizmów
kontroli handlu bronią oraz kontroli eksportu
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Obecne międzynarodowe mechanizmy kontroli handlu bronią mają na ogół charakter
regionalny i ograniczony. Ich głównym elementem jest Reżim kontroli uzbrojenia i technologii
do jego produkcji (Porozumienie z Wassenaar), skupiający 40 krajów. Istniejąca poza tymi
mechanizmami dostępność broni na rynkach międzynarodowych oraz przenikanie pewnych
ilości broni z obrotu legalnego do nielegalnego prowadzą do nagromadzenia dużych jej
ilości, szczególnie w rejonach objętych konfliktami etnicznymi, ekonomicznymi
i światopoglądowymi, a przy tym niedysponującymi utrwalonymi i powszechnie
akceptowanymi tradycjami kulturowymi. Wobec powyższego podjęto na forum Organizacji
Narodów Zjednoczonych prace nad uchwaleniem i przyjęciem uniwersalnego Traktatu
o Handlu Bronią (Arms Trade Treaty – ATT), który zachowując dotychczasowe uprawnienia
państw, wynikające z postanowień Karty Narodów Zjednoczonych, wprowadzałby jednolite
kryteria oceny stosowane w międzynarodowym handlu bronią.
ww
Główne działania
utrzymanie na najwyższym możliwym poziomie aktywności Polski na forach reżimów
kontrolnych;
wsparcie Polski dla skoordynowanych działań Unii Europejskiej w procesie
negocjowania ATT;
dbałość o wysoki poziom jakości funkcjonowania krajowego systemu kontroli
eksportu;
udział w międzynarodowych programach informacyjno-promocyjnych dla krajów
trzecich w dziedzinie kontroli eksportu.
v.p
l
Ad 1.6. Zmniejszanie różnic rozwojowych w świecie oraz popieranie demokracji
i poszanowania praw człowieka
1.6.1. Zwiększenie skuteczności polskiej pomocy rozwojowej
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
.go
Eliminowanie ubóstwa i wprowadzanie zasad zrównoważonego rozwoju, równolegle
z popieraniem demokracji i poszanowania praw człowieka, wynika z celów polskiej polityki
zagranicznej i wpisuje się w realizację polskich interesów politycznych, ekonomicznych
i bezpieczeństwa. Polska, jako kraj z bogatymi doświadczeniami procesu transformacji
gospodarczej i politycznej, aktywnie wspiera propagowanie praw człowieka. Ponadto nasz
kraj angażuje się w zmniejszanie różnic rozwojowych na świecie m.in. poprzez realizację
Milenijnych Celów Rozwoju. Cele te Polska realizuje zarówno w wymiarze współpracy
bilateralnej, jak również multilateralnej, kierując szczególną uwagę na wsparcie działań
prorozwojowych w krajach priorytetowych polskiej współpracy rozwojowej. Współpraca
rozwojowa realizowana jest w szczególności poprzez pomoc dwustronną udzielaną przez
Polskę krajowi-biorcy pomocy rozwojowej oraz pomoc wielostronną udzielaną za
pośrednictwem międzynarodowych agend, instytucji i funduszy.
w.
rcl
Główne działania
zapewnianie pomocy, opieki i ochrony ofiarom konfliktów zbrojnych, klęsk
żywiołowych lub innych katastrof przez udzielanie pomocy humanitarnej;
aktywna realizacja Milenijnych Celów Rozwoju oraz wypełnianie zobowiązań
międzynarodowych w zakresie zwiększania wolumenu środków przeznaczanych na
współpracę rozwojową;
zwiększenie efektywności udzielanej przez Polskę pomocy rozwojowej poprzez
koordynację głównych kierunków działań prorozwojowych z innymi resortami
– uczestnikami krajowego systemu współpracy rozwojowej.
Cel 2.
Cel 2. Umocnienie zdolności
państwa
do państwa
obrony do obrony
Umocnienie
zdolności
Celem polskiej polityki bezpieczeństwa, a w szczególności polityki obronnej, jest rozwój
potencjału obronnego państwa zapewniającego ochronę żywotnych interesów narodowych
oraz współdziałanie z państwami NATO i UE, ukierunkowane na przeciwstawianie się
zagrożeniom bezpieczeństwa obszaru euroatlantyckiego. Istotne jest przy tym utrzymanie
właściwej relacji między narodowymi potrzebami obronnymi i zobowiązaniami sojuszniczymi.
Aby sprostać temu wyzwaniu, konieczne jest wypracowanie nowoczesnej formuły obrony
narodowej i skutecznych form angażowania się państwa w stabilizowanie sytuacji
międzynarodowej.
ww
Zgodnie z zawartą w diagnozie systemu bezpieczeństwa narodowego analizą uwarunkowań
zewnętrznych i wewnętrznych, funkcjonowanie państwa w dynamicznym i złożonym
środowisku bezpieczeństwa, w którym występują zagrożenia militarne i pozamilitarne,
pociąga za sobą konieczność posiadania i rozwijania sprawnego i efektywnego systemu
obronnego państwa. Zapewnienie ciągłości funkcjonowania państwa w warunkach kryzysu
polityczno-militarnego oraz w czasie wojny, a także budowanie silnej pozycji Polski na arenie
międzynarodowej, a zwłaszcza w NATO i UE, wymaga posiadania profesjonalnych i
nowoczesnych Sił Zbrojnych RP oraz efektywnego wykorzystania służb specjalnych, struktur
administracyjno-gospodarczych i potencjału naukowo-badawczego85.
85
Zapisy niniejszego celu wpisują się w wydane w drodze postanowienia Prezydenta RP w dniu 8 listopada
2011 r. Główne kierunki rozwoju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz ich przygotowań do obrony
państwa na lata 2013-2022.
Priorytety i kierunki interwencji celu 2 obejmują
v.p
l
2.1. Zwiększenie potencjału Sił Zbrojnych RP do wypełniania misji
2.1.1. Zapewnienie zdolności państwa do obrony oraz przeciwstawienia się agresji w ramach zobowiązań
sojuszniczych
2.1.2. Udział Sił Zbrojnych RP w stabilizowaniu sytuacji międzynarodowej
2.1.3. Udzielanie pomocy wojskowej organom państwa w niemilitarnych sytuacjach kryzysowych
2.1.4. Zwiększanie nasycenia nowoczesnym uzbrojeniem i sprzętem wojskowym, w tym przez udział
w programach międzynarodowych
2.1.5. Osiągnięcie interoperacyjności i kompatybilności przez Siły Zbrojne RP w ramach NATO i UE
2.2. Doskonalenie struktur organizacyjnych Sił Zbrojnych RP (elastyczna i racjonalna organizacja)
2.2.1. Usprawnienie struktur dowodzenia
2.2.2. Tworzenie struktur modułowych
.go
2.2.3. Osiągnięcie standardów w zakresie ukompletowania dowództw i jednostek wojskowych oraz zwiększenie
ich dostępności
2.2.4. Stworzenie nowoczesnego systemu rezerw (Narodowe Siły Rezerwowe)
2.2.5. Optymalizacja potencjału logistycznego
2.2.6. Poprawa zdolności wojskowej służby zdrowia do zabezpieczenia Sił Zbrojnych RP
2.2.7. Wdrożenie Zintegrowanego Wieloszczeblowego Systemu Informatycznego Resortu Obrony Narodowej
2.3. Podniesienie poziomu wyszkolenia wojsk
2.3.1. Podnoszenie poziomu wykształcenia i kształcenia zawodowego żołnierzy zawodowych
2.3.2. Podnoszenie poziomu wyszkolenia wojsk i doskonalenie zawodowe żołnierzy zawodowych
2.3.3. Rozwijanie i wdrażanie innowacyjnych koncepcji i doktryn
2.3.4. Wdrożenie Systemu Wykorzystania Doświadczeń z działalności Sił Zbrojnych RP
w.
rcl
2.4. Wzmacnianie zdolności struktur administracyjno-gospodarczych kraju do funkcjonowania
w sytuacjach kryzysowych i do wspierania obrony państwa
2.4.1. Doskonalenie pozamilitarnych przygotowań obronnych
2.4.2. Wzmacnianie przemysłowego potencjału obronnego
2.4.3. Rozwijanie zdolności wsparcia państwa–gospodarza (HNS)
2.4.4. Doskonalenie współpracy cywilno-wojskowej (CIMIC)
2.4.5. Wypracowanie rozwiązań systemowych regulujących obszar obrony cywilnej
2.5. Poprawa narodowego planowania obronnego
2.5.1. Poprawa planowania obronnego na szczeblu strategicznym
2.5.2. Poprawa planowania i programowania rozwoju Sił Zbrojnych RP
2.6. Skuteczna promocja obronności
2.7. Budowa nowoczesnego i produktywnego potencjału naukowo-badawczego na rzecz obronności
2.7.1. Dostosowanie systemu organizowania i wdrażania prac naukowo-badawczych do standardów
obowiązujących w UE i NATO
2.7.2. Intensyfikacja działań zmierzających do aktywnego uczestnictwa polskich ośrodków naukowych
i przemysłowych w międzynarodowych programach zbrojeniowych
2.8. Poprawa zdolności rozpoznania i ochrony przed zagrożeniami bezpieczeństwa państwa
ww
2.8.1. Poprawa zdolności rozpoznawania, zapobiegania oraz zwalczania zagrożeń dla bezpieczeństwa
wewnętrznego państwa
2.8.2. Poprawa zdolności rozpoznania na wszystkich poziomach dowodzenia w układzie narodowym,
sojuszniczym i koalicyjnym
Nazwa wskaźnika
Jednostka
miary
Wartość
w roku
bazowym
2010
Wskaźniki kluczowe
liczba
0,57
Poziom aprobaty społecznej dla
wojska w sondażach opinii
publicznej
(priorytety 2.1-2.3)
%
70
Udział wydatków z budżetu państwa
na badania naukowe i prace
rozwojowe w dziedzinie obronności i
bezpieczeństwa państwa w
wydatkach budżetu państwa na
obronę narodową ogółem
(priorytet 2.7)
Wskaźniki pomocnicze
Wartość w
roku
docelowym
2022
0,7
0,75
75
80
%
%
1,3
69,1
1,8
75
w.
rcl
Wskaźnik Celów NATO dla
Rzeczypospolitej Polskiej
realizowanych zgodnie z „Planem
realizacji Celów NATO dla RP
2009–2018”
(kierunek interwencji 2.5.1)
Wartość
w roku
2020
Liczba żołnierzy Narodowych Sił
Rezerwowych oraz przeszkolonych
ochotników w ramach służby
przygotowawczej, w tym m.in. do
Narodowych Sił Rezerwowych
(kierunek interwencji 2.2.4)
ww
Udział środków finansowych
przeznaczanych na badania w
obszarze techniki i technologii
obronnych we współpracy
międzynarodowej, do rocznych
nakładów finansowych
przeznaczanych przez instytucje
państwa na ten cel
(priorytet 2.7)
Źródło
Podstawowa informacja o
budżecie resortu obrony
narodowej na kolejny rok
Cykliczne badanie CBOS
pt. Oceny instytucji
publicznych
.go
Nakłady na obronność w
przeliczeniu na pojedynczego
żołnierza w odniesieniu do średnich
wydatków obronnych na jednego
żołnierza w europejskich państwach
NATO
(priorytety 2.1-2.3)
v.p
l
Wskaźniki monitorowania celu 2
liczba osób
%
3.000
–
7.700
13,5
54
20.000
–
26.000
18
2
1. Ustawa budżetowa
2. Plan modernizacji
technicznej Sił Zbrojnych
RP
3. Plan badań
naukowych, prac
rozwojowych i studyjnych
w resorcie obrony
narodowej
80
Informacja o stanie
realizacji Celów Sił
Zbrojnych NATO dla RP,
Informacja o stanie
realizacji Programu
rozwoju Sił Zbrojnych RP
20.000
–
30.000
Program profesjonalizacji
SZ RP; Informacja o
stanie realizacji Programu
rozwoju Sił Zbrojnych RP,
Raport z działalności
WKU oraz WSzW w
zakresie naboru
ochotników do NSR,
Zestawienie liczby
kształconych/szkolonych
kandydatów na żołnierzy
zawodowych, słuchaczy
kursów doskonalenia
zawodowego oraz służby
przygotowawczej do NSR
20
1. Plan działania na rzecz
osiągania celów
przewidzianych Strategią
działań resortu obrony
narodowej w obszarze
badań i technologii
obronnych
2. Plan badań
naukowych, prac
rozwojowych i studyjnych
w resorcie obrony
narodowej
v.p
l
Ad 2.1. Zwiększenie potencjału Sił Zbrojnych RP do wypełniania misji
2.1.1. Zapewnienie zdolności państwa do obrony oraz przeciwstawienia się agresji
w ramach zobowiązań sojuszniczych
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
W celu realizacji konstytucyjnych powinności oraz zobowiązań sojuszniczych Siły Zbrojne
RP doskonalą swoje zdolności do obrony niepodległości i integralności terytorialnej kraju
oraz państw sojuszniczych.
.go
Główne działania
podnoszenie wskaźników skuteczności bojowej w wyniku wprowadzania
nowoczesnego uzbrojenia i sprzętu wojskowego;
odtwarzanie i utrzymywanie zapasów wojskowych oraz utrzymywanie mobilnej
logistyki;
doskonalenie współpracy międzynarodowej w ramach wspólnej ochrony granic
lądowych, powietrznych i morskich;
podnoszenie poziomu wyszkolenia;
doskonalenie procedur i doktryn.
2.1.2. Udział Sił Zbrojnych RP w stabilizowaniu sytuacji międzynarodowej
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
Zaangażowanie w operacje poza granicami kraju jest narzędziem polityki państwa, które ma
bezpośredni wpływ na kształtowanie pozycji Polski na arenie międzynarodowej. Poziom
zaangażowania uzależniony jest od możliwości państwa, wynikających głównie
z posiadanych zasobów finansowych, ludzkich, rzeczowych i organizacyjnych. Poziom
ambicji wojskowych Rzeczypospolitej Polskiej wymaga utrzymania potencjału Sił Zbrojnych
RP na poziomie jakościowym i ilościowym niezbędnym do skutecznego odstraszania
i gwarantowania Polsce wiarygodności obronnej na arenie międzynarodowej, zwłaszcza
w gronie sojuszników. Powinien też uwzględniać rosnące oczekiwania sojuszników co do
wkładu wnoszonego przez Polskę w utrwalanie regionalnej i globalnej stabilności.
ww
Doświadczenia z udziału w operacjach jednoznacznie wskazują na wzrost znaczenia działań
niemilitarnych, w tym zwiększoną aktywność organizacji i agencji pozarządowych,
instrumentów cywilnych, ekonomicznych i politycznych. Skuteczne angażowanie się
w stabilizowanie sytuacji międzynarodowej wymaga wdrożenia koncepcji kompleksowego
podejścia do przyszłych operacji, tzn. integracji i uzyskania efektu synergii użycia wszystkich
angażowanych komponentów. W celu stworzenia warunków do aktywniejszego
i wszechstronniejszego włączania się Polski w rozwiązywanie sytuacji kryzysowych
opracowywane są Zasady i procedury planowania, przygotowania oraz udziału Polskich
Cywilno-Wojskowych Kontyngentów w operacjach reagowania kryzysowego poza granicami
kraju. Ich wdrożenie przyczyni się do usystematyzowania narodowego procesu planowania
na szczeblu politycznym i międzyresortowym oraz wypracowania uregulowań prawnych
i finansowych dotyczących udziału polskich sił i środków w operacjach poza granicami kraju.
Główne działania
realizacja zobowiązań przyjętych w ramach planowania obronnego NATO;
zmiany legislacyjne ułatwiające udział pracowników i ekspertów cywilnych w misjach
poza granicami kraju;
opracowanie Zasad i procedur planowania, przygotowywania oraz udziału Polskich
Cywilno-Wojskowych Kontyngentów w operacjach reagowania kryzysowego poza
granicami kraju;
zdolności
do
przerzutu
v.p
l
ukierunkowanie rozwoju sił zbrojnych na osiąganie
i długotrwałego przebywania w rejonie operacji.
2.1.3. Udzielanie pomocy wojskowej organom państwa w niemilitarnych sytuacjach
kryzysowych
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Siły Zbrojne RP są jednym z kluczowych elementów systemu zarządzania kryzysowego
państwa i realizują zadania związane ze wsparciem organów administracji publicznej
w przypadku wystąpienia niemilitarnych sytuacji kryzysowych. Doświadczenia z udziału Sił
Zbrojnych RP w tych działaniach, a także nowe zagrożenia wskazują, że istnieje potrzeba
jego doskonalenia.
Główne działania
.go
zapewnienie na potrzeby kierowania kompatybilnych środków łączności dla służb
ratowniczych, porządkowych oraz wydzielanych pododdziałów/oddziałów z Sił
Zbrojnych RP;
usankcjonowanie prawne procedur odszkodowawczych spowodowanych działalnością
Sił Zbrojnych RP w sytuacjach kryzysowych;
usprawnienie procedur udzielania pomocy oddziałom Policji przez oddziały sił
zbrojnych prowadzonej na podstawie ustawy o Policji86, w tym mających na celu
przyspieszenie reagowania Sił Zbrojnych RP na wniosek o udzielenie pomocy Policji;
dążenie do uproszczenia procedur uruchamiających udział wojska w realizacji zadań
kryzysowych;
w.
rcl
przygotowanie i utrzymanie w gotowości do działania sił i środków do oczyszczania
terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych, akcji przeciwpowodziowych
i przeciwlodowych oraz likwidacji skutków klęsk żywiołowych;
koordynacja w zakresie jednolitości i interoperacyjności funkcjonowania systemów
tworzących krajowy system wykrywania skażeń i alarmowania;
zwiększenie udziału organów administracji publicznej oraz służb ratowniczych
w ćwiczeniach i treningach na szczeblu operacyjnym prowadzonych przez jednostki
i instytucje Sił Zbrojnych RP.
2.1.4. Zwiększanie nasycenia nowoczesnym uzbrojeniem i sprzętem wojskowym,
w tym poprzez udział w programach międzynarodowych
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
Sprostanie wyzwaniom i zagrożeniom wymaga, aby siły zbrojne były kombinacją
modułowych komponentów połączonych. Muszą one być mobilne, sieciocentryczne oraz
zdolne do realizacji misji w każdym środowisku. O ich walorze decydować będzie zdolność
do realizacji każdej misji i zadania, zdolność do natychmiastowego działania, skutecznego
i precyzyjnego rażenia. W tym celu powinny być wyposażone w nowoczesny
technologicznie, efektywny bojowo oraz odporny na zagrożenia z cyberprzestrzeni,
maksymalnie zautomatyzowany i zrobotyzowany sprzęt i uzbrojenie. Aby temu sprostać
rozwijane będą zdolności operacyjne w obszarze: dowodzenia, rozpoznania, rażenia,
przetrwania i ochrony wojsk, zabezpieczenia logistycznego działań.
Ponadto
należy
doskonalić
systemy
szkolno-treningowe
oraz
logistyczne.
Istotne trudności w osiąganiu przez Polskę wymaganych zdolności obronnych tkwią
w wysokich kosztach nowoczesnych systemów uzbrojenia i sprzętu wojskowego oraz
ograniczonych możliwościach narodowego przemysłu zbrojeniowego. Powyższe czynniki
skutkują koniecznością znalezienia alternatywnych sposobów rozwijania i pozyskiwania
Art. 18a. ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687, z późn. zm.).
v.p
l
deficytowych zdolności obronnych, jednym z których jest uczestnictwo Polski w programach
międzynarodowych pod egidą NATO i Europejskiej Agencji Obrony. Kolejnym istotnym
elementem skutecznej modernizacji sił zbrojnych jest efektywny system pozyskiwania,
eksploatacji i wycofywania uzbrojenia i sprzętu wojskowego Sił Zbrojnych RP, zapewniający
wdrażanie UiSW spełniającego wymagania operacyjne przy racjonalnym gospodarowaniu
środkami finansowymi. W ramach budowy tego systemu na początku 2011 r. sformowano
Inspektorat Uzbrojenia, zajmujący się realizacją procesu pozyskiwania UiSW na potrzeby Sił
Zbrojnych RP.
Główne działania
pozyskiwanie oraz modernizacja uzbrojenia i sprzętu wojskowego w ramach programów
operacyjnych i programów uzbrojenia;
zwiększanie udziału krajowego przemysłowego potencjału obronnego w procesie
unowocześniania sił zbrojnych oraz zwiększenie efektywności podmiotów polskiego ppo
na międzynarodowym rynku uzbrojenia;
maksymalizacja korzyści wynikających z udziału w programach międzynarodowych, w
tym korzyści finansowych (zmniejszone koszty pozyskania zdolności), technologicznych
(rozwój komórek naukowo-badawczych i ułatwiony transfer technologii), a w
konsekwencji także przemysłowych (stymulacja rozwoju ekonomicznego oraz lokalnego
rynku pracy);
doskonalenie systemu pozyskiwania, eksploatacji i wycofywania UiSW Sił Zbrojnych RP,
w tym: wdrożenie mechanizmów zapewniających bardziej efektywne zarządzanie całym
cyklem życia uzbrojenia i sprzętu wojskowego, zapewnienie wysokiego poziomu kadr
zarządzających programami w ramach systemu kształcenia i doskonalenia zawodowego,
wdrożenie nowoczesnych metod zarządzania programami i projektami, konsolidacja
przepisów resortowych.
w.
rcl
.go
2.1.5. Osiągnięcie interoperacyjności i kompatybilności przez Siły Zbrojne RP
w ramach NATO i UE
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Osiągnięcie interoperacyjności i kompatybilności przez Siły Zbrojne RP w ramach NATO
i UE jest podstawowym warunkiem uzyskania przez Polskę sojuszniczej wiarygodności
w ramach systemu wspólnego bezpieczeństwa.
