Uchwała Nr 157 Rady Ministrów z dnia 25 września 2012 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Kraju 2020

§ 1. Przyjmuje się Strategię Rozwoju Kraju 2020, stanowiącą załącznik do uchwały.

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

ww

w.

rcl

Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

1)

 miany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644

Z

oraz z 2012 r. poz. 1237.

ZAŁĄCZNIK 2

WYNIKI OCENY ODZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO STRATEGII

ROZWOJU KRAJU 2020

ZAŁĄCZNIK 3

STRATEGIA ROZWOJU KRAJU 2020. RAPORT Z KONSULTACJI

SPOŁECZNYCH

ww

ZAŁĄCZNIK 1

Miejsce i rola Strategii Rozwoju Kraju 2020

v.p

l

WPROWADZENIE

ww

w.

rcl

.go

Strategia Rozwoju Kraju 2020 (ŚSRK) jest elementem nowego systemu zarządzania

rozwojem kraju, którego fundamenty zostały określone w znowelizowanej ustawie z dnia

6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U. z 2009 r. Nr 84, poz.

712, z późn. zm.) oraz w przyjętym przez Radę Ministrów 27 kwietnia 2009 r.

dokumencie Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski.

W związku z koniecznością dostosowania Strategii Rozwoju Kraju 2007-2015, przyjętej

29 listopada 2006 r., do nowych uwarunkowań społeczno-gospodarczych oraz do wyzwań

wewnętrznych i zewnętrznych, a także wymogów wprowadzanego systemu zarządzania

polityką rozwoju, podjęto decyzję o jej aktualizacji oraz o wydłużeniu horyzontu

czasowego do 2020 roku. Prace nad aktualizacją realizowano tak, aby skorelować je

z pracami nad innymi, opracowywanymi dokumentami strategicznymi, tj. długookresową

strategią rozwoju kraju oraz strategiami zintegrowanymi.

W nowym systemie do głównych dokumentów strategicznych, na podstawie których

prowadzona jest polityka rozwoju, należą: długookresowa strategia rozwoju kraju - DSRK

(Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności), określająca główne trendy, wyzwania oraz

koncepcję rozwoju kraju w perspektywie długookresowej, średniookresowa strategia

rozwoju kraju - ŚSRK (Strategia Rozwoju Kraju 2020) – najważniejszy dokument w

perspektywie średniookresowej, określający cele strategiczne rozwoju kraju do 2020 r.,

kluczowy dla określenia działań rozwojowych, w tym możliwych do sfinansowania w

ramach przyszłej perspektywy finansowej UE na lata 2014-2020 oraz 9 zintegrowanych

strategii, służących realizacji założonych celów rozwojowych: Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki, Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego, Strategia Rozwoju

Transportu, Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko, Sprawne Państwo, Strategia

Rozwoju Kapitału Społecznego, Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020

Regiony, Miasta, Obszary wiejskie, Strategia Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa

Narodowego RP, Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa.

DSRK, ŚSRK oraz 9 strategii zintegrowanych łączy spójna hierarchia celów i kierunków

interwencji. W strategiach zintegrowanych nastąpiło odejście od wąskiego sektorowego

podejścia na rzecz integracji obszarów oraz przenikania się różnych zjawisk i procesów.

Szczególną rolę w systemie pełni Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego, która

wskazuje zakres terytorialnego wpływu interwencji realizowanych w ramach różnych

polityki publicznych, a więc również w ramach pozostałych strategii zintegrowanych.

Przedstawia ona kluczowe dla rozwoju regionalnego wyzwania oraz zarysowuje cele

rozwojowe w odniesieniu do różnego rodzaju obszarów uwzględniając funkcje przez nie

pełnione, występujące potencjały oraz bariery.

Ramy przestrzenne dla prowadzenia polityki rozwoju w Polsce, w tym realizacji

poszczególnych

strategii

rozwojowych

stanowi

koncepcja

przestrzennego

zagospodarowania kraju (Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030) 1.

Jest to główny dokument strategiczny kreujący ład przestrzenny w Polsce oraz

porządkujący zagadnienia związane z rozwojem – w którym przestrzeń traktowana jest

jako płaszczyzna odniesienia dla działań rozwojowych.

Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030, przyjęta przez Radę Ministrów 13 grudnia 2011 r.

Dokumenty

strategiczne

Układ

dokumentów

strategicznych

–6–

Poz. 882

v.p

l

Długookresowa

Strategia Rozwoju Kraju 2030

główne trendy, wyzwania, długookresowa koncepcja rozwoju kraju

obszary tematyczne

Średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju 2020

Strategia

zrównoważonego

rozwoju wsi,

rolnictwa i

rybactwa

Strategia rozwoju

systemu

bezpieczeństwa

narodowego RP

Krajowa strategia

rozwoju

regionalnego

społecznego

kapitału

.go

Strategia rozwoju

Sprawne Państwo

Bezpieczeństwo

energetyczne i

środowisko

Strategia

rozwoju

transportu

Strategia rozwoju

kapitału ludzkiego

cele i kierunki rozwoju kraju w perspektywie średniookresowej

Strategia

innowacyjności i

efektywności

gospodarki

Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju

Monitor Polski

Programy rozwoju

ww

w.

rcl

Schemat 1. Układ dokumentów strategicznych.

Prace nad krajowymi dokumentami strategicznymi zbiegły się w czasie z

wypracowywaniem celów rozwojowych dla Unii Europejskiej w jej podstawowym

dokumencie – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającemu

włączeniu społecznemu Europa 2020 (strategia Europa 2020), a w szczególności z

przygotowywaniem Krajowego Programu Reform (KPR) na rzecz realizacji strategii

Europa 2020. W Krajowym Programie Reform, który stanowi istotny element krajowego

systemu dokumentów strategicznych, określany jest sposób realizacji działań

wytyczonych w powyższych dokumentach strategicznych, tak by jednocześnie wpisywały

się one w priorytety wspólnych działań całej UE. Przewidziana w ramach tzw.

Europejskiego Semestru coroczna aktualizacja KPR umożliwia elastyczne reagowanie na

zmieniające się warunki realizacji priorytetów określonych w ŚSRK.

Z jednej więc strony dokumenty krajowe przenoszą wyzwania europejskie na grunt

krajowy, z drugiej zaś przez identyfikację krajowych potencjałów i barier jest możliwe

aktywne współuczestniczenie w procesie formułowania celów strategicznych UE.

Wskazane w dokumentach krajowych cele rozwojowe i priorytety w znaczącym zakresie

wpisują się w cele europejskie i są z nią spójne.

Poziom unijny

Wieloletnie ramy

finansowe

Europejski

semestr

Polityka

sp ójno ści

(EFRR,

EFS, FS)

Zalecenia dla

poszczegó

poszczególnych

krajó

krajów (CSR)

Wspó

Wspólne

Ramy

Strategiczne

Umowa

Partnerstwa

Krajowy program

reform

v.p

l

Strategia UE „Europa

2020”

2020”

WPRyb

WPR

Programy

operacyjne

9 strategii

zintegrowanych

.go

ŚSRK 2020

dł ugookresowe dokumenty strategiczne

(DSRK, KPZK)

Poziom krajowy

Schemat 2. Zależności między dokumentami krajowymi i unijnymi.

ww

w.

rcl

Podstawą diagnostyczną dla przygotowywanych krajowych strategii rozwoju jest Raport

Polska 2030. Wyzwania rozwojowe,2prezentujący wyzwania i rekomendacje w

kluczowych dla rozwoju obszarach funkcjonowania państwa.

ŚSRK, główna strategia rozwoju w średnim okresie, uwzględniając kluczowe wyzwania

zawarte w DSRK wskazuje strategiczne zadania państwa, których podjęcie

w perspektywie najbliższych lat jest niezbędne, by wzmocnić procesy rozwojowe (wraz

z szacunkowymi wielkościami potrzebnych środków finansowych).

ŚSRK przedstawia scenariusz rozwojowy wynikający m.in. z diagnozy barier i zagrożeń

oraz z analizy istniejących potencjałów, jak też możliwości sfinansowania

zaprojektowanych działań.

Strategia Rozwoju Kraju 2020 oparta jest na scenariuszu stabilnego rozwoju. Pomyślność

realizacji wszystkich założonych w tej Strategii celów będzie uzależniona od wielu

czynników zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych, które mogą wpływać na

dostępność środków finansowych na jej realizację. Szczególne znaczenie będzie miał

rozwój sytuacji w gospodarce światowej, a w szczególności w strefie euro. Doświadczenia

kryzysu finansowo-gospodarczego, który wybuchł w 2008 r. i dotknął przede wszystkim

państwa wysoko rozwinięte, w tym państwa UE, pokazują, że ze względu na otwartość

gospodarek poszczególnych krajów i rosnące między nimi współzależności, zakres i siła

oddziaływania pojawiających się zjawisk i procesów kryzysowych na gospodarki

poszczególnych państw jest znacząca i może powodować konieczność weryfikacji

ambitnych planów rozwojowych. W przypadku Polski, największy wpływ na realizację

Strategii Rozwoju Kraju 2020 będzie mieć sytuacja w poszczególnych państwach Unii

Europejskiej oraz utrzymanie stabilności strefy euro.

Nieznana jest jeszcze wysokość środków unijnych, na jakie Polska będzie mogła liczyć w

ramach perspektywy finansowej UE na lata 2014–2020. Fundusze UE mogą stanowić

istotne źródło finansowania działań rozwojowych, wymagać jednak będą zaangażowania

krajowych środków publicznych.

Raport Polska 2030. Wyzwania rozwojowe, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, lipiec 2009.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

W najbliższych latach kluczowe będzie pogodzenie konieczności równoważenia finansów

publicznych i zwiększania oszczędności, przy jednoczesnej realizacji rozwoju opartego na

likwidowaniu największych barier rozwojowych, ale też rozwoju w coraz większym

stopniu opartego na edukacji, cyfryzacji i innowacyjności.

Szczególnie ważne będzie przeprowadzenie zmian systemowych, kompetencyjnych i

instytucjonalnych sprzyjających uwolnieniu potencjałów i rezerw rozwojowych, a także

środków finansowych.

ŚSRK wytycza obszary strategiczne, w których koncentrować się będą główne działania

oraz określa, jakie interwencje są niezbędne w perspektywie średniookresowej w celu

przyspieszenia procesów rozwojowych. ŚSRK stanowi tym samym odniesienie dla nowej

generacji dokumentów strategicznych przygotowywanych w Polsce na potrzeby

programowania środków Unii Europejskiej na lata 2014-2020. Ma to tym większe

znaczenie, że w proponowanym w regulacjach prawnych modelu programowania

europejskiej polityki spójności na lata 2014-2020 znacznie zmodyfikowano system

programowania; nie występuje w nim dokument krajowy typu Narodowego Planu

Rozwoju czy też Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia. ŚSRK tworzy więc

zasadnicze ramy dla interwencji strukturalnej w Polsce, podejmowanej w ramach

poszczególnych polityk europejskich w kolejnym okresie programowania 2014-2020.

Wzmacnia zatem znaczenie polityki spójności jako instrumentu realizacji celów

narodowych, przy zachowaniu solidarności europejskiej.

Strategia średniookresowa wskazuje działania polegające na usuwaniu barier

rozwojowych, swoistych „wąskich gardeł”, w tym słabości polskiej gospodarki

ujawnionych przez kryzys gospodarczy, jednocześnie koncentrując się na potencjałach

społeczno-gospodarczych i przestrzennych, które odpowiednio wzmocnione będą

stymulowały rozwój.

ŚSRK dokonuje wyboru, koncentrując się na czynnikach umożliwiających realizację

celów strategicznych. Pokazuje jednocześnie następstwo procesów rozwojowych w

różnych obszarach i ich wzajemne zależności. Wykorzystanie tych zależności i

istniejących sprzężeń zwrotnych będzie wzmacniać efekty podejmowanych działań w

horyzoncie wieloletnim. Z kolei opóźnienie w realizacji działań w jednym obszarze, może

utrudnić realizację zakładanych celów w innych powiązanych obszarach strategicznych.

Dlatego interwencja publiczna powinna wykorzystywać oraz wzmacniać sprzężenia

zwrotne, będąc źródłem wartości dodanej polegającej na oddziaływaniu na wiele

powiązanych ze sobą obszarów w dłuższej perspektywie czasu.

ŚSRK uwzględnia ocenę rezultatów dotychczas podejmowanych działań rozwojowych

oraz rekomendacje dla kształtowania polityki rozwoju zawarte w dokumencie

przygotowanym przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego pt. Raport Polska 2011.

Gospodarka, Społeczeństwo, Regiony.3

ŚSRK jest skierowana nie tylko do administracji publicznej. Integruje ona wokół celów

strategicznych wszystkie podmioty publiczne, a także środowiska społeczne

i gospodarcze, które uczestniczą w procesach rozwojowych i mogą je wspomagać

zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym. ŚSRK wskazuje konieczne reformy

ograniczające lub eliminujące bariery rozwoju społeczno-gospodarczego, orientacyjny

harmonogram ich realizacji oraz sposób finansowania zaprojektowanych działań (zawiera

wieloletni ramowy plan wydatków publicznych na działania rozwojowe).

Raport Polska 2011. Gospodarka, Społeczeństwo, Regiony, przyjęty przez Radę Ministrów 2 listopada 2011 r.

.go

v.p

l

Strategia zwraca uwagę na wymiar terytorialny podejmowanych działań, wzmocnienie i

lepsze wykorzystanie potencjałów regionalnych. Widzi zatem znaczenie samorządu

terytorialnego i innych podmiotów w dynamizacji rozwoju regionów i kraju.

W okresie do 2020 r. akcent strategiczny zostanie położony w głównej mierze na

wzmacnianie potencjałów, które w przyszłości zagwarantują długofalowy rozwój, a nie

tylko na alokację środków bezpośrednio w dziedziny, w których występują największe

deficyty. Tym samym ŚSRK nie rozwija wszystkich obszarów istotnych z samego faktu

funkcjonowania państwa, lecz koncentruje się głównie na tych, w których powinny zostać

podjęte działania wzmacniające i przyspieszające procesy rozwojowe (w tym niezbędne

zmiany strukturalne) w ciągu najbliższych dziesięciu lat.

ŚSRK stanowi bazę dla 9 strategii zintegrowanych, które powinny przyczyniać się do

realizacji założonych w ŚSRK celów, a zaprojektowane w nich działania - rozwijać i

uszczegóławiać reformy wskazane w ŚSRK. Zadaniem zintegrowanych strategii będzie

sprecyzowanie kierunków działania i przedstawienie instrumentów realizujących

wskazane zadania państwa.

Uwarunkowania i trendy rozwojowe do 2020 roku

ww

w.

rcl

Rozwój kraju jest złożonym procesem, na który mają wpływ liczne czynniki wewnętrzne i

zewnętrzne. Kształtowanie polityki rozwoju wymaga dogłębnej ich analizy, a także

gotowości i odwagi do aktywnego, skutecznego minimalizowania negatywnego

oddziaływania niekorzystnych trendów.

Całość uwarunkowań międzynarodowych ulega nieustannym dynamicznym

przekształceniom, w tym w wymiarze gospodarki światowej, co stanowi jedno z

największych wyzwań dla długo- i średniookresowego rozwoju Polski, jak również dla jej

bieżących interesów, zobowiązań i działań. Szczególną determinantę stanowią okresowe

napięcia i zaburzenia w krajach zarówno o wiodącej roli w świecie, jak i o mniejszej skali

gospodarki, które kształtują koniunkturę światową i europejską. Zakres i siła ich wpływu

na Polskę jest znacząca i może być większa, biorąc pod uwagę rosnącą otwartość polskiej

gospodarki. Zjawiska i procesy kryzysowe na świecie ograniczają zwłaszcza warunki i

dynamikę rozwoju polskiego eksportu, co w konsekwencji negatywnie wpływa na wzrost

gospodarki kraju. Jednocześnie okresowe zaburzenia finansowe silnie ograniczają napływ

kapitału zagranicznego do Polski i możliwości finansowania wzrostu.

Należy zaznaczyć, iż członkostwo Polski w UE – wraz ze stabilnością wewnętrznych

struktur gospodarczych, w tym siłą i witalnością polskich przedsiębiorstw - przyczynia się

do wzmacniania odporności na wspomniane wstrząsy i sytuacje kryzysowe na rynkach

zagranicznych. Przewidując jednak rozwój gospodarczy, należy mieć na względzie

zarówno właściwe opcje strategiczne, jak i reguły ostrożnościowe w polityce

gospodarczo- finansowej.

Warunkiem niezbędnym dla rozwoju kraju, a tym samym kierunkiem aktywności państwa

pozostaje umacnianie pozycji i roli międzynarodowej, w tym bezpieczeństwa

narodowego. Polska osiągnęła już wysoki poziom bezpieczeństwa międzynarodowego,

jednak nie można wykluczyć wystąpienia zjawisk, które mogą negatywnie wpłynąć na

jego stan (kataklizmy, cyberataki, terroryzm, regionalne ogniska napięć). Konieczne jest

zatem stałe rozwijanie systemu bezpieczeństwa narodowego, pozwalającego na skuteczne

reagowanie Polski na współczesne wyzwania i ewentualne zagrożenia dla jej

bezpieczeństwa i innych żywotnych interesów.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Pozycja międzynarodowa Polski jest z jednej strony ściśle powiązana z potencjałem

rozwojowym kraju, a z drugiej - w wysokim stopniu określa możliwości realizacji strategii

rozwoju kraju, w tym konkretnych interesów i przedsięwzięć.

Okres do 2020 r. będzie dla światowego systemu społeczno-gospodarczo-politycznego

czasem intensywnego poszukiwania modeli rozwoju, które uwzględniałyby

doświadczenia kryzysu gospodarczego oraz globalne wyzwania związane z potrzebą

dynamizowania potencjału innowacyjnego gospodarki i zapewnieniem stabilnych podstaw

wzrostu. Konieczne będzie zwiększanie świadomości w zakresie stymulowania wzrostu

inteligentnego, zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu zgodnie z

priorytetami strategii Europa 2020. Jednocześnie będzie rosło znaczenie podmiotów

niepaństwowych o globalnym zasięgu (np. sieciowe społeczności internetowe,

międzynarodowe korporacje).

Rosnące znaczenie gospodarcze i polityczne krajów rozwijających się zmieni światowy

układ sił, co z kolei będzie miało wpływ na światowy system regulacji rynków oraz

zarządzania zagrożeniami i wynikającymi z nich ryzykami o wymiarze globalnym. Do

najważniejszych należy zaliczyć ryzyka: finansowe - związane z niestabilnością rynków

finansowych, ekologiczne - związane z degradacją środowiska i wynikającymi stąd

niekorzystnymi zjawiskami naturalnymi, energetyczne – dotyczące zbyt małej podaży

surowców energetycznych (globalnie) i wpływu, jaki taka sytuacja może mieć na rozwój

gospodarczy państw, żywnościowe -związane z niestabilnością rynków i rosnącym

popytem na produkty rolne, techniczne - związane z niekorzystnymi skutkami rozwoju

cywilizacyjnego prowadzącymi do katastrof technicznych, epidemiologiczne - związane z

możliwością wybuchu pandemii o nieznanej jeszcze etiologii.

Rosnący globalny popyt na produkty, usługi i dobra inwestycyjne w kontekście

wspomnianych zagrożeń i ryzyk stymulować będzie poszukiwanie nowych technologii i

sposobów organizacji produkcji zwiększających efektywność działalności gospodarczej i

jednocześnie skłaniać do kreowania nowych wzorów konsumpcji i stylów życia. W

konsekwencji, głównym mechanizmem napędzającym restrukturyzację i rozwój

światowej gospodarki będą szeroko rozumiane innowacje zarówno technologiczne, jak i

organizacyjne czy społeczne. Teoretycy zarządzania postulują przejście od modeli

prowadzenia przedsiębiorstw na zasadzie maksymalizacji zysku do modeli opartych na

zasadzie maksymalizacji wartości dzielonej, w których źródłem wartości i rozwoju jest

równoważenie konkurencji ze współpracą i szukaniem synergii oraz optymalnym

wykorzystaniem rozproszonych potencjałów, co staje się możliwe dzięki wykorzystaniu

nowych technik komunikacyjnych.

Polska gospodarka jest integralną częścią światowego systemu gospodarczego, dlatego

jednym z kluczowych czynników wpływających na rozwój gospodarczy kraju jest

światowa koniunktura gospodarcza. Na dynamikę polskiej gospodarki i jej zależność od

cykli i trendów rozwojowych systemu światowego wpływają zarówno bezpośrednie

powiązania gospodarcze, warunki na rynkach światowych, jak i konsekwencje udziału we

wspólnym rynku Unii Europejskiej oraz w wielostronnych porozumieniach o wolnym

handlu. Jako podmiot w międzynarodowych stosunkach handlowych, Polska stanowi

także ogniowo globalnego łańcucha dostaw, przez co nie tylko stosuje się do zasad

współpracy w obrocie międzynarodowym, ale zyskuje także wpływ na ich kształtowanie.

Akcesja do wspólnot europejskich ma doniosły wpływ na obraz współczesnej Polski.

Konsekwencje integracji widoczne są praktycznie we wszystkich obszarach życia

społecznego i gospodarczego. Nie ulega wątpliwości, że członkostwo w Unii Europejskiej

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

będzie w dalszym ciągu czynnikiem w istotnym stopniu wpływającym na tempo i kierunki

rozwoju kraju.

Konkurencyjność polskiej gospodarki jest jednak nadal niska. Jej zapóźnienie w stosunku

do najbardziej zaawansowanych ekonomicznie krajów wynika ze struktury opartej w

dużej mierze na tradycyjnych sektorach produkcji i usług, z niskiego poziomu akumulacji

kapitału i wykorzystania kapitału ludzkiego. Dotychczasowy wzrost gospodarczy polegał

w znacznym stopniu na korzystaniu z „renty zapóźnienia”. Potencjał gospodarczy Polski

nie mógł być w pełni wykorzystany ze względu na relatywnie niskie stopy oszczędności i

inwestycji, niewysoki wskaźnik zatrudnienia oraz niewystarczającą dynamikę wzrostu

produktywności.

Tymczasem udział Polski w międzynarodowym obrocie gospodarczym sprawia, że

skuteczne działanie w konkurencyjnym środowisku wymaga nieustannego rozwoju

potencjału oraz budowania przewag. Współzawodnictwo zmusza całą gospodarkę

narodową i poszczególne tworzące ją podmioty do poprawiania efektywności

gospodarowania. Dotychczasowe przewagi konkurencyjne, oparte przede wszystkim na

niskich kosztach pracy, tracą znaczenie. Konieczne jest wypracowanie nowych atutów. W

konsekwencji przedsiębiorstwa stosujące starsze i mniej efektywne modele biznesowe i

technologie produkcji stają wobec potrzeby głębokiej modernizacji i oparcia swojego

działania na wszechstronnej innowacyjności, polegającej na poszukiwaniu i wdrażaniu

innowacji organizacyjnych, procesowych, technologicznych, produktowych czy

marketingowych.

Wraz z adaptowaniem nowych technologii następować będzie stopniowa reorientacja

polskiego eksportu w kierunku produktów o wyższym poziomie technologicznym. Jego

konkurencyjność tworzona będzie przede wszystkim w sektorach wykorzystujących

średnie i wysokie technologie. Przewaga konkurencyjna w coraz większym stopniu

powinna się opierać na wysokiej innowacyjności, wiedzy i kreatywności oraz na efektach

skali i w coraz większym stopniu na powiązaniach kooperacyjnych. W ramach

współpracy w strukturach klastrowych także sektor małych i średnich przedsiębiorstw

może tworzyć produkty zdolne do konkurowania na globalnym rynku – regionalne,

narodowe i unijne specjalności towarowe, które z powodzeniem będą konkurować z

tradycyjnymi obszarami przewag konkurencyjnych krajów, w tym krajów BRIC.

Korzystnym przemianom w strukturze wymiany handlowej towarzyszyć będzie

utrzymywanie znaczenia eksportu sektora rolno-spożywczego, opartego w dużej mierze

na żywności wytworzonej metodami integrowanymi, ekologicznymi, tradycyjnymi i

regionalnymi oraz z lokalnych surowców.

Rozwojowi gospodarczemu sprzyja również otwartość biznesowa i zawodowa, skłonność

do kooperacji oraz wchodzenia we wspólne przedsięwzięcia inwestycyjne, czyli cechy

warunkowane przez jakość kapitału społecznego. Istotą kapitału społecznego jest bowiem

jego zdolność do sieciowania zasobów, integrowania działań i rozwijania dobrowolnej

kooperacji w różnych sferach życia, dlatego też jest jednym z podstawowych czynników,

które warunkują produktywność i innowacyjność kraju. Ze względu na specyficzne

uwarunkowania historyczne, rozwijany w Polsce kapitał społeczny przybiera najczęściej

charakter sieci społecznych o charakterze zamkniętym, funkcjonujących w izolacji od

instytucji i siebie nawzajem — nastawionych częściej na przetrwanie i adaptację niż na

rozwój i innowacyjność. Warunkiem zamiany wzorców przetrwania i adaptacji na

wzorzec rozwojowy jest wzrost poziomu kapitału społecznego, opierającego się na

otwartych sieciach społecznych, włączających w łańcuchy kooperacji i komunikacji

różnorodne społeczności, obywateli i instytucje.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Rosnący wpływ na rozwój gospodarki będzie miał wzrost popytu konsumpcyjnego

społeczeństwa. Większa zamożność i aspiracje materialne Polaków przekładać się będą na

chęć uzyskania standardu życia porównywalnego z jakością życia mieszkańców „starej

Unii”. Dążenie do modeli kulturowych i stylów życia zamożniejszych społeczeństw

znajdzie odzwierciedlenie w strukturze popytu. W efekcie rozwijać się będą: produkcja

dóbr konsumpcyjnych, handel i usługi. Dlatego też istotne będą działania na rzecz

efektywnego wdrażania zasad zrównoważonej produkcji i konsumpcji, w szczególności

kształtowania prośrodowiskowych postaw konsumentów oraz promocji zdrowego stylu

życia. Wzrośnie znaczenie gospodarcze małych i średnich przedsiębiorstw, zdolnych do

bardziej elastycznego funkcjonowania na rynku i przedstawiania zindywidualizowanej,

unikatowej oferty.

Szanse i możliwości modernizacji i kształtowania długookresowej pozycji konkurencyjnej

kraju zależą jednak nie tylko od zdolności adaptacyjnej przedsiębiorstw, lecz także od

wielu innych kluczowych czynników o charakterze wewnętrznym: trendów

demograficznych, jakości kapitału ludzkiego, dostępu do podstawowych surowców

energetycznych, stanu środowiska naturalnego, perspektyw rozwoju nauki, techniki i

technologii, spójności terytorialnej i jakości ładu przestrzennego, stanu infrastruktury,

możliwości i źródeł finansowania rozwoju społeczno-ekonomicznego, determinacji

władzy i współdziałania partnerskiego w reformowaniu kraju oraz kultury promującej

wartości i praktyki społeczne sprzyjające rozwojowi.

Sytuacja demograficzna kształtuje ważne determinanty rozwoju gospodarczego

potencjalny popyt konsumpcyjny i potencjalną podaż zasobów pracy. Rynek pracy będzie

ulegał dalszym przekształceniom nie tylko ze względu na starzenie się ludności Polski i

pogarszającą się strukturę zasobów pracy. Procesom demograficznym towarzyszyć będzie

presja migracyjna wynikająca z trendów globalizacyjnych oraz z otwarcia, po akcesji

Polski do Unii Europejskiej, wielu atrakcyjnych zagranicznych rynków pracy, a także

rosnący wewnętrzny popyt na pracę w wyniku poprawy koniunktury gospodarczej.

Konieczne staną się zmiany w przepisach prawnych, mające na celu wydłużenie okresu

aktywności zawodowej i ograniczenie systemowych możliwości przechodzenia na

wcześniejsze emerytury. Rozwiązania wymagać będą problemy wynikające ze zbyt

dużego udziału pracujących w nisko produktywnych gałęziach gospodarki (w tym w

rolnictwie), niska aktywność zawodowa Polaków i niski wskaźnik zatrudnienia, zwłaszcza

kobiet. Starzenie się ludności Polski to także poważne wyzwanie dla systemu ochrony

zdrowia – konieczne będzie m.in. dopasowanie podaży usług zdrowotnych do

zmieniającego się z uwagi na uwarunkowania demograficzne i epidemiologiczne popytu

oraz wprowadzenie rozwiązań systemowych w zakresie opieki farmaceutycznej osób

starszych.

Ważnym czynnikiem przyszłej pozycji konkurencyjnej kraju będą warunki dostępu do

zasobów surowców nieodnawialnych, w tym energetycznych. W perspektywie 10 lat takie

nośniki energii jak: węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny utrzymają swoje kluczowe

znaczenie w bilansie energetycznym kraju. W konsekwencji rozwój gospodarki i jej

konkurencyjności zależeć będzie od dostępu do rynków tych surowców i stopnia ich

monopolizacji. Potencjalną szansę stanowią zasoby węglowodorów ze złóż

niekonwencjonalnych, które mogą zasadniczo wpłynąć na zmianę bilansu energetycznego

kraju. Jednocześnie, na skutek postępu technicznego i technologicznego zwiększają się

możliwości w zakresie pozyskania surowców i materiałów ze źródeł odnawialnych oraz

wykorzystania energetyki jądrowej.

Rosnąca presja demograficzna i rozwój gospodarczy wywierają wpływ na globalny

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

ekosystem na niespotykaną dotąd skalę. Problem zachowania zdrowego, zdolnego do

odtwarzania swoich zasobów i różnorodności środowiska urósł do rangi kluczowego

wyzwania politycznego, gospodarczego i społecznego, stając się domeną coraz większego

zainteresowania władz państwowych, regionalnych i lokalnych. Podstawowe kwestie

wynikające z cywilizacyjnej presji na środowisko dotyczą gospodarowania wodami

(ochrona przed powodzią, suszą i deficytem wody oraz zapewnienie dostępu do czystej

wody) oraz odpadami (zachowanie hierarchii postępowania z odpadami, stosowanie

najlepszych dostępnych technik i technologii oraz analizy cyklu życia produktów),

zachowania różnorodności biologicznej (ochrona przyrody i krajobrazu), a także ochrony

powietrza. Szczególnego znaczenia nabiera kwestia właściwego zabezpieczenia

i reagowania na efekty zmian klimatycznych, zwłaszcza nadmiernego ogrzewania się

atmosfery ziemi, czyli tzw. efektu cieplarnianego oraz wynikające z tych zmian

powodzie, susze i niekorzystne zjawiska pogodowe o dużej intensywności. Uwzględnione

również będą zmiany zachodzące w stanie ochrony i zrównoważonego użytkowania

różnorodności biologicznej. Tworzenie elastycznych systemów monitorowania zmian

klimatycznych w celu szybkiego reagowania i organizacji odpowiednich zabezpieczeń

zmniejszających skalę szkód i dewastacji staje się zadaniem o priorytetowym znaczeniu.

Konieczna jest też transformacja w kierunku zielonej, niskoemisyjnej gospodarki, która

powinna być prowadzona w sposób umożliwiający tworzenie nowych źródeł wzrostu

gospodarczego w oparciu o rozwój technologii środowiskowych, przyczyniając się do

tworzenia zielonych miejsc pracy. Wymagać to będzie zastosowania zestawu elastycznych

i wzajemnie uzupełniających się instrumentów (ekonomicznych, legislacyjnych,

informacyjnych) oraz wzmacniania współpracy z sektorem prywatnym, w szczególności z

organizacjami branżowymi.

Osiągnięcia naukowo-techniczne oraz ich praktyczne wykorzystanie w gospodarce w

coraz większym stopniu decydują o pozycji konkurencyjnej kraju oraz przedsiębiorstw.

Innowacje i wyścig technologiczny przyczyniają się do zaostrzenia konkurencji i

prowadzą do podejmowania przez przedsiębiorców różnych strategii biznesowych,

polegających - obok samodzielnego rozwijania i wdrażania innowacji - na tworzeniu

aliansów strategicznych przedsiębiorstw, ich fuzji oraz różnych form połączeń. Zależność

między zmianami technologicznymi, a wzrostem gospodarczym ma charakter dwustronny.

Zmiany technologiczne stymulują wzrost gospodarczy, ten zaś sprzyja rozwojowi

technologicznemu. Postęp technologiczny jest i będzie w najbliższych dziesięcioleciach

najważniejszym czynnikiem wzrostu produktywności. W rezultacie postęp technologiczny

i związany z nim wzrost produktywności będą przyczyniać się do redukcji zatrudnienia w

dojrzałych sektorach gospodarki, jednocześnie jednak nowe technologie stymulować będą

rozwój nowych rynków i popytu na pracę w nowych gałęziach produkcji i usług. Ważna

rola w zakresie podnoszenia innowacyjności oraz konkurencyjności gospodarki przypada

również innowacjom nietechnologicznym, tzn. organizacyjnym, procesowym,

produktowym oraz marketingowym. W przeciwieństwie do innowacji technologicznych,

wymagających znacznych nakładów finansowych na badania, testy oraz wdrożenie,

innowacje organizacyjne lub procesowe charakteryzują się niską kosztochłonnością.

Ponadto tego typu rozwiązania mogą skutkować szybkim zdobyciem przewagi

konkurencyjnej dla wdrażających je przedsiębiorców. Innowacje nietechnologiczne coraz

częściej powstają dzięki współpracy między przedsiębiorcą a jego klientem, co oznacza

silniejsze przywiązanie konsumenta do danego produktu lub usługi.

Wektorem rozwoju technologii o strategicznym znaczeniu w skali całego świata będzie

nasilanie się konsekwencji rewolucji cyfrowej i wynikające stąd zupełnie nowe

możliwości kreowania wartości gospodarczej (np. przetwarzanie dużych zasobów danych,

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

tzw. Big Data jako źródło nowych modeli biznesowych), co oznacza nowe wyzwania dla

polskich przedsiębiorców słabo dotychczas przygotowanych do tej fali zmian.

Ważnym systemowym czynnikiem rozwoju będą korzyści - dla gospodarki,

społeczeństwa i państwa - płynące ze zwiększonego i coraz efektywniejszego dostępu do

zasobów teleinformatycznych i wykorzystania możliwości cyberprzestrzeni, przy

zapewnieniu odpowiednio wysokiego poziomu bezpieczeństwa dla wszystkich jej

użytkowników. Prowadzenie kampanii edukacyjnej w tym zakresie w mediach, realizacja

odpowiednich szkoleń w firmach, programów szkoleniowych w administracji publicznej

w znacznej mierze przyczyni się również do rozwoju kapitału społecznego, zwłaszcza

poprzez podniesie kompetencji cyfrowych społeczeństwa i większą aktywność obywateli.

Sprostanie rosnącym wymaganiom modernizującego się społeczeństwa stanie się

wyzwaniem i bodźcem rozwojowym dla jednostek samorządu terytorialnego. Miasta, aby

mogły być biegunami rozwoju, muszą stać się miejscami bardziej przyjaznymi do życia,

pracy, prowadzenia działalności gospodarczej, korzystania z dóbr kultury, wypoczynku i

rozrywki. Będzie to wymagało aktywnej polityki inwestycyjnej, prowadzonej głównie na

szczeblu lokalnym, jak też uwolnienia potencjałów rynkowych, zdolnych do zaspokojenia

rosnących potrzeb i aspiracji ludności.

Podstawowym warunkiem realizacji celów rozwojowych kraju jest przywrócenie i

utrwalenie ładu przestrzennego uwzględniającego potrzeby społeczne, gospodarcze,

środowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne. Uporządkowana i zintegrowana

przestrzeń ułatwia funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki przez tworzenie warunków

dla sprawnego przebiegu procesów rozwojowych, a w efekcie - poprawy jakości życia.

Brak uporządkowania kwestii terenów rozwojowych pociąga za sobą wzrost nakładów

(prywatnych i publicznych) na ich utrzymanie oraz generuje wzrost kosztów inwestycji i

prowadzenia działalności gospodarczej.

Zróżnicowanie rozwoju w aspekcie terytorialnym istnieje w Polsce w różnych podziałach

pomiędzy terenami miejskimi i wiejskimi, metropoliami i regionami peryferyjnymi,

historycznie ukształtowanymi dzielnicami czy województwami. Dotychczasowy poziom

rozwoju w sposób znaczący determinuje możliwości poprawy sytuacji w perspektywie

kolejnych lat i wymaga uruchomienia silniejszych procesów dyfuzji.

Ważnym czynnikiem wpływającym na procesy rozwojowe jest dostępność transportowa

i infrastrukturalna. Zapóźnienia i niespójności w tym zakresie, nieadekwatność

infrastruktury i jej niedopasowanie do potrzeb rozwoju społeczno-gospodarczego i

przestrzennego wymagają kontynuacji wysiłku modernizacyjnego. Sukcesywna poprawa

sieci transportowej w Polsce i połączeń z innymi krajami Europy i świata, z jednej strony,

zdynamizuje rozwój kraju i poszczególnych regionów, z drugiej - wymagać będzie

znacznych nakładów publicznych na ten cel.

Środki finansowania rozwoju społeczno-gospodarczego w skali światowej w długim

okresie mają zawsze swoje źródło w oszczędnościach. Jednakże w warunkach liberalizacji

i internacjonalizacji obrotów kapitałowych, środki finansowania rozwoju społecznogospodarczego mogą pochodzić z oszczędności krajowych i/lub zagranicznych, tj.

międzynarodowych kredytów i pożyczek, zagranicznych inwestycji bezpośrednich

i portfelowych, a także z różnorodnych form pomocy zagranicznej (np. z funduszy Unii

Europejskiej).

Fundusze europejskie nadal będą silnym bodźcem modernizacyjnym w perspektywie 2020

roku. Ich właściwe wykorzystanie przyczyni się do zbudowania solidnych fundamentów

rozwoju. Inwestycje w kapitał ludzki, zapewnienie wysokiej jakości edukacji bez względu

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

na miejsce zamieszkania i status materialny, będą czynnikami wpływającymi na

uwolnienie aktywności społeczeństwa i dynamiki gospodarki. Inwestycje infrastrukturalne

umożliwią zmniejszenie zapóźnień cywilizacyjnych, wpłyną na rozprzestrzenianie

procesów rozwojowych i wykorzystanie potencjałów rozwojowych gospodarki. Będą też

istotnym czynnikiem pobudzającym popyt.

Jednocześnie obecna dekada to czas stopniowego zwiększania udziału środków krajowych

w wydatkach rozwojowych. Proces ten powinien wymusić przyspieszenie zmian w

strukturze wydatków polskiego sektora finansów publicznych. Pilną potrzebą jest

osiągnięcie, a następnie utrzymanie średniookresowego celu budżetowego, tj. deficytu

strukturalnego na poziomie 1% PKB. Dominujący udział w deficycie mają instytucje

rządowe szczebla centralnego, natomiast relatywnie największe pogorszenie miało

miejsce wśród instytucji samorządowych oraz funduszy ubezpieczeń społecznych, co

oznacza konieczność podjęcia działań naprawczych.

Istotnym wyzwaniem jest ograniczenie deficytu strukturalnego sektora finansów

publicznych. Do jego zmniejszenia przyczynią się działania redukujące wydatki

publiczne. Będzie to możliwe m.in. przez podniesienie efektywnego wieku emerytalnego i

ograniczenie szczególnych uprawnień branżowych, ograniczenie czynników

zniechęcających do podejmowania i utrzymania aktywności zawodowej, zmianę sposobu

finansowania nieefektywnych lub podupadających sektorów. Równolegle powinny być

podejmowane działania mające na celu zwiększenie dochodów budżetowych przez objęcie

jednolitymi zasadami podatkowymi wszystkich grup społecznych, racjonalizację systemu

ulg oraz poprawę sprawności poboru podatków.

Zmiany należy wprowadzić w systemie finansowania polityk publicznych. Konieczne jest

powiązanie wydatków z ich efektami i wprowadzenie systemu oceny efektywności

wydatków publicznych. Wydatki powinny być skoncentrowane na wybranych sferach

ważnych dla rozwoju kraju. Powinno temu towarzyszyć wyodrębnienie środków

związanych z realizacją zintegrowanych strategii rozwoju kraju. Istotne będzie również

rzeczywiste powiązanie planowania budżetowego z planowaniem strategicznym w

oparciu o Wieloletni Plan Finansowy Państwa oraz budżet zadaniowy.

Uwolnienie potencjału rozwojowego wymaga przebudowania struktury państwa.

Konieczne są złożone działania usuwające czynniki prawne, instytucjonalne i

organizacyjne, będące przeszkodą w rozwoju kraju i realizacji przez obywateli ich celów

życiowych.

Celowe jest także konsekwentne kontynuowanie rozpoczętych wcześniej reform.

Dokończony zostanie proces prywatyzacji, co wzmocni ugruntowaną w gospodarce

własność prywatną. Zwiększona zostanie swoboda prowadzenia działalności gospodarczej

poprzez odejście od nadmiernych i skomplikowanych procedur administracyjnych.

Niezbędne jest funkcjonowanie w większej niż dotychczas skali partnerstw publicznoprywatnych.

Konieczna jest zmiana filozofii i zdecydowane przejście od modelu administrowania do

zarządzania rozwojem. Kluczową kwestią jest właściwe – a więc równocześnie

realistyczne i ambitne - określanie celów rozwojowych i zaprojektowanie instrumentów

ich realizacji, a następnie podejmowanie konsekwentnych działań prowadzących do ich

urzeczywistnienia.

Obok zapewnienia odpowiedniego poziomu środków finansowych przeznaczonych na

realizację polityki rozwoju – pochodzących ze środków pomocowych UE, budżetu

państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego - niezwykle istotnym czynnikiem,

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

decydującym o rozwoju kraju, jest funkcjonowanie profesjonalnego systemu zarządzania

w sektorze publicznym. Jego jakość jako całości oraz na poszczególnych szczeblach

zarządzania decyduje w dużej mierze o zdolności do odpowiedniego reagowania państwa

czy też regionu na strategiczne wyzwania pojawiające się we współczesnym świecie.

O sprawności systemu w poważnym stopniu decydują tworzący go ludzie. Ważne jest,

aby kadry odpowiedzialne za projektowanie i zarządzanie procesami rozwojowymi miały

ku temu odpowiednie kompetencje. Ich dobór, zarówno w administracji centralnej jak i

lokalnej, powinien następować na podstawie posiadanej wiedzy i umiejętności. System

zarządzania w sektorze publicznym powinien również uwzględniać współpracę z

partnerami ze świata nauki, gospodarki, organizacji społecznych oraz umiejętnie

angażować ich w realizację strategii rozwoju.

Zarządzanie rozwojem wymaga nie tylko determinacji władzy publicznej, lecz także

partnerskiego zaangażowania ze strony uczestników społeczeństwa obywatelskiego i

większego otwarcia się instytucji publicznych na idee i rozwiązania płynące od obywateli.

Rozwój społeczny nie polega bowiem jedynie na rozwoju świadczeń i usług społecznych,

lecz jest zjawiskiem znacznie szerszym, dotyczącym wielu procesów pobudzających

komunikowanie i organizowanie się jednostek, społeczności i instytucji wokół wspólnych

celów. Obejmuje on rozwój instytucji i zachowań społecznych, zmierzających w kierunku

tworzenia demokracji obywatelskiej, w której wolności gospodarcze opierają się na

wolnościach obywatelskich i wzajemnie - dobrobyt społeczeństwa, budowany na

przedsiębiorczości, współpracy i wolności gospodarczej, sprzyja wolnościom

obywatelskim i wzmacnianiu wzajemnego zaufania. Jakość kapitału społecznego –

zaufanie między ludźmi i instytucjami, poziom aktywności obywatelskiej, umiejętności

współpracy i komunikowania, potencjał kulturowy i kreatywny – przekłada się bowiem

także na warunki życia i trwały dobrostan obywateli oraz zrównoważony rozwój kraju.

W takim modelu demokracji obywatele czynnie włączają się w budowę wspólnego

państwa i podejmują odpowiedzialność za los swój, społeczności oraz przyszłych pokoleń.

Chodzi więc o stworzenie obywatelom takich warunków, aby nie tylko biernie

uczestniczyli w procesach rozwojowych, ale je kreowali. Efektywny dialog obywatelski,

umożliwiający obywatelom aktywne kreowanie procesów rozwojowych, musi być

zbudowany m.in. na poszerzaniu zakresu konsultacji społecznych i umożliwienia

obywatelom uczestnictwa w kształtowaniu polityk publicznych na każdym etapie ich

tworzenia. Rzeczywiste przeprowadzenie zmian o charakterze cywilizacyjnym nie będzie

bowiem możliwe bez przemiany dominującej postawy obywatelskiej z „biernego

odbiorcy” na „aktywnego uczestnika”.

Istotne jest również rozwijanie i promocja dialogu społecznego na wszystkich trzech

poziomach: krajowym, regionalnym i zakładowym, celem wypracowywania optymalnych

rozwiązań w obszarze polityk publicznych państwa, służących wzrostowi

konkurencyjności i innowacyjności polskiej gospodarki, pozwalającego na wypracowanie

konsensusu w obszarze stosunków pracy, a także dających gwarancję szerszej akceptacji

społecznej przyjmowanych rozwiązań.

Istotną rolę w realizacji partnerstwa z instytucjami społeczeństwa obywatelskiego w

oparciu o zasadę pomocniczości odgrywa zlecanie realizacji zadań publicznych

organizacjom pozarządowym.

Uruchamiając i wspierając społeczne siły dynamizujące rozwój i tworząc system

polegający na upodmiotowieniu społeczeństwa w procesach rozwoju należy pamiętać o

zagrożonych wykluczeniem społecznym. Problem pogłębia fakt, że stosowane dotychczas

instrumenty polityki społecznej okazały się nie do końca skuteczne. Niezbędne jest

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

wspieranie innowacyjnych instrumentów pozwalających zmniejszać skutki wykluczenia

społecznego, tworzących społeczną wartość dodaną, w tym ekonomii społecznej. Poziom

spójności społecznej, a zwłaszcza istniejące zróżnicowanie dochodowe oraz szans

rozwojowych różnych grup, warunkuje w znacznym stopniu cele rozwojowe w takich

obszarach, jak jakość życia czy ograniczanie ubóstwa.

Czynnikiem o rosnącym znaczeniu dla nowoczesnego rozwoju jest kultura, czyli przyjęte

przez społeczeństwo wartości, normy zachowań, kody umożliwiające porozumiewanie się

oraz praktyki warunkujące współpracę. To one w głównym stopniu determinują gotowość

do podejmowania ryzyka oraz działań twórczych i innowacyjnych, mają istotny wpływ na

zdolność do współdziałania i tworzenie kapitału społecznego. We współczesnym szybko

zmieniającym się społeczeństwie kultura jest głównym źródłem służącym tworzeniu

osobistych i grupowych tożsamości oraz nadawania sensu działaniom indywidualnym i

zbiorowym. W efekcie kultura nabiera coraz większego znaczenia jako czynnik rozwoju,

sama ulegając pod wpływem zmian cywilizacyjnych głębokim przeobrażeniom. W ich

wyniku kultura staje się przestrzenią innowacji, w której poszukiwane i testowane są nowe

formy podmiotowości, uczestnictwa, konsumpcji oraz wytwarzania wartości.

Wywierają one bezpośredni (m.in. w postaci przemysłów kultury i przemysłów

kreatywnych) oraz pośredni wpływ na rozwój społeczno-gospodarczy.

Wizja Polski 2020

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Polska w roku 2020 to: aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka i

sprawne państwo

Najbliższe dziesięciolecie ma kluczowe znaczenie dla rozwoju gospodarczego Polski.

Będzie to dekada równoważenia finansów publicznych i zwiększania oszczędności, przy

trwającym równolegle rozwoju opartym na likwidowaniu największych barier

rozwojowych (tj. odrabianiu zaległości w infrastrukturze i zmniejszaniu różnic między

regionami). Jednocześnie powinna to być jednak dekada rozwoju w coraz większej mierze

opartego na edukacji, impecie cyfrowym i innowacyjności.

W efekcie, Polska w 2020 roku będzie lepiej wykorzystywać posiadane potencjały

gospodarcze, społeczne i instytucjonalne w celu zapewniania szybkiego rozwoju kraju i

poprawy warunków życia ludności. Skończy się etap rozwoju opartego na

wykorzystywaniu prostych rezerw wynikających z transformacji i na likwidowaniu posttransformacyjnych luk rozwojowych bezpośrednimi interwencjami, finansowanymi

w pewnym zakresie z zewnętrznych źródeł. Gospodarka w coraz większym stopniu

przechodzi do paradygmatu rozwoju dojrzałego, budowanego na filarach innowacyjności,

terytorialnego równoważenia rozwoju i efektywności.

Po okresie wychodzenia ze spowolnionego rozwoju będącego rezultatem kryzysu

światowego, realizowany będzie scenariusz stabilnego rozwoju. Nacisk położony na

budowę sprawnego i efektywnego państwa współgra z reformami podejmowanymi w tym

czasie w zakresie finansów publicznych, zabezpieczeń społecznych, ochrony zdrowia,

edukacji, nauki, kultury, gospodarki, sprawiedliwości, demokracji. Impulsy rozwoju

przychodzą ze strony zastosowanych rozwiązań makroekonomicznych, w mniejszym zaś

stopniu w wyniku bezpośrednich interwencji mikroekonomicznych. Procesy te

korespondują z otoczeniem zewnętrznym, w którym Europa i świat powracają na ścieżkę

wzrostu i integracji.

Polska gospodarka przekształca się w gospodarkę w coraz większym stopniu opartą na

wiedzy, przy zachowaniu silnej bazy wytwórczej i przemysłowej jako źródle wzrostu

produktywności i poprawy konkurencyjności. Taki model rozwoju zyskuje akceptację

większej części społeczeństwa, które w podmiotowy sposób uczestniczy w tworzeniu i

realizacji procesów modernizacyjnych. Zapewnienie dostępu do wiedzy stanowi ważny

impuls do zwiększenia aktywizacji zawodowej, w tym osób wykluczonych, zmniejszając

zagrożenie bezrobociem strukturalnym, a także ograniczając zjawisko skrajnego ubóstwa.

Dynamika wzrostu gospodarczego będzie wyższa, niż u naszych sąsiadów. Zakłada się, że

w 2020 roku Polska osiągnie 74-79% średniego unijnego PKB per capita. Wdrożenie

głównych założeń rozwojowych ŚSRK w obszarze infrastruktury, rozwoju zasobów

ludzkich i promowania przedsiębiorczości, przy jednoczesnym zakończeniu z sukcesem

programu uzdrowienia finansów publicznych pozwoli Polsce w perspektywie 2020 r.

osiągnąć szybszą dynamikę wzrostu.4 W horyzoncie roku 2020 wykorzystanie tego

potencjału wymagać będzie zwiększenia podaży pracy m.in. dzięki rozpoczęciu procesu

wydłużania wieku emerytalnego i przeprowadzeniu dalszych reform systemu

zabezpieczenia społecznego. Wprowadzone będą, po wcześniejszych dokładnych

analizach kosztów i korzyści, zmiany w systemie podatkowym zachęcające firmy

4

Utrzymanie obecnego potencjału rozwojowego Polski (bez podejmowania wskazanych w ŚSRK reform) pozwoliłoby na osiągnięcie

70% średniego poziomu PKB na mieszkańca w UE-27 około 2020 roku. Tempo konwergencji realnej w scenariuszu status quo (tj. przy

utrzymaniu dotychczasowego potencjału rozwojowego Polski) byłoby w latach 2011-2020 istotnie niższe niż w okresie 2001-2010. W

latach 2001-2010 PKB w Polsce w porównaniu do UE-27 wzrósł z 48% do 62%, a więc o 14 pkt. proc. W kolejnej dekadzie wzrost ten

bez reform mógłby wynieść jedynie 8 pkt.proc. Przyjęte założenia – Instytut Badań Strukturalnych (IBS).

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

do inwestowania oraz budowania fundamentu pod innowacyjność polskiej gospodarki.

Elementem budowy tego długofalowego potencjału rozwojowego Polski jest także trwała

stabilizacja finansów publicznych i inflacji umożliwiająca wejście Polski do strefy euro.

Wykorzystanie zasobów pracy zostanie zwiększone do poziomu gwarantującego

zaspokojenie potrzeb rozwojowych, co stanie się możliwe m.in. przez wzrost aktywności

zawodowej osób starszych i kobiet. Aktywność zawodowa i adaptacyjność osiągną

poziom konkurencyjny w stosunku do innych gospodarek na podobnym i wyższym

poziomie rozwoju.

Dostępność transportowa i infrastrukturalna znacznie się poprawi i przestanie stanowić

problem o charakterze opóźnienia cywilizacyjnego i bariery rozwojowej. Zostanie

położony większy nacisk na zrównoważenie transportu i rozwój środków transportu

bardziej przyjaznych środowisku.

Potrzeby energetyczne rozwijającej się gospodarki i społeczeństwa są zaspokajane, a

źródła dywersyfikowane w zgodzie z wymogami środowiskowymi. Trwają przygotowania

do wdrożenia energetyki jądrowej.

Zwiększenie spójności społeczno-gospodarczej i terytorialnej wzmocni siłę wewnętrzną

i podstawy bezpieczeństwa państwa. Osiągnięty poziom rozwoju ekonomicznego

przyczyni się do poprawy efektywności gospodarki oraz poziomu i jakości życia

obywateli.

Polska zmniejszyła dystans do najlepszych europejskich krajów w skali, sposobie

tworzenia i umiejętności wykorzystania kapitału intelektualnego. Intensyfikacja procesów

rozwojowych i terytorialne równoważenie rozwoju pomogło obszarom problemowym

zdefiniować i zmobilizować własne potencjały, prowadząc do lepszej niż dotychczas

integracji całego kraju.

Dzięki tworzeniu warunków do pełniejszego wykorzystywania potencjału przez osoby i

grupy zagrożone wykluczeniem, zmniejszono obszary występowania tego zjawiska.

Państwo postrzegane jest przez obywateli, grupy społeczne i środowiska gospodarcze jako

bardziej przyjazne i skuteczniejsze niż w 2010 roku.5 Wzrasta stopień zaufania

społecznego.

Cele wyznaczone w strategii Europa 2020 realizowane są w sposób harmonijny, jednakże

z uwzględnieniem własnych uwarunkowań, poziomu rozwoju oraz priorytetów strategii

krajowych. Polska zmierzać będzie do osiągnięcia celów określonych przez Unię

Europejską realizując cele nastawione na wzrost konkurencyjności gospodarki,

podnoszenie sprawności i efektywności instytucjonalnej oraz zapewnienie spójności

społecznej i terytorialnej.

W rezultacie kraj, najszersze kręgi społeczeństwa i poszczególni obywatele pomyślnie

realizować będą swoje cele i zaspokajać potrzeby materialne, społeczno-polityczne oraz

aspiracje kulturalne i cywilizacyjne, łącznie z udziałem w życiu społeczności

międzynarodowej. Polska będzie krajem dobrze zorganizowanym, mającym ugruntowane

warunki trwałego rozwoju, stwarzającym szeroki zakres możliwości i szans rozwoju

jednostki. Pozwoli to na zwiększenie poczucia sprawiedliwości oraz solidarności

społecznej, a także wzrost zaufania społecznego.

W 2010 r. poziom zaufania do administracji publicznej wynosił 42% (CBOS).

v.p

l

Podczas realizacji Wizji Polski w 2020 roku zasadniczą rolę odegrają następujące

działania w kluczowych obszarach rozwoju

Przekształcenia instytucjonalne utrwalające sprawne państwo - wyższa jakość

funkcjonowania instytucji publicznych, aktywna rola kapitału społecznego.

ww

w.

rcl

.go

Modernizacja państwa w okresie do 2020 r. polegać będzie na realizacji interesu

publicznego w harmonijnej zgodzie z zasadą respektowania dobra każdego obywatela

Polski. Służyć temu będzie dobre zarządzanie krajem, zgodnie z nowoczesnymi

standardami - zarządzanie przez cele określane w sposób racjonalny i realistyczny,

angażujące różne podmioty, integrujące różne polityki publiczne i uwzględniające

specyficzne uwarunkowania i potrzeby zróżnicowanych terytoriów oraz oparte na

zasadzie otwartego rządzenia. Wizja Polski jako sprawnego państwa obejmuje

rozwiązania systemowe, procedury i instytucje, które służą efektywnej i przyjaznej

realizacji praw i zaspokajaniu potrzeb i aspiracji obywateli. To także infrastruktura

instytucjonalno-prawna, która pozwala na budowę przewag konkurencyjnych kraju i

działających w nim podmiotów gospodarczych i społecznych.

Realizacja powyższej wizji oznacza przeprowadzenie działań modernizacyjnych oraz

reform polityczno-ustrojowych i instytucjonalnych. W nurcie rozwoju instytucjonalnego

Polski wprowadzone zostaną nowoczesne mechanizmy działania administracji publicznej.

Wypracowany zostanie nowy model włączania środowisk społecznych, gospodarczych i

naukowych w nurt przemian społeczno-gospodarczych, tak by stały się one aktywnym

partnerem dla planowania i realizacji działań rozwojowych. Jednocześnie zwiększy się

rola samorządu terytorialnego w polityce rozwoju i kształtowaniu przestrzeni publicznej,

co ma znaczenie dla wszystkich obszarów rozwoju.

Efektywne i otwarte na problemy obywatela instytucje publiczne sprzyjać będą wzrostowi

poziomu zaufania, zaś prowadzona debata publiczna, włączająca obywateli w proces

kształtowania polityki rozwoju oraz zwiększony dostęp do wiedzy i informacji publicznej

tworzyć będzie przesłanki dla zrozumienia i wzrostu akceptacji społecznej dla

podejmowanych przemian społeczno-gospodarczych. Troska o interes publiczny, wysoka

jakość przestrzeni i debaty publicznej, rosnąca aktywność obywatelska – indywidualna

i zinstytucjonalizowana – oraz zwiększona rola potencjału kreatywnego i intelektualnego

sprzyjać będą budowie społeczeństwa obywatelskiego.

Procesy rozwojowe wspierane będą przez stopniowe uwalnianie publicznych środków

finansowych. Pozytywne efekty zaczną przynosić działania na rzecz równoważenia

finansów publicznych oraz zmiany systemowe umożliwiające odchodzenie od

dotychczasowej struktury wydatków publicznych w kierunku wzrostu wydatków na

badania, rozwój i naukę, przy spadku relatywnego udziału wydatków sztywnych.

Wzrostowi efektywności środków publicznych sprzyjać będzie lepsze wykorzystanie

pozabudżetowych źródeł finansowania rozwoju. W wielu przypadkach, choć zmiany

zostaną zapoczątkowane już w pierwszej fazie realizacji SRK, ich efekty widoczne będą

dopiero w dłuższym okresie.

Efektywny rozwój społeczno-gospodarczy i wysoka konkurencyjność gospodarki wzrost gospodarczy zapewniający Polsce 74-79% poziomu PKB per capita UE w 2020 r.,

gospodarka oparta na wiedzy, nowoczesna infrastruktura, rozwój kapitału ludzkiego wiodącymi atutami konkurencyjności.

W 2020 roku Polska będzie krajem o nowoczesnej gospodarce, charakteryzującej się

wysoką wydajnością pracy. Wyeliminowane zostaną główne bariery wzrostu jak niski

poziom zatrudnienia, niedostosowanie popytu i podaży pracy; infrastruktura transportowa,

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

energetyczna i informatyczna rozwiną się w stopniu wystarczającym do zaspokojenia

potrzeb rozwojowych.

Istotnym czynnikiem poprawy konkurencyjności gospodarki będą skutecznie

przeprowadzane zmiany strukturalne. Chociaż w przemyśle będzie dominował sektor

średnich technologii, to najszybciej rozwijać się będą sektory zaawansowanych

technologii oraz usług o najwyższej wartości dodanej. Wprowadzone rozwiązania

w zakresie efektywnych mechanizmów wspierania innowacyjności oraz wzrost nakładów

publicznych na inwestycje w badania i rozwój stymulować będą rosnące zaangażowanie

podmiotów prywatnych w tym obszarze. Przewagi konkurencyjne będą także budowane w

oparciu o specjalizację regionów, która sprzyja występowaniu ponadprzeciętnej

koncentracji podmiotów gospodarczych danej branży, co wpływa na tworzenie się w tych

regionach struktur klastrowych, charakteryzujących się większą skłonnością

uczestniczących w nich podmiotów do innowacyjności, internacjonalizacji i wzrostu

poziomu kapitału społecznego.

Konkurencyjna gospodarka to gospodarka dysponująca odpowiednimi, efektywnie

wykorzystywanymi zasobami energii pozwalającymi na dynamiczny wzrost. Do 2020 r.

większość działań związanych z dywersyfikacją źródeł i nośników energii wkroczy w

decydującą fazę realizacji. Wzrost efektywności energetycznej gospodarki oraz większe

wykorzystanie źródeł odnawialnych sprzyjać będzie zmniejszaniu emisji CO2 i realizacji

zobowiązań wynikających z pakietu klimatyczno-energetycznego. Warunkiem realizacji

celów rozwojowych kraju, obok dostępu do energii, jest także przyjazne człowiekowi

środowisko, będące podstawą jego egzystencji i służące zaspokajaniu licznych potrzeb.

Wprowadzone zostaną nowoczesne rozwiązania służące racjonalnemu korzystaniu z

zasobów, przy równoczesnym zmniejszaniu oddziaływania działalności człowieka na

środowisko.

Rosnąca przewaga konkurencyjna kraju w coraz większym stopniu wynikać będzie z

rozwoju kapitału ludzkiego, tworzonego przez coraz lepiej wykształconych, bardziej

aktywnych i obdarzonych umiejętnościami umożliwiającymi łatwe poruszanie się na

rynku pracy obywateli, a także z rozwoju kapitału społecznego, wzmacniającego

kompetencje i postawy sprzyjające współpracy, komunikacji, kreatywności, otwartości i

umiejętności elastycznego wykorzystywania posiadanej wiedzy i doświadczenia. Sprzyjać

temu będą m.in. reformy systemu kształcenia i szkolnictwa wyższego polegające zarówno

na zmianach organizacyjnych i zasad finansowania, jak również na wprowadzeniu

nowoczesnych programów nauczania, które przyczynią się do kształcenia kluczowych

kompetencji i postaw tj.: znajomości języków, wiedzy praktycznej, umiejętności pracy

w zespole, umiejętności wykorzystania nowoczesnych technologii czy kreatywnego

myślenia. Nastąpią też zmiany w podejściu do procesu kształcenia przez upowszechnienie

rozwiązań z zakresu uczenia się przez całe życie (life long learning). Aktywności

zawodowej Polaków sprzyjać będzie tworzenie dogodnych warunków dla łączenia funkcji

zawodowych z rodzinnymi, działania na rzecz aktywizacji osób bezrobotnych i

pozostających bez pracy oraz działania ograniczające zachęty do przedwczesnego

odchodzenia z rynku pracy oraz ułatwiające kontynuowanie pracy zawodowej dzięki

upowszechnieniu zdrowego stylu życia. Na rozwój kapitału ludzkiego wpływać będzie

również rozwój infrastruktury społecznej, w tym infrastruktury kultury. Zarówno

nowoczesne instytucje kultury, szkoły artystyczne jak i instytucje działające w obiektach

zabytkowych tworzą bowiem przestrzeń dla kształtowania kompetencji kluczowych,

stanowiąc jeden z ważnych czynników rozwojowych kraju.

v.p

l

Większej stabilności gospodarki służyć będzie równoważenie finansów publicznych przez

racjonalizację wydatków publicznych i poprawę ich struktury w kierunku zwiększania

udziału wydatków rozwojowych. Jednocześnie stabilność warunków gospodarowania

umożliwiać będzie utrzymywanie niskiego poziomu inflacji, deficytu finansów

publicznych oraz salda na rachunku obrotów bieżących.

Spójność społeczno-gospodarcza i terytorialna - większa spójność terytorialna,

dostępność usług publicznych, szeroka skala szans rozwoju jednostki, mądra i efektywna

integracja społeczna.

ww

w.

rcl

.go

Podniesienie konkurencyjności polskiej gospodarki i zapewnienie stabilnych podstaw

długofalowego rozwoju kraju jest możliwe jedynie wówczas, gdy wszystkie obszary oraz

wszystkie jednostki i grupy społeczne będą miały możliwość w nim uczestniczyć i

czerpać z generowanych przez te przemiany korzyści.

W okresie do 2020 r. większa spójność, zarówno w wymiarze społecznym jak i

terytorialnym, zostanie osiągnięta głównie dzięki interwencji publicznej ukierunkowanej

na wykorzystanie potencjałów rozwojowych wszystkich regionów, a także dzięki

działaniom podejmowanym w ramach polityk społecznych w zakresie profilaktyki,

ratownictwa i aktywizacji w przypadku takich zagadnień społecznych jak ubóstwo

i wykluczenie społeczne. W konsekwencji zmniejszy się zróżnicowanie mierzone

podstawowymi wskaźnikami odnoszącymi się do najważniejszych czynników rozwoju

terytorialnego. Nie oznacza to jednak automatycznego zmniejszenia zróżnicowania w

zakresie poziomu PKB per capita czy zdolności do tworzenia lepszych miejsc pracy.

Wyrównanie różnic w tym zakresie będzie wynikiem długotrwałych procesów przemian

strukturalnych.

Efektywny, ale również zrównoważony system transportowy jest warunkiem niezbędnym

do pełnego wykorzystania tkwiącego w gospodarce potencjału. W 2020 r. istniejące

wysokiej jakości połączenia transportowe (miast wojewódzkich z Warszawą, połączenia

transportowe wokół dużych ośrodków miejskich oraz zwiększające dostępność obszarów

wiejskich, warunkujące dostępność rynków pracy, połączenia transgraniczne) będą

wzmacniać proces terytorialnego równoważenia rozwoju kraju, a w efekcie również

sprzyjać spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej kraju.

Do 2020 roku nastąpi poprawa dostępu obywateli do podstawowych usług publicznych.

Zmniejszy się stopień peryferyjności obszarów przygranicznych dzięki zwiększeniu ich

dostępności w relacjach krajowych i międzynarodowych. Procesy restrukturyzacyjne

doprowadzą do wzrostu konkurencyjności i dywersyfikacji struktur gospodarczych na

obszarach wiejskich przez modernizację i wzrost innowacyjności w sektorze rolnospożywczym oraz rozwój pozarolniczych funkcji gospodarczych.

Zatrzymane zostaną również procesy marginalizacji na obszarach tracących

dotychczasowe funkcje społeczno-gospodarcze i pobudzona zostanie zdolność do rozwoju

dzięki procesom rewitalizacyjnym. W najbardziej zdegradowanych dzielnicach miast, w

efekcie spójnych działań rewitalizacyjnych, nastąpi lokalizacja nowych funkcji, ożywienie

i dywersyfikacja gospodarcza z jednoczesną poprawą sytuacji społecznej.

Podjęte zostaną działania bezpośrednio nakierowane na wzmocnienie spójności

społecznej, zwiększenie aktywności osób wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem

społecznym oraz na zwiększenie efektywności świadczeń społecznych. Wykorzystane w

tym celu będą przedsiębiorstwa społeczne funkcjonujące w systemie ekonomii społecznej,

które nie tylko powodują wzmacnianie spójności społecznej, ale także pozwalają

realizować wiele usług użyteczności publicznej, kreują kapitał społeczny oraz stanowią

.go

v.p

l

spoiwo dla społeczności lokalnych, funkcjonując w oparciu o zasadę solidarności (przy

tym nie są nastawione na osiągnięcie zysku).

Zwiększeniu spójności społecznej sprzyjać będzie podniesienie konkurencyjności

gospodarki oraz znaczna poprawa sytuacji na rynku pracy. Podejście do spójności

społecznej ulegnie przeorientowaniu przede wszystkim na efektywne wykorzystywanie

potencjałów wszystkich osób z deficytami i dysfunkcjami utrudniającymi im samodzielne

korzystanie z tych potencjałów. Tym samym instrumenty polityki społecznej będą

nastawione przede wszystkim na likwidację bądź minimalizację przyczyn wykluczenia, a

jeżeli okaże się to niemożliwe, na zapewnienie, by w największym możliwym stopniu nie

przeszkadzały one w integracji ekonomicznej i społecznej. Zwiększeniu spójności

społecznej sprzyjać będzie również poprawa zdrowotności Polaków, osiągnięta dzięki

podjętym działaniom mającym na celu dostosowanie systemu ochrony zdrowia do

trendów demograficznych.

Cel strategiczny i obszary interwencji

Celem głównym strategii średniookresowej staje się wzmocnienie i wykorzystanie

gospodarczych, społecznych i instytucjonalnych potencjałów zapewniających szybszy

i zrównoważony rozwój kraju oraz poprawę jakości życia ludności.

ww

w.

rcl

ŚSRK wskazuje, w jaki sposób osiągane będą cele strategii Europa 2020, przy

uwzględnieniu polskiej specyfiki i uwarunkowań, które przyczynią się do realizacji

założonych krajowych celów rozwojowych.

ŚSRK określa kluczowe wskaźniki odzwierciedlające postęp w realizacji celów w

wybranych obszarach strategicznych oraz wskazuje ścieżki dojścia do wyznaczonych

poziomów, będące wytycznymi dla kierunków interwencji, działań i wskaźników

szczegółowych 9 strategii zintegrowanych.

Dokonany w ŚSRK wybór trzech obszarów strategicznych (Sprawne i efektywne państwo,

Konkurencyjna gospodarka, Spójność społeczna i terytorialna) oraz w ich ramach

poszczególnych celów i priorytetowych kierunków interwencji jest odpowiedzią na

kluczowe wyzwania w najbliższym dziesięcioleciu, która pozwoli na zintensyfikowanie

procesów rozwojowych oraz uniknięcie dryfu rozwojowego.