Interoperacyjność w środowisku międzynarodowym osiąga się głównie przez właściwe
przygotowanie personelu, oddziałów i pododdziałów, osiąganie interoperacyjnych struktur
organizacyjno-funkcjonalnych zdolnych do prowadzenia operacji połączonych. Ponadto
istotnym jest zapewnienie interoperacyjności zautomatyzowanych systemów dowodzenia
i kierowania środkami walki w układzie narodowym i sojuszniczym, a także utrzymanie
i rozwój systemów zapewniających bezpieczeństwo na polu walki (identyfikacja bojowa,
monitorowanie położenia wojsk).
ww
Praktycznym narzędziem osiągania interoperacyjności jest implementacja Porozumień
Standaryzacyjnych NATO (tzw. STANAG – Standardization Agreement), będących zapisami
porozumień między kilkoma lub wszystkimi państwa członkowskimi NATO o zastosowaniu
takiego samego lub podobnego sprzętu wojskowego, amunicji, zaopatrzenia i zapasów,
a także procedur operacyjnych, logistycznych i administracyjnych.
Główne działania
zapewnienie wysokiego poziomu ukompletowania jednostek stanem osobowym oraz
uzbrojeniem i sprzętem wojskowym w celu osiągnięcia zdolności operacyjnych do
podjęcia w krótkim czasie pełnego spektrum działań w ramach operacji narodowej lub
sojuszniczej;
v.p
l
rotacyjne uczestnictwo jednostek deklarowanych jako zdolnych do przerzutu
w sojuszniczych przedsięwzięciach szkoleniowych oraz poddawanie ich procesowi
certyfikacji narodowej i sojuszniczej w celu osiągnięcia wymaganych standardów;
sukcesywne wprowadzanie narodowych systemów wsparcia dowodzenia na
wyposażenie Sił Zbrojnych RP kompatybilnych z analogicznymi systemami
sojuszniczymi w ramach NATO i UE;
definiowanie w dokumentach zawierających wymagania dla uzbrojenia i sprzętu
wojskowego warunków zapewniających osiągnięcie standardów wymaganych przez
NATO i UE;
zwiększenia stopnia implementacji Porozumień Standaryzacyjnych (STANAG).
Doskonalenie struktur organizacyjnych Sił Zbrojnych RP (elastyczna
i racjonalna organizacja)
.go
Ad 2.2.
2.2.1. Usprawnienie struktur kierowania i dowodzenia
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Wprowadzanie nowych form walki i nowoczesnej techniki wymaga bardziej wyrafinowanych
form planowania i kierowania działaniami wojskowymi. Sprawą szczególnej wagi staje się
sprawność systemu kierowania i dowodzenia siłami zbrojnymi. Z uwagi na fakt, że
praktycznie wszystkie współczesne operacje wojskowe prowadzone są z udziałem różnych
rodzajów sił zbrojnych (operacje połączone), konieczne jest pełne wdrożenie nowoczesnej
idei połączoności do systemu kierowania i dowodzenia Siłami Zbrojnymi RP.
Główne działania
w.
rcl
budowa skonsolidowanych struktur dowodzenia na szczeblu centralnym
(strategicznym) opartych na trzech funkcjach: planowaniu strategicznym, dowodzeniu
ogólnym i dowodzeniu operacyjnym;
uzyskanie przejrzystości struktury organów dowodzenia poprzez ograniczenie ich
liczby i skrócenie linii dowodzenia;
budowa zintegrowanego, kompatybilnego z sojusznikami i zdolnego do działania
w sieciocentrycznym środowisku systemu dowodzenia;
koncentracja oraz integracja komórek organizacyjnych funkcjonujących na szczeblu
strategicznym i operacyjnym realizujących podobne zadania;
maksymalne zbliżenie struktury organów kierowania i dowodzenia Siłami Zbrojnymi RP
czasu pokoju, kryzysu i wojny;
wdrażanie nowoczesnych metod kierowania
wspomagających wypracowanie decyzji;
i
dowodzenia
oraz
systemów
ww
podejmowanie działań zmierzających do zamiany ilości w jakość (zmniejszanie
liczebności struktur z jednoczesnym inwestowaniem w rozwój, kształcenie i szkolenie
kadr oraz ich dobór pod względem merytorycznym i predyspozycji do zajmowania
określonych stanowisk służbowych).
2.2.2. Tworzenie struktur modułowych
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Zachodzące w świecie przemiany, a zwłaszcza ich tempo oraz stojące przed siłami
zbrojnymi wyzwania (przygotowywanie ich do szybkiej reakcji oraz wszelkiego rodzaju
interwencji) powodują, że wyjątkowo pożądane staje się posiadanie jednostek
o uniwersalnych strukturach organizacyjnych, sprawnie dowodzonych i zaopatrywanych,
zdolnych do natychmiastowego użycia w dowolnym rejonie działań.
v.p
l
W toku przemian prowadzone będą prace w kierunku spłaszczania struktury hierarchicznej
z możliwością uzupełniania jej elementami traktowanymi jako doraźnie budowane struktury
zadaniowe. Tworzone będą jednostki bojowe o maksymalnym stopniu uniwersalizacji
i unifikacji, w pełni przygotowane do prowadzenia działań autonomicznych oraz o znacznym
stopniu samodzielności.
Architektura takiego systemu opierać się będzie na elementach modułowych gwarantujących
elastyczność i możliwość szybkiego tworzenia zgrupowań o różnym charakterze. Z jednej
strony będą one sprzyjać szybkiej adaptacji struktur do zmieniających się potrzeb pola walki,
z drugiej – bezkolizyjnej i wielowariantowej integracji w większe struktury organizacyjne.
Operacyjne użycie jednostek, w zależności od mandatu misji, zadań oraz warunków
lokalnych będzie mogło się odbywać całością lub częściami (samodzielnymi modułami).
Główne działania
wprowadzanie nowoczesnych systemów rozpoznawczych;
.go
zwiększanie mobilności wojsk;
wyposażanie wojsk w nowoczesne systemy dowodzenia oraz zobrazowania pola walki
w czasie rzeczywistym;
dostosowywanie doktryn, programów szkolenia oraz poprawa wyszkolenia wojsk.
2.2.3. Osiągnięcie standardów w zakresie ukompletowania dowództw i jednostek
wojskowych oraz zwiększenie ich dostępności
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
Konieczne jest utrzymywanie w czasie pokoju przez dowództwa i jednostki wojsk
operacyjnych wymaganych wskaźników87 ukompletowania stanem osobowym, uzbrojeniem i
sprzętem wojskowym oraz odpowiednio urzutowanych zapasów środków zaopatrzenia.
Poziom ukompletowania jednostek wojskowych przekłada się na określone terminy ich
dostępności do realizacji zadań w ramach operacji sojuszniczych (siły zadeklarowane do
NATO) oraz zadań wynikających z potrzeb operacyjnych Sił Zbrojnych RP.
Główne działania
zwiększenie liczby jednostek wojskowych o wysokim poziomie ukompletowania
(powyżej 90%), zdolnych do podjęcia działań w krótkim czasie, bez konieczności ich
mobilizacyjnego rozwijania;
zakończenie procesu dyslokacji Sił Zbrojnych RP.
2.2.4. Stworzenie nowoczesnego systemu rezerw (Narodowe Siły Rezerwowe)
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
Wzmocnienie armii zawodowej powinno być realizowane poprzez siły rezerwy, które mogą
być szybko użyte w sytuacji wzrostu zagrożeń militarnych lub niemilitarnych związanych
z potrzebami zarządzania kryzysowego, w tym w czasie klęsk żywiołowych i likwidacji ich
skutków, działań antyterrorystycznych, ochrony mienia, akcji poszukiwawczych oraz
ratowania lub ochrony zdrowia i życia ludzkiego. Wzmocnienie Sił Zbrojnych RP stanowić
będą wyszkoleni żołnierze rezerwy łączący powinności służby z obowiązkami
pracowniczymi. Temu celowi ma służyć wyselekcjonowany ochotniczy zasób żołnierzy
rezerwy, posiadających przydziały kryzysowe na określone stanowiska służbowe
w jednostkach wojskowych, nadane w wyniku ochotniczo zawartych kontraktów na pełnienie
służby wojskowej w rezerwie i pozostających w dyspozycji, zwanych Narodowymi Siłami
Rezerwowymi (NSR).
87
Wielkości tych wskaźników określają Standardy Sił Sojuszniczego Dowództwa ds. Operacji (ACO Forces
Standards – AFS).
Główne działania
v.p
l
W związku z zawieszeniem obowiązkowych form służby wojskowej ograniczony został
dopływ wyszkolonych rezerw do zasobów osobowych. W celu gromadzenia wyszkolonych
zasobów żołnierzy rezerwy, w tym na potrzeby Narodowych Sił Rezerwowych, uruchomiony
został system szkolenia ochotników w ramach służby przygotowawczej.
efektywne pozyskiwanie ochotników do pełnienia służby przygotowawczej i służby w
ramach NSR;
wprowadzenie nowoczesnego systemu motywacyjnego dla potencjalnych ochotników
do NSR i zatrudniających ich pracodawców;
zapewnienie właściwego poziomu wyszkolenia i wyekwipowania żołnierzy NSR.
2.2.5. Optymalizacja potencjału logistycznego
.go
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Potencjał logistyczny Sił Zbrojnych RP wymaga ciągłego doskonalenia i dostosowywania go
do potrzeb zabezpieczanych wojsk oraz współdziałania z logistyką wielonarodową.
Optymalizacja ta obejmować będzie zmiany w stacjonarnym systemie zabezpieczenia
logistycznego (rejonowe bazy logistyczne i podległe im wojskowe oddziały gospodarcze)
oraz logistycznym potencjale mobilnym.
Główne działania
uproszczenie kierowania logistyką, racjonalne wykorzystanie infrastruktury,
wprowadzenie rozwiązań modernizacyjnych w zakresie zarządzania zasobami
logistycznymi oraz wprowadzaniu nowych technologii, dotyczących śledzenia zasobów
i magazynowania środków bojowych i materiałowych;
w.
rcl
budowa struktury modułowej i uzyskanie zdolności pododdziałów logistycznych do
samodzielnych działań operacyjnych oraz uzyskanie zdolności do zabezpieczenia
połączonych, wielonarodowych operacji ekspedycyjnych i taktycznego rozwinięcia
w każdych warunkach klimatycznych;
powierzenie wojskowym oddziałom gospodarczym zadań gospodarowania zasobami
infrastruktury wojskowej w garnizonach;
redukcja ilości personelu logistycznego na rzecz kilkunastoosobowych zespołów
wyposażonych w odpowiednie narzędzia, procedury oraz środki finansowe
umożliwiające skuteczniejsze zabezpieczenie wojsk (w tym sojuszniczych) i
zarządzanie infrastrukturą – realizacja poprzez kontraktowanie zewnętrzne
(outsourcing).
2.2.6. Poprawa zdolności wojskowej służby zdrowia do zabezpieczenia Sił Zbrojnych
RP
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
Misją wojskowej służby zdrowia jest zabezpieczenie medyczne wojsk zarówno na terenie
kraju, jak również poza jego granicami. Wieloletnie niedoinwestowanie wojskowej służby
zdrowia doprowadziło do sytuacji, w której posiada ona jedynie ograniczone ilości sprzętu
i wyposażenia spełniającego wymagania współczesnego pola walki oraz wymagania NATO
w zakresie współdziałania w środowisku wielonarodowym. Nakładają się na to braki
kadrowe, uniemożliwiające często realizację części zadań. W obecnym stanie wojskowa
służba zdrowia nie ma możliwości realizowania efektywnego zabezpieczenia medycznego
wojsk.
Główne działania
poprawa ukompletowania etatowego, szczególnie w grupie osobowej lekarzy,
poprzez wprowadzenie systemu zachęt do pozostawania w służbie oraz systemu
szkolenia i doskonalenia zawodowego, uwzględniającego specyfikę wojska;
wprowadzanie aktów prawnych umożliwiających funkcjonowanie wojskowego
systemu zabezpieczenia medycznego, uwzględniających specyfikę zabezpieczenia
medycznego wojsk w kraju oraz, w szczególności, w misjach poza jego granicami;
kontynuacja zakupów nowoczesnego sprzętu i wyposażenia ze szczególnym
uwzględnieniem
systemów
kontenerowo-namiotowych,
kontenerów
specjalistycznych, opancerzonych wozów ewakuacji medycznej (na podwoziu
kołowym i gąsienicowym), samochodów specjalnych i sanitarnych nowego typu,
nowego wzoru zestawów medycznych zbiorowych oraz indywidualnych;
szkolenie żołnierzy jednostek bojowych w zakresie pierwszej pomocy medycznej na
polu walki (zgodnie z zasadą 10-1-2 pierwsza pomoc powinna być udzielona do 10
minut od zranienia);
dostosowanie uprawnień wojskowego personelu medycznego do rzeczywistych
zadań i poziomu umiejętności (wojskowi ratownicy medyczni);
rozwój systemu ewakuacji medycznej drogą powietrzną na szczeblu taktycznym
i strategicznym;
przekazywanie poza resort obrony narodowej zbędnego potencjału SPZOZ.
.go
v.p
l
2.2.7. Wdrożenie Zintegrowanego Wieloszczeblowego Systemu Informatycznego
Resortu Obrony Narodowej
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
W resorcie obrony narodowej brakuje rozwiązań pozwalających na uzyskanie w efektywny
sposób kompleksowej i aktualnej informacji o zasobach, które mogą być użyte przez Siły
Zbrojne RP88. Brak tej wiedzy uniemożliwia skuteczne zarządzanie zasobami sił zbrojnych, a
tym samym podejmowanie optymalnych i racjonalnych decyzji w obszarze kierowania
resortem i dowodzenia siłami zbrojnymi. Nie jest bowiem możliwe zbudowanie efektywnego
systemu zaopatrywania (uzupełniania zasobów) bez danych o aktualnym stanie dowolnego
elementu organizacyjnego sił zbrojnych oraz dostępności zasobów z wewnętrznych (w
ramach resortu obrony narodowej) i zewnętrznych źródeł zaopatrywania.
Główne działania
budowa i wdrożenie scentralizowanego, zintegrowanego i zunifikowanego systemu
informatycznego wspomagającego zarządzanie logistyką, finansami i kadrami, a tym
samym zapewnienie standaryzacji działania oraz wymiany i integracji danych
pomiędzy jednostkami organizacyjnymi resortu obrony narodowej w tych obszarach;
budowa
wersji
mobilnej
Zintegrowanego
Wieloszczeblowego
Systemu
Informatycznego Resortu Obrony Narodowej, wspomagającej zarządzanie w trakcie
treningów, ćwiczeń oraz udziału Sił Zbrojnych RP w misjach.
ww
Ad 2.3. Podniesienie poziomu wyszkolenia wojsk
2.3.1. Podnoszenie poziomu wykształcenia i kształcenia zawodowego żołnierzy
zawodowych
88
Poprzez zasoby rozumie się zasoby logistyczne, środki finansowe oraz zasoby kadrowe. Zarządzanie
zasobami dotyczy zarówno zasobów będących już w resorcie, planowanych do pozyskania w ramach realizacji
planów zaopatrywania sił zbrojnych, jak również zasobów gospodarki narodowej przewidzianych do
pozyskania w ramach mobilizacji w sytuacjach kryzysu i wojny oraz zasobów pozyskiwanych w ramach NATO
i UE.
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
v.p
l
W warunkach prowadzonej profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP konieczne jest stałe podnoszenie
poziomu doskonalenia zawodowego żołnierzy. Obecnie obejmuje ono dwie formy – studiów
podyplomowych i kursów kwalifikacyjnych (przygotowujących do objęcia stanowiska służbowego
o wyższym stopniu etatowym) oraz kursów doskonalących (przygotowujących do pełnienia
obowiązków służbowych na obecnie sprawowanym stanowisku służbowym). Niezmiernie
ważnym czynnikiem doskonalenia zawodowego w wojsku jest także podnoszenie kompetencji
językowych, a zwłaszcza znajomości języka angielskiego, który stanowi podstawowe narzędzie
komunikacyjne w NATO i UE.
Główne działania
kontynuowanie realizacji przedsięwzięć ujętych w corocznych planach doskonalenia
zawodowego żołnierzy zawodowych Sił Zbrojnych RP oraz planach kształcenia
i egzaminowania ze znajomości języków obcych w resorcie obrony narodowej.
.go
2.3.2. Podnoszenie poziomu wyszkolenia wojsk i doskonalenie zawodowe żołnierzy
zawodowych
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Szkolenie dowództw, sztabów i wojsk, w tym Narodowych Sił Rezerwowych, ukierunkowane
jest na: utrzymywanie wymaganych zdolności operacyjnych do realizacji narodowych
i sojuszniczych zadań obronnych, udziału w wielonarodowych i sojuszniczych operacjach
pokojowych oraz stabilizacyjnych, a także na walkę z terroryzmem oraz, w przypadku
wystąpienia sytuacji kryzysowej o charakterze niemilitarnym, wspieranie organów
administracji publicznej w likwidacji jej skutków.
w.
rcl
W ramach ćwiczeń zgrywane są komponenty rodzajów sił zbrojnych do udziału w narodowej
operacji połączonej. Doskonalone są również zdolności Dowództwa Operacyjnego Sił
Zbrojnych RP do dowodzenia wydzielonymi siłami w operacji połączonej prowadzonej
z udziałem Sojuszniczych Sił Wzmocnienia. W ramach przedsięwzięć szkoleniowych
doskonalone jest współdziałanie Sił Zbrojnych RP z pozamilitarnymi strukturami obronnymi
państwa.
Przygotowywanie dowództw, sztabów i wojsk do realizacji zadań w ramach NATO i UE
realizowane jest w ramach sojuszniczych i partnerskich przedsięwzięć szkoleniowych.
ww
Główne działania
osiąganie zdolności do dowodzenia podległymi wojskami przy pełnym wykorzystaniu
możliwości zautomatyzowanych systemów dowodzenia;
ukierunkowywanie szkolenia organów dowodzenia na zgrywanie systemów walki;
doskonalenie nowego 3-letniego modelu szkolenia wojsk;
pozyskiwanie i wdrażanie nowoczesnych, zintegrowanych systemów szkolenia;
przygotowanie komponentów Sił Zbrojnych RP wydzielanych do Sił Odpowiedzi
NATO i Grup Bojowych UE;
korzystanie z sojuszniczych ośrodków szkoleniowych i centrów doskonalenia;
doskonalenie działalności szkoleniowo-metodycznej centrów i ośrodków szkolenia;
doskonalenie współdziałania między siłami zbrojnymi a elementami pozamilitarnych
struktur obronnych państwa, szczególnie w zakresie reagowania kryzysowego oraz
w obronie przed terroryzmem;
zwiększanie efektywności szkolenia poprzez wykorzystywanie nowoczesnych
narzędzi symulacyjnych, w tym m.in. wprowadzenie systemu szkolenia
z wykorzystaniem sieci komputerowych (e-learning) oraz tworzenie ośrodków
szkolenia symulacyjnego;
Poz. 377
rozszerzenie zakresu wykorzystania symulatorów i innych urządzeń treningowych,
opartych na nowoczesnych technologiach;
przygotowywanie organów dowodzenia do realizacji zadań w środowisku
sieciocentrycznym;
dostosowywanie do wymagań rozwojowych (wprowadzanej techniki i technologii)
obiektów i urządzeń szkolno-treningowych zapewniających realizację szkolenia przy
zachowaniu realizmu szkolenia i racjonalności jego kosztów;
wdrażanie do Sił Zbrojnych RP wraz z nowym uzbrojeniem i sprzętem wojskowym
pakietów szkoleniowych stanowiących pełne zabezpieczenie w środki dydaktyczne,
służące kształceniu i szkoleniu stanów osobowych Sił Zbrojnych RP.
v.p
l
– 64 –
2.3.3. Rozwijanie i wdrażanie innowacyjnych koncepcji i doktryn
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
.go
Obszar narodowej i sojuszniczej standaryzacji operacyjnej wspierającej proces szkolenia
stanowi jeden z zasadniczych elementów zapewniających osiągnięcie i utrzymanie przez siły
zbrojne zakładanego poziomu interoperacyjności i zdolności, niezbędnych do wspólnego
działania w ramach operacji narodowych, wielonarodowych i sojuszniczych.
w.
rcl
Główne działania
centralizacja zarządzania procesem standaryzacji operacyjnej i opracowywania
doktryn, dokumentów doktrynalnych w ramach funkcjonowania Centrum Doktryn i
Szkolenia Sił Zbrojnych;
opracowywanie projektów doktryn i dokumentów doktrynalnych przez Centrum
Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych (stosownie do zmian zachodzących w Sojuszu i
potrzeb Sił Zbrojnych RP) oraz ich implementację;
udział w pracach rad, grup i paneli roboczych KW NATO i UE w obszarze
standaryzacji operacyjnej;
wypracowywanie nowych koncepcji i sposobów prowadzenia działań i organizacji
szkolenia oraz ich weryfikowanie poprzez eksperymentowanie;
współpraca Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych z podobnymi pod względem
kompetencji instytucjami NATO, UE, państw członkowskich Sojuszu i innych państw.
2.3.4. Wdrożenie Systemu Wykorzystania Doświadczeń z działalności Sił Zbrojnych RP
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
System wykorzystania doświadczeń w Siłach Zbrojnych RP jest narzędziem przeznaczonym do
wsparcia dowódców w procesie doskonalenia zdolności operacyjnych Sił Zbrojnych RP i ich
pokojowego funkcjonowania poprzez dokonywanie zmian oraz upowszechnianie najlepszych
rozwiązań w danym obszarze89. Do jego głównych zadań należą: pozyskiwanie i analizowanie
informacji uzyskiwanych w obszarach zdolności operacyjnych podczas udziału wojsk
w operacjach, realizacji procesu szkolenia oraz innych wynikających z funkcjonowania Sił
Zbrojnych RP, wypracowywanie wniosków i rekomendowanie rozwiązań oraz
upowszechnianie zaakceptowanych propozycji zmian, zarządzanie informacjami zawartymi
w bazie danych.