Sprawnie działające państwo, efektywnie dysponujące dostępnymi środkami publicznymi

i skutecznie odwołujące się do energii samoorganizującego się społeczeństwa

obywatelskiego jest warunkiem realizacji przyjętych celów rozwojowych. Sprawne

państwo jest: przejrzyste, przyjazne, pomocnicze i partycypacyjne. Sprawność państwa

zależy od sprawności jego instytucji i zdolności do podejmowania oraz przeprowadzania

niezbędnych reform w warunkach jak największej współpracy z obywatelami i akceptacji

społecznej, a także od zdolności zarządzania w dobie dysponowania ograniczonymi

środkami. System zarządzania rozwojem jest systemem złożonym, od jego jakości na

wszystkich szczeblach organizacji państwa w dużej mierze zależy zdolność do

identyfikowania wyzwań i problemów strategicznych oraz zdolność adekwatnej reakcji.

Ważne jest dokończenie procesu przechodzenia od administrowania do zarządzania

rozwojem (przez wprowadzenie wszystkich elementów systemu zarządzania rozwojem

kraju) prowadzącego do zwiększenia efektywności instytucji publicznych i optymalnej

realizacji celów.

Dla sprawności instytucjonalnej państwa istotny jest sposób jego organizacji: zarówno

naczelnych organów państwa oraz centralnej administracji rządowej i podległych jej

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

instytucji, jak i podmiotów funkcjonujących na różnych poziomach terytorialnego

podziału kraju. Ważnym aspektem sprawności państwa jest sprawność wymiaru

sprawiedliwości. Państwo jest strażnikiem wolności, zarazem jednak pełni określone

funkcje interwencyjne w ramach różnych polityk publicznych. Jest zatem selektywnie

aktywne w obszarach, które wymagają wsparcia ze strony państwa na rzecz obywateli.

Oznacza to, że instytucje publiczne nowoczesnego państwa powinny być otwarte na

potrzeby obywatela i przedsiębiorstw, co jednak nie oznacza paternalistycznej troski,

której celem jest zaspokojenie wszystkich potrzeb przez instytucje publiczne, lecz wiąże

się z właściwą realizacją zasady pomocniczości. Zgodnie z tą zasadą instytucje państwa

wspomagają obywateli w zaspokajaniu ich potrzeb i aspiracji nie tylko poprzez

bezpośrednie świadczenie usług publicznych, lecz także przez stymulowanie rozwoju

kapitału społecznego (np. poprzez partnerstwo publiczno-społeczne). Zdolność instytucji

publicznych do takiego działania w znacznej mierze kształtować będzie opinię

społeczeństwa o sprawności państwa i wpływać na akceptację dla przeprowadzanych

reform. Tworzyć jednocześnie będzie podłoże do aktywnego włączania obywatela w

kreowanie procesów rozwojowych.

Sprawność państwa wymaga tworzenia dobrego prawa, regulacji sprzyjających rozwojowi

przedsiębiorczości, jak i kreowania stabilności makroekonomicznej oraz warunków do

wzrostu dochodów państwa, przy udziale partnerów społeczno-gospodarczych.

Ważnym zadaniem jest zapewnienie środków na działania rozwojowe. W pierwszym

okresie realizacji strategii (tj. w latach 2012-2015) działania państwa nie powinny

ograniczać się wyłącznie do niwelowania skutków spowolnienia gospodarczego

spowodowanego kryzysem światowym, ale również tworzyć podstawy do budowy

nowych przewag konkurencyjnych polskiej gospodarki. Zadaniem pozostaje jednocześnie

likwidacja istniejących barier rozwojowych, „wąskich gardeł”, które utrudniają

zwiększenie konkurencyjności polskiej gospodarki, przede wszystkim zmniejszenie

wysokiego deficytu finansów publicznych, wzrost środków na działania rozwojowe oraz

usprawnienie systemu finansowania polityk publicznych, jak też finansowania instytucji

jednostek samorządu terytorialnego.

Dostępne, ograniczone środki budżetowe powinny zostać skoncentrowane i

ukierunkowane na wybrane obszary, które w największym stopniu przyczyniają się do

zwiększania konkurencyjności gospodarki. Jednocześnie powinna następować stopniowa

realokacja struktury wydatków publicznych w kierunku zwiększania wydatków na

działania rozwojowe.

Sprawnie działające państwo zapewnia bezpieczeństwo swoim obywatelom we

wszystkich jego aspektach, reaguje w sytuacjach kryzysowych oraz eliminuje sytuacje

mogące stwarzać lub stwarzające zagrożenia dla zdrowia i życia obywateli. Konieczne jest

w tym celu zbudowanie zintegrowanego systemu bezpieczeństwa państwa łączącego

bezpieczeństwo z rozwojem kraju oraz obejmującego wszystkie struktury państwa. Do

zadań, jakie należy podjąć w zakresie bezpieczeństwa obywateli należy zaliczyć również

działania służące zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego, które wpływa zarówno na

poziom życia, stan zdrowia społeczeństwa, jak i możliwości rozwoju. Budowa silnego

kapitału społecznego przyczyni się natomiast do wzmocnienia potencjału rozwojowego

kraju oraz do legitymizacji i akceptacji społecznej dla przeprowadzanych zmian.

Zwiększanie konkurencyjności gospodarki jest kluczowym zadaniem warunkującym

rozwój kraju i pozycję Polski na rynku światowym. Sprawne i oparte na zdrowych

zasadach funkcjonowanie gospodarki, jej efektywność i nowoczesność decydują o

zamożności obywateli, zdolności państwa do realizacji swoich funkcji oraz jego

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

bezpieczeństwie. Współczesny system globalnych powiązań stwarza ogromne możliwości

rozwoju, równocześnie jednak wystawia gospodarki narodowe, w tym również polską, na

presję konkurencyjną o niespotykanej dotychczas skali. Tradycyjne przewagi

konkurencyjne tracą na znaczeniu. Stąd niezmiernie pilną potrzebą jest wypracowanie

nowych przewag, opartych na wiedzy, kapitale intelektualnym, kapitale społecznym,

rezultatach cyfryzacji.

W ciągu najbliższej dekady radykalnej poprawie podlegać będzie system kształcenia oraz

warunki dla kształtowania postaw uczenia się przez całe życie, w tym także uczenia się

innego niż formalne. Młodzi ludzie uzyskają najbardziej aktualną wiedzę umożliwiającą

im funkcjonowanie we współczesnej cywilizacji, rozwinie się ich ciekawość świata,

kreatywność, chęć poszukiwania oryginalnych rozwiązań, umiejętność współpracy oraz

kompetencje niezbędne do samodzielnego rozwoju w przyszłości. Szkolnictwo wyższe

zmierzać będzie do funkcjonowania według modelu uniwersytetu trzeciej generacji (tj.

łączącego rolę edukacyjną i badawczą z wdrażaniem innowacji i biznesem). Wzmocnieniu

ulegną jego związki z przemysłem. Wzrośnie liczba absolwentów kierunków

technicznych i przyrodniczych. Wzmocniony zostanie kapitał intelektualny będący

solidnym fundamentem dla nowoczesnej i konkurencyjnej gospodarki.

Równocześnie prowadzone będą działania na rzecz wzrostu innowacyjności gospodarki.

Wzrosną publiczne nakłady na B+R i jednocześnie poprawi się efektywność

wykorzystania tych środków oraz stworzone zostaną warunki stymulujące nakłady sektora

prywatnego na ten cel. Poprawie ulegnie komercjalizacja wyników prac badawczych.

Wspierany będzie rozwój zaawansowanych technologii, wzrośnie liczba innowacyjnych

przedsiębiorstw. Nastąpi zwiększenie zatrudnienia ogółem oraz w sektorach o wysokiej

wartości dodanej. W efekcie polska gospodarka zwiększy liczbę patentów, innowacji oraz

nowych technologii.

Istniejący potencjał gospodarczy wymaga właściwego wykorzystania. Wspierana będzie

specjalizacja regionów oparta na ich zasobach i możliwościach rozwojowych.

Szczególną uwagą będą objęte warunki funkcjonowania przedsiębiorstw. Kwestia ta

wymaga szerokiego spektrum działań – od stworzenia korzystnego środowiska

regulacyjnego oczyszczonego ze zbędnych i dotkliwych dla przedsiębiorców obciążeń

administracyjnych, przez ułatwienie finansowania działalności, po wsparcie budowy

nowoczesnej i funkcjonalnej infrastruktury. Podstawowe znaczenie ma tutaj rozwój i

poprawa dostępności do infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej.

Istotny wpływ na wzrost konkurencyjności gospodarki będzie miało zwiększenie

produktywności i wydajności pracy. Czynnikiem o rosnącym strategicznym znaczeniu dla

osiągnięcia tego celu będzie właściwe wykorzystanie przez gospodarkę efektów cyfryzacji

i możliwości stwarzanych przez ewolucję od społeczeństwa informacyjnego do

sieciowego społeczeństwa cyfrowego. Niezwykle istotne będzie także zmniejszenie

energochłonności oraz zapewnienie stabilnych i adekwatnych do potrzeb dostaw energii

po konkurencyjnych cenach.

W celu poprawy spójności społecznej i terytorialnej tworzone będą warunki do

rozprzestrzeniania procesów rozwojowych zarówno w kontekście geograficznym - na

różne obszary o słabszych potencjałach, jak i włączania w procesy rozwojowe tych, którzy

pozostawali dotychczas tylko biernymi odbiorcami zachodzących zmian. Procesom

rozwojowym towarzyszy zwykle rozwarstwienie, które jest wynikiem splotu różnych

czynników: zapóźnień infrastrukturalnych, przestarzałej struktury społecznogospodarczej, niskiej produktywności i innowacyjności, słabości kapitału ludzkiego

i społecznego. Podejmowane działania wyrównawcze nie zawsze przynosiły zamierzony

Zasady polityki rozwoju

.go

v.p

l

efekt. Dlatego też nacisk powinien być położony przede wszystkim na działania

wydobywające i wspierające zróżnicowane potencjały, tak poszczególnych jednostek i

grup społecznych, jak i poszczególnych terytoriów w oparciu o zasadę solidarności

pokoleniowej i terytorialnej (polegającej na wyrównywaniu szans i konkurencyjności). W

tym kontekście istotne jest z jednej strony zmniejszanie „luki rozwojowej” przez działania

skierowane na eliminowanie barier ograniczających możliwości rozwojowe, z drugiej zaś

wzmacnianie potencjałów rozwojowych. Większa spójność społeczna i przestrzenna

umożliwia oddziaływanie czynników prowzrostowych na różne obszary życia społecznogospodarczego. W układzie terytorialnym przejawia się to z jednej strony w stymulowaniu

rozwoju ośrodków wzrostu konkurencyjności i innowacyjności, jakimi są ośrodki

wojewódzkie, a z drugiej - we wzmacnianiu potencjału rozwojowego obszarów o

słabszych wskaźnikach makroekonomicznych. Oddziaływanie ośrodków wzrostu na te

obszary oraz rozprzestrzenianie procesów rozwojowych, wspierać będzie przemiany

w sferze gospodarczej, jak i społecznej. Ważnym elementem spójności terytorialnej jest

dbałość o zasoby przyrodnicze, w tym utrzymanie pełnej funkcjonalności ekosystemów.

Dotyczy to zarówno poprawy infrastruktury, jak i uwzględniania potrzeb

zrównoważonego zarządzania środowiskiem w procesach rozwojowych.

ww

w.

rcl

ŚSRK opiera się na zintegrowanym podejściu w planowaniu i podejmowaniu interwencji

w ramach różnych polityk publicznych. Zintegrowane podejście pozwala na

wykorzystanie endogenicznego potencjału terytoriów, ich zasobów i wiedzy. Umożliwia

realizację interwencji ukierunkowanych na globalne wyzwania rozwojowe, a jednocześnie

dostosowanych do lokalnych uwarunkowań. Podejście zintegrowane ułatwia łączenie

różnych sektorowych i dziedzinowych interwencji, tak by efekt synergii był jak

największy (integracja pozioma). Sprzyja również silniejszemu powiązaniu i koordynacji

działań podejmowanych przez podmioty na różnych szczeblach zarządzania (integracja

pionowa). Zintegrowane podejście łączy też aspekty gospodarcze, społeczne i terytorialne.

Właściwie prowadzona polityka rozwoju, skoncentrowana tematycznie i terytorialnie,

przyczyniać się będzie do lepszego dysponowania wszystkimi środkami publicznymi, co

nabiera coraz większego znaczenia w kontekście ograniczonych krajowych środków

finansowych i efektywnego wykorzystania środków unijnych, w tym w ramach

perspektywy finansowej 2014-2020.

Założeniem stojącym u podstaw wskazanych w ŚSRK zadań państwa jest przekonanie, że

interwencje publiczne powinny być kierowane przede wszystkim na te dziedziny

i przedsięwzięcia, które przynoszą największą wartość dodaną dla osiągnięcia określonych

celów i efektów rozwojowych. Koncentracja tematyczna interwencji publicznych na

kluczowych dla rozwoju w najbliższych latach dziedzinach i wynikających z nich

przedsięwzięciach, przy niezbędnej dla uzyskania oczekiwanego wpływu wielkości

angażowanych środków, powinna wzmacniać istniejące potencjały rozwojowe i ich lepsze

wykorzystanie. Takie podejście wzmacnia impulsy rozwojowe oraz umożliwia ich

rozprzestrzenianie na inne obszary.

Koncentracja publicznych środków finansowych na realizacji ograniczonej liczby

priorytetów, mających podstawowe znaczenie dla zapewnienia wzrostu gospodarczego i

wzrostu konkurencyjności gospodarki pozwoli zapobiec ich rozpraszaniu, a przez to

często mało efektywnemu wykorzystaniu. Zakres zaangażowania państwa powinien być

zróżnicowany - interwencje będą podejmowane na tych polach, gdzie działanie rynku jest

niewystarczające i w tym zakresie, jaki jest niezbędny do osiągnięcia zaplanowanych

celów i rezultatów. W obszarach, w których siły rynkowe są wystarczające interwencja

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

publiczna będzie ograniczona do tworzenia warunków regulacyjnych, instytucjonalnych i

organizacyjnych, ułatwiających podejmowanie określonych działań przez podmioty

niepubliczne.

Wzrośnie znaczenie partnerstwa publiczno-prywatnego. W większym zakresie stosowane

będą różne instrumenty inżynierii finansowej (poręczenia, pożyczki, preferencyjne

kredyty oraz takie instrumenty kapitałowe jak fundusze zalążkowe oraz podwyższonego

ryzyka), co powinno przyczynić się do zwiększenia efektywności inwestowanych

środków i ułatwić zaangażowanie m.in. organizacji pozarządowych w wykonywanie

zlecanych przez administrację publiczną zadań publicznych. Dzięki pomocy zwrotnej

znaczna część środków będzie mogła zostać ponownie wykorzystana, co umożliwi

wsparcie większej liczby podmiotów niż w przypadku bezzwrotnych dotacji będących

jednorazowym transferem środków pieniężnych. Warunkiem niezbędnym do

zastosowania instrumentów inżynierii finansowej jest zachęcenie kapitału prywatnego do

większego zaangażowania w finansowanie planowanych przedsięwzięć. Zaletą

rozszerzenia zakresu stosowania instrumentów inżynierii finansowej jest zwiększenie

zaangażowania instytucji finansowych, możliwość pozyskiwania dodatkowych środków

oraz rozłożenie ryzyka ponoszonego w trakcie inwestycji na wszystkich uczestników

procesu.

Skuteczność koncentracji tematycznej zależeć będzie w znacznej mierze od takiego

ukierunkowania interwencji publicznej, które uwzględnia specyfikę danego terytorium do

którego interwencja jest adresowana. Konieczne jest przy tym zastosowanie terytorialnego

podejścia do rozwoju, które polega z jednej strony - na wykorzystaniu wiedzy i

doświadczenia lokalnych i regionalnych aktorów rozwoju, z drugiej zaś - na zastosowaniu

analizy wyzwań i potencjałów rozwojowych, jak również funkcjonalnych powiązań

między poszczególnymi obszarami w planowaniu i realizacji działań rozwojowych.

Wynikiem podejścia terytorialnego powinno być zaprojektowanie specjalnie dla danego

terytorium zestawu interwencji publicznych wywodzących się z kilku polityk, przy

zaangażowaniu różnych podmiotów poziomu krajowego, regionalnego oraz lokalnego.

Podejście terytorialne sprzyja spójnemu finansowaniu przyjętych celów rozwojowych

w odniesieniu do przestrzeni i podnoszeniu efektywności interwencji publicznej

w zgodzie z zasadą subsydiarności i wielopoziomowego zarządzania procesami

rozwojowymi. Przez lepsze ukierunkowanie środków publicznych wzmacniane są

specyficzne dla danego terytorium/obszaru procesy rozwojowe.

Dla uniknięcia dryfu rozwojowego konieczne jest przeprowadzenie wielu reform. Należy

wszakże liczyć się z ograniczonymi środkami publicznymi w stosunku do zadań, jakie

stawia ŚSRK 2020. W celu zwiększenia efektywności wydatkowania tych środków

realizowana będzie zasada warunkowości przyznawania finansowania publicznego.

Wielkość środków publicznych przeznaczana na różne zadania będzie uzależniona m.in.

od rodzaju interwencji, podmiotów realizujących dane zadanie (np. wykorzystanie

mechanizmu partnerstwa publiczno-prywatnego, szerokie zaangażowanie społeczności

lokalnych, np. w formie ustawowo zdefiniowanej inicjatywy lokalnej), oczekiwanych

rezultatów itp. Jednocześnie zasada warunkowości będzie uwzględniała uwarunkowania

terytorialne.

Takie warunkowe przyznawanie środków publicznych powinno przynieść wymierne

korzyści, zwłaszcza w sytuacji ograniczonych środków finansowych i podejmowanych

działań oszczędnościowych. Nastawienie na rezultaty ułatwi osiąganie celów

rozwojowych ŚSRK unikając rozpraszania środków, a tym samym wymusi lepsze

ukierunkowanie planowanych interwencji publicznych. Instrumenty warunkowości mogą

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

z powodzeniem zarówno wspierać działania mające na celu przygotowanie warunków do

przekształceń strukturalnych i inwestycji publicznych (np. zapewnienie odpowiednich

zdolności administracyjnych i sprzyjającego środowiska regulacyjnego, rzeczywiste

stosowanie pożytecznych zasad i standardów wskazanych m.in. w unijnych dyrektywach),

jak i mobilizować instytucje publiczne oraz partnerów prywatnych do lepszej

efektywności i skuteczności.

Wyznaczone cele rozwojowe będą osiągane w wyniku wielu interwencji w ramach

poszczególnych polityk publicznych, za które są odpowiedzialne różne podmioty (resorty

i instytucje). Wymagać to będzie dobrze działającej koordynacji interwencji zarówno na

etapie programowania i planowania, jak i realizacji, tak aby uzyskiwać efekt synergii

niezbędny dla osiągania celów ŚSRK. Oznacza to odejście od podejścia sektorowego na

rzecz horyzontalnego. Zasadzie tej muszą zostać podporządkowane mechanizmy

wdrożeniowe w ramach wszystkich strategii i programów rozwoju, w tym reguły

identyfikacji i finansowania przedsięwzięć.

Istotnym warunkiem dla wysokiej efektywności interwencji publicznych jest oparcie

polityk publicznych na dowodach (evidence based policies), czyli podejmowanie decyzji

zarówno na poziomie strategicznym, jak i operacyjnym w oparciu o analizy. Służyć temu

będzie wzmocnienie i rozszerzenie stosowania ewaluacji, tak aby w sposób systematyczny

badać cały system polityki rozwoju, niezależnie od źródła finansowania interwencji.

Istotnym wsparciem dla evidence based policies będzie odpowiedni potencjał analityczny

w komórkach odpowiedzialnych za programowanie i realizację działań rozwojowych oraz

stała współpraca z ekspertami zewnętrznymi. Ważne będzie stymulowanie rozwoju

nowych metod analitycznych wynikających z rozwoju wiedzy i technik pomiaru (np.

nowe źródła danych i informacji będące skutkiem zastosowań cyfryzacji), a także rozwoju

wiedzy na temat identyfikowania, badania i zaspokajania potrzeb.

Ramy prawne, obowiązujące dokumenty krajowe i unijne

v.p

l

Dokumenty krajowe

w.

rcl

.go

Krajowy system dokumentów strategicznych został określony w ustawie z dnia 6 grudnia

2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712 z późn.

zm.). Ustawa ta m.in. definiuje średniookresową strategię rozwoju kraju, w tym horyzont

czasowy jej obowiązywania, określa jej rolę oraz relacje z innymi dokumentami, ustala

wewnętrzną strukturę. Ustanawia również wymóg okresowej aktualizacji strategii - co

najmniej raz na cztery lata.

Mając na celu zwiększenie skuteczności programowania i wdrażania polityki rozwoju

oraz podniesienie jakości funkcjonowania instytucji publicznych, Ministerstwo Rozwoju

Regionalnego, we współpracy z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów i Zespołem

Doradców Strategicznych Prezesa Rady Ministrów, opracowało Założenia systemu

zarządzania rozwojem Polski, dokument przyjęty przez Radę Ministrów 27 kwietnia 2009

roku. Zakłada on głęboką przebudowę funkcjonującego dotychczas modelu

programowania rozwoju kraju, w tym m.in. zintegrowanie planowania społecznogospodarczego oraz przestrzennego.

Zaprezentowany w lipcu 2009 r. Raport Polska 2030. Wyzwania rozwojowe (opracowany

przez Zespół Doradców Strategicznych Prezesa Rady Ministrów) stanowi podstawę do

debaty na temat przyszłości kraju. Jest to jedno z pierwszych tak szerokich rządowych

opracowań diagnozujące obecną sytuację oraz przedstawiające dylematy wymagające

rozstrzygnięcia w perspektywie horyzontalnej – łączącej działania sektorowe, a także

rekomendujące rozstrzygnięcia wskazanych dylematów.

Raport jest narzędziem służącym do wypracowania strategicznej orientacji w rządzeniu

państwem poprzez

• identyfikację oraz opis 10 kluczowych wyzwań i towarzyszących im dylematów szans i zagrożeń, jakie stoją przed Polską w ciągu najbliższych 20 lat;

• wielopłaszczyznową diagnozę pozwalającą określić miejsce, w jakim znajduje się

Polska po 20 latach transformacji;

• wytyczenie ścieżki rozwoju Polski, która pozwoli uniknąć zagrożenia dryfem

rozwojowym;

• rekomendację kierunków prowadzenia polityki państwa odpowiadających na

zdiagnozowane wyzwania, tak by umożliwić i sprzyjać realizacji modelu

zrównoważonego rozwoju Polski.

ww

Podstawową grupą dokumentów istotnych dla średniookresowej strategii rozwoju kraju są

powstające równolegle z nią: długookresowa strategia rozwoju kraju, zespół

zintegrowanych strategii rozwoju oraz nowy Krajowy Program Reform - tzw. dokumenty

nowej generacji. Podstawą tworzenia nowego systemu dokumentów strategicznych jest

przyjęty przez Radę Ministrów w listopadzie 2009 r. Plan uporządkowania strategii

rozwoju (z późn. zm.), który wyznacza główne strategie rozwoju służące realizacji celów

rozwojowych ujętych w DSRK i ŚSRK (ograniczając jednocześnie liczbę obowiązujących

strategii rozwoju do dziewięciu dokumentów tego typu). Ze względu na przyjęty tryb i

harmonogram prac nad tymi dokumentami, są one ściśle skorelowane ze sobą i wzajemnie

się determinują. Relacje te odpowiadają również przepisom określającym hierarchię

strategii, zgodnie z którymi „średniookresowa strategia rozwoju kraju uwzględnia

ustalenia zawarte w długookresowej strategii rozwoju kraju” oraz realizowana jest przez

v.p

l

inne strategie rozwoju. Krajowy Program Reform jest natomiast dokumentem

określającym zespół działań, jakie polski rząd podejmuje w celu realizacji strategii Europa

2020.

Istotnym elementem nowego systemu jest Wieloletni Plan Finansowy Państwa

przygotowywany na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

publicznych (Dz.U. Nr 157 poz. 1240 z późn. zm.). Zawiera on prognozę środków

przeznaczanych z budżetu państwa na realizację strategicznych celów rozwojowych w

perspektywie czteroletniej.

w.

rcl

.go

Dokumenty unijne

Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu

społecznemu Europa 2020, przyjęta przez Radę Europejską dnia 17 czerwca 2010 r., to

kluczowy dokument dla średniookresowej strategii rozwoju kraju w kontekście

członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Jest to dokument o znaczeniu fundamentalnym

dla rozwoju UE w ciągu najbliższej dekady. Określa działania, których podjęcie w

skoordynowany sposób przez państwa członkowskie przyspieszy wyjście z obecnego

kryzysu i przygotuje europejską gospodarkę na wyzwania przyszłości. Strategia wyznacza

trzy priorytety, których realizacja odbywać się będzie na szczeblu unijnym oraz

krajowym: wzrost inteligentny (zwiększenie roli wiedzy, innowacji, edukacji

i społeczeństwa cyfrowego), zrównoważony (produkcja efektywniej wykorzystująca

zasoby, przy jednoczesnym zwiększeniu konkurencyjności) oraz sprzyjający włączeniu

społecznemu (zwiększenie aktywności zawodowej, podnoszenie kwalifikacji i walka z

ubóstwem). Efektem realizacji priorytetów strategii Europa 2020 będzie osiągnięcie pięciu

wymiernych, współzależnych celów przedstawionych w strategii i dotyczących

 wzrostu wydatków na działalność B+R,

 wzrostu wskaźnika zatrudnienia,

 wzrostu udziału osób z wyższym wykształceniem w społeczeństwie oraz

zmniejszeniu odsetka osób wcześnie kończących naukę,

 ograniczenia emisji CO2 i osiągnięcia celów 20/20/20 w zakresie klimatu i energii,

 ograniczenia liczby osób żyjących w ubóstwie.

Instrumentem realizacji strategii Europa 2020 na poziomie unijnym jest siedem projektów

przewodnich (zwanych również inicjatywami flagowymi) oraz 10 Zintegrowanych

Wytycznych dla polityki gospodarczej i zatrudnienia państw członkowskich. Cele

średniookresowej strategii rozwoju kraju w dużym stopniu wpisują się w realizację

wszystkich tych projektów.6

ww

cel II.2. ŚSRK Wzrost wydajności gospodarki » projekt przewodni Polityka przemysłowa

w dobie globalizacji;

cel II.3. ŚSRK Zwiększenie innowacyjności gospodarki » projekt przewodni Unia

innowacji;

cel II.4. ŚSRK Rozwój kapitału ludzkiego » projekt przewodni Mobilna młodzież; projekt

przewodni Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia;

cel II.5. ŚSRK Zwiększenie wykorzystania technologii cyfrowych » projekt przewodni

Europejska agenda cyfrowa;

cel II.6. ŚSRK Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko i cel II.7. ŚSRK Zwiększenie

efektywności transportu » projekt przewodni Europa efektywnie korzystająca z zasobów

6

W niniejszym dokumencie wskazano (wyróżnione kolorem w tabelach) działania wpisujące się bezpośrednio w realizację strategii

Europa 2020.

v.p

l

cel III. 1. ŚSRK Integracja społeczna oraz cel III. 2. ŚSRK Zapewnienie dostępu i

określonych standardów usług publicznych » projekt przewodni Program na rzecz nowych

umiejętności i zatrudnienia oraz Europejski Program walki z ubóstwem.

Pozostałe cele średniookresowej strategii rozwoju kraju będą przyczyniać się w sposób

pośredni do realizacji strategii Europa 2020. Szczególnie ważne są działania w ramach

celów II.1. Wzmocnienie stabilności makroekonomicznej oraz I.2. Zapewnienie środków

na działania rozwojowe, stanowiących m.in. odpowiedź na bariery wzrostu

zidentyfikowane dla Polski przez Komisję Europejską – wysoki deficyt strukturalny

finansów publicznych i niski ogólny poziom wydatków inwestycyjnych, w tym na

infrastrukturę transportową i energetyczną.

ww

w.

rcl

.go

Realizacja tych celów będzie przebiegała m.in. w rytmie Europejskiego Semestru, który

stanowi obecnie podstawowy instrument koordynacji polityki gospodarczej UE.

Ważnym dokumentem jest także odnowiona Europejska Strategia Zrównoważonego

Rozwoju, mająca na celu zrównoważenie wzrostu gospodarczego i wysokiego poziomu

życia z ochroną środowiska naturalnego, przyjęta przez Radę Europejską 26 czerwca 2006

roku. Dokument koncentruje się na kwestiach związanych z zarządzaniem zasobami

naturalnymi, w tym zaleca sposoby produkcji i konsumpcji, które chronią ograniczone

zasoby Ziemi. Strategia ma na celu wzrost dobrobytu poprzez działania w takich

obszarach jak: ochrona środowiska przyrodniczego (rozwój gospodarczy bez niszczenia

środowiska), sprawiedliwość i spójność społeczna (tworzenie demokratycznego

społeczeństwa dającego każdemu jednakowe szanse rozwoju), dobrobyt gospodarczy

(wzrost zatrudnienia oraz stabilna praca), wypełnianie obowiązków na arenie

międzynarodowej (współpraca międzynarodowa i pomoc krajom rozwijającym się we

wkroczeniu na ścieżkę zrównoważonego rozwoju). Kraje członkowskie UE, w tym

Polska, zobowiązane są do realizacji założeń tej strategii na podstawie dokumentów i

polityk krajowych.

ŚSRK realizuje także działania wynikające z tzw. Pakietu energetyczno-klimatycznego.

Pakiet energetyczno-klimatyczny jest to szereg rozwiązań legislacyjnych, przyjętych 17

grudnia 2008 r., zmierzających do kontrolowania i ograniczenia emisji gazów

cieplarnianych na terenie UE. Pakiet zakłada redukcję o 20% emisji gazów cieplarnianych

w UE w stosunku do roku 1990, 20% udział energii odnawialnej w zużyciu energii

ogółem w 2020 r. (dla Polski udział ten to 15%), 20% wzrost efektywności energetycznej

do 2020 roku.

ŚSRK uwzględnia także cele wyrażone w innych materiałach i dokumentach o charakterze

strategicznym zarówno krajowych, jak i unijnych odnoszących się do działań mających

znaczenie dla funkcjonowania państwa, rozwoju gospodarki i społeczeństwa.

GŁÓWNE OBSZARY INTERWENCJI, CELE I PRIORYTETY ROZWOJOWE

v.p

l

Obszar strategiczny I. Sprawne i efektywne państwo

Cel I.1. Przejście od administrowania do zarządzania rozwojem

ww

w.

rcl

.go

Istotnym elementem zmian w zakresie zwiększania sprawności i efektywności państwa

jest sposób jego organizacji: struktura, podział kompetencji i odpowiedzialności,

mechanizmy koordynacji i współpracy oraz umiejętność zarządzania procesami, tak by

państwo mogło skutecznie reagować na wyzwania wynikające z uwarunkowań

wewnętrznych i zewnętrznych. Dotyczy to zarówno naczelnych organów państwa,

centralnej administracji rządowej i podległych jej instytucji, jak i podmiotów

funkcjonujących na różnych poziomach terytorialnego podziału kraju, tj. administracji

rządowej w terenie oraz administracji samorządowej.

Instytucje publiczne skoncentrowane są częstokroć na wypełnianiu procedur, nie zaś na

efektach podejmowanych działań, czemu sprzyja rozbudowany system regulacji.

Niewystarczająca jest też koordynacja działań administracji rządowej i podległych jej

podmiotów.

Nowoczesne instytucje publiczne to przede wszystkim instytucje efektywne, dostępne dla

obywatela i otwarte na jego potrzeby, przejrzyste i przyjazne, gotowe na obywatelską

partycypację i wspomagające obywatelską i społeczną energię. To, jak skutecznie i jak

szybko będą one reagować na zmieniające się potrzeby i oczekiwania będzie w znacznej

mierze kształtować opinię społeczeństwa o sprawności państwa, a przede wszystkim

tworzyć klimat dla akceptacji społecznej dla zmian planowanych w ramach różnych

polityk publicznych. Sprzyjać będzie również aktywnemu włączaniu się obywateli w

procesy rozwojowe. Instytucje publiczne powinny więc być elastyczne, by móc reagować

szybko i efektywnie, tak by zastosowane przez nie rozwiązania przynosiły największe

korzyści zarówno dla obywatela, przedsiębiorcy, jak i państwa. Dlatego też kluczowym

elementem zmian w funkcjonowaniu instytucji publicznych będzie przejście od

administrowania do zarządzania. Oznacza to przesunięcie punktu ciężkości z podejścia

pasywnego, zorientowanego na wypełnianie procedur, na rzecz podejścia aktywnego

związanego z poszukiwaniem najlepszych rozwiązań i realizacją celów. Aby przejście od

administrowania do zarządzania było możliwe, konieczny jest przegląd i analiza

mechanizmów oraz zasad funkcjonowania instytucji publicznych zarówno tych

funkcjonujących na poziomie krajowym, jak i na różnych poziomach administracji

terytorialnej. Wynikiem takiego przeglądu będzie uporządkowanie kompetencji

poszczególnych instytucji publicznych oraz wprowadzenie niezbędnych zmian

strukturalnych i organizacyjnych.

Efektywnemu zarządzaniu rozwojem służyć będzie również dokończenie procesu

wdrażania nowego systemu dokumentów strategicznych wytyczających wizję i zadania

rozwojowe kraju. Istotne przy tym jest zbudowanie mechanizmów zapewniających

spójność programowania społeczno-gospodarczego, regionalnego i przestrzennego oraz

realizację celów strategicznych przez sprawne przygotowywanie oraz wdrażanie

programów. Konieczne jest usprawnienie systemów zarządzania administracją poprzez

szersze wykorzystanie narzędzi opartych na podejściu procesowym oraz zarządzaniu

ryzykiem.

Jednocześnie wprowadzane będą działania zmierzające do poprawy jakości tworzonego

prawa. Jakość prawa jest bowiem czynnikiem determinującym sposób funkcjonowania

państwa. Przesądza o skuteczności działania jego organów, wpływa na jakość życia

obywateli, decyduje o konkurencyjności gospodarki. Funkcjonalne prawo powinno być

.go

v.p

l

adekwatne do potrzeb regulacji, ograniczając interwencje państwa w życie jednostek czy

działalność organizacji i przedsiębiorstw do uzasadnionego minimum. Powinno też

odpowiadać dynamice rozwoju współczesnej cywilizacji, nadążając za realnie

zachodzącymi procesami społecznymi, gospodarczymi i technologicznymi. Podstawą do

podjęcia zmian będzie przegląd obowiązującego ustawodawstwa, a w jego efekcie

zapewnienie spójności, aktualności i adekwatności przepisów oraz wyeliminowanie

zbędnych regulacji, uproszczenie procesów legislacyjnych.

Lepszej komunikacji między instytucjami publicznymi a obywatelami sprzyjać będzie

rozwój technik teleinformatycznych, zwiększenie dostępności do infrastruktury w tym

zakresie oraz realizacja idei otwartego rządu, dającej obywatelom możliwość aktywnego

uczestnictwa w tworzeniu prawa i realizacji polityk. Nowoczesne technologie pozwalają

upowszechniać formułę e-konsultacji na każdym etapie tworzenia polityk publicznych.

Konieczne jest przy tym wykorzystanie i wzmocnienie już istniejących kanałów

komunikacji rządu z obywatelami.

ww

w.

rcl

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

I.1.1. Uporządkowanie kompetencji umożliwiające realizację działań rozwojowych

W wyniku przeglądu instytucji publicznych wprowadzone zostaną zmiany w zakresie

kompetencji poszczególnych podmiotów (administracji rządowej i podległych jej

podmiotów, między administracją rządową a samorządową, w ramach administracji

samorządowej), tak by nie dublował się zakres ich odpowiedzialności oraz wzmocniona

została koordynacja niezbędna dla realizacji działań rozwojowych. Jest to szczególnie

ważne w odniesieniu do jednostek samorządu terytorialnego. Uporządkowanie ich

kompetencji oznaczać będzie przeniesienie na poziom regionalny i/lub lokalny części

zadań administracji rządowej i instytucji pozabudżetowych w obszarach, które ze względu

na swój charakter powinny należeć do kompetencji samorządu. W ślad za określeniem

zakresu wskazanych zmian nastąpi dostosowanie sposobu finansowania wykonywanych

zadań, co może się wiązać z wprowadzeniem modyfikacji w systemie dochodów

jednostek samorządu terytorialnego. Wypracowane rozwiązania z założenia nie powinny

powodować zwiększenia obciążeń budżetu państwa, a jedynie poprawić efektywność

wydatkowania pieniędzy publicznych, m.in. przez lepsze dostosowanie do zadań, czemu

będzie sprzyjać większa elastyczność gospodarowania środkami.

Dokończony zostanie proces wprowadzania nowego systemu dokumentów strategicznych,

opartego na długo- i średniookresowej strategii rozwoju kraju oraz na 9 strategiach

zintegrowanych, a także uwzględniającego koncepcję przestrzennego zagospodarowania

kraju. Proces ten będzie polegał na inwentaryzacji i konsolidacji dotychczas

obowiązujących programów i innych dokumentów wdrożeniowych oraz na opracowaniu i

wdrożeniu nowych, niezbędnych programów i instrumentów realizacyjnych dla strategii

zintegrowanych. Jednocześnie aktualizacji podlegać będą strategie rozwoju województw,

które powinny uwzględniać cele średniookresowej strategii rozwoju kraju, krajowej

strategii rozwoju regionalnego, a także odpowiednich strategii ponadregionalnych.

Przygotowane zostaną dokumenty związane z kolejną perspektywą finansową UE (20142020), dostosowane do nowych zasad polityki spójności (uwzględniające m.in.

warunkowość i koncentrację tematyczną), Wspólnej Polityki Rolnej i Rybackiej oraz do

priorytetów strategii „Europa 2020”.

Działania 2012-2015

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

Poz. 882

Działania 2016-2020

uporządkowanie i zapewnienie spójności

kompetencji poziomej i pionowej w ramach

administracji publicznej wraz z dostosowaniem

systemu finansowania

wzmocnienie koordynacji działań rozwojowych (w tym Europa 2020, planowanie

przestrzenne, itp.) – Komitet Koordynacyjny ds. Polityki Rozwoju we współpracy

z właściwymi ministrami

opracowanie i wdrażanie dokumentów

strategicznych nowej generacji – w tym m.in.

programów realizujących zintegrowane strategie

rozwoju, dokumentów związanych

z nową perspektywą finansową UE

Strategia Sprawne

Państwo,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego

Strategia Sprawne

Państwo,

inne strategie

zintegrowane

.go

wszystkie strategie

zintegrowane,

strategie rozwoju

województw

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

przygotowanie i wdrożenie kompleksowego

systemu monitorowania procesów rozwojowych

w kraju i regionach

ww

w.

rcl

I.1.2. Zwiększenie efektywności instytucji publicznych

Kluczowe dla zwiększenia efektywności działania instytucji publicznych będą zmiany ich

struktury oraz sposobu zarządzania. Przeformułowane zostaną zasady odpowiedzialności

ministrów za działy administracji rządowej. Ustanowione zostaną jednolite zasady

funkcjonowania administracji m.in. w zakresie wynagrodzeń.

Poprawie efektywności instytucji publicznych służyć będzie wprowadzenie modelu

menedżerskiego zarządzania publicznego, charakteryzującego się m.in. nastawieniem na

obywatela, skoncentrowaniem uwagi na kontroli wyników, a nie procedur, zwiększeniem

udziału podmiotów niepublicznych w wykonywaniu zadań. Wprowadzone zostaną

mechanizmy okresowego rozliczania podmiotów publicznych z realizacji zadań oraz

efektywności reakcji na potrzeby społeczne i gospodarcze, określone w zatwierdzanych

strategiach, programach, planach, w tym wynikających ze współpracy międzynarodowej

w ramach Unii Europejskiej. Wykorzystywana będzie analiza kosztów i korzyści działania

instytucji publicznych oraz monitoring obywatelski w celu poprawy skuteczności ich

działań.

Ważne będzie zapewnienie stabilizacji personalnej kadr administracji publicznej,

podnoszenie ich kompetencji, wiedzy i umiejętności oraz wprowadzenie odpowiednich

systemów motywacyjnych. Profesjonalny korpus pracowników powinien być cechą

zarówno administracji rządowej, jak również samorządowej. Służyć temu będzie

stworzenie nowoczesnego programu kształcenia urzędników publicznych, z naciskiem na

wzmocnienie roli liderów i przywództwa w administracji, jak również na

upowszechnianie zasad etycznych (kodeksy etyczne) oraz partnerskich i sieciowych w

administracji.

Poprawę komunikacji z obywatelem oraz wewnętrznego obiegu informacji zapewni

centralna platforma przepływu informacji pomiędzy instytucjami publicznymi

a jednostkami/obywatelami i podmiotami. Jednocześnie wdrażane będą idee i reguły

otwartego rządu, polegające na ułatwieniu obywatelom i organizacjom społeczeństwa

obywatelskiego współuczestnictwa w tworzeniu lub konsultowaniu nowego prawa i

polityk, a także usług dobra publicznego w oparciu m.in. o otwarte zasoby (danych,

v.p

l

informacji publicznej, kultury, wiedzy, etc.). Instytucje publiczne rozwijać będą także

nowe formy włączania obywateli w proces konsultacji złożonych programów

rozwojowych, łączące działania edukacyjne i informacyjne z debatą publiczną.

Nowy model zarządzania powinien zapewnić transparentność działań i funkcjonowanie

mechanizmów zapobiegających występowaniu zjawisk korupcyjnych, w tym poprzez

instrumenty przeciwdziałające nadużyciom na szkodę administracji publicznej.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

Strategia Sprawne Państwo,

inne strategie zintegrowane

.go

przeprowadzenie oceny efektywności instytucji publicznych (w tym agencji,

instytutów) – podstawa do decyzji o zmianie sposobu ich funkcjonowania

i finansowania

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

zmiany w strukturze administracji

zwiększające efektywność działania

(przegląd zasad powiązania ministrów

z działami administracji rządowej,

ustanowienie jednolitych zasad

funkcjonowania administracji w zakresie

wynagrodzeń)

ww

w.

rcl

wprowadzenie menedżerskiego modelu

zarządzania w administracji publicznej

oraz przyjęcie dialogu jako metody

wprowadzenie menedżerskiego

wypracowywania rozwiązań w zakresie

modelu zarządzania w administracji

istotnych elementów życia społecznopublicznej (zmiana funkcjonowania

gospodarczego (nastawienie na obywatela

organów kontrolnych)

i dialog, okresowa sprawozdawczość

i rozliczanie z realizowanych projektów,

podejście zadaniowe)

usprawnienie działania administracji

w relacjach z obywatelem oraz wspieranie

rozwoju dialogu społecznego

i obywatelskiego jako instrumentów

kształtujących relacje pomiędzy

administracją i obywatelem (informowanie,

odwoływanie się od decyzji, sposób i czas

załatwiania spraw urzędowych, wspieranie

rozwoju dialogu obywatelskiego i

społecznego)

wypracowanie modelu służącego współpracy administracji ze środowiskiem

naukowo-eksperckim (kodeks zasad)

wprowadzenie systemu zarządzania

usługami publicznymi (usługi

kontraktowane rynkowo, lepiej

adresowane, ocena skuteczności i

efektywności)

zwiększenie udziału podmiotów

niepublicznych w wykonywaniu

zadań administracji (audyt instytucji

związanych z wdrażaniem, a

następnie przebudowa systemu

wdrażania)

modernizacja służby cywilnej

(zwiększenie wpływu osiąganych

wyników oraz oceny pracy na

przebieg kariery członków korpusu

35

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Sprawne Państwo,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Sprawne Państwo

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

służby cywilnej i kształtowanie

wynagrodzenia zmiennego,

wspieranie mobilności w służbie

cywilnej, wprowadzenie

analogicznych jak w ustawie o

służbie cywilnej regulacji w

odniesieniu do pracowników

samorządowych)

przeciwdziałanie zjawiskom korupcyjnym w administracji

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

w.

rcl

.go

I.1.3. Wprowadzenie jednolitych zasad e-gov w administracji (e-administracja)

Europa 2020: W kontekście sprawności administracji istotna jest standaryzacja i interoperacyjność

Europejska stosowanych rozwiązań informatycznych. Przewiduje się utworzenie jednego centrum

agenda informatycznego dla całej administracji rządowej. Dzięki temu możliwe będzie wdrożenie

cyfrowa jednolitych zasad w zakresie e-gov związanych m.in. z centralnym zamawianiem sprzętu,

rodzajem stosowanego oprogramowania, wymianą informacji i komunikacją. Niezbędna

będzie cyfryzacja administracji publicznej umożliwiająca uproszczenie procesów

administracyjnych oraz tworzenie uporządkowanych cyfrowych zasobów wiedzy, a także

dokonanie audytu jakości informacji publicznej, tak by możliwe było utworzenie

platformy przepływu informacji. Priorytetowym zadaniem, warunkowanym przez rozwój

infrastruktury teleinformatycznej, będzie udostępnianie jak najszerszego zakresu usług

publicznych świadczonych drogą elektroniczną, umożliwiającego pełną interakcję z

urzędem, czyli możliwość załatwienia danej sprawy na odległość. Sprzyjać to będzie

uproszczeniu procedur związanych z załatwianiem spraw oraz ułatwiać będzie dostęp do

potrzebnej informacji na każdym etapie postępowania administracyjnego. Do tego celu

wykorzystywane będą interaktywne portale administracji, umożliwiające automatyczne

kierowanie do szukanej usługi lub informacji, śledzenie statusu spraw urzędowych oraz

personalizację usług (dopasowanie oferty do profilu i wymagań użytkownika). W tym

kierunku powinna być rozwijana między innymi Elektroniczna Platforma Usług

Administracji Publicznej (ePUAP). Niezbędnym elementem wprowadzania administracji

elektronicznej będzie szkolenie kadry urzędniczej, odpowiadające na bieżące potrzeby

wynikające z zastosowania nowoczesnych narzędzi informatycznych.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

ww

stworzenie jednego centrum

informatycznego dla administracji

rządowej (pozwalającego na wdrożenie

jednolitych zasad oprogramowania,

jednego szablonu adresów poczty

elektronicznej, centralne zamawianie

sprzętu)

cyfryzacja administracji publicznej umożliwiająca uproszczenie procesów

administracyjnych oraz tworzenie uporządkowanych cyfrowych zasobów wiedzy

(elektroniczne rejestry i dokumenty), w tym poprzez digitalizację zasobów

analogowych

36

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

utworzenie centralnej platformy

przepływu informacji pomiędzy

instytucjami publicznymi, pomiędzy

instytucjami a jednostkami/obywatelami

i podmiotami, służącej poprawie

wewnętrznego obiegu informacji oraz

komunikacji z obywatelem

dalsze rozwijanie cyfrowych usług publicznych (e-administracji), w szczególności

platformy ePUAP, powszechna elektronizacja i integracja świadczeń społecznych,

elektronicznych dowodów osobistych, rejestracji firm przez Internet, itp.

.go

zinformatyzowanie i udostępnienie w

drodze elektronicznej usług administracji,

uwzględnionych w badaniu

wspólnotowym eGovernment

Benchmarking

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

* W tabeli kolorem niebieskim wyróżniono działania realizujące strategię unijną Europa

2020.

ww

w.

rcl

I.1.4. Poprawa jakości prawa

Prowadzone będą dalsze działania zmierzające do systemowego zreformowania polskiego

prawa oraz działalności administracji publicznej, tak aby otoczenie instytucjonalne w

większym stopniu sprzyjało rozwojowi przedsiębiorczości w Polsce i było przyjazne dla

obywateli, a zarazem zapewniało właściwe funkcjonowanie prawa i ochronę obywateli

przed naruszaniem ich praw (np. przez nieuczciwą konurencję, korupcję, oszustwo).

W tym kontekście istotne będzie ograniczenie biurokracji, redukcja liczby zezwoleń,

rejestrów działalności regulowanej, licencji, upoważnień, zmniejszenie obciążeń

administracyjnych, reglamentacji.

Konieczne będzie dążenie do modyfikacji mechanizmów tworzenia prawa i zasad jego

funkcjonowania, a także przegląd regulacji już istniejących, ale nie funkcjonujących

zgodnie z oczekiwaniami oraz podjęcie działań zmierzających do uchylenia zbędnych

aktów prawnych. Większa niż dotychczas uwaga będzie poświęcana efektom

wprowadzenia projektowanych przepisów, ich skutkom finansowym i gospodarczym,

bilansowi kosztów i korzyści. Ograniczona zostanie obserwowana od dłuższego czasu

inflacja regulacji, wzmocniona natomiast świadomość i umiejętność korzystania z innych,

pozalegislacyjnych form kształtowania życia społecznego i gospodarczego. Projektom

regulacji towarzyszyć będzie oparta na faktach i fachowa analiza skutków wejścia ich w

życie. Usprawnione zostaną procedury konsultacyjne, aby zagwarantować realny wpływ

interesariuszy i ekspertów na formułowanie rozwiązań prawnych. Znacznego

usprawnienia wymaga obszar stosowania prawa. Szczególnie istotne jest zapewnienie

systematycznego monitorowania funkcjonowania prawa i radykalne ograniczenie

rozbieżności w stosowaniu przepisów, co podważa pewność prawa i prestiż państwa.

Zwiększona powinna być także dostępność do poradnictwa prawnego i obywatelskiego na

etapie przedsądowym i sądowym dla najuboższych grup społecznych.

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

przegląd obowiązującego ustawodawstwa, zapewnienie spójności prawa

i wyeliminowanie zbędnych regulacji

wprowadzenie okresowej oceny skutków wprowadzanego prawa

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Sprawne Państwo

wprowadzenie stałego monitoringu procesów legislacyjnych na poziomie

europejskim w celu wczesnego reagowania na proponowane rozstrzygnięcia

ww

w.

rcl

.go

I.1.5. Zapewnienie ładu przestrzennego7

Zbudowany zostanie system monitorowania procesów przestrzennych oparty na tworzonej

oraz rozwijanej europejskiej i krajowej infrastrukturze informacji przestrzennych z istotną

rolą zintegrowanego systemu informacji o nieruchomościach. Elementem systemu

monitoringu będzie ocena realizacji polityki przestrzennej oraz innych polityk mających

szczególnie silny wpływ na zmiany struktur przestrzennych.

W perspektywie średniookresowej wskazane jest zdecydowane zwiększenie stopnia

pokrycia planami zagospodarowania przestrzennego powierzchni kraju, a obowiązkowo

terenów rozwojowych. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania

przestrzennego gminy oraz miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego są

podstawowymi dokumentami służącymi zarządzaniu przestrzenią. Wprowadzony zostanie

obowiązek sporządzania planów zagospodarowania przestrzennego obszarów

funkcjonalnych obejmujących: obszary miejskie, a w szczególności metropolitalne, tereny

wrażliwe rozwojowo, związane z ochroną i użytkowaniem gospodarczym zasobów

naturalnych, dziedzictwa kulturowego, objęte ryzykiem katastrof naturalnych, obszary

górskie, obszary dotychczas nie objęte procesem planowania (strefa przybrzeżna, morze

terytorialne, wyłączna strefa ekonomiczna) oraz obszary przygraniczne.

Delimitacja będzie odbywała się na poziomie planu zagospodarowania przestrzennego

województwa z udziałem podmiotów poziomu krajowego, regionalnego i lokalnego, a w

szczególności obszarów metropolitalnych. Ponadto w celu zapewnienia dalszego,

zrównoważonego rozwoju lądowych obszarów nadmorskich oraz obszarów morskich

wdrożone zostaną mechanizmy Zintegrowanego Zarządzania Obszarami Przybrzeżnymi

oraz opracowane plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich.

Wprowadzony zostanie odpowiedni system regulacji i decyzji, pozwalający m.in. na

kontrolowanie procesów suburbanizacji, planowanie na obszarach rozwojowych i

stosowanie planowania funkcjonalnego, uwzględniającego również aspekt społeczny oraz

ochronę krajobrazu kulturowego i przyrodniczego. W planowanych systemach regulacji i

decyzji oraz monitoringu zjawisk przestrzennych utrzymana zostanie zasada

uwzględniania aspektów ochrony środowiska.

W planowaniu przestrzennym zostanie położony większy nacisk na wzmocnienie

partycypacji społecznej. Wspierane będzie tworzenie gminnego zasobu nieruchomości

ułatwiającego wykup, wywłaszczanie i wymianę terenów, przeprowadzanie scaleń

7

Szczegółowe działania dotyczące zapewnienia ładu przestrzennego zostały ujęte w przyjętej przez Radę Ministrów 13 grudnia 2011 r.

„Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030” oraz w dokumentach służących jej wdrażaniu.

.go

v.p

l

i wtórnych podziałów gruntów oraz przejmowanie przez gminę części wtórnie dzielonych

terenów na cele urządzeń wspólnych (ulice, parkingi, urządzenia techniczne, zieleń

uporządkowana). Ponadto bardziej efektywnemu wykorzystaniu przestrzeni

zurbanizowanej służyć będą zachęty ekonomiczne. Zarządzający gruntami będą

podejmowali działania służące zagospodarowaniu gruntów do tego przygotowanych

z zaangażowaniem środków publicznych, a instrumenty ekonomiczne będą

rekompensowały gminom wydatkowane środki oraz zachęcą je do sporządzania planów

miejscowych. Zmiany te będą zachętą dla gmin do współdziałania na obszarach

funkcjonalnych miast oraz na rozwojowych obszarach funkcjonalnych wskazanych w

planach zagospodarowania przestrzennego województw.

Jednym z ważniejszych wyzwań w tym obszarze jest zapewnienie właściwego

gospodarowania wodami jako elementu różnorodności biologicznej, ale i podstawy

rozwoju regionalnego i gospodarczego. Zrównoważone gospodarowanie wodami ma

również znaczenie dla ochrony przeciwpowodziowej. Jest to kwestia mająca ścisłe

powiązanie z polityką przestrzenną i zapewnieniem ładu przestrzennego.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

przygotowanie systemowych regulacji i decyzji ułatwiających wprowadzanie

rozwiązań związanych ze zmianami struktur przestrzennych

delimitacja obszarów funkcjonalnych na poziomie krajowym i regionalnym

wprowadzenie systemu monitoringu

przebiegu zjawisk przestrzennych

i wpływu polityk publicznych opartego

na europejskiej i krajowej

infrastrukturze informacji przestrzennej

uruchomienie cyfrowego systemu

danych o planach zagospodarowania

przestrzennego

w.

rcl

wypracowanie metody analizy wpływu

polityk publicznych na zmiany struktur

przestrzennych opartej o technologie

satelitarne

wprowadzenie obowiązku sporządzania

aktów planowania przestrzennego

w technice cyfrowej

budowa i rozwijanie krajowej infrastruktury informacji przestrzennej

wprowadzenie rozwiązań sprzyjających efektywniejszemu wykorzystaniu

przestrzeni

tworzenie gminnych zasobów nieruchomości

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko

Strategia Sprawne Państwo,

strategie rozwoju

województw

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Sprawne Państwo

ww

Cel I.2. Zapewnienie środków na działania rozwojowe

Pierwszoplanowym zadaniem państwa w najbliższej dekadzie będzie zapewnienie

środków na działania rozwojowe. Zadanie to, w obliczu wysokiego deficytu i długu

publicznego

oraz

wynikającej

z tego

konieczności

zwiększenia rygorów

oszczędnościowych wymaga dokonania trudnych wyborów oraz przyjęcia

kompleksowych rozwiązań.

Gospodarka polska stosunkowo dobrze poradziła sobie ze światowym kryzysem

gospodarczym, jednak przede wszystkim uwidocznił on słabości strukturalne finansów

publicznych, tj. zagrożenie wysokim deficytem strukturalnym finansów publicznych i

długiem publicznym.

.go

v.p

l

Występujące bariery, które uniemożliwiają bądź ograniczają zapewnienie odpowiedniego

poziomu finansowania działań rozwojowych, a tym samym zwiększenie konkurencyjności

polskiej gospodarki, to obok wysokiego deficytu finansów publicznych i długu

publicznego również nieefektywny system finansowania polityk publicznych oraz

finansowania jednostek samorządu terytorialnego, struktura wydatków publicznych nie

odpowiadająca na wyzwania stojące przed gospodarką (duży udział wydatków sztywnych,

ograniczone środki na inwestycje) oraz słabe wykorzystanie środków pozabudżetowych.

Problemem pozostaje, pomimo wprowadzanych w ostatnich latach nowych rozwiązań

(Wieloletni Plan Finansowy Państwa - WPFP, budżet zadaniowy), niewystarczające

powiązanie planowania budżetowego z celami strategicznymi polityki rozwoju, co

skutkuje m.in. tym, że środki finansowe są rozpraszane, bądź się dublują i przeznaczane są

na działania i inicjatywy nie stanowiące spójnej całości (np. niektóre programy rozwoju,

w tym programy wieloletnie). Brakuje jednocześnie wnikliwej analizy i oceny

efektywności wydatków publicznych – dokonywana jest jedynie ocena zgodności

wydatków z ustawą budżetową. Zadania tego nie spełnia też sformalizowana ocena

skutków regulacji (OSR).

Potencjałem, który może wspomagać realizację postawionego celu jest utrzymujący się na

dobrym poziomie w porównaniu z innymi krajami europejskimi, wzrost gospodarczy

(3,9% PKB w 2010 r.)8, środki unijne, których skala w kolejnym okresie programowania,

tj. 2014-2020, może być nieco niższa w porównaniu z środkami, jakie Polska otrzymuje w

ramach perspektywy finansowej 2007-2013 oraz inne środki, w tym prywatne.

w.

rcl

Dlatego też, aby stworzyć warunki do realizacji stawianych celów rozwojowych zarówno

w perspektywie średnio, jak i długookresowej konieczne staje się z jednej strony podjęcie wielu działań na rzecz równoważenia finansów publicznych, a z drugiej modernizacja struktury wydatków w kierunku zwiększania środków na działania

prorozwojowe oraz poprawy ich efektywności, a także poszukiwanie i lepsze

wykorzystanie pozabudżetowych źródeł finansowania rozwoju. Znaczący potencjał w tym

zakresie tkwi np. w efektywnym wykorzystaniu instrumentu partnerstwa publicznoprywatnego, a nawet partnerstwa publiczno-prywatno-społecznego jako źródła

finansowania przesięwzięć rozwojowych.

ww

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

I.2.1. Modernizacja struktury wydatków publicznych

Dostępne środki budżetowe zostaną skoncentrowane i ukierunkowane na wybranych

obszarach, które w największym stopniu przyczyniają się do zwiększania

konkurencyjności gospodarki. Podjęta będzie próba modernizacji struktury wydatków

publicznych polegająca na stopniowej realokacji struktury wydatków publicznych w

kierunku zwiększania wydatków na działania rozwojowe (edukacja, zdrowie, transport,

infrastruktura komunikacyjna, środowiskowa, badania i rozwój, kultura). Zwiększone

zostaną wydatki zwłaszcza na cele badawczo-rozwojowe i naukę, połączone

z jednoczesnym wprowadzaniem zmian w sposobie finansowania badań naukowych oraz

zarządzania nauką, a także na inwestycje w infrastrukturę transportową, teleinformatyczną

i energetykę. Wymagać to będzie zatem racjonalizacji innych pozycji budżetowych oraz

właściwego adresowania koniecznych wydatków transferowych.

Klasyfikacja wydatków budżetowych zostanie dopasowana do potrzeb polityki rozwoju,

tak aby w pełni odzwierciedlała środki kierowane na działania rozwojowe.

Źródło: GUS.

Działania 2012-2015

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

Poz. 882

Działania 2016-2020

Strategia Sprawne Państwo

dostosowanie klasyfikacji wydatków

budżetowych do potrzeb polityki rozwoju

odsztywnienie niektórych kategorii wydatków

.go

zapewnienie prorozwojowej realokacji wydatków publicznych (edukacja,

zdrowie, transport, infrastruktura komunikacyjna, środowiskowa, badania i

rozwój, kultura)

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko,

Strategia Rozwoju Transportu,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

zwiększanie nakładów publicznych na

kulturę (do 1% budżetu państwa do 2015

r.) – realizacja Paktu dla Kultury

ww

w.

rcl

I.2.2. Poprawa efektywności środków publicznych

Kontynuowane będą działania na rzecz zwiększenia efektywności wydatkowanych

środków. Koncentracji środków i zwiększeniu ich efektywności służyć będzie m.in.

wyodrębnienie w Wieloletnim Planie Finanowym Państwa (WPFP) puli środków na

realizację zintegrowanych strategii rozwoju, pełne wprowadzenie budżetu zadaniowego,

uporządkowanie kompetencji w zakresie finansowania polityk publicznych, zmiana

modelu ich finansowania oraz wprowadzenie systemu oceny efektywności wydatków

publicznych.

Wprowadzone zostaną mechanizmy eliminujące rozpraszanie środków budżetowych oraz

zapewniające ich koncentrację na wybranych sferach istotnych dla rozwoju kraju, w tym

rzeczywiste powiązanie planistycznych dokumentów budżetowych, przygotowywanych

zarówno na poziomie krajowym (WPFP, budżet państwa), jak i jednostek samorządu

terytorialnego (wieloletnia prognoza finansowa jednostek samorządu terytorialnego,

budżet jednostek samorządu terytorialnego) z najważniejszymi dokumentami

strategicznymi, tj. DSRK, ŚSRK i strategiami zintegrowanymi. Wypracowane zostaną lub

rozwinięte będą kryteria terytorialnego podziału środków przeznaczanych na

finansowanie krajowych polityk publicznych o wyraźnym terytorialnym oddziaływaniu

(zdrowie, aktywne polityki rynku pracy, kultura, edukacja, szkolnictwo wyższe itp.).

Możliwe jest również wprowadzenie zmian w systemie dochodów JST, który będzie lepiej

dostosowany do indywidualnych potrzeb samorządów i będzie zwiększał niezależność

finansową JST w prowadzeniu działań rozwojowych.

Przeprowadzony zostanie proces porządkowania obowiązujących programów rozwoju, w

tym w szczególności programów wieloletnich prowadzący do ograniczenia ich liczby

i skoncentrowania na najważniejszych działaniach rozwojowych, wynikających z przyjętej

wizji rozwoju kraju. Działania te będą wymagały m.in. zapewnienia pełnej zgodności

wprowadzanego obecnie budżetu zadaniowego z dokumentami strategicznymi, tak by

zapewnić przejrzystość finansowania działań rozwojowych – identyfikację wydatków

rozwojowych, większe powiązanie z priorytetami rozwojowymi ŚSRK oraz ich

ukierunkowanie terytorialne. Jednocześnie udoskonalenia wymaga wieloletnie planowanie

v.p

l

budżetowe państwa; plany finansowe powinny zabezpieczać w dłuższym niż obecnie (4letni) okresie środki na działania rozwojowe. Tak skonstruowany WPFP stanowić

powinien punkt odniesienia dla budżetu rocznego.

Dodatkowo wprowadzony zostanie system oceny efektywności wydatków budżetowych,

stanowiący podstawę podejmowania decyzji co do alokacji środków w kolejnych latach.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Sprawne Państwo,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego

Strategia Sprawne Państwo,

pozostałe strategie

zintegrowane

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Sprawne Państwo

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Sprawne Państwo

.go

wprowadzenie systemu oceny efektywności

wydatków publicznych

uporządkowanie kompetencji w zakresie

finansowania polityk publicznych

w układzie pionowym i poziomym

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

zmiany sposobu/modelu finansowania polityk publicznych (zdrowie, kultura,

edukacja, szkolnictwo wyższe itp.)

koncentracja środków na wybranych sferach istotnych dla rozwoju kraju

lepsze dopasowanie interwencji publicznych

wprowadzenie ew. zmian w systemie finansowania JST

w.

rcl

powiązanie wydatków z efektami – pełne

wdrożenie budżetu zadaniowego

przebudowa sposobu podejścia do

wieloletniego planowania budżetowego –

wyodrębnienie w WPFP puli środków

finansowych przeznaczonych na

finansowanie zintegrowanych strategii

rozwoju; terytorialne ukierunkowanie

środków itp.

oparcie systemu wieloletniego planowania

finansowego w sektorze finansów

publicznych na powszechnie używanych

klasyfikacjach (np. COFOG, ESA’95)

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Sprawne Państwo

ww

I.2.3. Zwiększenie wykorzystania środków pozabudżetowych

Wobec skali środków potrzebnych dla realizacji postawionych celów rozwojowych, w

tym przede wszystkim na inwestycje infrastrukturalne, konieczne staje się

zdywersyfikowanie źródeł finansowania rozwoju. Ograniczone środki budżetowe na

działania rozwojowe będą zatem uzupełniane m.in. przez większe wykorzystanie

partnerstwa publiczno-prywatnego, środki unijne w ramach perspektywy budżetowej

2007-2013, a następnie na lata 2014-2020 (przy większym wykorzystaniu instrumentów

inżynierii finansowej, takich jak: poręczenia, pożyczki, preferencyjne kredyty i takich

instrumentów kapitałowych jak fundusze zalążkowe czy podwyższonego ryzyka) oraz

bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Istotne jest przy tym zapewnienie sprawności

obsługi przedsiębiorstw i obywateli przez banki, a także aktywizacja sektora prywatnego

w zakresie współpracy i współodpowiedzialności za bezpieczne otoczenie we wszystkich

sferach działalności gospodarczej i publicznej. Powinny one także stosować instrumenty

w większym stopniu zachęcające przedsiębiorców do finansowania inwestycji spoza

środków własnych, kreując większe możliwości rozwojowe.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

promocja i zwiększenie wykorzystania instrumentu PPP

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

wszystkie strategie

zintegrowane,

strategie rozwoju

województw

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

wszystkie strategie

zintegrowane,

strategie rozwoju

województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

.go

dokończenie procesu prywatyzacji

v.p

l

Głównym źródłem środków rozwojowych są oszczędności. Uruchomione zostaną

instytucjonalne i finansowe rozwiązania promujące długoterminową zapobiegliwość i

produktywne inwestowanie na rzecz przyszłości. Stworzone zostaną warunki

ekonomiczno-instytucjonalne sprzyjające oszczędzaniu na starość.

bardziej efektywne wykorzystanie środków UE, zgodnie z potencjałami

poszczególnych regionów i wyzwaniami określonymi w poszczególnych strategiach

(zmiany proceduralne, instytucjonalne, w zakresie zasad współfinansowania)

zwiększenie stopy krajowych oszczędności

ww

w.

rcl

Cel I.3. Wzmocnienie warunków sprzyjających realizacji indywidualnych potrzeb

i aktywności obywatela

Europa 2020: Nowoczesne państwa w wysokim stopniu są silne świadomością, aktywnością i

Europejska pomyślnością swoich obywateli - zarówno w wymiarze zawodowym, życiowym, jak i

agenda obywatelskim. Obywatele oczekują od państwa zapewnienia warunków umożliwiających

cyfrowa realizację swoich indywidualnych i zbiorowych potrzeb i aspiracji. Państwo wypełniające

swoją służebną rolę w tym zakresie sprzyja budowaniu i wzmacnianiu zaufania ze strony

obywateli.

Szczególnym problemem jest mało skuteczny wymiar sprawiedliwości, co skutkuje m.in.

zbyt długim czasem postępowań w sądach powszechnych i niezadowalającą egzekucją

prawa. Szczególnie istotne jest ograniczenie rozbieżności w stosowaniu przepisów,

podważającej pewność prawa i prestiż państwa. Ważną kwestią jest zmiana mentalności

prawniczej i nastawienia do obywatela przez złagodzenie nadmiernego formalizmu i

zwrócenie większej uwagi na cel przepisu i jego właściwą interpretację. Jednocześnie

należy kształtować postawy związane z respektowaniem norm, poszanowaniem praw

innych osób, dobrymi obyczajami, uczciwością i zaufaniem. Ich przestrzeganie nie tylko

zmniejsza potrzebę ingerencji państwa w relacje między obywatelami czy

przedsiębiorstwami, ale również sprzyja rozwojowi gospodarczemu i pomyślności

społecznej.

W Polsce obserwujemy obecnie niski poziom rozwoju kapitału społecznego, co w dużej

mierze wynika z niskiego wzajemnego zaufania między obywatelami i instytucjami

publicznymi oraz niskiego zaufania w relacjach między obywatelami i grupami

społecznymi. Konieczna jest zmiana sposobu finansowania, prawa i praktyk działania

instytucji publicznych i administracji, tak by obywatel przestał być petentem i znalazł się

w centrum uwagi, a skala podmiotów i osób z którymi administracja współdziała i

porozumiewa się w sposób otwarty i przystępny powiększała się systematycznie.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Niedostatecznie rozwinięta kultura dialogu społecznego na etapie tworzenia polityk i

przygotowania regulacji wpływa negatywnie na poziom wiarygodności władzy publicznej

i poczucie braku wpływu obywatela na procesy decyzyjne. Brakowi powszechnej

odpowiedzialności

za dobro publiczne towarzyszy akceptacja zachowań

„nieobywatelskich” oraz brak praktyk i mechanizmów współdziałania obywateli.

Przeszkodą dla rozwoju kapitału społecznego jest także niski poziom debaty publicznej, w

której dominuje model zwycięzca – pokonany, a nie dojście do konsensusu. Jednocześnie

debata ta, zawłaszczona przez media, często nie sprzyja upowszechnianiu dobrych

wzorów, mechanizmów i pozytywnych impulsów do społecznego współdziałania.

Szczególnie dotkliwa jest swoista rezygnacja mediów publicznych, zwłaszcza telewizji z

roli instytucji wzorcotwórczej, sprzyjającej propagowaniu wartości społecznych i

obywatelskich.

System reagowania kryzysowego wymaga dostosowania do coraz częściej pojawiających

się sytuacji kryzysowych, np. klęsk naturalnych, w tym powodzi, będących wynikiem

zjawisk klimatycznych i pogodowych o szczególnej intensywności. Dużą dolegliwość

powodują luki w organizacji przepływu informacji między różnymi poziomami

zarządzania i instytucjami zaangażowanymi w reagowanie kryzysowe, braki w

koordynacji działań pomiędzy strukturami zarządzania kryzysowego i instytucjami

merytorycznie właściwymi, w tym władzami lokalnymi, słabości w działaniach centrów

koordynacyjnych.