Główne działania
89
doskonalenie systemu wykorzystania doświadczeń w Siłach Zbrojnych RP, opartego
na jednolitym i uniwersalnym procesie wykorzystywania doświadczeń, etatowych
strukturach sytemu (Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych) oraz profesjonalne
przygotowanie personelu;
Wytyczne Zastępcy Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia 23 maja 2011 r. w sprawie organizacji
i funkcjonowania Systemu Wykorzystania Doświadczeń w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
rozwijanie procesu wykorzystania doświadczeń, obejmującego etapy: identyfikacji
i obserwacji, analizy, zatwierdzanie działań naprawczych i stawianie zadań,
wdrażanie i monitoring, weryfikacji – określenie skuteczności działań naprawczych;
rozwijanie specjalistycznego systemu informatycznego oraz odpowiedniego aparatu
pojęciowego, wspierającego funkcjonowanie systemu wykorzystania doświadczeń
w Siłach Zbrojnych RP.
v.p
l
Ad 2.4. Wzmacnianie zdolności struktur administracyjno-gospodarczych kraju do
funkcjonowania w sytuacjach kryzysowych i do wspierania obrony
państwa
2.4.1. Doskonalenie pozamilitarnych przygotowań obronnych
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
.go
Pozamilitarne przygotowania obronne są niezbędne do zapewnienia przetrwania
i sprawnego funkcjonowania państwa, w tym skutecznego wsparcia Sił Zbrojnych RP
i Sojuszniczych Sił Wzmocnienia w razie zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa
i w czasie wojny. Obszar ten ma właściwe rozwiązania prawne i organizacyjne. Jednak z
uwagi na dynamiczny charakter współczesnych zagrożeń, zmienne uwarunkowania
gospodarcze oraz proces profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP, wymaga on ciągłego
doskonalenia. Optymalizacja pozamilitarnych przygotowań obronnych będzie ukierunkowana
na zwiększenie ich efektywności, adekwatności, spójności oraz koordynacji działań.
ww
w.
rcl
Główne działania
poprawa zabezpieczenia logistycznego i technicznego systemu kierowania
bezpieczeństwem narodowym poprzez systematyczne doskonalenie kompetencji
i umiejętności organów oraz wzbogacanie infrastruktury technicznej systemu
kierowania;
utworzenie w organach administracji publicznej i Siłach Zbrojnych RP jednolitej
informatycznej bazy danych o dostępnych zasobach obronnych możliwych do
wydzielenia na potrzeby Sojuszniczych Sił Wzmocnienia;
usprawnienie rozwiązań na rzecz mobilizacji gospodarki poprzez stworzenie
mechanizmów prawnych umożliwiających dostosowanie zakresu zadań ujmowanych
w Programie Mobilizacji Gospodarki do zmieniających się potrzeb systemu
obronnego państwa, a także utworzenie procedur szybkiego pozyskiwania artykułów
na rynku wewnętrznym i międzynarodowym oraz jasne określenie uprawnień
i kompetencji organów administracji rządowej w zakresie przygotowań do mobilizacji
gospodarki;
poprawa funkcjonowania systemu szkolenia obronnego w państwie m.in. poprzez
zapewnienie regularności oraz zwiększenie skuteczności szkolenia obronnego
prowadzonego w formie zajęć praktycznych, w szczególności ćwiczeń o zasięgu
krajowym i regionalnym realizowanych łącznie z wieloszczeblowym, operacyjnym
ćwiczeniem sił zbrojnych pk. „Anakonda”. Ponadto poprzez wzrost zaangażowania
struktur pozamilitarnych w ćwiczeniach i treningach wojskowych oraz zwiększenie
udziału w szkoleniu obronnym osób zajmujących kierownicze stanowiska
w administracji publicznej w ramach Wyższych Kursów Obronnych;
rozszerzenie formuły prowadzenia kontroli wykonywania zadań obronnych
o elementy praktyczne w celu sprawdzenia realnego przygotowania pozamilitarnych
struktur obronnych do funkcjonowania w razie zewnętrznego zagrożenia państwa
i w czasie wojny;
stworzenie mechanizmu umożliwiającego kierowanie do przedsiębiorców ekspertów
w celu prowadzenia w należących do nich przedsiębiorstwach przygotowań
obronnych, zapewniających uzyskanie i utrzymanie założonego poziomu zdolności
produkcyjno-usługowych na czas wojny.
2.4.2. Wzmacnianie przemysłowego potencjału obronnego
v.p
l
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Ważną rolę w pakiecie czynników wspierających rozwój przemysłowego potencjału
obronnego odgrywać będą instrumenty wspomagające działalność produkcyjną i eksportową
tego sektora. Działania te powinny stworzyć warunki do zwiększenia poziomu
konkurencyjności i innowacyjności przemysłowego potencjału obronnego w stopniu
zapewniającym realizację potrzeb sfery bezpieczeństwa państwa (w priorytetowych
obszarach technologicznych), jak również umożliwiającym wzmocnienie pozycji krajowych
dostawców uzbrojenia i sprzętu wojskowego na globalnym rynku broni, w tym także
pozwalającym na liczącą się ich obecność na tworzącym się europejskim rynku produktów
obronnych.
.go
W celu zintensyfikowania działalności badawczo-rozwojowej na potrzeby obronności
i bezpieczeństwa państwa, jak również dla zapewnienia ścisłej współpracy producentów
uzbrojenia i sprzętu wojskowego z instytutami badawczymi, utworzone zostanie
skonsolidowane zaplecze badawczo-rozwojowe. Równocześnie podjęte zostaną działania
zmierzające do zwiększenia nakładów na badania naukowe i prace rozwojowe
w priorytetowych obszarach techniki wojskowej.
W kontekście rozwoju przemysłowego potencjału obronnego istotnym zagadnieniem
wskazanym w diagnozie jest transfer innowacyjnych technologii między sektorem
wojskowym i cywilnym. Konieczne jest większe wykorzystanie potencjału rozwojowego
tkwiącego w tym przepływie, a zwłaszcza podjęcie działań stymulujących przepływ wiedzy
oraz zasobów ludzkich i sprzętowych z sektora wojskowego do cywilnego.
Główne działania
ww
w.
rcl
Efektywne wspieranie rozwoju sektora przemysłu obronnego będzie prowadzone poprzez
utworzenie skonsolidowanej struktury krajowego przemysłowego potencjału obronnego oraz
wzmocnienie wspomagających ją mechanizmów i instrumentów finansowych. W tym celu
konieczne będzie
dostosowanie potencjału produkcyjnego oraz badawczo-rozwojowego przemysłu
obronnego do potrzeb odbiorców krajowych oraz możliwości eksportowych;
opracowanie i wdrożenie systemu pozyskiwania uzbrojenia i sprzętu wojskowego
umożliwiającego przewidywalne i w miarę stabilne zamówienia ze strony MON;
skoordynowanie polityki w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych
w dziedzinie uzbrojenia i sprzętu wojskowego;
rozszerzenie oferty asortymentowej przemysłowego potencjału obronnego w zakresie
nowoczesnego uzbrojenia i sprzętu wojskowego;
lokowanie zobowiązań offsetowych w polskim przemyśle obronnym w celu
pozyskania
niezbędnych
zdolności
służących
zabezpieczeniu
realizacji
podstawowych interesów bezpieczeństwa i obronności państwa;
wprowadzanie do umów offsetowych zobowiązań związanych z realizacją programów
istotnych dla bezpieczeństwa i obronności państwa;
włączenie polskich podmiotów do tworzenia innowacyjnej i konkurencyjnej
europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego;
określenie ram instytucjonalno-prawnych pozwalających na transfer technologii
wojskowych do sektora cywilnego oraz działań ograniczających bariery dla tego
transferu.
v.p
l
2.4.3. Rozwijanie zdolności wsparcia państwa-gospodarza (HNS)
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
W sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa zewnętrznego Rzeczpospolita Polska może liczyć na
wsparcie Sojuszu Północnoatlantyckiego, realizowane w postaci wprowadzenia
Sojuszniczych Sił Wzmocnienia. Po przybyciu do Polski będą one wymagały szeroko
rozumianego wsparcia w zakresie: udostępnienia infrastruktury, transportu, środków
materiałowych, usług oraz w wielu innych obszarach, które są nierozerwalnie związane ze
skuteczną realizacją misji militarnej przez wojska przebywające na terytorium naszego kraju.
Ponadto, wypełniając zobowiązania wynikające z art. 5 TP, przez terytorium Polski mogą być
przemieszczane siły zbrojne Sojuszu do prowadzenia operacji na terytorium innego państwa,
członka NATO. Dlatego też działania podejmowane w celu przygotowania Polski do realizacji
zadań wynikających z obowiązków państwa-gospodarza (HNS), niosą konkretne wyzwania
wobec wszystkich struktur organizacyjnych naszego państwa, zarówno w wymiarze
cywilnym, jak i wojskowym.
.go
Efektywne współdziałanie między siłami zbrojnymi i środowiskiem cywilnym wymaga
ustanowienia odpowiednich kontaktów (wzajemnych relacji) między nimi oraz wypracowania
zasad tej współpracy.
w.
rcl
Główne działania
zapewnienie rozwiązań formalno-prawnych do realizacji zadań wynikających z funkcji
państwa-gospodarza oraz potrzeby koordynacji działań cywilnych i wojskowych;
przygotowanie infrastruktury dla zabezpieczenia przyjęcia Sojuszniczych Sił
Wzmocnienia;
wdrożenie kompatybilnych elektronicznych baz danych o zasobach państwa możliwych
do wydzielenia na potrzeby Sojuszniczych Sił Wzmocnienia, w tym baz danych
cywilnych ekspertów;
tworzenie Punktów Kontaktowych HNS oraz wdrożenie dokumentów (informatorów,
instrukcji) zapewniających warunki do właściwej realizacji zadań HNS.
2.4.4. Doskonalenie współpracy cywilno-wojskowej (CIMIC)
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Oddziały i pododdziały Sił Zbrojnych RP w czasie pokoju, kryzysu i wojny, uczestnicząc
w operacjach w kraju lub poza jego granicami, realizować będą zadania w bezpośrednim
kontakcie ze środowiskiem cywilnym, rozumianym jako organizacje rządowe, samorządowe,
pozarządowe, instytucje międzynarodowe oraz ludność cywilna rejonu prowadzenia operacji.
Powodzenie prowadzonych działań w dużym stopniu zależy od zdolności do właściwego
zorganizowania współpracy ze środowiskiem cywilnym. Współpraca ta skupiać się będzie na
umożliwieniu wykorzystania zasobów cywilnych do podtrzymania zdolności do prowadzenia
działań, wsparciu środowiska cywilnego w obszarach krytycznych oraz na wzajemnej
wymianie informacji.
ww
Główne działania
ciągłe doskonalenie struktur odpowiedzialnych za współpracę cywilno-wojskową;
utrzymywanie w gotowości do użycia sił i środków niezbędnych do wywiązania się
z przyjętych zobowiązań sojuszniczych w ramach prowadzenia współpracy cywilnowojskowej;
tworzenie norm prawnych regulujących procedury współpracy.
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
v.p
l
2.4.5. Wypracowanie rozwiązań systemowych regulujących obszar obrony cywilnej
Główne działania
.go
Istotnym obszarem bezpieczeństwa narodowego jest obrona cywilna90, ukierunkowana na
ochronę ludności, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, dóbr kultury,
ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny. Dotychczasowe rozwiązania
w tym obszarze były nieadekwatne do współczesnych zagrożeń, a regulacje prawne91
– niespójne i niewyczerpujące wszystkich obszarów zadaniowych. Przepisy jednoznacznie
nie określają zadań obrony cywilnej realizowanych w czasie pokoju, ograniczając się
wyłącznie do działalności planistycznej, organizacyjnej, szkoleniowej i upowszechniającej
wiedzę dotyczącą tej problematyki. Spowodowane to zostało w części uchyleniem art. 140
ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, który stanowił delegację ustawową do
wydania przez Radę Ministrów rozporządzeń określających obowiązki i uprawnienia organów
w sprawie obrony cywilnej, kwestie formacji obrony cywilnej oraz sygnały powszechnego
ostrzegania i alarmowania. Uchylenie wspomnianego zapisu i brak wydania w to miejsce
nowej regulacji prawnej znacznie ograniczyły możliwości realizacji zadań w zakresie obrony
cywilnej.
wprowadzenie rozwiązań zmierzających do utrzymania ciągłości odpowiedzialności
za ochronę ludności w każdej sytuacji, w tym w stanie wojny;
precyzyjne uregulowanie działań obrony cywilnej oraz wprowadzenie nowych
rozwiązań w tym obszarze wymaga przygotowania stosownych zmian legislacyjnych.
Należy opracować akt prawny, który uporządkuje kompetencje i zadania wszystkich
organów administracji publicznej, instytucji publicznych, organizacji społecznych oraz
innych podmiotów zobowiązanych do realizacji zadań z zakresu obrony cywilnej.
w.
rcl
Ad 2.5. Poprawa narodowego planowania obronnego
Planowanie obronne to proces kształtowania systemu obronnego państwa, umożliwiający
wytyczanie i osiąganie celów w dziedzinie obronności, obejmujący etapy planowania,
programowania i budżetowania, proces ich monitorowania i ewaluacji, a także planowanie
operacyjne. Narodowe planowanie obronne obejmuje Siły Zbrojne RP i struktury
administracyjno-gospodarcze oraz jest zharmonizowane z planowaniem sojuszniczym.
Z uwagi na potrzebę dostosowywania tego procesu do zmieniających się uwarunkowań,
w tym skorelowanie z tworzonym systemem zarządzania rozwojem kraju oraz planowaniem
obronnym NATO, konieczna jest poprawa narodowego planowania obronnego. Powinna ona
być ukierunkowana na zwiększanie jego przejrzystości i spójności, przede wszystkim na
szczeblu strategicznym oraz w odniesieniu do Sił Zbrojnych RP.
2.5.1. Poprawa planowania obronnego na szczeblu strategicznym
ww
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Planowanie obronne na szczeblu strategicznym stanowi etap wyjściowy opracowania
strategicznych rozwiązań w sferze obronności państwa. Jest ono procesem długofalowym,
wymagającym spójności celów, zarówno w sferze polityki, jak i osiągania pożądanych
zdolności obronnych przez elementy systemu obronnego państwa, adekwatnych do
istniejących i przewidywanych zagrożeń wynikających z dynamicznie zmieniającego się
90
Zagadnienia obrony cywilnej w aspekcie prawno-międzynarodowym reguluje Protokół Dodatkowy (pierwszy)
do konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r. dotyczący ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów
zbrojnych, którego Polska formalnie jest stroną od 19 września 1991 r.
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP oraz akty wykonawcze do niej.
v.p
l
środowiska bezpieczeństwa. Stąd też należy dążyć do przyjęcia jednolitej podstawy prawnej
i koncepcyjnej dla wszystkich przedsięwzięć związanych z planowaniem obronnym oraz
podjąć działania poprawiające spójność i efektywność procesu planistycznego.
Ważny element planowania obronnego stanowią Cele NATO, które są podstawowym
narzędziem osiągania zakładanego poziomu ambicji przez Sojusz i rozwijania zdolności
obronnych jego państw członkowskich. Cele NATO dla Rzeczypospolitej Polskiej to
uzgodniony z NATO zestaw wymogów i zobowiązań Polski, dotyczący rozwoju
i pozyskiwania zdolności oraz wydzielania sił do puli sił NATO, przewidzianych do realizacji
w określonej perspektywie czasowej. Ich realizacja stanowi wkład Polski w zapewnianie
Sojuszowi zdolności do realizacji zadań NATO oraz jest praktycznym narzędziem budowy
nowoczesnych i profesjonalnych Sił Zbrojnych RP.
Główne działania
.go
przyjęcie Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP jako dokumentu
wyjściowego do narodowego planowania obronnego;
ograniczenie liczby obowiązujących dokumentów planowania obronnego o charakterze
strategicznym;
doprecyzowanie zakresu odpowiedzialności poszczególnych podmiotów biorących
udział w procesie planowania obronnego;
doskonalenie procesu przyjmowania i realizowania Celów NATO dla RP;
zwiększenie spójności militarnego i pozamilitarnego planowania obronnego poprzez
m.in. ustanowienie mechanizmu zapewniającego sprawniejszą koordynację prac
związanych z określaniem i aktualizacją potrzeb Sił Zbrojnych RP i wojsk
sojuszniczych zabezpieczanych przez pozamilitarne struktury obronne.
w.
rcl
2.5.2. Poprawa planowania i programowania rozwoju Sił Zbrojnych RP
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Planowanie rozwoju Sił Zbrojnych RP obejmuje zespół czynności koncepcyjnych
i planistycznych podejmowanych w celu wytyczenia kierunków kształtowania i modernizacji
Sił Zbrojnych RP, identyfikowanych pod kątem osiągania, utrzymania i rozwoju pożądanych
zdolności operacyjnych. Zaś programowanie rozwoju sił zbrojnych ukierunkowane jest na
działania niezbędne dla pozyskania określonych zdolności w obszarze doktryn, struktury
organizacyjnej, szkolenia, modernizacji technicznej, przywództwa, kształcenia i szkolenia
zasobów ludzkich, infrastruktury oraz interoperacyjności92. Konieczność poprawy obydwu
procesów została zidentyfikowana w trakcie prowadzonych przez MON prac.
ww
Główne działania
rozwijanie procedur priorytetyzacji potrzeb Sił Zbrojnych RP;
ukierunkowanie planowania i programowania rozwoju sił zbrojnych na pozyskiwanie
określonych zdolności operacyjnych;
stosowanie analizy ryzyka w programowaniu rozwoju Sił Zbrojnych RP;
uwzględnianie długoterminowej perspektywy rozwoju Sił Zbrojnych RP.
Ad 2.6. Skuteczna promocja obronności
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Proces profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP oraz zmiana charakteru wykonywanych przez nie
zadań w perspektywie najbliższych lat mogą doprowadzić do rozluźnienia więzi wojska
92
Na podstawie NATO-wskiej koncepcji DOTMLPFI (z ang. Doctrine, Organization, Training, Materiel,
Leadership, Personnel, Facilities, Interoperability).
v.p
l
i społeczeństwa, a nawet – w dalszej perspektywie – alienacji wojska i traktowania polskiej
armii jako zamkniętej, kastowej korporacji zawodowej. Dlatego zarówno obecnie, jak
i w przyszłości, kluczowego znaczenia nabiera kwestia prezentacji współczesnego Wojska
Polskiego szerokim grupom odbiorców oraz podkreślanie jego misji, celów i zadań służących
interesom Rzeczypospolitej Polskiej i jej obywateli. Kształtowanie pozytywnego wizerunku
Wojska Polskiego jako organizacji zmieniającej się w nowoczesną i profesjonalną armię
powinno służyć budowie społecznej akceptacji dla realizowanych w Siłach Zbrojnych RP
zmian, a także ułatwiać pozyskiwanie jak najlepszych kandydatów do zawodowej służby
wojskowej.
Główne działania
.go
Zmiany w środowisku medialnym i rozwój technologii w obszarze komunikacji wymagają
dostosowywania i ulepszania stosowanych narzędzi promocyjnych. Atrybutami nowych
procesów komunikacyjnych stają się: globalna publiczność, interaktywność, multimedialność
przekazu oraz rozwój technologii mobilnych. Ważnym dla tworzenia wizerunku Wojska
Polskiego i budowy marki armii XXI wieku będzie dysponowanie szeroką gamą materiałów
multimedialnych przeznaczonych dla najważniejszych grup odbiorców i systemem
umożliwiającym skuteczne dotarcie z przekazem promocyjnym Wojska Polskiego.
działalność promocyjna będzie obejmować kształtowanie, zarówno w kraju, jak i za
granicą, pozytywnego wizerunku polskich żołnierzy, Sił Zbrojnych RP oraz MON;
w razie potrzeby będą prowadzone kampanie promocyjne wspierające proces
rekrutacji do służby kandydackiej, przygotowawczej, zawodowej oraz w ramach
Narodowych Sił Rezerwowych. Kampanie te będą stanowić uzupełnienie dla stałej
działalności promocyjnej. Istotnym aspektem promocji obronności będzie
pozyskiwanie przez Wojsko Polskie do współpracy partnerów społecznych,
medialnych oraz instytucjonalnych.
w.
rcl
Ad 2.7. Budowa nowoczesnego i produktywnego potencjału naukowo-badawczego
na rzecz obronności
2.7.1. Dostosowanie systemu organizowania i wdrażania prac naukowo-badawczych
do standardów obowiązujących w UE i NATO
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
Obowiązujący w resorcie obrony narodowej model pozyskania uzbrojenia i sprzętu wojskowego
w praktyce w bardzo ograniczonym zakresie uwzględnia potrzebę realizacji badań w obszarze
techniki i technologii obronnych. Dużym wyzwaniem jest właściwa identyfikacja potrzeb
przyszłych użytkowników. W większości przypadków potrzeba badań wypływa bezpośrednio ze
środowiska naukowo-badawczego. Podejście to zasadniczo nie jest niewłaściwe, jednak
powinno mieć charakter uzupełniający w stosunku do potrzeb definiowanych przez
użytkowników. Niewystarczająca jest również skala finansowania poszczególnych projektów i
programów naukowo-badawczych przez instytucje państwowe oraz brak odpowiednich struktur
zarządzania tymi programami/projektami.