Tradycyjnym formom przestępczości, jak kradzieże, włamania, rozboje, towarzyszy

rozwój przestępczości zorganizowanej stosującej coraz bardziej zaawansowane

technologie i techniki. Nowym, nasilającym się zjawiskiem są przestępstwa

informatyczne: oszustwa komputerowe, kradzieże tożsamości, manipulacje bilansowe,

szpiegostwo komputerowe, piractwo oraz sabotaż komputerowy, naruszenie własności

intelektualnej i przemysłowej. Wszystkie te zjawiska wpływają negatywnie przede

wszystkim na rynek gospodarczy i możliwości prowadzenia działalności gospodarczej

zgodnie z zasadami uczciwej konkurencji. Nowe tendencje zwalczania zagrożeń w

bezpieczeństwie publicznym wskazują na konieczność przeciwdziałania stratom

wynikającym z tych przestępstw, rzutującym znacząco na możliwości rozwojowe

jednostek i społeczeństwa oraz państwa. Z tego względu ograniczenie strat z powodu

przestępstw może stanowić istotne źródło uzyskania dalszych rezerw finansowych na

politykę prorozwojową państwa.

Analizując kwestie bezpieczeństwa obywatela i zadań w tym zakresie, należy też wskazać

na skalę powodowanych w Polsce wypadków śmiertelnych na drogach (jedną z

najwyższych w Europie). Istotne zagrożenie stanowią przestępstwa przeciw środowisku,

m.in. zanieczyszczenie środowiska, niszczenie przyrody, w tym gatunków chronionych

itp.

Mimo wymienionych barier istnieją potencjały i przesłanki dające szanse na rozwój

sprawnego i efektywnego państwa. Należy do nich zaliczyć: przedsiębiorczość obywateli,

ich motywacje i aspiracje dotyczące tworzenia warunków optymalnego rozwoju i

wysokiego standardu życia, relatywnie wysoki poziom wykształcenia, trwały i stabilny ład

demokratyczny umożliwiający rozwój nowoczesnego systemu demokratycznego

sprawowania władzy, rosnącą aktywność obywateli w podejmowaniu decyzji i

sprawowaniu władzy, materialne, gospodarcze, ludnościowe i społeczno-kulturowe

zasoby kraju zapewniające ciągłość procesów rozwojowych. Uwzględniając powyższe

uwarunkowania państwo będzie tworzyć rozwiązania systemowe (uregulowania prawne,

mechanizmy instytucjonalne i inne instrumenty) oraz realne możliwości służące realizacji

.go

v.p

l

interesu publicznego i zaspokajania potrzeb i aspiracji jak największej liczby obywateli, w

tym przedsiębiorców.

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

I.3.1. Poprawa skuteczności wymiaru sprawiedliwości

Konsekwentnie kontynuowana będzie reforma wymiaru sprawiedliwości, której celem jest

przede wszystkim zwiększenie sprawności, jakości i efektywności funkcjonowania

sądownictwa powszechnego z uwzględnieniem szerokiego zastosowania nowoczesnych

technologii informatycznych i komunikacyjnych. Efektem tych działań będzie

zwiększenie gwarancji skutecznego dochodzenia praw przed sądami powszechnymi przez

obywateli, w tym przez przedsiębiorców, a w konsekwencji zwiększenie społecznego

zaufania do sądów. Zasadnicze znaczenie ma poprawa oraz uproszczenie rozwiązań

proceduralnych, które doprowadzić powinny do skrócenia czasu postępowań sądowych

oraz konsekwentne egzekwowanie prawa we wszystkich przypadkach jego naruszeń.

Podejmowane działania, również przez wdrożenie już istniejących rozwiązań

normatywnych, zmierzają i nadal będą zmierzać do usprawnienia postępowań sądowych i

likwidacji strukturalnych zaległości, w szczególności w sądach o największej ich liczbie.

Istotnym elementem, który niewątpliwie wpłynie na poprawę społecznego wizerunku

sądownictwa jest prowadzenie dalszych prac nad uproszczeniem i usprawnieniem

procedur cywilnej i karnej oraz cyfryzacją postępowań sądowych i biurowości sądowej.

w.

rcl

Szczególnie istotne jest, by wymiar sprawiedliwości był dla obywatela spójny i drożny na

każdym etapie postępowania prawnego, poczynając od roli organów operacyjnych i

prokuratury przez sądy, adwokaturę i innych uczestników, a kończąc na sądowych

instancjach odwoławczych, w tym sądach międzynarodowych (Europejskim Trybunale

Sprawiedliwości i innych). Równie ważne jest zapewnienie monitorowania

funkcjonowania prawa i zapewnienie szybkości reakcji w przypadku jego naruszeń oraz

nieuchronności wyważonej i proporcjonalnej kary (także administracyjnej), budujące

zaufanie obywateli do państwa i jego struktur egzekwowania prawa i administracji.

Konieczne będzie zatem zwiększenie efektywności współpracy oraz koordynacji działań

pomiędzy tymi instytucjami. Powinny one działać w sposób pomocny dla każdego

obywatela, zapewniając mu pełne poczucie bezpieczeństwa prawnego.

Sprawne zarządzanie sądami wymaga poprawy struktury organizacyjnej, zapewniającej

efektywne wykorzystanie kadr. W sądach rozdzielone zostaną funkcje związane z

wykonywaniem wymiaru sprawiedliwości i ochrony prawnej oraz funkcje administracyjne

związane z organizowaniem warunków do wykonywania wymiaru sprawiedliwości i

ochrony prawnej. Skorygowany zostanie również podział obowiązków kierujących

strukturami organów sądowych w celu usprawnienia realizacji funkcji praworządności.

ww

Ułatwienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości wymaga skutecznego kontynuowania

działań w zakresie dostępu do zawodów prawniczych, w szczególności dostępu do

zawodu sędziego, m.in. poprzez przepływ osób o możliwie wysokich kwalifikacjach z

innych zawodów prawniczych oraz podnoszenia jakości szkolenia na aplikacjach

prawniczych. Ważnym obszarem zmian będzie zapewnienie lepszego dostępu do

informacji prawnej i usług prawniczych, w tym dostępu do pomocy prawnej dla osób

najuboższych, a także sukcesywne zwiększanie dostępności do orzeczeń sądowych.

Rozbudowywane będą mechanizmy polubownego rozstrzygania sporów, w tym

popularyzowanie mediacji.

Opracowany i wdrożony zostanie kompleksowy model edukacji prawniczej

uwzględniający nową rolę zawodów prawniczych, kształcenie kadr administracyjnych

v.p

l

oraz wprowadzenie elementów ekonomicznej analizy prawa i zarządzania jako

przedmiotów obowiązkowych w procesie kształcenia. Wprowadzone zostaną rozwiązania

dotyczące przebiegu kariery pracowników wymiaru sprawiedliwości wraz z efektywną

ewaluacją będącą podstawą do określania ścieżek karier. System doskonalenia i

motywacji zawodowej sędziów i prokuratorów będzie uwzględniał umiejętności

niezbędne do rzetelnej współpracy z innymi sądami, w szczególności z innych krajów UE.

.go

Potrzebne będą zmiany w systemie organizacyjno-proceduralnym prokuratury, tak by

mogła działać jako dobrze zorganizowany i wyposażony w odpowiednie instrumentarium

profesjonalny pion aparatu państwowego strzegący praworządności, który ściśle

współpracuje z organami ścigania przestępstw oraz z sądami i trybunałami. Podejmowane

zmiany spowodują większe służebne, prospołeczne zaangażowanie tego organu

sprawiedliwości, tj. kierowanie się w toku czynności urzędowych realistycznym,

nadrzędnym rozumieniem interesów obywatela i podmiotów prawnych. Jednocześnie,

organy prokuratury powinny właściwie i w sposób konsekwentny godzić powyższe

podejście z wymogami legalizmu w zakresie wykładni i stosowania norm prawa.

w.

rcl

Poprawie wizerunku sądownictwa służyć będą również działania mające na celu

wzmocnienie pozycji osób poszkodowanych w wyniku przestępstwa, podniesienie

poziomu świadomości społecznej w zakresie praw osób pokrzywdzonych przestępstwem,

odpowiednie przygotowanie służb mających kontakt z tymi osobami oraz wypracowanie

mechanizmów współpracy pomiędzy podmiotami i różnego rodzaju instytucjami

udzielającymi tym osobom pomocy.

W celu poprawy sprawności i skuteczności egzekucji sądowej realizowane będą w

dalszym ciągu przedsięwzięcia zmierzające do odformalizowania i przyspieszenia

postępowania egzekucyjnego, w tym zwiększenia dostępności do egzekucji sądowej i

skuteczności nadzoru administracyjnego i judykacyjnego nad komornikami sądowymi i

postępowaniem sądowym.

Konieczne jest przeprowadzenie niezbędnych reform o charakterze organizacyjnym

i proceduralnym w zakresie funkcjonowania kuratorskiej służby sądowej w celu

stworzenia profesjonalnej służby probacyjnej. Planowane jest także podjęcie działań na

rzecz zmniejszenia populacji więziennej oraz dostosowania liczby osadzonych do

możliwości infrastrukturalnych Służby Więziennej, promowania w polityce karnej kar i

środków alternatywnych wobec kary pozbawienia wolności oraz poszerzenia zakresu

i zwiększenia możliwości stosowania Systemu Dozoru Elektronicznego.

ww

Konsekwentnie wprowadzane będą rozwiązania informatyczne, co znacznie ułatwi

funkcjonowanie sądów, pozwoli na stworzenie elektronicznej bazy spraw, a tym samym

usprawni zarządzanie i podniesie poziom efektywności sądownictwa. Dążenie do pełnej

cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości wiązać się będzie z wprowadzeniem elektronicznego

obiegu dokumentów i elektronicznych akt spraw oraz możliwie szerokim umożliwieniem

obustronnego elektronicznego kontaktu między sądem i stronami. Osoby fizyczne i

prawne zyskają dostęp do usług on-line polegających na możliwości korzystania z treści

rejestrów prowadzonych przez sądy przez internet oraz obsługi wniosków elektronicznych

o wydanie odpisów z tychże rejestrów z nadaniem im mocy dokumentów urzędowych.

Stworzony zostanie dostęp do jasnej i przejrzystej informacji prawnej w formie systemu

udzielania informacji z wykorzystaniem infolinii oraz on-line. Wprowadzone zostaną

elektroniczne metody komunikacji obywatel - władza sądownicza (e-sądy) oraz

upowszechnienie prowadzenia postępowań sądowych za pośrednictwem nowych

technologii (e-rozprawy).

Działania 2012-2015

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

Działania 2016-2020

kompleksowa reforma funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zmiana sposobu

zarządzania sądami, zwiększenie efektywności współpracy oraz koordynacji

działań sądów powszechnych z innymi organami mającymi wpływ na

funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, usprawnienie procedur sądowych,

sukcesywne zwiększanie dostępności do orzeczeń sądowych, zwiększanie

możliwości rozwiązywania sporów w drodze pozasądowej, przy pomocy

profesjonalnych pełnomocników)

zmiany w działaniu zawodów prawniczych i modelu edukacji prawniczej

Strategia Sprawne Państwo

zmiany w systemie organizacyjno-proceduralnym prokuratury

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Sprawne Państwo

pełna cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości

zapewnienie lepszego dostępu do

informacji prawnej i usług

prawniczych

Strategia Sprawne Państwo

.go

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

ww

w.

rcl

I.3.2. Rozwój kapitału społecznego

Rozwój kapitału społecznego stanowi jedno z kluczowych wyzwań Polski i służy

zwiększeniu skali i trwałości zaangażowania oraz współpracy obywatelskiej m.in. przez

zwiększenie udziału obywatela w sprawowaniu władzy i silniejsze zaangażowanie

w formułowanie i wdrażanie polityki rozwoju kraju. Działania podjęte w tym obszarze

należy traktować jako inwestycję o charakterze długofalowym, pamiętając jednocześnie,

że państwo powinno jedynie tworzyć warunki dla tego procesu sprzyjając oddolnym

inicjatywom obywatelskim.

Mając na uwadze bariery przedstawione powyżej, państwo w celu stymulowania rozwoju

kapitału społecznego będzie przede wszystkim wzmacniać postawy aktywnego,

świadomego obywatelstwa, a także postawy proprzedsiębiorcze i proinnowacyjne. Podjęte

będą także działania, które będą służyły zwiększeniu zakresu i rezultatów aktywności

społeczeństwa obywatelskiego.

Wprowadzone zostaną zmiany w programach nauczania polegające na włączeniu lub

zwiększeniu zakresu zagadnień obejmujących edukację obywatelską, kulturalną i

medialną oraz wzmocnieniu elementów rozwijających kreatywne myślenie i umiejętność

kooperacji. Programy nauczania zostaną uzupełnione o praktyczne aspekty edukacji

obywatelskiej, np.: angażowanie się w istotne kwestie lokalne z wykorzystaniem instytucji

wolontariatu oraz o elementy związane z edukacją ekonomiczną uwzględniającą m.in.

tematykę przedsiębiorczości społecznej. Proponowane zmiany powinny zostać

wprowadzone jako element kształcenia ogólnego od najmłodszych klas, a jego efekty

powinny być uwzględniane na świadectwach szkolnych. Zmianom tym będą towarzyszyć

adekwatne programy dokształcania kadry nauczycielskiej, by rozwijała wśród uczniów

kompetencje pracy zespołowej oraz wykorzystywania przy tym nowoczesnych

technologii.

Ważnym elementem procesu edukacji będzie także wspieranie kształcenia postaw

obywatelskich w uczeniu innym niż formalne. Szczególnie istotne jest stworzenie

odpowiednich regulacji prawnych dla rozwoju nieformalnej edukacji obywatelskiej oraz

objęcie nią osób, które zakończyły już edukację formalną, w tym osób w wieku 50+.

Promowane będzie uczestnictwo w kulturze poprzez otwarty dostęp do zasobów

cyfrowego dziedzictwa, rozwój infrastruktury kultury i kształcenie podstawowych

kompetencji kulturowych, w tym umiejętności korzystania z mediów cyfrowych przez

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

wszystkich obywateli. W miastach wspierane będą przede wszystkim działania

zwiększające ofertę kulturalną, podczas gdy na obszarach wiejskich położony zostanie

nacisk na poprawę dostępu do usług kulturalnych i ich jakość.

Wzrośnie znaczenie uczenia się przez całe życie (life long learning) w ramach zmian

wprowadzanych w systemie kształcenia obywateli. W celu wzmocnienia aktywności

obywatelskiej społeczeństwa promowana będzie idea wolontariatu, w szczególności wśród

osób w wieku 50+ oraz mieszkańców obszarów wiejskich, jak również w zakresie

współpracy wolontariuszy z organizacjami społecznymi. Istotnym elementem będzie także

uruchamianie programów wolontariatu długookresowego, w szczególności po

zakończeniu edukacji szkolnej (licealnej lub technicznej) lub realizacja programów

wolontariatu pracowniczego w urzędach administracji centralnej i samorządowej.

Zwiększeniu partycypacji społecznej służyć będą działania mające na celu silniejsze

włączenie obywateli w proces stanowienia prawa. Wprowadzane będą ułatwienia w

procesie głosowania w wyborach powszechnych, tj: głosowanie przez Internet,

wydłużenie czasu głosowania, czy dostosowanie lokali wyborczych i systemu głosowania

dla osób niepełnosprawnych. Włączenie obywateli w proces stanowienia prawa będzie się

odbywać przede wszystkim poprzez zdefiniowanie i wdrożenie ogólnych zasad

prowadzenia konsultacji społecznych z szerszym wykorzystaniem narzędzi cyfrowych, w

tym np. konsultacji on-line, otwartego dostępu do informacji publicznej i wiedzy,

zwiększenie możliwości korzystania z obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej na

poziomie lokalnym oraz budowa platformy wymiany informacji i doświadczeń

odnoszących się do działań państwa. Rozwijane będą nowoczesne metody debaty

publicznej, zwłaszcza w odniesieniu do tematów o dużej złożoności (np. rozwój

energetyki jądrowej), polegające na łączeniu kampanii informacyjno-edukacyjnych z

otwartą debatą angażującą jak najszerszy przekrój społeczeństwa, a nie tylko wąskie

środowiska ekspertów. Wdrażane będą nowoczesne, innowacyjne metody budowy

społecznego konsensusu w sprawach polityki rozwojowej, odwołujące się do takich

instrumentów, jak sondaż deliberatywny, foresight, pakt społeczny. Istotnym elementem

będzie także wzmocnienie rangi instytucji dialogu obywatelskiego i społecznego oraz

podnoszenie świadomości pracowników administracji odnośnie roli dialogu

obywatelskiego i społecznego w procesie zarządzania rozwojem kraju.

Dla zapewnienia lepszego modelu tworzenia polityk publicznych i procesu stanowienia

prawa istotne jest, aby dialog społeczny realizowany pomiędzy rządem, organizacjami

pracodawców i związków zawodowych był efektywny i zapewniał partnerom społecznym

realne poczucie wpływu na kształtowanie polityki państwa. Z tego względu niezbędne jest

dalsze wzmacnianie instytucji dialogu i podnoszenie poziomu wiedzy w tym zakresie.

Dobrze funkcjonujący dialog społeczny zwiększa szanse na zachowanie pokoju

społecznego, a także na wypracowanie rozwiązań służących podniesieniu innowacyjności

polskiej gospodarki.

Wsparciu potencjału i działań organizacji pozarządowych służyć będzie przede wszystkim

rozszerzenie skali działań organizacji pozarządowych oraz stworzenie lepszych warunków

prawnych dla ich funkcjonowania poprzez m.in. wspieranie rozwoju przedsiębiorczości

społecznej, wprowadzenie partnerstwa publiczno-społecznego oraz umożliwienie

wykorzystania na potrzeby inicjatyw obywatelskich istniejącej infrastruktury. Istotnym

elementem będzie upraszczanie przepisów prawa, tak aby ułatwić obywatelom możliwość

zrzeszania się i działania dla osiągnięcia wspólnych celów.

Wzmacniane będą aktywne wspólnoty lokalne poprzez tworzenie lub udostępnianie

publicznej przestrzeni, m.in. dzięki budowie nowych lub wykorzystaniu już istniejących

.go

v.p

l

elementów infrastruktury kultury i sportu (bibliotek, domów kultury, klubów sportowych)

oraz promowanie istniejących mechanizmów ustawowych, tj. inicjatywy lokalnej.

Wspierane będą ośrodki powiatowe, których działalność sprzyja integrowaniu

mieszkańców wsi oraz organizacje sportowe, zwłaszcza kluby sportowe, które posiadają

znaczne możliwości zrzeszania ludzi i są źródłem kreowania i krzewienia wielu

pozytywnych doświadczeń służących budowie kapitału społecznego. Ponadto,

podejmowane będą działania mające na celu identyfikację społeczności, które w sposób

wyraźny wymagają wsparcia zewnętrznego.

Rola mediów publicznych zostanie przedefiniowana, tak by ich głównym zadaniem stała

się realizacja misji publicznej polegającej na tworzeniu platformy dla debaty publicznej,

upowszechnianiu rzetelnej informacji i wiedzy, promowaniu postaw obywatelskich i

myślenia w kategoriach interesu publicznego.

Ważna dla współdziałania w programach rozwoju kapitału społecznego jest również rola,

jaką odgrywają kościoły i związki wyznaniowe w procesach integracji społecznej,

budowy tożsamości i aktywnych postaw społecznych.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

w.

rcl

budowa platformy wymiany informacji i doświadczeń odnoszących się

do kierunków działań państwa (przepływ informacji, elektroniczna baza

informacyjna, ośrodek koordynacyjny, konsultacje dot. prac regulacyjnych,

wykorzystanie narzędzi cyfrowych)

zdefiniowanie i wdrożenie ogólnych zasad prowadzenia konsultacji społecznych

z szerszym wykorzystaniem narzędzi cyfrowych np. konsultacji on-line, e-petycji

itd.

wprowadzenie zmian w programie

nauczania, obejmujących edukację

obywatelską, kulturalną i medialną,

zasad pracy zespołowej oraz

projektów edukacyjnych jako jednej

z podstawowych metod nauczania

zwiększenie możliwości korzystania z obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej

na poziomie lokalnym

wprowadzanie instrumentów umożliwiających obywatelom pełniejsze włączenie

się w proces stanowienia prawa (ułatwienie korzystania przez obywateli z

referendum, wdrożenie nowych metod głosowania w wyborach powszechnych,

cyfryzacja procesu konsultacji społecznych)

przedefiniowanie misji mediów

publicznych

promowanie instytucji wolontariatu, w tym m.in. realizacja w urzędach

administracji centralnej i samorządowej programów wolontariatu pracowniczego

ww

wprowadzenie partnerstwa publiczno-społecznego, umożliwienie wykorzystania

istniejącej infrastruktury na potrzeby inicjatyw obywatelskich

zmiana roli publicznych instytucji kultury (bibliotek, domów kultury, etc.)

oraz zwiększenie aktywności istniejących organizacji w dziedzinie sportu,

w szczególności klubów sportowych; budowa nowych lub modernizacja

istniejących, zreformowanych instytucji kultury i sportu; wspieranie instytucji

kultury i sportu w ich roli integrowania społeczności lokalnej i pobudzania

aktywności obywatelskiej

49

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

Strategia Sprawne Państwo,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

Strategia Sprawne Państwo,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

I.3.3. Zwiększenie bezpieczeństwa obywatela

Z uwagi na fakt, że zagrożenie utratą życia w wypadku drogowym w Polsce jest nadal

jednym z największych w Europie, przygotowane i realizowane będą programy poprawy

bezpieczeństwa na drogach, skorelowane z pracami nad poprawą stanu infrastruktury oraz

kontynuowaniem kampanii uświadamiających i edukacyjnych w zakresie zasad ruchu

drogowego oraz promocji bezpiecznych zachowań na drodze. Do najważniejszych zadań

będą należały m.in.: budowa i rozwój systemów automatycznego nadzoru nad ruchem

drogowym, rozwój zintegrowanego systemu zarządzania wypadkami, rozwój

zintegrowanego systemu obsługi pasażerów i przewozu towarów, usprawnianie form i

kanałów komunikacji ze społeczeństwem w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego,

Inteligentne Systemy Transportowe, stworzenie systemu finansowania inwestycji w

zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Przedsięwzięte zostaną działania na rzecz utrzymania właściwego poziomu ochrony osób i

mienia, ładu publicznego, w tym m.in. kształcenie i wyposażanie w odpowiednie środki

służb zwalczających przestępczość w sposób ciągły i wyprzedzający pojawianie się

nowych zagrożeń, nowych typów przestępstw czy technik stosowanych przez

przestępców. Jednocześnie nastąpi niezbędna - do odwracania negatywnych tendencji, w

szczególnie zagrożonych miejscowościach i rejonach - redyslokacja sił policyjnych i

personelu prokuratorskiego, a w razie niedoboru – uzupełnienie kadrowe i sprzętowe.

Wykorzystywane będą alternatywne (pozapolicyjne) metody przeciwdziałania

przestępczości, w tym współpraca z sektorem naukowo-badawczym oraz sektorem

prywatnym, administracją rządową i samorządową, społeczeństwem oraz mediami w celu

poprawy skuteczności zwalczania przestępczości zarówno pospolitej, najbardziej

uciążliwej dla mieszkańców kraju, jak i zorganizowanej, powodującej m.in. wysokie

szkody dla Skarbu Państwa (w tym m.in. poprzez powołanie międzyresortowego ciała

koordynującego; prowadzenie działań strategicznych i planowych, w tym zgodnie ze

Strategią Bezpieczeństwa Wewnętrznego UE i innymi programami strategicznymi

wymagającymi włączenia do polityki strategicznej państwa przeciwdziałania

przestępczości).

Zintensyfikowane będą działania w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego. Ważne będzie

zapewnienie dostępności do świadczeń zdrowotnych w powiązaniu z odpowiednim

poziomem tych świadczeń, co wymaga zmiany w sposobie finansowania opieki

medycznej oraz rozwiniętej i racjonalnie rozmieszczonej infrastruktury ochrony zdrowia.

Wypracowany i wdrożony zostanie taki system opieki zdrowotnej, który zapewni jego

skuteczne funkcjonowanie w warunkach limitowanych możliwości finansowania ze

środków publicznych. Konieczne jest opracowanie nowego modelu finansowania opieki

medycznej uwzględniającego dopływ środków prywatnych. Przy konstruowaniu zmian

systemu będą uwzględniane przede wszystkim wyzwania demograficzne oraz choroby

cywilizacyjne.

W związku z wyzwaniami demograficznymi w najbliższej dekadzie nacisk będzie

położony na te segmenty ochrony zdrowia, które będą - z jednej strony - sprzyjać polityce

dzietności i profilaktyce zdrowia najmłodszej populacji (wsparcie programów leczenia

bezpłodności, rozszerzenie zakresu promocji badań prenatalnych, zapewnienie

właściwych standardów opieki okołoporodowej oraz opieki nad matką i dzieckiem), a z

drugiej – odpowiadać będą wyzwaniom epidemiologicznym starzejącego się

społeczeństwa (lepszy dostęp i poprawa jakości świadczeń geriatrycznych,

onkologicznych, kardiologicznych, neurologicznych, ortopedycznych, reumatologicznych,

endokrynologicznych i opieki długoterminowej). Szczególny nacisk powinien zostać

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

położony na rozwój zasobów kadrowych w ochronie zdrowia (zachęty do podejmowania

studiów na deficytowych kierunkach i specjalizacji w priorytetowych dziedzinach) oraz

rozwój infrastruktury w tych obszarach. Ponadto w związku ze zmniejszającą się stale

liczbą pielęgniarek i położnych aktywnych zawodowo oraz znacznym zmniejszeniem

zainteresowania kształceniem się w tych zawodach, system kształcenia przed i

podyplomowego pielęgniarek i położnych zostanie dostosowany do potrzeb kadrowych w

tym zakresie.

Zakłada się rozwój obszarów i środków zapobiegania i ograniczania narastającej

zapadalności na choroby cywilizacyjne, szczególnie wśród dzieci i młodzieży, takie jak

cukrzyca, choroby psychiczne, schorzenia ortopedyczne i skutki uzależnień,

wspomaganego przez opiekę lekarską i pielęgniarską w szkole. Nadal jako priorytet

będzie również traktowana walka z nowotworami i chorobami układu krążenia. W

związku ze wzrostem liczby urazów komunikacyjnych oraz wysokim odsetkiem zgonów i

trwałego kalectwa w wyniku chorób cywilizacyjnych, istnieje konieczność zwrócenia

szczególnej uwagi na zbudowanie nowoczesnego, efektywnego, zintegrowanego systemu

współdziałania służb ratunkowych. Szczególne znaczenie ma tutaj właściwe

funkcjonowanie systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne, rozumianego jako struktura

ściśle kooperujących ze sobą jednostek.

Działania państwa nakierowane zostaną nie tylko na leczenie, ale przede wszystkim na

profilaktykę i zapobieganie chorobom. Będą one obejmowały zwiększenie świadomości

zdrowotnej i zdrowego stylu życia przez promocję i edukację zdrowotną (zwłaszcza wśród

osób o najniższym statusie społeczno-ekonomicznym), zachęcanie do aktywności

obywatelskiej w formule np. wolontariatu osób starszych oraz wzrost poziomu aktywności

fizycznej społeczeństwa, w tym w szczególności wzrost poziomu aktywności fizycznej

dzieci i młodzieży.

W celu usprawnienia funkcjonowania systemu konieczna jest cyfryzacja ochrony zdrowia

(e-zdrowie). Zbudowana zostanie baza danych usług medycznych i baza danych o

zdrowiu Polaków. Lekarz będzie miał dostęp do pełnej historii choroby pacjenta, aby

uszczelnić i usprawnić system, który stanie się bardziej przejrzysty i funkcjonalny, a

jednocześnie zwiększy się efektywność świadczenia usług medycznych.

Ważne będzie dalsze utrwalanie bezpieczeństwa żywnościowego - utrzymywanie

potencjału produkcyjnego (tj. m.in. utrzymanie gleby w dobrej kulturze rolnej), produkcji

rolniczej i zapasów żywności w wielkości i jakości niezbędnej dla wyżywienia ludności

na określonym strategicznie poziomie. Jednocześnie wysoką rangę uzyskają działania

ukierunkowane na zapewnienie bezpieczeństwa rynku żywnościowego przez zwiększenie

jakości produktów rolno-spożywczych (wspierane będzie wytwarzanie żywności

metodami integrowanymi, ekologicznymi, tradycyjnymi i regionalnymi oraz z lokalnych

surowców). Troską ze strony państwa objęte zostanie podnoszenie wiedzy i świadomości

konsumentów w zakresie zasad zdrowego żywienia i profilaktyki chorób. Dodatkowo

wsparciem będą obejmowane inicjatywy mające na celu podniesienie bezpieczeństwa

innych kategorii produktów (np. zabawki, kosmetyki, sprzęt elektryczny i elektroniczny).

Z powyższymi zagadnieniami jest nierozerwalnie związane bezpieczeństwo ekologiczne,

rozumiane jako przeciwdziałanie skutkom negatywnych przekształceń i zanieczyszczeń

otaczającego środowiska, a w efekcie pozwalające na poprawę zdrowia i jakości życia

społeczeństwa jako całości. Obecnie funkcjonujący w Polsce system kontroli

przestrzegania prawa ochrony środowiska jest rozproszony i nieefektywny. Biorąc pod

uwagę interes obywateli, podjęte zostaną prace nad wzmocnieniem i usprawnieniem

działania służb ochrony środowiska w Polsce.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

W związku z nadaniem procesom cyfryzacji znaczącej roli dla przyszłego społecznogospodarczego rozwoju Polski coraz ważniejszym obszarem troski będzie infrastruktura

teleinformatyczna oraz publiczne i prywatne systemy informatyczne. Ich ochrona przed

przypadkowymi zagrożeniami oraz atakami celowymi wymaga rozwoju systemów

monitoringu sieci, wczesnego wykrywania zagrożeń, które naruszają bezpieczeństwo

sieci, reagowania na pojawiające się zagrożenia oraz identyfikacji sprawców. W związku

z tym, że instytucje publiczne coraz powszechniej wykorzystują technologie cyfrowe do

realizacji swoich zadań, jednym z kluczowych działań będzie zapewnienie dla nich

bezpiecznej infrastruktury cyfrowej. Istotne będzie także odpowiednie przygotowanie

użytkowników systemów informatycznych, aby mogli samodzielnie minimalizować

ryzyko wynikające z zagrożeń, w tym poprzez działania zmierzające do wzrostu

świadomości użytkowników sieci w zakresie bezpieczeństwa teleinformatycznego.

Priorytetowe zainteresowanie państwa dotyczy wzrostu zdolności do skutecznego

reagowania w sytuacjach kryzysowych oraz eliminowania sytuacji, które mogą stwarzać

lub stwarzają zagrożenie dla życia i zdrowia obywateli, środowiska naturalnego i mienia,

tj. przede wszystkim doskonalenie i rozwijanie systemu reagowania kryzysowego. W

związku z tym niezbędne będą: rozwój i doskonalenie ogniw tworzących system

ratowniczy, w tym modernizacja wyposażenia, właściwy dobór i szkolenie kadr oraz

stosowne do potrzeb finansowanie; rozwój i utrzymanie we właściwej sprawności

systemów prognozowania, ostrzegania, alarmowania i powiadamiania, jak również

reagowania, w tym w zakresie bezpieczeństwa jądrowego. Wyspecjalizowane działania

dotyczyć będą m.in. wdrażania planów zarządzania ryzykiem pochodzenia naturalnego,

jak i wywołanego działalnością człowieka. Właściwe jest optymalne wykorzystanie

potencjału osobowego i materialnego polskich sił zbrojnych na potrzeby systemu

zarządzania kryzysowego. Wzrost skuteczności reagowania w sytuacjach kryzysowych

wymagać będzie także sprzężenia sprawności instytucji państwa z obywatelską zdolnością

do współpracy płynącą z kapitału społecznego. Niezbędne jest zwiększenie

zaangażowania obywateli w zarządzanie kryzysowe: kształtowanie świadomości

społeczeństwa w zakresie odpowiedzialności za bezpieczeństwo własne i otoczenia oraz

promowanie odpowiednich zachowań w sytuacji zagrożenia. Oznacza to konieczność

określenia na nowo mechanizmów działania i współdziałania między podmiotami państwa

a społeczeństwa obywatelskiego zarówno w procesach przeciwdziałania zagrożeniom, jak

i podczas bezpośredniego usuwania ich skutków. Planowane jest również uporządkowanie

regulacji prawnych związanych z ochroną ludności.

Zyskującym na znaczeniu interesem Polski jest umacnianie transgranicznych aspektów

bezpieczeństwa wewnętrznego. W celu przeciwdziałania, ograniczania i skutecznej

likwidacji zagrożeń dla bezpieczeństwa rozwijana będzie współpraca ze służbami

publicznymi krajów sąsiednich oraz z właściwymi organizacjami międzynarodowymi.

Konieczne staje się zintegrowanie i lepsze skoordynowanie działań instytucji

odpowiadających za bezpieczeństwo wewnętrzne (m.in. w wymiarze porządku

publicznego i bezpieczeństwa publicznego), posiadających uprawnienia do prowadzenia

działań prewencyjnych, w tym wprowadzenie niezbędnych zmian systemowych

dotyczących ochrony ludności. System bezpieczeństwa wewnętrznego powinien

umożliwiać skuteczne reagowanie na najpoważniejsze zagrożenia, jak klęski żywiołowe i

katastrofy naturalne, przestępczość zorganizowaną, korupcję i terroryzm, a także

przestępczosć pospolitą, najbardziej dokuczliwą dla obywateli. Natomiast docelowo

zakłada się stworzenie spójnego, zintegrowanego i komplementarnego systemu

v.p

l

bezpieczeństwa państwa (wewnętrznego i zewnętrznego) łączącego bezpieczeństwo z

rozwojem kraju.

Za konieczne uznaje się również kompleksowe ujęcie działań w zakresie bezpieczeństwa

socjalnego obywateli znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, której nie

są w stanie samodzielnie przezwyciężyć wykorzystując własne uprawnienia, zasoby

i możliwości.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

Strategia Rozwoju Transportu,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Sprawne Państwo,

strategie rozwoju województw

.go

przygotowanie i realizacja programów poprawy bezpieczeństwa na drogach

skorelowanych z pracami nad poprawą stanu infrastruktury transportowej (m.in.

poprawa stanu nawierzchni dróg, trwałe rozdzielanie przeciwległych pasów ruchu,

rozwijanie sieci dróg jednokierunkowych) oraz kontynuowanie kampanii

świadomościowych i edukacyjnych w zakresie zasad ruchu drogowego oraz

promocji bezpiecznych zachowań na drodze

działania na rzecz wzrostu jakości produktów rolno-spożywczych, w tym wsparcie

produkcji żywności metodami integrowanymi, ekologicznymi, tradycyjnymi i

regionalnymi oraz wytwarzanej z lokalnych surowców; rozwój i wdrażanie

systemów jakości żywności; rozwój badań na rzecz bezpieczeństwa żywności;

rozwój kontroli bezpieczeństwa i jakości produktów rolno-spożywczych

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

utrzymywanie produkcji rolnictwa w wielkości i jakości niezbędnej dla

wyżywienia ludności na określonym strategicznie poziomie

w.

rcl

wprowadzenie zmian w systemie opieki

zdrowotnej (zmiany w modelu

finansowania i zarządzania - dodatkowe

źródła finansowania, zwiększenie

efektywności)

rozwój infrastruktury ochrony zdrowia, w tym infrastruktury opieki

długoterminowej, uwzględniający trendy demograficzne i profil zdrowotny

społeczeństwa

podnoszenie wiedzy i świadomości konsumentów w zakresie zasad zdrowego

żywienia i profilaktyki chorób

działania z zakresu zdrowia publicznego (precyzyjnie adresowana profilaktyka,

kampanie informacyjne i popularyzacyjne) realizowane na różnych poziomach

(szkoła, praca, media) w zakresie chorób krążenia i nowotworów

kształtowanie świadomości zdrowotnej i zdrowego stylu życia poprzez promocję i

edukację zdrowotną (zwłaszcza wśród osób o najniższym statusie społecznoekonomicznym) oraz wzrost poziomu aktywności fizycznej, ze szczególnym

uwzględnieniem promocji aktywności fizycznej wśród dzieci i młodzieży

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa

i Rybactwa,

strategie rozwoju województw

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa

i Rybactwa

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Sprawne Państwo,

strategie rozwoju województw

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa

i Rybactwa,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Systemu

Bezpieczeństwa Narodowego

budowa w ramach systemu bezpieczeństwa wewnętrznego nowego subsystemu

ochrony ludności przeciwdziałającego niebezpieczeństwom wynikającym

z rozwoju cywilizacyjnego, anomalii pogodowych, systemu ochrony wobec

zagrożeń terrorystycznych i przestępczości oraz innych negatywnych zjawisk

o szerokim zasięgu – przygotowanie i wdrożenie nowoczesnych rozwiązań

organizacyjno-prawnych i finansowych; przygotowanie i realizacja programów

służących zintegrowaniu - w nowoczesny system bezpieczeństwa wewnętrznego i usprawnieniu systemów przeciwdziałania i zwalczania przestępczości

zorganizowanej, korupcji, systemu antyterrorystycznego, systemu zarządzania

kryzysowego i in., w tym we współpracy wieloresortowej

Strategia Sprawne Państwo,

strategie rozwoju województw

ww

rozwój systemów monitoringu sieci informatycznej, zapewnienie bezpiecznej

infrastruktury cyfrowej dla instytucji publicznych

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

I.3.4. Utrwalenie bezpieczeństwa narodowego

Strategiczne kształtowanie polityki bezpieczeństwa Polski na najbliższą dekadę będzie

cechować podejście kompleksowe. Główne kierunki aktywności obejmą zarówno obszar

międzynarodowy, jak i kluczowe dla bezpieczeństwa pola działań w kraju. Zakłada się

podjęcie i szybkie zakończenie prac nad zintegrowanym systemem bezpieczeństwa

państwa.

Najważniejsze zadania polityki bezpieczeństwa Polski obejmują ochronę i zapewnienie

następujących wartości: trwania państwa jako instytucji, społeczeństwa i wspólnoty

obywatelskiej; integralności terytorialnej kraju; niezależności politycznej i suwerenności;

sprawnego funkcjonowania instytucji państwa i stabilności wewnętrznej; kompleksowego

i zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego przyczyniającego się do

podnoszenia poziomu i jakości życia obywateli.

Polska nie stoi obecnie w obliczu zagrożenia militarnego, natomiast jest narażana na

niebezpieczeństwa o różnym charakterze wychodzące zarówno z otoczenia

międzynarodowego, jak i systemu wewnętrznego. Należą do nich: wyzwania i zagrożenia

ekonomiczne, zagrożenia ekologiczne i biologiczne, zagrożenia informatyczne

(cybernetyczne), transnarodowa przestępczość zorganizowana oraz terroryzm.

Umacnianiu bezpieczeństwa narodowego, w tym w zakresie obrony terytorium kraju, sprzyja

uczestnictwo Polski w NATO i Unii Europejskiej. Udział w NATO oznacza gotowość do

kolektywnej obrony wszystkich sojuszników, obejmującej również udział w operacjach

zewnętrznych, a także stałe podnoszenie zdolności operacyjnych Sojuszu do realizacji

stawianych zadań. Członkostwo w Unii Europejskiej daje Polsce szanse stałego

i zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego, a także współtworzenia zdolności

reagowania kryzysowego i wspólnej obrony w ramach Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i

Obrony.

Ważna będzie dalsza profesjonalizacja i modernizacja polskich sił zbrojnych (zwłaszcza

rozbudowa kluczowych, najważniejszych z punktu widzenia skutecznego wykonywania

zadań przez Siły Zbrojne RP zdolności operacyjnych), jak również budowanie i umacnianie

wysokiego prestiżu armii zawodowej, m.in. poprzez szerokie propagowanie w społeczeństwie

wiedzy o wojsku, działaniach na rzecz bezpieczeństwa międzynarodowego oraz zadaniach

cywilnych na rzecz społeczeństwa.

Tworzone będą warunki prawne, zachęty inwestycyjne oraz mechanizmy instytucjonalnokoordynacyjne dla rozwoju zaawansowanych urządzeń i technologii w sferze militarnoobronnej, które będą mogły być również wykorzystane w zwiększaniu poziomu

nowoczesności gospodarki kraju.

Prowadzone będzie dalsze usprawnianie systemu monitorowania granic Polski, będących

zewnętrznymi granicami Unii Europejskiej, co wymaga m.in. wsparcia służb granicznych

i celnych. Zostanie jednocześnie wypracowana kompleksowa polityka migracyjna.

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

budowa profesjonalnych i nowoczesnych Sił Zbrojnych RP

wzmocnienie spójnych mechanizmów

koordynacji i współpracy organów,

podmiotów i struktur organizacyjnych

działających w sferze bezpieczeństwa

narodowego, w tym sił zbrojnych

i zapewnienie ich działaniom odpowiedniego

poziomu bezpieczeństwa informacyjnego i

telekomunikacyjnego

Przełożenie na

działania odpowiednich

strategii

v.p

l

ŚSRK

Strategia Rozwoju

Systemu Bezpieczeństwa

Narodowego

Strategia Rozwoju

Systemu Bezpieczeństwa

Narodowego,

Strategia Sprawne

Państwo

.go

Strategia Rozwoju

Systemu Bezpieczeństwa

Narodowego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności

Gospodarki

ww

w.

rcl

rozwój B+R w sferze militarno-obronnej służących także zwiększaniu poziomu

nowoczesności gospodarki

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Obszar strategiczny II. Konkurencyjna gospodarka

Cel II.1. Wzmocnienie stabilności makroekonomicznej

Polityka makroekonomiczna przesądza o społeczno-gospodarczym i terytorialnym

rozwoju kraju. Tworzy ona podstawowe warunki dla działalności obywateli i podmiotów

gospodarczych, ich decyzji inwestycyjnych i konsumpcyjnych. Może minimalizować lub

zwiększać ryzyko podejmowania i koszty prowadzenia działalności gospodarczej,

zmniejszać lub pogłębiać cenę jaką przedsiębiorcy, gospodarstwa domowe i pojedyncze

EUROPA 2020: osoby ponoszą w związku z cyklicznymi wahaniami gospodarczymi. Racjonalnie

prowadzona polityka makroekonomiczna zmniejsza podatność gospodarki na „szoki

Wytyczna 1.

Zapewnienie zewnętrzne”, a dzięki większej stabilności gospodarki minimalizuje rozpiętości pomiędzy

jakości okresami recesji a czasami dobrej koniunktury.

i stabilności

Z kolei rolą polityki rozwoju jest kształtowanie warunków dla średnio i długookresowego

finansów

publicznych wzrostu gospodarczego, dobrobytu, spójności społecznej i terytorialnej. Z uwagi na skalę

oddziaływania obu polityk na przedsiębiorstwa i obywateli niezwykle ważne jest, aby

Wytyczna 2.

polityki

te nawzajem się uzupełniały i wspierały. Oznacza to, że zadaniem polityki

Rozwiązanie

problemu makroekonomicznej jest tworzenie najlepszych możliwych ram dla wdrażania działań

nierównowagi rozwojowych przez inne polityki publiczne, zaś polityka rozwoju musi być prowadzona

makroekono- tak, by nie stawać w sprzeczności ze stabilnością makroekonomiczną i celami stawianymi

micznej

przed policy-mix. Konieczne jest zatem uwzględnianie wzajemnych zależności między

działaniami na rzecz stabilności makroekonomicznej a planowanymi w różnych obszarach

interwencjami publicznymi realizującymi cele rozwojowe.

Na politykę rozwoju wpływać będzie sytuacja w gospodarce europejskiej. Z kolei

odziedziczony punkt startu – słabe i mocne strony polskiej gospodarki, a także stojące

przed nią szanse i zagrożenia - determinować będą działania podejmowane zwłaszcza w

pierwszych latach realizacji ŚSRK. Mogą one przesądzić o kierunku, w którym podąży

rozwój Polski w następnych dekadach.

W dziesięcioletnim horyzoncie wdrażania ŚSRK przed polską polityką rozwoju stoi

wyzwanie pogodzenia dwóch perspektyw. Z jednej strony konieczne będzie wspieranie

procesów, które pozwolą na utrzymanie dotychczasowej dynamiki niwelowania luki

rozwojowej względem wyżej rozwiniętych gospodarek Europy Zachodniej, a także

możliwość elastycznej adaptacji do rodzących się wyzwań zewnętrznych i wewnętrznych.

Z drugiej strony, wdrażanie ŚSRK wymagać będzie zmierzenia się z pilnymi wyzwaniami

reformatorskimi, które jednocześnie położą fundament pod osiągnięcie celów

wytyczonych w długookresowej strategii rozwoju kraju.

Sprostanie wyzwaniom wynikającym z kontekstu międzynarodowego oraz sytuacji

gospodarczej Polski musi następować przez zapewnienie stabilności makroekonomicznej

kraju, w tym uzdrowienie finansów publicznych oraz przygotowanie do pełnego

uczestnictwa w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej. W kontekście realizacji

celów rozwojowych w dłuższej perspektywie konieczne jest zapewnienie źródeł

finansowania wzrostu wydatków związanych z infrastrukturą, nauką oraz zdrowiem, a

także przebudowy kierunku bodźców ekonomicznych płynących z systemu podatkowego i

wydatków publicznych, tak aby stopy oszczędności i inwestycji brutto wzrosły o około 35 pkt. proc., a wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20-64 zwiększył się do 71% w roku

2020 i utrzymał tendencję rosnącą w kolejnej dekadzie przekraczając poziom 75%.

W pierwszej kolejności, tj. do roku 2015 polityka gospodarcza będzie koncentrować się na

stabilności makroekonomicznej, zabezpieczaniu źródeł przyszłego finansowania

modernizacji kraju i tworzeniu podstaw wzrostu. W latach 2016-2020 natomiast nacisk

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

będzie położony na wykorzystywanie wypracowanych wcześniej przewag oraz

przyspieszoną modernizację kraju, nie tylko poprzez wydatki na infrastrukturę, ale przede

wszystkim na naukę i edukację. W szerszym kontekście niezbędne jest także

uwzględnienie w planach finansowych koniecznego wzrostu nakładów na zdrowie oraz

emerytury. Oznacza to, że sanacja finansów publicznych oraz wzrost stóp oszczędności i

inwestycji są zadaniami, które powinny nastąpić do 2015 r. i być kontynuowane w okresie

2016-2020.

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

II.1.1. Uzdrowienie finansów publicznych

Reformy niezbędne do realizacji priorytetu, jakim jest uzdrowienie finansów publicznych,

będą tworzyć tzw. mix wydatkowo-dochodowy tj. polegać na jednoczesnym zwiększeniu

rygorów oszczędnościowych i racjonalizacji wydatków budżetowych oraz zapewnieniu

zwiększonych wpływów do budżetu państwa. Jednym z kroków poczynionych w tym

kierunku było wprowadzenie zmian w systemie otwartych funduszy emerytalnych.

Celem przeprowadzanych zmian będzie nie tylko zmniejszenie deficytu sektora finansów

publicznych, lecz także zapewnienie trwałości osiągniętych zmian (osiągnięcie i

utrzymanie średniookresowego celu budżetowego), zabezpieczenie środków na inwestycje

prorozwojowe oraz zwiększenie bodźców skłaniających do intensywniejszego

inwestowania, oszczędzania i pracy.

Ograniczanie wydatków budżetowych nie powinno dotyczyć obszarów kluczowych dla

realizacji przyjętych celów rozwojowych (nakłady na edukację, naukę, badania i

innowacje, kulturę, zdrowie, inwestycje w transport, infrastrukturę komunikacyjną,

środowiskową), a w głównej mierze wydatków nieefektywnych (transferowych), w

szczególności oddziaływujących demotywująco na podejmowanie i utrzymywanie

aktywności zawodowej. W tym kontekście podjęte będą działania na rzecz ograniczenia

specyficznych uprawnień w podsystemach branżowych systemu emerytalnego oraz

zwiększenia efektywności świadczeń społecznych w przypadku choroby, macierzyństwa,

inwalidztwa czy wypadków przy pracy. Ważne jest również wypracowanie i

wprowadzenie w życie rozwiązań prowadzących do stopniowego wydłużania i zrównania

wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn. Istotnym zadaniem jest zmiana systemu

finansowania nieefektywnych sektorów gospodarki.

Dzięki wprowadzonej - do czasu uchylenia procedury nadmiernego deficytu - regule

wydatkowej zakładającej, że dyskrecjonalne i nowe wydatki sztywne budżetu nie mogą

rosnąć realnie szybciej niż o 1% w skali roku, racjonalizacji ulegną również wydatki na

administrację publiczną i zatrudnienie w sektorze publicznym, a także na inne elementy

konsumpcji publicznej. W szczególności rozwijany będzie, wprowadzony w 2011 r.,

zracjonalizowany system zakupów towarów i usług w administracji centralnej, oparty na

funkcjonowaniu centralnej komórki zakupów dla administracji centralnej (Centrum Usług

Wspólnych).

Zwiększenie dochodów budżetowych będzie możliwe dzięki zmianom w systemie

podatkowym polegającym na poszerzeniu bazy podatkowej - objęciu docelowo tymi

samymi zasadami opodatkowania wszystkich grup społecznych, uszczelnianiu systemu

podatkowego czy racjonalizacji systemu ulg podatkowych.

Skuteczne wdrożenie działań ŚSRK będzie sprzyjało konsolidacji fiskalnej poprzez

podniesienie średniej stopy wzrostu gospodarczego w okresie 2012-2020. Jeśli bowiem

średniookresowe tempo wzrostu gospodarczego w Polsce mieścić się będzie w granicach

v.p

l

3,5%, można szacować, że zapobieżenie dalszemu wzrostowi zadłużenia państwa wymaga

osiągnięcia i utrzymania średniookresowego celu budżetowego.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

.go

po stronie wydatków budżetowych

ograniczenie specyficznych uprawnień

w podsystemach branżowych systemu

emerytalnego, z uwzględnieniem ochrony

praw nabytych (funkcjonariusze służb

mundurowych, sędziowie

i prokuratorzy w obrębie stanu

spoczynku)

zmiany w systemie podatkowym i świadczeń społecznych – synchronizacja obu

systemów

rozpoczęcie stopniowego podnoszenia i zrównywania wieku emerytalnego kobiet

i mężczyzn

zmiany w KRUS – powiązanie wysokości składki na ubezpieczenie z dochodami;

uszczelnienie systemu ubezpieczenia społecznego rolników

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

zmiany w sposobie finansowania

nieefektywnych branż/dziedzin

zwiększenie efektywności świadczeń społecznych (choroba, macierzyństwo,

inwalidztwo, wypadki przy pracy)

zmiany w systemie świadczeń rodzinnych

w.

rcl

racjonalizacja zakupów towarów i usług

w administracji centralnej - rozwój

centralnej komórki zakupów dla

administracji centralnej (Centrum Usług

Wspólnych)

po stronie dochodów budżetowych

koncentracja na kreowaniu wzrostu gospodarczego

zmiany w systemie podatkowym (np.

uszczelnienie systemu podatkowego,

racjonalizacja systemu ulg podatkowych,

zmiany w opodatkowaniu kopalin,

uproszczenie procedur podatkowych)

opracowanie i wdrażanie polityki migracyjnej uwzględniającej rosnące

zapotrzebowanie polskiego rynku pracy na imigrację zarobkową i zasadę

komplementarności wobec rodzimych zasobów siły roboczej (stworzenie prawnych

i instytucjonalnych podstaw dla tej polityki)

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa

i Rybactwa

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

ww

II.1.2. Zwiększenie stopy oszczędności i inwestycji

Aby szybciej niwelować lukę w poziomie PKB na mieszkańca, Polska musi więcej

inwestować, szybciej adaptować technologie oraz zwiększać aktywność zawodową.

Kluczowe znaczenie dla szans rozwoju Polski w okresie do 2020 r. i później będzie miało

zwiększenie poziomu oszczędności i inwestycji krajowych oraz podniesienie

innowacyjności całej gospodarki. Osiągnięcie wysokiego wzrostu gospodarczego w

Polsce w następnych dekadach zależeć będzie od włączenia się Polski do gospodarek

opartych na wiedzy, a to z kolei uzależnione jest od wydatków na badania i rozwój oraz

inwestycji w kapitałochłonne, nowoczesne gałęzie gospodarki. Sprzyjać temu będą

v.p

l

stopniowe zmiany w strukturze wydatków publicznych idące w kierunku zmniejszenia

niekorzystnych proporcji między wydatkami bieżącymi o charakterze konsumpcyjnym lub

transferowym a nakładami na dziedziny prorozwojowe. Wykorzystanie środków z

funduszy unijnych pozwoli osiągnąć wyższą dynamikę nakładów brutto na środki trwałe

w najbliższych latach, lecz w dłuższym okresie decydujące będzie podniesienie stopy

krajowych oszczędności prywatnych.

Dlatego ważne jest stworzenie zachęt do wzrostu oszczędności oraz poszukiwanie

możliwości inwestowania w oparciu o środki zewnętrzne.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

zmiany w strukturze wydatków publicznych na rzecz wydatków rozwojowych

zmierzanie do przesunięcia ciężaru fiskalnego z opodatkowania pracy

i oszczędności na opodatkowanie konsumpcji

stworzenie instrumentów

ekonomicznych

i rozwiązań instytucjonalnych na

rzecz oszczędzania w III filarze

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

wszystkie strategie

.go

bardziej efektywne wykorzystanie środków UE (zmiany proceduralne,

instytucjonalne, w zakresie zasad współfinansowania) oraz pozyskanie innych

źródeł zewnętrznych

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

ww

w.

rcl

II.1.3. Integracja ze strefą euro

Trwały poziom równowagi gospodarki jest stanem, w którym przewidywalność

występujących procesów jest wysoka, a tym samym ograniczone jest niebezpieczeństwo

gwałtownych zmian wynikających zarówno z uwarunkowań wewnętrznych, jak i

zewnętrznych. Większy poziom równowagi, to przede wszystkim: stabilne finanse

publiczne, stabilne ceny (których wzrost nie przekracza określonych „bezpiecznych” dla

gospodarki przedziałów), niewielkie wahania w mechanizmie kursowym waluty krajowej

oraz niskie stopy procentowe. Wymienione elementy stanowią podstawowe kryteria z

Maastricht, wypełnienie których pozwala każdemu krajowi UE na wejście do strefy euro.

Działania związane z uzdrowieniem finansów publicznych umożliwią Polsce wypełnienie

fiskalnego kryterium konwergencji, niezbędne będą jednak działania także w innych

obszarach gospodarki. Intencją jest możliwie szybka integracja Polski ze strefą euro,

jednak proces ten należy przeprowadzić w sposób zapewniający maksymalizację korzyści

i ograniczenie zagrożeń związanych z przyjęciem wspólnej waluty. Data przyjęcia euro

nie została określona ze względu na dużą niepewność co do terminu wypełnienia

formalnych warunków przyjęcia euro oraz niestabilną sytuację w strefie euro.

Doświadczenia z okresu kryzysu strefy euro pokazały, że przyjęcie euro może być bardzo

korzystne, ale też może wiązać się z dużym ryzykiem. Decyduje o tym m.in. odpowiednie

przygotowanie i sposób prowadzenia polityki gospodarczej w kraju, w tym prowadzenie

reform gospodarczych, przyczyniających się do trwałości wypełnienia kryteriów

konwergencji nominalnej. Reformy dotyczące zwiększania konkurencyjności gospodarki,

w tym w szczególności reformy rynku produktów i rynku pracy, stanowią integralną część

strategii integracji Polski ze strefą euro. Wprowadzenie euro w Polsce może przynieść

korzyści bezpośrednie m.in. w postaci redukcji ryzyka kursowego i kosztów

transakcyjnych wymiany walut, spadku nominalnych stóp procentowych oraz większej

ŚSRK

Działania 2012-2015

v.p

l

przejrzystości cen. W dłuższej perspektywie udział w strefie euro sprzyja intensyfikacji

wymiany handlowej, wzrostowi inwestycji oraz większej integracji rynków finansowych.

Obok korzyści rozwojowych płynących z samego członkostwa w strefie euro wzrosło

także znaczenie korzyści politycznych z uczestnictwa we wspólnym obszarze walutowym.

Działania 2016-2020

przygotowanie do wejścia do ERM II

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Sprawne Państwo

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Sprawne Państwo

.go

spełnianie kryteriów konwergencji

- kryteria konwergencji nominalnej

• kryterium kursu walutowego

• kryterium stabilności cen (tzw. kryterium inflacyjne)

• kryterium stóp procentowych

• kryterium fiskalne

- kryterium konwergencji prawnej

przygotowanie do wprowadzenia euro

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Sprawne Państwo

ww

w.

rcl

II.1.4. Rozwój eksportu towarów i usług

Współcześnie gospodarka światowa staje się coraz bardziej otwarta, a przepływ towarów i

usług coraz łatwiejszy. Odniesienie przez Polskę korzyści z tych procesów i uniknięcie

zapóźnienia technologicznego wymaga prowadzenia aktywnej polityki proeksportowej.

Dotychczasowe przewagi konkurencyjne, oparte w głównej mierze na niskich kosztach

pracy i tanich nieprzetworzonych surowcach muszą zostać zastąpione nowymi atutami.

Transformacja kompozycji polskiego eksportu, a więc także struktury tworzonej wartości

dodanej, stanowi kluczowy czynnik przesądzający o możliwości uzyskania przez Polskę

korzyści z globalizacji i utrzymania wysokiego tempa rozwoju gospodarczego.

Rozwój potencjału eksportowego polskiej gospodarki jest istotny z wielu względów.

Eksport kreuje dodatkową produkcję i wzrost zatrudnienia. Ważną kwestią jest zdolność

do osiągnięcia pozytywnego salda obrotów w handlu zagranicznym lub jego poprawy.

Równocześnie silna presja konkurencyjna wpływa mobilizująco na podmioty

gospodarcze, czego skutkiem jest zwiększenie efektywności wykorzystania czynników

produkcji. Z eksportem wiążą się również korzystne efekty wewnętrzne dotyczące dyfuzji

wiedzy, umiejętności i standardów od firm-eksporterów – poprzez kooperantów - do całej

gospodarki krajowej.

Zdolność do konkurowania na międzynarodowych rynkach wymaga orientacji na rozwój

pro-innowacyjny, oparty na nowych technologiach, w tym zwłaszcza odpowiadających

modelowi zrównoważonego rozwoju i przyjaznych dla środowiska. Równie ważną rolę

odgrywają technologie informacyjne i komunikacyjne. Ten kierunek oznacza konieczność

angażowania wysoko wykwalifikowanych i lepiej opłacanych pracowników.

Równocześnie wpływa on na lepsze wykorzystanie dostępnych zasobów pracy.

Dyfuzja wiedzy, także tej ukrytej, jest szczególnie intensywna w ramach struktur

klastrowych, w których podmioty gospodarcze, instytucje otoczenia biznesu, władze

lokalne oraz instytucje badawcze i edukacyjne współpracują budując przewagi

konkurencyjne. Rozwój klastrów w obszarach specjalności produktowych Polski może i

powinien stanowić ważną dźwignię rozwoju polskiego eksportu, zarówno w sektorach

wysokich technologii (ICT, przemysł maszynowy, lotniczy i samochodowy) jak i

w.

rcl

.go

v.p

l

tradycyjnych (moda, bursztyn, jachty i łodzie motorowe, przemysł rolno-spożywczy) oraz

usługach (przemysł kreatywny, filmowy, usługi medyczne i inne).

W ciągu najbliższej dekady rozwijane będą instrumenty służące wzrostowi eksportu,

wspierające wchodzenie polskich firm na nowe rynki, promujące polskie towary i usługi.

Wzmocniony zostanie system promocji krajowej gospodarki. Przedsiębiorcy będą mogli

korzystać z wysokiej jakości usług informacyjnych świadczonych przez

wyspecjalizowane podmioty. Rozbudowany zostanie system wspierający identyfikację

partnerów handlowych. Pomoc świadczona będzie w zakresie przezwyciężania barier

związanych z wejściem na rynek, m.in. dotycząca uzyskiwania wymaganych certyfikatów,

pozwoleń, licencji.

Wdrażane i lepiej wykorzystane będą mechanizmy wspierające zaangażowanie krajowych

przedsiębiorstw na zagranicznych rynkach. Udostępniane będą kredyty, ubezpieczenia i

gwarancje eksportowe. Specjalne rozwiązania kierowane będą w tym zakresie do MŚP.

Podobnie, jak ma to miejsce w innych krajach, powinien powstać wyspecjalizowany bank

koncentrujący się na wspieraniu eksportu i oferujący tego rodzaju instrumenty finansowe.

Możliwości wsparcia zostaną dostosowane do szczególnych potrzeb eksporterów.

Rozwijane będą kompetencje kadr w zakresie rozwoju eksportu. Studia menedżerskie i

marketingowe wyposażać będą absolwentów w niezbędną wiedzę do prowadzenia

działalności na rynkach międzynarodowych. Przygotowane zostaną odpowiednie

programy edukacyjne. Propagowana będzie wiedza dotycząca istniejących instrumentów

wsparcia i praktycznych korzyści wynikających z ich stosowania.

Promowane będzie umiędzynarodowienie polskich przedsiębiorstw. Wchodzeniu przez

nie na zagraniczne rynki towarzyszyć powinno tworzenie przedstawicielstw, oddziałów i

filii. Istotne korzyści zarówno dla całej gospodarki, jak i poszczególnych przedsiębiorstw

przynieść mogą wspólne przedsięwzięcia z partnerami zagranicznymi (tzw. joint

ventures).

Aktywizacja eksportu będzie należeć do głównych priorytetów w stosunkach

gospodarczych Polski z innymi krajami. Polityka gospodarcza będzie istotnym elementem

polityki zagranicznej.

W rozwoju eksportu ważną rolę odgrywać będą nadal bezpośrednie inwestycje

zagraniczne. Tworzone będą warunki w skali krajowej, jak i lokalnej zachęcające do ich

napływu. Wielkie korporacje lokując w Polsce swoje wytwórnie, centra usługowe czy

ośrodki badawcze zapewniają bowiem dostęp do międzynarodowych kanałów dystrybucji

oraz globalne wsparcie marketingowe.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

ww

wzmocnienie systemu promocji

krajowej gospodarki

rozwój instrumentów wspierających zaangażowanie polskich przedsiębiorstw

na rynkach zagranicznych (m.in. kredyty, ubezpieczenia, gwarancje

eksportowe)

wykorzystanie BIZ dla wzmocnienia potencjału eksportowego

61

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Cel II.2. Wzrost wydajności gospodarki

ww

w.

rcl

Unia

innowacji

v.p

l

Polityka

przemysłowa

w erze

globalizacji

.go

EUROPA

2020

Ostatnie lata uwidaczniają postępujące zmiany w strukturze gospodarki, mierzone

udziałami sektorów ekonomicznych w tworzeniu wartości dodanej brutto – zwiększa się

sukcesywnie znaczenie sektora usług (w 2010 r. 64,8%), zwłaszcza rynkowych, przy

malejącym udziale rolnictwa (w 2010 r. 3,5%). Postępuje proces modernizacji w

sektorach produkcyjnych, jednak przemiany strukturalne następują zbyt wolno, co wpływa

na dynamikę PKB i zamożność mieszkańców Polski.

Aby zdążać w kierunku skoku cywilizacyjnego zakłada się odchodzenie od

dotychczasowej struktury gospodarki do takiej, która będzie gospodarką opartą na wiedzy.

Chociaż w przemyśle będzie dominował sektor średnich technologii, to najszybsze

wskaźniki rozwoju notować powinny sektory zaawansowanych technologii oraz usług o

najwyższej wartości dodanej.

W rolnictwie następować będzie ewolucyjny rozwój, oparty na systematycznym

podnoszeniu wartości dodanej przypadającej na każdego zatrudnionego. Zmiany

strukturalne będą prowadziły m.in. do silniejszych powiązań gospodarstw rolnych z

rynkiem. Dla osiągania konkurencyjności na rynku kluczowa będzie jakość żywności,

zastępując dotychczasową przewagę konkurencyjną polskiego rolnictwa związaną z

niskimi kosztami produkcji i cenami.

W kontekście realizacji tego celu szczególnego znaczenia nabiera poziom interwencji

państwa. Zarówno zbyt niski poziom interwencji, jak i zbyt wysoki mogą zakłócić

naturalną, wolną konkurencję na rynku. Stąd też ważna będzie rola państwa jako twórcy

odpowiednich warunków prawnych, administracyjnych, ochrony bezpieczeństwa, a także

infrastrukturalnych dla rozwoju przedsiębiorczości oraz swoistego drogowskazu,

pokazującego kierunki rozwoju przemysłu. Przykładem aktywnej polityki państwa będzie

między innymi wspieranie najbardziej innowacyjnych oraz wykazujących najwyższy

potencjał rozwoju polskich klastrów, które są w stanie tworzyć wysoko-konkurencyjne

produkty i usługi, stanowiące polskie oraz europejskie specjalności eksportowe.

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

II.2.1. Zwiększenie produktywności gospodarki

Niski poziom produktywności kapitału i wydajności pracy w Polsce jest spowodowany

przestarzałą strukturą produkcji, w której dominują przemysły surowcowe oraz produkcja

o niskim poziomie przetworzenia. Choć od lat 90. XX w. następują zmiany strukturalne –

zmniejszające się znaczenie rolnictwa i tradycyjnych przemysłów, rosnące znaczenie

usług rynkowych – to wciąż są one niewystarczające.

Aby zapewnić zwiększenie produktywności gospodarki nie wystarczy opierać się

wyłącznie na zmniejszaniu kosztów pracy. Najważniejszym zadaniem w nadchodzących

latach będzie dokonanie zmian w strukturze gospodarki, tak by w sektorze produkcji

dominowały przemysły, które stosują zaawansowane technologie, wykorzystują

najnowsze osiągnięcia mikroelektroniki, inżynierii materiałowej czy informatyki. Duże

znaczenie będzie mieć również rozwinięcie i wykorzystywanie ITC we wszystkich

sektorach/branżach gospodarki, szczególnie w nowych obszarach, dotąd nie

korzystających z tych technologii. Nowoczesne przemysły wnoszą duży wkład we wzrost

wydajności gospodarki, nie tylko przez swoją wysoką produktywność, ale także przez

korzystne oddziaływanie na inne przemysły.

Rozwój wysokiej techniki oraz jej coraz powszechniejsze wykorzystanie w

przedsiębiorstwach prowadzi również do zmian w strukturze zatrudnienia, sprzyjając

wzrostowi wydajności pracy. Zmniejsza się bowiem zapotrzebowanie na

.go

v.p

l

niewykwalifikowaną siłę roboczą, wzrasta natomiast popyt na pracowników

posiadających duże zasoby wiedzy i doświadczenia.

Istotnym zadaniem do wykonania w ramach ŚSRK 2020 będzie dalsza prywatyzacja

przedsiębiorstw państwowych oraz przeprowadzenie zmian w sposobie finansowania

przez państwo sektorów/branż/gałęzi nieefektywnych, tak by stopniowo zmniejszać ich

produkcję, a pracowników przekwalifikowywać i kierować do działów o wyższym

potencjale produktywności.

W drugim okresie realizacji ŚSRK 2020 - w latach 2016-2020 – potencjał państwa

skierowany będzie na wspieranie przemysłów i usług o najwyższym potencjale

produktywności. Do tego czasu konieczne będzie odpowiednie wykształcenie

pracowników, tak by rynek pracy mógł szybko odpowiedzieć na zwiększone

zapotrzebowanie na pracę wysokokwalifikowaną.

W całym okresie realizacji strategii wspierane będą również działania służące

podnoszeniu wydajności pracy – zmiany w sposobie kształcenia pracowników,

zwiększenie znaczenia nauki języków obcych, rozwijanie umiejętności obsługi

komputerów na wszystkich etapach kształcenia.

W celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju gospodarczego regionów wspierane będą

także lokalne systemy gospodarcze w kierunku wykorzystywania lokalnych dóbr i

kapitału ludzkiego dla wytwarzania produktów, jak też ich sprzedaż możliwie blisko

miejsca wytworzenia.

ŚSRK

Działania 2016-2020

w.

rcl

Działania 2012-2015

wspieranie działań służących podnoszeniu wydajności pracy, zmianom

strukturalnym gospodarki, wdrażaniu zaawansowanych technologii, podnoszeniu

kwalifikacji zatrudnionych

zmiany w sposobie finansowania

wspieranie działów o najwyższym

nieefektywnych sektorów/branż/gałęzi

potencjale produktywności

(w tym prywatyzacja)

stworzenie warunków dla większego wykorzystania technologii informacyjnokomunikacyjnych w sektorach gospodarki

włączenie pracodawców w system identyfikacji i prognozowania potrzeb

kwalifikacyjno-zawodowych na rynku pracy

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

ww

II.2.2. Wzrost udziału przemysłów i usług średnio i wysoko zaawansowanych

technologicznie

Struktura produkcji w Polsce w porównaniu z państwami wysoko rozwiniętymi wciąż

kształtuje się niekorzystnie. W ostatnich latach co prawda zaszły pozytywne zmiany

(spadek produkcji w przemyśle ciężkim, wzrost produkcji wysoko przetworzonej), to

jednak nadal w gospodarce dominują przemysły dóbr nisko przetworzonych, których

produkcja wymaga stosunkowo wiele materiałów, pracy i energii oraz niewielkiego

udziału wiedzy i innowacyjności.

W 2009 r. udział przemysłów średniej i wysokiej techniki w produkcji sprzedanej w

przemyśle wyniósł 31,7%.9

Źródło: GUS.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Aby osiągnąć sukces w nadrabianiu dystansu wobec krajów rozwiniętych niezbędne jest

przeprowadzenie zmian w gospodarce, które umożliwią sprawne adaptowanie najbardziej

produktywnych technologii światowych i wdrażanie własnych nowoczesnych innowacji.

Sprzyjać temu będzie optymalizacja struktury mechanizmów publicznego finansowania

oraz podniesienie efektywności finansowania B+R+I polegająca m.in. na ograniczeniu

skali bezzwrotnych instrumentów interwencji głównie do wydatków związanych z

finansowaniem B+R, innowacjami przełomowymi i społecznymi. Finansowanie

pozostałych innowacji będzie oparte w większym stopniu na instrumentach inżynierii

finansowej (współfinansowanych przez kapitał prywatny), skierowanych przede

wszystkim do podmiotów prywatnych na konkretne projekty.

W celu stymulowania wzrostu udziału przemysłów średnio i wysoko zaawansowanych

technologicznie niezbędne jest wsparcie działalności badawczo-rozwojowej. Priorytetem

stanie się wspieranie procesu komercjalizacji własności intelektualnej, która wnosi

wartość dodaną do działań badawczo-rozwojowych oraz jej ochrona (w szczególności

patenty, licencje itp.).

Zmiany w gospodarce powinny być prowadzone dwutorowo – z jednej strony w kierunku

szybkiej modernizacji wewnętrznej struktury przemysłu na rzecz produktów wysoko

zaawansowanych technologicznie, a z drugiej – w kierunku intensywnego wdrażania

technologii teleinformatycznych do sektora usługowego. Zmiany takie możliwe są między

innymi poprzez wspieranie rozwoju najlepszych polskich klastrów, które dzięki wspólnym

projektom z klastrami z innych krajów UE przyczyniają się do tworzenia innowacji,

dyfuzji wiedzy i zwiększenia stopnia internacjonalizacji podmiotów je tworzących.

W gospodarce rynkowej wpływ państwa na działania podejmowane na rynku powinien

być jednak ograniczony wyłącznie do działań niezbędnych, tak by nie zakłócać istniejącej

na rynku konkurencji. Dlatego też rola państwa będzie się głównie ograniczać do

tworzenia warunków dla rozwoju przemysłów i usług średnio i wysoko zaawansowanych

technologicznie.

Jednym z podstawowych działań będzie wzmacnianie lokalnych potencjałów i tzw.

inteligentnych specjalizacji przez instytucje otoczenia biznesu (IOB), w szczególności

wspieranie powstawania i rozwoju nowych technologicznych firm. W kontekście rozwoju

średnio i wysokozaawansowanych technologii, szczególne znaczenie będą miały takie

IOB, jak: centra i ośrodki transferu technologii, instytucje sfery badawczo-rozwojowej czy

parki naukowo-technologiczne i przemysłowe. Bardzo istotne będą też wszelkie IOB

udzielające wsparcia finansowego.

W pierwszym okresie, do 2015 r., ze względu na wciąż niski udział badań własnych, a

także przy ograniczonych środkach finansowych na ten cel, gospodarka będzie nadal

modernizowana głównie przez wspieranie importu zaawansowanych urządzeń i zakupy

licencji; po tym okresie zakłada się szerszy rozwój własnych zdolności do tworzenia

nowoczesnych rozwiązań technologicznych. Ważne jest szczególnie promowanie nowych

rozwiązań technologicznych sprzyjających bezpieczeństwu obywateli (konsumentów)

oraz publicznemu.

Kolejnym z działań mających na celu rozwój przemysłów wysokiej techniki jest

kreowanie warunków i zachęcanie zagranicznych inwestorów do lokowania swoich

środków finansowych w Polsce, tak by rozwijać sektory zaawansowane technologicznie.

Szczególnie korzystne są inwestycje badawczo-rozwojowe typu green-field.

Aby realizacja powyżej opisanych działań była możliwa, niezbędne jest odpowiednie

przygotowanie kadr dla przemysłów średniej i wysokiej technologii. Ważne jest

v.p

l

zwiększanie liczby osób z wykształceniem ścisłym – po kierunkach technicznych

i matematycznych, a także interdyscyplinarnych.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

aktywne tworzenie IOB

wspieranie i rozwój IOB

dostosowanych do lokalnego

potencjału

kształcenie kadr dla przemysłów i usług średnio i wysoko zaawansowanych

technologicznie

modernizacja gospodarki poprzez

wspieranie transferu gotowych

technologii i zakup licencji

(instrumenty inżynierii finansowej)

wspieranie napływu BIZ w celu

rozwoju sektorów zaawansowanych

technologicznie

rozwój zdolności do samodzielnego

tworzenia rodzimych nowoczesnych

rozwiązań technologicznych

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

rozwój powiązań kooperacyjnych

pomiędzy BIZ a rodzimymi

przedsiębiorstwami

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

zapewnienie stabilnych i adekwatnych

do potrzeb dostaw energii

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

w.

rcl

przeprowadzenie analizy

zapotrzebowania na surowce dla

rozwoju przemysłu

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

.go

określenie mechanizmów wskazywania sektorów mogących osiągnąć przewagę

konkurencyjną oraz uruchomienie instrumentów wsparcia tych sektorów

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

ww

II.2.3. Zwiększenie konkurencyjności i modernizacja sektora rolno-spożywczego

Dalsze przekształcenia w sektorze rolno-spożywczym zmierzać będą w kierunku

podniesienia jego konkurencyjności i efektywności. Wdrażane będą działania stymulujące

modernizację i poprawę innowacyjności i opłacalności produkcji rolno-spożywczej,

wzmacniające funkcje środowiskowe i publiczne rolnictwa i rybactwa oraz wspierające

dywersyfikację źródeł dochodów gospodarstw domowych związanych z rolnictwem lub

rybactwem. Zmianom strukturalnym, takim jak zwiększenie powierzchni i wielkości

ekonomicznej gospodarstw oraz wzrost zatrudnienia ludności odchodzącej z rolnictwa w

pozarolniczych sektorach gospodarki, sprzyjać będzie również wspieranie tworzenia i

rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz kształtowanie postaw przedsiębiorczych

wśród ludności wiejskiej. Działania te są istotne zarówno do 2020 r., jak i do 2030 r., gdyż

zmiany strukturalne w rolnictwie zachodzą powoli, a problemu ukrytego bezrobocia nie

można rozwiązać w krótkim okresie.

Istotnym elementem będzie również stymulowanie rozwoju prac badawczowdrożeniowych, wsparcie powstawania i funkcjonowania klastrów oraz upowszechnianie

wśród producentów rolnych i rybackich informacji dotyczących nowoczesnych rozwiązań

technicznych i organizacyjnych m.in. poprzez profesjonalne doradztwo.

Racjonalne gospodarowanie zasobami w rolnictwie i rybactwie wymaga przede

wszystkim kontynuacji upowszechniania dobrych praktyk rolniczych i wspierania takich

form i sposobów zagospodarowania przestrzeni produkcyjnej, które sprzyjają ochronie

środowiska oraz rozwojowi rolnictwa zintegrowanego.

v.p

l

Uzyskanie przewagi konkurencyjnej rolnictwa warunkowane jest funkcjonowaniem

gospodarstw rolnych ukierunkowanych na produkcję masową oraz na produkty wysokiej

jakości. Tworzone zatem będą warunki dla rozwoju różnych form gospodarstw, stosownie

do dominujących czynników, które kształtują uwarunkowania rozwojowe, występujących

obecnie i przewidywanych w przyszłości.

Rezultatem wprowadzanych działań będzie coraz większe uczestnictwo w

międzynarodowym rynku żywności - konkurowanie nie tylko ceną, ale również jakością i

innowacyjnością produktów.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Działania 2016-2020

Strategia Zrównoważonego Rozwoju

Wsi, Rolnictwa i Rybactwa,

strategie rozwoju województw

Strategia Zrównoważonego Rozwoju

Wsi, Rolnictwa i Rybactwa,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju województw

Strategia Zrównoważonego Rozwoju

Wsi, Rolnictwa i Rybactwa,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Strategia Zrównoważonego Rozwoju

Wsi, Rolnictwa i Rybactwa

.go

modernizacja i wzrost innowacyjności sektora rolno-spożywczego

prowadząca m.in. do poprawy efektywności zatrudnienia i warunków

gospodarowania w rolnictwie i rybactwie

wspieranie tworzenia i rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz

kształtowanie postaw przedsiębiorczych wśród ludności wiejskiej

w.

rcl

kreowanie oraz transfer wiedzy i technologii służącej zrównoważonemu

rozwojowi sektora rolno-spożywczego

silniejsze powiązania gospodarstw

rolnych z rynkiem (poprawa

organizacji producentów rolnych,

poprawa logistyki w łańcuchu rolnożywnościowym, w tym rynki

hurtowe)

wzrost wydajności, poprawa jakości i zwiększenie bezpieczeństwa produkcji

rolnej i rybackiej, prowadzonej zgodnie z wymogami ochrony środowiska

Strategia Zrównoważonego Rozwoju

Wsi, Rolnictwa i Rybactwa,

strategie rozwoju województw

ww

II.2.4. Poprawa warunków ramowych dla prowadzenia działalności gospodarczej

Zwiększeniu konkurencyjności i efektywności gospodarki sprzyja wzrost liczby małych

i średnich przedsiębiorstw. Aby ta liczba stale rosła – poprawy wymagają warunki

prowadzenia działalności, które szczególnie dla tych najmniejszych firm często stanowią

barierę wejścia na rynek.

Polska zajmowała odległe, 70 miejsce wśród 183 państw, przebadanych przez Bank

Światowy w 2010 r. pod względem warunków prowadzenia działalności gospodarczej

(113 miejsce pod względem łatwości rozpoczynania działalności gospodarczej)10. Dlatego

też w pierwszym okresie realizacji ŚSRK (do 2015 r.) konieczna jest redukcja zbędnych

obciążeń i barier administracyjnych, w tym uproszczenie i skonsolidowanie regulacji

podatkowych, a po 2015 r. – pełny rozwój cyfrowych usług publicznych (e-administracji),

tak by przedsiębiorca mógł załatwić większość spraw administracyjnych przez internet.

Źródło: Doing Business 2011, Making a Difference for Entrepreneurs, World Bank, Washington 2011.

w.

rcl

.go

v.p

l

Będzie rosło znaczenie obrotu bezgotówkowego, co zmniejszy koszty prowadzenia

działalności gospodarczej, a także zwiększy bezpieczeństwo zawieranych transakcji. Do

roku 2020 obrót bezgotówkowy stanie się dominującą formą płatności.

Wraz z coraz szybszym rozwojem handlu elektronicznego, w drugiej połowie obecnej

dekady upowszechniane będą elektroniczne formy prowadzenia działalności

gospodarczej, co pozwoli, szczególnie małym i średnim firmom, w prostszy sposób

zwiększać zasięg rynku, na który mogą oddziaływać.

Ułatwieniem w prowadzeniu działalności gospodarczej będzie również rozwój

infrastruktury, w tym przede wszystkim infrastruktury transportowej, zwiększającej

dostęp do nowych rynków (zarówno dostawców, jak i nabywców, a także do różnego

rodzaju zasobów) i przyspieszającej realizację procesów w przedsiębiorstwach. Polska,

mimo wielu poniesionych już nakładów i rozpoczętych inwestycji, wciąż pozostaje daleko

za rozwiniętymi krajami UE. W najbliższych latach wybudowane lub zmodernizowane

zostaną połączenia między największymi ośrodkami miejskimi, do tych ośrodków i w

obrębie ich obszarów funkcjonalnych oraz wpływające na zwiększenie dostępności

obszarów wiejskich. Umożliwi to dyfuzję wzrostu gospodarczego z najprężniejszych

ośrodków na ośrodki obecnie peryferyjne i wpłynie na konkurencyjność regionów i całej

gospodarki. Jednocześnie wspierane będą inicjatywy wykorzystania produktów w miejscu

ich wytworzenia, by wyeliminować konieczność transportu na dalekie odległości.

Wraz ze wzrostem zamożności społeczeństwa i zmianami zachodzącymi w gospodarce

zmienia się również sposób spędzania czasu wolnego. Wiele osób w wolnym czasie coraz

chętniej korzysta z możliwości dostarczanych przez tzw. leisure industry – częściej i

chętniej czas wolny i urlop spędza poza domem. Dlatego też ważne będzie stworzenie

odpowiednich warunków dla rozwoju firm zajmujących się organizowaniem czasu

wolnego i turystyką (w tym przedsiębiorstw sektora kultury i kreatywnego). Dotyczy to

zarówno obszarów, które swój wysoki potencjał turystyczny zawdzięczają walorom

przyrodniczym, lecz także terenów miejskich, które często oferują zbyt mało możliwości

spędzania wolnego czasu w stosunku do istniejącego popytu na tego typu usługi.

ŚSRK

Działania 2012-2015

redukcja zbędnych obciążeń i barier

administracyjnych

Działania 2016-2020

rozwój cyfrowych usług

publicznych

osiągnięcie przez obrót

bezgotówkowy rangi dominującej

formy płatności

stworzenie korzystnych warunków dla rozwoju przemysłu czasu wolnego

(usługi kulturalne, sport, kinematografia, gry komputerowe i on-line, media,

także cyfrowe, turystyka)

ww

upowszechnienie obrotu

bezgotówkowego

rozwój infrastruktury transportowej, teleinformatycznej, itp.

67

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Transportu,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju województw

Cel II.3. Zwiększenie innowacyjności gospodarki

v.p

l

W globalnej gospodarce, pobudzanej toczącymi się równolegle procesami liberalizacji

handlu i gwałtownego postępu technologicznego, jednym z głównych źródeł silnej pozycji

Unia innowacji konkurencyjnej Polski powinna stać się konkurencyjność technologiczna, organizacyjna i

Polityka marketingowa. W tym celu niezbędne jest m.in. wdrożenie polityki gospodarczej

przemysłowa umożliwiającej sukcesywne przechodzenie od modelu rozwoju opartego na zdolności

w erze

absorbowania i adaptowania rozwiązań powstałych w krajach-liderach do strategii opartej

globalizacji

przede wszystkim na tworzeniu i urynkowieniu własnej nowej wiedzy.

Europejska

agenda Dotychczas podejmowane działania mające na celu zbudowanie potencjału

cyfrowa innowacyjnego polskiej gospodarki nie przyniosły satysfakcjonujących rezultatów. Mimo

pewnego postępu, nadal – w porównaniu z innymi krajami – Polska ma do nadrobienia

znaczny dystans. Największymi problemami są wielkość i struktura finansowania

działalności badawczo-rozwojowej, zwłaszcza w zakresie prywatnych nakładów na

działalność badawczo-rozwojową, a także słaba współpraca między sferą nauki a

przedsiębiorcami. Na badania i rozwój w Polsce wydaje się rocznie około 0,7% PKB, co

stanowi ok. 1/3 średniej wszystkich krajów UE.11 Jedynie niewielki odsetek

przedsiębiorstw prowadzi działalność innowacyjną oraz korzysta z ochrony własności

intelektualnej (mała liczba patentów).

Zakłada się, że w ciągu najbliższej dekady nastąpi znaczne zwiększenie innowacyjności

gospodarki. Promowane będzie szerokie postrzeganie innowacji, nie tylko w wymiarze

technologicznym i produktowym, ale także organizacyjnym, procesowym,

marketingowym, w tym również w sektorze usług. Tworzone będą warunki do ich

wprowadzania w przedsiębiorstwach i budowania w ten sposób silnej pozycji

konkurencyjnej – na rynkach polskim, europejskim i globalnym.

Postęp w tym zakresie możliwy będzie dzięki podjęciu szerokiego spektrum działań

modernizacyjnych obejmujących: wzmocnienie publicznych systemów badań naukowych

i innowacji, zapewnienie sprzyjającego otoczenia regulacyjnego, wspieranie rozwoju

instrumentów finansowania, koncentrację finansowania na zadaniach projakościowych w

zakresie szkolnictwa wyższego i instytucjach badawczych prowadzonych na najwyższym

poziomie oraz stworzenie atrakcyjnych perspektyw edukacji, kształcenia zawodowego i

kariery. Działania modernizacyjne w zakresie usprawnienia systemu funkcjonowania

sektorów nauki i szkolnictwa wyższego będą uwzględniały większą integrację, jak

również pełniejsze wykorzystanie możliwości płynących z udziału w Europejskiej

Przestrzeni Badawczej oraz w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyższego.

Działania rozwojowe w ramach interwencji publicznej powinny odpowiadać specyfice i

możliwościom poszczególnych regionów. Ponieważ innowacje są tworzone i

wykorzystywane przede wszystkim w ośrodkach miejskich charakteryzujących się

odpowiednim potencjałem wiedzy, nauki i gospodarki, to w nich koncentrować się będzie

zasadnicza część realizowanych przedsięwzięć. Szczególną rolę w tym względzie ma do

odegrania Warszawa, która powinna stać się dynamicznym ośrodkiem innowacyjności i

ważnym miejscem podejmowania decyzji gospodarczych w skali Europy. Pozostałe

ośrodki regionalne i ważniejsze miasta rozwijać będą swoje specjalizacje oparte na

lokalnych potencjałach wzmacnianych częstokroć inwestycjami zagranicznymi.

Inwestycje w bazę dydaktyczną stworzą warunki do wzmacniania potencjałów

regionalnych, sprzyjając rozwojowi kapitału ludzkiego, a tym samym innowacyjności i

kreatywności.

ww

w.

rcl

.go

EUROPA 2020

Źródło: GUS.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Postęp w zakresie tworzenia innowacji, ściśle powiązany z procesem ich

rozprzestrzeniania do różnych regionów oraz dziedzin życia społeczno-gospodarczego,

umożliwi zdynamizowanie rozwoju całego kraju, w tym obszarów problemowych.

Istotnym elementem tego procesu będzie wzmacnianie ośrodków akademickich w

regionach słabiej rozwiniętych poprzez ścisłą współpracę z najlepszymi krajowymi

uczelniami i instytutami badawczymi.

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

II.3.1. Wzrost popytu na wyniki badań naukowych

Zwiększenie konkurencyjności polskiej gospodarki wymaga znacznie aktywniejszego niż

dotychczas podjęcia prac badawczych i rozwojowych przez rodzime firmy. Podstawową

barierą uniemożliwiającą większe wykorzystanie innowacji przez przedsiębiorstwa są

wysokie koszty ich opracowania i wdrożenia. W ciągu najbliższych lat stworzone zostaną

warunki stymulujące wzrost udziału sektora prywatnego w finansowaniu tego rodzaju

aktywności.

Zwiększeniu zainteresowania przedsiębiorstw pracami B+R oraz wdrażaniem innowacji

służyć będzie rozwój instrumentów finansowania takiej działalności. Priorytetem będzie

oparcie ich na modelu rynkowym, z dominującą rolą mechanizmów kredytowych i

funduszy Venture Capital. Do czasu ich pełnego rozwoju i sprawnego funkcjonowania,

konieczna będzie jednak aktywność państwa polegajaca na łagodzeniu niedoskonałości

rynku. Stosowane będą mechanizmy rewolwingowe umożliwiające objęcie wsparciem jak

najszerszej grupy beneficjentów i zapewniające odnawianie zasilania finansowego.

Rozwijane będą również instrumenty gwarancyjne, aktywizujące środki prywatnych

instytucji finansowych. Wykorzystywany będzie potencjał partnerstw publicznoprywatnych. Podejmowane będą inicjatywy na rzecz zaangażowania kapitału

zagranicznego. Instrumentom stymulującym prywatne inwestycje towarzyszyć będzie

dalszy wzrost nakładów publicznych.

Na zwiększenie popytu na rezultaty prac B+R wpłynie zmiana mechanizmów

funkcjonowania i finansowania krajowych instytucji badawczych i oparcie ich na

mechanizmach rynkowych. Zakłada się, że wraz z poprawą profesjonalizmu, skuteczności

i doskonałości prowadzonych w nich prac nastąpi wzrost zainteresowania sektora

prywatnego ich ofertą. Osiągnięciu tego stanu sprzyjać będzie doskonalenie systemu

oceny parametrycznej jednostek naukowych. Regułą stanie się powiązanie ich

finansowania z jakością i efektywnością prowadzonych przez nie badań, m.in. poprzez

system konkursowy. Kolejnym elementem jest komercjalizacja wyników badań

naukowych, sprzyjających otwarciu na rynek i tworzeniu mechanizmów transmisji między

nauką i gospodarką. Równocześnie środki dystrybuowane będą w postępowaniach

konkursowych otwartych również dla prywatnych i pozarządowych jednostek naukowych.

Mechanizm taki wzmocni potencjał najlepszych zespołów badawczych, zmusi do

konkurowania o środki, wpłynie na podniesienie jakości pracy naukowej i zapewni, iż

uzyskiwane wyniki będą adekwatne do poniesionych nakładów oraz zapotrzebowania

rynkowego.

Istotnym dodatkowym instrumentem zwiększającym popyt na innowacje będą

zamówienia publiczne. Administracja rządowa i jednostki samorządu terytorialnego są

liczącymi się podmiotami na rynku, a realizowane przez nie wydatki mogą w znacznym

stopniu mobilizować podmioty prywatne do prowadzenia działalności B+R. Zamówienia,

szczególnie w takich obszarach jak transport, energia, ochrona środowiska, zdrowie,

edukacja, informacja i łączność mogą tworzyć znaczny potencjał do kreowania

innowacyjnych rozwiązań. Zadaniem władz publicznych stanie się jego uruchomienie

.go

v.p

l

przez formułowanie zamówień w sposób zachęcający do zwiększenia udziału nowych

technologii i innowacji w nabywanych towarach i usługach.

Zachęty finansowe funkcjonować będą łącznie z innymi rozwiązaniami regulacyjnymi,

tworzącymi dogodne warunki do podejmowania aktywności w obszarze badań i rozwoju.

Jej prowadzeniu służą otwarte i konkurencyjne rynki, dlatego kontynuowane będą

inicjatywy ułatwiające podejmowanie działalności gospodarczej i sprzyjające swobodzie

gospodarowania. Równolegle prowadzony będzie monitoring sytuacji rynkowej i

otoczenia regulacyjnego, tak aby brak przepisów lub norm nie stanowił przeszkody dla

wprowadzania i rozwijania nowych technologii oraz powstawania nowych rynków.

Niezbędnym elementem kreowania zapotrzebowania na innowacje jest zrozumienie ich

znaczenia w skutecznym prowadzeniu biznesu i zdobywaniu przewag konkurencyjnych.

Podjęte zostaną działania służące zbudowaniu kultury innowacji wśród przedsiębiorców.

Upowszechnienie świadomości korzyści wynikających z permanentnego wdrażania w

działalności rynkowej udoskonaleń produktów, procesów, metod działalności oraz

wykorzystywania nowych technologii wpłynie na sposób funkcjonowania całej

gospodarki. Towarzyszyć temu powinno rozpowszechnienie umiejętności związanych z

planowaniem i realizacją strategii rozwojowych przedsiębiorstw.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

w.

rcl

usprawnienie dotychczasowego systemu

upowszechnienie korzystania z

zachęt (m.in. podatkowe, gwarancje

systemu zachęt do finansowania

kredytowe, instrumenty rewolwingowe)

działalności badawczo-rozwojowej

do finansowania działalności badawczorozwojowej

budowanie kultury innowacji, zwiększenie wśród przedsiębiorców zrozumienia dla

roli innowacji w efektywnym prowadzeniu biznesu, rozwój umiejętności

planowania strategicznego

rozwój rynku finansowego służącego zwiększaniu innowacyjności (fundusze

kapitałowe, poręczeniowe i pożyczkowe, firmy leasingowe), m.in. poprzez różnego

rodzaju stymulatory oraz ramy prawne

wzrost nakładów na B+R

poprawa efektywności publicznych nakładów na B+R

opracowanie nowego systemu oceny

parametrycznej jednostek naukowych+

konkursowy system przekazywania

środków na działalność badawczą

ww

wykorzystanie zamówień

publicznych do stymulowania B+R

zapewnienie regulacji stymulujących postęp technologiczny i innowacyjność

przedsiębiorstw

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

II.3.2. Podwyższenie stopnia komercjalizacji badań

W budowie gospodarki opartej na wiedzy istotnym wyzwaniem na nadchodzącą dekadę

jest zwiększenie powiązań pomiędzy sektorem nauki a przedsiębiorcami. Powstająca w

ośrodkach akademickich, naukowych i badawczych wiedza w większym niż dotychczas

stopniu powinna być przekształcana w sukces rynkowy.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Pierwszoplanowym zadaniem państwa będzie stworzenie odpowiedniego otoczenia

regulacyjnego stymulującego nawiązywanie współpracy między uczelniami,

przedsiębiorstwami i instytucjami finansowymi. W związku z tym konieczne będzie

upowszechnienie wśród przedsiębiorców informacji o istniejących możliwościach w

zakresie finansowania B+R, współpracy z wyspecjalizowanymi podmiotami

prowadzącymi taką działalność czy ośrodkami akademickimi. Kluczowym partnerem

administracji rządowej będą w tym zakresie stowarzyszenia i organizacje gospodarcze.

Równocześnie środowiska naukowe zachęcane będą i mobilizowane do odpowiedzi na

zapotrzebowanie badawcze ze strony przedsiębiorców.

Wzmocnieniu powiązań i partnerstwa między firmami a uczelniami służyć będą

instrumenty w zakresie międzysektorowej mobilności pracowników. Przyczynią się one

do zniwelowania różnic, które często dzielą badania naukowe i potrzeby sektora biznesu.

W tym kontekście ważne znaczenie ma głębsza zmiana postaw społecznych i elementów

kultury na bardziej sprzyjające innowacyjności.

Przezwyciężenie różnic między społecznościami przedsiębiorców a naukowców oraz

fragmentacji rynków wiedzy i technologii wpłynie na bardziej skuteczny transfer wiedzy.

Przewiduje się, że w pierwszej połowie dekady zaczną powstawać, natomiast w drugiej

będą już powszechnie funkcjonować na uniwersytetach, jednostki zarządzające wiedzą i

powstającą tam własnością intelektualną. Towarzyszyć im będą ośrodki wspierające

innowacyjną przedsiębiorczość akademicką.

Fundamentem dla tych działań będzie dalsza poprawa jakości kształcenia. Zasadniczym

elementem procesu modernizacji uczelni będzie zwiększenie roli oraz poziomu

prowadzonych w nich badań. Prace te w znacznej mierze powinny być interdyscyplinarne

lub transdyscyplinarne, a znaczna ich część realizowana będzie we współpracy z

partnerami spoza kraju i na zlecenie przedsiębiorstw. Wzrośnie liczba zagranicznych

wykładowców oraz studentów. Poprawie ulegnie powiązanie uczelni z regionalnymi

i lokalnymi społecznościami.

Transfer wiedzy, zwłaszcza dzięki współpracy przedstawicieli sektora B+R

z przedsiębiorcami – będąc potencjalnym źródłem dochodu dla jednostek naukowych –

powinien przyczynić się do podniesienia ilości i jakości podejmowanych badań.

Niemniej jednak w okresie realizacji strategii nadal istotna jest liczba badań finansowana

ze środków publicznych. Przy uzyskaniu grantu na badania stosowane preferowane będą

projekty oparte na współpracy jednostek naukowych i podmiotów gospodarczych.

Ważnym kryterium selekcji wspieranych projektów stanie się innowacyjność i możliwość

praktycznego wdrożenia ich wyników. Nastąpi też koncentracja tematyczna

przyznawanych środków w ramach priorytetowych kierunków badań naukowych i prac

rozwojowych z punktu widzenia potrzeb społeczeństwa i gospodarki. Wspierane będą

lokalne potencjały, które stanowić będą tzw. inteligentne specjalizacje, a także projekty

infastruktury B+R wzmacniające pozycję krajowych jednostek naukowych w ramach

Europejskiej Przestrzeni Badawczej.

Istotny wpływ na wzrost konkurencyjności gospodarki będzie miało zwiększenie stopnia

komercjalizacji wyników prac badawczych. W tym celu zostanie usprawniony system

wspierania badań i dyfuzji ich wyników. Jego kluczowymi elementami będą

warunkowość przyznawania wsparcia, określenie kluczowych dziedzin wsparcia,

urynkowienie wyników oraz promocja (także zagraniczna). Takie podejście będzie

sprzyjać tworzeniu nowych ofert rynkowych w oparciu o badania naukowe. Promowane

.go

v.p

l

będzie podejmowanie prac badawczych realizowanych w ramach współpracy lub na

podstawie zlecenia przedsiębiorcy.

Jednym z istotnych sposobów zwiększenia komercjalizacji wyników badań będzie

podniesienie poziomu świadomości i wiedzy osób w nich uczestniczących na temat

możliwości ochrony patentowej nowatorskich rozwiązań oraz wynikających z tego

korzyści. W jednostkach naukowych (w szczególności tych, których działalność B+R

finansowana jest ze środków publicznych) wdrożone zostaną strategie zarządzania

prawami własności intelektualnej w celu zapewnienia właściwej ochrony wyników

prowadzonych prac oraz ułatwienia ich komercjalizacji. Wiedza z zakresu podstaw

przedsiębiorczości, zarządzania procesami innowacyjnymi i ochrony własności

intelektualnej powinna być dostępna na wszystkich kierunkach studiów. Konieczne jest

również zapewnienie terminowych, przystępnych cenowo i przewidywalnych procedur

rozstrzygania sporów patentowych. Ustanowione zostaną instrumenty wspierające

krajowe podmioty oraz osoby fizyczne nie prowadzące działalności gospodarczej lub

naukowej, w uzyskaniu ochrony wynalazków, wzorów użytkowych i wzorów

przemysłowych poza granicami Polski.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

w.

rcl

opracowanie i wdrożenie systemu

wspierania badań i dyfuzji wyników

(warunkowość przyznawania wsparcia,

określenie kluczowych dziedzin wsparcia,

urynkowienie wyników – promocja, także

zagraniczna)

poprawienie warunków wykonywania praw własności intelektualnej oraz

podniesienie poziomu świadomości na temat korzyści i możliwości opatentowania

nowatorskich rozwiązań, uproszczenie procedur

uzupełnienie programów studiów

(szczególnie na kierunkach technicznych

i przyrodniczych)

o wiedzę dotyczącą tworzenia i

zarządzania przedsiębiorstwami, form

finansowania działalności gospodarczej,

ochrony praw własności intelektualnej

upowszechnienie wśród absolwentów

wiedzy dotyczącej tworzenia i

zarządzania przedsiębiorstwami,

różnych form finansowania działalności

gospodarczej, ochrony praw własności

intelektualnej

wprowadzenie na uczelniach jednostek

wspierających przedsiębiorczość

akademicką

ww

wypracowanie mechanizmów wsparcia

umożliwiających finansowanie wdrożenia

wyników badań do produkcji

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

funkcjonowanie mechanizmów

finansujących wdrożenie wyników

badań do produkcji

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

II.3.3. Zapewnienie kadr dla B+R

Budowa gospodarki opartej na wiedzy oraz ambicje dotyczące uzyskania przez polską

gospodarkę przewag konkurencyjnych wynikających z innowacyjności wymagają

podjęcia zróżnicowanego zestawu działań mających na celu zapewnienie odpowiednich

kadr dla sfery B+R. Skuteczne planowanie i implementacja nowatorskich procesów

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

produkcyjnych oraz wprowadzenie na rynek innowacyjnych produktów wymagają

odpowiednio przygotowanych specjalistów. Wysiłkowi związanemu z podniesieniem

poziomu studiów wyższych towarzyszyć będą działania promujące dalsze kształcenie i

szkolenie zawodowe.

Wspierany będzie rozwój kapitału ludzkiego w obszarze B+R. Zasadnicze znaczenie ma

poprawa jakości kształcenia na poziomie wyższym. Towarzyszyć temu powinien wzrost

efektywności nauczania na wcześniejszych jego etapach. Na wszystkich szczeblach

edukacji rozwijane będą kompetencje matematyczne i przyrodnicze, inwencja i

umiejętności poszukiwania samodzielnych rozwiązań; kształtowane będą nawyki

współpracy. Programy i metody nauczania zostaną dostosowane do aktualnego stanu

wiedzy i zachodzącego postępu technologicznego. Wspierane będą dążenia zmierzające

do tego, aby absolwent studiów wyższych wyposażony był w wiedzę, umiejętności i

kompetencje, które pożądane są na rynku pracy. Edukacja stanie się bardziej atrakcyjna

dla młodych ludzi dzięki stworzeniu warunków rozwoju ich kreatywności i rozwijaniu ich

indywidualnych zdolności.

Na studiach bezpłatnych finansowanych ze środków publicznych liczba studentów

kierunków matematycznych, przyrodniczych i technicznych znacznie się zwiększy w

stosunku do liczby pozostałych studentów. Towarzyszyć temu będą również działania

zachęcające kobiety do studiowania na kierunkach ścisłych. Studenci wyposażeni zostaną

w umiejętności niezbędne do komercjalizacji wyników badań naukowych oraz

zarządzania prawami własności intelektualnej. Kształtowane będą kwalifikacje z zakresu

realizacji projektów badawczych i współpracy interdyscyplinarnej. Rozwijane będą relacje

uczelni z biznesem obejmujące m.in. staże, wspólne programy badawcze, wspólne

opracowywanie programów kształcenia oraz zamawianie kształcenia. Zwiększone zostaną

możliwości kształcenia podyplomowego i doskonalenia zdobytych umiejętności.

Pozyskiwani będą zagraniczni specjaliści – wykładowcy, pracownicy naukowo-badawczy,

menedżerowie. Nastąpi poprawa dostępu do zagranicznych zasobów informacji. Uczelnie

uzyskają nowoczesne wyposażenie techniczne służące kształceniu na najwyższym

poziomie. Wprowadzone zostaną mechanizmy konkurowania o środki premiujące

najlepsze uczelnie.

Ważną kwestią będzie pomoc w profilowaniu uczelni na akademickie albo zawodowe, w

tym w ścisłym powiązaniu z kierunkami rozwoju zgodnymi z potencjałem regionów, w

których funkcjonują. Rozwijane będą te dziedziny nauki, w których miejscowe jednostki

badawcze oraz przedsiębiorstwa należą do wiodących w Polsce, Europie czy na świecie.

Towarzyszyć temu powinno poszukiwanie możliwości osiągnięcia sukcesu w dziedzinach

typowych dla lokalnych lub regionalnych gospodarek, ale także w obszarach

sprzyjających budowaniu nowych przewag na bazie istniejącego potencjału.

Polska powinna przyciągnąć większą liczbę wysokiej klasy naukowców, a przede

wszystkim w pełni wykorzystywać własne zasoby ludzkie, jeśli chce wzmocnić swoją

pozycję w nauce, technologii i innowacjach. Celem będzie stworzenie takiego systemu

rekrutacji i finansowania studiów doktoranckich, który pozwoli na zapewnienie

najlepszym absolwentom, mającym predyspozycje i wysoką motywację do pracy

naukowej, optymalnych warunków na kontynuowanie kariery naukowej. Realizowane

będą programy stypendiów zagranicznych dla młodych doktorów umożliwiające zdobycie

doświadczeń w renomowanych ośrodkach naukowych oraz stwarzane warunki

umożliwiające pracę w najlepszych krajowych ośrodkach badawczych.

Działania 2012-2015

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

Działania 2016-2020

poprawa jakości kształcenia na wszystkich etapach, wyposażenie uczniów w

możliwie najbardziej aktualną wiedzę umożliwiającą im funkcjonowanie we

współczesnej cywilizacji; rozwój kreatywności, gotowości poszukiwania

oryginalnych rozwiązań, umiejętności współpracy; wspomaganie powstawania

na uczelniach, w miejsce rozproszonych specjalizacji nauczycielskich,

wyspecjalizowanych centrów doskonałości

profilowanie uczelni w celu zapewnienia kadr zgodnych ze specjalizacją

regionów

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju województw

.go

działania na rzecz zwiększenia liczby

studentów kierunków matematycznych,

przyrodniczych i technicznych

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

modernizacja programów studiów w

kierunku trans- i interdyscyplinarnym

wprowadzenie podstaw dla mobilności

zawodowej między sektorem nauki i

biznesem

wprowadzenie mobilności jako reguły

związanej z karierą naukową

dalsze wspieranie badań prowadzonych przez młodych naukowców

w.

rcl

upowszechnienie zatrudniania na

kontraktach zagranicznych ekspertów

i naukowców

systemowe rozwiązania wspierające podejmowanie i rozwijanie kariery

naukowej

stworzenie warunków dla młodych naukowców zachęcających do pozostania

(przeciwdziałanie drenażowi mózgów) lub powrotu do kraju i kontynuowania

kariery naukowej

budowa i implementacja oraz ewaluacja Krajowych Ram Kwalifikacji spójnych

z Europejskimi Ramami Kwalifikacji

projekt pomiaru kapitału

intelektualnego w przedsiębiorstwach

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

ww

II.3.4. Zwiększenie wykorzystania rozwiązań innowacyjnych

W ciągu dekady przeprowadzona zostanie głęboka przebudowa systemu wspierania

innowacji oraz B+R. Podejmowane działania uwzględniać będą odmienny potencjał

poszczególnych sektorów i regionów. Wzmacniane będą działające w nich ośrodki

wzrostu oraz tworzone warunki do rozprzestrzeniania się procesów rozwojowych.

Towarzyszyć

temu

będzie

stworzenie

kreatywno-kooperacyjnego

modelu

technologicznego uczenia się oznaczającego wysoką zdolność do generowania własnych i

absorbowania zagranicznych rozwiązań oraz osiągnięcie roli lidera przynajmniej w

ramach pewnych nisz technologicznych. Wzmacniane i rozwijane będą powiązania

między lokalnymi, regionalnymi i krajowymi instytucjami naukowymi, a także ich udział

w międzynarodowych sieciach (europejskich i globalnych). Regularnie wykorzystywane

będą instrumenty analityczne i prognostyczne służące opracowywaniu priorytetów i

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

planów rozwoju naukowo-technologicznego, w tym wykorzystujące m.in. metodę

foresight.

Podjęty zostanie wysiłek polegający na wspieraniu rozwoju produktów i usług w

dziedzinach, w których Polska może stać się liderem w skali europejskiej i światowej.

Dotyczy to branż o potencjalnie wysokim popycie. Jedną z takich specjalności mogą być

eko-innowacje. W ciągu najbliższych lat rosnąć będzie ich znaczenie w racjonalizacji

zużycia energii, a także w rozwoju czystych i bezpiecznych jej dostaw (m.in. odnawialne

źródła energii i czysta energia oparta na paliwach kopalnych).

Jednostki samorządu terytorialnego staną się ważnymi partnerami w procesie

formułowania i realizacji polityki innowacyjnej. Zasadnicze znaczenie w tym zakresie

zyskają Regionalne Strategie Innowacyjności, które są podstawowym instrumentem

określania inteligentnej specjalizacji województw. Stworzone zostaną warunki

umożliwiające władzom samorządowym podjęcie roli lidera integrującego lokalne

środowiska akademickie, naukowe i gospodarcze, a także koordynowanie działań

podmiotów funkcjonujących w regionalnych systemach wsparcia innowacji.

Przewiduje się wzmocnienie i rozwój instytucji otoczenia biznesu wspierających

innowacyjność. Na uczelniach rozwijać będą swoją działalność podmioty wspierające

przedsiębiorczość akademicką. Promowane będzie powstawanie firm spin-off.

Zwiększona zostanie sprawność i efektywność działania centrów transferu technologii,

inkubatorów

technologicznych,

parków

naukowo-technologicznych,

centrów

zaawansowanych technologii. Tworzone będą oraz doskonalone podmioty wspierające

maksymalne wykorzystanie kreatywnego potencjału przedsiębiorstw, takie jak: centra

szkoleniowe i badawcze, instytucje finansowe i doradcze w zakresie innowacji i własności

intelektualnej, miejscowe i regionalne agencje rozwoju oraz inne organizacje wspierające.

Ułatwiony zostanie dostęp do oferowanych przez nie usług. Tworzone będą platformy

współużytkowania wiedzy. Powstaną efektywne mechanizmy wyszukiwania projektów

badawczych możliwych do komercjalizacji. Zbudowany zostanie system brokerów

technologii.

Promowana będzie współpraca uczestników rynku. Wprowadzone zostaną instrumenty

wsparcia nakierowane na wspólne przedsięwzięcia firm. Wzrośnie skala ich kooperacji,

umożliwiając – szczególnie MŚP – tworzenie rozwiązań czy stosowanie technologii

samodzielnie dla nich niedostępnych.

Zwiększeniu konkurencyjności sprzyjać będą skutecznie działające klastry. Przyczynią się

do łączenia firm, instytucji naukowych i posiadanych przez nie zasobów, umożliwiając

tym samym szybsze wprowadzanie wiedzy na rynek. Wpłyną na zwiększenie

produktywności, przyciągną inwestorów, wspierać będą badania naukowe, wzmocnią bazę

przemysłową i będą prowadzić do rozwoju konkretnych produktów i usług. Przyciągną też

przedsiębiorcze i uzdolnione jednostki. Podmioty gospodarcze będące ich częścią

posiadać będą ważną przewagę konkurencyjną. Struktury klastrowe, stanowiące skuteczny

mechanizm koncentrowania zasobów i środków, mogą stać się biegunami wzrostu w skali

całego regionu. Działające w nich przedsiębiorstwa, poprzez tworzenie powiązań

kooperacyjnych o charakterze ponadregionalnym i ponadnarodowym, zyskają większą

zdolność

odnajdywania

potencjalnych

możliwości

ekspansji

zagranicznej.

Funkcjonowanie klastrów oparte zostanie na modelu rynkowo-partycypacyjnym,

oznaczającym wiodącą rolę sektora prywatnego w ich inicjowaniu, finansowaniu i

zarządzaniu.

Rozwój innowacyjności wymaga zbudowania odpowiednich podstaw infrastrukturalnych.

Jest to zadanie na najbliższą dekadę. Zaangażowane w nie powinny być zarówno zasoby

.go

v.p

l

krajowe, jak też środki z funduszy unijnych. Budowana będzie nowa oraz wzmacniana

istniejąca infrastruktura techniczna służąca rozwojowi innowacji, przede wszystkim

w regionach obdarzonych wystarczającym potencjałem w tym zakresie. Szczególna

uwaga poświęcona zostanie zapewnieniu łatwego i taniego dostępu do łączy

szerokopasmowych, co jest szczególnie ważne dla rozwoju przedsiębiorczości opartej na

wiedzy.

Rosną obroty towarami i usługami, w których wartość dodana powstaje dzięki własności

intelektualnej. W nowoczesnych gospodarkach sektor kreatywny osiągnie wkrótce

znaczenie porównywalne z tradycyjnymi gałęziami przemysłu. Szczególną uwagę należy

poświęcić rozwojowi miast, które są naturalnym środowiskiem jego funkcjonowania.

Muszą one stać się miejscami atrakcyjnymi do życia i inwestowania, tworzyć inspirującą

przestrzeń, zapewnić utrzymanie zasobów i rozwój potencjału kulturowego oraz być

otwarte na nowe zjawiska kulturowe. Tylko w ten sposób zdołają przyciągnąć i zatrzymać

aktywne i twórcze jednostki.

ŚSRK

Działania 2012-2015

rozwój sieci powiązań pomiędzy

krajowymi instytucjami naukowymi

Działania 2016-2020

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

w.

rcl

udział krajowych instytucji naukowych w międzynarodowych sieciach

wzmocnienie i rozwój instytucji otoczenia biznesu wspierających innowacyjność

wspieranie tworzenia klastrów

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

oparcie funkcjonowania klastrów na

modelu rynkowo-partycypacyjnym

rozwój instytucji wspierających

przedsiębiorczość akademicką

wprowadzenie zachęt dla podnoszenia innowacyjności, wykorzystanie BIZ,

eliminacja barier prawnych ograniczających innowacyjność, wpieranie rozwoju

kultury i sektora kreatywnego

ww

rozwój infrastruktury służącej innowacyjności (m.in. łączy szerokopasmowych)

poprawa transferu wiedzy poprzez

realizowanie badań na zlecenie i w

ramach współpracy

rozwój kultury innowacyjności i przedsiębiorczości, w tym przedsiębiorczości

społecznej

76

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Cel II.4. Rozwój kapitału ludzkiego

Program na

rzecz nowych

umiejętności i

zatrudnienia

ww

w.

rcl

.go

Mobilna

młodzież

Jednym z głównych czynników decydujących o rozwoju i konkurencyjności kraju jest

jakość kapitału ludzkiego. Rozwój (ilościowy i jakościowy) kapitału ludzkiego to rozwój

krajowego i lokalnych rynków pracy oraz wzrost produktywności pracowników, a w

konsekwencji wzrost produkcji i usług, rozwój innowacji, podnoszenie produktywności

gospodarki - w rezultacie poziomu i jakości życia wszystkich mieszkańców.

Czynnikami, które wpływać będą negatywnie na ilościowy rozwój kapitału ludzkiego,

zwłaszcza w perspektywie długookresowej, a na które aktywna polityka państwa powinna

reagować z wyprzedzeniem, są czynniki demograficzne. Największe znaczenie dla

rozwoju kapitału ludzkiego w kontekście wyzwań demograficznych mają: niska dzietność,

rosnący udział w populacji osób w wieku poprodukcyjnym, ujemny bilans migracyjny,

niska aktywność zawodowa pokolenia seniorów. Zgodnie z dostępnymi prognozami

demograficznymi, liczba ludności Polski będzie się systematycznie zmniejszać. Dynamika

tego spadku zwiększy się po 2015 roku, kiedy to znacznie zmniejszy się udział w

populacji osób w wieku produkcyjnym. Prognozy GUS przewidują ubytek ludności w

wieku produkcyjnym rzędu 2 mln osób w okresie 2010-2020. 12

Mocniej zacznie się również zaznaczać zróżnicowanie terytorialne występujących trendów

demograficznych, co będzie zauważalne również w kontekście gęstości i zmienności

zaludnienia poszczególnych obszarów Polski (obszary depopulacyjne, obszary

koncentracji ludności). Zjawiska te stanowić będą istotne ryzyko dla rozwoju, a

jednocześnie wyzwanie w perspektywie kolejnych lat.

Wśród podstawowych barier rozwoju w Polsce wyróżnić należy niski wskaźnik

zatrudnienia (64,6%, 20-64 lata, 2010)13 oraz niedostosowanie edukacji do potrzeb rynku

pracy. Polska należy do krajów o jednym z najniższych w UE poziomów aktywności

zawodowej. Zasoby siły roboczej cechuje niedostateczna mobilność, niedostosowanie

struktury podaży do popytu na pracę według kwalifikacji, niska elastyczność rynku pracy,

wczesny wiek dezaktywacji zawodowej, zróżnicowany wiek zatrudnienia kobiet

i mężczyzn, niska opłacalność pracy w relacji do świadczeń społecznych, niski wskaźnik

zatrudnienia kobiet i niski wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych oraz małe

dostosowanie programów nauczania do potrzeb rynku pracy. Aktywna polityka państwa

będzie zatem nakierowana na obszary stanowiące bariery dla wzrostu poziomu

zatrudnienia.

Najważniejszymi cechami kapitału ludzkiego zwiększającymi jego zdolności do

zatrudnienia stały się wiedza, kwalifikacje i umiejętności zawodowe. W dużym stopniu o

poziomie kapitału ludzkiego decyduje jakość edukacji, w tym szkolnictwa wyższego i

prowadzonych badań naukowych. Wiedza staje się bowiem podstawowym czynnikiem

rozwoju społeczeństwa, a tym samym państwa i gospodarki. Istotne jest zatem

inwestowanie w szeroko rozumianą politykę edukacyjną i naukową, która charakteryzuje

się najwyższą stopą zwrotu, mimo że jest odłożona w czasie.

Zgodnie z prognozami Europejskiego Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego

(CEDEFOP), do 2020 roku w Polsce będzie rosło zapotrzebowanie na pracowników

wysokokwalifikowanych, przy jednoczesnym spadku popytu na na pracę pracowników

średnio - i niskokwalifikowanych.14 W tym kontekście szczególnie ważne jest

upowszechnienie uczenia się dorosłych, szczególnie w ramach krótkich form kursowych i

v.p

l

EUROPA

2020

12

13

14

Źródło GUS, Eurostat.

Źródło: GUS.

Źródło: Skills supply and demand in Europe: medium-term forecast up to 2020 publikacja CEDEFOP z 2010 r. s. 63-67.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

w pracy; w Polsce wskaźnik uczenia się przez całe życie jest na znacznie niższym

poziomie niż średnio w UE. Stworzeniu spójnego systemu, w ramach którego realizowana

będzie polityka rynku pracy oraz edukacji, towarzyszyć więc będzie rozwój uczenia się

przez całe życie oraz uczenia się we wszystkich rolach życiowych.

Dla powodzenia większości działań wspierających rozwój kapitału ludzkiego istotne

znaczenie ma właściwa identyfikacja występujących barier i potencjałów terytorialnych.

Specyfiki poszczególnych obszarów związane m.in. z pełnionymi przez nie funkcjami

społeczno-gospodarczymi, jak np. obszary miejskie, wiejskie oraz wzajemne relacje

między nimi warunkują bowiem kierunki w jakich rozwijają się regionalne rynki pracy

oraz umiejętności i kompetencje zasobów ludzkich.

Efekty w obszarze rozwoju kapitału ludzkiego przyniesie również zwiększenie

świadomości przedsiębiorców w zakresie zarządzania zasobami ludzkimi. Wiedząc jak

zarządzać pracownikami przedsiębiorcy lepiej i efektywniej będą wykorzystywać kapitał

ludzki, którym dysponują.

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

II.4.1. Zwiększanie aktywności zawodowej

Zadania państwa koncentrować się będą na ograniczeniu czynników zniechęcających do

zatrudnienia lub podejmowania i utrzymania aktywności zawodowej. Konieczne jest

podjęcie działań polegających na wspieraniu i pobudzaniu aktywności zawodowej przez

tworzenie rozwiązań umożliwiających i ułatwiających godzenie życia zawodowego i

rodzinnego. W tym zakresie jednym z istotnych działań jest zwiększenie dostępności

różnych form instytucjonalnej opieki nad dziećmi oraz budowanie efektywnego systemu

opieki nad osobami niesamodzielnymi i w podeszłym wieku. Równocześnie

podejmowane będą inicjatywy mające na celu podniesienie atrakcyjności pracy jako

źródła dochodu wobec źródeł alternatywnych, przede wszystkim świadczeń społecznych,

tak aby system ten był ukierunkowany na wspieranie aktywnego poszukiwania pracy i

zwiększanie motywacji do podejmowania legalnego zatrudnienia.

Szczególnie ważne będzie podjęcie działań umożliwiających start zawodowy młodych

ludzi wchodzących na rynek pracy (wspieranie transferu edukacja - zatrudnienie, tak aby

absolwenci maksymalnie szybko podejmowali pracę lub powracali do zatrudnienia,

poprawa opłacalności podejmowania pierwszego zatrudnienia - zmiany w systemie

świadczeń społecznych, elastyczność zatrudnienia wraz z warunkami jego stabilizacji, np.

odnawialne umowy sezonowe). Wspierane będą jednocześnie działania zmierzające do

poprawy jakości edukacji na poziomie wyższym, promowanie studiów pierwszego stopnia

jako wystarczających do podjęcia i kontynuowania aktywności na rynku pracy oraz

promowanie krótkich form dokształcania.

Stworzone zostaną warunki dla wzrostu liczby osób z niepełnosprawnością zatrudnionych

na otwartym rynku pracy, obejmujące m.in. stopniowe zwiększanie uczestnictwa w

szkolnictwie powszechnym dzieci niepełnosprawnych (infrastruktura szkół, kwalifikacje

nauczycieli), zmodernizowanie chronionego rynku pracy oraz jego roli, zapewnienie

powszechnej dostępności do wysokiej jakości rehabilitacji, zmiany w systemie

finansowania wsparcia zatrudnienia osób niepełnosprawnych, dostosowanie środków

transportu publicznego do obsługi i przewożenia osób niepełnosprawnych.

Postępujący proces starzenia się społeczeństwa stwarza konieczność wydłużenia okresu

aktywności zawodowej Polaków. Przeprowadzone zostaną reformy systemowe w zakresie

systemu świadczeń społecznych (w tym ubezpieczeń społecznych), skutkujące

wydłużeniem wieku emerytalnego (w tym ograniczenie specyficznych uprawnień w

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

podsystemach branżowych systemu emerytalnego) oraz zrównaniem wieku emerytalnego

kobiet i mężczyzn. Towarzyszyć temu będzie promowanie pracowników starszych wśród

pracodawców (ukazujące m.in. mocne strony pracownika starszego i przełamujące

stereotypowe myślenie o nich) oraz rozwiązania systemowe wspierające zatrudnienie osób

starszych. Wspierane będą także działania zmierzające do umożliwiania osobom w wieku

50+ zdobywanie nowej i uzupełnianie posiadanej już wiedzy w instytucjach

edukacyjnych, w tym w instytucjach szkolnictwa wyższego, pozwalające na zatrzymanie

osób starszych na rynku pracy. Działania takie przyczynią się do aktywizacji tej grupy

osób zarówno na rynku pracy jak i w debacie społecznej.

Zwiększeniu aktywności zawodowej służyć będą działania na rzecz elastycznych form

zatrudnienia. Zwiększaniu elastyczności rynku pracy powinno jednak towarzyszyć

zapewnienie bezpieczeństwa w ramach modelu flexicurity, w jego czterech filarach –

elastycznych i przewidywalnych warunkach umów, koncepcji uczenia się przez całe

życie, aktywnej polityce rynku pracy oraz nowoczesnym systemie zabezpieczenia

społecznego. Jest to bardzo istotne, jak bowiem pokazują analizy, Polska jest jednym z

krajów Unii Europejskiej, które notują najgorsze rezultaty w zakresie wdrażania

flexicurity15.

Zwiększeniu aktywności zawodowej sprzyjać będzie także likwidacja barier związanych z

założeniem, prowadzeniem oraz rozwijaniem własnej działalności gospodarczej.

Zintegrowane podejście do rozwoju zakłada, że poza zmianami systemowymi, działania

powinny odpowiadać na wyzwania regionalnych rynków pracy, zgodnie ze specyfiką i

potrzebami poszczególnych województw, z uwzględnieniem specyfiki różnic między

obszarami miejskimi i wiejskimi. Kierunki interwencji publicznej będą uwzględniać

sytuację i zróżnicowanie potencjałów regionalnych, w tym stan i jakość kapitału

ludzkiego oraz potrzeby regionów.

Niezbędne są także zmiany w modelu działania publicznych służb zatrudnienia (PSZ)

polegające przede wszystkim na odejściu od traktowania działań rejestracyjnych i

związanych z wypłatą świadczeń jako podstawowej funkcji PSZ na rzecz aktywnego

pośrednictwa pracy. Usługi aktywizacyjne powinny być oddzielone od części

odpowiedzialnej za rejestrację bezrobotnych i redystrybucję zasiłków. Wymaga to

zredefiniowania zasad i wypracowania nowego modelu współpracy z pracodawcami,

którzy dysponują najbardziej wiarygodnymi informacjami na temat popytu na pracę, jak

również z innymi instytucjami rynku pracy, tak publicznymi, jak i tymi działającymi

w sektorze prywatnym. Istotnym elementem zmian systemowych będzie

zsynchronizowanie działalności publicznych służb zatrudnienia i służb pomocy

społecznej.

Celem, jaki stawia sobie polityka państwa do roku 2020, jest zwiększenie wskaźnika

zatrudnienia do poziomu 71% (cel zapisany także w Krajowym Programie Reform –

dokumencie bezpośrednio realizującym cele UE 2020).

15

Por. Flexicurity w Polsce: diagnoza i rekomendacje. Raport końcowy z badań, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Departament

Rynku Pracy, Warszawa 2009.

v.p

l

Monitor Polski

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

ograniczanie czynników zniechęcających

do zatrudniania lub podejmowania i

utrzymywania aktywności zawodowej

synchronizacja systemów podatkowego

i świadczeń społecznych

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju

województw

.go

wyeliminowanie tych rozwiązań systemu

emerytalno-rentowego, które pozwalają

na wczesną dezaktywację – w tym np.

ograniczenie specyficznych uprawnień w

podsystemach branżowych systemu

emerytalnego

rozpoczęcie stopniowego podnoszenia i zrównywania wieku emerytalnego kobiet

i mężczyzn

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

wdrożenie programów aktywizacji rezerw na rynku pracy (wcześniejszy start

młodych, wyższa aktywność kobiet, osób starszych, niepełnosprawnych, poprawa

zatrudnialności nieaktywnych)

pierwszy etap tworzenia nowego

systemu opieki nad osobami

niesamodzielnymi i w podeszłym wieku

- poprawa efektywności systemu

w.

rcl

wzmocnienie warunków

instytucjonalnych dla łączenia funkcji

zawodowych z rodzinnymi – wczesna

edukacja i opieka nad dzieckiem w wieku

0-5 lat: zintegrowane podejście,

powszechna dostępność, różnorodność

form, zapewnienie powszechnie

dostępnej opieki w szkołach; elastyczne

formy zatrudnienia spełniające wymogi

modelu flexicurity itp.)

przygotowanie i wdrożenie

kompleksowych rozwiązań

zapewniających lepszy start zawodowy

młodych ludzi wchodzących na rynek

pracy (w tym działania związane z

uzupełnianiem kompetencji i

kwalifikacji)

stworzenie warunków dla zwięszenia

zatrudnienia osób niepełnosprawnych na

otwartym rynku pracy

reforma publicznych służb zatrudnienia i służb pomocy społecznej – synchronizacja

działalności służb zatrudnienia oraz służb pomocy społecznej, oddzielenie usług

aktywizacyjnych od części odpowiedzialnej za rejestrację bezrobotnych i

redystrybucję zasiłków dla bezrobotnych

opracowanie i wdrożenie systemu

kontraktacji usług aktywizacyjnych poza

publiczne służby zatrudnienia

ww

likwidacja barier związanych z

założeniem, prowadzeniem i rozwijaniem

własnej działalności gospodarczej

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

II.4.2. Poprawa jakości kapitału ludzkiego

Wyzwania dla nowoczesnych państw i ich obywateli związane ze wzrostem

inteligentnym, zrównoważonym i włączającym, w tym z potrzebą zwiększenia

zatrudnienia, w znacznej mierze zależą od jakości kapitału ludzkiego. Z kolei, na jakość

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

tego kapitału decydujący wpływ ma poziom kompetencji i kwalifikacji obywateli16.

Poprawa jakości kapitału ludzkiego oznacza sytuację w której obywatele od najmłodszych

do najstarszych lat życia i różnymi drogami – w szkole i innych instytucjach edukacji

formalnej, na kursach, ale również w pracy i środowisku zaangażowania społecznego,

ucząc się samodzielnie i od siebie nawzajem - uzyskują kompetencje i kwalifikacje

zgodne z potrzebami społeczno-gospodarczymi oraz indywidualną potrzebą rozwoju

osobistego.

Istotne jest przy tym przejście od modelu kształcenia opartego głównie na szkole i

przekazywaniu wiedzy encyklopedycznej do szerokiego modelu edukacji, łączącego

kształcenie w szkołach z uczeniem się innym niż formalne, trwającym całe życie i

powiązanym z praktyką (m.in. z konkretnymi potrzebami pracodawców i potrzebami

życia w zinformatyzowanym społeczeństwie). W tym modelu edukacja nie kojarzy się

tylko z kształceniem w instytucjach systemu oświaty i szkolnictwa wyższego, ale również

ze szkoleniem, które jest wszechobecne i organizowane przez pełne spektrum podmiotów

czynnych w gospodarce i w społeczeństwie obywatelskim, i którego status staje się

równorzędny do kształcenia. Za tak rozumianą edukację odpowiadają nie tylko wszystkie

resorty, ale także partnerzy społeczni działający w gospodarce i społeczeństwie

obywatelskim. Takie szerokie podejście do edukacji może szybciej rozwiązywać

problemy niedopasowania podaży pracy do popytu na pracę w wymiarze kwalifikacyjnozawodowym, widocznego na polskim rynku pracy. Może również podnieść atrakcyjność

absolwentów jako pracowników.

Zmiany te oznaczają przyjęcie nowych, bardziej efektywnych kierunków inwestowania w

edukację (kształcenie i szkolenie), m.in. takich jak: uporządkowanie i rozwój systemu

uznawania kompetencji nabytych poza edukacją formalną (system walidacji), wdrażanie

systemów gromadzenia i transferu osiągnięć edukacyjnych, spójnych z systemami

europejskimi, wdrażanie krajowych ram kwalifikacji17, włączanie w programy kształcenia

i szkolenia mechanizmów indywidualizujących, dostosowujących ofertę edukacyjną do

konkretnych potrzeb osób uczących się w różnym wieku, a także potrzeb pracodawców,

rozszerzanie stosowania technologii informacyjnych i komunikacyjnych (TIK) w

kształceniu i szkoleniu, rozwój form kształcenia i szkolenia „na odległość”, rozwój

poradnictwa edukacyjno-zawodowego, reformowanie systemów egzaminacyjnych na

systemy oceny kompetencyjnej, promowanie nowoczesnych form edukacji dorosłych

opartych na systemie walidacji.

Działania te uzupełni nowe podejście do organizacji wczesnej edukacji i opieki nad

dzieckiem – zorientowane nie na zastępowanie rodziców, ale na wspieranie ich w

wychowywaniu małych dzieci przez bardziej zróżnicowane niż obecnie formy edukacji i

opieki, w tym przede wszystkim wykorzystujące potencjał małych elastycznych inicjatyw

organizowanych w środowisku lokalnym bez większych nakładów inwestycyjnych.

Tak ujętym nowym kierunkom inwestowania w kształcenie i szkolenie sprzyjać będzie

wdrożenie ogólnopolskiego systemu prognozowania popytu na pracę, zintegrowanego z

systemem informacji o ofercie i jakości szkół, uczelni i kursów oraz z systemem

doradztwa zawodowego tak, by osoba ucząca się mogła dokonać mądrego wyboru swojej

inwestycji edukacyjnej. Bez istnienia takiego systemu prowadzenie efektywnych działań

wyprzedzających, jak również doraźnych działań na rzecz równoważenia rynku, jest mało

efektywne. Działania w zakresie poprawy jakości kapitału ludzkiego będą odpowiadać na

16

Stan kompetencji i kwalifikacji osób w Polsce oraz priorytety na rzecz poprawy ich poziomu przedstawione są szerzej w dokumencie

strategicznym wynikającym ze zobowiązań w Unii Europejskiej pn. Perspektywa uczenia się przez całe życie..

Porządkowanie i określanie poziomów kwalifikacji niezależnie od miejsca, sposobu i czasu uczenia się.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

wyzwania regionalnych rynków pracy, zgodnie z ich specyfiką i potrzebami. Istotna jest w

szczególności poprawa jakości szkół prowadzących kształcenie zawodowe, przy

równoczesnej promocji kształcenia zawodowego wśród młodzieży i pozostałych

interesariuszy oraz wspierania rozwoju programów kształcenia o profilu praktycznym w

edukacji na poziomie wyższym. Racjonalizacja wyboru ścieżki edukacyjnej doprowadzi

bowiem do lepszego dopasowania podażowej i popytowej strony rynku pracy, podnosząc

potencjał rozwojowy gospodarki.

Priorytetowym zadaniem państwa w kontekście zmieniających się potrzeb rynku pracy

stanie się wyrównywanie szans edukacyjnych na wszystkich etapach kształcenia i

szkolenia oraz podnoszenie jakości usług edukacyjnych. Reforma kształcenia i szkolenia

ukierunkowana zostanie na podwyższenie jakości i efektywności, odpowiadających

warunkom gospodarki opartej na wiedzy. Wsparcie udzielone w tym obszarze przyczyni

się do efektywnego zarządzania systemem edukacji, doskonalenia programów nauczania i

uzupełniania je o elementy innowacyjne, wzmocnienie efektywności systemu szkolenia i

doskonalenia kadr edukacji. Równocześnie zostaną wprowadzone takie zmiany w

systemie oceny, wynagradzania i awansu nauczycieli, które będą sprzyjały pozostawaniu

w zawodzie najlepszych nauczycieli i ich odpowiedniemu motywowaniu oraz zwiększeniu

atrakcyjności zawodu nauczyciela wśród ludzi młodych. Niezbędne jest wzbogacenie

programów nauczania o nabywanie kompetencji i umiejętności potrzebnych w przyszłej

pracy zawodowej. Istotne jest również dokonanie zmian w funkcjonowaniu szkoły

w kontekście zmian cywilizacyjnych związanych z jednej strony ze wzmożoną

aktywnością zawodową rodziców/opiekunów, z drugiej zaś - z potrzebą uwzględniania w

nowoczesnych programach nauczania takich elementów, jak np. edukacja obywatelska,

rozwój kreatywnego myślenia i umiejętność kooperacji, angażowanie się w istotne

kwestie lokalne, rozwój kompetencji cyfrowych, społecznych. Kształtowanie tych

kompetencji powinno być również istotnym elementem edukacji na poziomie wyższym.

Ważne jest aby polityka państwa zachęcając do posiadania dzieci, zapewniała powszechny

dostęp do wysokiej jakości edukacji, w tym wczesnej edukacji. Inwestycje w kapitał

ludzki najmłodszych przekładają się w długim okresie na wymierne korzyści w postaci

wyższego poziomu dobrobytu. Obywatele powinni mieć zapewniony powszechny dostęp

do wysokiej jakości edukacji przez całe życie – od różnych form wczesnej edukacji do

późnej starości (m.in. uniwersytety trzeciego wieku), a zadaniem polskich szkół powinno

być nie tylko kształcenie ogólne, ale także przygotowanie absolwentów do potrzeb rynku

pracy. Stąd istnieje konieczność odpowiedniego dostosowania programów nauczania,

wprowadzenia nowego modelu kształcenia zawodowego opartego w większym stopniu na

uczeniu się praktycznym i na elastycznych ścieżkach uczenia się, promocji kształcenia

zawodowego i technicznego, a w edukacji na poziomie wyższym - kształcenia o profilu

praktycznym, podnoszenia kompetencji i poziomu wiedzy uczniów i studentów w zakresie

nauk o znaczeniu kluczowym dla gospodarki, współpracy między instytucjami systemu

edukacji a przedsiębiorstwami, sektorem badawczo-rozwojowym i sektorem

obywatelskim (organizacje pozarządowe).

Podejmowane będą również działania na rzecz lepszego wykorzystania potencjału uczelni,

w tym w szczególności wspierane będzie kształcenie na kierunkach matematycznoprzyrodniczych i technicznych (ze względu na ich priorytetowe znaczenie dla

konkurencyjności gospodarki). Oprócz wyrównywania szans edukacyjnych w ujęciu

terytorialnym (zapewnienie równego dostępu do edukacji), ważne jest objęcie

dodatkowym wsparciem i stymulowanie rozwoju wiodących ośrodków naukowych (np.

Krajowe Naukowe Ośrodki Wiodące), aby zwiększyć innowacyjność i konkurencyjność

.go

v.p

l

polskiej nauki na arenie międzynarodowej ( wzmocnienie pozycji polskich uczelni w

rankingach międzynarodowych).

Poprawie jakości edukacji (kształcenia i szkolenia) sprzyjać będzie także wprowadzanie w

Polsce tzw. europejskich narzędzi odniesień - krajowych ram kwalifikacji, spójnych z

założeniami europejskich ram kwalifikacji, łącznie z systemem walidacji, systemów

zapewniania jakości w szkolnictwie wyższym oraz kształceniu i szkoleniu zawodowym

(EQAVET), systemów gromadzenia i transferu osiągnięć edukacyjnych (ECVET i ECTS),

systemów klasyfikowania i prognozowania podaży umiejętności dla rynku pracy (ESCO,

Skills Panorama).

Biorąc pod uwagę fakt, że stan zdrowia stanowi element istotnie warunkujący aktywność

na rynku pracy i ma jednocześnie decydujący wpływ na jakość kapitału ludzkiego,

promowane i wspierane będą działania o charakterze prozdrowotnym i profilaktycznym

dotyczące chorób stanowiących współcześnie główne przyczyny przedwczesnego

opuszczania rynku pracy i korzystania ze środków zabezpieczenia społecznego (tj. chorób

zawodowych i chorób cywilizacyjnych). Przedsięwzięcia dotyczące poprawy

zdrowotności są horyzontalne, natomiast ich wdrażanie powinno uwzględniać

zróżnicowania terytorialne - np. stanu zdrowia i czynników społecznych je

warunkujących, przewidywanych trendów w tym zakresie, dostępności do usług

zdrowotnych.