Główne działania
wdrażanie na polski grunt wybranych rozwiązań wykorzystywanych w innych
państwach NATO i UE, w sposób uwzględniający możliwości kadrowe i finansowe
polskich instytucji;
opracowanie przepisów regulujących wykorzystanie wyników badań naukowych
w procesie pozyskiwania uzbrojenia i sprzętu wojskowego;
stworzenie mechanizmów ułatwiających wdrożenie do produkcji oraz wprowadzanie
na wyposażenie Sił Zbrojnych RP opracowanych technologii;
w ramach badań naukowych realizowanych w obszarze techniki i technologii
obronnych należy zagwarantować ścisłą współpracę wykonawców z użytkownikiem
końcowym, dzięki czemu osiągnie się większą zbieżność wyników końcowych badań
naukowych z jego oczekiwaniami;
należy również dążyć do zwiększenia wydatków na badania i technologie do
poziomu 2% środków przeznaczanych co roku na obronność oraz zwiększyć liczbę
programów realizowanych w ramach współpracy międzynarodowej do poziomu 20%
tej kwoty, zgodnie z zapisami Europejskiej Strategii Badań i Technologii.
v.p
l
– 71 –
2.7.2. Intensyfikacja działań zmierzających do aktywnego uczestnictwa polskich
ośrodków naukowych i przemysłowych w międzynarodowych programach
zbrojeniowych
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
.go
Polskie podmioty naukowo-przemysłowe w dalszym ciągu w niewystarczającym stopniu
angażują się w międzynarodowe programy i projekty naukowo-badawcze. Sytuacja ta stopniowo
się poprawia, jednakże konieczne jest zdecydowanie większe ich zaangażowanie. Udział
przedstawicieli polskich podmiotów w projektach realizowanych w formule międzynarodowej
pozwala na zdobycie nowej wiedzy i doświadczenia, wzmacniając tym samym ich potencjał oraz
konkurencyjność. Zaangażowanie w projekty realizowane w ramach współpracy
międzynarodowej, takie jak 7. Program Ramowy w zakresie badań i rozwoju technologicznego
UE93, zmniejszać będzie lukę technologiczną dzielącą polskie podmioty od ich europejskich
odpowiedników.
w.
rcl
Główne działania
wypracować mechanizmy pozwalające na zwiększenie stopnia zaangażowania polskich
podmiotów naukowo-badawczych i przemysłowych w projekty realizowane w środowisku
międzynarodowym;
optymalizować wykorzystanie różnych źródeł finansowania projektów;
zwiększać stopień współfinansowania projektów, przez podmioty zaangażowane w ich
realizację, a w szczególności przez podmioty przemysłowe.
Ad 2.8. Poprawa zdolności rozpoznania
bezpieczeństwa państwa
i
ochrony
przed
zagrożeniami
2.8.1. Poprawa zdolności rozpoznawania, zapobiegania oraz zwalczania zagrożeń dla
bezpieczeństwa państwa
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
Rzetelna ocena przez władze państwowe skali zagrożeń oraz podejmowanie przez nie
adekwatnych działań dla zapewnienia bezpieczeństwa kraju wymagają posiadania przez
naczelne organy władzy państwowej wiarygodnych danych. Ze względu na charakter tych
informacji ich zdobywanie pozostaje najczęściej w wyłącznej gestii służb specjalnych,
zarówno cywilnych (Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencja Wywiadu), jak
i wojskowych (Służba Kontrwywiadu Wojskowego i Służba Wywiadu Wojskowego).
Doskonalenie zdolności rozpoznawania, zapobiegania oraz zwalczania współczesnych
zagrożeń jest realizowane poprzez różnorodne inicjatywy podejmowane na poziomie
93
7. Program Ramowy w zakresie badań i rozwoju technologicznego UE jest podstawowym instrumentem realizacji
celu strategicznego jaki wyznacza Strategia Lizbońska – przekształcenia Unii Europejskiej w najbardziej
konkurencyjną i dynamiczną, opartą na wiedzy gospodarkę na świecie, zdolną do zapewnienia trwałego
wzrostu gospodarczego. Jego budżet na lata 2007-2014 wynosi 54 mld euro. Program jest narzędziem
służącym wspieraniu ponadnarodowej współpracy naukowo-badawczej, między innymi w obszarach
tematycznych: technologie informacyjne i komunikacyjne; nanonauki, nanotechnolgie, materiały i nowe
technologie produkcyjne; transport, łącznie z aeronautyką; przestrzeń kosmiczna; bezpieczeństwo.
Główne działania
v.p
l
operacyjnym, organizacyjnym, a także prawnym. Dotyczą one zwłaszcza usprawnienia
obowiązujących procedur działania, zmian strukturalnych w ramach służb specjalnych oraz
udziału w procesie stanowienia prawa w zakresie dotyczącym bezpieczeństwa
Rzeczypospolitej Polskiej. Ważnym elementem pozostanie także współpraca z krajowymi i
zagranicznymi partnerami.
wypracowanie nowych metod monitorowania, rozpoznania i zwalczania zagrożeń dla
bezpieczeństwa państwa;
współpraca z partnerami w zakresie
bezpieczeństwa wewnętrznego państwa;
systematyczne usprawnienie mechanizmów koordynacji działań poszczególnych
organów odpowiedzialnych za wykrywanie i zwalczanie zagrożeń dla bezpieczeństwa
państwa.
zagrożeniom
dla
.go
przeciwdziałania
2.8.2. Poprawa zdolności rozpoznania na wszystkich poziomach dowodzenia
w układzie narodowym, sojuszniczym i koalicyjnym
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Siły Zbrojne RP rozwijają zdolność do pozyskiwania danych o przeciwniku i środowisku
operacyjnym. Działania te ukierunkowane są na gromadzenie, analizowanie i udostępnianie
oraz wizualizację i wymianę danych na wszystkich poziomach dowodzenia.
Główne działania
rozwój i modernizacja techniczna sytemu rozpoznania;
w.
rcl
integracja systemów rozpoznania rodzajów sił zbrojnych z systemami dowodzenia
i rażenia na wszystkich poziomach dowodzenia;
ujednolicenie procedur rozpoznawczych zgodnie z ratyfikowanymi i implementowanymi
dokumentami standaryzacyjnymi NATO i UE;
przygotowanie i udział pionów (jednostek) rozpoznania w sojuszniczych i koalicyjnych
przedsięwzięciach szkoleniowych, badawczych, rozwojowych itp.
Cel 3.
Cel 3. Rozwój odporności na zagrożenia
bezpieczeństwa narodowego
Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego
ww
Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego wskazała na potrzebę ochrony
infrastruktury krytycznej oraz budowy nowoczesnego systemu rezerw strategicznych.
Zgrupowane wokół celu 3 priorytety i kierunki interwencji zorientowane są na zwiększenie
efektywności działań w tym obszarze, tak by podnieść odporność państwa na pozamilitarne i
militarne zagrożenia, w tym na sytuacje nadzwyczajne i nieprzewidywalne zdarzenia.
Priorytety i kierunki interwencji celu 3 obejmują
3.1. Zwiększanie odporności infrastruktury krytycznej
3.1.1. Wdrożenie i aktualizacje Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej
3.1.2. Wdrożenie krajowego mechanizmu współpracy pomiędzy uczestnikami systemu ochrony
infrastruktury krytycznej
3.1.3. Zapewnienie bezpieczeństwa funkcjonowania energetyki jądrowej w Polsce
3.2. Optymalizacja systemu rezerw strategicznych
3.2.1. Budowa systemu rezerw strategicznych
Wskaźniki monitorowania celu 3
Odsetek planów ochrony infrastruktury
krytycznej spójnych z Narodowym
Programem Ochrony Infrastruktury
Krytycznej
(kierunek interwencji 3.1.1)
Jednostka
miary
%
Wartość w
roku
bazowym
2009
0
Wartość w
roku
docelowy
m 2022
v.p
l
Nazwa wskaźnika
Wartość w
roku 2020
100
100
Źródło
Informacja
przekazana przez
RCB na podstawie
rozporządzenia w
sprawie planów
ochrony
infrastruktury
krytycznej
.go
Ad 3.1. Zwiększanie odporności infrastruktury krytycznej
3.1.1. Wdrożenie i aktualizacje Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury
Krytycznej (NPOIK)
Opis problemu i uzasadnienie działań
w.
rcl
Doświadczenie z ochrony obiektów podlegających obowiązkowej ochronie na mocy ustawy
z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia94 oraz podlegających ochronie
szczególnej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 czerwca 2003 r. w
sprawie obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa i obronności państwa oraz ich
szczególnej ochrony wykazały konieczność uzupełnienia zakresu ochrony infrastruktury
krytycznej nie tylko o ochronę fizyczną, ale również o inne elementy mające zapewnić
niezakłócone jej funkcjonowanie, tzn. ochronę techniczną, osobową, teleinformatyczną i
prawną. Ponadto zidentyfikowano słabość metody nakładania na operatorów infrastruktury
krytycznej obowiązków w drodze ustaw bądź rozporządzeń, ze względu na brak możliwości
prowadzenia audytu i kontroli ich realizacji. Mając to na uwadze, w działania z zakresu
ochrony IK w większym stopniu należy zaangażować podmioty, które nią zarządzają –
jednak nie jedynie w drodze nakazów, ale świadomego udziału w przedsięwzięciach
mających na celu poprawę bezpieczeństwa systemów istotnych dla funkcjonowania
społeczeństwa, poprzez intensyfikację współpracy sektora prywatnego i publicznego w tym
zakresie.
Główne działania
w celu przezwyciężenia dotychczasowych słabości ochrony infrastruktury krytycznej
należy realizować koncepcję Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury
Krytycznej (NPOIK)95;
jako wiodącą zasadę przy tworzenia NPOIK (i szerzej systemu ochrony
IK) należy przyjąć zasadę współodpowiedzialności96 organów administracji publicznej
i operatorów IK, która realnie może przyczynić się do zwiększenia efektywności
podejmowanych działań;
elementem spinającym wysiłki na rzecz ochrony IK oraz mającym stanowić pomoc
dla operatorów IK oraz administracji będzie NPOIK, zawierający wizję celów
i standardów ochrony IK oraz współpracy organów i podmiotów uczestniczących
w realizacji tego zadania.
ww
94
Dz. U. z 2005 Nr 145, poz. 1221, z późn. zm.
Instytucją wiodącą dla opracowania i wdrażania Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej jest
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa.
96
Współodpowiedzialność rozumiana jest jako wspólne (zbiorowe) dążenie do poprawy bezpieczeństwa IK,
wynikające ze wspólnego poczucia odpowiedzialności za infrastrukturę oraz świadomości jej znaczenia dla
funkcjonowania społeczeństwa, gospodarki i w konsekwencji państwa.
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
v.p
l
3.1.2. Wdrożenie krajowego mechanizmu współpracy pomiędzy uczestnikami systemu
ochrony infrastruktury krytycznej
Główne działania
.go
Decydującym dla skuteczności i wartości NPOIK są mechanizmy współpracy pomiędzy
uczestnikami systemu ochrony IK. Dotychczas żadne zinstytucjonalizowane mechanizmy
współpracy pomiędzy właścicielami obiektów istotnych dla bezpieczeństwa państwa nie
istniały. Wdrożenie i funkcjonowanie mechanizmu współpracy pomiędzy uczestnikami OIK
ma stanowić praktyczny przejaw partnerstwa publiczno-prywatnego w tym zakresie. Celami
mechanizmu jest zapewnienie wymiany informacji między sektorem publicznym i prywatnym
dotyczących zagrożeń wobec infrastruktury krytycznej, wsparcie koordynacji działań
w przypadku zniszczenia lub zakłócenia funkcjonowania infrastruktury krytycznej. Istotnym
elementem mechanizmu współpracy jest Forum ochrony infrastruktury krytycznej. Jego
celem jest identyfikacja kluczowych problemów z zakresu ochrony infrastruktury krytycznej
oraz wypracowywanie propozycji rozwiązań. Uczestnikami forum są przedstawiciele
właścicieli oraz posiadaczy obiektów, instalacji lub urządzeń infrastruktury krytycznej
i administracji publicznej.
wzmocnienie mechanizmu współpracy poprzez intensyfikację roboczych kontaktów
RCB z przedstawicielami wskazanymi przez właścicieli oraz posiadaczy obiektów,
instalacji lub urządzeń infrastruktury krytycznej – tzw. punktami kontaktowymi;
doskonalenie mechanizmów wymiany informacji i współpracy pomiędzy organami
administracji publicznej, w tym służbami, formacjami i innymi podmiotami
odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo z właścicielami oraz posiadaczami obiektów
i systemów infrastruktury krytycznej;
robocze kontakty między przedstawicielami administracji publicznej i właścicielami
oraz posiadaczami obiektów, instalacji lub urządzeń infrastruktury krytycznej
ukierunkowanie na
w.
rcl
– wspieranie koordynacji działań podejmowanych przez administracje publiczną
i właścicieli oraz posiadaczy obiektów, instalacji lub urządzeń infrastruktury
krytycznej w przypadku zniszczenia lub zakłócenia funkcjonowania infrastruktury,
– udzielanie wsparcia merytorycznego (na zasadzie doradztwa, szkoleń na rzecz
operatorów) przez podmioty administracji publicznej w zakresie fizycznej
i informatycznej ochrony obiektów (ABW, Policja, BOR) i w zakresie
funkcjonowania wewnętrznych mechanizmów ochrony infrastruktury krytycznej
i zarządzania kryzysowego (RCB),
– udział w ćwiczeniach z zakresu ochrony infrastruktury krytycznej.
3.1.3. Zapewnienie bezpieczeństwa funkcjonowania energetyki jądrowej w Polsce
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
Obiekt jądrowy (instalacja, elektrownia, składowisko odpadów promieniotwórczych
i wypalonego paliwa jądrowego, zakład usług cyklu paliwowego itp.) i zachodzące w nim
procesy oraz otoczenie bliższe i dalsze podlegają wymaganiom bezpieczeństwa jądrowego
i ochrony radiologicznej, ochrony fizycznej i zabezpieczeń.
Pomiędzy ochroną fizyczną obiektów i materiałów jądrowych a bezpieczeństwem jądrowym
i ochroną radiologiczną powinna zachodzić synergia wynikająca ze stosowania
odpowiednich środków: nadzoru i kontroli w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony
radiologicznej, zasad projektowania, budowy rozruchu eksploatacji i likwidacji obiektów
jądrowych, zintegrowanego systemu zarządzania oraz zasad transportu materiałów
jądrowych. Środki te nie powinny kolidować z normami bezpieczeństwa jądrowego. Ochrona
fizyczna obejmuje prewencję kradzieży materiału jądrowego i ryzyka sabotażu. W
v.p
l
odniesieniu do elektrowni jądrowych oznacza zabezpieczenie jej przed uwolnieniami
promieniowania jonizującego, nieautoryzowanym wypływem materiałów jądrowych,
profilaktykę przeciwawaryjną i zmniejszanie skutków awarii. Wymagania bezpieczeństwa
jądrowego w elektrowniach jądrowych uznano za nadrzędne od początku istnienia
komercyjnej energetyki jądrowej, często za ważniejsze od względów ekonomicznych. Zdając
sobie sprawę z zawodności człowieka i z losowych możliwości awarii instalacji i urządzeń
jądrowych, wprowadzono zasadę „obrony w głąb”, według której projektuje się odpowiedni
zapas bezpieczeństwa, buduje z najlepszych materiałów i z zachowaniem najwyższej jakości
typu i wykonania, wprowadza układy zapobiegające niebezpiecznym odchyleniom od
nominalnych parametrów eksploatacyjnych, a w razie wystąpienia takich odchyleń –
zapewnia warunki powstrzymania rozwoju awarii i samoczynnego bezpiecznego wyłączenia
siłowni jądrowej.
Główne działania
w celu skutecznego wprowadzenia w życie Programu polskiej energetyki jądrowej
należy w pełni implementować akty wykonawcze do ustaw wdrażających program;
nowelizacja przepisów obowiązującego Prawa atomowego zapewnia priorytet
bezpieczeństwa obiektom jądrowym. W związku z tym należy egzekwować
wykonanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące po
spełnieniu przez inwestora/operatora wymagań bezpieczeństwa jądrowego, ochrony
radiologicznej, ochrony fizycznej, zabezpieczeń i postępowania awaryjnego,
określonych
w
rozporządzeniach
wykonawczych,
odrębnych
przepisach
i zezwoleniach wydawanych przez jednostkę sprawującą nadzór jądrowy;
należy na bieżąco monitorować zmiany związane z rozwiązywaniem problemów
bezpieczeństwa jądrowego, w tym przeprowadzanych przez Komisję Europejską
testów istniejących instalacji jądrowych i odpowiednio aplikować wypływające z nich
wnioski do Programu polskiej energetyki jądrowej;
w.
rcl
.go
kontynuować przekształcenie Państwowej
funkcjonowania polskiej energetyki jądrowej.
Agencji
Atomistyki
w
zakresie
Ad 3.2. Optymalizacja systemu rezerw strategicznych
3.2.1. Budowa systemu rezerw strategicznych
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
W związku z wejściem w życie ustawy o rezerwach strategicznych97 zmianie ulega
klasyfikacja rezerw oraz zasady funkcjonowania systemu rezerw. Nowa ustawa wprowadza
jeden rodzaj rezerw, co powoduje, że dotychczasowe rezerwy mobilizacyjne, służące
realizacji zadań związanych z obronnością i bezpieczeństwem państwa ze szczególnym
uwzględnieniem potrzeb sił zbrojnych oraz stany zastrzeżone do celów mobilizacyjnych nie
będą funkcjonować jako odrębny rodzaj rezerw - staną się rezerwami strategicznymi bez
dedykacji dla poszczególnych resortów.
ww
Główne działania
97
kontynuować wdrożenie nowoczesnego systemu rezerw strategicznych opartego na
jednym rodzaju rezerw;
optymalizowanie systemu rezerw strategicznych będzie ukierunkowane na
zwiększenie jego efektywności, adekwatności, spójności oraz usprawnienia
koordynacji działań.
Instytucją wiodącą dla opracowania Rządowego Programu Rezerw Strategicznych jest Ministerstwo
Gospodarki.
Cel 4.
v.p
l
Cel 4 Zwiększenie
publicznychz zpolityką
polityką
bezpieczeństwa
Zwiększenieintegracji
integracji polityk
polityk publicznych
bezpieczeństwa
Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego wskazuje na występowanie licznych
współzależności między bezpieczeństwem narodowym a rozwojem społecznogospodarczym. Jednocześnie prowadzone w tych obszarach działania charakteryzuje często
niedostateczny poziom korelacji i koordynacji, obniżający ich efektywność i spójność. Celem
niniejszej strategii jest zatem zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką
bezpieczeństwa. Zgrupowane wokół tego celu priorytety i kierunki interwencji z jednej strony
przedstawiają działania sektora bezpieczeństwa, a zwłaszcza obronności, na rzecz
wzmacniania realizacji celów polityki rozwoju, z drugiej – pokazują możliwości wykorzystania
potencjału społeczeństwa obywatelskiego na rzecz bezpieczeństwa98.
Priorytety i kierunki interwencji celu 4 obejmują
w.
rcl
.go
4.1. Integracja rozwoju społeczno-gospodarczego i bezpieczeństwa narodowego
4.1.1. Wzmocnienie relacji między rozwojem regionalnym kraju a polityką obronną
4.1.2. Koordynacja działań i procedur planowania przestrzennego uwzględniających
wymagania
obronności i bezpieczeństwa państwa
4.1.3. Wspieranie rozwoju infrastruktury przez sektor bezpieczeństwa
4.1.4. Wspieranie ochrony środowiska przez sektor bezpieczeństwa
4.1.5. Wspieranie zatrudnienia i przeciwdziałanie bezrobociu w sektorze bezpieczeństwa
4.1.6. Podnoszenie jakości edukacji sektora bezpieczeństwa oraz integracja
szkolnictwa
wyższego sektora bezpieczeństwa z krajowym i europejskim systemem
edukacyjnym
4.1.7. Ochrona dziedzictwa narodowego i rozbudowa infrastruktury kultury
4.2. Rozwój społecznego wymiaru bezpieczeństwa narodowego
4.2.1. Budowa obywatelskiego zaplecza Sił Zbrojnych RP
4.2.2. Budowa kapitału społecznego na rzecz bezpieczeństwa
Wskaźniki monitorowania celu 4
Nazwa wskaźnika
Jednostka
miary
Wartość
w roku
bazowy
m 2010
Wartość
w roku
2020
Wartość
w roku
docelowym
2022
Źródło
Wskaźniki kluczowe
Liczba porozumień o współpracy z
partnerami społecznymi zawartych przez
Ministra Obrony Narodowej i
kierowników samodzielnych jednostek
organizacyjnych resortu obrony
narodowej
(kierunek interwencji 4.2.1)
szt.
495
600
600
Roczna informacja o
współpracy Sił
Zbrojnych RP z
partnerami
społecznymi
5000
Roczna informacja o
współpracy Sił
Zbrojnych RP z
partnerami
społecznymi
ww
Wskaźniki pomocnicze
Liczba przedsięwzięć na rzecz
obronności realizowanych przez
partnerów społecznych, wspieranych
merytorycznie i logistycznie przez
jednostki wojskowe
(kierunek interwencji 4.2.1)
98
szt.
4478
Przedstawione w tej części strategii działania dotyczą styku bezpieczeństwa narodowego i rozwoju społeczno-gospodarczego, natomiast inne aspekty funkcjonowania wskazanych obszarów rozwoju społeczno-gospodarczego ujęte są w pozostałych 8 zintegrowanych strategiach rozwoju.
Nazwa wskaźnika
Liczba zwiedzających muzea wojskowe
(kierunek interwencji 4.1.7)
Ad 4.1.