ŚSRK

Działania 2016-2020

w.

rcl

Działania 2012-2015

wsparcie dla rozwoju różnych form opieki i wczesnej edukacji dzieci

doposażenie pracowni szkół i placówek dydaktycznych

wprowadzenie zmian w zakresie

kształcenia i szkolenia: zmiany

organizacyjne oraz w zakresie zasad

finansowania, przy założeniu

dofinansowania działań projakościowych

ww

monitoring efektów wdrożenia nowej

podstawy programowej kształcenia

ogólnego oraz reformy systemu

szkolnictwa wyższego pod kątem

kształcenia kluczowych kompetencji i

postaw (kompetencje językowe,

umiejętności dostosowane do wymogów

rynku pracy-praktyki zawodowe, zdolność

kreatywnego myślenia);

stworzenie i wdrożenie nowego modelu

pracy z uczniem zdolnym;

upowszechnienie pracy zespołowej podczas

zajęć oraz nowoczesnych technologii

komunikacyjnych i informacyjnych jako

środków dydaktycznych; personalizacja

procesu kształcenia

ewentualna rewizja podstawy

programowej kształcenia ogólnego w

kierunku jeszcze silniejszego jej

zorientowania na kształcenie

kluczowych kompetencji i postaw

83

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Działania 2012-2015

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

Działania 2016-2020

doskonalenie systemu egzaminów zewnętrznych i silniejsze zorientowanie ich na

ocenę kompetencji kluczowych; doskonalenie ewaluacji jako narzędzia służącego

ocenie pracy szkół; zmiany w systemie ocen osiągnięć uczniów w kierunku oceny

umiejętności rozwiązywania problemów

.go

upowszechnianie edukacji cyfrowej

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

Strategia Rozwoju Wsi,

Rolnictwa i Rybactwa,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju

województw

podnoszenie kwalifikacji i umiejętności kadry – wprowadzenie modelu kształcenia

kadry kładącego nacisk na pracę zespołową oraz doświadczenie praktyczne,

wykorzystanie nowoczesnych technologii, kształcenie kompetencji i kwalifikacji;

podniesienie jakości i znaczenia praktyk/stażu nauczycielskiego

w.

rcl

upowszechnienie uczenia się dorosłych w oparciu o najbardziej efektywne formy, tj.

krótkie formy kursowe zgodne z potrzebami osób uczących się oraz uczenie się w

pracy i środowisku zaangażowania społecznego; opracowanie modelu finansowania

uczenia się dorosłych wspierającego najbardziej efektywne formy oraz

zapewniającego ich powszechną dostępność, w oparciu o montaż finansowy ze

środków publicznych, środków pracodawców oraz środków osób uczących się

ww

wdrożenie nowego modelu kształcenia zawodowego opartego na uczeniu się

praktycznym

i na elastycznych ścieżkach uczenia się, a na poziomie wyższym o profilu

praktycznym - promocja edukacji zawodowej i technicznej, itp.;

stworzenie możliwości lepszej współpracy między szkołami zawodowymi a

przedsiębiorcami ; zapewnienie możliwości potwierdzenia kompetencji uzyskanych

w drodze uczenia się pozaformalnego i nieformalnego,

wprowadzenie zintegrowanego systemu

poradnictwa edukacyjno-zawodowego

świadczonego przez współpracujące

instytucje systemu oświaty i rynku pracy

określenie „zawodów deficytowych”;

wdrażanie nowej koncepcji polityki w

przetestowanie różnych instrumentów

zakresie przyjmowania imigrantów

pozyskiwania pracowników zagranicznych, zarobkowych

których niedobór będzie odczuwalny w

kolejnych latach; przygotowanie nowej

koncepcji polityki w zakresie

przyjmowania imigrantów zarobkowych

ukierunkowanej na elastyczne uzupełnienia

niedoborów na rynku pracy 18

promowanie i wspieranie działań o charakterze prozdrowotnym i profilaktycznym w

odniesieniu do chorób zawodowych i cywilizacyjnych

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwu Wsi,

Rolnictwa i Rybactwa,

strategie rozwoju

województw

18

Zgodnie z rekomendacjami zawartymi w dokumencie „Polityka migracyjna Polski-stan obecny i postulowane działania”, przyjętym

przez Radę Ministrów w dniu 31 lipca 2012 r.

.go

v.p

l

II.4.3. Zwiększanie mobilności zawodowej i przestrzennej

Zwiększeniu aktywności zawodowej służyć będzie polityka tworząca warunki dla

elastycznych form zatrudnienia, sprzyjająca zwiększeniu mobilności pracowników oraz

podnoszeniu kompetencji absolwentów (w tym kompetencji cyfrowych i

międzykulturowych), mobilności wahadłowej (w szczególności dla zmniejszenia ukrytego

bezrobocia na wsi), promująca pozarolnicze formy zatrudnienia na terenach wiejskich

oraz zapewniająca powszechny, szerokopasmowy dostęp do Internetu dla wszystkich

mieszkańców. Celowa w tym zakresie jest modernizacja systemu kwalifikacji

zawodowych, w tym rozwiązania umożliwiające potwierdzenie kompetencji uzyskanych

w drodze uczenia pozaformalnego i nieformalnego, system wsparcia w zakresie

podnoszenia lub zmiany kwalifikacji osób defaworyzowanych na rynku pracy etc.

Istotne z punktu widzenia rozwoju gospodarczego jest także podniesienie mobilności

ludności. Niezbędne jest w tym celu zwiększenie dostępności komunikacyjnej do rynków

pracy, zarówno w wymiarze materialnym tj. transport, mieszkania, jak i - cyfryzacji

obszarów peryferyjnych. Rozwój infrastruktury transportowej powinien umożliwiać

szybkie przemieszczanie się z ośrodków obecnie słabiej rozwiniętych (głównie obszarów

wiejskich) do ośrodków wzrostowych, które oferują znacznie więcej możliwości

zatrudnienia. Zmniejszenie czasu dojazdu do ośrodków miejskich przełoży się na

skłonność do szukania zatrudnienia poza miejscem stałego zamieszkania i wpłynie tym

samym na rozwój gospodarczy regionów, z których pochodzą zatrudnieni.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

w.

rcl

modernizacja systemu kwalifikacji

zawodowych, tak aby kwalifikacje

wyodrębnione w zawodach zostały odniesione

do europejskich ram kwalifikacji poprzez

krajowe ramy kwalifikacji (rozwiązania

umożliwiające potwierdzanie kompetencji

uzyskanych w drodze uczenia się

pozaformalnego i nieformalnego, system

wsparcia w zakresie podnoszenia lub zmiany

kwalifikacji osób defaworyzowanych na rynku

pracy itp.)

stworzenie efektywnego systemu wynajmu mieszkań

ww

zwiększenie dostępności komunikacyjnej – dostęp do rynków pracy

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego, strategie

rozwoju województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa

i Rybactwa,

strategie rozwoju

województw

Cel II.5. Zwiększenie wykorzystania technologii cyfrowych

Współczesna Polska jest krajem nierównomiernie rozwiniętym pod względem

EUROPA 2020: społeczeństwa cyfrowego. Około 65% Polaków korzysta z Internetu19; istnieją spore

Europejska

Agenda Cyfrowa 19 64,9 % zgodnie z danymi z publikacji: Wykorzystanie technologii informacyjno-(tele)komunikacyjnych w przedsiębiorstwach i

gospodarstwach domowych w 2010 r., GUS, 31.03.2011.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

różnice w korzystaniu z Internetu pod względem wykształcenia, wieku i miejsca

zamieszkania ludności. Osoby młodsze są już dziś „pokoleniem cyfrowym”; pod

względem umiejętności korzystania z cyfrowego świata nie ustępują swoim rówieśnikom

z innych bardziej rozwiniętych krajów. Tymczasem osoby powyżej 50 roku życia w

niewielkim stopniu korzystają z cywilizacji informatycznej.

Niejednorodnie rozwinięta jest również infrastruktura telekomunikacyjna. Szczególnie

trudna sytuacja ma miejsce na terenach słabej zurbanizowanych, gdzie koszty budowy

sieci są wyższe i dają niższą stopę zwrotu, przez co są mniej opłacalne dla prywatnych

inwestorów. Pomimo trendu wzrostowego penetracji łączy szerokopasmowych, przyrost

ten jest niewystarczający i Polska wciąż zajmuje odległe miejsca wśród państw

członkowskich UE.

Na wynik ten składa się między innymi dostępność infrastruktury oraz koszt usług

telekomunikacyjnych, a także stopień wykorzystania technologii cyfrowych przez

przedsiębiorstwa i osoby prywatne.

Polska cyfrowa nie może sprowadzać się do odbioru treści i usług generowanych poza

granicami naszego kraju. Oznacza to konieczność zapewnienia skutecznego systemu

generowania usług i treści w sieciach szerokopasmowych, dopasowanych do

zainteresowań oraz do potrzeb indywidualnych odbiorców i społeczności. Chociaż rynek

z pewnością zaspokoi część potrzeb społeczeństwa, to państwo powinno określać

strategiczne cele i narzędzia, które należy wykorzystać, aby polskie treści i usługi

znajdowały się na odpowiednim poziomie.

W najbardziej rozwiniętych państwach świata dostęp do technologii teleinformatycznych

jest powszechny. By zwiększyć konkurencyjność Polski, zakłada się zapewnienie takiego

samego poziomu dostępu do infrastruktury i technologii, treści i usług oraz umiejętności

ich wykorzystywania, jaki jest uznawany za standard w Unii Europejskiej. W najbliższych

latach przewiduje się silny rozwój usług telekomunikacyjnych i rozwiązań związanych z

cyfryzacją (informatyzacją) kraju, zwłaszcza dalszy rozwój elektronicznej gospodarki, ezdrowia, cyfrowych usług publicznych (e-administracji), e-PUAP i telepracy (pracy na

odległość). Przyspieszona cyfryzacja kraju będzie miała istotne znaczenie dla

rozprzestrzeniania się procesów rozwojowych.

Obecne zapóźnienia oraz szybkie tempo zmian na świecie wymagają przyspieszonego

rozwoju społeczeństwa cyfrowego w Polsce. Dlatego Polska decyduje się na wybór

wariantu „wykorzystania impetu cyfrowego”, zgodnie z którym konsekwentnie

realizowane będą zadania związane z rozwojem procesów warunkujących szybki rozwój

kraju. Niezbędne są także inwestycje w rozbudowę infrastruktury telekomunikacyjnej,

które mimo znacznych nakładów cechują się wysoką stopą zwrotu.

Budowa społeczeństwa cyfrowego jest zadaniem horyzontalnym, dotyczącym niemal

wszystkich dziedzin życia społeczno-gospodarczego, a poszczególne zadania związane z

cyfryzacją kraju będą realizowane w ramach wszystkich strategii zintegrowanych. Dlatego

ważne będzie właściwe skoordynowanie działań realizowanych przez różne podmioty

(państwowe, pozarządowe, a także prywatne) na różnych szczeblach zarządzania i

finansowanych ze zróżnicowanych źródeł.

Rozwój zastosowań technologii cyfrowych będzie jednocześnie uwzględniał aspekty

środowiska (rozwiązania energooszczędne, nowoczesne zielone technologie, edukacja

społeczeństwa).

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

w.

rcl

.go

v.p

l

II.5.1. Zapewnienie powszechnego dostępu do Internetu

Rozwój infrastruktury szerokopasmowej w Polsce jest wciąż zbyt wolny. Negatywny

wpływ na zwiększenie dostępu do Internetu ma duży obszar kraju przy jednocześnie

relatywnie niedużej gęstości zaludnienia i rozproszeniu ludności. Objęcie inwestycjami

jak największej liczby użytkowników wiąże się z ich rozproszeniem, co zwiększa koszty

instalacji i eksploatacji tej infrastruktury. Mimo dużych kosztów rozbudowy

infrastruktury, która nie tylko sprosta obecnym wymaganiom, ale będzie wydajna

w dłuższej perspektywie, jej rozwój powinien być priorytetowym zadaniem rządu w

najbliższych kilku latach.

W pierwszej kolejności niezbędne jest umożliwienie wszystkim gospodarstwom

domowym korzystania z dostępu do Internetu, a w nieco dłuższej perspektywie –

zapewnienie im dostępu do szybkiego i bardzo szybkiego Internetu. Ważne będą również

działania wspierające proces zamiany analogowego sygnału telewizyjnego i radiowego na

cyfrowy.

Istotne jest odpowiednie dopasowanie interwencji państwa uwzględniające zróżnicowanie

terytorialne. Inne działania będą adresowane do metropolii (w tym przypadku ze względu

na stosunkowo dużą dostępność Internetu działania powinny się skupić na rozwoju sieci

następnej generacji – NGN- next generation networks), a inne na wsiach o niskiej gęstości

zaludnienia (gdzie dostępność jest niska, a inwestycje nieopłacalne dla prywatnych

inwestorów).

Szczególnego znaczenia nabiera również budowa regionalnych sieci szerokopasmowych,

realizowanych przez samorządy terytorialne, które zmniejszają ryzyko geograficznego

wykluczenia cyfrowego. W kontekście zapewnienia powszechności szerokopasmowego

dostępu do Internetu, konieczna jest skuteczna koordynacja projektów budowy sieci

szerokopasmowych.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

rozwój sieci teleinformatycznej, w tym

zwłaszcza zapewnienie

szerokopasmowego dostępu do

Internetu

rozwój technologii szybkiego i bardzo

szybkiego Internetu (sieci następnej

generacji)

przeprowadzenie procesu cyfryzacji

przestrzeni medialnej, w tym konwersji

nadawania sygnału telewizyjnego i

radiowego analogowego na cyfrowy

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

ww

II.5.2. Upowszechnienie wykorzystania technologii cyfrowych

Obok rozwoju infrastruktury warunkiem rozwoju społeczeństwa cyfrowego jest

wypracowanie potrzeb, postaw i umiejętności pozwalających w pełni korzystać z nowych

technologii. Postępującej cyfryzacji będzie towarzyszyć promocja i propagowanie usług

internetowych, zwłaszcza w grupie osób 50+ i ludności wiejskiej, ponieważ w grupach

tych odsetek osób korzystających z Internetu jest znacznie niższy niż w rozwiniętych

krajach UE.

Upowszechnianie wykorzystania technologii cyfrowych powinno przebiegać dwutorowo –

z jednej strony przez rozwijanie kompetencji cyfrowych, a z drugiej przez popularyzację

usług cyfrowych, wzbudzenie w potencjalnych użytkownikach potrzeby posiadania

w.

rcl

.go

v.p

l

dostępu do internetu oraz budowę rozwiązań elektronicznych z zakresu edukacji, zdrowia,

sądownictwa, gospodarki, a zwłaszcza administracji i e-PUAP.

Dla budowania Polski cyfrowej ważne jest nie tylko stymulowanie strony podażowej – to

jest zwiększenie ilości wysokiej jakości usług, ale także strony popytowej – czyli

budowanie świadomości istnienia tych usług i propagowanie ich wykorzystania.

Kluczowym zadaniem państwa w obszarze rozwoju Polski cyfrowej będzie rozwój

kompetencji obywateli. Rozwój umiejętności cyfrowych będzie przekładał się na większy

popyt na różnego rodzaju usługi cyfrowe, co z kolei powinno zachęcić rynek do

podejmowania działań w tych obszarach.

Różnice w umiejętnościach korzystania z nowych technologii mogą prowadzić do

cyfrowego wykluczenia. W Polsce osiami podziału między osobami biegłymi w

cyfrowych technologiach a nie posiadającymi tych umiejętności są wiek, miejsce

zamieszkania i wykształcenie. O ile wśród osób młodych korzystanie z Internetu jest

dosyć powszechne, o tyle wykluczenie cyfrowe osób starszych staje się problemem. W

przypadku tej drugiej grupy osób kompetencje cyfrowe nie stanowią naturalnego

składnika procesów socjalizacji i są mocno skorelowane z poziomem wykształcenia.

W obszarze rozwoju kompetencji cyfrowych w pierwszej kolejności działania skupione

będą na dwóch grupach obywateli: osobach nauczających (nauczycielach, pracownikach

innych instytucji edukacyjnych i kultury, pracownikach organizacji pozarządowych),

którzy powinni wykorzystywać zasoby Internetu do przygotowywania i prowadzenia zajęć

lekcyjnych, szkoleń, doradztwa i dla samorozwoju oraz osobach starszych, które nie tyle

nie mają dostępu do Internetu w gospodarstwie domowym, ile nie widzą użyteczności

korzystania z Internetu.

Rozwijanie kompetencji cyfrowych osób nauczających, stanowiących często wzorzec

zachowań dla innych członków lokalnej społeczności, może spowodować szybsze

rozprzestrzenianie się tych kompetencji w ich otoczeniu. W rezultacie wykorzystania

technologii cyfrowych uczniowie powinni zostać zainspirowani do wykorzystywania tych

technologii w sposób kreatywny oraz posiąść umiejętność pozyskiwania informacji

użytecznych. Wykorzystanie nowych dostępnych technologii pozwoli również podnieść

świadomość młodego pokolenia w zakresie działań ograniczających zużycie materiałów

oraz wytwarzanie odpadów (np. korzystanie podczas nauki z e – podręczników) i emisji

CO2.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

ww

kampanie społeczne na rzecz

promowania gospodarki cyfrowej i

zwiększania świadomości

potencjalnych użytkowników na

temat korzyści wynikających z

korzystania z internetu

rozwijanie kompetencji cyfrowych poprzez powszechny program edukacji

cyfrowej obywateli

rozwiązania elektroniczne z zakresu administracji, zdrowia, edukacji,

sądownictwa itp.

88

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Sprawne Państwo

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

wykorzystanie technologii cyfrowych do synchronizacji działalności

podmiotów publicznych (np. służby zatrudnienia oraz służby pomocy

społecznej)

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

w.

rcl

.go

II.5.3. Zapewnienie odpowiedniej jakości treści i usług cyfrowych

Na niski poziom korzystania z Internetu wpływają nie tylko problemy z infrastrukturą,

poziomem umiejętności, ale także deficyt odpowiednich treści i usług, dostosowanych do

potrzeb użytkowników. W rezultacie część osób, mimo deklarowanego dostępu do

Internetu, nie widzi potrzeby żeby z niego korzystać.

Należy mieć na uwadze, że dostarczanie użytkownikom sieci treści i usług nie jest i nigdy

nie będzie wyłączną domeną państwa, jednak jest ono odpowiedzialne za tworzenie

odpowiednich warunków (głównie prawnych) do budowania legalnej oferty w Internecie

dla prywatnych użytkowników, przedsiębiorstw, jak i urzędów różnego szczebla.

Polska w porównaniu z innymi krajami regionu ma relatywnie słabo rozwiniętą gotowość

do cyfryzacji20. Szczególnie słabo wypada gotowość administracji publicznej, której kadry

często w sposób niedostateczny posługują się nowoczesnymi technologiami. Ważnym

zadaniem państwa jest rozwój podaży usług internetowych, w tym w szczególności

rozwój cyfrowych usług publicznych (e-administracji), systemu e-PUAP, digitalizacja

zasobów dziedzictwa narodowego, czy otwarcie zasobów publicznych. Aby to umożliwić

niezbędne jest lepsze przygotowanie kadr administracji publicznej, przez upowszechnianie

wiedzy o technologiach cyfrowych i możliwościach ich wykorzystania.

W przypadku obszarów słabo zaludnionych upowszechnienie dostępu do Internetu będzie

miało szczególne znaczenie, gdyż dzięki temu oraz przy założeniu szybkiego rozwoju

cyfrowych usług publicznych (e-administracji) zwiększy się dostępność do usług

publicznych. W przypadku tych obszarów można wykorzystać środki publiczne na

potrzeby budowy szerokopasmowego dostępu do Internetu, m.in. przez wykorzystanie

wolnych lub zwalnianych częstotliwości (bezprzewodowe sieci szerokopasmowe).

Mając w szczególności na uwadze czasochłonność i kosztowność procesu oraz znaczenie

dla kultury digitalizacji zasobów dziedzictwa narodowego należy pamiętać, iż niemożliwe

jest przeprowadzenie tego procesu bez udziału środków publicznych. Szczególnie ważna

jest rola instytucji publicznych w wypracowaniu standardów tego procesu i

zagwarantowanie właściwego przechowywania zdigitalizowanych zasobów dziedzictwa

narodowego. Jednym z podstawowych celów digitalizacji jest rozpowszechnianie

zcyfryzowanych zasobów. Aby stworzyć właściwe warunki do udostępniania tych

zasobów należy również dostosować odpowiednie przepisy prawa autorskiego.

ww

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

stworzenie efektywniejszych niż obecnie metod budowania legalnej oferty

treści, kształtowania sprzyjającego otoczenia dla działalności twórców i

innych posiadaczy praw oraz zapewnienie równych szans w tworzeniu

nowych modeli biznesowych oraz innowacyjnych rozwiązań dystrybucji

twórczości w środowisku cyfrowym

20

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego, Strategia

Innowacyjności i Efektywności

Gospodarki

Raport przygotowany przez World Economic Forum, dotyczący E-gotowości: The Global Information Technology. Report 20102011. Transformations 2.0., Word Economic Forum, Geneva, 2011.

Działania 2012-2015

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

Działania 2016-2020

otwarcie cyfrowych zasobów publicznych, w tym digitalizacja tych

analogowych zasobów publicznych, które mają znaczenie, a powstały przed

cyfryzacją procesów

Strategia Sprawne Państwo,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Cel II.6. Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko

Osiągnięcie zrównoważonego rozwoju poprzez harmonijne połączenie wzrostu

gospodarczego z wymogami ochrony środowiska stanowić będzie dla Polski w

Europa najbliższym dziesięcioleciu jedno z głównych wyzwań rozwojowych. Zachowanie

efektywnie

zasobów przyrodniczych w stanie niepogorszonym, a docelowo zwiększenie ich trwałości

korzystająca

z zasobów i jakości, nie może być traktowane jako bariera w rozwoju kraju. Jest to warunek

konieczny dla dalszej poprawy jakości życia, realizacji prawa dostępu człowieka do

Unia innowacji

środowiska w dobrym stanie. Podstawowym zadaniem staje się z jednej strony sprostanie

rosnącemu zapotrzebowaniu na surowce i energię, z drugiej zaś – znajdowanie takich

rozwiązań, by maksymalnie ograniczyć negatywny wpływ na środowisko, nie hamując

przy tym wzrostu gospodarczego, ale kreując nowe bodźce dla jego pobudzania,

zwłaszcza na terenach niezurbanizowanych.

Rosnące zapotrzebowanie na surowce i energię wynika przede wszystkim ze zmian

społeczno-gospodarczych na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat, powiązanych z szybkim

wzrostem gospodarczym oraz rosnącym poziomem życia i ma charakter trwały. Działania

koncentrować się więc powinny na ograniczaniu energo- i materiałochłonności

gospodarki, przy maksymalizacji efektu ekonomicznego. Takie podejście powinno

umożliwić dostarczanie niezbędnej do rozwoju ilości surowców i energii, przy

zmniejszeniu negatywnego wpływu na środowisko.

W okresie minionych dwóch dekad podejmowane były skuteczne przedsięwzięcia

ukierunkowane na racjonalizację i powstrzymanie nadmiernej eksploatacji krajowych

zasobów naturalnych. Dotyczyło to przede wszystkim systematycznej poprawy

efektywności energetycznej, przy jednoczesnym ograniczeniu wydobycia węgla

kamiennego. Jednocześnie wzrosła w społeczeństwie świadomość potrzeby ochrony

i oszczędzania zasobów naturalnych (szczególnie zasobów deficytowych i

nieodnawialnych). Jednakże rosnące zapotrzebowanie na energię powoduje, że w

najbliższych latach wydobycie węgla, pomimo spadku udziału węgla w produkcji energii

elektrycznej w wyniku rozwoju nowych źródeł energii, będzie utrzymywać się na

zbliżonym do obecnego poziomie. Pomimo spadku energochłonności gospodarki polskiej

o ponad połowę (między rokiem 1991 a 2007), jest ona nadal jedną z najbardziej

energochłonnych gospodarek w Europie. Energochłonność pierwotna PKB Polski,

wyrażona w cenach stałych (rok bazowy to 2005) oraz w parytecie siły nabywczej

wyniosła w 2008 r. 0,191 kgoe/euro05ppp21 i była wyższa o 25% od średniej europejskiej.

Do poprawy efektywności energetycznej przyczynia się rozwój konkurencyjnych rynków

paliw i energii. Główną barierą w tym obszarze jest niewielka ilość połączeń polskiego

rynku energii elektrycznej i gazu z systemami europejskimi, w dalszym ciągu

ww

w.

rcl

.go

EUROPA 2020

21

Kgoe - kilogram oleju ekwiwalentnego, euro05ppp – wartość euro wyrażona w kursie rynkowym w roku 2005 z uwzględnieniem

wartości siły nabywczej waluty.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

niewystarczające udziały giełdy w handlu energią elektryczną na rynku krajowym oraz

brak pełnej deregulacji ceny gazu.

W najbliższej dekadzie podejmowane będą działania skierowane na zmianę struktury

nośników energii, poprawę sprawności energetycznej procesów wytwarzania oraz

przesyłu, efektywne wykorzystanie energii i paliw przez poszczególne sektory gospodarki

(głównie transport, mieszkalnictwo, przemysł), w tym sektor publiczny, jak również

zwiększenie wykorzystania urządzeń i technologii energooszczędnych.

Zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego towarzyszyć będzie – obok dywersyfikacji

źródeł – dywersyfikacja kierunków dostaw nośników energii. Dywersyfikacji źródeł

służyć będzie zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych oraz rozwój energetyki

jądrowej. W 2010 r. niemal 88% energii pierwotnej pochodziło ze stałych paliw

kopalnych, natomiast ok. 10% ze źródeł odnawialnych.22 Właściwym wyborem

strategicznym jest budowa elektrowni jądrowych; przy odpowiednim zabezpieczeniu

odpadów promieniotwórczych to źródło energii uznawane jest za najczystsze. Energetyka

jądrowa, w porównaniu z energetyką opartą na paliwach kopalnych, cechuje się znacznie

niższym kosztem wytwarzania energii, a dodatkowo, znikomą emisją CO2 i pyłów. Mimo

znacznych nakładów inwestycyjnych w dłuższym okresie energetyka jądrowa jest

opłacalna ze względu na koszty wytwarzania energii oraz wysoki współczynnik

wykorzystania mocy i długi okres eksploatacji elektrowni wynoszący około 50 lat. Niska

dywersyfikacja kierunków dostaw nośników energii przejawia się w uzależnieniu w ponad

90% od dostaw z kierunków wschodnich zarówno ropy naftowej, jak i gazu ziemnego.

Kontynuowane będą inwestycje w budowę infrastruktury umożliwiającej dostarczanie

nośników energii z innych kierunków. Prowadzone będą prace zmierzające do

eksploatacji gazu łupkowego poprzez m.in. rozpoznanie zasobów oraz przygotowanie i

wdrożenie przejrzystej struktury prawno-administracyjnej.

Do kluczowych priorytetów inwestycyjnych należeć będzie również budowa i rozbudowa

połączeń międzysystemowych na linii północ-południe oraz integracja systemów

gazowych przesyłowych w regionie basenu Morza Bałtyckiego. Połączenia te, wraz z

rozbudową terminala skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu i wewnętrznej sieci

przesyłowej stanowić będą niezwykle istotne elementy procesu budowy wspólnego

regionalnego rynku gazu.

W minionym 20-leciu w obszarze ochrony środowiska osiągnięto znaczące sukcesy.

Zredukowano ładunki zanieczyszczeń odprowadzanych do wód powierzchniowych i do

powietrza, opanowano problemy gospodarki odpadami przemysłowymi, ograniczono

oddziaływanie trwałych substancji organicznych, wyeliminowano znaczącą część ryzyka

zdrowotnego dla ludzi oraz zagrożeń dla środowiska biotycznego i abiotycznego,

generowanych przez źródła przemysłowe. Jednakże istotnym problemem nadal pozostaje

jakość powietrza, szczególnie na obszarach miejskich jako konsekwencja tzw. niskiej

emisji oraz emisji z transportu i gospodarstw domowych.

Stopniowej poprawie świadomości w zakresie wymogów ochrony środowiska i

oszczędzania energii towarzyszą niejasne uwarunkowania prawne oraz niska skuteczność

egzekwowania prawa. Kluczowym zadaniem będzie więc ustanowienie oraz wdrożenie

skutecznego i trwałego systemu prawno-instytucjonalnego, zapewniającego efektywną

ochronę cennych przyrodniczo obszarów i gatunków oraz zahamowanie spadku, a tam

gdzie to możliwe zwiększanie różnorodności biologicznej. Szczególnie ważne jest

Źródło: Gospodarka paliwowo-energetyczna w latach 2009-2010, GUS, Warszawa 2011.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

podejmowanie kwestii racjonalnego korzystania z zasobów przyrodniczych w programach

nauczania już od wczesnych lat szkolnych.

Polska sieć ekologiczna jest dość rozproszona i nie stanowi spójnego systemu obszarów

wzajemnie ze sobą powiązanych funkcjonalnie i terytorialnie, gwarantującego ochronę i

zrównoważone użytkowanie różnorodności biologicznej w długim okresie. Prowadzone

będą prace na rzecz przeciwdziałania fragmentacji przestrzeni i tworzenia rozwiązań

sprzyjających ochronie zasobów przyrodniczych, szczególnie poprzez tworzenie korytarzy

ekologicznych umożliwiających migrację fauny i flory w układach regionalnych,

krajowym i międzynarodowym. Poprawa stanu środowiska wpłynie jednocześnie na

jakość życia społeczeństwa oczekującego na zapewnienie wypoczynku w odpowiednich

warunkach środowiska przyrodniczego,

Wyzwaniem dla społeczeństw całego świata jest dostosowanie do bieżących i przyszłych

skutków zmian klimatu, umożliwiające zminimalizowanie szkód i zagrożeń przez nie

powodowanych dla człowieka i środowiska (natężenie zjawisk katastrofalnych,

długotrwałych susz i innych klęsk żywiołowych oraz anomalii pogodowych, podnoszenie

się poziomu oceanów i mórz).

W kontekście adaptacji do zmian klimatu w Polsce punktem wyjścia będzie wskazanie

sektorów/obszarów wrażliwych na zmiany klimatu oraz określenie dla nich planu

niezbędnych działań adaptacyjnych.

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

II.6.1. Racjonalne gospodarowanie zasobami

Zasoby naturalne są podstawą funkcjonowania gospodarki i wpływają na jakość życia.

Wysoka zasobochłonność gospodarki Polski może być przeszkodą w rozwoju

nowoczesnej, konkurencyjnej i niskoemisyjnej gospodarki. Prowadzone działania będą

realizowane w ramach kompleksowego, zintegrowanego podejścia do kwestii

efektywnego wykorzystania zasobów. Z tego względu dotyczyć one będą wszystkich

kluczowych obszarów, m.in. zmian klimatu, efektywności energetycznej, polityki

surowcowej, rolnictwa, transportu, budownictwa, gospodarki wodnej, gospodarki

odpadami oraz ochrony różnorodności biologicznej.

Wspierane będą działania na rzecz zmniejszenia energochłonności i surowcochłonności

gospodarki oraz zmniejszające obciążenia środowiskowe. W sytuacji ograniczonego

dostępu do surowców naturalnych, szczególnie istotną kwestią dla zrównoważonego

rozwoju staje się potrzeba wykorzystania surowców wtórnych.

Podstawą racjonalnego zarządzania zasobami powinna być kompleksowa informacja na

temat ich rozmiarów i jakości. Jednym z instrumentów właściwego gospodarowania

zasobami jest uwzględnienie zasad zrównoważonego rozwoju w procesach planowania

przestrzennego.

Kluczowe w tym kontekście jest rozpoznanie krajowych zasobów geologicznych

(zwłaszcza energetycznych) oraz zabezpieczenie tych złóż, które zostaną uznane za istotne

dla zachowania bezpieczeństwa energetycznego kraju. Złoża strategiczne będą ujęte

w planach zagospodarowania przestrzennego, co sprzyjać będzie racjonalnemu

gospodarowaniu obszarami, na których te złoża się znajdują oraz różnicowaniu metod

ochrony złoża w procesie inwestycyjnym. Jednocześnie kontynuowane będą prace

związane z rozpoznaniem możliwości wydobycia niekonwencjonalnych zasobów

węglowodorów (m.in. gazu łupkowego i gazu uwięzionego w porach skalnych).

Zakładając udokumentowanie złóż na obecnie szacowanym poziomie 346 - 768 mld m3 w

najbardziej prawdopodobnych scenariuszach (1,92 bln m3 w scenariuszu maksymalnym)

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

oraz koszty wydobycia na poziomie konkurencyjnym w relacji do kosztów importu gazu,

za około 10 lat możliwy jest znaczący wzrost pozyskania gazu ze złóż krajowych.

Wymagać to będzie prowadzenia intensywnych prac poszukiwawczych w najbliższych

latach. Równocześnie przy planowaniu poszukiwań i przyszłej eksploatacji gazu z

łupków, prowadzona będzie intensywna współpraca pomiędzy ośrodkami przemysłowymi

a jednostkami badawczymi w zakresie wpływu na środowisko. Pomyślne zakończenie

badań geologicznych gazu niekonwencjonalnego (lata 2015-2016) wraz z

zabezpieczeniem strategicznych złóż w planach zagospodarowania przestrzennego i

zagospodarowanie tych złóż, znacznie podniesie poziom bezpieczeństwa energetycznego

gospodarki i ludności.

Wspierany będzie rozwój nowoczesnych technologii pozyskiwania surowców

geologicznych. Konieczne jest także wypracowanie długookresowej polityki ochrony

zasobów geologicznych i ich wykorzystania do celów produkcyjnych.

Szacuje się, że w perspektywie najbliższych 20-30 lat w niektórych rejonach kraju

problemem może stać się deficyt wody. Aby zapobiec degradacji wód, a co za tym idzie,

zmniejszaniu się zasobów wody dobrej jakości, podjęte będą działania prewencyjne,

mające na celu bardziej racjonalne wykorzystanie wody, zapewnienie równowagi poboru i

odtwarzania zasobów oraz wysokiego poziomu oczyszczania wód zużytych. Dokumenty

planistyczne z zakresu zarządzania wodami obejmą także program retencjonowania wód

w skali kraju oraz uwzględnią zagospodarowanie wód opadowych w obszarach

zurbanizowanych. Zapewniony zostanie zwrot kosztów usług wodnych w zgodzie z

zasadą "zanieczyszczający płaci", a także wdrożone zostaną działania zachęcające

użytkowników do efektywnego korzystania z zasobów wodnych23.

Zasoby przyrodnicze Polski są niewątpliwie jednym z jej bogactw, choć nadal

niedocenionym. Zachowanie różnorodności biologicznej jest warunkiem spełnienia

wymogów sprawiedliwości międzypokoleniowej, czyli zapewnienia dostępu do zasobów

przyrody dla przyszłych pokoleń. Zasadniczym celem jest w tym zakresie zahamowanie

spadku różnorodności biologicznej oraz zapewnienie właściwego stanu ochrony dla

możliwie dużej liczby gatunków oraz siedlisk przyrodniczych.

Prowadzone działania służące ochronie i zachowaniu różnorodności biologicznej obejmą

m.in. zapewnienie efektywnej i aktywnej ochrony cennych przyrodniczo obszarów oraz

siedlisk i gatunków na terenach należących do sieci NATURA 2000, uwzględniając

jednocześnie procesy i aspiracje rozwojowe kraju, regionów i społeczności lokalnych.

Realizowane będą działania służące powstrzymaniu defragmentacji środowiska,

utrzymaniu ciągłości i ochronie korytarzy ekologicznych. Nastąpi zwiększanie

powierzchni obszarów chronionych, jak również tworzenie tzw. zielonej infrastruktury na

terenach poza systemem obszarów objętych ochroną. Prowadzona będzie renaturyzacja

niekorzystnie przekształconych ekosystemów, w tym ekosystemów wodnych, bagien,

mokradeł i torfowisk, a także terenów zdegradowanych i porzuconych przez

dotychczasowych użytkowników. Działaniom tym będzie towarzyszyć integracja

aktywnej ochrony krajobrazów kulturowych i przyrodniczych, jako nośnika potencjału

rozwoju.

Podejmowane będą działania służące zachowaniu gruntów rolnych w gotowości do

produkcji, przy równoczesnym uwzględnieniu wymogów środowiska oraz działania na

rzecz optymalizacji bazy genetycznej produkcji roślinnej, zwierzęcej i rybackiej.

23

Zgodnie z wymaganiami Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej

ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (tzw. Ramowej Dyrektywy Wodnej).

v.p

l

Skuteczność działań w zakresie racjonalnego gospodarowania zasobami środowiska jest

uwarunkowana zwiększeniem świadomości społeczeństwa oraz wymaga promowania

ekologicznych zachowań Polaków poprzez prowadzenie właściwie ukierunkowanych i

dobranych działań informacyjnych i edukacyjnych.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

strategie rozwoju

województw

.go

wprowadzenie zintegrowanego systemu

tworzenie warunków ochrony korytarzy

ochrony i zarządzania zasobami

ekologicznych, w tym tworzenie tzw.

przyrodniczymi na podstawie

zielonej infrastruktury na terenach poza

kompleksowej inwentaryzacji oraz jego

systemem Natura 2000

integracja z planami zagospodarowania

przestrzennego

przywrócenie i utrzymanie właściwego stanu ochrony siedlisk i gatunków

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

ujęcie krajowych zasobów

strategicznych (w tym węgla

kamiennego i brunatnego) w planach

zagospodarowania przestrzennego

wspieranie prac badawczych i rozwojowych nad technologiami wykorzystania węgla

do produkcji paliw płynnych i gazowych

w.

rcl

rozpoznanie zasobów

niekonwencjonalnych złóż gazu z łupków

i metanu z pokładów węgla, a także

zasobów wód geotermalnych

kontynuacja zlewniowego systemu zarządzania wodami

ustanowienie obszarów ochronnych dla

przyrodnicza rewaloryzacja

głównych zbiorników wód podziemnych

niekorzystnie przekształconych

oraz stref ochronnych ujęć wód

ekosystemów, w tym ekosystemów

podziemnych

wodnych, bagien, mokradeł i torfowisk

wdrożenie nowej polityki opłat za wodę

zmniejszenie wodochłonności

wspierającej finansowanie gospodarki

gospodarki

wodnej i uwzględniającej wszystkie

główne sektory (gospodarka komunalna,

przemysł, rolnictwo)

kontynuacja wdrażania i realizacji wymogów Ramowej Dyrektywy Wodnej

2000/60/WE

racjonalne gospodarowanie zasobami w produkcji rolnej i rybackiej

ww

prowadzenie kampanii edukacyjnoinformacyjnych nt. efektywnego

korzystania z zasobów, w tym z zasobów

NATURA 2000

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa

i Rybactwa,

strategie rozwoju

województw

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

strategie rozwoju

województw

II.6.2. Poprawa efektywności energetycznej

Poprawa efektywności energetycznej jest jednym z priorytetów unijnej polityki

energetycznej. W Pakiecie klimatyczno-energetycznym został wyznaczony 20% cel

poprawy efektywności energetycznej do 2020 roku.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Poprawę efektywności energetycznej można rozpatrywać z perspektywy wytwórców

i konsumentów energii. W odniesieniu do zapewnienia niezbędnych dostaw energii

elektrycznej i ciepła planowane są działania mające na celu odtworzenie i wzmocnienie

istniejących oraz budowę nowych linii elektroenergetycznych, w szczególności

umożliwiających wymianę transgraniczną energii elektrycznej z krajami sąsiednimi oraz

wdrożenie systemu inteligentnych sieci energetycznych. Zakłada się też zmianę

mechanizmów regulacji przez wprowadzenie metod kształtowania cen ciepła z

zastosowaniem cen referencyjnych oraz bodźców do optymalizacji kosztów zaopatrzenia

w ciepło.

Modernizacja sektora elektroenergetycznego obejmować będzie podniesienie sprawności

i redukcję strat w sieciach przesyłowych oraz w miejscach wytwarzania i wykorzystania

energii, wprowadzenie energooszczędnych i wysokoefektywnych technologii. Konieczne

będą inwestycje modernizacyjne zmniejszające awaryjność systemów oraz ograniczające

straty w przesyle, jak również umożliwiające włączanie różnych źródeł energii (OZE,

energia jądrowa itp.). Szczególnego znaczenia nabiera silniejsze połączenie liniami

przesyłowymi na osi północ-południe oraz rozbudowa połączeń z północno-wschodnimi

terenami kraju. Prowadzone będą też działania wspierające w energetyce na rzecz

jednoczesnego (skojarzonego) wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej, a tym samym

wpływające na końcową efektywność energetyczną elektrowni, w szczególności na

obszarach, gdzie jest możliwość wykorzystania tzw. „ciepła sieciowego”. Ponadto

wspierany będzie rozwój energetyki rozproszonej poza istniejącą siecią energetyczną z

wykorzystaniem lokalnych odnawialnych źródeł (w tym opartych na zdolności

produkcyjnej – podstawowej i ubocznej – rolnictwa i rybactwa).

Dla zmniejszenia energochłonności kluczowe będą również: oszczędne korzystanie przez

odbiorców końcowych z energii elektrycznej i ciepła, jak też działania prowadzone w

różnych sektorach gospodarki – w energetyce, budownictwie i przemyśle, w tym

zapewnienie efektywności paliwowej w sektorze transportowym oraz zmniejszanie

energochłonności materiałów i urządzeń. W myśl postanowień dyrektywy 2010/31/UE o

charakterystyce energetycznej budynków przewiduje się udoskonalenie systemu oceny

energetycznej budynków poprzez sukcesywną zmianę standardów energetycznych dla

budynków nowych i przebudowywanych oraz wzmocnienie roli i poprawę jakości

świadectw charakterystyki energetycznej budynków, które będą stanowiły podstawowe

kryterium wyboru przy zakupie lub najmie budynku, mieszkania. Ponadto przewidziane

jest sukcesywne zwiększenie wymagań techniczno – budowlanych, w celu osiągnięcia

tych wymogów na poziomie optymalnym pod względem kosztów, z uwzględnieniem

postępu technicznego w budownictwie oraz w znacznym stopniu ograniczając zużycie

energii w budynkach. Nadrzędnym celem tego systemu jest promocja budownictwa

efektywnego energetycznie oraz zwiększanie świadomości w zakresie możliwości

uzyskania oszczędności energii w budynkach z uwzględnieniem rachunku

ekonomicznego. Poprawie efektywności energetycznej służyć będzie zastosowanie

dostępnych i sprawdzonych technologii w zakresie termomodernizacji budynków i sieci

ciepłowniczych, co może spowodować oszczędności w końcowym zużyciu energii

cieplnej rzędu 15-35% w stosunku do stanu sprzed modernizacji obiektu. Ponadto planuje

się konsekwentne oznaczanie energochłonności urządzeń i produktów zużywających

energię oraz wprowadzenie minimalnych standardów dla produktów zużywających

energię.

Zwiększeniu efektywności energetycznej zarówno wśród producentów, jak i odbiorców

końcowych sprzyjać będą działania w zakresie rozwoju konkurencyjnych rynków paliw i

w.

rcl

.go

v.p

l

energii. Rynki węgla i paliw płynnych można uznać za konkurencyjne, natomiast dalszych

działań liberalizacyjnych wymagają rynki gazu ziemnego, energii elektrycznej i ciepła

sieciowego. Równolegle prowadzone będą działania mające na celu ochronę i aktywizację

konsumentów na tych rynkach. Połączenie poprzez giełdy systemu krajowego z rynkiem

skandynawskim oraz z krajami Europy Środkowo-Wschodniej poszerzy dostęp

uczestników rynku do zagranicznych giełd, przyczyniając się do rozwoju konkurencji w

kraju.

Wprowadzone zostaną nowe metody kształtowania cen ciepła z zastosowaniem cen

referencyjnych oraz bodźców do optymalizacji kosztów zaopatrzenia w ciepło. Ważnym

zadaniem będzie przegląd uprawnień regulacyjnych państwa w miarę wprowadzania

narzędzi liberalizacyjnych w obszarze gazu ziemnego, energii elektrycznej jak i sieciowej

energetyki cieplnej.

Poprawieniu efektywności energetycznej służyć będą prace nad innowacyjnymi

technologiami w systemach energetycznych. Będą one miały zastosowanie w produkcji

maszyn i urządzeń energetycznych nowej generacji, w układach cieplnych opartych na

OZE, przy wykorzystaniu obiegów z reaktorami jądrowymi do kogeneracyjnego

wytwarzania ciepła i energii elektrycznej i obiegów gazowo-parowych IGCC (technologia

bloku gazowo-parowego ze zintegrowanym zgazowaniem paliwa). Ograniczeniu

oddziaływania energetyki na środowisko będzie służyć wdrażanie czystych technologii

węglowych (CTW).

Do roku 2020 Polska wypełni swoje zobowiązania w zakresie redukcji emisji gazów

cieplarnianych, wynikających z postanowień pakietu klimatyczno-energetycznego, na

mocy którego Unia Europejska do 2020 r. jest zobowiązana do łącznej redukcji emisji o

20% w porównaniu z 1990 rokiem.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

modernizacja regionalnej i lokalnej infrastruktury przesyłu i dystrybucji energii

elektrycznej (w tym umożliwiająca wykorzystanie energii z OZE) oraz rozwój

energetyki rozproszonej poza istniejącą siecią energetyczną z wykorzystaniem

lokalnych odnawialnych źródeł

oznaczanie energochłonności

urządzeń i produktów zużywających

energię, wprowadzenie minimalnych

standardów dla produktów

zużywających energię

ww

wprowadzenie systemu białych

certyfikatów24, obowiązkowe

świadectwa charakterystyki

energetycznej dla budynków, ustalenie

nowych wymagań dotyczących ochrony

cieplnej oraz energooszczędności

budynków, obowiązek

przeprowadzenia analizy zastosowania

wysoko efektywnych systemów

alternatywnych na etapie projektowania

budynku,

24

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa

i Rybactwa,

strategie rozwoju województw

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Białe certyfikaty - system wspierania efektywności energetycznej. Białe certyfikaty (świadectwa efektywności energetycznej) będą

wydawane za przeprowadzenie przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej. Minister Gospodarki ogłasza w drodze

obwieszczenia szczegółowy wykaz tych przedsięwzięć.

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

wsparcie termomodernizacji budynków i modernizacji istniejących systemów

ciepłowniczych z zastosowaniem dostępnych i sprawdzonych technologii

budowa instalacji przy wykorzystaniu

„technologii czystego węgla”

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

.go

prace nad innowacyjnymi

rozwiązaniami technologicznymi

związanymi z poszukiwaniem

nowatorskich metod ograniczających

wydzielanie gazów cieplarnianych

(„czyste technologie”)

połączenie poprzez energetyczne giełdy

systemu krajowego z rynkiem

skandynawskim oraz z krajami Europy

Środkowo-Wschodniej

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

wsparcie i wdrożenie zintegrowanych systemów zarządzania popytem na energię

i ciepło

wdrożenie ram regulacyjnych UE w zakresie funkcjonowania rynku

wewnętrznego gazu ziemnego i energii elektrycznej w wersji gwarantującej

pełne rozdzielenie własnościowe przesyłu surowców od innych działalności

w.

rcl

pobudzanie konkurencji w sektorze gazowym oraz utworzenie platformy handlu

gazem

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

strategie rozwoju województw

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

ww

II.6.3. Zwiększenie dywersyfikacji dostaw paliw i energii

Jednym z priorytetów w najbliższym dziesięcioleciu będzie zapewnienie bezpieczeństwa

energetycznego poprzez dywersyfikację struktury wytwarzania i dostaw paliw i energii.

Konieczna będzie realizacja inwestycji, które wyeliminują zagrożenie deficytem oraz

umożliwią znaczące zwiększenie potencjału mocy po 2020 roku.

Bezpieczeństwo dostaw wymaga dywersyfikacji zarówno źródeł, jak i kierunków dostaw

paliw i energii. W ciągu najbliższych dziesięciu lat węgiel stanowić będzie główne paliwo

dla elektroenergetyki. Dlatego istotne będzie zaspokojenie krajowego zapotrzebowania na

węgiel oraz zagwarantowanie stabilnych dostaw do odbiorców, a także wymaganych

parametrów jakościowych. W zakresie ropy naftowej i paliw ciekłych podstawowe

inwestycje dotyczą budowy infrastruktury umożliwiającej transport ropy naftowej z

różnych regionów świata, w tym z regionu Morza Kaspijskiego w ramach projektu EuroAzjatyckiego Korytarza Transportu Ropy, a także rozbudowę infrastruktury przesyłowej,

przeładunkowej oraz magazynowej dla ropy naftowej i paliw płynnych. Wobec

konieczności dalszego obniżania emisji podstawowych zanieczyszczeń z procesów

energetycznego spalania paliw oraz radykalnego zmniejszenia emisji gazów

cieplarnianych, konieczne będzie w nadchodzącym dwudziestoleciu dokonanie zmiany

polskiego energy mix. Planuje się rozwój energetyki gazowej do poziomu bilansującego

rosnące zapotrzebowanie na energię elektryczną, przy jednoczesnym ograniczeniu emisji.

Energetyka gazowa będzie miała znaczenie uzupełniające, bilansujące niedobory energii i

niwelujące niestabilność produkcji z OZE, a także będzie wykorzystywana jako

kogeneracyjne źródło energii. Dywersyfikacji dostaw gazu sprzyjać będzie budowa

systemu przesyłowego umożliwiającego dostawy gazu ziemnego z kierunków

północnego, zachodniego i południowego. Dostęp do odleglejszych geograficznie źródeł

.go

v.p

l

możliwy będzie dzięki inwestycjom zabezpieczającym możliwości magazynowe - budowa

terminala do odbioru gazu skroplonego (LNG) w Świnoujściu oraz zwiększenie jego

przepustowości. Podjęte zostaną prace związane z energetyką jądrową. W okresie objętym

strategią rozpocznie się budowa pierwszej elektrowni pokrywającej około 7%

zapotrzebowania na energię elektryczną netto (z zastosowaniem nowoczesnych reżimów

dotyczących bezpieczeństwa jądrowego). Ze względu na obawy społeczne związane z

budową elektrowni jądrowych, niezbędne jest prowadzenie kampanii informacyjnej i

edukacja społeczeństwa w tym zakresie. Nastąpi wzrost udziału OZE w finalnym zużyciu

energii co najmniej do poziomu 15% w 2020 roku zgodnie z celem wyznaczonym dla

Polski w pakiecie energetyczno-klimatycznym. Promowanie wykorzystania energetyki

odnawialnej umożliwi podniesienie regionalnego bezpieczeństwa energetycznego

i stworzenie warunków do rozwoju energetyki rozproszonej opartej na lokalnie

dostępnych surowcach, a przez to do rozwoju słabiej rozwiniętych regionów, bogatych w

zasoby energii odnawialnej.

Przewiduje się również działania legislacyjne, których celem jest likwidacja barier

inwestycyjnych, w szczególności w zakresie dużych inwestycji infrastrukturalnych oraz

inwestycji liniowych.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

przygotowanie rozwiązań legislacyjnych

likwidujących bariery inwestycyjne

zwiększenie przepustowości terminala

LNG

w.

rcl

podwojenie możliwości magazynowych

gazu – budowa terminala LNG

przyjęcie programu polskiej energetyki

rozpoczęcie budowy pierwszej

jądrowej, prace przygotowawcze

elektrowni jądrowej

związane z budową elektrowni jądrowej

zwiększenie wykorzystania OZE (identyfikacja, kompleksowa inwentaryzacja i

wybór lokalizacji kluczowych)

wspieranie i rozwój energetycznych projektów infrastrukturalnych, istotnych z

punktu widzenia wzmocnienia bezpieczeństwa dostaw surowców energetycznych, w

tym m.in.: rozbudowa infrastruktury przesyłowej, rozbudowa wybranych rurociągów

produktowych

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

strategie rozwoju

województw

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

ww

II.6.4. Poprawa stanu środowiska

Czynnikami decydującymi o jakości środowiska są przede wszystkim: czystość powietrza,

wód, gleb oraz właściwa gospodarka odpadami. W tych obszarach istnieją w dalszym

ciągu kwestie wymagające regulacji i dostosowania do poziomu zgodnego ze

strategicznymi kierunkami działań Unii Europejskiej. Istotne zatem będzie inwestowanie

w ochronę wód i gospodarkę wodno-ściekową, gospodarkę odpadami czy ochronę

powietrza, a także podejmowanie działań umożliwiających dostosowanie uczestników

rynku do wyzwań zrównoważonego rozwoju. Przedsięwzięciom tym powinno

towarzyszyć usprawnienie mechanizmów zarządzania środowiskiem, w tym polepszenie

udostępniania danych o środowisku.

Poprawie jakości powietrza służyć będą długoterminowe działania na rzecz ograniczenia

emisji pyłów i innych zanieczyszczeń powietrza, zwłaszcza z sektorów najbardziej

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

emisyjnych (energetyka, transport), ze źródeł emisji rozproszonych (nieduże zakłady

przemysłowe, małe kotłownie) i ze źródeł indywidualnych w zabudowie mieszkaniowej

(tzw. niska emisja).

Promowane będzie stosowanie innowacyjnych technologii w przemyśle, paliw

alternatywnych oraz rozwiązań zwiększających efektywność zużycia paliw i energii

w transporcie, a także wykorzystanie paliw niskoemisyjnych w mieszkalnictwie.

Stworzony zostanie system zarządzania krajowymi pułapami emisji gazów cieplarnianych.

Do roku 2020 UE zredukuje emisje gazów cieplarnianych o 20% w stosunku do 1990

roku. Po przyjęciu w pakiecie energetyczno-klimatycznym poziomu odniesienia do

2005r., Polska, wspólnie z pozostałymi krajami UE zredukuje do 2020 r. emisję gazów

cieplarnianych w systemie handlu uprawnieniami do emisji EU ETS o 21%, natomiast w

obszarze non-ETS Polska będzie mogła zwiększyć emisje o 14% w 2020 r. w stosunku do

2005 r. Wspierane będzie prowadzenie długofalowej polityki ograniczenia emisji w

sposób zachęcający do zmian technologii produkcyjnych.

Wzmocnione zostaną działania mające na celu ochronę wód podziemnych i

powierzchniowych poprzez ograniczenie zanieczyszczenia ze źródeł punktowych i

obszarowych. Poprawie jakości wód będą służyć działania związane z porządkowaniem

systemu gospodarki ściekowej, w tym zwłaszcza dokończenie realizacji celów i zadań

Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK), który zakłada

wyposażenie aglomeracji w oczyszczalnie ścieków komunalnych i systemy kanalizacji

zbiorczej oraz realizację zadań równoległych na terenach nie objętych KPOŚK.

W celu ograniczenia ilości zanieczyszczeń wynikających z prowadzenia działalności

rolniczej, promowany będzie rozwój wiedzy na temat ochrony środowiska poprzez

upowszechnianie dobrych praktyk rolniczych. Będą również podejmowane działania w

zakresie ochrony unikalnych ekosystemów oraz flory i fauny związanych z gospodarką

rolną i rybacką oraz działania służące minimalizacji ryzyka wprowadzania do środowiska

gatunków obcych, zagrażających gatunkom rodzimym.

Konieczne będzie zakończenie budowy efektywnego systemu gospodarki odpadami, w

tym zwłaszcza odpadami komunalnymi i niebezpiecznymi. Celem nadrzędnym polityki w

zakresie gospodarowania odpadami powinno być zapobieganie powstawaniu odpadów

przy rozwiązywaniu problemu odpadów "u źródła" oraz maksymalne możliwe

odzyskiwanie zawartych w nich surowców i/lub energii. Działania obejmą wprowadzenie

i realizację zasady „3U” (unikaj powstawania odpadów, użyj ponownie, utylizuj) oraz

gospodarowania w obiegu. Obejmą one m.in.: wprowadzenie systemu selektywnego

zbierania odpadów w całej Polsce, budowę instalacji do odzysku (w tym do recyklingu) i

unieszkodliwiania odpadów, zamykanie i rekultywację składowisk odpadów komunalnych

niespełniających standardów określonych prawem lub uciążliwych dla środowiska,

likwidację „dzikich” wysypisk, zmniejszenie ilości odpadów trafiających na składowiska,

poprzez m.in. poddawanie ich odzyskowi. Wprowadzone będą niezbędne zmiany

legislacyjne znoszące bariery w priorytetowych inwestycjach z zakresu nowoczesnej

gospodarki odpadami.

Istotnym obszarem działań będzie także promocja zrównoważonej produkcji i konsumpcji

oraz zrównoważonej polityki przemysłowej. Procesowi transformacji w kierunku zielonej

(niskoemisyjnej) gospodarki towarzyszyć będą strukturalne zmiany w krajowej

gospodarce, przede wszystkim ze względu na dynamiczny rozwój sektorów średnich i

wysokich technologii oraz usług.

Ważnym zadaniem będzie także ograniczenie problemów zdrowotnych wynikających

z zanieczyszczenia środowiska, przede wszystkim przez zmniejszenie uwolnień substancji

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

niebezpiecznych i skuteczną kontrolę nad substancjami wprowadzanymi do środowiska

(E-PRTR, REACH)25. Nie bez znaczenia będą działania na rzecz zrównoważonego

rozwoju, takie jak: prowadzenie zintegrowanej polityki produktowej (ZPP), promowanie

technologii środowiskowych, wdrażanie przyjaznych dla środowiska modeli produkcji i

wzorców konsumpcji. W tym kontekście szczególnie ważne będą działania podejmowane

w ramach idei efektywnego wykorzystywania zasobów, które mają na celu zintegrowanie

obszarów środowiska i gospodarki tak, aby uzyskać jak największą produktywność

zasobową przy minimalnym wpływie na środowisko naturalne. Zakłada się też

prowadzenie polityki chroniącej przed hałasem, w tym ograniczenie oddziaływania źródeł

hałasu, budowę ekranów akustycznych, rozwój systemu monitorującego hałas, budowę

obwodnic miejskich, stosowanie cichych nawierzchni dróg.

Realizowane będą działania skierowane na wspieranie rozwoju i promocję polskich

technologii środowiskowych, kreowanie ekologicznych postaw Polaków i rozwój edukacji

ekologicznej, tworzenie warunków do powstawania zielonych miejsc pracy, promowanie

„zielonych” zakupów w administracji publicznej i biznesie.

Zostaną określone metody eliminowania konfliktów przyrodniczo-przestrzennych i barier

dla zrównoważonego rozwoju oraz minimalizowania negatywnych skutków ewentualnych

kolizji szczególnie powstających między programami rozwojowymi a obszarami

chronionymi, w tym należącymi do sieci Natura 2000. Do tego celu wykorzystywane będą

m.in. oceny oddziaływania na środowisko. W zakresie uporządkowania zarządzania

przestrzenią podjęte zostaną inicjatywy na rzecz ograniczenia potencjalnych negatywnych

skutków dalszego rozwoju gospodarczego dla środowiska przyrodniczego, zwłaszcza

w związku z rozwojem sieci komunikacyjnych, np. poprzez zapewnienie odpowiedniej

ilości właściwie zlokalizowanych przejść dla zwierząt na obszarach Natura 2000.

Istotną rolę w procesie transformacji gospodarki na zieloną ścieżkę odgrywać będzie

zrównoważona infrastruktura. Priorytetowo traktowane będzie również kształtowanie

wysokiej jakości przestrzeni miejskiej. Zwiększająca się rola dużych ośrodków miejskich

wymaga stworzenia standardów zrównoważonego rozwoju na obszarach miejskich i

zmiany podejścia do ochrony środowiska na tych terenach. Realizowane będą działania na

rzecz zrównoważonego planowania przestrzennego miast służącego wzrostowi jakości

życia miejskiego, m.in. poprzez kreowanie przestrzeni publicznej, zielonej infrastruktury

miejskich obszarów funkcjonalnych, stref napowietrzania miast, stref cichych. Miasta,

jako aglomeracje zurbanizowane, przemysłowe, duże skupiska ludnościowe, znacznie

oddziałują na środowisko nie tylko w swoich granicach, ale i w szerokim sąsiedztwie.

Podejmowane będą działania mające na celu zarządzanie środowiskiem miejskim oraz

adaptację miast do zmian klimatu. Wdrażane będą rozwiązania niskoemisyjne, m.in. w

zakresie zrównoważonego transportu miejskiego, poprawy efektywności infrastruktury

ciepłowniczej, modernizacji oświetlenia itp.

25

E-PRTR – Europejski Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń; REACH - Registration, Evaluation and Authorisation of

Chemicals – Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji,

oceny udzielania zezwoleń i stosowania ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji

Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji

(WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE

i 2000/21/WE dotyczące bezpiecznego stosowania chemikaliów, poprzez ich rejestrację i ocenę oraz w niektórych przypadkach

uwolnień i ograniczenia handlu i stosowania niektórych chemikaliów.

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko

przygotowanie i wdrożenie instrumentów

legislacyjnych, organizacyjnych i

finansowych

na rzecz poprawy jakości powietrza

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko

wprowadzenie systemu zarządzania

krajowymi pułapami emisji gazów

cieplarnianych

zapewnienie skutecznego

i efektywnego oczyszczania ścieków we

wszystkich aglomeracjach liczących

więcej niż 2000 RLM

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko,

strategie rozwoju województw

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa

i Rybactwa,

strategie rozwoju województw

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko,

strategie rozwoju województw

.go

upowszechnienie stosowania dobrych

praktyk rolniczych

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

wdrożenie nowoczesnego systemu

gospodarowania odpadami komunalnymi

oraz budowa instalacji do odzysku, w tym

recyklingu i unieszkodliwiania odpadów

budowa instalacji do odzysku, w

tym recyklingu i unieszkodliwiania

odpadów

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko

określenie sposobów eliminowania konfliktów przyrodniczo-przestrzennych

i barier dla zrównoważonego rozwoju oraz minimalizowanie negatywnych

skutków ewentualnych kolizji powstających na linii programy rozwojowe i plany

zagospodarowania przestrzennego a obszary chronione, w tym Natura 2000

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko,

strategie rozwoju województw

w.

rcl

zmniejszenie emisji i zapewnienie lepszej kontroli nad substancjami

wprowadzanymi do środowiska (E-PRTR, REACH)

ww

II.6.5. Adaptacja do zmian klimatu

Kluczowym zadaniem w tym obszarze jest opracowanie i efektywne wdrożenie

systemowych rozwiązań dotyczących adaptacji do zmieniających się uwarunkowań

klimatycznych i hydrologicznych, w tym minimalizacja skutków klęsk żywiołowych

i ekstremalnych zjawisk pogodowych. Adaptacja do zmian klimatycznych będzie

obejmowała także dostosowanie zagrożonych sektorów i obszarów (rolnictwo i leśnictwo,

zasoby wodne i gospodarka wodna, różnorodność biologiczna i ekosystemy, strefa

wybrzeża i gospodarka morska, transport, energetyka i górnictwo, budownictwo, obszary

wielkomiejskie, gospodarka przestrzenna, społeczności lokalne) do nowych warunków

i zjawisk klimatycznych, w tym m.in. zapewnienie dostarczania energii i paliw,

zapobieganie czasowym niedoborom wody oraz usprawnienie systemu zarządzania

kryzysowego.

Podjęte zostaną działania mające na celu zmniejszenie oddziaływania zjawiska suszy

i zapobieganie stepowieniu. Konieczna jest redukcja ryzyka związanego z coraz częściej

występującymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi, w szczególności z podtopieniami

i powodziami wzdłuż ciągów wodnych. Wszelkie działania mające na celu minimalizację

ryzyka powodziowego będą zawarte w planach zarządzania ryzykiem powodziowym.

Ustalenia tych planów będą uwzględnione m.in. w planach zagospodarowania

przestrzennego wszystkich poziomów. Plany zarządzania ryzykiem powodziowym kładą

szczególny nacisk na zapobieganie, ochronę i stan należytego zabezpieczenia, w tym

prognozowanie powodzi i systemy wczesnego ostrzegania, a także uwzględniają cechy

danego dorzecza lub zlewni. Plany mogą również obejmować działania na rzecz

zrównoważonego zagospodarowania przestrzennego, skutecznej retencji wód oraz

w.

rcl

.go

v.p

l

kontrolowanego zalewania niektórych obszarów (np. poldery, zbiorniki suche) w

przypadku wystąpienia powodzi. Ponadto planowane są w zakresie gospodarki wodnej

działania infrastrukturalne i ostrzegawczo-monitorujące takie jak: rozwój form małej i

dużej retencji, prawidłowe utrzymanie rzek i potoków górskich, renaturyzacja koryt

rzecznych

i

obszarów

wodno-błotnych,

efektywny

system

ostrzegania

przeciwpowodziowego.

Wprowadzenie

nowoczesnego

systemu

planowania

przestrzennego opartego na systemie GIS powinno rozwiązywać problem wydawania

pozwoleń na budowę na obszarach osuwiskowych i zalewowych. Niezbędny jest rozwój

nowych, ujednoliconych systemów informacji przestrzennej, dostępnych drogą

internetową, w tym informacji o zagrożeniach środowiskowych pozwalających na

identyfikację zagrożeń w odniesieniu do wydzieleń ewidencyjnych gruntów.

Przyspieszenie procesów decyzyjnych i ograniczenie przeszkód administracyjnych w

dziedzinie zarządzania ryzykiem wymaga m.in. skutecznego zarządzania gospodarką

wodną w systemie zlewniowym.

Jednym z istotnych działań jest zabezpieczenie strefy przybrzeżnej jako najbardziej

narażonej na zmiany klimatu, w tym m.in. zapewnienie skutecznej i bezpiecznej dla

środowiska i wartości przyrodniczych ochrony brzegów morskich, minimalizacja zjawisk

postępującej erozji brzegów morskich oraz zagwarantowanie skutecznego zwalczania

zanieczyszczeń morza i ujściowych odcinków rzek przymorskich. Również korzystanie ze

środowiska morskiego powinno odbywać się w sposób zrównoważony, gwarantujący

możliwość użytkowania tego środowiska i prowadzenia w nim działalności przez obecne i

przyszłe pokolenia. Oznacza to, że struktura, funkcje i procesy ekosystemów morskich

muszą być w pełni uwzględnione, gatunki i siedliska morskie chronione, a spowodowana

przez człowieka utrata różnorodności biologicznej – zahamowana. Skuteczna ochrona

Morza Bałtyckiego i uzyskanie dobrego stanu środowiska morskiego wymaga podjęcia

skoordynowanych działań mających na celu ograniczenie presji i negatywnych

oddziaływań na środowisko Bałtyku. Będzie ona realizowana także w oparciu o

planowanie funkcjonalne obszarów przybrzeżnych i morskich.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

opracowanie planu adaptacji dla sektorów i

obszarów wrażliwych na zmiany klimatu

ww

prowadzenie kampanii edukacyjnych nt.

zmian klimatu i adaptacji do nich

realizacja działań przeciwpowodziowych (w tym m.in. infrastrukturalnych i

ostrzegawczo-monitorujących), dokończenie niezbędnych inwestycji

przeciwpowodziowych, w tym w Świnnej Porębie, Raciborzu, Włocławku i na

Żuławach.

uwzględnienie w aktach planistycznych na poziomie krajowym, wojewódzkim

i gminnym granic obszarów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi, zgodnie

z ich przebiegiem określonym na mapach zagrożenia powodziowego

102

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

strategie rozwoju

województw

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko,

strategie rozwoju

województw

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

strategie rozwoju

województw

opracowanie i wdrożenie programów

ochrony wód morskich, monitoringu

obszarów morskich wraz z działaniami

naprawczymi odnośnie wód morskich

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa

i Rybactwa,

strategie rozwoju

województw

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne

i Środowisko,

strategie rozwoju

województw

v.p

l

wprowadzenie standardów budowlanych

umożliwiających zmniejszenie strat

towarzyszących klęskom żywiołowym

inwestycje ograniczające negatywny wpływ zjawisk pogodowych na gospodarkę

(np. rolnictwo, transport, energetyka, budownictwo)

zmniejszenie ilości zanieczyszczeń

związkami azotu i fosforu

spływających do Bałtyku

.go

Cel II.7. Zwiększenie efektywności transportu

Transport należy do kluczowych czynników determinujących rozwój gospodarczy kraju.

Dostępność infrastruktury transportowej oraz jej odpowiednia przepustowość umożliwiają

Europa

dyfuzję wzrostu gospodarczego z silnych regionów do regionów rozwijających się

efektywnie

korzystająca z wolniej.

zasobów Polska infrastruktura transportowa stanowi jeden ze słabszych elementów polskiej

gospodarki. Jest ona niedostosowana do przedsiębiorczości Polaków, intensywności

produkcji i wymiany oraz mobilności mieszkańców. Wśród obecnych problemów

należałoby wymienić przede wszystkim: duży stopień zużycia wielu elementów

infrastruktury liniowej i punktowej, występowanie wąskich gardeł i brakujących ogniw,

nierównomierność regionalnego rozmieszczenia i dostępności sieci, brak sieci

dostosowanych do dużej prędkości ruchu, brak ciągłości klasy technicznej połączeń

między aglomeracjami, słabość elementów infrastruktury i systemów integrujących różne

rodzaje sieci, uciążliwość wielu elementów sieci dla mieszkańców i środowiska

naturalnego, nieliczne elementy lub brak inteligentnych i innowacyjnych rozwiązań.

Poważnym problemem pozostaje wysoka liczba wypadków drogowych oraz ofiar

śmiertelnych i rannych na drogach.

Długookresowym celem dla Polski jest osiągnięcie takiej gęstości i przepustowości sieci,

która odpowiada potrzebom rozwojowym kraju i regionów. Ułatwi to z jednej strony

rozwój regionów przez podniesienie terytorialnej dostępności obszarów peryferyjnych, a z

drugiej strony umożliwi jak najlepsze wykorzystanie tranzytowego położenia naszego

kraju. Planowane inwestycje infrastrukturalne zmierzać będą do stworzenia

zintegrowanego i spójnego systemu transportowego. Oznacza to wyznaczenie

dwupoziomowej struktury: sieci bazowej, określonej przez wskazanie węzłów i połączeń

o kluczowym znaczeniu dla naszego kraju, także uwzględniającej proces integracji

międzynarodowej, oraz sieci uzupełniającej, której celem jest zapewnienie spójności

terytorialnej. Powstanie spójnej sieci transportowej oraz zniesienie peryferyzacji naszej

gospodarki to jedne z głównych determinant rozwoju Polski.

Najważniejszym celem Polski w perspektywie do roku 2020 jest zwiększenie zewnętrznej

i wewnętrznej (międzyregionalnej i lokalnej) dostępności terytorialnej. Działania powinny

zatem być ukierunkowane na likwidację peryferyjności, zarówno całego kraju, jak i jego

poszczególnych regionów. Drugim wiodącym celem wiążącym się z poprawą dostępności

terytorialnej jest stworzenie spójnego systemu transportowego, umożliwiającego sprawne

przewozy towarów i ludności przy użyciu różnych rodzajów transportu, z uwzględnieniem

ekologicznych właściwości transportu szynowego i wodnego śródlądowego. Zmieniony

ww

w.

rcl

EUROPA 2020

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

zostanie model finansowania infrastruktury transportowej zwiększający (w zależności od

rodzaju transportu) wpływy z jej użytkowania oraz angażujący środki pozabudżetowe.

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

II.7.1. Zwiększenie efektywności zarządzania w sektorze transportowym

Długotrwały proces dopełniania formalności umożliwiających rozpoczęcie inwestycji

w infrastrukturę transportową (w tym konflikty środowiskowe) implikuje konieczność

zmiany sposobu zarządzania procesami inwestycyjnymi, w tym kontynuowanie

uproszczeń w procesach warunkujących przygotowanie i realizację inwestycji.