Jednostka
miary
liczba
Integracja rozwoju
narodowego
Wartość
w roku
bazowy
m 2010
269154
Poz. 377
Wartość
w roku
2020
Wartość
w roku
docelowym
2022
Źródło
v.p
l
Monitor Polski
350000
370000
społeczno-gospodarczego
i
Sprawozdania z
działalności
muzeów
nadzorowanych
przez Ministra
Obrony Narodowej
bezpieczeństwa
4.1.1. Wzmocnienie relacji między rozwojem regionalnym kraju a polityką obronną
.go
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
Dotychczas odczuwalny brak wzajemnego zrozumienia przy uwzględnianiu w rozwoju
regionalnym kraju potrzeb sektora bezpieczeństwa wynikał zarówno z braku stosownych
jednoznacznych uregulowań prawnych w tym zakresie, jak również z braku określenia
wspólnych interesów i relacji. Często potrzeby bezpieczeństwa kraju, w warunkach
lokalnych, mogą być postrzegane jako hamujące rozwój regionu. Dopiero decyzje o likwidacji
garnizonów uświadamiają lokalnym społecznościom jak istotne i pozytywne jest
funkcjonowanie obszarów przeznaczonych na realizację zadań obronności i bezpieczeństwa
państwa. Z drugiej strony, lokalizacja inwestycji obronnych często nie uwzględnia możliwości
jej wpływu na rozwój danego regionu, co może stać się przyczyną konfliktów.
Niewystarczający wydaje się też poziom współpracy na rzecz rewitalizacji i rekultywacji
obszarów powojskowych, które wymagają zintegrowanych wysiłków różnych resortów (m.in.
MON, MRR, MTBiGM, MŚ) i podmiotów administracji publicznej. Prowadzone przez rząd
prace nad zintegrowanymi strategiami rozwoju zmierzają do naprawy tej sytuacji. Krajowa
Strategia Rozwoju Regionalnego 2010–2020 Regiony – Miasta – Obszary wiejskie (KSRR)99
oraz niniejsza strategia przedstawiają działania zmierzające do zwiększenia koordynacji
polityki obronnej i regionalnej.
ww
Główne działania
wykonanie ekspertyz dotyczących wzajemnych relacji między rozwojem regionalnym
kraju a polityką obronną (m.in. w zakresie wpływu dyslokacji jednostek wojskowych
na rozwój społeczno-ekonomiczny regionów) oraz wdrożenie wynikających z nich
wniosków;
doprowadzenie do powołania zespołu międzyresortowego odpowiedzialnego za
wypracowanie propozycji w przedmiotowym obszarze oraz wdrożenie jego zaleceń;
zwiększenie udziału resortu obrony narodowej w procesie przygotowania strategii
rozwoju województw;
udział przedstawicieli Agencji Mienia Wojskowego w projektowaniu wybranych
kompleksowych programów rewitalizacyjnych.
4.1.2. Koordynacja działań i procedur planowania przestrzennego uwzględniających
wymagania obronności i bezpieczeństwa państwa
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Obszary służące obronności i bezpieczeństwu państwa wymagają, z uwagi na konieczność
zapewnienia właściwych warunków do realizacji zadań obronnych oraz potrzebę
99
KSRR proponuje m.in. wsparcie kompleksowych programów rewitalizacyjnych (kierunek działań 2.3.
Restrukturyzacja i rewitalizacja miast i innych obszarów tracących dotychczasowe funkcje społeczno-gospodarcze).
v.p
l
zapewnienia ładu przestrzennego, zintegrowania przestrzeni z nimi związanej z przestrzenią
je otaczającą. Stąd niezbędne jest wyznaczenie w opracowaniach planistycznych z zakresu
zagospodarowania przestrzennego stref buforowych wokół nich, które wymagać będą
odpowiedniego ujęcia w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Strefy te
z jednej strony powinny służyć ochronie funkcji obronnych tych obszarów, z drugiej, w miarę
możliwości, wykorzystywać ich cechy do właściwego rozwoju przestrzeni je otaczającej.
Wymaga to odpowiedniej koordynacji działań w zakresie zagospodarowania przestrzennego
pomiędzy właściwymi organami sektora bezpieczeństwa a właściwymi władzami
samorządowymi.
.go
Główne działania
stworzenie formalno-prawnych warunków do odpowiedniego koordynowania działań
w zakresie planowania przestrzennego na obszarze otaczającym tereny zamknięte
(w tym w obszarze ich stref ochronnych i w związanych z nimi obszarach
ograniczonego użytkowania);
koordynowanie polityki przestrzennej w taki sposób, aby przy zapewnieniu ochrony
funkcji podstawowej terenów zamkniętych, związanych z realizacją zadań na rzecz
obronności i bezpieczeństwa państwa, jednocześnie wykorzystywać cechy tych
obszarów zamkniętych do celów rozwoju regionu;
podjęcie działań legislacyjnych mających na celu usprawnienie procedur związanych
z uwzględnianiem potrzeb obronnych państwa, zwłaszcza w zakresie ustanawiania
stref ochronnych terenów zamkniętych oraz lokalizacji inwestycji o znaczeniu
obronnym, m.in. ujmujących odpowiednio koordynację tych działań w procesie
planowania przestrzennego.
4.1.3. Wspieranie rozwoju infrastruktury przez sektor bezpieczeństwa
w.
rcl
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
W miarę możliwości należy dążyć do wspólnego wykorzystania infrastruktury dla celów
obronności i bezpieczeństwa państwa oraz rozwoju regionu, między innymi poprzez
współużytkowanie lotnisk wojskowych, obiektów sportu i rekreacji czy wspólne inwestycje
środowiskowe, np. oczyszczalnie ścieków.
ww
Główne działania
wykorzystywanie lotnisk wojskowych lub ich części w celu założenia lub rozbudowy
lokalnego, regionalnego albo krajowego lotniska cywilnego użytku publicznego albo
lądowiska cywilnego, zgodnie z ustawą z dnia 30 maja 1996 r. o gospodarowaniu
niektórymi składnikami mienia Skarbu Państwa oraz o Agencji Mienia
Wojskowego100;
realizacja regulacji zawartych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 15
listopada 2004 r. w sprawie warunków i zasad wykorzystywania lotnisk wojskowych
przez lotnictwo cywilne oraz obowiązków zarządzających tymi lotniskami101;
wdrożenie zapisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce
nieruchomościami102;
integracja infrastrukturalnych sieci wojskowych z cywilnymi, zwłaszcza wodnokanalizacyjnych;
dążenie, w miarę możliwości, do wspólnego wykorzystania infrastruktury zarówno dla
celów obronności i bezpieczeństwa państwa, jak również dla regionu, np. obiektów
sportu i rekreacji, kultury.
100
Dz. U. z 2004 r. Nr 163, poz. 1711, z późn. zm.
Dz. U. Nr 254, poz. 2552.
102
Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, z późn. zm.
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
v.p
l
4.1.4. Wspieranie ochrony środowiska przez sektor bezpieczeństwa
Wspieranie ochrony środowiska i podejmowanie działań na rzecz gospodarki wodnej przez
sektor bezpieczeństwa wynika z konieczności złagodzenia skutków funkcjonowania
infrastruktury tego sektora, a zwłaszcza obiektów wojskowych dla otoczenia. Konieczna jest
kontynuacja działań zmierzających w kierunku maksymalnego wykorzystywania techniki
i rozwiązań proekologicznych oraz spełnienia podstawowych standardów Unii Europejskiej
w obszarze ochrony powietrza, ochrony przed hałasem, drganiami i wibracjami,
zagospodarowania odpadów, zapewnienia wody pitnej wysokiej jakości, rekultywacji terenów
zdegradowanych, a także zwiększenia zasobów leśnych oraz przeciwdziałania powodziom.
.go
Główne działania
promowanie rozwiązań proekologicznych w działalności inwestycyjnej MON;
uczestniczenie w procesie planowania i ustanawiania Europejskiej Sieci Ekologicznej
Natura 2000, a następnie w opracowywaniu planu zadań ochronnych i planu ochrony
dla obszarów Natura 2000;
uwzględnianie w planowaniu i organizowaniu ćwiczeń wojskowych wymogów ochrony
zwierząt oraz roślin;
modernizacja baz i stacji paliw płynnych oraz oczyszczalni ścieków użytkowanych
przez SZRP;
usunięcie i unieszkodliwienie azbestu, zastąpienie substancji zubażających warstwę
ozonową alternatywnymi i bezpiecznymi dla środowiska substancjami.
4.1.5. Wspieranie zatrudnienia i przeciwdziałanie bezrobociu w sektorze
bezpieczeństwa
w.
rcl
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Pomoc w zakresie aktywizacji zawodowej, obok innych uprawnień wynikających z tytułu
pełnienia zawodowej służby wojskowej, stanowi istotną przesłankę zwiększającą
atrakcyjność służby wojskowej. Działania te pomagają żołnierzom w przejściu na cywilny
rynek pracy i znacząco zmniejszą ryzyko bierności zawodowej oraz negatywne skutki
płynące z bezrobocia. Jednocześnie w celu zapewnienia Siłom Zbrojnym RP napływu
potrzebnych specjalistów wojsko jako pracodawca, w zmieniającej się sytuacji gospodarczej
kraju, będzie musiało konkurować na rynku pracy z innymi pracodawcami, poprzez
stwarzanie zachęt do podejmowania zatrudnienia w swoich strukturach. Jedną z tych zachęt
może stać się możliwość podnoszenia lub zmiany kwalifikacji zawodowych poprzez pomoc
resortu obrony narodowej w utrzymywaniu aktywności zawodowej w czasie służby i po jej
zakończeniu103.
ww
Główne działania
objęcie pomocą rekonwersyjną wszystkich żołnierzy zawodowych;
etapowa realizacja poszczególnych form pomocy rekonwersyjnej od doradztwa
zawodowego, poprzez przekwalifikowanie zawodowe, praktyki zawodowe
i pośrednictwo pracy, aż do zatrudnienia;
wprowadzenie możliwości korzystania przez żołnierzy służby kontraktowej
z doradztwa zawodowego już po 3 latach służby wojskowej – rozwiązanie to pozwoli
na planowanie indywidualnych ścieżek kariery zawodowej w trakcie służby, co ma
szczególne znaczenie w przypadku posiadania przez żołnierzy specjalności
wojskowych niemających odpowiedników na rynku cywilnym;
umożliwienie korzystania z przekwalifikowania zawodowego już na 2 lata przed
planowanym zwolnieniem i 2 lata po zwolnieniu;
Niektóre wyżej opisane rozwiązania mogą ulec modyfikacji na skutek zmian w emeryturach mundurowych.
zastosowanie gradacji finansowej
pozostawania w służbie.
Poz. 377
wysokości
pomocy
w
zależności
od
lat
v.p
l
Monitor Polski
4.1.6. Podnoszenie jakości edukacji sektora bezpieczeństwa oraz integracja
szkolnictwa wyższego sektora bezpieczeństwa z krajowym i europejskim
systemem edukacyjnym
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
.go
Misja wyższego szkolnictwa wojskowego obejmuje przygotowanie i stałe podnoszenie
profesjonalizmu wojskowych i cywilnych kadr w celu sprostania współczesnym i przyszłym
wyzwaniom dla bezpieczeństwa krajowego i międzynarodowego, stanowiąc kluczowy element
kształtujący jakość korpusu oficerskiego Sił Zbrojnych RP. Wdrożenie głównych założeń Deklaracji
Bolońskiej włączyło uczelnie wojskowe do krajowej i europejskiej przestrzeni edukacyjnej. Wciąż
jednak cały system szkolnictwa wojskowego, w szczególności obszar szkolenia i doskonalenia
zawodowego szeregowych i podoficerów, nie jest w pełni wpisany w krajowy system edukacji.
Włączenie się resortu obrony narodowej w prace zmierzające do przebudowy krajowego
systemu edukacji opartego na Polskich Ramach Kwalifikacji jest szczególnie istotne dla procesu
rozwoju Sił Zbrojnych RP i oczekiwań kandydatów do służby wojskowej na podwyższanie
w trakcie jej trwania kwalifikacji zawodowych oraz nabywanie nowych umiejętności uznawanych
w środowisku cywilnym, a także certyfikowania umiejętności kadry sektora bezpieczeństwa
zdobytych w sposób niesformalizowany. Dopasowanie kwalifikacji wojskowych do potrzeb rynku
pracy wpłynie na zwiększenie atrakcyjności służby wojskowej oraz poprawi wizerunek żołnierza
rezerwy na rynku pracy i podniesie poziom zaufania do jakości kwalifikacji nadawanych w Siłach
Zbrojnych RP.
ww
w.
rcl
Główne działania
doskonalenie mechanizmów formułowania zadań dydaktycznych w kierunku
zapewnienia precyzyjności i stabilności określania potrzeb wojska oraz zwiększenia
praktycznego wymiaru procesu kształcenia;
kontynuowanie budowy efektywnego systemu ewaluacji służącego ocenie przez Siły
Zbrojne RP przydatności i skuteczności przyjętych i podejmowanych przez uczelnie
działań dydaktycznych w odniesieniu do założonych i uzgodnionych celów
kształcenia;
zwiększenie roli uczelni jako eksperckiego i laboratoryjnego zaplecza resortu obrony
narodowej w procesie identyfikacji potrzeb operacyjnych, opracowywania doktryn
dotyczących współczesnego pola walki, a także osiągania nowych zdolności
obronnych;
podporządkowanie działalności uczelni wojskowych powszechnym regułom
prowadzenia kształcenia, doskonalenia zawodowego oraz badań naukowych,
zgodnych z krajowymi i międzynarodowymi tendencjami, w szczególności z
założeniami Procesu Bolońskiego, w tym dostosowywanie systemu kształcenia do
wymogów Krajowych Ram Kwalifikacji;
budowanie pozycji wiodących ośrodków naukowych w zakresie techniki i technologii
obronnych oraz obszaru bezpieczeństwa i obronności państwa, ukierunkowanych na
potrzeby gospodarki narodowej, w tym traktowanych priorytetowo potrzeb Sił
Zbrojnych RP;
zwiększenie aktywności w obszarze międzynarodowej współpracy wojskowej, m.in.
poprzez rozwój oferty dydaktycznej dla cudzoziemców, w tym zwłaszcza żołnierzy,
zarówno w ramach studiów, jak i innych form kształcenia ustawicznego.
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
v.p
l
4.1.7. Ochrona dziedzictwa narodowego i rozbudowa infrastruktury kultury
.go
Istotnym elementem kształtowania tożsamości narodowej poprzez działalność muzeów
państwowych i wojskowych jest upowszechnianie tradycji i historii oręża polskiego. Służy
ono zaspakajaniu potrzeby młodego pokolenia do odkrywania korzeni historycznych oraz
uświadamianiu społeczeństwu ciągłości historycznej, pokoleniowej i terytorialnej
Rzeczypospolitej Polskiej. Potrzeba popularyzacji idei obronności w kontekście
profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP oraz wzmożone zainteresowanie historią oręża polskiego i
współczesnymi siłami zbrojnymi uzasadniają konieczność wdrażania systemowych
rozwiązań dotyczących funkcjonowania muzealnictwa wojskowego, w tym powołania nowych
placówek muzealnych. Gromadzone w salach tradycji zbiory o dużym znaczeniu
historycznym charakteryzują się niską dostępnością (są zlokalizowane na terenach
jednostek wojskowych), rozproszeniem, brakiem powszechnej i ogólnopolskiej informacji o
ich zawartości oraz brakiem możliwości ich informatyzacji i prezentacji ekspozycji w sieci.
Konieczne jest zatem podjęcie działań służących konsolidacji zbiorów historii oręża
polskiego oraz ich inwentaryzacji i informatyzacji. Działania te pozwolą na udostępnienie
zbiorów całemu społeczeństwu oraz międzynarodowe upowszechnienie historii polskiej
wojskowości, ułatwią też międzynarodowe kontakty, współpracę i wymianę eksponatów.
w.
rcl
Główne działania
instytucjonalno-organizacyjna przebudowa systemu muzealnictwa wojskowego
polegająca na wdrażaniu przyjętej w 2009 r. Koncepcji rozwoju muzealnictwa
wojskowego w latach 2009-2018, która przewiduje istnienie Muzeum Wojska
Polskiego, jako głównego ośrodka programowego oraz 3 muzeów rodzajów sił
zbrojnych;
poprawa stanu infrastruktury muzeów wojskowych;
tworzenie formalno-prawnych warunków dla pozyskiwania środków finansowych
spoza budżetu MON na działalność statutową i inwestycyjną muzeów;
rozszerzenie i poprawa jakości ofert edukacyjnych muzeów wojskowych.
Ad 4.2. Rozwój społecznego wymiaru bezpieczeństwa narodowego
4.2.1. Budowa obywatelskiego zaplecza Sił Zbrojnych RP
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
Społeczeństwo jest jednym z fundamentalnych zasobów, na którym oparta jest organizacja
bezpieczeństwa narodowego. Podstawę aktywizacji społeczeństwa w dziedzinie obronności
państwa stanowi programowanie, koordynacja i monitorowanie współpracy resortu obrony
narodowej z organizacjami pozarządowymi oraz innymi partnerami społecznymi, w tym
przede
wszystkim
szkołami,
uczelniami,
placówkami
muzealnymi,
władzami
samorządowymi i organizacjami kościelnymi. Niezbędne jest – szczególnie w warunkach
pełnego uzawodowienia Sił Zbrojnych RP i towarzyszących temu procesowi zjawisk
społecznych – włączanie organizacji pozarządowych oraz innych partnerów społecznych
w wykonywanie zadań na rzecz zdobywania i doskonalenia kompetencji obronnych
wszystkich obywateli.
Główne działania
wspieranie programowe, organizacyjne i logistyczne działań partnerów społecznych
służących obronności państwa poprzez różne formy pomocy dla sektora
pozarządowego i wyposażenie partnerów społecznych w narzędzia pozwalające na
samodzielne podejmowanie działań w dziedzinie obronności;
Poz. 377
wzmacnianie aktywności obywatelskiej w procesie edukacji obronnej i patriotycznej,
szczególnie w upowszechnianiu nowoczesnych form edukacji obronnej
społeczeństwa (przygotowanie młodzieży do służby w profesjonalnej armii);
inspirowanie partnerów społecznych do upowszechniania wiedzy o obywatelskich
powinnościach obronnych;
utrzymywanie więzi ze środowiskiem kombatantów, weteranów misji poza granicami
kraju i byłych żołnierzy;
wspieranie udziału stowarzyszeń reprezentujących żołnierzy rezerwy w organizacjach
i przedsięwzięciach międzynarodowych.
v.p
l
– 82 –
w.
rcl
.go
Wspieranie procesu edukacji obronnej społeczeństwa powinno odbywać się poprzez
doskonalenie istniejących oraz inicjowanie nowych form współpracy z partnerami
społecznymi, między innymi poprzez
zlecanie organizacjom pozarządowym zadań publicznych w sferze obronności
państwa i działalności Sił Zbrojnych RP;
wspieranie logistyczne partnerów społecznych poprzez nieodpłatne przekazywanie
mienia ruchomego Skarbu Państwa uznanego za zbędne w Siłach Zbrojnych RP;
udzielanie partnerom społecznym pomocy logistycznej i organizacyjnej w realizacji
przedsięwzięć w dziedzinie obronności;
zawieranie i realizację porozumień o współpracy z różnymi podmiotami społecznymi,
przede wszystkim z organizacjami pozarządowymi, władzami samorządowymi oraz
szkołami prowadzącymi innowacyjne i rozszerzone programy edukacji dla
bezpieczeństwa;
prowadzenie nadzoru nad fundacjami, które ze względu na swoje cele statutowe na
rzecz obronności oraz zakres działania Ministra Obrony Narodowej wskazały go jako
„ministra właściwego”.
4.2.2. Budowa kapitału społecznego na rzecz bezpieczeństwa
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Udział organizacji pozarządowych w działaniach związanych z zapewnieniem
bezpieczeństwa narodowego stale rośnie. Administracja rządowa i organy samorządu
terytorialnego mogą wydajniej i efektywniej udzielać szeroko rozumianej pomocy ludności
poszkodowanej w sytuacjach kryzysowych, jeśli są profesjonalnie wspierane przez
organizacje trzeciego sektora. Skuteczność działania organizacji rządowych (sił zbrojnych,
policji, straży, inspekcji) w dużej mierze zależy od właściwego specjalistycznego wsparcia ze
strony organizacji pozarządowych, które mogą na równi z podmiotami rządowymi nieść
pomoc w różnych dziedzinach bezpieczeństwa narodowego. Organizacje pozarządowe
posiadają szczególne możliwości społecznego monitoringu zagrożeń niemilitarnych,
zwłaszcza w zakresie wykrywania, ostrzegania i alarmowania. Przygotowanie sektora
pozarządowego na wypadek klęsk i katastrof oznacza gotowość do przewidywania,
zapobiegania, łagodzenia i radzenia sobie z efektami zagrożenia czy katastrofy.
ww
Główne działania
rozwijanie współpracy z organizacjami pozarządowymi na rzecz większego
zaangażowania sektora pozarządowego w działaniach podejmowanych przez organy
administracji publicznej z zakresu bezpieczeństwa narodowego;
opracowanie wspólnie z sektorem pozarządowym zestawienia potencjalnych
zagrożeń, które mogą wystąpić na terenie działania danej organizacji oraz sposobów
zabezpieczenia się przed nimi.
systemu
v.p
l
Cel 5.
Tworzenie
warunków
do rozwoju
Cel 5. Tworzenie warunków do rozwoju
zintegrowanego
zintegrowanego
bezpieczeństwa
narodowego systemu bezpieczeństwa narodowego
.go
Jak wykazano w części diagnostycznej strategii, złożoność i dynamika zmian zachodzących
w środowisku bezpieczeństwa wymuszają potrzebę rozwoju i konsolidacji sfery
bezpieczeństwa narodowego. Obowiązkiem organów władzy publicznej jest tworzenie
prawno-organizacyjnych warunków powodujących, że system bezpieczeństwa narodowego
będzie spójnym, zintegrowanym i sprawnie funkcjonującym mechanizmem. Szczególnie
istotne jest uruchomienie procesów integracyjnych w obszarze kierowania bezpieczeństwem
narodowym, gdyż w jego organizacji i funkcjonowaniu widoczne są mankamenty. Należy
również podjąć wysiłki na rzecz wypracowania spójnych mechanizmów koordynacji i
współpracy podmiotów działających w sferze bezpieczeństwa narodowego oraz zapewnić
ich działaniom odpowiedni poziom bezpieczeństwa informacyjnego i telekomunikacyjnego.
Realizacja celu 5 będzie wymagać ścisłej współpracy najważniejszych organów władzy
wykonawczej w państwie.
Priorytety i kierunki interwencji celu 5 obejmują
5.1. Doskonalenie systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym
5.1.1. Określenie roli Rządowego Centrum Bezpieczeństwa w systemie
bezpieczeństwa
narodowego
5.1.2. Doskonalenie współdziałania struktur organizacyjnych właściwych do spraw zarządzania
kryzysowego i reagowania obronnego, funkcjonujących w okresie pokoju, kryzysu i wojny
w.
rcl
5.2. Zapewnienie mechanizmów koordynacji i współpracy organów, podmiotów i struktur
organizacyjnych systemu bezpieczeństwa narodowego, w tym sił zbrojnych
5.2.1. Działania na rzecz spójności procesów planowania obronnego i zarządzania kryzysowego
5.2.2. Intensyfikacja monitorowania i oceny rozwoju/integracji systemu
bezpieczeństwa
narodowego, m.in. poprzez cykliczne strategiczne przeglądy
bezpieczeństwa narodowego
5.3. Zapewnienie bezpieczeństwa informacyjnego i telekomunikacyjnego w kontekście
zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego
5.3.1. Podwyższenie stopnia zabezpieczeń zasobów teleinformatycznych administracji publicznej
i państwowej, w tym przed zagrożeniami sieci Internet oraz cyberterroryzmem
5.3.2. Rozwijanie Systemu Reagowania na Incydenty Komputerowe
5.3.3. Rozwijanie Sieci Łączności Rządowej
Wskaźniki monitorowania celu 5
ww
Nazwa wskaźnika
Liczba kanałów informacyjnych
służących Systemowi Reagowania
na Incydenty Komputerowe do
komunikowania się z innymi
organizacjami CERT
(kierunek interwencji 5.3.2)
Jednostka
miary
liczba
Wartość
w roku
bazowym
2010
5
82
Wartość
w roku
2020
Wartość w
roku
docelowym
2022
Źródło
10
Wszystkie
zespoły
reagowania na
obszarze kraju i
współpracujące
poza jego
granicami
Raport o stanie
bezpieczeństwa
sieci
teleinformatycznych
resortu obrony
narodowej
5.1. Doskonalenie systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym
Centrum
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Bezpieczeństwa
w
systemie
v.p
l
5.1.1. Określenie roli Rządowego
bezpieczeństwa narodowego
.go
Obecnie Rządowe Centrum Bezpieczeństwa realizuje zgodnie z art. 11 ustawy
o zarządzaniu kryzysowym liczne zadania związane z zarządzaniem kryzysowym, w tym
obsługuje Radę Ministrów, Prezesa Rady Ministrów, Rządowy Zespół Zarządzania
Kryzysowego (RZZK) czy ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Odpowiada również
za planowanie cywilne, koordynuje przygotowanie Raportu o zagrożeniach bezpieczeństwa
narodowego, współdziała z podmiotami, komórkami i jednostkami organizacyjnymi NATO
i UE oraz innych organizacji międzynarodowych odpowiedzialnych za zarządzanie
kryzysowe i ochronę infrastruktury krytycznej, współdziała z Szefem Agencji Bezpieczeństwa
Wewnętrznego w zakresie zapobiegania, przeciwdziałania i usuwania skutków zdarzeń
o charakterze terrorystycznym. Wreszcie informuje Komisję Europejską i państwa
członkowskie Unii Europejskiej o środkach zastosowanych w sytuacji kryzysowej w celu
zabezpieczenia prawidłowego działania publicznej sieci telekomunikacyjnej oraz stacji
nadawczych i odbiorczych używanych do zapewnienia bezpieczeństwa, w zakresie
dotyczącym systemu łączności i sieci teleinformatycznych.
Przy tak licznych zadaniach, przyjęte obecnie rozwiązania organizacyjno-prawne nie
określają precyzyjnie miejsca RCB w strukturze administracji oraz jego roli
w systemie bezpieczeństwa narodowego. Ustawa o zarządzaniu kryzysowym konstytuuje
RCB jako państwową jednostkę budżetową podległą Prezesowi Rady Ministrów.
Główne działania
redefinicja i doprecyzowanie na drodze prawnej roli RCB w systemie bezpieczeństwa
narodowego.
w.
rcl
5.1.2. Doskonalenie współdziałania struktur organizacyjnych właściwych do spraw
zarządzania kryzysowego i reagowania obronnego, funkcjonujących w okresie
pokoju, kryzysu i wojny
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
W funkcjonowaniu systemu bezpieczeństwa narodowego zakłada się kompleksowość
i spójność podejmowanych działań w celu skutecznego przeciwstawienia się wszelkim
zagrożeniom i efektywną integrację potencjału militarnego z administracją, gospodarką oraz
społeczeństwem. Ponieważ żaden z elementów systemu bezpieczeństwa narodowego nie
jest zdolny do samodzielnego wykonywania zadań związanych z bezpieczeństwem państwa,
wymaga to współdziałania struktur organizacyjnych właściwych do spraw zarządzania
kryzysowego i reagowania obronnego, funkcjonujących w okresie pokoju, kryzysu i wojny, na
każdym szczeblu kierowania. Zasady współdziałania powinny być precyzyjne, kompleksowe,
ciągłe, elastyczne oraz konsekwentne.
ww
Ustawa o zarządzaniu kryzysowym wskazała i powołała właściwe podmioty i struktury
organizacyjne szczebla centralnego (rządowego i resortowego) i terenowego
(wojewódzkiego) odpowiedzialne za realizację zadań związanych z zarządzaniem
kryzysowym.104. Struktury te muszą funkcjonować i wypełniać powyższe zadania w każdej
zaistniałej sytuacji kryzysowej, w tym w okresie podwyższania gotowości obronnej państwa
oraz w przypadku wprowadzenia odpowiedniego stanu nadzwyczajnego.
W procesie przygotowania funkcjonowania systemu stanowisk kierowania bezpieczeństwem
narodowym, w tym obrony państwa, przyjmuje się, że powołane ustawą o zarządzaniu
Problematyka doskonalenia zarządzania kryzysowego jest rozwijana w strategii Sprawne Państwo.
v.p
l
kryzysowym struktury organizacyjne będą wchodziły w skład struktur organizacyjnych
poszczególnych stanowisk kierowania organów administracji publicznej. Jest to zgodne
z zasadą unikania powielania rozwiązań w obszarze kierowania bezpieczeństwem państwa
osobno dla sytuacji kryzysowej oraz dla zewnętrznych zagrożeń bezpieczeństwa państwa.
Istnieje zatem konieczność zwiększenia stopnia zintegrowania funkcjonujących
i planowanych do uruchamiania struktur. Powyższe wymagania dotyczące doskonalenia
współdziałania muszą być podejmowane na szczeblu krajowym, wojewódzkim
i samorządowym.
.go
Główne działania
należy doskonalić zasady współdziałania w obszarze kierowania bezpieczeństwem
narodowym poprzez przyjmowanie spójnych rozwiązań oraz doskonalenie
mechanizmów współpracy na wszystkich szczeblach organizacyjnych państwa;
precyzyjne określenie zadań dla wszystkich uczestników oraz ustalenie zasad
zakresu współdziałania w ramach systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym
wymagać będzie przyjęcia uregulowań prawnych.
5.2. Zapewnienie mechanizmów koordynacji i współpracy organów, podmiotów
i struktur organizacyjnych systemu bezpieczeństwa narodowego, w tym sił
zbrojnych
5.2.1. Działania na rzecz spójności procesów planowania obronnego i zarządzania
kryzysowego
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
w.
rcl
Zadania i funkcje przypisane RZZK i RCB ustawą o zarządzaniu kryzysowym nie ograniczają
się jedynie do zagadnień związanych z wystąpieniem sytuacji kryzysowej. W myśl zapisów
ustawy zarządzanie kryzysowe jest elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym,
funkcjonującym również w okresie wprowadzenia stanów nadzwyczajnych i w czasie wojny.
Odnosi się to w szczególności do
– zadań realizowanych w ramach planowania cywilnego, a dotyczących okresu po
wprowadzeniu stanów nadzwyczajnych i w czasie wojny;
– wspierania działań Sił Zbrojnych RP i wojsk sojuszniczych przez pozamilitarne struktury
obronne w czasie zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i w czasie wojny;
– treści merytorycznych ujmowanych w planach zarządzania kryzysowego, określających
procedury zarządzania kryzysowego w okresie stanów nadzwyczajnych i w czasie
wojny.
ww
Stąd widzi się konieczność zapewnienia spójności funkcjonujących rozwiązań z dziedziny
zarządzania kryzysowego i reagowania obronnego. Powyższe działania powinny dotyczyć
głównie sfery planistycznej, obejmującej planowanie działań w okresie podwyższania
gotowości obronnej państwa oraz w przypadku wprowadzenia stanów nadzwyczajnych.
Konieczne jest wypracowanie wspólnej dla planowania obronnego i zarządzania
kryzysowego metodologii planowania bezpieczeństwa, opartej na jednolitej ocenie zagrożeń
bezpieczeństwa państwa i wspólnych procedurach planistycznych. Ustalenie jednolitych
zasad i procedur planowania bezpieczeństwa narodowego poprawi efektywność kierowania
bezpieczeństwem narodowym oraz zapewni lepsze wykorzystanie sił i środków na potrzeby
bezpieczeństwa i obrony państwa.
Główne działania
zapewnienie spójności i tożsamości działań zawartych w Planie Reagowania
Obronnego RP, planach operacyjnych użycia Sił Zbrojnych RP, Krajowym Planie
Zarządzania Kryzysowego i przedsięwzięć ujmowanych w Wykazie przedsięwzięć i
procedur systemu zarządzania kryzysowego, a także planach i dokumentach
5.2.2.
v.p
l
opracowywanych na niższych szczeblach administracji publicznej oraz przez
przedsiębiorców.
Intensyfikacja
monitorowania
i
oceny
rozwoju/integracji
systemu
bezpieczeństwa narodowego, m.in. poprzez cykliczne strategiczne przeglądy
bezpieczeństwa narodowego
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
.go
Zmiany zachodzące we współczesnym środowisku bezpieczeństwa wymuszają potrzebę
kompleksowego spojrzenia na wszystkie jego aspekty, znacznie wykraczające poza
tradycyjne postrzeganie bezpieczeństwa narodowego przez pryzmat obronności. W tym
względzie bardzo przydatnym i coraz częściej stosowanym przez inne państwa narzędziem
jest kompleksowy przegląd bezpieczeństwa narodowego. W Polsce Strategiczny Przegląd
Bezpieczeństwa Narodowego (SPBN)105 zainicjowany został przez Prezydenta RP w 2010 r.
Celem przeglądu było dokonanie diagnozy oraz prognozy rozwoju sytuacji w kluczowych
obszarach bezpieczeństwa RP w perspektywie wieloletniej. SPBN jest niezbędnym
elementem idei zintegrowanego podejścia do bezpieczeństwa i jako taki powinien być
wykonywany cyklicznie.
w.
rcl
W ustawie o zarządzaniu kryzysowym oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie
Raportu o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego przewidziano mechanizm cyklicznego
przeglądu bezpieczeństwa narodowego. Jest on realizowany przez ministrów, kierowników
urzędów centralnych oraz wojewodów poprzez sporządzanie nie rzadziej niż raz na dwa lata
Raportu o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego. Proces ten koordynuje Rządowe
Centrum Bezpieczeństwa. W Raporcie określa się najważniejsze zagrożenia dla
bezpieczeństwa narodowego oraz kierunki działań służące przeciwdziałaniu tym
zagrożeniom. Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego będzie stanowić obok
SPBN podstawę procesu monitorowania i oceny systemu bezpieczeństwa narodowego.
Główne działania
wyniki SPBN, opracowane w formie Raportu SPBN, będą stanowiły istotną pomoc
w podejmowaniu decyzji związanych z bezpieczeństwem narodowym. Posłużą do
aktualizacji Strategii Bezpieczeństwa Narodowego RP i Strategii rozwoju systemu
bezpieczeństwa narodowego RP;
na podstawie Raportu SPBN opublikowana zostanie Biała Księga Bezpieczeństwa
Narodowego, która pozwoli na poinformowanie społeczeństwa o aktualnym stanie
bezpieczeństwa oraz o proponowanych kierunkach działań administracji państwowej
w tym zakresie. Ponadto opublikowanie tego dokumentu powinno przyczynić się do
zainicjowania publicznej debaty na temat bezpieczeństwa narodowego RP.
Ad 5.3.
Podwyższenie
stopnia
zabezpieczeń
zasobów
teleinformatycznych
administracji publicznej i państwowej, w tym przed zagrożeniami sieci Internet
oraz terroryzmem
ww
5.3.1.
Zapewnienie bezpieczeństwa informacyjnego i telekomunikacyjnego
w kontekście zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
Cyberterroryzm stanowi obecnie jedno z głównych zagrożeń dla bezpieczeństwa
teleinformatycznego państw, w tym Polski. Spowodowane jest to między innymi rosnącą
liczbą
użytkowników
sieci
internetowej,
niewielkimi
kosztami
związanymi
105
Zarządzenie nr 4 Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie
przeprowadzenia Strategicznego Przeglądu Bezpieczeństwa Narodowego.
v.p
l
z przeprowadzeniem ataku cyberterrorystycznego, a także możliwością zachowania
praktycznie pełnej anonimowości przez odpowiedzialne za niego osoby bądź podmioty.
W celu podwyższenia stopnia zabezpieczeń teleinformatycznych administracji państwowej
przed zagrożeniami z Internetu, konieczne są kompleksowe i skoordynowane działania
wszystkich podmiotów administracji publicznej, które poprzez prowadzenie analizy ryzyka
będą wdrażały zabezpieczenia adekwatne do prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożeń.
Skoordynowane działania adekwatne do zagrożeń wszystkich podmiotów administracji
pozwolą na radykalne podwyższenie stopnia zabezpieczeń z uwzględnieniem minimalizacji
kosztów. Stosowne działania będą również podejmowane w ramach reagowania na
zagrożenia związane z cyberwywiadem.
Główne działania
przyjęcie Polityki ochrony cyberprzestrzeni Rzeczypospolitej Polskiej106;
umocnienie mechanizmów koordynacji i współdziałania na poziomie państwa poprzez
działania Komitetu Rady Ministrów ds. Cyfryzacji;
zwiększenie zasięgu działania systemu ARAKIS.GOV107 poprzez objęcie wszystkich
urzędów i instytucji państwowych systemem;
prowadzenie prac naukowych w obszarze reagowania na incydenty komputerowe
w zakresie Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji.
.go
5.3.2. Rozwijanie Systemu Reagowania na Incydenty Komputerowe
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
ww
w.
rcl
Dynamiczny rozwój sieci teleinformatycznych resortu obrony narodowej o różnych
klauzulach oraz coraz szersze wykorzystywanie ich do przesyłania danych, a także do
dowodzenia i zarządzania, w naturalny sposób spowodował konieczność zagwarantowania
bezpieczeństwa dla funkcjonowania samych sieci, jak i dla przesyłanych w nich informacji.
Dlatego też powołany został – analogicznie jak funkcjonujący dla administracji rządowej w
sferze cywilnej CERT.GOV.PL – System Reagowania na Incydenty Komputerowe MON108,
którego głównym zadaniem jest zapewnienie realizacji i koordynacji procesów zapobiegania,
wykrywania i reagowania na incydenty komputerowe w systemach i sieciach
teleinformatycznych resortu obrony narodowej, a także współpraca w obszarze
przeciwdziałania atakom cybernetycznym z Rządowym Zespołem Reagowania na Incydenty
Komputerowe CERT.GOV.PL oraz CERT-POLSKA.
Wzrost zagrożeń w obszarze cyberprzestrzeni wymaga dostosowywania i ciągłego
rozwijania istniejących struktur systemu reagowania. Dlatego jednym z podstawowych zadań
realizowanych w najbliższych latach będzie kontynuowanie procesu rozbudowy powołanego
w ramach SRnIK zespołu MIL-CERT i pozyskanie nowych kompetencji pozwalających na
realizację zawansowanych technologicznie funkcji, w tym informatyki śledczej i aktywnej
odpowiedzi na ataki cybernetyczne. Będzie się to odbywać w sposób powiązany z rozwojem
Rządowego Zespołu Reagowania na Incydenty Komputerowe oraz budową kompetencji
strategicznej koordynacji w Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji, właściwym dla działów
łączność i informatyzacja.
Główne działania
dalsze rozszerzanie współpracy z innymi zespołami narodowymi i organizacjami
konsolidującymi międzynarodowe struktury CERT, w tym nowo powstałym zespołem
CERT UE;
106
Dokument przyjęty przez Komitet Rady Ministrów ds. Cyfryzacji w dniu 28 listopada 2012 r.
ARAKIS (Agregacja, Analiza i Klasyfikacja Incydentów Sieciowych) – pasywny system wczesnego ostrzegania
o zagrożeniach występujących w Internecie.
108
Decyzja nr 357/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 lipca 2008 r. w sprawie organizacji
i funkcjonowania systemu reagowania na incydenty komputerowe w resorcie obrony narodowej.
ustanowienie Krajowego Systemu Reagowania na Incydenty Komputerowe
pozwalającego na podjęcie szybkiej reakcji na zagrożenia z sieci Internet;
posiadanie przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz resort obrony
narodowej silnych, wyposażonych w zaawansowane technologie zespołów
reagowania (w tym zespołów szybkiego reagowania – Rapid Reaction Team)
usprawni realizowanie współpracy międzynarodowej oraz pozwoli osiągnąć nowe
zdolności operacyjne w zakresie zadań reagowania na incydenty bezpieczeństwa
teleinformatycznego oraz dowodzenia i kierowania w cyberprzestrzeni.
5.3.3. Rozwijanie Sieci Łączności Rządowej
Opis problemu i uzasadnienie podjęcia działań
v.p
l
– 88 –
.go
Podmioty zaangażowane w proces kierowania bezpieczeństwem narodowym wymagają
wzmocnionego zabezpieczenia systemów łączności i informatycznego wsparcia. Aby
zapewnić im ochronę informacji przed nieuprawnionym ujawnieniem w trakcie rozmów
telefonicznych i wideokonferencyjnych oraz podczas transmisji danych, w szczególności
przed utratą poufności, dostępności i integralności, rozwijana będzie Sieć Łączności
Rządowej (SŁR). Zapewni ona też łączność pomiędzy upoważnionymi osobami na wypadek
sytuacji kryzysowych.
w.
rcl
SŁR spełnia istotną rolę w zapewnieniu łączności wydzielonej dla potrzeb Kancelarii
Prezydenta, Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, administracji rządowej oraz innych
podmiotów, zarówno w działalności bieżącej, jak i w sytuacjach kryzysowych. Jest to sieć
telekomunikacyjna, w ramach której świadczone są usługi telekomunikacyjne, w
szczególności łączności głosowej, wideokonferencji, oparte o transmisję danych i inne usługi
w ramach określanych potrzeb. Swoim zasięgiem funkcjonowania obejmuje miasta
wojewódzkie oraz aglomerację warszawską.
Aktualnie trwa proces realizowanej przez ABW modernizacji i budowy systemu niejawnego
SŁR, co pozwoli na przetwarzanie informacji niejawnych do klauzuli „TAJNE” włącznie.
Ponadto od 2011 r. nowy system mobilnej łączności niejawnej obejmuje ponad 2000
abonentów (wyposażonych w telefony lub laptopy) i gwarantuje całodobową wydzieloną,
bezpieczną, szyfrowaną łączność pomiędzy najważniejszymi dla funkcjonowania i
bezpieczeństwa państwa osobami, m.in. Prezydentem, Premierem, ministrami, szefami
służb i ich jednostkami terenowymi.
Główne działania
ww
modernizacja SŁR-N stacjonarnej poprzez zainstalowanie ok. 140 sztuk szyfrujących
aparatów telefonicznych, zarówno w strefie centralnej sieci SŁR, jak i w strefie
wojewódzkiej oraz migrację do nowoczesnej technologii wykorzystywanej w części
mobilnej;
dalsza rozbudowa części mobilnej systemu niejawnego SŁR-N, m.in. dla
dedykowanych zastosowań MON;
docelowa migracja SŁR do technologii IP (Protokołu Internetowego).
v.p
l
IV. System realizacji strategii
1. Podmioty odpowiedzialne za wdrożenie i monitorowanie realizacji strategii
oraz jej ocenę
W realizację Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022
zaangażowane będą wszystkie podmioty odpowiedzialne za umacnianie bezpieczeństwa
narodowego, a w szczególności ministrowie, szefowie urzędów centralnych, wojewodowie,
organy samorządu terytorialnego.
Ponadto przewiduje się uczestnictwo w implementacji strategii Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej w ramach kompetencji i właściwości wynikających z Konstytucji RP oraz aktów
prawnych powszechnie obowiązujących w zakresie
ustanowienia mechanizmów monitorowania bezpieczeństwa państwa oraz rozpatrywania
spraw mających wpływ na stan bezpieczeństwa narodowego i obronności państwa;
skutecznej promocji bezpieczeństwa i obronności państwa.
.go
ww
w.
rcl
Szczególne zadania związane z realizacją strategii zostały przedstawione w tabeli 5.
ww
Minister właściwy do
spraw zagranicznych i
spraw członkostwa
Rzeczypospolitej
Polskiej w Unii
Europejskiej
Minister Obrony
Narodowej
2.
Podmiot
odpowiedzialny
1.
Lp.