Wprowadzona będzie również lepsza integracja z planami zagospodarowania

przestrzennego, środowiskowymi, polityką regionalną oraz dostosowania legislacyjne.

Model finansowania infrastruktury w Polsce nie jest jednolity, skoordynowany

i zoptymalizowany, a tym samym nie wykazuje maksymalnej możliwej efektywności

działania. Jest wieloelementowy, skomplikowany w procedurach i wymaganiach,

niespójny wobec poszczególnych podmiotów budujących i zarządzających infrastrukturą,

zamiast komplementarności występuje w nim konkurencja pomiędzy poszczególnymi

źródłami finansowania. Duże obciążenie kosztami inwestycji spoczywające na sektorze

finansów publicznych, w tym budżecie państwa i samorządów będzie wymagało

określenia spójnego modelu finansowania infrastruktury transportowej (budżet państwa,

środki UE, rynek kapitałowy, inwestorzy prywatni, instrumenty gwarancji kredytowych,

system poboru opłat), jak też zmian w zasadach finansowania inwestycji transportowych

realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST). W przypadku podjęcia

decyzji dotyczących nowych projektów infrastrukturalnych, takich jak Centralny Port

Lotniczy (CPL) i Kolej Dużych Prędkości (KDP), ich realizacja będzie wymagała

odpowiednich przygotowań i pozyskania inwestorów prywatnych. Nowe inwestycje

infrastrukturalne powinny być w przyszłości źródłem dochodów państwa przeznaczanych

na bieżące utrzymanie i rozwój, a także w miarę możliwości na dalsze inwestycje.

Realizowane projekty inwestycyjne powinny być w dłuższej perspektywie nastawione na

generowanie przychodów umożliwiających utrzymanie i zarządzanie infrastrukturą,

zgodnie z zasadą „użytkownik płaci”.

Należy także wziąć pod uwagę możliwość zwiększenia roli sektora prywatnego w

realizacji projektów, zwłaszcza w formie partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP).

Mechanizm partnerstwa publiczno-prywatnego może stanowić skuteczną alternatywę dla

finansowania inwestycji ze środków krajowych lub europejskich, w oparciu o

dotychczasowe doświadczenia w realizacji podobnych projektów. Połączenie środków

prywatnych i publicznych może w dłuższym okresie zwiększyć efektywność nie tylko

finansowania, ale także zarządzania projektami infrastrukturalnymi. W celu stworzenia

efektywnego systemu finansowania infrastruktury niezbędne jest dalsze otwieranie go na

kapitał prywatny, jak też szersze wykorzystanie takich instrumentów jak bankowe

gwarancje kredytowe. Dzięki takiemu mechanizmowi uzyskuje się lepsze efekty w postaci

terminowego oddania inwestycji i właściwego podziału ryzyk, co wpływa na rozłożone w

czasie wydatki strony zamawiającej. Wprowadzane zmiany w opłatach nie powinny

skutkować pogorszeniem pozycji konkurencyjnej polskich podmiotów względem

zagranicznych.

Nowe źródła finansowania budowy infrastruktury powinny uwzględniać opłaty za dostęp

do infrastruktury wnoszone przez użytkowników. Poziom opłat powinien być uzależniony

od rodzaju transportu i skalkulowany tak, aby umożliwić nie tylko bieżące utrzymanie ale

także niezbędny rozwój. System opłat powinien także uwzględniać koszty zewnętrzne

danej gałęzi transportu. Wprowadzony zostanie system taryfikacji obejmujący opłaty za

w.

rcl

.go

v.p

l

korzystanie z infrastruktury w zależności od rodzaju transportu i długości trasy. Środki te

będą zwiększać pulę finansów przeznaczanych na realizację inwestycji infrastruktury

transportowej.

Przygotowanie i realizacja inwestycji infrastrukturalnych wymaga podejścia zarządczego,

zorientowanego na osiąganie celów i podwyższanie efektywności, w tym w szczególności

zarządzania finansowego, zasobami i ryzykiem. Struktura organizacyjno-zarządcza, w tym

funkcjonujący system zarządzania i monitorowania stanu przygotowania projektów

inwestycyjnych i ich realizacji, wymaga uzupełnienia o efektywny system monitorowania

poziomu utrzymania istniejącej infrastruktury oraz stałego mechanizmu finansowania

potrzeb w tym zakresie. Wymagane są też zmiany organizacyjne poprawiające

efektywność funkcjonowania całego systemu.

Wprowadzona zostanie priorytetyzacja inwestycji na szczeblu krajowym i regionalnym

uwzględniająca m.in. potrzeby związane z dostępem do rynku pracy czy położenie

regionu. Decyzje o wyborze inwestycji będą podejmowane na podstawie miarodajnych

wskaźników, badań, analiz, w tym analiz kosztów i korzyści. Dzięki temu zostaną

efektywnie zrealizowane działania zamykające inwestycje etapowe (zwłaszcza liniowe).

Kształtowany będzie przyjazny użytkownikowi system transportowy oraz rozwijane

będzie prawo służące integracji systemu transportowego. Najważniejsze działania w

zakresie wdrażania inteligentnych systemów zarządzania transportem będą obejmować

rozbudowę i unowocześnienie urządzeń do pozyskiwania i dystrybucji danych o stanie i

wykorzystaniu infrastruktury transportowej (np. informacje o korkach), rozwój systemów

zarządzania i sterowania ruchem miejskim i na drogach pozamiejskich, wprowadzenie

systemów zwiększania bezpieczeństwa ruchu (w tym budowa i rozwój systemów

automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym), rozwój zintegrowanego systemu

zarządzania wypadkami, rozwój zintegrowanego systemu obsługi pasażerów i przewozu

towarów.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

wprowadzenie dalszych ułatwień

w procesach inwestycyjnych

zmiany instytucjonalne poprawiające efektywność zarządzania w sektorze

transportowym

przygotowanie modelu finansowania infrastruktury transportowej oraz jej

utrzymania w późniejszym okresie – montaż finansowy (budżet państwa, środki

UE, rynek kapitałowy, inwestorzy prywatni, instrumenty gwarancji kredytowych,

system poboru opłat)

ww

zmiany w zasadach finansowania

inwestycji transportowych

realizowanych przez jst

wdrożenie inteligentnego systemu zarządzania transportem (w tym ITS,ERTMS)

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Rozwoju

Transportu

Strategia Rozwoju

Transportu

Strategia Rozwoju

Transportu

Strategia Rozwoju

Transportu,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego

Strategia Rozwoju

Transportu,

strategie rozwoju

województw

II.7.2. Modernizacja i rozbudowa połączeń transportowych

Priorytetem w najbliższych dziesięciu latach będą inwestycje transportowe w sieci o

znaczeniu krajowym dotyczące wszystkich gałęzi oraz na węzłach międzygałęziowych,

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

służące poprawie dostępności wewnętrznej kraju i efektywnej wymianie gospodarczej, w

tym pomiędzy największymi ośrodkami wzrostu gospodarczego oraz ośrodkami

miejskimi (sieć metropolii) i w obrębie ich obszarów funkcjonalnych. Równocześnie

realizowane będą inwestycje mające na celu usprawnienie dostępności zewnętrznej

z uwzględnieniem kluczowej roli sieci TEN-T w tworzeniu skutecznej polityki

transportowej i spójnej sieci infrastruktury w Unii Europejskiej.

W kontekście zapewnienia spójności terytorialnej konieczna jest rozbudowa powiązań

infrastrukturalnych łączących ośrodki miejskie położone na obszarach peryferyjnych

z siecią metropolii. Oprócz priorytetu inwestycyjnego dla dróg i linii kolejowych o

znaczeniu krajowym wspierane będą inwestycje transportowe dla tych obszarów oraz

wybrane projekty lokalne, stanowiące dodatkowe połączenia pomiędzy miejscowościami i

uzupełniające transportowe układy krajowe i wojewódzkie. Realizacja tych powiązań

transportowych będzie uzależniona od możliwości finansowych budżetu państwa.

Konieczne będzie położenie większego nacisku na komplementarność działań

podejmowanych przez różne podmioty na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym

(układ pionowy), jak również w ramach poszczególnych branż sektora transportowego

(układ poziomy). Uzupełniającymi działaniami dla tworzonego zintegrowanego systemu

transportowego kraju będą inwestycje realizowane na poziomie regionalnym i lokalnym,

tak by tworzyły one spójną i skoordynowaną całość.

W odniesieniu do infrastruktury drogowej stworzona zostanie kluczowa dla efektywnego

funkcjonowania systemu transportowego w skali krajowej i międzynarodowej spójna sieć

autostrad i dróg ekspresowych, obsługujących główne korytarze transportowe i

zapewniających funkcjonalne powiązania pomiędzy największymi ośrodkami, w tym w

szczególności między Warszawą a głównymi ośrodkami wojewódzkimi. Kontynuowana

będzie przebudowa dróg krajowych, co wpłynie na wzrost bezpieczeństwa ruchu

drogowego. Nastąpi poprawa warunków przejazdu dla ruchu tranzytowego i obsługi ruchu

w obszarach metropolitalnych i dużych miastach. Wdrażany będzie program budowy

obwodnic miast i dużych miejscowości (w tym obwodnicy Warszawy) i program

uspokojenia ruchu na drogach przechodzących przez miasta i małe miejscowości.

Nastąpią zmiany w hierarchii priorytetów niektórych inwestycji drogowych. Inwestycje

transportowe zostaną podporządkowane kryteriom logistycznego kształtowania sieci

transportowej i systemów, tak aby zwiększyć integrację za pomocą wzmocnienia

elementów takich jak: systemy intermodalne, inteligentne systemy sterowania ruchem

i przeładunkami i inne.

W ramach infrastruktury kolejowej realizowane będą projekty polegające na modernizacji

głównych linii i infrastruktury uzupełniającej (w tym dworców kolejowych) oraz

kompleksowa modernizacja lub wymiana taboru kolejowego. Inwestycjom w sieć

infrastruktury kolejowej towarzyszyć będzie rozwój kolejowych przewozów pasażerskich,

a także przewozów towarowych, szczególnie w najbardziej perspektywicznych

segmentach rynku. Równie ważnym zadaniem z punktu widzenia znoszenia

peryferyjności i poprawy dostępności terytorialnej jest uzyskanie połączeń kolejowych o

wysokim standardzie poprzez modernizację linii między głównymi miastami Polski, w

szczególności odcinków biegnących promieniście z i do Warszawy (w tym Centralnej

Magistrali Kolejowej).

Aby zapewnić efektywność funkcjonowania transportu lotniczego, niezbędny jest rozwój

istniejącej infrastruktury lotniskowej i nawigacyjnej, by dostosować ich przepustowość do

wzrastającego popytu. Działania powinny opierać się na dalszej rozbudowie portów

lotniczych w ramach sieci TEN-T. Jednocześnie w celu zwiększenia przepustowości

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

polskiej przestrzeni powietrznej niezbędne jest pełne operacyjne i systemowe wdrożenie

Jednolitej Europejskiej Przestrzeni Powietrznej (SES – Single European Sky), z

jednoczesną implementacją najnowocześniejszych rozwiązań technologicznych

przewidzianych w ramach ATM Master Plan.

Realizacja największych pod względem skali inwestycyjnej i wysokości nakładów

finansowych projektów w dziedzinie transportu, tj. Kolei Dużych Prędkości (KDP) i

Centralnego Portu Lotniczego (CPL), mogłaby stanowić dla polskiego sektora transportu

wzmocnienie połączeń zarówno wewnętrznych kraju, jak i zewnętrznych w wymiarze

europejskim i globalnym. Jednakże ostateczna decyzja o podjęciu przez Polskę tak

znaczącego wysiłku inwestycyjnego będzie uzależniona od wielu czynników. Pod uwagę

wzięte zostaną takie uwarunkowania jak: obecna i prognozowana koniunktura

makroekonomiczna kraju i wynikające z niej prognozy popytu na transport, a także

wnioski z podjętych studiów wykonalności obu projektów oraz ich uzasadnienie

ekonomiczne.

Planowana jest również integracja systemów transportowych – skomunikowanie

transportu lotniczego z pozostałymi rodzajami transportu, a więc podniesienie

intermodalności, w szczególności w ramach sieci TEN-T. Korzystne będzie stworzenie

warunków rozwoju lotnisk na obszarach Polski Wschodniej. Lotniska te, przeważnie

niewielkie, będą nastawione na obsługę pasażerów lokalnych oraz jako lotniska

obsługujące ruch lotnictwa ogólnego/biznesowego, ruch państwowy i ratowniczy.

Niezbędne jest także opracowanie i wdrożenie nowych procedur podnoszących

przepustowość portów lotniczych.

Polska sieć śródlądowych dróg wodnych nie tworzy jednolitego, zintegrowanego systemu

komunikacyjnego, lecz zbiór odrębnych i różnych jakościowo elementów. Podjęte zostaną

prace w zakresie modernizacji i rozwoju infrastruktury transportu wodnego śródlądowego

(szlaków żeglugowych oraz portów), które będą realizowane w miarę dostępności

środków finansowych.

Polska dysponuje obszarami morskimi o powierzchni odpowiadającej ponad 10%

terytorium lądowego kraju i linią brzegową o długości 528 km. Prowadzona polityka

morska ma na celu maksymalizację korzyści dla obywateli i gospodarki wynikających z

wykorzystania nadmorskiego położenia kraju oraz morskich zasobów ożywionych i

mineralnych. Przewiduje się wsparcie dla rozwoju krajowego sektora morskiego m.in. w

aspekcie możliwości żeglugi morskiej czy obsługi połączeń transoceanicznych. Potencjał

gospodarczy polskich obszarów morskich będzie w przyszłości opierał się na rozwoju

portów morskich, w szczególności tych o podstawowym znaczeniu dla gospodarki

narodowej (Gdańsk, Gdynia, Szczecin, Świnoujście). W kontekście wzrostu obrotów

portowych oraz potencjału przeładunkowo-składowego portów ważna jest budowa

nowoczesnych terminali przeładunkowych oraz intermodalnych centrów logistycznych w

samych portach i na ich zapleczu. Istotny będzie rozwój i modernizacja dostępu do portów

i przystani morskich zarówno od strony morza, jak i lądu, w tym budowa

głębokowodnych nabrzeży i torów podejściowych do portów oraz połączeń drogowych,

kolejowych i wodnych śródlądowych. Ponadto ważnym czynnikiem rozwoju polskich

obszarów morskich będzie turystyka morska. Z przestrzenią morską związane są również

oczekiwania dotyczące dywersyfikacji dostaw surowców energetycznych, a także

poszukiwanie i eksploatacja zasobów naturalnych.

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

budowa podstawowej sieci autostrad i dróg ekspresowych łączących Warszawę

z miastami wojewódzkimi

modernizacja dróg krajowych, głównie w ramach sieci TEN-T

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

1ŚSRK

realizacja programu budowy obwodnic dużych miejscowości i programu uspokajania

ruchu na drogach przechodzących przez miasta i mniejsze miejscowości

Strategia Rozwoju Transportu

Strategia Rozwoju

Transportu,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Transportu

.go

realizacja dużych projektów modernizacyjnych głównych linii kolejowych

oraz infrastruktury uzupełniającej (w tym dworców kolejowych)

Strategia Rozwoju Transportu

modernizacja i/ lub wymiana taboru kolejowego

usprawnienie połączeń kolejowych między głównymi miastami Polski i

dostosowanie ich do wysokich standardów, w tym dostosowanie CMK do prędkości

min. 200 km/h

realizacja programu bezpieczeństwa użytkowników infrastruktury transportowej

w.

rcl

modernizacja i rozbudowa sieci istniejących portów lotniczych wraz z infrastrukturą

nawigacyjną

wdrożenie Bałtyckiego Funkcjonalnego Bloku Przestrzeni Powietrznej

realizacja inwestycji wynikających z wdrażania technologicznego komponentu SES,

programu SESAR (Single European Sky ATM Research)

rozwój i modernizacja infrastruktury portowej oraz dostępu do portów i przystani

morskich od strony morza i lądu

budowa i modernizacja terminali logistycznych i centrów intermodalnych

Strategia Rozwoju

Transportu,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Transportu

Strategia Rozwoju Transportu

Strategia Rozwoju

Transportu,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

strategie rozwoju

województw

ww

II.7.3. Udrożnienie obszarów miejskich

Dwie główne przyczyny wpływające na częsty brak płynności ruchu miejskiego to

niedogodności publicznego transportu (brak dogodnych przesiadek, słabe skoordynowanie

różnych środków transportu zbiorowego, przepełnienie) oraz ruch tranzytowy przez centra

miast. Aby przekształcić sieć transportową miasta w sprawny i funkcjonalny element

infrastruktury regionu, należy skupić się na podniesieniu jakości oferty transportu

publicznego. Jednym z najważniejszych udogodnień jest zorganizowanie sprawnego i

zgodnego z oczekiwaniami mieszkańców przemieszczania się osób wewnątrz obszaru

metropolitarnego i ułatwienie przemieszczania do i z obszarów zewnętrznych.

Istotne będzie wprowadzenie zaawansowanych systemów zarządzania i sterowania

ruchem w miastach, tak aby przekształcić miejską sieć transportową w sprawny i

funkcjonalny element infrastruktury, zapewniający dogodne powiązania z innymi

w.

rcl

.go

v.p

l

regionami i z europejskim systemem transportowym. Integracja systemów taryfowych w

ramach aglomeracji, w tym wprowadzenie wspólnej taryfy na przejazd różnymi środkami

lokomocji ułatwia poruszanie się środkami transportu zbiorowego i zwiększa skłonność

do podróżowania nimi.

Kolejnym ważnym czynnikiem wpływającym na atrakcyjność komunikacji zbiorowej jest

odpowiednia częstotliwość kursowania komunikacji, aby zapewnić moc przewozową

dostosowaną do popytu. Ważny w tym kontekście jest rozwój szybkiej kolei miejskiej,

która spośród dostępnych środków transportu miejskiego ma największą moc przewozową

i tym samym odciąża pozostałe środki komunikacji zbiorowej.

Równie ważnym czynnikiem wpływającym na zatłoczenie jest brak obwodnic dużych

miast, co powoduje ruch tranzytowy pojazdów przez centra aglomeracji, zwiększając

natężenie pojazdów, a w konsekwencji także powodując zatory na drogach. Procesowi

temu można skutecznie przeciwdziałać poprzez budowanie obwodnic aglomeracji i

zorganizowanie sprawnego przemieszczania samochodów ciężarowych.

Prowadzone będą działania mające na celu usprawnienie transportu miejskiego

wykorzystujące najprostsze i często najtańsze rozwiązania, stosowane powszechnie w

krajach UE (np. regulacja świateł drogowych z dostosowaniem do nowych dróg

i skrzyżowań; zakaz parkowania na jezdni w centrum miast i jednocześnie tworzenie

miejsc parkingowych w miejscach ekonomicznie uzasadnionych, w tym przed punktami

usługowymi; kontynuacja obniżania torowisk tramwajowych do poziomu drogi lub ich

przebudowy pod kątem wykorzystania dla ruchu autobusów oraz pojazdów

uprzywilejowanych i inne).

Biorąc pod uwagę ograniczone zasoby paliw kopalnych oraz rosnące obciążenie terenów

intensywnie zurbanizowanych zanieczyszczeniami pochodzącymi z ich spalania,

konieczny jest rozwój niskoemisyjnych, alternatywnych technologii zasilania pojazdów.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

budowa obwodnic dużych miast

ww

wprowadzenie „jednego biletu” w miastach i obszarach funkcjonalnych miast

wdrożenie zaawansowanych technik zarządzania i sterowania ruchem

w dużych miastach

zorganizowanie sprawnego przemieszczania osób i towarów wewnątrz miasta oraz

ułatwienie dostępu do i z obszarów pozamiejskich

109

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Rozwoju

Transportu,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Cel III.1. Integracja społeczna

v.p

l

Obszar strategiczny III. Spójność społeczna i terytorialna

ww

w.

rcl

.go

Przyspieszonym procesom restrukturyzacyjnym i rozwojowym towarzyszy

rozwarstwienie społeczne, przebiegające w wielu wymiarach: dochodowym,

generacyjnym, zdrowotnym, edukacyjnym, warunków mieszkaniowych, jak też

terytorialnym. Utrzymujące się zróżnicowania społeczne mogą stać się barierą utrzymania

dynamicznego rozwoju w przyszłości. Rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu

EUROPA 2020

oznacza wspieranie gospodarki charakteryzującej się wysokim poziomem zatrudnienia i

Europejski przedsiębiorczości oraz zapewniającej spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną. W

program walki z

wielu krajach członkowskich UE obserwuje się konwergencję na poziomie europejskim

ubóstwem

przy jednoczesnej dywergencji wewnętrznej.

Program na

rzecz nowych Zróżnicowanie warunków życia i dochodów ludności w Polsce ma wyraźny wymiar

umiejętności i przestrzenny. Podstawowe osie dysproporcji dotyczą różnic miedzy regionami

zatrudnienia południowo-zachodnimi

a

północno-wschodnimi

oraz

między

obszarami

metropolitalnymi a pozostałymi jednostkami osadniczymi. Powoduje to, że obszarami

słabego rozwoju i zagrożenia stagnacją są nie tylko subregiony i regiony peryferyjne, ale

także słabo skomunikowane z otoczeniem peryferia wewnętrzne, często obszary

pograniczne województw.

Podobnie, zagrożenie wykluczeniem w Polsce ma charakter terytorialny. W

poszczególnych regionach istnieją obszary problemowe, charakteryzujące się niską

dostępnością i jakością usług publicznych, ograniczonymi zasobami własnymi i w

konsekwencji niskim potencjałem rozwojowym. Dotychczasowy rozwój ekonomiczny

regionów, mimo pewnych działań wyrównujących, finansowanych głównie z funduszy

europejskich, w niewielkim stopniu zmniejszył rozwarstwienie między- i

wewnątrzregionalne w Polsce. Dynamika wzrostu gospodarczego i poziom PKB per

capita są zróżnicowane w obu tych układach. Mechanizmy stymulujące dyfuzję procesów

rozwojowych z miast są obecnie niewystarczające, by znacząco oddziaływać na inne

obszary, zwłaszcza te charakteryzujące się słabszymi wskaźnikami społecznogospodarczymi.

Obserwowane są także rozpiętości w dostępie do usług publicznych oraz ich jakości w

różnych przekrojach terytorialnych. Efektem jest relatywnie niski poziom kapitału

ludzkiego i społecznego, co powoduje konieczność działań kompensacyjnych ze strony

państwa i może utrwalać bierność obywateli. Dlatego nacisk zostanie położony nie tylko

na działania redystrybucyjne, prowadzące do łagodzenia ubóstwa związanego z poziomem

dochodów, lecz przede wszystkim na działania aktywizujące, umożliwiające powszechne

uczestnictwo w różnych sferach życia społeczno-gospodarczego. Zadaniem polityki

rozwoju jest bowiem takie wspieranie działań prowzrostowych, aby mogła w nich

uczestniczyć, a zarazem z nich korzystać jak największa liczba podmiotów gospodarczych

i obywateli, a także by możliwe było bardziej efektywne realizowanie polityki społecznej

skupionej na rozwiązywaniu czy łagodzeniu najtrudniejszych kwestii społecznych.

Do podstawowych przyczyn i skutków wykluczenia społecznego należy ubóstwo. W

Polsce najbardziej na ryzyko ubóstwa narażeni są bezrobotni, rodziny wielodzietne,

rodziny osób niepełnosprawnych, ale także biedni pracujący, czyli łatwo zastępowalni

pracownicy wykonujący prace równie niskokwalifikowane, co niskopłatne.

Inkluzywny wzrost gospodarczy oznacza wzrost zapewniający solidarność połączoną z

równym dostępem do podstawowych usług publicznych dla wszystkich obywateli;

oznacza także nie tylko włączanie najbiedniejszych, ale taką ich integrację na rynku pracy,

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

która pozytywnie wpłynie na rozwój kraju. Zadaniem państwa jest efektywne

wykorzystanie potencjałów poszczególnych osób i grup społecznych, mimo

występujących deficytów i dysfunkcji, w tym budowa modelu polityki społecznej

nastawionej na odbiorcę. W średniej i długiej perspektywie wymusi to zmniejszająca się

liczba osób w wieku produkcyjnym, stąd koniecznością stanie się uruchomienie rezerw,

które do tej pory nie były wykorzystane.

Efektywnej realizacji zadań w zakresie zapewnienia spójności sprzyjać będzie wdrażana

koncepcja decentralizacji państwa, spełniająca zasadę przekazania stosownych

kompetencji decyzyjnych na ten poziom zarządzania, na którym istnieje najwięcej danych

potrzebnych do podjęcia optymalnej decyzji. Rozdzielona odpowiedzialność szczebli

terytorialnych za odrębne sfery i instytucje życia społecznego wymaga pewnej ich

konsolidacji na poziomie regionalnym oraz wzmocnienia instrumentów samorządu

wojewódzkiego,

służących

realizacji

celów

długookresowych,

głównie

infrastrukturalnych. Wymaga także regulacyjnego wzmocnienia działań integracyjnych na

szczeblach lokalnych (gminy i powiatu), w sytuacji gdy poszczególne instytucje socjalne

podlegają innemu ustawodawstwu i zarządzaniu sektorowemu. Samorząd terytorialny,

któremu przypada dominująca liczba zadań z tego tytułu często nie jest w stanie własnymi

siłami i środkami ich realizować w niezbędnym zakresie i tempie, potrzebuje więc

wsparcia m.in. organizacyjnego i finansowego. W obszarze łagodzenia ubóstwa

i zwalczania wykluczenia społecznego konieczne staje się wzmocnienie instytucjonalne

jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, a także poprawa koordynacji różnych

podmiotów zainteresowanych rozwiązaniem czy złagodzeniem takich kwestii społecznych

jak ubóstwo i wykluczenie społeczne.

Należy podkreślić także rolę kultury w walce z problemami społecznymi, w tym z

wykluczeniem społecznym. Projekty z zakresu kultury przyczyniają się do kształtowania

społeczeństwa nowoczesnego, otwartego na zmiany, tolerancyjnego. Przeciwdziałają one

marginalizacji poszczególnych grup społecznych, zwłaszcza narażonych na wykluczenie z

powodu niepełnosprawności czy miejsca zamieszkania.

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

III.1.1. Zwiększenie aktywności osób wykluczonych i zagrożonych wykluczeniem

społecznym

Reakcją państwa na wykluczenie i ubóstwo będzie przede wszystkim polityka nastawiona

na wzrost zatrudnienia oraz poprawę dostępu do podstawowych usług publicznych, w tym

do wysokiej jakości edukacji, skutkująca zwiększeniem aktywności osób wykluczonych i

zagrożonych wykluczeniem społecznym. Państwo będzie także wspierało rozwój

ekonomii społecznej, przede wszystkim poprzez odpowiednie instrumenty legislacyjne i

finansowe.

Zbudowany zostanie aktywny system świadczeń społecznych nakierowanych na podjęcie

i utrzymanie zatrudnienia. Wsparciem objęci zostaną nie tylko bezrobotni, ale także

„biedni pracujący”. Konieczne w tym wymiarze są działania skutkujące zwiększeniem

opłacalności pracy nad transferami społecznymi. Cele jakie mają przynieść zmiany w

systemie świadczeń społecznych to także lepsze dopasowanie wsparcia, stymulowanie

aktywności m.in. dzięki zintegrowaniu działań różnych służb publicznych (reformy w

zakresie świadczeń z tytułu choroby, macierzyństwa, inwalidztwa, wypadków przy pracy).

Niezbędne jest wdrożenie efektywnego systemu kształcenia e-umiejętności i

przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu. Może ono prowadzić do wykluczenia z rynku

pracy, a to z kolei jest jedną z przyczyn wykluczenia społecznego. Istotnym zadaniem

sprzyjającym aktywizacji osób wykluczonych jest przygotowanie odpowiednich

.go

v.p

l

instrumentów skierowanych na wydobywanie i wzmacnianie potencjałów (umiejętności)

poszczególnych osób, a więc programy przywracające osoby wykluczone do

uczestniczenia w życiu społecznym. W dalszym etapie dopiero będzie można efektywnie

wspierać te osoby na rynku pracy. Jednym z ważnych instrumentów sprzyjających

aktywizacji osób wykluczonych powinno być szersze wykorzystanie ekonomii społecznej

(m.in. przez integrację grup defaworyzowanych i stwarzanie dla nich miejsc pracy).

Szczególnie trudnym zadaniem jest pobudzanie aktywności osób niepełnosprawnych.

Akcent powinien być położony na kwalifikacje zawodowe i edukację ustawiczną, lepsze

przygotowanie środowiska lokalnego, urzędników i pracodawców do uczestnictwa osób

niepełnosprawnych w życiu społeczno-gospodarczym, a także architektoniczne i

urbanistyczne dostosowanie przestrzeni do potrzeb tej grupy – ważne dla budowy więzi

społecznych. Działania te nie będą jednak w pełni efektywne bez odpowiednich zmian w

systemie edukacji, nastawionych na integrację osób niepełnosprawnych.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

zmiany w systemie świadczeń społecznych (stymulowanie aktywności,

zintegrowane bazy danych różnych służb itp.) – lepsze dopasowanie

wsparcia

programy integracji społecznej nastawione na likwidowanie deficytów

jednostek oraz wspieranie ich potencjałów

zwiększony dostęp do rehabilitacji

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

w.

rcl

kampanie społeczne przygotowujące środowiska lokalne, pracodawców,

urzędników na aktywne funkcjonowanie osób niepełnosprawnych w

społeczeństwie

program e-integracji (działania edukacyjne i zapewnienie odpowiednich

treści i usług) nakierowany na grupy zagrożone wykluczeniem cyfrowym

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

rozwój instrumentów legislacyjnych i finansowych wspierających

ekonomię społeczną

tworzenie warunków dla rozwoju oraz promocja aktywności zawodowej

i społecznej seniorów

ww

zapewnienie powszechnego dostępu do wysokiej jakości edukacji na jej

wszystkich etapach oraz do kultury (w tym upowszechnienie uczenia się

przez całe życie, e-edukacja, edukacja kulturalna)

wsparcie dla zwiększenia dostępności i poprawy jakości elastycznych form

opieki nad dziećmi, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów wiejskich i

małych miast

112

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Zrównoważonego Rozwoju

Obszarów Wiejskich, Rolnictwa i

Rybactwa,

strategie rozwoju województw

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Strategia Rozwoju Transportu,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju województw

v.p

l

ŚSRK

zwiększenie dostępności komunikacyjnej, ułatwiającej dostęp do usług oraz

rynków pracy

ww

w.

rcl

.go

III.1.2. Zmniejszenie ubóstwa w grupach najbardziej nim zagrożonych

W Polsce najbardziej na ryzyko ubóstwa narażone są rodziny wielodzietne, a zatem

problem ten dotyka przede wszystkim dzieci i młodzieży.26 Konieczne jest z jednej strony

wsparcie rodzin w postaci selektywnych świadczeń społecznych, ratunkowej pomocy

społecznej oraz instrumentów systemu podatkowego skierowanych bezpośrednio do

rodzin, a z drugiej - wyrównywanie szans rozwojowych i przeciwdziałanie zaniedbaniom

wynikającym z deficytów gospodarstw domowych. Szczególne znaczenie ma kwestia

pełnej dostępności do usług opiekuńczo–wychowawczych sprzyjających wyrównywaniu

szans rozwoju dzieci oraz godzeniu pracy zawodowej i obowiązków rodzinnych, a także

polityka wyposażania szkół w uniwersalne świadczenia socjalne (zdrowe żywienie, opieka

lekarska i aktywność fizyczna).

Z problemem ubóstwa borykają się również niepełnosprawni. Szczególna uwaga będzie

położona przede wszystkim na działania zapobiegawcze, tj.: edukację szkolną,

kompetencje zawodowe i kształcenie ustawiczne; przygotowanie infrastruktury

pozwalającej osobom niepełnosprawnym na mobilność i obecność w przestrzeni

publicznej; przygotowanie osób niepełnosprawnych do artykulacji swych oczekiwań;

informowanie o uprawnieniach i obywatelskich obowiązkach; odpowiednią komunikację

z otoczeniem i uczestnictwo w życiu społecznym lokalnego czy zawodowego środowiska.

Działania w zakresie poprawy spójności społecznej w ciągu najbliższych 10 lat, a w

szczególności po 2020 roku, muszą uwzględniać zmiany demograficzne związane ze

starzejącym się społeczeństwem. Newralgicznym elementem będzie zapewnienie osobom

starszym dostępu do świadczeń zdrowotnych i usług opieki długoterminowej. Ważnym

jest też aktywizowanie członków tej grupy społecznej, tak by było możliwe

zatrzymywanie ich na rynku pracy oraz zwiększanie ich udziału w życiu społecznym.

Ponieważ wzrastać będzie ryzyko ubóstwa osób starszych, konieczne będzie

wypracowanie nowego modelu wsparcia skierowanego do tej grupy odbiorców.

Ograniczeniu wykluczenia społecznego będą służyć również działania podejmowane w

obszarze mieszkalnictwa. W okresie objętym strategią polityka mieszkaniowa będzie się

koncentrować na likwidacji deficytów ilościowych w segmencie lokali socjalnych i

mieszkań przeznaczonych dla osób wymagających innej społecznej pomocy

mieszkaniowej. Wprowadzone zostaną formy podaży mieszkań dostępnych cenowo w

segmencie mieszkań na wynajem. Jednocześnie prowadzone będą działania mające na

celu likwidację luki remontowej i ograniczenie zapotrzebowania na energię w sektorze

mieszkaniowym. Ważną kwestią jest także obniżenie kosztów budowy mieszkań i

racjonalizacja przestrzenno-funkcjonalna nowych zasobów mieszkalnych przez

stworzenie odpowiedniego zasobu uzbrojonych gruntów pod budownictwo mieszkaniowe.

Celem polityki mieszkaniowej będzie także racjonalizacja zasad gospodarowania

publicznym zasobem mieszkaniowym oraz zasobami towarzystw budownictwa

społecznego.

Według danych EUROSTAT w Polsce w 2008 r. aż 22% dzieci i młodzieży (0-17 lat) żyło w sferze ubóstwa relatywnego.

ŚSRK

Działania 2016-2020

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

Działania 2012-2015

zmiany w systemie świadczeń społecznych - lepsze dopasowanie wsparcia

zwiększenie dostępności różnych form pomocy dla uczniów (obiady, podręczniki

itp.)

zwiększenie dostępności i poprawa jakości elastycznych form opieki nad dziećmi,

ze szczególnym uwzględnieniem obszarów wiejskich i małych miast

.go

inwestycje infrastrukturalne pozwalające niepełnosprawnym na obecność w

przestrzeni publicznej

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa i

Rybactwa,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

nowe programy szkolne włączające osoby

niepełnosprawne

stworzenie efektywnego systemu wynajmu mieszkań, rozwój budownictwa

socjalnego, racjonalizacja zasad gospodarowania publicznym zasobem

mieszkaniowym oraz zasobami towarzystw budownictwa społecznego itp.

w.

rcl

pierwszy etap tworzenia nowego systemu

opieki nad osobami niesamodzielnymi i w

podeszłym wieku - uszczelnienie i

poprawa efektywności systemu

tworzenie warunków dla rozwoju oraz promocja aktywności zawodowej

i społecznej seniorów – wdrażanie modelu „srebrnej gospodarki”

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

strategie rozwoju

województw

Cel III.2. Zapewnienie dostępu i określonych standardów usług publicznych

O poziomie rozwoju kraju i jakości życia ludności świadczy w dużej mierze możliwość

korzystania i jakość usług publicznych. Ponieważ dostęp do takich usług (zdrowie,

Europejski edukacja, kultura, sport, administracja, bezpieczeństwo etc.) istotnie wpływa na

program walki

potencjalny rozwój obywateli, kwestia ta wymaga szczególnej uwagi władz rządowych i

z ubóstwem

samorządowych.

Mobilna

młodzież Usługi publiczne obejmują dobra materialne lub niematerialne, za dostarczanie których

odpowiedzialność spoczywa na władzy publicznej, przy czym nie można kogokolwiek

wykluczyć z prawa korzystania z nich. Usługi publiczne realizowane są zwykle w takich

obszarach aktywności, które wymagają utrzymywania odpowiedniej bazy materiałowej,

osobowej, finansowej, przy jednoczesnym zagwarantowaniu ciągłości ich świadczenia na

określonym poziomie. Zakres usług publicznych jest zmienny, tak w ich rodzaju, jak i

zakresie powszechnej dostępności, w zależności od występującego zapotrzebowania,

ponadto uwarunkowany jest możliwościami finansowymi władzy publicznej.

Świadczenie podstawowych usług publicznych jest jednym z ważnych obszarów

aktywności samorządu terytorialnego. Przekazanie tych kompetencji samorządowi

wynikało z podstawowej zasady, aby wykonawca usług znajdował się jak najbliżej

odbiorcy oraz aby ich wykonywanie było poddane kontroli obywatelskiej. W odczuciu

społeczności lokalnych, poziom życia mieszkańców zależy wprost od jakości usług

ww

EUROPA 2020

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

publicznych. Podstawowym wskaźnikiem skuteczności zaspokajania potrzeb w tym

zakresie jest stopień satysfakcji ze standardów świadczonych usług. Natomiast

efektywność zaangażowania zasobów jednostki wykonującej określoną usługę publiczną

można określić, analizując koszty świadczenia usługi oraz liczbę usług w danym obszarze

wraz z ich standardami.

Usługi publiczne tworzą liczną grupę zróżnicowanych działań i przedsięwzięć, począwszy

od prostych usług administracyjnych, takich jak wydawanie dowodów osobistych i praw

jazdy, rejestracja określonych wydarzeń (urodziny, śluby), do podejmowania decyzji

administracyjnych (z zakresu ochrony środowiska, gospodarki przestrzennej czy

budownictwa). Tego typu usługi realizowane są w głównej mierze w urzędach

administracji samorządowej, które pełnią rolę zarówno organizatora usług, jak i ich

wykonawcy. Dotychczas standardy realizacji tego rodzaju usług związane są, w zasadzie,

z poziomem kultury obsługi interesantów (klientów) w określonym urzędzie.

Usługi publiczne o charakterze społecznym (ochrona zdrowia, oświata, kultura, sport,

pomoc społeczna, obsługa bezrobotnych) wykonywane są zwykle przez samorządowe

jednostki organizacyjne lub jednostki posiadające osobowość prawną, dla których

organem założycielskim jest samorząd terytorialny. Tu podstawowym problemem jest

podniesienie poziomu racjonalności ekonomicznej, a w przypadku usług, dla których

określone są ustawowo ich standardy (pomoc społeczna, oświata) – konieczność

utrzymywania norm określonych przepisami prawa.

Do usług publicznych o charakterze technicznym (usług komunalnych) zaliczane są

dostarczanie wody, odprowadzanie i oczyszczanie ścieków, dostarczanie energii cieplnej

i elektrycznej oraz gazu, zagospodarowanie odpadów komunalnych, usługi

komunikacyjne, utrzymanie i modernizacja dróg. Świadczenie tego typu usług

komunalnych może się odbywać albo przez jednostki podległe samorządowi (zakłady

budżetowe, spółki komunalne), albo przez spółki o kapitale mieszanym, albo przez

przedsiębiorstwa prywatne. Jednak odpowiedzialność za świadczenie takich usług zawsze

spoczywa na określonej jednostce samorządu terytorialnego. W Polsce problem

nierównego dostępu do usług komunalnych jest wciąż zjawiskiem powszechnym i ma on

charakter przestrzenny w wymiarze ogólnokrajowym i regionalnym.

W sferze sprawności administracyjno-instytucjonalnej państwa standardy świadczenia

usług publicznych nie odpowiadają poziomowi rozwoju technologicznego oraz

zmieniającym się uwarunkowaniom społeczno-ekonomicznym, tworząc niespójny system,

w którym różne organy i jednostki świadczące takie usługi, dostarczają je w różnym

zakresie po zróżnicowanych kosztach. Zauważalne są znaczące dysproporcje w

świadczeniu usług publicznych zarówno w zależności od regionu kraju, jak również

występujące pomiędzy ośrodkami wzrostu (duże miasta) a obszarami słabiej rozwiniętymi

(np. obszary wiejskie) oraz peryferyjnymi.

Świadczeniu usług publicznych towarzyszy duża liczba skomplikowanych i

długotrwałych procedur, co w konsekwencji prowadzi do ich niskiej efektywności. Często

towarzyszy temu brak nastawienia na zmiany zachodzące w społeczeństwie i gospodarce

oraz stagnacja procedur, wpływające na narastanie dysproporcji między oczekiwaniami

społeczeństwa a faktyczną jakością usług. Problem stanowią także zasady finansowania

usług publicznych, co m.in. prowadzi do zróżnicowania kosztów ich dostarczania.

Pomimo rozwoju, nowoczesne technologie, które mogłyby poprawić funkcjonowanie

systemu usług publicznych nie są w dostateczny sposób wdrażane. W niewielkim stopniu

wykorzystywane są podmioty niepubliczne do obsługi części tego rodzaju zadań.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Relatywnie niska zdolność administracji do analizowania kosztów i jakości świadczonych

usług skutkuje ograniczonymi możliwościami w zakresie ustanawiania oraz podnoszenia

standardów usług.

Wyzwaniem dla państwa na najbliższe lata jest doskonalenie świadczenia usług przez

zwiększanie ich dostępności oraz poprawę jakości. Podejmowane działania powinny

przyczynić się do wyrównania dostępu wszystkich obywateli do wysokiej jakości usług

publicznych. Wskutek zmian w systemie zarządzania jednostki dostarczające wszelkiego

rodzaju usługi publiczne powinny charakteryzować się elastycznym podejściem do

zmieniającej się rzeczywistości oraz nadążaniem za rozwojem technologicznym. Do roku

2020 poprawiona zostanie przejrzystość świadczenia usług publicznych oraz

wprowadzony system sprawnego i miarodajnego pomiaru efektywności ich dostarczania.

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

III.2.1. Podnoszenie jakości i dostępności usług publicznych

Przez podnoszenie jakości usług publicznych rozumieć należy poszerzanie zakresu ich

świadczenia, wdrożenie mechanizmów monitorowania standardu świadczonych usług

oraz partycypację obywateli w określaniu tego standardu.

Dokonany zostanie przegląd wszystkich usług świadczonych przez władze publiczne.

Jego celem będzie zdiagnozowanie stanu systemu usług publicznych w państwie,

określenie ich zakresu oraz ograniczenie zbędnych usług, jak również powielania

istniejących. Zbudowanie systemu zarządzania usługami publicznymi obejmie przyjęcie

systemu standardów wiążących wszystkich ich dostarczycieli zarówno co do określonej

jakości tych usług, jak również co do konkretnych efektów, jakie mają one przynosić.

Ustalone na poziomie krajowym standardy usług publicznych będą stanowić punkt

odniesienia dla określania możliwości ich spełniania na poziomie regionalnym i lokalnym,

z uwzględnieniem specyfiki określonych obszarów, np. obszarów peryferyjnych,

problemowych itp.

Wprowadzeniu odpowiednich standardów świadczenia usług publicznych oraz

zwiększeniu ich dostępności służyć będzie szersze i bardziej kompleksowe wykorzystanie

technologii informatycznych i komunikacyjnych oraz rozwój niezbędnej do tego

infrastruktury. Dotyczy to zarówno usług administracyjnych (formularze, zgłoszenia,

wnioski), edukacyjnych, części opieki medycznej (administrowanie danymi, częściowa

diagnostyka), kulturalnych (digitalizacja zasobów kultury i dziedzictwa narodowego) czy

komunalnych (rozwój infrastruktury kanalizacyjnej, wodociągowej, umożliwiającej

selektywną zbiórkę odpadów etc.). Państwo w coraz większym stopniu wspierać będzie

rolę podmiotów niepublicznych, ze szczególnym uwzględnieniem podmiotów ekonomii

społecznej, w oferowaniu usług oraz w określaniu sposobu ich udostępniania.

Utworzeniu, na podstawie przeprowadzonego przeglądu, systemu realizowanych usług

publicznych i ich standardów, towarzyszyć powinno zwiększenie ich dostępności.

Również w tym aspekcie należy uwzględniać specyfikację terytorialną. Wykorzystany

zostanie potencjał nowych technologii oraz określone zostanie, które usługi mogą być

dostarczane taką drogą (np. kultura), a dla których może być to jedynie pomoc przy ich

świadczeniu (np. ochrona zdrowia). Zwiększeniu dostępności usług będzie też służyć

poprawa dostępności transportowej, która spowoduje, że obywatel nie tylko będzie miał

dostęp do usług publicznych w bliskiej odległości, ale będzie mógł także wybrać taką

jednostkę, w której czas oczekiwania na taką usługę jest krótszy bądź jest ona wyższej

jakości.

ŚSRK

Działania 2012-2015

przegląd funkcjonowania systemu

usług publicznych

v.p

l

Zwiększenie dostępu do usług publicznych związane będzie w pierwszej kolejności z

dążeniem do wyrównywania dostępności do standardów tych usług w terytorialnym

układzie kraju, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów wiejskich i peryferyjnych.

Działania 2016-2020

Strategia Sprawne Państwo,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Sprawne Państwo,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Sprawne Państwo,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

Strategia Sprawne Państwo,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju Transportu ,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju województw

.go

określenie zakresu usług, ich standardów i kosztów świadczenia

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

wprowadzenie nowego modelu

świadczenia usług publicznych,

włączającego organizacje

pozarządowe i innych partnerów

społecznych do ich planowania i

wdrażania

w.

rcl

zwiększenie dostępu do usług (e-edukacja, e-zdrowie, e-kultura itp.) poprzez

cyfryzację zasobów

zwiększenie dostępności komunikacyjnej ułatwiającej dostęp do usług

ww

III.2.2. Zwiększenie efektywności systemu świadczenia usług publicznych

Zwiększeniu jakości i dostępności usług publicznych będzie towarzyszyło zwiększenie

efektywności systemu ich zapewniania i finansowania. Będzie to związane z powstaniem

nowoczesnego systemu zarządzania usługami publicznymi, który będzie stosował

narzędzia pomiaru efektywności i kontroli kosztów realizacji zadań publicznych. W

ramach systemu zarządzania usługami publicznymi powstanie komponent, który pozwoli

na wypełnienie drugiego priorytetu, jakim jest zwiększenie efektywności usług

publicznych. System taki będzie wyposażony w narzędzia pomiaru efektywności, które

pozwolą na okresową weryfikację standardów, zarówno pod względem ich stosowania,

jak również ich aktualności w kontekście zmieniającej się rzeczywistości. Efektywność

usług publicznych zostanie zwiększona także dzięki zastosowaniu nowego podejścia do

ich finansowania, uwzględniającego specyfikę terytorialną oraz pozwalającego na łączenie

środków finansowych publicznych i prywatnych. Pozwoli to zarówno na zwiększenie

dostępu do usług publicznych, jak i na poprawę ich jakości. W procesach decyzyjnych

dotyczących tej problematyki w większym stopniu będą wykorzystywane opinie

w.

rcl

.go

v.p

l

społeczne (cykliczne badanie oczekiwań społeczeństwa) oraz doświadczenia sektora

prywatnego i ośrodków akademickich w zakresie badania satysfakcji i oczekiwań

klientów. Stworzona zostanie zintegrowana platforma informacyjna o usługach

publicznych. Jednocześnie wprowadzony zostanie okresowy audyt jakości działania

organów publicznych w zakresie obsługi obywateli i podmiotów gospodarczych.

Towarzyszyć temu będą działania edukacyjno-informacyjne zwiększające poziom wiedzy

i świadomości obywateli na temat korzyści płynących z posługiwania się narzędziami

zdalnego dostępu do tych usług.

Zwiększenie efektywności systemu usług publicznych będzie również związane z

szerszym wykorzystaniem sektora prywatnego i organizacji pozarządowych jako ich

dostawców i organizatorów. Po stronie publicznej kontynuowane będą działania na rzecz

przypisania odpowiedzialności za zapewnienie usług publicznych wraz z przekazaniem

niezbędnych środków finansowych na ten szczebel administracji publicznej, który

najefektywniej będzie to zadanie realizował z punktu widzenia kryteriów jakościowych,

jak i ekonomicznych. Oznaczać to może zmiany w przypisaniu odpowiedzialności za

zapewnienie i zarządzanie usługami publicznymi, zarówno w układzie decentralizacji tych

zadań, jak również - w szczególnych przypadkach - przesunięcia odpowiedzialności za ich

zapewnienie pomiędzy samorządami lokalnymi, regionalnymi i administracją rządową.

Zwiększeniu efektywności systemu będą sprzyjały zmiany, w których rozdzielona będzie

funkcja dostawcy (wykonawcy) usług publicznych od funkcji ich finansowania i

zapewniania jakości, przy zachowaniu kontroli kosztów zapobiegającej ich zawyżaniu

przez realizatorów usług.

Zwiększeniu dostępności i jakości usług publicznych będą też służyły obiektywizacje

systemów finansowania, które w maksymalny sposób będą przechodziły od finansowania

przedmiotowego (skoncentrowanego na finansowaniu utrzymania bazy infrastrukturalnej i

personelu) do podmiotowego, związanego z finansowaniem rzeczywiście wykonanych

usług, zgodnie z wymaganym standardem. Elementem racjonalizującym system będą

mechanizmy współfinansowania wybranych usług publicznych ze strony usługobiorcy z

zapewnieniem form pomocy dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną, nie

są w stanie ich ponosić.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

ww

wprowadzenie systemu zarządzania

usługami publicznymi (w tym zasady

zlecania usług podmiotom

niepublicznym, narzędzia pomiaru

efektywności)

określenie zakresu usług, ich standardów i kosztów świadczenia

118

Przełożenie

na działania

odpowiednich strategii

Strategia Sprawne

Państwo,

Krajowa Strategia

Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Rozwoju

Kapitału Ludzkiego,

Strategia Rozwoju

Kapitału Społecznego

Strategia Sprawne

Państwo,

Krajowa Strategia

Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Działania 2012-2015

Przełożenie

na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

Działania 2016-2020

zmiana zasad finansowania poszczególnych usług publicznych uwzględniająca m.in.

specyfiki terytorialne, łączenie środków finansowych (publiczne, prywatne)

Strategia Sprawne

Państwo,

Krajowa

Strategia Rozwoju

Regionalnego

Cel III.3. Wzmocnienie mechanizmów terytorialnego równoważenia rozwoju oraz

integracja przestrzenna dla rozwijania i pełnego wykorzystania

potencjałów regionalnych

ww

w.

rcl

.go

Nierówne tempo rozwoju jest naturalnym elementem procesów gospodarczych

zachodzących zarówno na świecie, jak i w Polsce. Wyzwaniem staje się w tym kontekście

pogodzenie interesów rozwojowych państwa związanych z konkurencyjnością regionów i

jej wzmacnianiem w skali kraju i na arenie międzynarodowej oraz z niedopuszczaniem do

powiększania się zróżnicowań regionalnych. Nowa polityka regionalna kierować musi

więc wysiłki na rzecz wzmacniania endogenicznych potencjałów wszystkich terytoriów

oraz rozwijania mechanizmów wzmacniających rozprzestrzenianie procesów

rozwojowych z głównych ośrodków wzrostu na otoczenie. Obok tych działań

wspomagane będą procesy rozwojowe na obszarach problemowych, przede wszystkim

przez zwiększanie przez nie możliwości absorpcji czynników wzrostu (kapitału,

wykwalifikowanych kadr, wiedzy, innowacji).

Takie podejście oznacza nadanie szczególnej roli ośrodkom miejskim wraz z ich

otoczeniem jako centrom procesów rozwojowych zarówno w skali kraju, jak i regionu.

Poprzez politykę regionalną ukierunkowaną na rozwijanie powiązań funkcjonalnych,

infrastrukturalnych i instytucjonalnych między ośrodkami wojewódzkimi, zakłada się

pełne wykorzystanie czynników rozwojowych opartych na regionalnych i lokalnych

potencjałach oraz przepływ impulsów rozwojowych nie tylko między ośrodkami

wojewódzkimi, ale i do dalszego ich otoczenia.

Poziom rozwoju gospodarczego kraju zależy w dużej mierze od osiągnięć i pozycji

największych ośrodków miejskich wraz z ich obszarami funkcjonalnymi. Są one motorem

stymulującym rozwój całego kraju i jego regionów oraz zwiększania ich

konkurencyjności. Najefektywniejsze z nich, stanowiące bieguny wzrostu i rozwoju

społeczno-gospodarczego, generują największą część PKB, skupiając potencjał

decydujący o sile gospodarki. Są one najczęściej miejscem koncentracji tworzenia nowych

miejsc pracy, najwyższej jakości zasobów ludzkich, kreują i najszybciej absorbują

innowacje oraz włączają się w sieci współpracy z innymi ośrodkami w układach

międzynarodowych i krajowych, zwiększając swą komplementarność i specjalizację.

Jednakże dysproporcje wewnątrz obszarów miejskich, w których koncentruje się

większość problemów społecznych i gospodarczych, są znacznie wyraźniejsze niż w

przypadku nierówności występujących w kraju (między miastem a wsią, Warszawą a

resztą kraju czy wschodem i zachodem). Konieczne w związku z tym jest prowadzenie

krajowej polityki miejskiej, łączącej polityki sektorowe wpływające na rozwój miast i

definiującej wymierne cele dostosowane do wyzwań stojących przed miastami różnego

typu.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Oprócz wspierania największych ośrodków miejskich i ich obszarów funkcjonalnych,

stanowiących motory rozwoju kraju i poszczególnych regionów, konieczne jest

wzmacnianie potencjału do absorpcji i rozprzestrzeniania procesów rozwojowych przez

ośrodki subregionalne i lokalne, w tym miasta powiatowe, z wykorzystaniem ich

potencjału do specjalizacji terytorialnej. Rozwój miast powiatowych i innych miast o

znaczeniu lokalnym, mających potencjał do przyciągania inwestycji poza rolnictwem bądź

wykorzystujących potencjał rolniczy otaczających obszarów (jako miejsca zbytu i

przetwórstwa produktów rolno-spożywczych) stymuluje rozwój otoczenia.

Rozprzestrzenianiu procesów rozwojowych służyć też będzie wsparcie kierowane na

obszary wiejskie. Przedsięwzięcia te będą obejmować rozbudowę i modernizację

infrastruktury, zwłaszcza komunikacyjnej, działania rewitalizacyjne oraz rozwój usług

użyteczności publicznej i innych funkcji w zakresie dostarczania usług publicznych,

niezbędnych do inicjowania procesów rozwojowych na poziomie lokalnym.

Zróżnicowana struktura osadnicza, społeczna i gospodarcza obszarów wiejskich w Polsce

oraz różny stopień ich powiązań z miastami wymaga bardziej precyzyjnego niż

dotychczas ukierunkowania interwencji polityki regionalnej, która powinna być

prowadzona w sposób zintegrowany z działaniami o charakterze sektorowym,

podejmowanymi w odniesieniu do tej kategorii obszarów w takich dziedzinach jak

infrastruktura telekomunikacyjna i transportowa, rolnictwo, przemysł, edukacja, zdrowie.

Udział polskich regionów w osiąganiu celów rozwojowych kraju – wzrostu i zatrudnienia

- jest zróżnicowany. Wskazuje na to koncentracja PKB i wysoki wzrost notowany tylko

w pewnych obszarach kraju. Głównymi kreatorami wzrostu i zatrudnienia stają się

regiony o konkurencyjnej i innowacyjnej gospodarce, a przede wszystkim największe i

najbardziej dynamiczne aglomeracje położone na ich terenie. Najwyższy i rosnący udział

w generowaniu krajowego PKB uzyskuje województwo mazowieckie - w 2009 r.

tworzyło ono 21,9% PKB Polski. Cztery województwa o największym potencjale

gospodarczym: mazowieckie, śląskie, wielkopolskie i dolnośląskie generowały w 2009 r.

52,6% krajowego PKB.27

Nierównomierność tempa rozwoju i zagrożenia jakie wynikają ze wzrostu dysproporcji

między regionami, grupami społecznymi czy sektorami gospodarki, wymagają od polityki

gospodarczej reakcji na wyzwania w zakresie likwidacji zapóźnień oraz wspierania

tworzenia nowych przewag konkurencyjnych.

Procesy marginalizacji są najsilniej skoncentrowane terytorialnie na peryferyjnych

obszarach wiejskich, na obszarach, które tracą dotychczasowe funkcje społecznogospodarcze (dzielnice miast, obszary poprzemysłowe i inne tereny zdegradowane),

obszarach przygranicznych czy o niskiej dostępności transportowej, w szczególności na

terenie Polski Wschodniej, ale także w innych regionach kraju.

Jednym ze strategicznych wyzwań dla polityki regionalnej jest zapewnienie spójności

wewnętrznej kraju (tak, aby żadne z terytoriów nie było wykluczone z rozwoju) oraz

niedopuszczenie do nadmiernych zróżnicowań przestrzennych.

Priorytetowe kierunki interwencji publicznej

III.3.1.Tworzenie warunków instytucjonalnych, prawnych i finansowych dla

realizacji działań rozwojowych w regionach

Decentralizacja, wzmocniona wraz z procesem programowania polityki spójności na lata

2007-2013, zwiększyła odpowiedzialność samorządu wojewódzkiego w zakresie

Źródło: GUS.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

prowadzenia polityki rozwoju regionu. Przekazanie obowiązków związanych z

zarządzaniem programami regionalnymi wymusiło konieczność przeprowadzenia

stosownych zmian systemowych. Szczególnie istotne stało się przeformułowanie roli

aktorów związanych z prowadzeniem polityki regionalnej oraz określenie na nowo ich

wzajemnych relacji. Zagadnienie to dotyczyło w szczególności określenia zadań

administracji rządowej oraz wyznaczenia nowej roli samorządów wojewódzkich w

zakresie ich aktywnego uczestnictwa w procesach decyzyjnych i wykonawczych polityki

regionalnej. Doprecyzowania wymagał charakter relacji pomiędzy władzą centralną,

samorządami wojewódzkimi i innymi podmiotami szczebla lokalnego zaangażowanymi

w realizację polityki regionalnej, takimi jak władze miast, partnerzy społeczni i

gospodarczy.

W świetle nowych wyzwań, jak również wypracowanego systemu zarządzania rozwojem

kraju wskazane staje się dokonanie przeglądu powiązań instytucjonalnych i

kompetencyjnych.

Konieczne jest wzmocnienie koordynacji działań rządu podejmowanych w ramach

realizacji strategii w wymiarze regionalnym. Strategie i programy powinny uwzględniać

aspekt regionalny (terytorialny) szczególnie w kontekście skutków ich realizacji dla

sytuacji społeczno–gospodarczej w poszczególnych regionach. Niezbędne staje się

wypracowanie i ukształtowanie mechanizmów współpracy międzyresortowej, mającej na

celu skoordynowanie działań podejmowanych na poziomie centralnym w ramach polityk

sektorowych poszczególnych resortów na rzecz polityki regionalnej państwa, polegające

m.in. na właściwym uwzględnianiu zróżnicowań i potencjałów terytorialnych w

projektowaniu i interwencji polityk publicznych. W ramach zintegrowanego podejścia

polityka regionalna powinna stanowić element koordynujący, spajający polityki

sektorowe. Jednocześnie działania rozwojowe polityki regionalnej powinny być

zintegrowane z racjonalną i zrównoważoną gospodarką przestrzenną.

Wypracowane będą także zasady wzajemnych relacji (komplementarności)

poszczególnych polityk. Istotna jest kwestia przestrzennej koncentracji interwencji i

działań podejmowanych zarówno regionalnie, jak i sektorowo oraz ich wzajemne

uspójnienie przy realizacji założonych celów polityki regionalnej państwa.

Stworzone zostaną warunki do szerokiej dyskusji strategicznej między różnymi

podmiotami publicznymi i niepublicznymi zaangażowanymi w działania na rzecz

strategicznych kierunków i form rozwoju regionalnego oraz wymiaru przestrzennego

polityki rozwoju.

W celu zapewnienia lepszego planowania i realizacji interwencji publicznej

ukierunkowanej terytorialnie uruchomiony zostanie system stałego monitorowania i

ewaluacji procesów rozwoju regionalnego i efektów polityki regionalnej. Pozwoli to na

uzyskiwanie danych obrazujących zarówno przebieg interwencji publicznych, jak i rozwój

sytuacji społeczno-gospodarczej na obszarach strategicznej interwencji państwa.

Najważniejszym z obszarów, w którym konieczne staje się podjęcie działań będących

naturalnym następstwem i warunkiem procesu decentralizacji systemu polityki

regionalnej, jest decentralizacja systemu finansów publicznych, wraz z przebudową

systemu dystrybucji terytorialnej środków (tzw. terytorializacja). Odpowiedzialność

jednostek samorządu terytorialnego za rozwój danego terytorium wymaga m.in. poparcia

niezbędnymi środkami finansowymi, dając im tym samym gwarancję efektywnego

uczestnictwa w polityce regionalnej.

v.p

l

W celu zapewnienia skuteczności i efektywności działań podejmowanych w odniesieniu

do terytorium na różnych poziomach zarządzania rozwojem (krajowym, regionalnym oraz

lokalnym) konieczne staje się zapewnienie skutecznych metod uzgadniania przez rząd i

samorząd wojewódzki wspólnych celów i przedsięwzięć priorytetowych podejmowanych

i finansowanych w ramach polityki rozwoju regionalnego. Służyć temu będzie kontrakt

terytorialny gwarantujący

podjęcie i finansowanie wynegocjowanych projektów

inwestycyjnych.

.go

W ramach przygotowywanego systemu realizacji polityki regionalnej oraz mechanizmów

zwiększających jego efektywność przewiduje się m.in. wprowadzenie instrumentów

wspomagających rozprzestrzenianie się procesów rozwojowych poza obszary centrów

życia społeczno-gospodarczego. Działania w tym kierunku będą służyły zwiększaniu

komplementarności i powiązań funkcjonalnych centrów wojewódzkich z innymi

obszarami województw. Powodzenie rozprzestrzeniania procesów rozwojowych jest

uzależnione

od

wypracowania

skutecznych

i powszechnych

instrumentów

wzmacniających powiązania funkcjonalne różnego typu obszarów np. miejskich

i wiejskich oraz wskazujących czytelny podział odpowiedzialności za realizację zadań

rozwojowych między podmiotami wieloszczeblowego systemu zarządzania rozwojem.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

w.

rcl

zmiany kompetencyjne (poziom krajowy,

poziom krajowy – poziom jst, w ramach jst,)

wprowadzenie ram organizacyjnych

i prawnych umożliwiających zarządzanie w

obszarach funkcjonalnych (np. obszary

metropolitalne)

przygotowanie i realizacja polityki miejskiej

ukierunkowanie terytorialne interwencji podejmowanych w ramach instrumentów

różnych polityk publicznych

ww

zmiany sposobu/modelu finansowania polityk publicznych z uwzględnieniem

terytorializacji (zdrowie, kultura, edukacja, szkolnictwo wyższe itp.)

zmiany w systemie finansowania jst (dochody własne, subwencje i dotacje budżetowe)

122

Przełożenie na

działania

odpowiednich strategii

Krajowa Strategia

Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Sprawne

Państwo

Krajowa Strategia

Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Sprawne

Państwo

Krajowa Strategia

Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

wszystkie strategie

zintegrowane,

strategie rozwoju

województw

Krajowa Strategia

Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Rozwoju

Kapitału Ludzkiego,

Strategia Rozwoju

Kapitału Społecznego,

Strategia

Innowacyjności

i Efektywności

Gospodarki

Krajowa Strategia

Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Sprawne

Państwo

ŚSRK

Działania 2016-2020

v.p

l

Działania 2012-2015

Przełożenie na

działania

odpowiednich strategii

Krajowa Strategia

Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

wprowadzenie nowych instrumentów wzmacniających efektywność polityki regionalnej

(kontrakt terytorialny, Krajowe Obserwatorium Terytorialne + Regionalne Obserwatoria

Terytorialne, Krajowe Forum Terytorialne, inżynieria finansowa, grant globalny itp.)

ww

w.

rcl

.go

III.3.2. Wzmacnianie ośrodków wojewódzkich

Polskie miasta i otaczające je obszary pod wieloma względami ustępują miastom i

regionom innych, zwłaszcza wysoko rozwiniętych krajów Unii Europejskiej. Na ich tle

główne ośrodki miejskie Polski cechują się niedostatkami rozwoju funkcji

metropolitalnych, szczególnie w sferze zarządzania gospodarczego, funkcji

transportowych, badawczo-rozwojowych, kulturowych, a także w pewnym stopniu funkcji

symbolicznych. Ośrodki te reprezentują stosunkowo niski poziom innowacyjności oraz

udziału w gospodarce opartej na wiedzy. Inne problemy występujące w miastach to np.

luka infrastrukturalna, postępujący proces niekontrolowanej suburbanizacji, starzenie się

społeczeństwa miejskiego czy zły stan przestrzeni miejskiej. Mimo tych braków i

ułomności, metropolie i inne największe miasta Polski stanowią główne centra rozwoju

kraju i regionów.

W celu wzmacniania ośrodków wojewódzkich postuluje się m.in. rozwijanie usług

publicznych wyższego rzędu i funkcji symbolicznych dla podniesienia znaczenia tych

ośrodków w skali krajowej i międzynarodowej. Podejmowane działania dotyczyć będą

rozwijania funkcji metropolitalnych o znaczeniu międzynarodowym i krajowym, takich

jak: funkcje gospodarcze, czyli obecność struktur zarządczych ważnych korporacji

gospodarczych i finansowych; funkcje naukowe, przez które rozumie się zapewnienie

najwyższych standardów funkcjonowania instytucji naukowych i badawczych, a przy tym

bogatą ofertę centrów transferu technologii oraz funkcje kulturowe i symboliczne tj.

obecność aktywnych placówek kulturalnych najwyższej rangi. Istotne znaczenie dla

programowania, koordynacji, inicjowania i realizacji przedsięwzięć rozwojowych mają

funkcje administracyjne. Ich właściwe spełnianie może znacząco wpływać na poprawę

sytuacji regionów. Rozwój i efektywne wykorzystanie funkcji metropolitalnych posłuży

jako impuls do dalszego rozwoju tych miast i ich obszarów funkcjonalnych (a

jednocześnie całego kraju).

Ważnym elementem działań z zakresu stymulowania rozwoju funkcji metropolitalnych

ośrodków wojewódzkich jest także wprowadzenie pomocy dla mechanizmów współpracy

i sieciowania w obszarach decydujących o sile konkurencyjnej poszczególnych ośrodków

kraju. Współpraca regionów, miast, przedsiębiorstw, ośrodków naukowych, uczelni i

organizacji we wszystkich swych płaszczyznach, tj. gospodarczej, naukowej, edukacyjnej

i kulturalnej, jest ważnym czynnikiem rozprzestrzeniania procesów rozwojowych przez

zwiększanie obrotu gospodarczego, wymianę know-how, pozyskiwanie partnerów,

współpracę naukowo-technologiczną oraz kooperację produkcyjną i inwestycyjną. W

środowisku współpracy trzech sektorów jakimi są administracja, przedsiębiorstwa i

ośrodki badawcze, jest możliwe tworzenie innowacji, które mogą zapewnić polskim

regionom trwałą przewagę konkurencyjną w wielu dziedzinach. W celu rozwoju funkcji

metropolitarnych prowadzone będą działania na rzecz poprawy dostępności i jakości

komunikacyjnej zarówno regionalnej, wewnątrzregionalnej jak i miejskiej. Wiele miast

boryka się z problemem korków, emisji hałasu i zanieczyszczeń powietrza. Dlatego też

podejmowane będą działania niwelujące te problemy.

ŚSRK

Działania 2012-2015

v.p

l

Zwiększeniu konkurencyjności głównych ośrodków miejskich Polski sprzyja także rozwój

zasobów ludzkich oraz kapitału społecznego. Działania państwa będą się skupiać na

podnoszeniu jakości i efektywności kształcenia w wiodących ośrodkach akademickich, w

tym również w zakresie szkolnictwa zawodowego.

Wspierany będzie rozwój infrastruktury społecznej — w tym infrastruktury kulturalnej —

oraz działania na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego, co stanowi ważny czynnik

rozwoju i podnoszenia atrakcyjności miast, a także wpływa na budowanie silnej pozycji

konkurencyjnej ośrodków miejskich.

Działania 2016-2020

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju województw

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

strategie rozwoju województw

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego,

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

strategie rozwoju województw

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego,

Strategia Rozwoju Transportu,

strategie rozwoju województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego,

strategie rozwoju województw

.go

rozwijanie powiązań funkcjonalnych, infrastrukturalnych

i instytucjonalnych między ośrodkami wojewódzkimi

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

rozwijanie usług publicznych wyższego rzędu i funkcji symbolicznych dla

podniesienia znaczenia w skali krajowej i międzynarodowej

w.

rcl

wspieranie współpracy i sieciowania ośrodków nauki, administracji, edukacji,

kultury itd. dla zwiększenia tempa dyfuzji wiedzy, know-how

rozwój zasobów ludzkich i kapitału społecznego (aktywizacja zawodowa,

integracja społeczna, przedsiębiorczość, edukacja, kultura itp.)

rozwiązania integrujące przestrzeń funkcjonalną obszarów miejskich (transport,

usługi komunalne, rynek pracy, kultura, usługi publiczne)

ww

zwiększenie dostępności transportowej - regionalnej i wewnątrzregionalnej

(w tym: wysokiej jakości połączenia drogowe wszystkich ośrodków wojewódzkich

z Warszawą, modernizacja połączeń kolejowych)

III.3.3.Tworzenie warunków dla rozwoju ośrodków regionalnych, subregionalnych i

lokalnych oraz wzmacniania potencjału obszarów wiejskich

Miasta będące tzw. biegunami wzrostu to nie tylko największe ośrodki wojewódzkie, ale

też znaczące ośrodki miejskie o zasięgu regionalnym, subregionalnym i lokalnym28.

Wszystkie województwa posiadają rozwiniętą i w miarę równomiernie rozmieszczoną sieć

miast średniej wielkości pełniących ważne funkcje w skali regionalnej i subregionalnej.

28

Przyjmuje się delimitację miast zgodną z typologią obszarów funkcjonalnych wypracowaną w Koncepcji Przestrzennego

Zagospodarowania Kraju 2030, przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 13 grudnia 2011 r.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

To przez sieć tych miast przechodzą i rozprzestrzeniają się na pozostałą część regionu

impulsy rozwojowe, wychodzące głównie z ośrodków metropolitalnych. Miasta spełniają

swoją rolę jako ośrodki rozwoju odgrywające podstawową rolę w życiu gospodarczym,

społecznym i administracyjnym poszczególnych regionów, a niektóre z nich, dzięki

specjalizacji, oddziałują bezpośrednio na rozwój kraju w sferze gospodarczej, a także w

zakresie zaspokajania dostępu do usług publicznych średniego, a czasem wyższego rzędu

dla mieszkańców regionu.

Wzmacniana będzie zatem sprawność funkcjonowania systemu osadniczego,

obejmującego miasta różnej wielkości, położone poza głównymi ośrodkami i ich

obszarami funkcjonalnymi. Interwencja publiczna będzie zatem dostosowana do specyfiki

miast o znaczeniu regionalnym i subregionalnym oraz będzie uwzględniać zależności

pomiędzy obszarami generującymi wzrost (największe miasta), obszarami funkcjonalnie z

nimi powiązanymi oraz obszarami peryferyjnymi, w tym obszarami wiejskimi.

Prowadzone też będą działania na rzecz rewitalizacji zdegradowanych oraz najuboższych

obszarów miejskich oraz wsparcia powiązań miasto-wieś. Silne i konkurencyjne miasta

średnie i małe powinny bowiem stanowić centra rozwoju obszarów wiejskich,

przygranicznych, peryferyjnie położonych w stosunku do głównych miast, które

pośredniczą w rozprzestrzenianiu się rozwoju z miast głównych na dalsze obszary kraju.

Rozwój miast powinien opierać się na wykorzystywaniu specyfiki terytorialnej i

pogłębianiu specjalizacji decydujących o przewadze komparatywnej danego obszaru – w

takich dziedzinach jak przemysł, zaawansowane rolnictwo czy usługi, w tym w

szczególności turystyka. Nowoczesnym instrumentem wzmacniającym specjalizacje

regionalne bądź lokalne będzie wspieranie rozwoju klastrów (tj. przekształcanie skupisk

firm w dynamiczne klastry z wysokim poziomem konkurencji i współpracy, interakcji i

efektów zewnętrznych).

Uwarunkowaniem sprzyjającym rozprzestrzenianiu procesów rozwojowych między

miastami oraz do obszarów ich otaczających jest głównie lokalna infrastruktura

transportowa. Działania państwa w tym obszarze (w szczególności JST) koncentrować się

będą na budowie i modernizacji lokalnej infrastruktury drogowej oraz intensyfikacji

połączeń transportowych, które z jednej strony powinny sprzyjać rozwojowi

przedsiębiorczości, z drugiej zaś umożliwiać dostęp do oferowanych przez miasta usług

publicznych. Poprawie stopnia terytorialnego równoważenia rozwoju na linii wieś –

miasto służyć będą inicjatywy dotyczące budowy infrastruktury transportowej

(komunikacji zbiorowej) łączącej obszary wiejskie z ośrodkami miejskimi w celu

ułatwienia dostępu ludności wiejskiej do usług publicznych średniego rzędu oraz miejsc

pracy w małych miastach i ośrodkach regionalnych.

Równolegle do inwestycji transportowych, wspierane będą inwestycje w infrastrukturę

teleinformatyczną. Rozwój tej infrastruktury, oprócz infrastruktury transportowej, jest

czynnikiem wzmagającym spójność gospodarczą i społeczną, między innymi dzięki

możliwościom jakie daje upowszechnienie dostępu do szerokopasmowego Internetu na

obszarach wiejskich i słabo rozwiniętych. Działaniom w zakresie rozwoju infrastruktury

teleinformatycznej będą towarzyszyć działania edukacyjne i szkoleniowe

upowszechniające korzystanie z nowoczesnych technik informacyjnych w edukacji,

usługach administracyjnych, działalności gospodarczej, kulturalnej itp.

Planowana interwencja na rzecz wsparcia procesów rozwojowych w regionach obejmuje

także różne typy obszarów wiejskich i powinna być zróżnicowana w zależności od

pełnionych funkcji i stopnia ich rozwoju. Przekrojowe podejście do rozwoju obszarów

wiejskich wynika z potrzeby uwzględnienia ich różnorodności i jest ukierunkowane, z

w.

rcl

.go

v.p

l

jednej strony - na jak najlepsze wykorzystanie potencjałów rozwojowych najbardziej

rozwiniętych obszarów wiejskich i zwiększanie możliwości absorpcji czynników wzrostu

(służyć temu będzie rozwijanie powiązań funkcjonalnych z miastami). Z drugiej strony odnosi się do specjalnego traktowania tych terenów wiejskich, które odznaczają się

słabszym dostępem do usług publicznych warunkującym możliwości rozwojowe. Obszary

wiejskie powinny być postrzegane w sensie funkcjonalnym, nie tylko przez pryzmat

działalności rolniczej.

Pełniejsze wykorzystanie zasobów endogenicznych obszarów wiejskich w procesach

rozwoju kraju i rozwoju regionalnego odbywać się będzie poprzez integrację funkcjonalną

tych obszarów z miastami, wzmacnianie absorpcji procesów rozwojowych pochodzących

z zewnątrz (rozwój infrastruktury, w tym m.in. transportowej, energetycznej i

środowiskowej, wspomaganie rozwoju zasobów ludzkich, wsparcie dla lokalizacji firm, w

tym głównie wykorzystujących lokalne zasoby materialne, tworzących zielone miejsca

pracy), wspomaganie specjalizacji terytorialnej oraz zapewnienie jednolitych standardów

w zakresie dostępu do podstawowych usług i dóbr publicznych.

Istotne znaczenie dla wspomagania rozwoju obszarów wiejskich zależnych od rolnictwa

mają działania ukierunkowane na wzrost konkurencyjności i modernizację rolnictwa oraz

rybactwa. W tym kontekście wspierane będą przemiany struktury sektora rolnego.

Polityka rozwoju powinna umożliwiać wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich.

Poprawa warunków sprzyjających tworzeniu pozarolniczych miejsc pracy na wsi i

zwiększaniu mobilności zawodowej między obszarami wiejskimi a miastami odbywać się

będzie m.in. poprzez działania na rzecz wsparcia różnicowania działalności gospodarczej

producentów rolnych, usprawnienie systemu edukacyjnego na obszarach wiejskich (w tym

podniesienie jakości i poprawa dostępności szkolnictwa zawodowego i technicznego,

dostosowanego do potrzeb lokalnego rynku pracy), a także wsparcie dla osób

podejmujących pracę na odległość.

Warunkiem niezbędnym do zwiększenia efektywności polityki w odniesieniu do obszarów

wiejskich jest zapewnienie zintegrowanego, wielosektorowego podejścia do planowania

i podejmowania działań w ramach różnych polityk publicznych, w tym w szczególności

w ramach polityki regionalnej, rolnej, społecznej, edukacyjnej, kulturalnej, ekologicznej

i transportowej. Zastosowanie nowego podejścia ułatwi w najbliższych latach

eliminowanie barier strukturalnych na wsi. Działania na rzecz wsparcia rozwoju obszarów

wiejskich zmierzać będą w kierunku podnoszenia poziomu i jakości życia na wsi,

poczynając od zapewnienia opieki i wychowania przedszkolnego, przez poprawę dostępu

do edukacji i kultury, a następnie wsparcia rozwoju przedsiębiorczości pozarolniczej i

rozwoju infrastruktury oraz poprawę dostępu do usług publicznych.

ŚSRK

Działania 2016-2020

ww

Działania 2012-2015

wspieranie rozwoju ośrodków regionalnych i subregionalnych (m.in. rozwój

funkcji o ponadlokalnym oddziaływaniu, rozbudowa infrastruktury związana ze

specjalizacją gospodarczą, podnoszenie atrakcyjności inwestycyjnej – uzbrajanie

terenów, dostępność przestrzenna, rozwój infrastruktury technicznej jako element

zwiększający atrakcyjność zamieszkania i inwestycji)

wspieranie rozwoju ośrodków o znaczeniu lokalnym w zakresie działań

rewitalizacyjnych, rozbudowy infrastruktury, zwłaszcza komunikacyjnej, a także

poprawy usług użyteczności publicznej i innych funkcji niezbędnych dla

inicjowania procesów rozwojowych na poziomie lokalnym

126

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego,

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa

i Rybactwa,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

.go

wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich z uwzględnieniem ich potencjału

endogenicznego (rolnicze, mieszane i przejściowe) i pełnionych przez nie funkcji dywersyfikacja gospodarcza, mobilność zawodowa i przestrzenna, połączenia

transportowe, restrukturyzacja i zwiększenie wydajności w rolnictwie i rybactwie,

inwestycje poza rolnictwem, rozwój przedsiębiorczości, rozwój nowych funkcji

obszarów wiejskich oraz wspieranie tworzenia nowych typów miejsc pracy

zorientowanych na turystykę, ekologię, czy powiązanych z telepracą w różnych

dziedzinach, działania na rzecz poprawy jakości życia i atrakcyjności turystycznej i

inwestycyjnej

zwiększenie dostępności transportowej - regionalnej i wewnątrzregionalnej

(działania w zakresie połączeń transportowych na poziomie regionalnym i

lokalnym)

zwiększenie dostępu do infrastruktury

teleinformatycznej

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

v.p

l

ŚSRK

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

ww

w.

rcl

III.3.4. Zwiększenie spójności terytorialnej

Udział polskich regionów w osiąganiu celów rozwojowych kraju jest zróżnicowany.

Głównymi kreatorami wzrostu i zatrudnienia stają się regiony o konkurencyjnej

i innowacyjnej gospodarce, a przede wszystkim największe i najbardziej dynamiczne

aglomeracje położone na ich terenie.

Nierównomierność tempa rozwoju i zagrożenia jakie wynikają ze wzrostu dysproporcji

między regionami i wewnątrz nich, grupami społecznymi czy sektorami gospodarki

wymagają od polityki gospodarczej reakcji na wyzwania w zakresie likwidacji zapóźnień i

wspierania podnoszenia konkurencyjności. Dlatego obok wspierania biegunów wzrostu

istotne jest przede wszystkim stworzenie warunków do terytorialnego równoważenia

rozwoju.

Rozwijanie czynników umożliwiających rozprzestrzenianie procesów rozwojowych

prowadzone powinno być w dwóch wymiarach: przez rozszerzanie stref największego

pozytywnego oddziaływania ośrodków wojewódzkich oraz przez wzmacnianie zdolności

absorpcyjnych na obszarach województw – w miastach subregionalnych, powiatowych i

na obszarach wiejskich.

Instrumentem realizacji tak zdefiniowanych celów rozwojowych kraju w odniesieniu do

przestrzeni jest przede wszystkim polityka regionalna.

Dysproporcje terytorialne zarówno w Polsce, jak i w UE charakteryzuje tendencja

wzrostowa i wynika ona bezpośrednio z szybszego wzrostu gospodarczego generowanego

przede wszystkim przez największe obszary miejskie.

Jednym z obszarów strategicznych wyzwań dla polityki rozwoju i polityki regionalnej jest

więc zapewnienie spójności wewnętrznej kraju oraz niedopuszczenie do nadmiernych

zróżnicowań przestrzennych.

Oprócz obszarów gdzie koncentrują się determinanty rozwoju, istnieją obszary, które w

związku z kumulacją barier rozwojowych nie mają możliwości wykorzystania swoich

w.

rcl

.go

v.p

l

zasobów przestrzennych w celu zwiększenia konkurencyjności i innowacyjności, a tym

samym możliwości większej partycypacji w tworzeniu wzrostu gospodarczego. Obszary

te określane są jako obszary problemowe, wymagające restrukturyzacji i rozwoju nowych

funkcji, przy wsparciu instrumentów właściwych polityce regionalnej.29

Procesy marginalizacji są w Polsce - inaczej niż w krajach wysoko rozwiniętych - silnie

skoncentrowane terytorialnie na peryferyjnych obszarach wiejskich oraz na obszarach

poprzemysłowych, tracących funkcje gospodarcze, przygranicznych i o niskiej

dostępności transportowej, w szczególności na terenie Polski Wschodniej. Jest to

największy obszar problemowy kraju, który nadal potrzebuje specjalnego traktowania,

ponieważ spójność tego obszaru z resztą kraju i UE jest niewystarczająca w każdym z jej

przekrojów: gospodarczym, społecznym i przestrzennym. Województwa Polski

Wschodniej: (podkarpackie, świętokrzyskie, lubelskie, podlaskie i warmińsko–

mazurskie), mimo znaczącej poprawy sytuacji społeczno-gospodarczej w ostatnich latach,

nadal charakteryzują się niskim w skali kraju i UE poziomem rozwoju, starzejącym się

społeczeństwem, gorszym niż reszta kraju poziomem wykształcenia, zapóźnieniami

infrastrukturalnymi, niskim poziomem warunków życia (w tym dostępu do dóbr i usług),

słabą produktywnością wszystkich sektorów gospodarki oraz niską dostępnością

transportową. Potencjał tej części kraju, który wspomagany odpowiednią interwencją

publiczną może zostać wykorzystany do zwiększenia udziału województw Polski

Wschodniej we wzroście gospodarczym, istnieje m.in. w następujących dziedzinach

proekologiczny model rolnictwa i żywności wysokiej jakości, działalność naukowa w

zakresie biotechnologii, rozwój usług specjalistycznych z wykorzystaniem miejscowego

zaplecza naukowo-badawczego, logistyka międzynarodowa w kierunku wschód-zachód,

produkcja biopaliw.

ww

Polityka regionalna oferuje w tym zakresie rozwiązanie polegające na uruchomieniu

odpowiednich interwencji zewnętrznych eliminujących bariery rozwojowe i

pozwalających lepiej wykorzystać potencjał endogeniczny danego regionu, ale też

uzyskać dostęp do niezbędnych czynników egzogenicznych. W celu zapewnienia

spójności w wymiarze krajowym, w ramach obszarów strategicznej interwencji

prowadzone będą działania na rzecz wzmacniania istniejącej sieci miast i wspomagania

urbanizacji, rozwoju zasobów ludzkich i kapitału społecznego, rozwoju przedsiębiorczości

oraz tworzenia infrastrukturalnych i instytucjonalnych warunków do zwiększenia poziomu

inwestycji i wzrostu wydajności pracy.

Terytorium zagrożonym marginalizacją są obszary wiejskie o najbardziej niekorzystnych

wskaźnikach rozwoju społeczno-gospodarczego i najniższym poziomie dostępu

mieszkańców do usług i dóbr warunkujących możliwości rozwojowe. Charakteryzuje je

wysoki poziom zatrudnienia w rolnictwie, niski poziom rozwoju przedsiębiorczości, duży

odsetek osób o niskim poziomie wykształcenia i niskich kwalifikacjach zawodowych,

niski poziom dochodów budżetów lokalnych, a w efekcie niski poziom inwestycji oraz

wyposażenia infrastrukturalnego. Dodatkowo, na tych obszarach występować może

zjawisko depopulacji i defeminizacji. Obszary te są często zbyt odległe i słabo

skomunikowane z ośrodkami miejskimi.

29

Kategorie obszarów funkcjonalnych zostały scharakteryzowane w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030,

przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 13 grudnia 2011 r.

w.

rcl

.go

v.p

l

Mapa 1: Obszary koncentracji działań na rzecz wyrównywania dostępu do dóbr i usług

warunkujących możliwości rozwojowe30

Źródło: MRR.

ww

Na obszarach wiejskich o najsłabszych perspektywach rozwojowych przewiduje się

działania, które spowodują zmniejszenie zróżnicowań poziomu dostępu do usług

(edukacyjnych, zdrowotnych, kultury, sportu, transportowych, doradztwa biznesowego,

lokalnej infrastruktury transportowej, infrastruktury służącej inwestycjom w pozarolnicze

działy gospodarki) warunkujących włączenie się mieszkańców tych obszarów w

regionalne procesy rozwojowe.

Kolejną grupą obszarów zagrożonych marginalizacją są obszary miejskie oraz

zurbanizowane obszary poprzemysłowe, których tempo rozwoju znacznie zmniejszyło się.

Obserwuje się tam zjawiska ubożenia ludności oraz spadku nakładów inwestycyjnych.

Problem koncentracji zjawisk ubóstwa, patologii społecznych, utraty funkcji

ekonomicznych obejmuje w rosnącym stopniu także niektóre dzielnice położone nawet w

najbardziej dynamicznych miastach.

30

Mapa wskazuje powiaty, w których występuje co najmniej 6 z dziewięciu niekorzystnych zjawisk: odsetek dzieci w wieku lat 3-5 lat

objętych wychowaniem przedszkolnym (przedszkola, punkty i zespoły przedszkolne) - poniżej 50%; średnie wyniki egzaminu

gimnazjalnego w części matematyczno-przyrodniczej w 2008 r. - co najmniej 15% niższe od średniej krajowej; liczba uczniów szkół

podstawowych i gimnazjów przypadająca na 1 komputer z dostępem szerokopasmowym w 2008 r. - co najmniej 20% większa od

średniej krajowej; odsetek ludności korzystającej z kanalizacji w 2008 r. - poniżej 50%; udział odpadów poddanych odzyskowi w

odniesieniu do ilości odpadów wytworzonych w ciągu roku (2008) - poniżej 50%; liczba lekarzy na 10000 mieszkańców w 2008 r. - co

najmniej 50% mniejsza od średniej krajowej; liczba osób przypadających na 1 zakład opieki ambulatoryjnej w 2008 r. - co najmniej

40% większa od średniej krajowej; zgony niemowląt na 1000 urodzeń żywych - powyżej średniej krajowej w 2006 r.; średnia liczba

uczestników imprez w domach i ośrodkach kultury, klubach i świetlicach w latach 2003- 2007 na 1 mieszkańca - poniżej średniej

krajowej; frekwencja w wyborach samorządowych w 2006 r. - niższa niż 45%. Dokładne granice obszarów strategicznej interwencji

wyznaczone zostaną w Strategiach Rozwoju Województw oraz Planach Zagospodarowania Przestrzennego Województw na podstawie

najbardziej odpowiednich dla danego regionu wskaźników obrazujących nasilenie różnych problemów na poziomie regionalnym.

w.

rcl

.go

v.p

l

Mapa 2: Obszary strategicznej interwencji na rzecz restrukturyzacji i rewitalizacji miast

tracących funkcje społeczno-gospodarcze31

Źródło: MRR.

ww

Wyzwaniem w odniesieniu do ww. obszarów jest zastosowanie instrumentów

restrukturyzacji i przywracania na ścieżkę wzrostu dużych obszarów miejskich, jak i

wspomagania kompleksowej rewitalizacji i restrukturyzacji społeczno-gospodarczej

obszarów w mniejszych skalach przestrzennych. Wyzwanie to zakłada wprowadzenie

krajowej polityki miejskiej jako ważnego elementu polityki regionalnej.

Jako obszary zagrożone procesami marginalizacji identyfikuje się także niektóre obszary

przygraniczne szczególnie narażone na zjawiska negatywne, związane z niską krajową

dostępnością terytorialną, różnicami kulturowymi, społecznymi oraz zjawiskiem drenażu

endogenicznych potencjałów regionalnych przez regiony zagraniczne. Polityka regionalna

w odniesieniu do tych typów terytoriów adresuje działania służące zmniejszaniu barier,

zwiększaniu współpracy gospodarczej, dialogu politycznego i międzykulturowego oraz

zwiększaniu konkurencyjności i atrakcyjności zarówno w wymiarze ekonomicznym, jak i

społecznym, pozwalającej na pełne wykorzystanie endogenicznych potencjałów

rozwojowych. Szczególne znaczenie mają działania ożywiające gospodarczo obszary

położone przy granicach z państwami nie będącymi członkami UE – Rosją, Białorusią i

Ukrainą.

Jednym z ważniejszych czynników stymulujących wzrost gospodarczy i umożliwiających

rozprzestrzenianie procesów rozwojowych jest nowoczesna infrastruktura transportowa,

31

Mapa wskazuje przybliżoną grupę miast, do których kierowana będzie interwencja. Dokładne wyznaczenie obszarów

zdegradowanych i tych części miast, które wymagają interwencji odbywać się będzie na poziomie regionalnym. Obszary te będą

wskazane w Strategiach Rozwoju Województw oraz w Planach Zagospodarowania Przestrzennego Województw.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

rozumiana funkcjonalnie - jako warunek uruchomienia innych możliwości wykorzystania

zasobów i szans rozwojowych. Niska dostępność komunikacyjna niektórych obszarów

Polski, zwłaszcza miast, gdzie występuje koncentracja funkcji społeczno-gospodarczych

oraz gdzie umiejscowione są najważniejsze władze rządowe i samorządowe, jest jedną z

najważniejszych barier rozwojowych.

Mapa 3: Obszary strategicznej interwencji polityki regionalnej na rzecz zwiększenia

dostępności transportowej do ośrodków wojewódzkich

Źródło: MRR.

Planowane w ramach polityki regionalnej działania służące zapewnieniu odpowiedniego

potencjału transportowego poprawią dostępność do ośrodków innowacji, centrów nauki

i wiedzy oraz rynków pracy, edukacji, opieki medycznej itp., wspomagając jednocześnie

v.p

l

efekt rozprzestrzeniania się innowacji na obszary peryferyjne oraz przeciwdziałając

procesom marginalizacji.

Istotnym kierunkiem wspierania obszarów granicznych jest rozwijanie infrastruktury

granicznej, w tym także tej o znaczeniu lokalnym. Jej brak jest często podstawową barierą

(rozumianą również dosłownie) współpracy transgranicznej.

ŚSRK

Działania 2012-2015

Działania 2016-2020

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa i

Rybactwa,

strategie rozwoju

województw

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Rozwoju

Transportu,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki,

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego,

strategie rozwoju

województw

.go

przeciwdziałanie procesom marginalizacji w skali krajowej poprzez działania na

rzecz wzmacniania istniejącej sieci miast i wspomaganie urbanizacji, rozwój

zasobów ludzkich i kapitału społecznego, rozwój przedsiębiorczości oraz tworzenie

infrastrukturalnych i instytucjonalnych warunków do zwiększenia poziomu

inwestycji i wzrostu wydajności pracy

Przełożenie na działania

odpowiednich strategii

działania wyrównawcze na najbardziej zapóźnionych obszarach wiejskich na rzecz

zwiększenia dostępu i jakości podstawowych usług publicznych

skoncentrowane i zintegrowane działania (infrastruktura, zagadnienia społeczne i

gospodarcze) w zakresie rewitalizacji miast i obszarów tracących dotychczasowe

funkcje

oddziaływanie na obszary przygraniczne w celu przełamania barier rozwojowych i

odblokowania ich potencjałów (ze szczególnym uwzględnieniem granicy obszaru

Schengen)

w.

rcl

zwiększenie dostępności przestrzennej obszarów peryferyjnych

(rozbudowa i modernizacja infrastruktury transportowej – drogowej i kolejowej oraz

polepszanie jakości środków transportu zbiorowego uzupełniające działania

w zakresie połączeń transportowych na poziomie regionalnym i lokalnym)

ww

zwiększenie dostępu do infrastruktury

teleinformatycznej

v.p

l

RAMY REALIZACYJNE

Ramy finansowe

w.

rcl

.go

Wśród najistotniejszych wyzwań stojących przed polityką rozwoju w horyzoncie

średniookresowej strategii rozwoju kraju znajduje się realizacja zaplanowanych działań

modernizacyjnych, przy jednoczesnej redukcji deficytu sektora general government32, a

następnie osiągnięciu i utrzymaniu średniookresowego celu budżetowego, tj. deficytu

strukturalnego 1% PKB. Głównym celem polityki gospodarczej rządu w średnim okresie

jest stworzenie warunków do szybkiego i zrównoważonego wzrostu, przy zapewnieniu

optymalnego tempa konsolidacji finansów publicznych (zgodnie z kolejnymi Programami

konwergencji). Polityka rozwoju powinna zatem być realizowana tak, aby utrzymać dług

publiczny w granicach wynikających z Konstytucji RP oraz Paktu Stabilności i Wzrostu.

Z drugiej strony, redukcja długu publicznego i deficytu powinna być prowadzona takimi

środkami, by nie hamować rozwoju kraju.

Trudna do określenia jest skala dochodów i wydatków instytucji rządowych i

samorządowych w perspektywie 2020 roku. Wpływ na to będzie miał z jednej strony

rozwój sytuacji w gospodarce światowej, a w szczególności w strefie euro, z drugiej zaś

gotowość do realizowania reform strukturalnych w Polsce. Niejasna jest również skala

środków unijnych, jakie będą możliwe do pozyskania w ramach perspektywy finansowej

2014–2020. Nie jest więc możliwe precyzyjne określenie poziomu nakładów, które są

niezbędne dla zrealizowania zaplanowanych działań rozwojowych. Proponowane ujęcie

ram finansowych opiera się na odejściu od finansowania tych działań deficytem sektora

general government na rzecz zmian w strukturze wydatków publicznych. Dlatego też

podstawowym założeniem dla określenia ram finansowych ŚSRK jest wzrost wydatków

na działania rozwojowe w wydatkach publicznych ogółem osiągany nie poprzez wzrost

deficytu sektora general government, ale przez zmniejszenie wydatków w obszarach

przynoszących najmniejszy impuls rozwojowy na rzecz obszarów prorozwojowych.

ww

ŚSRK 2020 wskazuje na konieczność realizacji określonych inwestycji, jednak jest

dokumentem kierunkowym. Zgodnie z hierarchicznym systemem planowania

poszczególne projekty będą realizowane na podstawie programów, planów i innych

dokumentów operacyjnych przewidzianych w krajowym systemie strategicznego

zarządzania i przyjmowanych przez właściwe organy państwa tak na szczeblu krajowym,

jak i regionalnym. To w ramach tych dokumentów będą podejmowane decyzje dotyczące

wysokości i sposobu finansowania oraz dokładnych lat realizacji. Zapisy tych

dokumentów powinny stać się podstawą do tworzenia wieloletnich planów finansowych

państwa, ustaw budżetowych oraz wieloletnich prognoz finansowych JST, budżetów

jednostek samorządu terytorialnego i planów finansowych innych jednostek sektora

finansów publicznych. Realizacja zaplanowanych zamierzeń inwestycyjnych powinna

odbywać się w ramach środków zaplanowanych w budżecie państwa na dany rok i nie

powinna stanowić podstawy do ubiegania się o dodatkowe środki z budżetu państwa.

Tam, gdzie do realizacji przedsięwzięć będą wykorzystywane środki UE, zostaną one

alokowane w ramach odpowiednich programów operacyjnych lub innych dokumentów

programowych. Ważną rolę w realizacji ŚSRK 2020 będą odgrywały także środki

finansowe prywatnych podmiotów, w tym również zaangażowane w rozwój

infrastruktury.

Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych.

v.p

l

Zamierzenia inwestycyjne wynikające z ŚSRK mają zatem charakter ramowy – określają

pożądane inwestycje, niemniej jednak pozostawiają ich realizację odpowiednim

instytucjom i warunkują zmieniającymi się w czasie możliwościami finansowymi i

administracyjnymi. Ramy finansowe pokazują skalę pożądanego zaangażowania

finansowego w realizację przedsięwzięć w poszczególnych obszarach rozwoju społecznogospodarczego w najbliższych dziesięciu latach.

ww

w.

rcl

.go

Poziom finansowania działań rozwojowych

Szacunków wydatków rozwojowych na lata 2011-2020 dokonano w oparciu o następujące

założenia makroekonomiczne:33 przyjęto tempo wzrostu PKB na poziomie 3,5%

średniorocznie do roku 2020; założono kontynuację konsolidacji fiskalnej - systematyczny

spadek wydatków sektora general government oraz redukcję deficytu do poziomu 1%

PKB. Uwzględniono w szacunkach skutki reform w zakresie finansów publicznych, m.in.

podwyższenie składki rentowej, wprowadzenie podatków od niektórych kopalin. Przyjęte

założenia wynikające z konsolidacji fiskalnej oznaczają, że warunkiem niezbędnym dla

realizacji potrzeb rozwojowych kraju, przy jednoczesnej redukcji deficytu sektora general

government, jest racjonalizacja struktury wydatków publicznych i ich reorientacja na te

działania, które są kluczowe dla rozwoju społeczno-gospodarczego i przestrzennego kraju.

Takie podejście powinno pozwolić na zwiększenie poziomu wydatków rozwojowych w

2020 roku do 17,6% PKB (wobec 16,4% w 2010 roku).

Obszar strategiczny ŚSRK Sprawne i efektywne państwo zakłada zmianę struktury

wydatków publicznych, polegającą na przeniesieniu ciężaru z wydatków bieżących na

rozwojowe. Do wydatków rozwojowych34 zaliczyć należy nakłady na: badania i rozwój

(w tym badania podstawowe); edukację; ochronę zdrowia; kulturę; sprawy gospodarcze

(rolnictwo, transport, telekomunikacja); ochronę środowiska (zarządzanie ściekami,

zmniejszanie zanieczyszczeń); zaopatrzenie w wodę.

Obszar strategiczny Konkurencyjna gospodarka (Cele II.2, II.3 i II.4) wskazuje badania

i rozwój, dyfuzję technologii oraz podnoszenie kwalifikacji zasobów pracy jako obszary,

które mają szczególne znaczenie dla podniesienia innowacyjności gospodarki i

przyspieszenia wzrostu. Zwiększenie nakładów na B+R będzie szczególnie istotne dla

tworzenia nowych technologii i innowacji oraz wdrażania wyników badań. Jednocześnie

dzięki zwiększeniu nakładów na B+R możliwe będzie osiągnięcie innych celów

wynikających ze Strategii, tj. poprawy stanu środowiska i obniżenie energochłonności,

upowszechnianie usług e-government i wykorzystanie technologii cyfrowych w

gospodarce.

Utrzymanie na obecnym poziomie oraz realokacja i efektywniejsze wykorzystanie

środków na edukację i oświatę pozwoli na szybsze budowanie kapitału ludzkiego w

Polsce. Cel II.4 Rozwój kapitału ludzkiego koncentruje się także na podnoszeniu

aktywności zawodowej. Osiągnięcie tego będzie możliwe poprzez wyższe nakłady na

instytucjonalną opiekę nad małym dzieckiem (rozwój sieci instytucji opieki nad dziećmi w

wieku do lat 3 i sieci przedszkoli) oraz szkolnictwo wyższe (zapewnienie

33

Do wydatków prorozwojowych zalicza się wydatki (wg klasyfikacji COFOG)

•

B+R we wszystkich kategoriach,

•

z kategorii sprawy gospodarcze: część rolnictwa (22%), transport, telekomunikację, badania podstawowe,

•

z kategorii ochrona środowiska: zarządzanie ściekami (80%) i zmniejszanie zanieczyszczeń,

•

z kategorii gospodarka mieszkaniowa i komunalna: zaopatrzenie w wodę (50%),

•

kategorię: ochrona zdrowia,

•

z kategorii rekreacja, kultura i religia: usługi kulturalne,

•

kategorię : edukacja.

Według klasyfikacji COFOG obejmującej sektor rządowy i samorządowy.

.go

v.p

l

wykwalifikowanych kadr dla gospodarki). Skalę aktywizacji zawodowej osób w wieku

45-65 lat wzmocnić mogą także proponowane reformy systemu zabezpieczenia

społecznego oraz rynku pracy. Przyczyniać się to będzie także do zmniejszenia

marginalizacji społecznej (Cel III.1 Integracja społeczna).

Budowa nowoczesnych połączeń transportowych pozwoli na zwiększenie dostępności

kraju (przyczyniając się do większej spójności terytorialnej- Cel III.3 Wzmocnienie

mechanizmów dyfuzji oraz integracja przestrzenna dla rozwijania i pełnego wykorzystania

potencjałów województw) oraz wpłynie na obniżenie liczby wypadków drogowych (Cel

I.3.3. Zwiększenie bezpieczeństwa obywatela) i kosztów transportu. W dłuższej

perspektywie możliwe będzie zatem domknięcie luki infrastrukturalnej pomiędzy krajami

UE-15, a Polską (Cel II.7. Zwiększenie efektywności zarządzania w sektorze

transportowym).

Pamiętać należy także o wyzwaniach w zakresie zdrowia publicznego, wynikających z

procesów demograficznych. Starzenie się społeczeństwa i potrzeba powstrzymania

kurczenia się zasobów pracy wymusza nie tylko zwiększenie (od 2013 r.), ale i

reorientację wydatków w tej dziedzinie. Poprawa dostępności usług zdrowotnych oraz

lepsze zarządzanie zdrowiem publicznym wpisują się w cele: III.2. Zapewnienie dostępu i

określonych standardów usług publicznych, I.3.3. Zwiększenie bezpieczeństwa obywatela,

III.3.4. Zwiększenie spójności terytorialnej. Służyć temu będzie przede wszystkim

zwiększenie nakładów na badania i rozwój, wyposażenie medyczne oraz na profilaktykę

(dział Zdrowie publiczne w klasyfikacji COFOG).

w.

rcl

Tabela 1. Strategiczne zadania państwa, priorytety rozwojowe w perspektywie

średniookresowej oraz sposób ich realizacji i skala wydatków sektora instytucji

rządowych i samorządowych (wg klasyfikacji COFOG35)

Strategiczne zadania państwa i priorytety ŚSRK

Sposób realizacji i skala wydatków

Systematyczny spadek wydatków sektora general government.

Modernizacja struktury wydatków publicznych, w tym zwiększenie

udziału wydatków rozwojowych (realokacja wydatków publicznych,

stopniowe zastępowanie wydatków ze środków UE finansowaniem

krajowym).

Zmiany zarządzania politykami publicznymi (m.in. terytorializacja

polityk publicznych) oraz zasad finansowania zadań z nich

wynikających.

I.2.1 Modernizacja struktury wydatków publicznych

Wzrost nakładów modernizacyjnych z 16,4% w 2010 r.

i 16,9% PKB w 2011 r. do 17,6,% PKB w 2020 r.

Zwiększenie efektywności świadczeń społecznych (choroba,

macierzyństwo, inwalidztwo, wypadki przy pracy, bezrobocie,

starość).

Stopniowe, rozłożone w czasie podnoszenie

i zrównywanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, począwszy

od 2013 roku.

II.1.1. Uzdrowienie finansów publicznych

II.4.1. Zwiększanie aktywności zawodowej

Zmniejszenie wydatków na Ochronę socjalną z 16,2% PKB w

2011 r. do 14,6% PKB w 2020 r. w wyniku zwiększania

aktywności zawodowej i poprawy efektywności świadczeń.

Wdrożenie kompleksowych rozwiązań w zakresie polityki

prorodzinnej (elastyczne formy zatrudnienia, różne formy opieki nad

dzieckiem, polityka mieszkaniowa itp.).

II.4.1. Zwiększanie aktywności zawodowej

Utrzymanie nakładów na Edukację przedszkolną

i podstawową na poziomie ok.1,8-1,9% PKB do 2020 r.

(mimo negatywnych trendów demograficznych)

Wdrożenie rozwiązań wynikających z negatywnych trendów

demograficznych oraz wydłużania wieku emerytalnego, w zakresie

Wzrost nakładów w obszarze Ochrona zdrowia z 5,1% PKB w

2011 r. do 6,1% PKB w 2020 r. - wzrost wydatków na

ww

Konsolidacja finansów publicznych.

II.1.1. Uzdrowienie finansów publicznych

Zgodnie z terminologią stosowaną przez GUS.

Sposób realizacji i skala wydatków

Produkty, urządzenia i sprzęt medyczny o 0,2 pkt proc.; wzrost

wydatków na Usługi w zakresie zdrowia publicznego o 1,2 pkt

proc., wzrost wydatków na B+R zdrowie o 0,1 pkt proc.

Modernizacja systemu kwalifikacji zawodowych oraz zapewnienie

przekwalifikowania pracowników restrukturyzowanych

przedsiębiorstw.

Zmiany w systemie edukacji i szkolnictwa wyższego sprzyjające

podniesieniu jakości nauczania i budowie społeczeństwa opartego na

wiedzy.

II.4.2. Poprawa jakości kapitału ludzkiego

Utrzymanie nakładów na Edukację na poziomie 5,4-5,6%

PKB do 2020 r. (mimo negatywnych trendów

demograficznych)

Zwiększenie efektywności działań w obszarze ochrony środowiska,

w tym stworzenie systemu adaptacji do zmian klimatu i systemu

ochrony powietrza przed zanieczyszczeniami, zarządzanie ryzykiem

powodziowym.

Wprowadzenie systemu zarządzania zasobami przyrodniczymi (w

tym zasobami kopalin strategicznych i wód podziemnych).

Działania minimalizujące ryzyko powodziowe.

Działania z zakresu racjonalnej gospodarki odpadami.

II.6.1. Racjonalne gospodarowanie zasobami

II.6.4. Poprawa stanu środowiska

II.6.5. Adaptacja do zmian klimatu

Wzrost nakładów na B+R Ochrona środowiska do 0,06% PKB

w 2020 r, wzrost nakładów na Zmniejszanie zanieczyszczeń do

2015 r.

Wprowadzenie systemu wspierania innowacji (preferencje dla

innowacji – zróżnicowanie instrumentów; powiązanie nauki

z biznesem, zwiększenie nakładów na B+R, wykorzystanie

i ukierunkowanie BIZ)

Określenie i wsparcie nowoczesnych technologii mogących

stanowić przewagi konkurencyjne gospodarki (np. czyste

technologie, medycyna, wzornictwo przemysłowe, agrobiologia).

II.3.1. Wzrost popytu na wyniki badań naukowych

II.3.2. Podwyższenie stopnia komercjalizacji badań

II.3.3. Zapewnienie kadr dla B+R

II.3.4. Zwiększenie wykorzystania rozwiązań innowacyjnych

Zwiększenie nakładów na B+R z 0,13%PKB w 2011 r. do

0,4% PKB w 2020 r. oraz na badania podstawowe z 0,3%

PKB w 2011 r. do 0,5% PKB w 2020 r.

Rozwój energetycznych projektów infrastrukturalnych

(modernizacja linii przesyłowych, rozbudowa infrastruktury

przesyłowej, rozbudowa wybranych rurociągów produktowych,

wdrożenie programu polskiej energetyki jądrowej, zwiększenie

udziału OZE).

II.6.2. Poprawa efektywności energetycznej

II.6.3. Zwiększenie dywersyfikacji dostaw paliw i energii

Wzrost wydatków na B+R Sprawy gospodarcze do

0,12% PKB w 2020 r.

Wzrost nakładów na B+R Ochrona środowiska do

0,06% PKB w 2020 r.

Infrastruktura drogowa - wysokiej jakości połączenia drogowe na

linii miasta wojewódzkie – Warszawa; budowa obwodnic; budowa i

modernizacja połączeń lokalnych (dostępność do rynków pracy).

Infrastruktura kolejowa – budowa sieci połączeń o wysokim

standardzie pomiędzy najważniejszymi ośrodkami gospodarczospołecznymi; modernizacja połączeń kolejowych umożliwiających

dostęp do rynków pracy.

II.7.1. Zwiększenie efektywności zarządzania w sektorze

transportowym

II.7.2. Modernizacja i rozbudowa połączeń transportowych

II.7.3. Udrożnienie obszarów miejskich

Utrzymanie nakładów na Transport (średniorocznie w okresie

2011-2020) na poziomie 4,1% PKB.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Strategiczne zadania państwa i priorytety ŚSRK

rynku pracy i opieki zdrowotnej.

Działania z zakresu zdrowia publicznego (precyzyjnie adresowana

profilaktyka, kampanie informacyjne i popularyzacyjne) obejmujące

choroby cywilizacyjne.

I.3.3. Zwiększenie bezpieczeństwa obywatela

II.4.2. Poprawa jakości kapitału ludzkiego

Aby możliwa była realizacja przedsięwzięć rozwojowych przy zachowaniu stabilności

makroekonomicznej kraju, publiczne nakłady na tego typu działania powinny w 2020 r.

sięgnąć 17,6% PKB. Oznacza to, że na działania rozwojowe w latach 2011-2020 możliwe

byłoby przeznaczenie około 3 bln zł z środków publicznych.

v.p

l

Struktura wydatków rozwojowych

Większość wydatków rozwojowych w okresie 2011-2020 przeznaczana będzie na 3

obszary: edukacja, ochrona zdrowia i sprawy gospodarcze (w tym transport, rolnictwo,

telekomunikacja – w tym cyfryzacja). Na te obszary interwencji przeznaczonych będzie

przeszło 88% (2 621,8 mld zł.) wydatków rozwojowych ogółem, co stanowi około 15,4 %

PKB.

Tabela 2. Środki rozwojowe36 (wg klasyfikacji COFOG)

2011

wydatki rozwojowe37

średniorocznie

w latach

2011-2020

2020

razem

2011-2020

mln zł

2011

2020

% PKB

82 068

108 065

93 595

935 951

5,6%

5,4%

Ochrona zdrowia

75 007

120 055

93 752

937 521

5,1%

6,0%

Badania podstawowe

4 289

10 919

7 299

72 988

0,3%

0,5%

1 977

7 710

4 596

45 961

0,1%

0,4%

65 094

81 001

74 458

744 582

4,4%

4,0%

5 415

5 371

5 973

59 735

0,4%

0,3%

1 375

1 440

1 589

15 889

0,1%

0,1%

13 355

19 222

16 354

163 541

0,9%

1,0%

248 580

353 784

297 617

2 976 170

16,9%

17,6%

Badania i rozwój

Sprawy gospodarcze (rolnictwo, transport,

telekomunikacja)

Ochrona środowiska (zarządzanie ściekami,

zmniejszanie zanieczyszczeń)

Zaopatrzenie w wodę

Usługi kulturalne

Rozwojowe razem

.go

Edukacja

w.

rcl

Źródło: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego we współpracy z Kancelarią Prezesa Rady

Ministrów38

Wykres 1. Udział poszczególnych kategorii wydatków (wg COFOG) w wydatkach

rozwojowych ogółem, w 2011 r. (lewy wykres) i 2020 r. (prawy wykres)

26,2%

0,6% 5,4%

2,2%

2,5%

1,5%

33,0%

0,4% 5,4%

30,5%

22,9%

5,3%

30,2%

Edukacja i oświata

Zdrowie

Badania podstawowe, badania i rozwój

Sprawy gospodarcze (rolnictwo, transport, komunikacja)

Ochrona środowiska (gospodarka ściekami, zmniejszanie zanieczyszczeń)

Dostarczanie wody

Kultura

33,9%

Edukacja i oświata

Zdrowie

Badania podstawowe, badania i rozwój

Sprawy gospodarcze (rolnictwo, transport, komunikacja)

Ochrona środowiska (gospodarka ściekami, zmniejszanie zanieczyszczeń)

Dostarczanie wody

Kultura

ww

Źródło: MRR

Należy jednak zauważyć, że mimo stałego wzrostu nakładów na edukację, ich udział w

wydatkach rozwojowych będzie sukcesywnie malał z 33,0% w 2011 r. do 30,5% w 2020

r. Wzrośnie natomiast udział w wydatkach rozwojowych wydatków na ochronę zdrowia z

36

W cenach stałych 2010 roku.

Przyjęto, że w grupie Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybołówstwo wydatki rozwojowe będą stanowiły 22% ogółu wydatków w

tej grupie w całym okresie 2011-2020; w grupie Gospodarka ściekami wydatki rozwojowe będą stanowiły 80% ogółu wydatków w tej

grupie w całym okresie 2011-2020; w grupie Dostarczanie wody wydatki rozwojowe będą stanowiły 50% ogółu wydatków w tej

grupie w całym okresie 2011-2020.

38

Szczegółowe omówienie poszczególnych kategorii klasyfikacji COFOG dostępne pod adresem

http://unstats.un.org/unsd/cr/registry/regcst.asp?Cl=4&Lg=1

v.p

l

30,2% w 2011 r. do 33,9% w 2020 r. W przypadku wydatków na edukację, udział w PKB

zostanie utrzymany do 2020 r. mniej więcej na tym samym poziomie, nastąpi natomiast

reorientacja ich struktury.

.go

W początkowym okresie udział wydatków na sprawy gospodarcze w wydatkach

rozwojowych ogółem nie ulegnie zmianie i będzie wynosił 26,0% do 2015 r., by

następnie, po stopniowym spadku, ukształtować się na poziomie 22,9% w 2020 roku. W

tej kategorii wiodące są wydatki na transport, które wynoszą około 96% wydatków w tej

grupie, co stanowi około 24% wydatków rozwojowych ogółem w okresie 2011-2020.

Udział wydatków na transport będzie wzrastać do 2014 r., osiągając pułap 25% wydatków

rozwojowych (co stanowić będzie 4,3% PKB), a następnie spadnie do 22,0% w 2020 r.

(3,9% PKB). Zmieniać się będzie struktura wydatków przeznaczonych na transport

(zwłaszcza po 2015 r.) - wzrastać będzie udział wydatków na transport kolejowy.

Związane to będzie z jednej strony ze zwiększaniem środków UE na tego rodzaju

projekty, z drugiej zaś z realizacją w Polsce projektów kolei wysokich standardów

i transportu multimodalnego w dużych miastach i na ich obszarach funkcjonalnych.

Na zbliżonym poziomie, wynoszącym 5,4% pozostanie udział w wydatkach rozwojowych

wydatków na usługi kulturalne.

w.

rcl

Mimo iż udział nakładów na badania i rozwój oraz na badania podstawowe w wydatkach

rozwojowych ogółem w okresie 2011-2020 sięgać będzie jedynie 4,0%, niemniej jednak

w tej kategorii wydatków nastąpi największy wzrost z 2,5% w 2011 r. do 5,3% w 2020

roku (łącznie z 0,4% PKB do 0,9% PKB w 2020 r.). Szacuje się, że na ten obszar będzie

można przeznaczyć około 228 mld zł., z czego około 120 mld zł. z środków publicznych.

Udział sektora prywatnego może sięgać 108 mld zł., co stanowi nieco ponad 47%

wydatków na B+R.

Zmniejszy się udział wydatków na ochronę środowiska w wydatkach rozwojowych

ogółem z 2,2% w 2011 r. do 1,5% w 2020 r.

Kluczowe działania inwestycyjne w okresie do 2020 roku

1. Internet szerokopasmowy

2. Sieć autostrad, dróg ekspresowych i obwodnic

3. Modernizacja linii kolejowych, wymiana taboru, modernizacja dworców

4. Modernizacja i rozbudowa lotnisk

5. Wzmocnienie morskich powiązań transportowych

6. Energetyka jądrowa

7. Sieci przesyłowe

ww

8. Magazynowanie gazu, ropy i paliw płynnych

9. Gospodarka odpadami, infrastruktura oczyszczania ścieków

Wynikające z ŚSRK przedsięwzięcia zostaną bliżej oszacowane w momencie tworzenia

wieloletnich planów i programów o charakterze operacyjnym i średniookresowym

horyzoncie obowiązywania. Tylko część wydatków niezbędnych do poniesienia do roku

2013/2015 (w zależności od sektora) została już szczegółowo określona w

obowiązujących dokumentach. Pamiętać także należy, że w przypadku dużych projektów

infrastrukturalnych np. drogowych znaczną część kosztów mogą stanowić wydatki na

.go

v.p

l

sfinansowanie zakupu gruntów (w przypadku inwestycji po nowych trasach), których

wartość może zmieniać się w czasie.

Rozkład środków rozwojowych w ujęciu dziewięciu zintegrowanych strategii rozwoju

przedstawia tabela 4. Z przedstawionego rozkładu wynika, że część działań rozwojowych

finansowanych z środków publicznych będzie realizowana w ramach kilku

zintegrowanych strategii. Na etapie programowania działań rozwojowych trudno określić

szczegółowy zakres interwencji w poszczególnych obszarach w ramach przypisanych im

strategii. Tego typu przesądzenia będą możliwe dopiero na etapie operacyjnym, przy

formułowaniu programów i rozdzielaniu działań do realizacji między poszczególne

podmioty. Szczególnym przypadkiem jest Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego,

która nie przypisuje poszczególnych środków finansowych na wskazane w niej cele

i priorytety. Ich realizacja odbywa się głównie poprzez instrumenty sektorowe, a więc w

ramach interwencji pozostałych strategii zintegrowanych.

Tabela 3. Rozkład środków finansowych (instytucje rządowe i samorządowe) na

poszczególne strategie zintegrowane realizujące cele rozwojowe wskazane w ŚSRK

(wg COFOG), w cenach stałych 2010 r.

obszar interwencji

Działalność

ogólnopaństwowa

Badania podstawowe

wiodąca strategia

zintegrowana

72 988,3

4 091,1

Porządek i bezpieczeństwo

publiczne

Badania i rozwój - porządek

i bezpieczeństwo publiczne

Sprawy gospodarcze

Rolnictwo, leśnictwo,

rybołówstwo i myślistwo

Transport

1 185,0

Strategia Rozwoju Systemu

Bezpieczeństwa

Narodowego RP

286,6

Strategia Sprawne Państwo

27 485,9

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Wsi, Rolnictwa i

Rybactwa

Strategia Rozwoju

Transportu

710 890,6

6 205,2

Strategia Innowacyjności i

Efektywności Gospodarki

Badania i rozwój - sprawy

gospodarcze

Ochrona środowiska

Zarządzanie ściekami

18 137,3

Strategia Innowacyjności i

Efektywności Gospodarki

45 908,6

Zmniejszanie zanieczyszczeń

13 826,4

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko

ww

Telekomunikacja

139

powiązana strategia

zintegrowana

Strategia Innowacyjności

i Efektywności Gospodarki

Strategia Sprawne Państwo

w.

rcl

Ogólne usługi publiczne w

zakresie badań i rozwoju

Obrona narodowa

Badania i rozwój - obrona

szacowana wielkość

środków (mln zł)

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

Strategia

Zrównoważonego

Rozwoju Wsi,

Rolnictwa

i Rybactwa

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

Strategia

Zrównoważonego

Rozwoju Wsi,

Rolnictwa

i Rybactwa

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

Strategia

Zrównoważonego

Badania i rozwój - ochrona

środowiska

Gospodarka mieszkaniowa i

komunalna

Zaopatrzenie w wodę

Badania i rozwój mieszkalnictwo i urządzenia

dla społeczności lokalnych

Ochrona zdrowia

Produkty, urządzenia i sprzęt

medyczny

Usługi dla pacjentów w

lecznictwie otwartym

Usługi szpitalne

Usługi w zakresie zdrowia

publicznego

wiodąca strategia

zintegrowana

6 136,6

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko

15 889,0

Strategia Bezpieczeństwo

Energetyczne i Środowisko

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

474,3

98 792,9

177 699,2

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

444 031,9

197 862,5

10 750,8

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

w.

rcl

Badania i rozwój - zdrowie

szacowana wielkość

środków (mln zł)

Poz. 882

Ochrona zdrowia - pozostałe

19 134,8

Rekreacja, kultura i religia

Usługi kulturalne

163 541,4

Strategia Rozwoju Kapitału

Społecznego

830,1

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

312 238,1

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

258 540,1

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

ww

Badania i rozwój rekreacja, kultura i religia

Edukacja

Edukacja przedszkolna i

podstawowa

Edukacja średnia

(szkolnictwo gimnazjalne,

licealne i zawodowe)

powiązana strategia

zintegrowana

Rozwoju Wsi,

Rolnictwa

i Rybactwa

v.p

l

obszar interwencji

– 140 –

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

Strategia Sprawne

Państwo

Strategia Sprawne

Państwo

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

Strategia

Zrównoważonego

Rozwoju Wsi,

Rolnictwa

i Rybactwa

Strategia Sprawne

Państwo

.go

Monitor Polski

140

Strategia Sprawne

Państwo

Strategia Rozwoju

Kapitału Ludzkiego

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

Strategia

Zrównoważonego

Rozwoju Wsi,

Rolnictwa

i Rybactwa

Strategia Rozwoju

Kapitału Społecznego

Strategia Rozwoju

Kapitału Społecznego

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

Strategia

Zrównoważonego

Rozwoju Wsi,

Rolnictwa

i Rybactwa

Strategia Rozwoju

Kapitału Społecznego

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

Strategia

Zrównoważonego

Rozwoju Wsi,

Edukacja policealna, nie

będąca na poziomie

wyższym

Edukacja wyższa

Edukacja nie sklasyfikowana

wg poziomu

Usługi uzupełniające na

potrzeby edukacji

Badania i rozwój - edukacja

Edukacja - pozostałe

RAZEM39

szacowana wielkość

środków (mln zł)

Poz. 882

wiodąca strategia

zintegrowana

607,9

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

257 160,8

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

61 865,7

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

Strategia Rozwoju Kapitału

Ludzkiego

34 319,9

powiązana strategia

zintegrowana

Rolnictwa

i Rybactwa

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

v.p

l

obszar interwencji

– 141 –

Strategia Rozwoju

Kapitału Społecznego

Strategia

Innowacyjności

i Efektywności

Gospodarki

Krajowa Strategia

Rozwoju Regionalnego

Strategia Rozwoju

Kapitału Społecznego

Strategia Rozwoju

Kapitału Społecznego

.go

Monitor Polski

4 069,7

11 218,9

2 976 169,5

Źródło: MRR

Zgodnie z przypisanymi do poszczególnych strategii obszarami interwencji, szacuje się,

że zakres publicznych środków finansowych przeznaczanych na cele rozwojowe w

układzie zintegrowanych strategii będzie oscylował wokół

ww

w.

rcl

1. Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki (SIEG): ok. 97,3 mld zł.

Środki dodatkowe na działania wspólne wskazane w

- SRKL w części obszaru edukacja (szkolnictwo wyższe).

2. Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego (SRKL): ok. 1 889,6 mld zł.

Środki wspólne na działania wskazane w

- SRKS w części obszaru rekreacja, kultura i religia, edukacja;

- KSRR w części obszaru edukacja oraz ochrona zdrowia;

- SP w części obszaru ochrona zdrowia;

- SIEG w części obszaru edukacja (szkolnictwo wyższe);

- SZRWRiR w części obszaru edukacja oraz ochrona zdrowia.

3. Strategia Rozwoju Transportu (SRT): ok. 710,9 mld zł.

Środki wspólne na działania wskazane w

- KSRR w części obszaru sprawy gospodarcze (inwestycje transportowe);

- SZRWRiR w części obszaru sprawy gospodarcze (inwestycje

transportowe).

4. Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko (BEiŚ): ok. 81,8 mld zł.

Środki wspólne na działania wskazane w

- KSRR w części obszaru ochrona środowiska (gospodarka ściekami);

39

W ramach strategii zintegrowanych będą realizowane także działania, które mogą generować wydatki nie zaliczane do kategorii

prorozwojowych.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

- SZRWRiR w części obszaru ochrona środowiska (zmniejszanie

zanieczyszczeń).

5. Strategia Sprawne Państwo (SP): ok. 4,4 mld zł.

6. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego (SRKS): ok. 163,5 mld zł.

Środki wspólne na działania wskazane w

- SRKL w części obszaru kultura, rekreacja i religia (kultura) oraz

edukacja;

- KSRR w części obszaru kultura, rekreacja i religia (kultura);

- SZRWRiR w części obszaru kultura, rekreacja i religia (kultura).

7. Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego (KSRR) - działania wspólne z

pozostałymi strategiami zintegrowanymi.

8. Strategia Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa Narodowego RP (SRSBN RP): ok.

1,2 mld zł.40

9. Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa (SZRWRiR): ok.

27,5 mld zł.

Środki wspólne na działania wskazane w

- KSRR w części obszaru sprawy gospodarcze (rozwój obszarów

wiejskich).

Środki dodatkowe na działania wspólne wskazane w

- SRT w części obszaru sprawy gospodarcze (infrastruktura transportowa);

- SIEG w części obszaru sprawy gospodarcze (komunikacja);

- BEiŚ w części obszaru ochrona środowiska (zmniejszanie

zanieczyszczeń);

- SRKL w części obszaru ochrona zdrowia oraz edukacja;

- SRKS w części obszaru kultura, rekreacja i religia (kultura).

40

W ramach funkcji „obrona narodowa” według klasyfikacji COFOG prognozowane wydatki obejmują jedynie nakłady na B+R.

Natomiast wydatki ujęte w ramach finansowych SRSBN RP obejmują także inne wydatki przewidziane na realizację kierunków

interwencji dotyczących potrzeb obronnych państwa, na finansowanie których zgodnie z obowiązującym stanem prawnym

przeznaczane powinno być corocznie niemniej niż 1,95 % PKB z roku poprzedniego, (Ustawa z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i

modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej) (Dz. U. z 2009 r. Nr 67, poz. 570, Nr 157, poz.

1241 oraz z 2011 r. Nr 81, poz. 439).

Źródła finansowania działań rozwojowych

- środki z budżetu UE;

- bezpośrednie inwestycje zagraniczne;

v.p

l

Aby zrealizować wskazane w ŚSRK wydatki rozwojowe, konieczne będzie znalezienie

dodatkowych źródeł sfinansowania zakładanych przedsięwzięć. Będą to m.in.

- reformy rynku pracy i systemu zabezpieczenia społecznego, zwiększające podaż

pracy i produktywne zatrudnienie, a tym samym liczbę osób odprowadzających

składki i płacących podatki;

- zmiany w systemie podatkowym;

.go

- zwiększenie dochodów z danin ekologicznych (m.in. w systemie opłat

emisyjnych ETS) oraz wprowadzenie systemu opłat za użytkowanie

infrastruktury transportowej;

- dodatkowe dochody publiczne bądź oszczędności w wydatkach innych niż

rozwojowe wypracowane dzięki stałemu monitoringowi potrzeb finansowania

reform.

w.

rcl

Zakłada się, że w ramach perspektywy finansowej UE na lata 2007-2013 w okresie

2011-2013 do Polski napłynie blisko 284 mld zł, w tym na realizację działań Narodowej

Strategii Spójności w latach 2011-2013 (zgodnie z zasadą n+2 wydatkowanie do końca

2015 r.) blisko 216 mld zł. Działania związane z restrukturyzacją rolnictwa oraz rozwojem

obszarów wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 mogą

liczyć na środki rzędu 35,5 mld zł w latach 2011-2013 (zgodnie z zasadą n+2

wydatkowanie do końca 2015 r.). Znaczne środki finansowe z budżetu UE napływać będą

do Polski w związku z płatnościami bezpośrednimi w ramach Wspólnej Polityki Rolnej

(31 mld zł w latach 2011-2013).

W perspektywie 2014-2020 r. można spodziewać się utrzymania finansowania z UE na

poziomie zbliżonym do tego w ramach perspektywy 2007-2013, tj. w granicach 400-440

mld zł. Ostateczne rozstrzygnięcia dotyczące wielkości środków unijnych będą

uzależnione od rozwoju sytuacji społeczno-gospodarczej w strefie euro oraz od wyników

negocjacji pakietu rozporządzeń związanych z perspektywą finansową UE 2014-2020.

Fundusze UE stanowią zatem istotne źródło finansowania działań rozwojowych,

wymagające jednak zaangażowania krajowych środków publicznych, wynikających z

zasady współfinansowania oraz prefinansowania.

ww

Ważną rolę w finansowaniu szeroko rozumianego rozwoju kraju odgrywać będą

prywatne podmioty gospodarcze dzięki inwestycjom własnym. Istotnym instrumentem

włączania inicjatyw prywatnych w nurt działań rozwojowych kraju będzie, mało

wykorzystywane dotychczas, partnerstwo publiczno-prywatne. W tym zakresie konieczne

będzie uproszczenie mechanizmów i warunków funkcjonowania tego instrumentu.

Narodowy Bank Polski szacuje, że napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do

Polski wzrósł w 2011 r. do około 12,7 mld EUR. Wzrost ten wynika ze wzrostu

przepływów kapitału w skali międzynarodowej, relatywnie wysokiej atrakcyjności

inwestycyjnej Polski i zwiększenia reinwestowanych zysków. Napływu BIZ należy

oczekiwać w tych branżach, w których zagraniczne firmy poszukują możliwości obniżenia

kosztów funkcjonowania, a więc w sferze szeroko rozumianych usług, przede wszystkim

v.p

l

w zakresie tworzenia ośrodków usług biznesowych (BPO) oraz centrów usług wspólnych

(SSC). Inwestycje tego typu są zdecydowanie mniej kapitałochłonne, a jednocześnie

stwarzają relatywnie dużą liczbę miejsc pracy.

.go

Dodatkowe środki wygospodarować można poprzez realokację wydatków z bieżących

na rozwojowe. Przede wszystkim dotyczy to zmniejszenia transferów społecznych (dzięki

reformom strukturalnym). Działaniem, które umożliwi równoczesne zmniejszenie

wydatków na emerytury oraz zwiększenie wpływów z tytułu składek na ubezpieczenia

społeczne oraz przychodów z PIT jest zrównanie wieku emerytalnego kobiet

oraz mężczyzn i stopniowe jego podnoszenie. Równocześnie jednak potrzebna będzie

aktywizacja kobiet w wieku 25-44 lat, mężczyzn w wieku 25-54 lat oraz osób młodych

(15-24 lata). Przewidziana w ŚSRK stopniowa integracja specjalnych systemów

emerytalnych oraz racjonalizacja wydatków na emerytury pozwoli na uzyskanie efektu

synergii dla finansów publicznych, polegającego na równoczesnym ograniczeniu

zobowiązań emerytalnych państwa i zwiększaniu dochodów składkowych.

W związku ze zmianami demograficznymi należy oczekiwać zahamowania wzrostu

wydatków na oświatę i edukację.

Ponadto w dalszej perspektywie, tj. od 2020 r. utrzymanie wybudowanej sieci dróg i

autostrad będzie ułatwione dzięki wprowadzeniu systemu opłat za użytkowanie

infrastruktury transportowej.

w.

rcl

Szacuje się, że dzięki wprowadzeniu reform strukturalnych oraz zmianom podatkowym,

w latach 2013-2020 będzie można uzyskać średnio 0,7% PKB dodatkowych dochodów

publicznych, narastająco do 1,2% PKB w 2020 roku. Szczególnie reformy strukturalne

rynku pracy powinny przynieść korzystne efekty zewnętrzne w postaci zwiększenia

zasobów pracy i podniesienia wskaźnika zatrudnienia do 64% dla osób w wieku 15+ oraz

69% dla kobiet i 76% dla mężczyzn w wieku 15-64 lata. Można się spodziewać z tego

powodu także wyższego tempa wzrostu gospodarczego oraz dochodów ludności

i zmniejszenia wykluczenia społecznego. Pozwoliłoby to zrealizować cele strategii Europa

2020 pod względem zatrudnienia i spójności społecznej.

Znaczące zwiększenie wpływów budżetu państwa mogłoby dać stopniowe

wprowadzenie opłat za emisję CO2 od 2013 r. (do 0,6% PKB w 2020 r.). Równocześnie

prowadzony będzie stały monitoring potencjalnych źródeł dodatkowych dochodów

publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem podatków pośrednich jako najmniej

zaburzających alokację zasobów pracy i kapitału. Postulowane zmiany w zakresie systemu

podatkowego przyczyniłyby się także do zwiększenia stopy inwestycji i oszczędności, co

jest zgodne z celem II.1.2 w obszarze Sprawne państwo.

ww

Podsumowanie

Sfinansowanie wszystkich priorytetów rozwojowych przewidzianych do 2020 roku będzie

wymagało zaangażowania znacznych środków publicznych (krajowych i unijnych).

Przeprowadzone analizy wskazują, że aby możliwa była realizacja zaplanowanych w

ŚSRK działań rozwojowych niezbędne jest w latach 2011-2020 uruchomienie około 3 bln

zł środków publicznych, co stanowi średniorocznie około 17,3% PKB. Zakłada się, że w

analizowanym okresie 23-25% wskazanych wydatków rozwojowych będzie

finansowanych środkami UE. Uzupełniającym źródłem finansowania działań

rozwojowych będą środki prywatne, szczególnie w obszarze B+R, transportu, czy też jako

v.p

l

główne źródło inwestycji w obszarze energetyki, infrastruktury portowej, lotniskowej i

telekomunikacyjnej (uzupełniane środkami UE i towarzyszącymi im krajowymi środkami

publicznymi przeznaczonymi na współfinansowanie).

Realizacja ambitnej wizji Polski 2020 w obliczu starzejącego się społeczeństwa oznacza

też potrzebę zwiększenia dochodów państwa i ograniczenia deficytu związanego

z transferami społecznymi.

Mimo wciąż dużego zapóźnienia naszego kraju, szczególnie w zakresie infrastruktury

podstawowej, szacowana wysokość środków rozwojowych wydaje się wystarczająca do

sfinansowania priorytetów określonych w ŚSRK 2020 i 9 strategiach zintegrowanych.

Wydatki na takim poziomie wydają się również adekwatne do możliwości polskiej

gospodarki i gwarantują zachowanie stabilności makroekonomicznej kraju.

.go

Istotnym zadaniem państwa jest stałe podnoszenie komponentu krajowego w wydatkach

rozwojowych ogółem, tak by pod koniec dekady możliwe było zastąpienie wygaszającego

się finansowania działań rozwojowych ze źródeł UE środkami krajowymi.

w.

rcl

Przedstawione w ŚSRK reformy strukturalne oraz działania ograniczające deficyt sektora

general government powinny pozwolić na osiągnięcie i utrzymanie średniookresowego

celu budżetowego (deficyt strukturalny 1% PKB), jak i na zrealizowanie celów

rozwojowych w perspektywie 10 lat, tworząc tym samym dogodne podłoże dla

modernizacyjnych działań w perspektywie długookresowej. Zaniechanie wskazanych

reform mogłoby sprawić, że Polska pozostanie krajem o niskiej konkurencyjności

i zamożności, a także z narastającymi problemami fiskalnymi.

System realizacji

Podmioty i koordynacja

Realizacja procesów programowania i wdrażania poszczególnych polityk oraz strategii

w ramach szeroko rozumianej polityki rozwoju, oparta będzie na zasadach tzw.

wielostronnej koordynacji oraz zarządzania wielopoziomowego, przez aktywne

współdziałanie podmiotów różnych szczebli administracji publicznej i pozostałych

podmiotów życia społeczno-gospodarczego.

ww

Na poziomie krajowym za prowadzenie polityki rozwoju odpowiada Rada Ministrów, zaś

na poziomie regionalnym i lokalnym jednostki samorządu terytorialnego. Założeniem jest,

aby ŚSRK jako kluczowy dokument strategiczny polityki rozwoju integrowała wokół

realizacji postawionych w niej celów strategicznych wszystkie podmioty, które mogą

uczestniczyć i wspomagać procesy rozwojowe, w tym instytucje publiczne na szczeblu

centralnym i regionalnym oraz środowiska społeczne i gospodarcze. Wymagać to będzie

dobrze działającej koordynacji, zarówno na etapie programowania i planowania, jak

i realizacji, tak aby uzyskiwać efekt synergii niezbędny dla skutecznego osiągania celów

ŚSRK. Zasadzie tej będą podporządkowane mechanizmy wdrożeniowe w ramach

wszystkich strategii i programów rozwoju, w tym reguły identyfikacji i finansowania

przedsięwzięć.

Wyznaczanie celów strategicznych państwa oraz podejmowanie najważniejszych decyzji

programowych należy do Rady Ministrów. Bezpośredni nadzór nad zarządzaniem

strategicznym sprawuje Prezes Rady Ministrów. Przyjęty system zarządzania rozwojem

zwiększa osobiste zaangażowanie Prezesa Rady Ministrów na etapie programowania

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

strategicznych dokumentów rządowych. Dotyczy to w szczególności długookresowej

strategii rozwoju kraju, której przygotowanie i uzgadnianie – zgodnie z ustawą z dnia 6

grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju - koordynuje Prezes Rady

Ministrów lub wyznaczony przez niego przedstawiciel.

Organem opiniodawczo-doradczym Prezesa Rady Ministrów w zakresie prowadzenia

polityki rozwoju jest Komitet Koordynacyjny do Spraw Polityki Rozwoju (KK), służący

zapewnieniu efektywnej koordynacji programowania i wdrażania polityki rozwoju, a

także strategicznego monitorowania i oceny instrumentów jej realizacji. Komitetowi

przewodzi Prezes Rady Ministrów lub wyznaczony przez niego przedstawiciel, co

zapewnia bezpośredni nadzór nad realizacją polityki rozwoju kraju.

Ministrowie i szefowie urzędów centralnych przedkładają Komitetowi najważniejsze

dokumenty programowe oraz materiały dotyczące ich realizacji i oceny, a także wszelkie

inne opracowania dotyczące programowania, wdrażania i oceny polityki rozwoju (w tym

rekomendacje co do jej zmian).

Ważną rolę w kształtowaniu i koordynacji polityki rozwoju pełni minister właściwy ds.

rozwoju regionalnego. Spoczywa na nim programowanie rozwoju w perspektywie

średniookresowej (przygotowanie m.in. projektu średniookresowej strategii rozwoju kraju

i jej aktualizacji, krajowej strategii rozwoju regionalnego, strategii ponadregionalnych),

określanie standardów metodologicznych, merytorycznych i procedur organizacyjnych

procesu programowania oraz egzekwowanie ich przestrzegania przez podmioty

zaangażowane w ten proces w odniesieniu do wszystkich polityk rządowych składających

się na politykę rozwoju. Minister właściwy ds. rozwoju regionalnego opracowuje także

Koncepcję Przestrzennego Zagospodarowania Kraju obejmującą perspektywę

długookresową.

Głównym narzędziem pozwalającym ministrowi właściwemu ds. polityki regionalnej na

koordynację programowania polityki rozwoju kraju w układzie poziomym jest

dokonywanie oceny zgodności opracowywanych rządowych strategii i programów

rozwoju ze średniookresową strategią rozwoju kraju (tj. Strategią Rozwoju Kraju 2020).