– 90 –
89
v.p
l
.go
utrzymywanie stosunków Rzeczypospolitej Polskiej z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi
działania na rzecz utrzymania roli Sojuszu Północnoatlantyckiego jako efektywnego sojuszu obronnego;
działania na rzecz wzmocnienia i rozwoju Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony Unii Europejskiej;
umacnianie dialogu strategicznego i innych form współpracy z kluczowymi partnerami i sojusznikami RP;
wspieranie działań na rzecz wzmocnienia roli ONZ w dziedzinie utrzymania pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego;
wspieranie działań na rzecz wzmocnienia OBWE jako forum dialogu strategicznego z państwami niebędącymi członkami NATO i UE;
wspieranie działań na rzecz wzmocnienia mechanizmów nieproliferacji broni masowego rażenia oraz instrumentów kontroli handlu
bronią i technologiami podwójnego zastosowania;
koordynowanie polityki zagranicznej RP, w tym działalności organów administracji rządowej oraz podległych im jednostek poprzez
coroczne opracowywanie, uzgadnianie i wnoszenie do rozpatrzenia przez Radę Ministrów dokumentu rządowego określającego
kierunki i cele polskiej polityki zagranicznej oraz promocji interesów Rzeczypospolitej Polskiej na następny rok, a także
opracowywanie i przedkładanie Radzie Ministrów wieloletnich strategii w zakresie spraw zagranicznych;
opiniowanie pod względem zgodności z dokumentem, o którym mowa wyżej, i przedkładanie Prezesowi Rady Ministrów opinii nt.
rocznych i wieloletnich planów współpracy zagranicznej ministrów;
współuczestniczenie w istotnych dla interesów Rzeczypospolitej Polskiej relacjach międzynarodowych;
kształtowanie międzynarodowego wizerunku Rzeczypospolitej Polskiej;
sprawy z zakresu międzynarodowej współpracy na rzecz rozwoju i pomocy humanitarnej;
udział organów administracji rządowej w pracach organów UE, a w szczególności opracowywanie strategii polityki RP w ramach UE
oraz inicjowanie i opracowywanie dokumentów rządowych związanych z udziałem w pracach UE lub opiniowanie ich pod względem
zgodności z tą strategią.
zapewnienie Siłom Zbrojnym RP warunków doskonalenia zdolności do obrony państwa i wypełniania zobowiązań sojuszniczych oraz
udziału w misjach międzynarodowych;
doskonalenie procedur udzielania wsparcia organom administracji publicznej przez Siły Zbrojne RP w sytuacjach kryzysowych;
poprawa strategicznego planowania obronnego;
dostosowanie struktury organizacyjnej i dowodzenia Sił Zbrojnych RP do wymogów środowiska bezpieczeństwa państwa;
doskonalenie procedur kierowania i dowodzenia Sił Zbrojnych RP, uwzględniające rozwiązania sojusznicze i międzynarodowe,
charakter potencjalnych działań oraz wykorzystania doświadczeń z działalności sił zbrojnych;
kontynuacja procesu pozyskiwania i modernizacji uzbrojenia i sprzętu wojskowego z wykorzystaniem krajowego przemysłowego
potencjału obronnego oraz uczestnictwa w programach międzynarodowych;
doskonalenie systemu eksploatacji sprzętu i uzbrojenia wojskowego oraz jego wycofywania z użytkowania;
kontynuacja procesu profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP oraz wdrażania nowych rozwiązań funkcjonalno-organizacyjnych dotyczących
zasobów osobowych oraz logistycznych;
doskonalenie systemu wyższego szkolnictwa wojskowego, podnoszenia poziomu wykształcenia żołnierzy zawodowych i wyszkolenia
wojsk, odpowiadającego potrzebom Sił Zbrojnych RP i osiągania przez nie zdolności obronnych, jednocześnie gwarantujących rozwój
wyższych uczelni wojskowych, ośrodków i centrów szkolenia wojskowego oraz ich kadr naukowo-dydaktycznych;
koordynacja planowania i realizacji zadań związanych z pozamilitarnymi przygotowaniami obronnymi państwa, w tym przedsięwzięć
zabezpieczających potrzeby sił zbrojnych i wojsk sojuszniczych;
w.
rcl
Obszary zadaniowe związane z realizacją strategii
Monitor Polski
Tabela 5. Zadania związane z realizacją strategii
Minister właściwy do
spraw wewnętrznych
Minister właściwy do
spraw administracji
publicznej,
informatyzacji,
łączności
Minister właściwy do
spraw gospodarki
3.
4.
5.
Podmiot
odpowiedzialny
w.
rcl
– 91 –
90
v.p
l
.go
koordynacja realizacji zadań ujmowanych w Programie Mobilizacji Gospodarki (PMG);
realizacja przedsięwzięć związanych z tworzeniem Rządowego Programu Rezerw Strategicznych;
doskonalenie rozwiązań organizacyjnych i funkcjonalnych dotyczących CIMIC i HNS;
poprawa zdolności rozpoznania i ochrony przed zagrożeniami bezpieczeństwa państwa;
integracja procesów planowania obronnego i zarządzania kryzysowego poprzez zapewnienie spójności i tożsamości podejmowanych
działań ujmowanych w planach zarządzania kryzysowego oraz w planach operacyjnych funkcjonowania organów administracji
publicznej, planach operacyjnych użycia Sił Zbrojnych RP;
integracja systemów łączności i informatycznego wsparcia procesu kierowania bezpieczeństwem narodowym oraz wymiany danych;
budowa resortowego zintegrowanego systemu informatycznego, wspomagającego proces decyzyjny;
rozwijanie zdolności do reagowania na incydenty komputerowe;
podejmowanie działań na rzecz koordynacji zamierzeń organizacyjno-dyslokacyjnych Sił Zbrojnych RP z ustaleniami dokumentów
dotyczących: rozwoju regionalnego, planowania i zagospodarowania przestrzennego, ochrony środowiska naturalnego oraz kultury
i ochrony dziedzictwa narodowego, w tym usprawnienia procesu przekazywania władzom administracji samorządowej terenów
i obiektów powojskowych;
kształtowanie pozytywnego wizerunku i odbioru społecznego spraw dotyczących sił zbrojnych, obronności oraz zacieśniania
współdziałania z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami społecznymi w promocji obronności i działań na rzecz obronności.
wypracowanie i wdrożenia rozwiązań systemowych regulujących obszar ochrony ludności i obrony cywilnej;
poprawa stanu wsparcia i zabezpieczenia potrzeb Sił Zbrojnych RP i wojsk sojuszniczych przez podległe struktury i jednostki
organizacyjne;
doskonalenie działań podmiotów i struktur organizacyjnych właściwych do spraw zarządzania kryzysowego i reagowania obronnego do
funkcjonowania w okresie pokoju, kryzysu i w czasie wojny;
realizacja przedsięwzięć związanych z tworzeniem Rządowego Programu Rezerw Strategicznych.
podjęcie działań zmierzających do wdrożenia rekomendacji i ustaleń „Koncepcji organizacji Systemu Łączności na potrzeby
administracji publicznej, systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym, bezpieczeństwem i porządkiem publicznym oraz na
potrzeby ratownictwa”;
doskonalenie zdolności do wsparcia działań Sił Zbrojnych RP i wojsk sojuszniczych, przez podległe struktury i jednostki organizacyjne
oraz przedsiębiorców i operatorów pocztowych, w okresie zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i w czasie wojny;
opracowanie Polityki ochrony cyberprzestrzeni Rzeczypospolitej Polskiej;
rozwijanie Systemu Reagowania na Incydenty Komputerowe.
wspieranie inicjatyw międzynarodowych dotyczących przemysłu obronnego oraz pozyskiwania i dostaw nowych technologii;
wdrażanie idei solidarności energetycznej oraz zacieśniania współpracy międzynarodowej w dziedzinie bezpieczeństwa
energetycznego, w tym rozwoju konkurencyjności rynku paliw i energii;
tworzenie warunków organizacyjnych i funkcjonalnych zapewniających bezpieczeństwo eksploatacji obiektów jądrowych, systemów,
instalacji oraz przechowywania materiałów jądrowych w kontekście realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej;
tworzenie prawnych i organizacyjnych warunków sprzyjających rozwojowi przemysłu obronnego oraz jego monitorowanie;
zapewnienie efektywnej realizacji zobowiązań offsetowych;
określenie możliwości zabezpieczenia potrzeb bytowych ludności w zakresie paliw, energii elektrycznej, gazu i węgla oraz
utrzymywania mocy produkcyjnych i remontowych niezbędnych do realizacji zadań wynikających z Programu Mobilizacji Gospodarki;
opracowanie Rządowego Programu Rezerw Strategicznych.
Obszary zadaniowe związane z realizacją strategii
Monitor Polski
ww
Lp.
Minister właściwy do
spraw Skarbu
Państwa
Minister właściwy do
spraw transportu,
gospodarki morskiej,
budownictwa,
lokalnego planowania
i zagospodarowania
przestrzennego oraz
mieszkalnictwa
Minister właściwy do
spraw rozwoju
regionalnego
Minister właściwy do
spraw zdrowia
Minister właściwy do
spraw rolnictwa,
rynków rolnych,
rozwoju wsi,
rybołówstwa
6.
7.
8.
9.
10.
Podmiot
odpowiedzialny
w.
rcl
– 92 –
91
v.p
l
określenie możliwości zabezpieczenia potrzeb medycznych sił zbrojnych i innych jednostek organizacyjnych ministerstw i urzędów,
ujętych w Programie Mobilizacji Gospodarki;
realizacja przedsięwzięć związanych z tworzeniem Rządowego Programu Rezerw Strategicznych;
przygotowanie podmiotów leczniczych na potrzeby obronne państwa;
rozwijanie współpracy z wojskową służbą zdrowia w dziedzinie funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej oraz zarządzania
kryzysowego.
zapewnienie ludności podstaw egzystencji i przetrwania w obszarze: dostępności i bezpieczeństwa żywności, utrzymywania produkcji
rolno-hodowlanej, wzmacniania jej odporności na zagrożenia powodowane katastrofami naturalnymi, klęskami żywiołowymi,
zagrożeniami terrorystycznymi, skażeniami i zakażeniami, kontroli jakości żywności oraz produktów rolno-spożywczych, produkcji
żywności oraz stabilizacji rynków rolnych;
doskonalenie współpracy z innymi ministrami i organami odpowiedzialnymi za monitorowanie stanu ochrony środowiska naturalnego,
wykrywania zagrożeń dla bezpieczeństwa żywnościowego i bezpieczeństwa żywności w czasie pokoju w sytuacjach kryzysowych oraz
w czasie wojny;
realizacja przedsięwzięć związanych z tworzeniem Rządowego Programu Rezerw Strategicznych;
określenie możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych ludności w zakresie artykułów spożywczych w ramach zadań
wynikających z Programu Mobilizacji Gospodarki.
Monitor Polski
współdziałanie z MON na rzecz uwzględniania wymogów obronności i bezpieczeństwa państwa w dokumentach dotyczących
planowania i zagospodarowania przestrzennego na poziomie krajowym i regionalnym.
.go
utrzymanie udziałów Skarbu Państwa w kluczowych spółkach sektora bezpieczeństwa energetycznego, w tym zajmujących się
przesyłem nośników energii;
uwzględnienie aspektów bezpieczeństwa narodowego w procesach prywatyzacyjnych oraz przekształceń własnościowych
w strategicznych sektorach funkcjonowania państwa;
sprawowanie nadzoru właścicielskiego nad przedsiębiorcami zapewniającymi dostawy nośników energii dla potrzeb przemysłu
i ludności;
realizacja przedsięwzięć związanych z tworzeniem Rządowego Programu Rezerw Strategicznych.
zwiększenie poziomu bezpieczeństwa w transporcie oraz odporności obiektów infrastruktury transportowej na zagrożenia
terrorystyczne;
poprawa stanu przygotowania i gotowości infrastruktury transportowej państwa;
przygotowanie środków transportowych dla potrzeb Sił Zbrojnych RP i wojsk sojuszniczych;
poprawa stanu wsparcia i zabezpieczenia potrzeb Sił Zbrojnych RP i wojsk sojuszniczych przez podległe struktury, jednostki
organizacyjne oraz przedsiębiorców realizujących zadania obronne w okresie zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa
i w czasie wojny;
realizacja przedsięwzięć związanych z tworzeniem Rządowego Programu Rezerw Strategicznych;
podejmowanie działań na rzecz uwzględniania wymogów obronności i bezpieczeństwa państwa w dokumentach dotyczących
lokalnego planowania i zagospodarowania przestrzennego.
Obszary zadaniowe związane z realizacją strategii
ww
Lp.
Minister właściwy do
spraw środowiska i
gospodarki wodnej
Minister właściwy do
spraw nauki i
szkolnictwa wyższego
Pozostali ministrowie,
kierownicy urzędów
centralnych i innych
państwowych
instytucji oraz
urzędów centralnych
Szef ABW
Szef AW
Dyrektor RCB
11.
12.
13.
14.
15.
16.
Podmiot
odpowiedzialny
w.
rcl
– 93 –
92
v.p
l
poprawa zdolności rozpoznania i ochrony przed zagrożeniami bezpieczeństwa państwa, w tym zagrożeń terrorystycznych oraz
proliferacji broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia oraz materiałów i technologii podwójnego zastosowania;
doskonalenie zasad i mechanizmów współpracy z właściwymi podmiotami na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa cybernetycznego;
rozwijanie Systemu Reagowania na Incydenty Komputerowe;
realizacja przedsięwzięć związanych z tworzeniem Rządowego Programu Rezerw Strategicznych.
ochrona przed zagrożeniami zewnętrznymi bezpieczeństwa państwa, w tym zagrożeniami międzynarodowego terroryzmu oraz
proliferacji broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia oraz materiałów i technologii podwójnego zastosowania;
rozpoznanie i analizowanie zagrożeń występujących w rejonach napięć i konfliktów oraz miejsc operowania polskich cywilnowojskowych kontyngentów;
doskonalenie zasad i mechanizmów współpracy z właściwymi podmiotami i strukturami na rzecz rozpoznania i wymiany informacji o
zagrożeniach bezpieczeństwa państwa.
doskonalenie działań podmiotów i struktur organizacyjnych właściwych do spraw zarządzania kryzysowego i reagowania obronnego
do funkcjonowania w okresie pokoju, kryzysu i w czasie wojny, m.in. poprzez przyjmowanie spójnych rozwiązań oraz mechanizmów
współpracy organów władzy i administracji publicznej i innych podmiotów w przypadku zaistnienia sytuacji kryzysowych
powodowanymi zagrożeniami bezpieczeństwa państwa;
zapewnienie spójności procesów planowania obronnego i zarządzania kryzysowego, poprawy jakości planowania strategicznego;
realizacja przedsięwzięć w ramach planowania cywilnego, w szczególności w czasie podwyższania gotowości obronnej państwa
i okresie po wprowadzeniu stanów nadzwyczajnych;
.go
tworzenie formalno-prawnych warunków funkcjonowania obiektów i systemów sektora bezpieczeństwa, uwzględniające wymogi
ochrony środowiska naturalnego, bezpieczeństwa wodnego oraz bezpieczeństwa ekologicznego;
rozwijanie współpracy z innymi ministrami i organami odpowiedzialnymi za monitorowanie stanu ochrony środowiska naturalnego,
wykrywania skażeń i alarmowania oraz doskonalenia współdziałania odpowiednich struktur i systemów wykonawczych im podległym;
wsparcie i zabezpieczenie potrzeb Sił Zbrojnych RP i wojsk sojuszniczych przez podległe struktury, jednostki organizacyjne oraz
przedsiębiorców realizujących zadania obronne w okresie zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i w czasie wojny;
opracowanie Planu Bezpieczeństwa Wodnego Kraju oraz jego wdrożenia i monitoringu.
koordynowanie badań naukowych i prac rozwojowych na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa poprzez ustalenie strategicznych
programów badań w tym obszarze oraz zarządzania ich realizacją za pośrednictwem Narodowego Centrum Badań i Rozwoju;
intensyfikacja działań aktywizujących i wspierających uczestnictwo polskich ośrodków naukowych i przemysłowych
w międzynarodowych programach wojskowych;
zachęcanie uczelni do działań zmierzających do uwzględnienia w programach i kierunkach studiów problematyki bezpieczeństwa
państwa;
współdziałanie jednostek organizacyjnych resortu nauki z innymi podmiotami i jednostkami organizacyjnymi w budowie i rozwijaniu
Systemu Reagowania na Incydenty Komputerowe.
realizacja zadań związanych z pozamilitarnymi przygotowaniami obronnymi państwa oraz zarządzania kryzysowego;
planowanie i realizacji zadań ujmowanych w Programie Mobilizacji Gospodarki (PMG);
doskonalenie rozwiązań organizacyjnych i funkcjonalnych dotyczących CIMIC i HNS;
poprawa zdolności rozpoznania i ochrony przed zagrożeniami bezpieczeństwa państwa;
realizacja przedsięwzięć związanych z tworzeniem Rządowego Programu Rezerw Strategicznych.
Obszary zadaniowe związane z realizacją strategii
Monitor Polski
ww
Lp.
Organy samorządu
terytorialnego
18.
w.
rcl
93
v.p
l
.go
wdrożenie i aktualizacja, we współpracy z właściwymi ministrami i innymi podmiotami – Narodowego Programu Ochrony infrastruktury
Krytycznej, Krajowego Planu Zarządzania Kryzysowego oraz Raportu o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego;
wdrażanie i doskonalenie mechanizmów implementacyjnych przedsięwzięć i procedur systemu zarządzania kryzysowego
z uwzględnieniem zobowiązań wynikających z członkowstwa w NATO oraz UE;
zapewnienie spójności i tożsamości podejmowanych działań ujmowanych w planach zarządzania kryzysowego oraz w planach
operacyjnych funkcjonowania organów administracji publicznej, planach operacyjnych użycia Sił Zbrojnych RP w warunkach
zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państw i w czasie wojny;
rozwijanie i usprawnienie mechanizmów wsparcia organów administracji publicznej przez Siły Zbrojne RP w sytuacjach kryzysowych;
współpraca z organami i podmiotami krajowymi i międzynarodowymi na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa cybernetycznego;
realizacja przedsięwzięć w ramach planowania cywilnego, w tym w czasie podwyższania gotowości obronnej państwa i okresie po
wprowadzeniu stanów nadzwyczajnych.
doskonalenie zasad współdziałania wszystkich organów administracji rządowej i samorządowej funkcjonującej na obszarze
województwa związanych z wykrywaniem, zapobieganiem, monitorowaniem zagrożeń bezpieczeństwa państwa oraz przeciwdziałaniu
i likwidacji skutków w przypadku zaistnienia sytuacji kryzysowej.
koordynowanie przedsięwzięć związanych z przygotowaniami obronnymi na obszarze województwa, w tym doskonalenie procedur
współdziałania organów i struktur administracji rządowej szczebla wojewódzkiego, organów samorządu terytorialnego, przedsiębiorców
oraz innych podmiotów;
koordynacja planowania i realizacji zadań obronnych związanych z zabezpieczeniem potrzeb sił zbrojnych i wojsk sojuszniczych;
doskonalenie zasad i procedur wsparcia organów administracji publicznej przez oddziały i pododdziały Sił Zbrojnych RP w przypadku
zaistnienia sytuacji kryzysowych na obszarze województwa;
zapewnienie uczestnictwa odpowiednich struktur wojewódzkich i samorządowych w ćwiczeniach wojskowych i obronnych z udziałem
Sił Zbrojnych RP organizowanych na terenie województwa;
uwzględnianie w dokumentach dotyczących: rozwoju regionalnego, planowania i zagospodarowania przestrzennego, ochrony
środowiska naturalnego oraz kultury i ochrony dziedzictwa narodowego potrzeb i wymagań obronności i bezpieczeństwa;
realizacja przedsięwzięć związanych z tworzeniem Rządowego Programu Rezerw Strategicznych;
wdrażanie i realizacja zadań związanych z zabezpieczeniem potrzeb bytowych ludności, w tym zaopatrzeniem w wodę, ochroną
ludności i obroną cywilną w przypadku zaistnienia sytuacji kryzysowej.
wykrywanie, zapobieganie, monitorowanie zagrożeń bezpieczeństwa państwa na administrowanych obszarach oraz przeciwdziałanie
i likwidacja skutków w przypadku zaistnienia sytuacji kryzysowej;
koordynowanie przedsięwzięć związanych z przygotowaniami obronnymi na administrowanym obszarze;
wdrażanie i realizacja zadań związanych z zabezpieczeniem potrzeb bytowych ludności, w tym zaopatrzeniem w wodę, ochroną
ludności i obroną cywilną w przypadku zaistnienia sytuacji kryzysowej;
uwzględnianie w dokumentach dotyczących: rozwoju regionalnego, planowania i zagospodarowania przestrzennego, ochrony
środowiska naturalnego oraz kultury i ochrony dziedzictwa narodowego potrzeb i wymagań obronności i bezpieczeństwa;
realizacja zadań obronnych związanych z zabezpieczeniem potrzeb sił zbrojnych i wojsk sojuszniczych.
Obszary zadaniowe związane z realizacją strategii
Monitor Polski
Źródło: opracowanie własne.
Wojewodowie
17.
Podmiot
odpowiedzialny
ww
Lp.
2. Dokumenty wdrożeniowe strategii
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Wytyczne Rady Ministrów do programowania
przygotowań obronnych na lata 2013–2022
(projekt)
Główne kierunki rozwoju Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej oraz ich
przygotowań do obrony państwa na lata
2013–2022
Szczegółowe kierunki przebudowy i
modernizacji Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej
Polskiej na lata 2013–2018
Program Rozwoju Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2013–2022
Program Pozamilitarnych Przygotowań
Obronnych na lata 2013–2022 (projekt)
Program Mobilizacji Gospodarki na lata 2013–
2022 (projekt)
Program Doskonalenia Obrony Cywilnej
2013–2021 (projekt)
Podmiot przyjmujący
dokument,
termin przyjęcia
Cel
operacyjny
Rada Ministrów
po przyjęciu SRSBN RP
2*
Prezydent RP
8 listopada 2011 r.
2
Prezes Rady Ministrów
25 września 2012 r.
2
Krajowy Plan Zarządzania Kryzysowego
Narodowy Program Ochrony Infrastruktury
Krytycznej (projekt)
Rządowy Program Rezerw Strategicznych
(opracowywany na okres 5 lat z możliwością
corocznej aktualizacji) (projekt)
Plan współdziałania jednostek organizacyjnych
wchodzących w skład Jednolitego Krajowego
Systemu Wykrywania Skażeń i Alarmowania
Polityka ochrony cyberprzestrzeni
Rzeczypospolitej Polskiej (projekt)
Wieloletni Program Współpracy Rozwojowej
na lata 2012–2015
Minister Obrony Narodowej
7 listopada 2012 r.
Prezes Rady Ministrów
I półrocze 2013
Rada Ministrów
I połowa 2013 r.
Szef Obrony Cywilnej Kraju
2013 r.
Rada Ministrów
6 marca 2012 r.
Rada Ministrów
I półrocze 2013 r.
w.
rcl
9.
Dokument
.go
Lp.
v.p
l
Tabela 6. Zestawienie dokumentów wdrożeniowych SRSBN RP
10.
11.
12.
13.
2
2
2
2
3
3
Rada Ministrów
2013 r.
3
Minister Obrony Narodowej
4 maja 2011 r.
3
Rada Ministrów
2013 r.
Rada Ministrów
20 marca 2012 r.
5
1
Źródło: opracowanie własne.
* Z uwagi na swój niejawny charakter dokumenty wdrożeniowe celu 2 będą wyłączone z
rygoru zgodności z wymogami ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.
3. Monitorowanie i ocena realizacji strategii, mechanizmy współdziałania
zaangażowanych podmiotów
ww
Koordynatorem wdrażania strategii jest Minister Obrony Narodowej, działający w imieniu
Prezesa Rady Ministrów. Rolą koordynatora jest między innymi coroczne przekazywanie
Ministrowi Rozwoju Regionalnego sprawozdania z wdrażania strategii za rok poprzedni,
stanowiącego wkład do informacji o realizacji celów ŚSRK. Sprawozdanie to będzie
opracowywane w oparciu o informacje nadesłane z resortów, urzędów centralnych i
województw, zaangażowanych we wdrażanie strategii. Wkłady te obejmować będą opis oraz
ocenę działań zrealizowanych w ramach celów szczegółowych i kierunków interwencji
strategii, a także ujętych w dokumentach wdrożeniowych strategii. Pierwsze sprawozdanie z
wdrażania strategii będzie przedstawione w 2014 r.
v.p
l
Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022 będzie podlegać
okresowej aktualizacji, co najmniej raz na 4 lata. Podstawę do aktualizacji może stanowić
poważna zmiana w środowisku bezpieczeństwa Polski lub nowe, istotne rozwiązania z
zakresu rozwijania systemu bezpieczeństwa narodowego.
Koordynator będzie się konsultował z innymi podmiotami odpowiedzialnymi za poszczególne
obszary tematyczne, tj. z Szefem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministrem Spraw
Zagranicznych, Ministrem Spraw Wewnętrznych, Ministrem Administracji i Cyfryzacji,
Ministrem Gospodarki, Ministrem Finansów, Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministrem
Środowiska, Ministrem Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, Ministrem Nauki i
Szkolnictwa Wyższego, Ministrem Rozwoju Regionalnego, Ministrem Skarbu Państwa,
Dyrektorem Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, Szefem Agencji Bezpieczeństwa
Wewnętrznego i Agencji Wywiadu. Koordynatorów i współwykonawców celów operacyjnych
SRSBN RP przedstawia poniższy diagram.
.go
Rysunek 4. Zestawienie liderów resortowych wdrażających SRSBN RP
OBSZAR STRATEGII
Resort
Odpowiedzialny*
Współpraca
(resorty, instytucje)
Cel 1
Kształtowanie stabilnego międzynarodowego
środowiska bezpieczeństwa w wymiarze
regionalnym i globalnym
MSZ
MON, MSW, MAiC, AW
MON
MON, MSW, MAiC, BBN,
ABW, AW, MG, MTBiGM
Cel 2
Umocnienie zdolności państwa do obrony
MSW
Cel 4
Zwiększenie integracji polityk publicznych z
polityką bezpieczeństwa
MON
Cel 5
Tworzenie warunków do rozwoju
zintegrowanego systemu bezpieczeństwa
narodowego
MON
MON, MSW, MAiC, MG,
MTBiGM, MSP, RCB, ABW
MRR, MSW, MAiC, MG,
MNiSW, MŚ
MSW, MAiC, MTBiGM,
MNiSW, MSP, RCB, ABW
w.
rcl
Cel 3
Rozwój odporności na zagrożenia
bezpieczeństwa narodowego
* - koordynacja prac w danym obszarze,
- prowadzenie sprawozdawczości dla MON i na potrzeby RM (MRR, KKds.PR)
Źródło: opracowanie własne MON
Monitorowanie Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022 będzie
bazować na zawartym w SRSBN RP systemie wskaźników i sprawozdaniach z wdrażania
strategii. Proces ten ukierunkowany będzie na obserwowanie postępu w realizacji celów
strategii pod kątem skuteczności i efektywności wdrażanych interwencji. Wyniki
prowadzonych analiz i wnioski z nich wynikające będą wykorzystywane m.in. do
przygotowywania cyklicznych sprawozdań i informacji przedstawiających stopień realizacji
strategii oraz wyznaczających nowe kierunki działań.
ww
Istotnym elementem oceny realizacji strategii wspomagającej proces oceny realizacji ŚSRK
będzie przygotowywany co trzy lata kompleksowy raport o rozwoju społecznogospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym. W zależności od potrzeb, przedstawiony
zostanie raport o realizacji i ewaluacji SRSBN RP.
V. Ramy finansowe strategii
v.p
l
Zgodnie z art. 14d ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki
rozwoju109 zasady wieloletniego finansowania realizacji polityki rozwoju określają przepisy
o finansach publicznych. W myśl art. 136 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.
o finansach publicznych110 ustawa budżetowa może określać – w ramach limitów wydatków
na rok budżetowy – limity wydatków na programy wieloletnie, natomiast ust. 2 stanowi, iż
programy wieloletnie są ustanawiane przez Radę Ministrów w celu realizacji strategii
przyjętych przez Radę Ministrów.
.go
Uchwałą nr 71 Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r., opublikowaną w Monitorze Polskim
(poz. 292), został uchwalony Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2012–2015
(WPFP). Zasadnicza rola tego planu w polskim systemie finansów publicznych polega na
powiązaniu kierunków wydatkowania środków budżetowych z celami państwa określonymi w
dokumentach strategicznych. Zgodnie z przepisami ustawy o finansach publicznych WPFP
jest dokumentem sporządzanym w układzie obejmującym funkcje państwa.
Zaplanowanie w ramach WPFP wielkości wydatków dla poszczególnych funkcji i określenie
zadań priorytetowych w ramach zadaniowego układu budżetu państwa umożliwia
przełożenie tych kwot lub limitów na poszczególne cele, obszary, bądź programy wynikające
ze strategii rozwojowych. Według propozycji przyporządkowania zadań budżetowych do
docelowych strategii rozwoju, Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP
2022 jest finansowana w ramach dwóch funkcji stałych państwa: funkcji 11 –
bezpieczeństwo zewnętrzne i nienaruszalność granic; funkcji 15 – polityka zagraniczna111.
Tabela 7. Budżet zadaniowy (wg klasyfikacji na 2013 rok) a przyporządkowanie funkcji i zadań
do Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022
ww
w.
rcl
Funkcja
Zadanie
Funkcja 11. Bezpieczeństwo zewnętrzne i nienaruszalność granic
11.1. Utrzymanie i rozwój zdolności operacyjnych SZ RP
11.2. Wsparcie wywiadowcze i kontrwywiadowcze
Realizacja zobowiązań sojuszniczych i międzynarodowych oraz uczestnictwo
11.3.
w działaniach na rzecz pokoju i stabilizacji międzynarodowej
11.4. Gotowość struktur administracyjno-gospodarczych kraju do obrony państwa
Funkcja 15. Polityka zagraniczna
15.1. Zapewnianie Polsce sprzyjających warunków rozwoju
15.2. Zapewnianie bezpieczeństwa państwa
Reprezentowanie i ochrona międzynarodowych interesów RP i jej obywateli za
15.3.
granicą
15.4. Kształtowanie międzynarodowego wizerunku RP
Wspieranie rozwoju demokracji oraz udział we współpracy rozwojowej i
15.5.
międzynarodowej pomocy humanitarnej
15.6. Kształtowanie i koordynacja polityki zagranicznej
Źródło: opracowanie własne na podstawie: projektu Metodyki planowania i programowania rozwoju Sił
Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2013–2022 (w obszarze funkcji 11 – wg stanu na dzień
23.03.2011 r.) oraz pisma Ministerstwa Finansów Nr RF-3/199/SJI/2010/307 z 24 maja 2010 r.
109
Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.
Dz. U. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm.
111
Uchwała nr 71 Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. w sprawie aktualizacji Wieloletniego Planu Finansowego
Państwa na lata 2012-2015 (M. P. z 2012 r. poz. 292).
v.p
l
Zgodnie z WPFP, funkcja 11 obejmuje swym zakresem obszar państwa odpowiedzialny za
sprawy obrony państwa oraz Sił Zbrojnych RP, a także udziału Polski w wojskowych
przedsięwzięciach organizacji międzynarodowych oraz w zakresie wywiązywania się ze
zobowiązań militarnych wynikających z umów międzynarodowych.
Finansowanie zadań z zakresu obronności, wynikających ze Strategii rozwoju systemu
bezpieczeństwa narodowego RP 2022, realizowane będzie poprzez wykorzystanie środków
pochodzących z budżetu państwa, wspartych środkami Funduszu Modernizacji Sił
Zbrojnych. Dokumentami realizującymi postanowienia SRSBN RP z podaniem
podstawowych założeń podziału środków na poszczególne cele określone w strategii będą
programy rozwoju, a w szczególności: Program rozwoju SZ RP w latach 2013–2022,
Program Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych na lata 2013–2022 oraz Program
Mobilizacji Gospodarki na lata 2013–2022.
.go
Finansowe ramy dla realizacji powyższych programów określane będą w WPFP na okresy
czteroletnie, corocznie aktualizowane z równoczesnym wydłużeniem o rok horyzontu
planistycznego.
Z kolei w ramach funkcji 15 finansowane jest m.in. reprezentowanie i ochrona interesów
Polski za granicą oraz działania na rzecz światowego pokoju, demokracji i rozwoju na
świecie oraz kształtowania pozytywnego wizerunku Polski na świecie poprzez działania
promocyjne. Równocześnie realizowane są działania w celu koordynacji polityki zagranicznej
Rzeczypospolitej Polskiej.
w.
rcl
Zgodnie z prognozami makroekonomicznymi przyjętymi w Strategii Rozwoju Kraju 2020
zakłada się, że zakres publicznych środków finansowych, przeznaczonych na cele
rozwojowe w Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP wyniosą według
klasyfikacji COFOG 1,2 mld zł. Prognozowane wydatki obejmują jedynie nakłady na B+R.
Natomiast wydatki ujęte w ramach finansowych SRSBN RP obejmują także inne wydatki
przewidziane na realizację kierunków interwencji dotyczących potrzeb obronnych państwa,
na finansowanie których zgodnie z obowiązującym stanem prawnym przeznaczane powinno
być corocznie niemniej niż 1,95 procenta PKB z roku poprzedniego112.
ww
Wysokość nakładów na realizację SRSBN RP w całym okresie realizacyjnym strategii (do
roku 2022) w dużym stopniu uzależniona będzie od rozwoju sytuacji gospodarczej kraju.
112
Ustawa z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych RP
(Dz. U. 2009 r. Nr 67, poz. 570, z późn. zm.).
Bibliografia
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
1. Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności, Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju,
Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, projekt z 9 listopada 2012 r.
2. Strategia Rozwoju Kraju 2020. Aktywne Społeczeństwo, Konkurencyjna Gospodarka,
Sprawne Państwo, dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 25 września
2012 r., Ministerstwo Rozwoju Regionalnego.
3. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, zatwierdzona
przez Prezydenta RP w dniu 13 listopada 2007 r.
4. Strategia Sprawne Państwo 2020, Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, przyjęta
przez Radę Ministrów w dniu 12 lutego 2013 r.
5. Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko. Perspektywa 2020 r.,
Ministerstwo Środowiska, Ministerstwo Gospodarki, projekt z dnia 3 grudnia 2012 r.
6. Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010–2020: Regiony – Miasta – Obszary
wiejskie, dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 13 lipca 2010 r.
7. Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa, dokument przyjęty
przez Radę Ministrów w dniu 25 kwietnia 2012 r., Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju
Wsi.
8. Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski, dokument przyjęty na posiedzeniu
Rady Ministrów w dniu 27 kwietnia 2009 r.
9. Koncepcja Strategiczna NATO 2010, przyjęta na szczycie NATO w Lizbonie, w dniu
19 listopada 2010 ro.
10. Bezpieczna Europa w Lepszym Świecie. Strategia Bezpieczeństwa Unii Europejskiej,
przyjęta na spotkaniu szefów rządów w Brukseli, w dniu 12 grudnia 2003 r.
11. Wytyczne Polityczne do Planowania Obronnego NATO, przyjęte przez ministrów
obrony państw NATO w dniu 10 marca 2011 r.
12. Sojusznicze dyrektywy, standardy, normy obronne, doktryny i koncepcje.
13. Europejska Agenda Cyfrowa Rady Europejskiej [KOM(2010)245].
14. Krajowy Plan Zarządzania Kryzysowego, przyjęty przez Radę Ministrów w dniu
6 marca 2012 r.
15. Polityka Energetyczna Państwa do 2030 r., dokument przyjęty przez Radę Ministrów
w dniu 10 listopada 2009 r.
16. Koncepcja Zagospodarowania Przestrzennego Kraju 2030, dokument przyjęty przez
Radę Ministrów w dniu 13 grudnia 2011 r.
17. Raport o Stanie Zagospodarowania Przestrzennego Kraju, opracowany w 2007 r.
przez Ministerstwo Budownictwa i przyjęty przez Sejm RP; druk nr 74 z dnia 13
grudnia 2007 r.
18. Raport POLSKA 2030. Wyzwania Rozwojowe, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów,
Warszawa, lipiec 2009 r.
19. Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego, przyjęty przez Radę Ministrów
w dniu 24 czerwca 2011 r.
20. Priorytety polskiej polityki zagranicznej 2012–2016, Ministerstwo Spraw
Zagranicznych, dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 27 marca 2012 r.
21. Cele Sił Zbrojnych NATO dla RP, edycja 2008 r.
22. Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Strategia sektorowa do Strategii
Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, przyjęta przez Radę
Ministrów w dniu 23 grudnia 2009 r.
23. Strategia udziału Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w operacjach
międzynarodowych, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 13 stycznia 2009 r.
24. Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce do roku 2013.
25. Strategia konsolidacji i wspierania rozwoju polskiego przemysłu obronnego w latach
2007–2012, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 31 sierpnia 2007 r.
26. Strategia Informatyzacji Resortu Obrony Narodowej na lata 2008–2012.
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
27. Strategia działań resortu obrony narodowej w obszarze badań i technologii
obronnych, przyjęta przez Ministra Obrony Narodowej w dniu 4 lutego 2011 r.
28. Główne kierunki rozwoju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz ich
przygotowań do obrony państwa na lata 2013–2022, wydane w drodze
postanowienia Prezydenta RP w dniu 8 listopada 2011 r.
29. Ocena pozamilitarnych przygotowań obronnych Rzeczypospolitej Polskiej w 2009
roku, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 22 września 2010 r.
30. Raport o stanie obronności Rzeczypospolitej Polskiej w 2008 roku, przyjęty przez
Radę Ministrów w dniu 2 lutego 2010 r.
31. Raport o stanie obronności Rzeczypospolitej Polskiej w 2010 roku, przyjęty przez
Radę Ministrów w dniu 29 lutego 2012 r.
32. Raport Strategicznego Przeglądu Obronnego. Profesjonalne Siły Zbrojne
w nowoczesnym państwie, Ministerstwo Obrony Narodowej, Warszawa, kwiecień
2011 r.
33. Koncepcja osiągania zdolności sieciocentrycznych przez Siły Zbrojne RP, przyjęta
w dniu 28 maja 2009 roku.
34. Koncepcja Sytemu Wykorzystania Doświadczeń w Siłach Zbrojnych RP z dnia 17
czerwca 2009 r.
35. Koncepcja rozwoju muzealnictwa wojskowego w latach 2009–2018, przyjęta przez
Ministra Obrony Narodowej w dniu 1 września 2009 r.
36. Koncepcja organizacji Systemu Łączności na potrzeby administracji publicznej,
systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym, bezpieczeństwem i porządkiem
publicznym oraz na potrzeby ratownictwa, zaakceptowana przez Prezesa Rady
Ministrów w maju 2008 r.
37. Jednolity wykaz obiektów, instalacji, urządzeń i usług wchodzących w skład
infrastruktury krytycznej, przyjęty przez Dyrektora Rządowego Centrum
Bezpieczeństwa w dniu 20 grudnia 2010 r.
38. Polityka wodna Państwa do roku 2030 z uwzględnieniem etapu 2016, (projekt),
Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, Problemy Ocen Środowiskowych, numer
specjalny, 2010 r.
v.p
l
Wykaz skrótów
AFS – (ACO Forces Standards) Standardy Sił Sojuszniczego Dowództwa ds.
Operacji;
AGS – (Alliance Ground Surveillance) System Rozpoznania Obiektów
Naziemnych z Powietrza;
ARAKIS – Agregacja, Analiza i Klasyfikacja Incydentów Sieciowych (Projekt
Zespołu CERT, działającego w ramach NASK);
ARM – Agencja Rezerw Materiałowych;
ATT – (Arms Trade Treaty) Traktat o handlu bronią;
BMR – broń masowego rażenia;
.go
BBN – Biuro Bezpieczeństwa Narodowego;
B+R – badania i rozwój;
CAI – (Cooperative Airspace Initiative) Inicjatywa Współpracy w Przestrzeni
Powietrznej;
CBE – Centrum Bezpieczeństwa Energetycznego NATO;
CBOS – Centrum Badania Opinii Społecznej;
CSBMs – (Confidence and Security Building Measures) środki budowy zaufania
i bezpieczeństwa;
w.
rcl
CERT – (Computer Emergency Response Team) Zespół Reagowania na
Incydenty Komputerowe;
CFE – (Conventional Forces in Europe Treaty) Traktat o siłach
konwencjonalnych w Europie;
CIMIC – (Civil-Military Cooperation) Współpraca Cywilno-Wojskowa;
CMX – (Crisis Management Exercise) ćwiczenie zarządzania kryzysowego
NATO;
DSRK – Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju;
DOTMLPFI – (Doctrine, Organization, Training, Materiel, Leadership, Personnel,
Facilities, Interoperability) doktryny, struktura organizacyjna, szkolenie,
modernizacja techniczna, przywództwo, kształcenie i szkolenie zasobów
ludzkich, infrastruktura oraz interoperacyjność;
EDA – (European Defence Agency) Europejska Agencja Obrony;
ENSEC COE – (NATO Center of Excellence for Energy Security) Centrum eksperckie na
rzecz bezpieczeństwa energetycznego NATO;
ww
ESDZ – Europejska Służba Działań Zewnętrznych;
GW – Grupa Wyszehradzka;
HLDG – (High Level Defence Group) Grupa Wysokiego Szczebla ds. Obrony;
HNS – (Host Nation Support) Wsparcie Państwa-Gospodarza;
IK – infrastruktura krytyczna;
KPZK – Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju;
KSRR – Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego;
KW NATO – Kwatera Główna NATO;
v.p
l
KW UE – Komitet Wojskowy Unii Europejskiej;
MAEA – Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej;
NAEW&C – (NATO Airborne Early Warning and Control) Natowski Komponent
Sił Wczesnego Wykrywania i Naprowadzenia;
NCBiR – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju;
NPOIK – Narodowy Program Ochrony Infrastruktury Krytycznej;
NSR – Narodowe Siły Rezerwowe;
OBWE – Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie;
OIK – ochrona infrastruktury krytycznej;
.go
PdP – (Partnership for Peace) Partnerstwo dla Pokoju;
ppo – przemysłowy potencjał obronny;
PSC – (Political and Security Committee) Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa;
RCB – Rządowe Centrum Bezpieczeństwa;
RZZK – Rządowy Zespół Zarządzania Kryzysowego;
SAC – (Strategic Airlift Capability) Zdolność Strategicznego Transportu
Powietrznego;
SALIS – (Strategic Airlift Interim Solution) Program Strategicznego Transportu
Lotniczego;
w.
rcl
SCCG – (Strategic Cooperation Consultative Group) Polsko-Amerykańska Grupa
Konsultacyjna ds. Współpracy Strategicznej;
SOP – system obronny państwa;
SPBN – Strategiczny Przegląd Bezpieczeństwa Narodowego;
SPZOZ – Samodzielny Publiczny Zakład Ochrony Zdrowia;
SRSBN RP – Strategia Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa Narodowego RP 2022;
SRnIK –
System Reagowania na Incydenty Komputerowe;
ŚSRK – Średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju;
STANAG – (Standardization Argeement) Porozumienie Standaryzacyjne NATO;
TFUE – Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej;
TP – Traktat Północnoatlantycki;
UiSW – uzbrojenie i sprzęt wojskowy;
ww
WE – Wspólnota Europejska;
WIB – wojskowe instytuty badawcze;
WKU – Wojskowa Komenda Uzupełnień;
WPBiO – Wspólna Polityka Bezpieczeństwa i Obrony UE;
WPFP – Wieloletni Plan Finansowy Państwa;
WSzW – Wojewódzki Sztab Wojskowy.
05/04-kt