Uzyskanie opinii ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego w tym względzie jest

wymogiem niezbędnym do przyjęcia dokumentu przez Radę Ministrów.

Koordynatorzy resortowi odpowiadają za przygotowywanie oraz realizację strategii

zintegrowanych. Na podstawie przygotowanych strategii zintegrowanych określają oni,

jakie programy lub inne instrumenty są niezbędne do przyjęcia w celu właściwej

i efektywnej realizacji tych strategii.

Szczególną rolę w procesie koordynacji polityki rozwoju – polegającą na zapewnieniu

sprawnego i efektywnego finansowania polityki rozwoju - odgrywa minister właściwy do

spraw budżetu i finansów publicznych, który odpowiada m.in. za sporządzanie

Wieloletniego Planu Finansowego Państwa ( WPFP, tj. planu dochodów i wydatków oraz

przychodów i rozchodów budżetu państwa sporządzanego na cztery lata budżetowe i

corocznie aktualizowanego).

WPFP uwzględnia cele średniookresowej strategii rozwoju kraju oraz kierunki polityki

społeczno-gospodarczej Rady Ministrów. Wieloletni Plan Finansowy Państwa zawiera

m.in. prognozę wydatków budżetu państwa, w tym na realizację działań rozwojowych

kraju, w oparciu o priorytety i główne kierunki interwencji wskazane w średniookresowej

strategii rozwoju kraju. WPFP stanowi podstawę przygotowania ustaw budżetowych na

kolejne lata swojego obowiązywania i stanowi, razem z budżetem zadaniowym,

v.p

l

podstawowy instrument zapewniający spójność planowania budżetowego z

programowaniem strategicznym.

Na poziomie regionalnym podstawową rolę w procesie programowania i zarządzania oraz

koordynowania działań rozwojowych pełni samorząd województwa. Do najważniejszych

jego zadań należą: programowanie działań rozwojowych regionu (strategia rozwoju

województwa), budowanie sieci współpracy na szczeblu regionalnym, koordynowanie

działań prorozwojowych realizowanych na terenie województwa oraz czuwanie nad

przebiegiem procesów realizacji polityki regionalnej poprzez odpowiednie mechanizmy

monitorowania i ewaluacji. Istotny element sieci współpracy na poziomie regionalnym

stanowi także samorząd lokalny, zaangażowany w system realizacji polityki rozwoju na

poziomie regionalnym i lokalnym, zarówno na etapie programowania, jak i wdrażania

działań rozwojowych.

.go

W realizację celów polityki rozwoju zaangażowani są również na zasadzie partnerstwa

przedstawiciele partnerów społeczno-gospodarczych, stowarzyszeń i organizacji

pozarządowych, środowisk akademickich, podmioty prywatne. Udział tych podmiotów na

wszystkich etapach procesów związanych z programowaniem i realizowaniem działań

rozwojowych zapewnia ich skuteczność i efektywność poprzez budowanie szerokiego

wsparcia społecznego i zaufania między podmiotami publicznymi i ich partnerami dla

osiągania celów rozwojowych.

ww

w.

rcl

Instrumenty realizacji - zalecane strategie i programy

Realizacja celów strategicznych wskazanych w ŚSRK odbywa się za pomocą

zintegrowanych strategii rozwoju, wychodzących poza tradycyjne ramy sektorowe

i obejmujących kompleksowo główne obszary rozwoju kraju. ŚSRK określa strategiczne

zdania państwa. Jednocześnie, zapewniając spójność między działaniami na poziomie

krajowym i regionalnym, cele strategii - zgodnie z ustawą o samorządzie województwa powinny być uwzględnione w strategiach rozwoju województw.

Instrumentem koordynacji działań rozwojowych podejmowanych na poziomie krajowym

i regionalnym jest kontrakt terytorialny. Kontrakt terytorialny umożliwia uzgadnianie

wspólnych celów wyznaczonych w stosunku do określonego terytorium oraz koordynację

podejmowanych działań prorozwojowych zarówno przez rząd, jak i samorząd. Tak

zdefiniowany kontrakt obejmuje działania realizowane na poziomie krajowym (przez

poszczególne resorty, w zakresie, który jest wskazany jako warunek dla realizacji innych

działań na poziomie regionalnym) oraz na poziomie regionalnym (działania, które

realizują różne jednostki samorządu terytorialnego – województwo, powiat, gmina). W

efekcie kontrakt określa kierunki interwencji poszczególnych ministrów właściwych oraz

poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego (wojewódzkiego, powiatowego,

gminnego). Na poziomie krajowym rząd reprezentuje minister właściwy ds. rozwoju

regionalnego. Stronę samorządową (samorząd wojewódzki, powiatowy czy też gminy)

reprezentuje zarząd lub zarządy województw (w przypadku kontraktu obejmującego

obszar wykraczający poza obszar województwa).

Ważnym instrumentem realizacji celów rozwojowych jest Krajowy Program Reform na

rzecz realizacji strategii Europa 2020 (KPR), stanowiący podstawowy element systemu

zarządzania w państwach Unii Europejskiej. Dokument ten koncentruje się na istotnych

reformach ukierunkowanych na wzrost inteligentny, zrównoważony i sprzyjający

włączeniu społecznemu, wynikających z celów strategii Europa 2020 oraz

zdiagnozowanych dla Polski barier wzrostu. KPR uwzględnia i doprecyzowuje te

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

elementy strategii średniookresowej oraz 9 strategii zintegrowanych, które przyczyniają

się do osiągnięcia celów Europa 2020 oraz realizacji jej projektów przewodnich.

Narzędziami realizacyjnymi strategii zintegrowanych są programy operacyjne oraz

programy rozwoju, w tym programy wieloletnie. Proces porządkowania obowiązujących

programów rozwoju polegający m.in. na ich weryfikacji, ewentualnym łączeniu w szersze

bloki tematyczne oraz określeniu brakujących programów będzie prowadzony w oparciu o

potrzeby wynikające z przyjętych strategii zintegrowanych.

Identyfikacja działań niezbędnych do podjęcia przez ministrów właściwych kierujących

poszczególnymi działami administracji rządowej w ramach ich właściwości odbywa się –

na podstawie przepisów dotyczących kontroli zarządczej w sektorze finansów publicznych

– w ramach rocznych planów działalności. Powinny one uwzględniać zadania w ramach

określonych działów administracji rządowej realizujące cele rozwojowe określone

w opisanych wyżej dokumentach.

Monitorowanie i sprawozdawczość

W dotychczas obowiązującym systemie monitorowanie stopnia realizacji przyjętych

celów strategicznych, zawartych w średniookresowej strategii rozwoju kraju, odbywało

się przede wszystkim na podstawie sporządzanej corocznie przez ministra właściwego do

spraw rozwoju regionalnego – z wykorzystaniem wkładów z poszczególnych resortów informacji o realizacji średniookresowej strategii rozwoju kraju. Zgodnie z ustawą o

zasadach prowadzenia polityki rozwoju, Prezes Rady Ministrów przekazuje taką

informację Sejmowi i Senatowi, do dnia 31 lipca każdego roku.

Doświadczenia z dotychczasowego funkcjonowania systemu realizacji ŚSRK wskazują na

konieczność jego modyfikacji przez większe powiązanie poziomu planowania

strategicznego z poziomem operacyjnym. W tym celu wykorzystane będzie nowe

narzędzie w postaci Planu działań ŚSRK.

Tak jak dotychczas, za koordynację i monitorowanie realizacji ŚSRK będzie

odpowiedzialny minister właściwy ds. rozwoju regionalnego. Za realizację

poszczególnych elementów Strategii odpowiedzialni będą właściwi ministrowie.

Plan działań ŚSRK – wprowadzenie zasady powiązania planowania strategicznego

i operacyjnego

Plan działań ŚSRK będzie dokumentem służącym operacjonalizacji strategii

średniookresowej oraz głównym narzędziem bieżącego monitoringu postępów w jej

realizacji.

Plan będzie określał, w podziale na cele (priorytety)wynikające z ŚSRK

 listę kluczowych przedsięwzięć planowanych na ten okres, w podziale na

 zmiany legislacyjne,

 zmiany instytucjonalne,

 Interwencje/programy o charakterze inwestycyjnym.

 resorty odpowiedzialne za poszczególne przedsięwzięcia;

 wskaźniki realizacji poszczególnych przedsięwzięć.

Plan będzie przygotowywany przez ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego.

Realizacja Planu będzie regularnie monitorowana w rytmie rocznym. Sprawozdania z

realizacji Planu wraz z rekomendacjami dotyczącymi ewentualnych niezbędnych działań

służących zapewnieniu jego terminowej i skutecznej realizacji będą rozpatrywane przez

Komitet Koordynacyjny ds. Polityki Rozwoju.

.go

v.p

l

Narzędziem monitorowania strategii średniookresowej będą roczne przeglądy z realizacji

Planu działań ŚSRK przyjmowane przez Radę Ministrów. Jednocześnie roczne informacje

z realizacji ŚSRK przekazywane będą Sejmowi i Senatowi, zgodnie z dotychczasową

praktyką i wymogami ustawowymi.

Podstawowym punktem odniesienia w monitorowaniu realizacji Planu działań ŚSRK i

tym samym ŚSRK będą zawarte w tym dokumencie wskaźniki kluczowe, które powinny

mieć jednocześnie swoje rozwinięcie i uzupełnienie w strategiach zintegrowanych oraz w

poszczególnych programach.

System zarządzania strategicznego zakłada stworzenie ogólnokrajowego, kompleksowego

systemu wskaźników kluczowych służących do projektowania systemów monitorowania

realizacji strategii i programów rozwojowych oraz samego procesu monitorowania

rozwoju na poziomie kraju i regionów. System wskaźników kluczowych będzie ujęty w

ogólnodostępnej elektronicznej bazie danych statystycznych wykorzystywanych do

monitorowania na poziomie kraju i jednostek terytorialnych. Taki zestaw wskaźników

strukturalnych umożliwi instytucjom opracowującym dokumenty strategiczne łatwe i

szybkie pozyskanie informacji koniecznych do monitorowania dokumentów

strategicznych.

ww

w.

rcl

Ewaluacja i analiza ryzyka

Mechanizmy i standardy dotyczące monitorowania i ewaluacji, wypracowane na potrzeby

realizacji europejskiej polityki spójności w Polsce, są wykorzystywane coraz częściej do

oceny innych polityk publicznych, także tych finansowanych ze źródeł krajowych.

ŚSRK, zgodnie z wymogami ustawy o zppr., podlega ewaluacji ex ante (tzn. ocenie

skuteczności i efektywności realizacji dokumentu strategicznego jeszcze przed jego

przyjęciem).

Dla projektu ŚSRK została wykonana ewaluacja ex ante41 obejmująca m.in.

− ocenę diagnozy społeczno-gospodarczej oraz ocenę trafności doboru celów

strategii w kontekście diagnozy;

− ocenę jakości założeń systemu realizacji, a w szczególności

⇒

skuteczności i efektywności przyjętych w systemie realizacji instrumentów

wsparcia,

⇒

weryfikację adekwatności i zgodności zaproponowanych wskaźników

z zakładanymi celami,

− ocenę poprawności zidentyfikowanych: kierunków polityki państwa, kierunków

interwencji, strategicznych zadań państwa oraz przewidywanej skuteczności

przyjętych dla nich instrumentów realizacji;

− ocenę szacunkową skutków strategii, rozumianą jako przewidywany wpływ

strategii na rozwój społeczno- ekonomiczny kraju;

− ocenę sposobu uwzględnienia ustaleń zawartych m.in. w: raporcie Polska 2030.

Wyzwania rozwojowe oraz projekcie długookresowej strategii rozwoju kraju,

strategii Europa 2020, Odnowionej Strategii Zrównoważonego Rozwoju UE oraz

spójności między ŚSRK, a tymi dokumentami.

41

Raport końcowy. Ewaluacja ex ante Strategii Rozwoju Kraju 2020., Zachodniopomorska Grupa Doradcza Sp. z o.o., Szczecin,

październik 2011.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Szacunkowa ocena skutków strategii średniookresowej, będąca elementem

przeprowadzonej ewaluacji ex-ante, została dokonana na podstawie badania techniką

oceny wpływu ekonomicznego, uzupełnioną o badanie Delphi.

Do oceny skutków Strategii ewaluatorzy przyjęli dwa skrajne warianty kształtowania się

uwarunkowań jej realizacji. Pierwszy z nich – określony jako pesymistyczny - zakładał

prowadzenie działań rozwojowych przy splocie niekorzystnych czynników zewnętrznych

(m.in. pogłębiającego się światowego kryzysu) oraz ich negatywnego wpływu na sytuację

w kraju. Natomiast drugi – optymistyczny - nie przewidywał wystąpienia okoliczności

uniemożliwiających realizację strategii.

Przedstawiona ocena skutków działań podejmowanych w warunkach wariantu

pesymistycznego prowadzi do wniosku, że pozycja gospodarcza Polski, w porównaniu z

innymi państwami, jednak nie powinna pogorszyć się, a nawet może w niewielkim

stopniu ulec poprawie. Wynika to z jednej strony z faktu, że w przypadku kryzysu, w

podobnej do Polski sytuacji znajdą się również inne państwa; z drugiej natomiast, ze

stosunkowo dobrej obecnej kondycji społeczno-gospodarczej kraju. Z kolei, w przypadku

zaistnienia wariantu optymistycznego konkurencyjna gospodarka i efektywnie działające

instytucje publiczne zapewnią stabilność makroekonomiczną i dalszy dynamiczny rozwój

Polski.

Można też spodziewać się wystąpienia scenariusza, w którym realizacja zadań z obszaru

strategicznego Sprawne i efektywne państwo pozwoli na zasadniczą poprawę jakości

funkcjonowania instytucji państwa. Stanie się to możliwe dzięki m.in. rozwojowi

przedsiębiorczości, uspołecznieniu procesów podejmowania decyzji, wzrostowi

kompetencji decyzyjnych, lepszemu wykorzystaniu środków (w tym pomocowych),

zwiększeniu ładu przestrzennego oraz poprawie stanu bezpieczeństwa publicznego.

Oceniono, że wdrożenie zadań z obszaru strategicznego Konkurencyjna gospodarka

przyniesie trwałe podstawy do umocnienia polityki makroekonomicznej jako podstawy

funkcjonowania gospodarki, bardziej efektywnych działań państwa, zmniejszenia ryzyka

inwestycyjnego i zachęcenia do inwestowania, oszczędzania i generowania kapitału

inwestycyjnego. Wdrożone zostaną na szeroką skalę technologie informatycznotelekomunikacyjne, co umożliwi usprawnienie zarządzania i obiegu informacji. Ponadto,

poprawie ulegnie efektywność gospodarowania oraz stan środowiska przyrodniczego.

Bezpieczeństwo energetyczne będzie gwarancją niezakłóconego funkcjonowania

gospodarki - dzięki zdywersyfikowaniu dostaw powinno nastąpić obniżenie kosztów

zaopatrzenia w energię i paliwa.

Zdaniem ewaluatorów, realizacja zadań z obszaru strategicznego Spójność społeczna i

terytorialna umożliwi wzrost efektywności nakładów na opiekę społeczną i walkę z

patologiami, uaktywni osoby wykluczone oraz podniesie poziom bezpieczeństwa

społecznego. Ponadto prowadzić powinna do zdynamizowania współpracy i kooperacji

międzyregionalnej oraz generować i wspierać trwały rozwój gospodarczy.

W raporcie ewaluacyjnym sformułowany został wniosek, że zaplanowane działania

interwencyjne, przy założeniu determinacji władz w ich wdrażaniu, powinny

wygenerować trwałe efekty rozwojowe. Oceniono, iż najprawdopodobniej uda się

zrealizować większość postulatów strategii, chociaż w różnym stopniu.

Oprócz szacunkowej oceny skutków strategii raport ewaluacyjny zawierał wnioski i

rekomendacje dotyczące struktury i treści dokumentu. Na ich podstawie projekt

uzupełniony został o wydzieloną część diagnostyczną, obejmującą 15 obszarów

pokrywających się z głównymi obszarami interwencji Strategii Rozwoju Kraju 2020.

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Uwzględniono uwagi dotyczące wskaźników oraz źródeł danych. Znacznie zmieniła się,

w porównaniu z przekazanym do oceny projektem, konstrukcja części strategii

prezentującej ramy finansowe.

Ewaluacja – w oparciu o przeprowadzone analizy dokumentu oraz opinie ekspertów przedstawia pozytywną ocenę trafności określenia obszarów strategicznych, celów oraz

priorytetowych kierunków interwencji. Potwierdza również zgodność z wymogami

ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju oraz kluczowymi krajowymi i unijnymi

dokumentami strategicznymi. System monitoringu określony został jako spójny z

założeniami całego systemu wdrażania dokumentu, zaś zaproponowane instrumenty

wsparcia oceniono jako charakteryzujące się potencjałem sprawności i efektywności.

Raport z ewaluacji uprzedniej zawierał również propozycje pewnych korekt, które zostały

wykorzystane.

*

Realizacji ŚSRK towarzyszyć będą kompleksowe przedsięwzięcia dotyczące ewaluacji

działań prowadzonych przez jednostki administracji publicznej w ramach poszczególnych

sektorów gospodarki, a także szeroko rozumianych polityk publicznych. Jest to proces

ciągły, funkcjonujący jako narzędzie oceny efektywności polityk publicznych i działań

założonych w ich ramach. Służyć temu będzie także współpraca, w szczególności w

zakresie ewaluacji polityk i działań dotyczących realizacji celów ŚSRK.

Ważnym elementem wspomagającym proces ewaluacji prowadzonych działań

rozwojowych jest opracowywany przez ministra właściwego do spraw rozwoju

regionalnego co trzy lata raport o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz

przestrzennym, zawierający analizę kierunków rozwojowych, ocenę skuteczności

realizacji celów rozwoju kraju wskazanych w poszczególnych strategiach i programach

oraz rekomendacje dla polityki rozwoju kraju, z uwzględnieniem rozwoju regionów,

sektorów lub dziedzin oraz rozwoju przestrzennego. Raport ocenia poziom i tempo

rozwoju w wyżej wymienionych obszarach na tle UE. Wnioski z raportu mogą stanowić

podstawę do aktualizacji obowiązujących strategii i programów.

Wprowadzany system dokumentów strategicznych, oparty na DSRK, ŚSRK, 9 strategiach

zintegrowanych oraz realizujących je programach, wymaga kompleksowego uregulowania

kwestii ewaluacji i analiz, tak aby uniknąć nadmiernego rozbudowywania systemu

ewaluacji w ramach każdego z tych dokumentów, dublowania analiz i badań oraz tym

samym rozpraszania środków budżetowych.

v.p

l

STRATEGICZNE ZADANIA PAŃSTWA W PERSPEKTYWIE 2020 ROKU

Zadania o charakterze systemowym

1. Konsolidacja finansów publicznych.

2. Modernizacja struktury wydatków publicznych, w tym zwiększenie udziału wydatków

rozwojowych (realokacja wydatków publicznych, stopniowe zastępowanie wydatków ze

środków UE finansowaniem krajowym).

3. Stopniowe, rozłożone w czasie podnoszenie i zrównywanie wieku emerytalnego kobiet

i mężczyzn, począwszy od 2013 roku.

4. Zwiększenie efektywności świadczeń społecznych (choroba, macierzyństwo, inwalidztwo,

wypadki przy pracy, bezrobocie, starość).

.go

5. Zmiany kompetencyjne w administracji publicznej na szczeblu rządowym

i samorządowym oraz nowe metody zarządzania.

6. Zmiany zarządzania politykami publicznymi (m.in. terytorializacja polityk publicznych)

oraz zasad finansowania zadań z nich wynikających.

7. Usprawnienie wymiaru sprawiedliwości skutkujące skróceniem średniego czasu trwania

postępowania sądowego (zmiana sposobu zarządzania sądami, uproszczenie procedur

sądowych) oraz zmiany w systemie organizacyjno-proceduralnym prokuratury.

8. Określenie standardów świadczenia usług publicznych (wycena usług publicznych)

i wprowadzenie systemu zarządzania usługami publicznymi.

w.

rcl

9. Wspieranie rozwoju przedsiębiorczości (wyeliminowanie barier prawnoadministracyjnych, poprawa dostępu przedsiębiorstw do kapitału, wzmocnienie postaw

przedsiębiorczych, instytucjonalne, organizacyjne i finansowe wzmocnienie otoczenia

przedsiębiorstw).

10. Wspieranie eksportu i inwestycji (instrumenty finansowe, polskie inwestycje za granicą,

napływ innowacyjnych BIZ, spójny system promocji gospodarki polskiej).

11. Wprowadzenie systemu wspierania innowacji (preferencje dla innowacji – zróżnicowanie

instrumentów; powiązanie nauki z biznesem, zwiększenie nakładów na B+R,

wykorzystanie i ukierunkowanie BIZ).

12. Określenie i wsparcie nowoczesnych technologii mogących stanowić przewagi

konkurencyjne gospodarki (np. czyste technologie, medycyna, wzornictwo przemysłowe,

agrobiologia).

13. Modernizacja systemu kwalifikacji zawodowych oraz zapewnienie przekwalifikowania

pracowników restrukturyzowanych przedsiębiorstw.

ww

14. Modernizacja sektora rolno-spożywczego oraz dywersyfikacja zatrudnienia na obszarach

wiejskich, wykorzystanie unikatowych zasobów wewnętrznych umożliwiających

specjalizację regionów.

15. Poprawa jakości żywności i zwiększenie bezpieczeństwa żywnościowego poprzez

wspieranie wytwarzania żywności metodami integrowanymi, ekologicznymi,

tradycyjnymi i regionalnymi oraz z lokalnych surowców.

16. Wprowadzenie i zapewnienie ładu przestrzennego w skali kraju i w wymiarze lokalnym.

17. Wprowadzenie zintegrowanego systemu bezpieczeństwa państwa, ratownictwa

i ochrony ludności (w tym usprawnienie systemu zarządzania kryzysowego).

v.p

l

18. Zwiększenie efektywności działań w obszarze ochrony środowiska, w tym stworzenie

systemu adaptacji do zmian klimatu i systemu ochrony powietrza przed

zanieczyszczeniami, zarządzanie ryzykiem powodziowym.

19. Wprowadzenie systemu zarządzania zasobami przyrodniczymi (w tym zasobami kopalin

strategicznych i wód podziemnych).

Zadania o charakterze inwestycyjnym – inwestycje twarde

1. Infrastruktura drogowa - wysokiej jakości połączenia drogowe na linii miasta

wojewódzkie – Warszawa; budowa obwodnic; budowa i modernizacja połączeń lokalnych

(dostępność do rynków pracy).

.go

2. Infrastruktura kolejowa - budowa sieci połączeń o wysokim standardzie pomiędzy

najważniejszymi ośrodkami gospodarczo-społecznymi; modernizacja połączeń

kolejowych umożliwiających dostęp do rynków pracy.

3. Rozwój energetycznych projektów infrastrukturalnych (modernizacja linii przesyłowych,

rozbudowa infrastruktury przesyłowej, rozbudowa wybranych rurociągów produktowych,

wdrożenie programu polskiej energetyki jądrowej, zwiększenie udziału OZE).

4. Zapewnienie dostępu do łączy szerokopasmowych.

5. Działania minimalizujące ryzyko powodziowe.

6. Działania z zakresu racjonalnej gospodarki odpadami.

7. Poprawa infrastruktury ochrony zdrowia, bazy dydaktycznej uczelni medycznych oraz

instytutów badawczych.

w.

rcl

Zadania o charakterze inwestycyjnym – inwestycje miękkie

1. Wdrożenie kompleksowych rozwiązań w zakresie polityki prorodzinnej (elastyczne formy

zatrudnienia, różne formy opieki nad dzieckiem, polityka mieszkaniowa itp.).

2. Wdrożenie rozwiązań wynikających z negatywnych trendów demograficznych oraz

wydłużania wieku emerytalnego, w zakresie rynku pracy i opieki zdrowotnej.

3. Zmiany w systemie edukacji i szkolnictwa wyższego sprzyjające podniesieniu jakości

nauczania i budowie społeczeństwa opartego na wiedzy.

4. Działania z zakresu zdrowia publicznego (precyzyjnie adresowana profilaktyka, kampanie

informacyjne i popularyzacyjne) obejmujące choroby cywilizacyjne.

ww

5. Wzmocnienie kapitału społecznego w wymiarze lokalnym poprzez zwiększenie

świadomości w zakresie korzyści wynikających ze współpracy oraz kształtowanie postaw

pro-społecznych i pro-przedsiębiorczych.

v.p

l

WSKAŹNIKI

WSKAŹNIKI KLUCZOWE

Wartość w roku

bazowym (2010)

Wskaźnik

1

2

Dynamika PKB (2010=100, ceny stałe)

PKB na mieszkańca w PPS (UE27=100)

Dochody do dyspozycji brutto w sektorze

gospodarstw domowych ogółem (2010 =100)

Saldo strukturalne sektora instytucji

rządowych i samorządowych w relacji do

PKB (w %)

Wskaźnik rozwoju społecznego (HDI) //

Miejsce w rankingu

Wskaźnik Globalnej Konkurencyjności //

Miejsce w rankingu

Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20-64

lata (w %)* ogółem//kobiety//mężczyźni

Średnia stopa inwestycji (w %)

3

4

5

6

7

8

100

63

100

-7,8

0,795 // 41.

Wartość w roku

docelowym

(2020)

140,00-144,00

74-79

Źródła dla 2010 r.

GUS

Eurostat

138-142

GUS

-1

MF

0,820 // ≤35.

UNDP

.go

lp.

4,51 // 39.

5,2 // 25.

WEF

64,6//57,7//71,6

71//69//73

GUS

19,9

21-23

GUS

WSKAŹNIKI SZCZEGÓŁOWE

I. Sprawne i efektywne państwo

1.1 Przejście od administrowania do zarządzania rozwojem

1

2

1

BŚ

1,3

BŚ

75.

BŚ

osiągnięcie

wartości

sytuującej Polskę

w pierwszej

siódemce krajów

UE (obecnie 51

//27)

Eurostat

17,6

IBS na podst. danych

GUS

w.

rcl

3

Wskaźnik główny

0,64 (2009)

Wskaźnik efektywności rządzenia

Wskaźniki pomocnicze

Wskaźnik jakości stanowionego prawa

0,93 (2009)

Pozycja w rankingu Globalnej Konkurencyjności

111.

pod względem obciążeń regulacyjnych

4

Wykorzystanie Internetu w kontaktach z

administracją publiczną przez osoby prywatne //

w tym do przekazywania wypełnionych

formularzy (w %)

28//10

1.2 Zapewnienie środków na działania rozwojowe

1

Wskaźnik główny

Udział wydatków publicznych

16,4

przeznaczonych na cele prorozwojowe w PKB

(w %)

1.3 Wzmocnienie warunków sprzyjających realizacji indywidualnych potrzeb i aktywności obywatela

1

ww

2

Wskaźnik główny

Zaufanie ludzi dorosłych wobec innych

26

(w %)

Wskaźniki pomocnicze

Średni czas dochodzenia należności umownych

830

drogą sądową (w dniach)

3

4

5

Poziom zaufania do instytucji publicznych (w %)

35

CBOS

<600

Doing Business

Report

Wobec władz

lokalnych

miasta/gminy 55%;

Wobec urzędników

administracji

publicznej 42%

Wobec władz

lokalnych

miasta/gminy

60%;Wobec

urzędników

administracji

publicznej 48%

16

25

CBOS

26

35

obliczenia własne na

podstawie danych

GUS

Odsetek osób deklarujących aktywność

w organizacjach społecznych (w %)

Udział powierzchni objętej obowiązującymi

planami zagospodarowania przestrzennego w

powierzchni geodezyjnej kraju ogółem (w %)

CBOS

Odsetek obywateli, którzy czują się bezpiecznie w

miejscu zamieszkania (w %)

Poz. 882

88 (2009)

92

CBOS

1

2

v.p

l

II. Konkurencyjna gospodarka

2.1 Wzmocnienie stabilności makroekonomicznej

Wskaźniki główne

Dług sektora instytucji rządowych

54,8

i samorządowych w relacji do PKB (ESA '95)

(w %)

42,3

Udział eksportu w PKB (w %)

2.2 Wzrost wydajności gospodarki

45

GUS

44-46

GUS

70-76

obliczenia GUS

na podstawie

Eurostat

10/28/62

GUS

Wskaźniki główne

2

3

Wartość dodana brutto (WDB) w PPS na

pracującego (UE27=100)

66

Wskaźniki pomocnicze

Struktura pracujących według sektorów

12,9/30,2/56,9

gospodarki (sektor I/sektor II/sektor III) (w %)

Udział produktów wysokiej i średniowysokiej

techniki w produkcji sprzedanej w przemyśle

33,5

(w %)

.go

1

36-38

GUS

2.3 Zwiększenie innowacyjności gospodarki

1

2

3

Polska w grupie

doganiających

liderów

Innovation Union

Scoreboard

1,7

GUS

0,6-0,8

Eurostat

30

GUS

30 // 40

GUS

18

EUROSTAT

63

LFS (BAEL),

Eurostat

33

GUS/MPiPS

(C) 11 ; (M) 16;

(P) 10

OECD

(C) 10 ; (M) 13;

(P) 10

OECD

90//100//80

GUS

45//50//30

GUS

w.

rcl

4

Wskaźnik główny

Polska w grupie

umiarkowanych

Europejski Ranking Innowacyjności

innowatorów

Wskaźniki pomocnicze

Nakłady na B+R (GERD) (w %)

0,74

Nakłady na B+R ponoszone przez organizacje

0,2

gospodarcze (BERD) (w %)

Udział studentów na kierunkach technicznych

i przyrodniczych w liczbie studentów ogółem (w

23,3

%)

2.4 Rozwój kapitału ludzkiego

1

2

3

4

ww

5

Wskaźnik główny

Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 15-24

26,3//34,0

lata// 55-64 lata (w %)

Wskaźniki pomocnicze

NEET – odsetek osób

w wieku 25-29 lat niepracujących

21,7

i nieuczestniczących w kształceniu i szkoleniu

(w %)

Wskaźnik zatrudnienia kobiet z najmłodszym

57,6

dzieckiem w wieku do lat 5 (w %)

Odsetek dzieci w wieku do 3 lat objętych opieką

2,742

instytucjonalną (w %)

Wyniki badania PISA - odsetek uczniów poniżej

drugiego poziomu osiągnieć w trzech

(C) 15 ; (M)20,5;

dziedzinach: czytanie i interpretacja (C),

(P) 13,1 (PISA

matematyka (M) oraz rozumowanie w naukach

2009)

przyrodniczych (P)

Wyniki badania PISA - odsetek uczniów powyżej

czwartego poziomu osiągnięć w trzech

(C) 7,2 ; (M)10,4;

dziedzinach: czytanie i interpretacja (C),

(P) 7,6 (PISA 2009)

matematyka (M) oraz rozumowanie w naukach

przyrodniczych (P)

Wskaźnik upowszechnienia wczesnej edukacji

77,1//89,5//60,2

(w %) ogółem//miasto//wieś

Odsetek osób w wieku 30-34 lata posiadających

wyższe wykształcenie (w %)

35,3//44,4//18,8

ogółem//miasto//wieś

5a

6

7

42

Udział dzieci w wieku do 3 lat objętych opieką w żłobkach i odziałach żłobkowych w ogólnej liczbie dzieci w danej grupie wieku

(w %).

Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu

i szkoleniu (w %)

Poz. 882

5,3

10-15

GUS

2

3

1

2

3

4

w.

rcl

5

Wskaźnik główny

70-75//75-80//60Odsetek osób korzystających regularnie z

54,6//61,1//43,5

65

Internetu (w %) ogółem//miasto//wieś

Wskaźniki pomocnicze

Udział gospodarstw domowych posiadających

dostęp do Internetu przez łącze szerokopasmowe

56,8

75-80

w liczbie gospodarstw domowych ogółem (w %)

Poziom kompetencji cyfrowych (odsetek

respondentów, którzy zadeklarowali

wykonywanie 5 lub 6 spośród wyznaczonych

9

40-45

czynności związanych z wykorzystywaniem

Internetu) (w %)

2.6 Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko

Wskaźnik główny

Zagregowany wskaźnik efektywności

76,0 (2009)

63

energetycznej (ODEX) (2000=100)

Wskaźnik liczebności pospolitych ptaków

88

90

krajobrazu rolniczego (FBI) (2000=100)

Wskaźniki pomocnicze

Zmniejszenie

zużycia energii

Energochłonność gospodarki (kgoe/1000 €)

363,7 (2009)

pierwotnej do

poziomu ok. 96

Mtoe w 2020 roku

Udział energii ze źródeł odnawialnych w

9,5

15

końcowym zużyciu energii brutto (w %)

Zmiana emisji gazów cieplarnianych w stosunku

Redukcja emisji

87,9

do 1990 r. (w %)

CO2

Poziom ograniczenia masy odpadów

komunalnych ulegających biodegradacji

przekazywanych do składowania w stosunku do

85

35

masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. (w

%)

I klasa – 1,1%

I klasa – 5%, II

(2008), II klasa –

klasa – 20%,

Wskaźnik czystości wód (w %)

11,6% (2008),

poniżej III klasy –

poniżej III klasy –

15%

29,2%

2.7 Zwiększenie efektywności transportu

Wskaźnik główny

6

7

1

2

Wskaźnik międzygałęziowej dostępności

transportowej

4

1

2

0,3281

0,3795

poprawa o 15,7%

Wskaźniki pomocnicze

Długość autostrad (A) i dróg ekspresowych (D)

(A) 857,4 (D) 674,7 (A) 2000 (D) 2800

(w km)

Długość linii kolejowych pozwalających na ruch

pociągów pasażerskich z prędkością powyżej

0

350

160km/h (w km)

Udział masy ładunków transportu

intermodalnego w ogólnej masie ładunków

2,03

5-6

przewożonej transportem kolejowym (w %)

ww

3

GUS

GUS

Eurostat

.go

1

v.p

l

2.5 Zwiększenie wykorzystania technologii cyfrowych

GUS, baza Odyssee

GIOŚ/GUS

Eurostat

GUS

KOBiZE/GUS

MŚ

GIOS

PAN (opracowanie

dla MRR)

GUS na podstawie

danych GDDKiA

za SRT

GUS

III. Spójność społeczna i terytorialna

3.1 Integracja społeczna

Wskaźnik główny

Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub

27,8

wykluczeniem społecznym (wskaźnik zbiorczy

trzech podwskaźników) (w %)

Wskaźniki pomocnicze

Młodzież niekontynuująca nauki (w %)

5,4

156

20-23

Eurostat

4,5

GUS

Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych

20,5

27

w wieku 16-64 lata (w %)

3.2 Zapewnienie dostępu i określonych standardów usług publicznych

Wskaźnik główny

Wskaźnik syntetyczny dostępu do usług

publicznych/do obliczenia

GUS

v.p

l

3

– 157 –

3.3 Wzmocnienie mechanizmów terytorialnego równoważenia rozwoju oraz integracja przestrzenna

dla rozwijania i pełnego wykorzystania potencjałów regionalnych

Wskaźnik główny

2

3

Udział województw Polski Wschodniej w PKB

(w %)

15,2 (2008)

Wskaźniki pomocnicze

Ludność objęta zasięgiem izochrony drogowej 60

57,9 (2008)

minut względem miast wojewódzkich (w %)

Udział w dochodach wiejskich gospodarstw

domowych dochodów z pracy najemnej i pracy

54

na własny rachunek (w %)

18-20

obliczenia własne na

podstawie danych

GUS

68

PAN (opracowanie

dla MRR)

64

GUS

.go

1

ww

w.

rcl

*Wskaźniki zaznaczone na niebiesko są wskaźnikami strategii Europa 2020 dla Polski.

v.p

l

DEFINICJE WSKAŹNIKÓW

WSKAŹNIKI KLUCZOWE

Ad 1) Dynamika PKB (2010=100, ceny stałe)

Wskaźnik pokazuje tempo wzrostu PKB w stosunku do roku bazowego 2010. (źródło

GUS).

Ad 2) PKB na mieszkańca w PPS (UE27=100)

.go

Wartość produktu krajowego brutto na 1 mieszkańca przedstawiona jako relacja PKB na

1 mieszkańca dla Polski do średniego poziomu PKB na 1 mieszkańca 27 krajów Unii

Europejskiej. PKB jest obliczony wg parytetu siły nabywczej (PPP) i wyrażony w

umownej jednostce walutowej PPS (Purchasing Power Standard) (źródło: Obliczenia na

podstawie danych krajowych wykonuje Eurostat).

Ad 3) Dochody do dyspozycji brutto w sektorze gospodarstw domowych ogółem

(2010=100)

w.

rcl

Wskaźnik pokazuje procentowy przyrost dochodów realnych w stosunku do roku

bazowego 2010 (źródło GUS).

Ad 4) Saldo strukturalne sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do

PKB (w %)

Różnica między dochodami, a wydatkami sektora instytucji rządowych i samorządowych

w ujęciu strukturalnym, tj. po skorygowaniu o wpływ cyklu koniunkturalnego, działania o

charakterze tymczasowym i jednorazowym. Dane są prezentowane w relacji do PKB i

opracowane zgodnie z zasadami Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych

(ESA´95).

ESA’95

jest

to

międzynarodowy

standard

metodologiczny

i rachunkowy dla szczegółowego opisu gospodarki (tj. regionów, krajów czy grup

krajów), jej składowych oraz relacji z innymi gospodarkami (źródło: MF).

Ad 5) Wskaźnik rozwoju społecznego (HDI) // Miejsce w rankingu

ww

Wskaźnik dystansowy, którego składowymi są: oczekiwana długość życia w momencie

narodzin, przeciętna liczba lat edukacji (dla osoby dorosłej), oczekiwana liczba lat

edukacji, dochód narodowy netto per capita (wg metodologii PPP, w USD) (źródło

UNDP).

Ad 6) Wskaźnik Globalnej Konkurencyjności (Global Competetiveness Index) //

Miejsce w rankingu

Wskaźnik określający zdolności poszczególnych państw do długookresowego wzrostu

gospodarczego; opracowany w oparciu o 12 powiązanych ze sobą filarów (instytucje,

infrastruktura, środowisko makroekonomiczne, szkolnictwo wyższe i rozwój, wydajność

rynku dóbr, zdrowie i podstawowa edukacja, wydajność rynku pracy, rozwój rynków

v.p

l

finansowych, gotowość technologiczna, rozmiar rynku, jakość środowiska biznesowego,

innowacyjność) (źródło: WEF - Światowe Forum Ekonomiczne).

Ad 7) Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20-64 lat (w %)

.go

Udział pracujących w wieku 20-64 lata w ludności ogółem w tej samej grupie wieku.

Dane prezentowane są na podstawie Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności

(BAEL), przeciętne w roku. Badanie dotyczy ludności zamieszkałej w prywatnych

gospodarstwach domowych z wyłączeniem osób zamieszkałych w gospodarstwach

zbiorowych (np. hotelach pracowniczych, akademikach, domach opieki społecznej).

Ludność pracująca = ogólna liczba osób, które w tygodniu, w którym przeprowadzone

zostało badanie wykonały jakąkolwiek pracę przez przynajmniej jedną godzinę, za którą

otrzymały wynagrodzenie oraz osoby, które pomagały (bez wynagrodzenia) w

prowadzeniu rodzinnego gospodarstwa rolnego lub rodzinnej działalności gospodarczej

poza rolnictwem. Zaliczono tu również osoby, które nie pracowały, ale posiadały pracę

(źródło: GUS).

Ad 8) Średnia stopa inwestycji (w %)

Relacja nakładów brutto na środki trwałe do PKB (źródło: GUS)

w.

rcl

WSKAŹNIKI SZCZEGÓŁOWE

I. Sprawne i efektywne państwo

1.1 Przejście od administrowania do zarządzania rozwojem

Ad 1; Ad 2) Wskaźnik efektywności rządzenia (Government Effectiveness - wg

Banku Światowego); Wskaźnik jakości stanowionego prawa (wg metodologii Banku

Światowego)

ww

Bank Światowy przyjmuje 6 wskaźników dobrego rządzenia: Prawo wyrażania opinii i

wpływ obywateli (Voice and Accountability), Polityczna stabilność i brak przemocy

(Political Stability and Absence of Violence), Efektywność administracji publicznej

(Government Effectiveness), Jakość stanowionego prawa (Regulatory Quality), Rządy

prawa (Rule of Law), Kontrola korupcji (Corruption Control). Skala wskaźników: od -2,5

do +2,5.

Ad 3) Pozycja w rankingu Globalnej Konkurencyjności pod względem obciążeń

regulacyjnych

Patrz punkt 6 w pozycji Wskaźniki Kluczowe. Wskaźnik obciążeń regulacyjnych jest

częścią składową filaru Instytucje - pierwszego z 12 filarów rankingu Globalnej

Konkurencyjności (źródło: WEF).

v.p

l

Ad 4) Wykorzystanie Internetu w kontaktach z administracją publiczną przez osoby

prywatne // w tym do przekazywania wypełnionych formularzy (w %)

Odsetek osób indywidualnych w wieku 16-74 wykorzystujących Internet do kontaktów z

administracją publiczną dla celów prywatnych w okresie 12 miesięcy poprzedzających

badania (źródło: Eurostat)

1.2 Zapewnienie środków na działania rozwojowe

Ad 1) Udział wydatków publicznych przeznaczonych na cele prorozwojowe w PKB

(w %)

.go

Do wydatków prorozwojowych zalicza się wydatki (wg klasyfikacji COFOG)

• badania podstawowe i B+R we wszystkich kategoriach,

• z kategorii sprawy gospodarcze: część rolnictwa, leśnictwo, rybołówstwo i

myślistwo, transport, telekomunikację,

• z kategorii ochrona środowiska: zarządzanie ściekami i zmniejszanie

zanieczyszczeń,

• z kategorii gospodarka mieszkaniowa i komunalna: zaopatrzenie w wodę,

• z kategorii rekreacja, kultura i religia: usługi kulturalne.

Wskaźnik pokazuje udział tych wydatków w PKB (w %) (źródło: obliczenia IBS na

podstawie danych GUS).

w.

rcl

1.3 Wzmocnienie warunków sprzyjających realizacji indywidualnych potrzeb i

aktywności obywatela

Ad 1) Zaufanie ludzi dorosłych wobec innych (w %)

Odsetek osób w wieku 18 lat i więcej wyrażających przekonanie, że można ufać innym

ludziom (źródło: CBOS).

Ad 2) Średni czas dochodzenia należności umownych drogą sądową (w dniach)

ww

Jeden ze składowych czynników wpływających na wskaźnik łatwości prowadzenia

działalności gospodarczej (w dniach) określony w raporcie Doing Business. Raport Doing

Business zawiera wskaźniki oceniające w sposób ilościowy regulacje dla

rozpoczynających działalność gospodarczą, dotyczące uzyskania pozwoleń na budowę,

zatrudniania pracowników, rejestrowania praw własności, uzyskiwania kredytu, ochrony

inwestorów, opodatkowania, handlowania z zagranicą, egzekwowania umów, podłączania

do źródła elektryczności oraz zamknięcia działalności gospodarczej (źródło: Doing

Business Report, Bank Światowy).

Ad 3) Poziom zaufania do instytucji publicznych (w %)

Odsetek osób, które na pytanie „Czy, ogólnie rzecz biorąc, ma Pan(i) zaufanie czy też nie

ma Pan(i) zaufania do wymienionych instytucji?” odpowiedziały „raczej mam zaufanie”

bądź „Zdecydowanie mam zaufanie” (źródło: CBOS, raport: Zaufanie społeczne).

v.p

l

Ad 4) Odsetek osób deklarujących aktywność w organizacjach społecznych (w %)

Odsetek osób, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy poświęciły swój wolny czas na

dobrowolną i nieodpłatną pracę w ramach jakiejś organizacji pozarządowej

(stowarzyszenia lub fundacji), instytucji, kościoła czy innej organizacji (źródło: CBOS,

Aktywność społeczna Polaków – poziom zaangażowania i motywacje, Warszawa, maj

2011).

Ad 5) Udział powierzchni objętej obowiązującymi planami zagospodarowania

przestrzennego w powierzchni geodezyjnej kraju ogółem (w %)

.go

Powierzchnia kraju objęta obowiązującymi planami zagospodarowania przestrzennego w

stosunku do całkowitej powierzchni geodezyjnej kraju (źródło: obliczenia własne na

podstawie danych GUS).

Ad 6) Odsetek obywateli, którzy czują się bezpiecznie w miejscu zamieszkania (w %)

Odsetek osób, które uważają, że w ich miejscu zamieszkania jest bezpiecznie i spokojnie

(źródło: CBOS, Poczucie bezpieczeństwa, zagrożenie przestępczością i stosunek do kary

śmierci, Warszawa, maj 2011).

II. Konkurencyjna gospodarka

w.

rcl

2.1 Wzmocnienie stabilności makroekonomicznej

Ad 1) Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB

(ESA'95) (w %)

Skonsolidowany dług brutto sektora instytucji rządowych i samorządowych. Dane są

prezentowane w relacji do PKB i opracowane zgodnie z zasadami Europejskiego Systemu

Rachunków Narodowych - ESA´95 (źródło: GUS).

Ad 2) Udział eksportu w PKB (w %)

Eksport dóbr i usług w relacji do PKB w cenach bieżących (źródło: GUS).

ww

2.2 Wzrost wydajności gospodarki

Ad 1) Wartość dodana brutto (WDB) w PPS na pracującego (UE27=100)

Wartość produktów (wyrobów i usług) wytworzona przez jednostki krajowe rynkowe i

nierynkowe pomniejszona o zużycie pośrednie poniesione w związku z jej wytworzeniem

wyrażona w PPS (Purchasing Power Standard) w przeliczeniu na 1 pracującego, w

odniesieniu do średniej UE27 (źródło: obliczenia GUS na podstawie danych Eurostat).

v.p

l

Ad 2) Struktura pracujących według sektorów gospodarki (sektor I/sektor II/sektor

III) (w %)

Określa udział liczby pracujących w sektorach gospodarki w ogólnej liczbie pracujących.

Wskaźniki opracowano na podstawie wyników reprezentacyjnego badania BAEL.

Sektor I – rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo,

Sektor II – przemysł i budownictwo,

Sektor III – usługi.

(źródło: GUS)

.go

Ad 3) Udział produktów wysokiej i średniowysokiej techniki w produkcji sprzedanej

w przemyśle (w %)

Udział produktów wysokiej i średniowysokiej techniki w produkcji sprzedanej w

przemyśle w przedsiębiorstwach sekcji przetwórstwo przemysłowe o liczbie pracujących

powyżej 49 osób (źródło: GUS).

2.3 Zwiększenie innowacyjności gospodarki

Ad 1) Europejski Ranking Innowacyjności

w.

rcl

Instrument Komisji Europejskiej mierzący i porównujący kraje członkowskie UE pod

względem innowacyjności oraz wskazujący mocne i słabe strony sektora badań i

systemów innowacyjnych w państwach na podstawie 25 wskaźników. Wskaźnik dzieli

państwa na: słabych innowatorów (modest innovators: mniej niż 50% średniej UE27),

umiarkowanych innowatorów (moderate innovators: państwa o wskaźniku zawierającym

się w przedziale między 50% poniżej średniej UE27 i 10% poniżej średniej UE27), grupę

doganiających liderów (innovation followers: państwa o wskaźniku zawierającym się w

przedziale między 10% poniżej średniej UE27, a 20% powyżej średniej UE27) oraz

liderów innowacyjności (innovation leaders: 20% lub więcej powyżej poziomu UE27)

(źródło

Innovation

Union

Scoreboard

http://www.proinno-europe.eu/innometrics/page/innovation-union-scoreboard-2010).

Ad 2) Nakłady na B+R (GERD) (w %)

ww

Nakłady na B+R (w tym publiczne) w relacji do PKB (Gross Domestic Expenditures on

Research and Development, GERD) - całkowita wartość nakładów przeznaczanych w

danym kraju i w określonej jednostce czasu na badania i rozwój (źródło: GUS).

Ad 3) Nakłady na B+R ponoszone przez organizacje gospodarcze (Business

Expenditures on R&D - BERD) (w %)

Nakłady na B+R sektora przedsiębiorstw w relacji do PKB. Obejmuje fundusze

finansujące prace badawczo-rozwojowe, których inwestorami kapitałowymi są

przedsiębiorstwa (źródło: Eurostat).

v.p

l

Ad 4) Udział studentów na kierunkach technicznych i przyrodniczych w liczbie

studentów ogółem (w %)

Dotyczy kierunków zaliczonych do grupy "nauka" oraz "technika, przemysł,

budownictwo"; bez cudzoziemców (źródło: GUS).

2.4 Rozwój kapitału ludzkiego

Ad 1) Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 15-24 lata//55-64 lata (w %)

Ad 2) NEET

.go

Dla osób w wieku 15-24 lata – udział pracujących w wieku 15-24 lata w ludności ogółem

w tej samej grupie wieku. Dane prezentowane są na podstawie Badania Aktywności

Ekonomicznej Ludności (BAEL), przeciętne w roku.

Dla osób w wieku 55-64 lata – udział pracujących w wieku 55-64 lata w ludności ogółem

w tej samej grupie wieku. Dane prezentowane są na podstawie Badania Aktywności

Ekonomicznej Ludności (BAEL), przeciętne w roku (źródło: GUS).

w.

rcl

Odsetek osób w wieku 25-29 lat niepracujących i nieuczestniczących w kształceniu i

szkoleniu

(w okresie 4 tygodni przed badaniem) w ogólnej liczbie osób w tej grupie wiekowej;

(ang. neither in employment nor in education and training – NEET); (źródło: Eurostat).

Ad 3) Wskaźnik zatrudnienia kobiet z najmłodszym dzieckiem w wieku do lat 5 (w

%)

Udział pracujących kobiet w wieku 15-64, których wiek najmłodszego dziecka nie

przekroczył 5 lat, w ogólnej liczbie kobiet w podanej grupie wiekowej (źródło: LFS

(BAEL), Eurostat).

Ad 4) Odsetek dzieci w wieku do 3 lat objętych opieką instytucjonalną (w %)

Udział dzieci w wieku do 3 lat objętych opieką w instytucjach opieki na dziećmi w wieku

do lat 3 w ogólnej liczbie dzieci w danej grupie wieku (w %).

ww

Ad 5) Wyniki badania PISA - odsetek uczniów poniżej drugiego poziomu osiągnięć w

trzech dziedzinach: czytanie i interpretacja (C), matematyka (M) oraz rozumowanie

w naukach przyrodniczych (P)

Wyniki testów kompetencji uczniów w wieku 15 lat - odsetek uczniów poniżej drugiego

poziomu w trzech dziedzinach – czytania i interpretacji, matematyce, rozumowaniu w

naukach przyrodniczych.

PISA to skrót nazwy Programu Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów

(Programme for International Student Assessment) – międzynarodowego badania

koordynowanego przez OECD. Jego celem jest uzyskanie porównywalnych danych o

umiejętnościach uczniów, którzy ukończyli 15 rok życia w celu poprawy jakości

v.p

l

nauczania i organizacji systemów edukacyjnych. Przy ocenie uczniów stosuje się 7

poziomów – najlepsi uczniowie osiągają poziom 5 lub 6, natomiast uczniowie posiadający

jedynie bardzo podstawowe umiejętności i wiedzę – poziom 1a lub 1b (źródło: PISA,

OECD).

Ad 5a) Wyniki badania PISA - odsetek uczniów powyżej czwartego poziomu

osiągnięć w trzech dziedzinach: czytanie i interpretacja (C), matematyka (M) oraz

rozumowanie w naukach przyrodniczych (P)

.go

Wyniki testów kompetencji uczniów w wieku 15 lat - odsetek uczniów z poziomu piątego

i szóstego w trzech dziedzinach – czytania i interpretacji, matematyce, rozumowaniu w

naukach przyrodniczych.

PISA to skrót nazwy Programu Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów

(Programme for International Student Assessment) – międzynarodowego badania

koordynowanego przez OECD. Jego celem jest uzyskanie porównywalnych danych o

umiejętnościach uczniów, którzy ukończyli 15 rok życia w celu poprawy jakości

nauczania i organizacji systemów edukacyjnych. Przy ocenie uczniów stosuje się 7

poziomów – najlepsi uczniowie osiągają poziom 5 lub 6, natomiast uczniowie posiadający

jedynie bardzo podstawowe umiejętności i wiedzę – poziom 1a lub 1b (źródło: PISA,

OECD).

Ad 6) Wskaźnik upowszechnienia wczesnej edukacji (w %) ogółem//miasto//wieś

w.

rcl

Odsetek dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym od 4 roku życia do wieku

obowiązkowego kształcenia. Instytucje te prowadzą zorientowaną na edukację opiekę nad

dziećmi. Mogą to być szkoły bądź instytucje pod zarządem innym niż ten, który jest

odpowiedzialny za edukację. Muszą zatrudniać kadrę posiadającą specjalistyczne

kwalifikacje (źródło: GUS).

Ad 7) Odsetek osób w wieku 30-34 lata posiadających wyższe wykształcenie (w %)

ogółem//miasto//wieś

Udział osób w wieku 30-34 lata z wykształceniem wyższym w ogólnej liczbie osób w tej

samej grupie wieku. Dane prezentowane są na podstawie Badania Aktywności

Ekonomicznej Ludności (BAEL), przeciętne w roku. Wykształcenie wyższe odpowiada 5temu i 6-temu poziomowi Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Kształcenia

(International Standard Classification of Education, w skrócie ISCED) (źródło: GUS)

ww

Ad 8) Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu i szkoleniu (w %)

Udział osób w wieku 25-64 lata uczących się i dokształcających się w ludności ogółem w

tej samej grupie wieku (w okresie czterech tygodni przed badaniem). Dane prezentowane

są na podstawie Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL), przeciętne w roku

(źródło: GUS).

v.p

l

2.5 Zwiększenie wykorzystania technologii cyfrowych w gospodarce

Ad 1) Odsetek osób korzystających regularnie z Internetu (w %)

ogółem//miasto//wieś

Odsetek osób w wieku 16-74 lata korzystających regularnie z Internetu, tj. co najmniej raz

w tygodniu (źródło: GUS.).

Ad 2) Udział gospodarstw domowych posiadających dostęp do Internetu przez łącze

szerokopasmowe w liczbie gospodarstw domowych ogółem (w %)

w.

rcl

.go

Połączenia szerokopasmowe [ang. broadband connection] — rodzaj połączeń

internetowych charakteryzujących się dużą szybkością przepływu informacji mierzoną w

kb/s (kilobitach na sekundę) lub w Mb/s (megabitach na sekundę). Ze względu na szybki

postęp techniczny w tej dziedzinie telekomunikacji określenie granicznej przepływności

(przepustowości łączy cyfrowych), od której dane połączenie uznajemy za

szerokopasmowe jest narażone na dezaktualizację wkrótce po przyjęciu definicji, dlatego

we wspólnotowych badaniach wykorzystania ICT połączenia szerokopasmowe definiuje

się na podstawie rodzaju łączy internetowych. Zgodnie z taką definicją dostęp

szerokopasmowy umożliwiają technologie z rodziny DSL (ADSL, SDSL itp.), sieci

telewizji kablowej (modem kablowy), telefony komórkowe 3G (UMTS, EDGE itp.) oraz

inne, np. łącza satelitarne, stałe połączenia bezprzewodowe (sieć radiowa). Połączenia

szerokopasmowe umożliwiają przekazywanie wysokiej jakości obrazów, filmów,

oglądanie telewizji lub granie w gry internetowe, telefonowanie przez Internet z

możliwością oglądania rozmówcy oraz pozwalają na korzystanie z różnorodnych

zaawansowanych usług internetowych (źródło: GUS).

Ad 3) Poziom kompetencji cyfrowych (odsetek respondentów, którzy zadeklarowali

wykonywanie 5 lub 6 spośród wyznaczonych czynności związanych z

wykorzystywaniem Internetu) (w %)

Procent respondentów, którzy zadeklarowali wykonywanie 5 lub 6 spośród sześciu

wyznaczonych czynności związanych z wykorzystywaniem Internetu: korzystanie z

wyszukiwarki, wysyłanie e-maili z załącznikami, korzystanie z czatów, forów i grup

dyskusyjnych, wykonywanie rozmów telefonicznych przez Internet, wymiana plików

poprzez sieci typu peer-to-peer oraz tworzenie stron internetowych (źródło: Eurostat).

ww

2.6 Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko

Ad 1) Zagregowany wskaźnik efektywności energetycznej (ODEX ) (2000=100)

Wskaźnik ODEX służy do pomiaru wzrostu efektywności energetycznej w sektorze

przetwórstwa przemysłowego, transportu i gospodarstw domowych; nie pokazuje

bieżącego poziomu energochłonności, lecz postęp w stosunku do roku bazowego.

Obliczany jest jako średnia ważona względnego zmniejszenia (wzrostu) jednostkowego

zużycia energii w poszczególnych sektorach lub kierunkach użytkowania w kolejnych

v.p

l

latach. Zmniejszenie wartości wskaźnika pokazuje wzrost efektywności energetycznej

(przykładowo, jeśli wskaźnik efektywności energetycznej w 2009 r. wyniósł 76,0% to

oznacza poprawę efektywności energetycznej o 24% w porównaniu do technologii

energetycznych i praktyk stosowanych w 2000 r.) (źródło: GUS/baza Odyssee).

Ad 2) Wskaźnik liczebności pospolitych ptaków krajobrazu rolniczego (FBI Farmland Bird Index) (2000=100)

Indeks liczebności populacji wybranej grupy pospolitych ptaków lęgowych,

charakterystycznych dla krajobrazu rolniczego. Wskaźnik powstał poprzez uśrednienie

informacji o indeksach liczebności 22 gatunków składowych (rok bazowy 2000=100)

(źródło: GIOŚ/GUS).

.go

Ad 3) Energochłonność gospodarki (kgoe/1000 €)

w.

rcl

Stosunek krajowego zużycia energii brutto do produktu krajowego brutto w cenach

stałych z roku bazowego (2000 r.). Wskaźnik mierzy ilość energii potrzebnej do

wyprodukowania jednostki PKB i wyrażony jest w kilogramach oleju ekwiwalentnego na

1000 euro. Zmniejszenie energochłonności mówi o tym, że mniej energii potrzeba do

wyprodukowania tej samej wielkości PKB i wiąże się ze wzrostem efektywności

energetycznej. Wskaźnik ten nie oddaje rzeczywistej dysproporcji pomiędzy

efektywnością energetyczną gospodarki Polski i UE ze względu na różnice siły

nabywczej, które m.in. oznaczają, że poziomy cen towarów i usług rynkowych i

nierynkowych w poszczególnych krajach są zróżnicowane (siła nabywcza euro w Polsce

jest większa niż przeciętnie w UE). Różnice w energochłonności Polski i UE na poziomie

fizycznym (np. zużycie energii na produkcję tony produktu) są znacznie mniejsze (źródło

Eurostat).

Ad 4) Udział energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto (w

%)

Udział energii ze źródeł odnawialnych oblicza się jako wartość końcowego zużycia

energii brutto ze źródeł odnawialnych podzieloną przez wartość końcowego zużycia

energii brutto ze wszystkich źródeł (w %) (źródło: GUS).

Ad 5) Zmiana emisji gazów cieplarnianych w stosunku do 1990 r. (w %)

ww

Zmiana zagregowanej emisji 6 gazów cieplarnianych (dwutlenku węgla, metanu,

podtlenku azotu, wodorofluorowęglowodoru, perfluorowęglowodoru, sześciofluorku

siarki), ważona współczynnikami ocieplenia globalnego przy podstawie 1990=100

(źródło: KOBiZE/GUS).

Ad 6) Poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji

przekazywanych do składowania w stosunku do masy tych odpadów wytworzonych

w 1995 r. (w %)

Przez odpady komunalne ulegające biodegradacji rozumie się, zgodnie z ustawą z dnia 13

września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, odpady powstające w

gospodarstwach domowych, z wyłączeniem pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także

v.p

l

odpady nie zawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców

odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów

powstających w gospodarstwach domowych, ulegające rozkładowi tlenowemu lub

beztlenowemu przy udziale mikroorganizmów. Przez składowiska odpadów rozumie się

obiekty budowlane przeznaczone do składowania odpadów. Sposób obliczania tego

poziomu będzie określony w Rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie poziomów

ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do

składowania oraz sposobu obliczania poziomu ograniczania masy tych odpadów (źródło

Ministerstwo Środowiska)

Ad 7) Wskaźnik czystości wód (w %)

.go

Udział wód powierzchniowych wg podział wód powierzchniowych na klasy czystości

ekologicznej zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 20 sierpnia 2008 r.

w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych.

Klasa I – bardzo dobry stan ekologiczny, klasa II – dobry stan ekologiczny, klasa III –

umiarkowany stan ekologiczny, klasa IV – słaby stan ekologiczny, klasa V – zły stan

ekologiczny (źródło: GIOS)

2.7 Zwiększenie efektywności transportu

Ad 1) Wskaźnik międzygałęziowej dostępności transportowej

w.

rcl

Otrzymany wskaźnik jest syntetyczną miarą jakościową wzajemnej potencjalnej

dostępności czasowej najważniejszych krajowych ośrodków osadniczych oraz węzłów

transportowych (wewnętrznych i granicznych) uwzględniającą wszystkie podstawowe

rodzaje transportu (w proporcji do ich udziału w pracy przewozowej) oraz ważoną

poziomem rozwoju społeczno-gospodarczego. Miara może być uzyskana oddzielnie dla

transportu towarów i pasażerów, a ponadto w podziale na 16 województw i cztery rodzaje

transportu (drogowy, kolejowy, lotniczy i żeglugę śródlądową). Przyjmuje wartości od

0 do 1. (źródło: opracowanie PAN dla MRR).

Ad 2) Długość autostrad (A) i dróg ekspresowych (D) (w km)

(źródło: GUS na podstawie danych GDDKiA)

Ad 3) Długość linii kolejowych pozwalających na ruch pociągów pasażerskich z

prędkością powyżej 160km/h (w km)

(źródło: MI)

ww

Ad 4) Udział masy ładunków transportu intermodalnego w ogólnej masie ładunków

przewożonej transportem kolejowym (w %)

(Na podstawie Glossary for Transport Statistics- Eurostat, EKGON2, ITF): Transport

intermodalny to przewóz ładunków w jednej i tej samej jednostce transportu

intermodalnego z wykorzystaniem kilku rodzajów transportu, bez przeładunku samego

ładunku przy zmianie rodzaju transportu. Jednostką transportu intermodalnego może być

np. kontener, nadwozie wymienne, pojazd drogowy (źródło: GUS).

v.p

l

III. Spójność społeczna i terytorialna

3.1 Integracja społeczna

Ad 1) Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (wskaźnik

zbiorczy trzech podwskaźników) (w %)

.go

Odsetek osób, które są zagrożone ubóstwem i/lub pogłębioną deprywacją materialną i/lub

żyją w gospodarstwach domowych o bardzo niskiej intensywności pracy. Osoby liczy się

tylko raz, nawet jeśli występują w kilku (źródło: Eurostat).

Ad 2) Młodzież niekontynuująca nauki (w %)

Udział osób w wieku 18-24 lata z wykształceniem co najwyżej gimnazjalnym, które nie

kontynuują nauki i nie dokształcają się w ludności ogółem w tej samej grupie wieku. Dane

prezentowane są na podstawie Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL),

przeciętne w roku (źródło: GUS).

Ad 3) Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wieku 16-64 lata (w %)

w.

rcl

Udział pracujących niepełnosprawnych w wieku 16-64 lata w ludności niepełnosprawnej

ogółem w tej samej grupie wieku. Dane prezentowane są na podstawie Badania

Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL), przeciętne w roku (źródło: GUS).

3.2 Zapewnienie dostępu i określonych standardów usług publicznych

Na obecnym etapie brak jest syntetycznego wskaźnika usług publicznych - dostęp do

usług będzie mierzony badaniami opinii publicznej w odstępie dwuletnim; w

międzyczasie wypracowany zostanie wskaźnik syntetyczny.

3.3 Wzmacnianie mechanizmów terytorialnego równoważenia rozwoju oraz integracja

przestrzenna

dla rozwijania i pełnego wykorzystania potencjałów regionalnych

Ad 1) Udział województw Polski Wschodniej w PKB (w %)

ww

Łączny udział województw Polski Wschodniej, do której zalicza się województwa

lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie, w generowaniu

krajowej wartości PKB (źródło: obliczenia własne na podstawie danych GUS).

Ad 2) Ludność objęta zasięgiem izochrony drogowej 60 minut względem miast

wojewódzkich (w %)

Odsetek populacji z czasem dojazdu do centrum stolicy województwa krótszym niż 60

min. (źródło: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania, PAN).

v.p

l

Ad 3) Udział w dochodach wiejskich gospodarstw domowych dochodów z pracy

najemnej i pracy na własny rachunek (w %)

ww

w.

rcl

.go

Udział sumy kategorii „dochód z pracy najemnej” i „dochód z pracy na własny rachunek”

w kategorii „dochód rozporządzalny (na wsi)” (źródło: GUS).

15/09-kt

v.p

l

Monitor Polski

Zał. 1

ww

w.

rcl

.go

Diagnoza

na potrzeby Strategii Rozwoju Kraju

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego

SPIS TREŚCI

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

Wprowadzenie ..................................................................................................................................... 172

1. Funkcjonowanie instytucji państwa ................................................................................................. 173

2. Bezpieczeństwo finansów publicznych ............................................................................................ 175

3. Aktywność społeczna ....................................................................................................................... 176

4. Bezpieczeństwo publiczne i narodowe ............................................................................................ 178

5. Stabilność makroekonomiczna ........................................................................................................ 179

6. Wydajność gospodarki ..................................................................................................................... 182

7. Innowacyjność.................................................................................................................................. 184

8. Rozwój kapitału ludzkiego................................................................................................................ 188

9. Wykorzystanie technologii cyfrowych ............................................................................................. 191

10. Bezpieczeństwo energetyczne, stan środowiska i infrastruktura transportowa ........................... 194

Bezpieczeństwo energetyczne ....................................................................................................... 194

Stan środowiska............................................................................................................................. 196

Infrastruktura transportowa ......................................................................................................... 199

11. Spójność społeczna ........................................................................................................................ 204

12. Dostęp do usług publicznych i ich jakość ....................................................................................... 205

13. Wykorzystanie potencjałów województw ..................................................................................... 207

14. Rozprzestrzenianie się procesów rozwojowych............................................................................. 209

15. Spójność terytorialna ..................................................................................................................... 210

Bibliografia ........................................................................................................................................... 216

v.p

l

Monitor Polski

.go

Wprowadzenie

Diagnozę przeprowadzono w 15 obszarach, pokrywających się z głównymi obszarami interwencji

Strategii Rozwoju Kraju 2020. Objęła ona lata 2007-2010, tj. okres realizacji dotychczasowej

średniookresowej strategii rozwoju kraju, z uwzględnieniem prognozy wybranych trendów rozwojowych.

ww

w.

rcl

Podstawą do wykonania diagnozy były statystyki GUS i Eurostat, zapisy krajowych dokumentów

strategicznych, raporty instytucji i organizacji międzynarodowych oraz wyniki prac badawczych i

ewaluacyjnych.

v.p

l

1. Funkcjonowanie instytucji państwa

Mimo stopniowej poprawy, potwierdzanej wynikami międzynarodowych rankingów, funkcjonowanie instytucji państwa budzi nadal wiele zastrzeżeń. Na sprawność państwa wpływają negatywnie dysfunkcje struktury organizacyjnej, nadmiernie rozbudowane procedury oraz niespójne i nieprzejrzyste ustawodawstwo. Działalność instytucji publicznych cechuje często niska i nietrafnie

ukierunkowana aktywność, niewystarczająca orientacja na potrzeby społeczne oraz skoncentrowanie na wypełnianiu procedur, a nie na efektach podejmowanych działań. W rezultacie niezadowalająca jest dostępność i jakość usług publicznych, a wizerunek instytucji publicznych jest w odbiorze

społecznym niekorzystny. Poprawy wymaga funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości oraz służb

odpowiedzialnych za utrzymanie bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Tabela 1. Podstawowe dane w zakresie funkcjonowania instytucji państwa w latach 20062010

a

2006

2007

2008

2009

.go

Wyszczególnienie

Liczba zatrudnionych w administracji publicznej (w tys.)

Wskaźnik efektywności rządzenia wg Banku

Światowego a

Wskaźnik jakości regulacji wg Banku Światowego a

Wskaźnik postrzeganej korupcji wg Transparency International b

2010

371,0

379,8

387,8

428,3

440,5

0,467

0,427

0,503

0,599

0,706

0,704

0,757

0,802

0,948

0,974

3,7

4,2

4,6

5,0

5,3

b

Uwagi: w skali od –2,5 do 2,5, gdzie 2,5 oznacza ocenę najlepszą; w skali od 0 do 10, gdzie 10 oznacza brak korupcji.

Źródło: Główny Urząd Statystyczny (GUS), Bank Światowy. Transparency International.

w.

rcl

W latach 2007-2010 potencjał administracji publicznej znacznie się zwiększył. Liczba zatrudnionych wzrosła o 18,7%, do 440,5 tys. osób. Szczególnie szybki wzrost odnotowano w administracji

samorządowej – o 24,1%, do 255,7 tys. osób. W rezultacie udział administracji samorządowej w

ogólnym zatrudnieniu w administracji publicznej wykazywał systematyczny wzrost – z 52% w

1999 r. i 55% w 2006 r. do 58% w 2010 r.

Znaczny postęp dokonał się w zakresie informatyzacji administracji publicznej. Już w 2007 r.

wszystkie urzędy korzystały z komputerów oraz miały dostęp do Internetu. W 2010 r. 86% urzędów było wyposażonych w łącza szerokopasmowe. Niemal połowa urzędów w Polsce (48%)

wdrożyła system elektronicznego zarządzania dokumentami, przy czym w przypadku urzędów centralnych, wojewódzkich i powiatowych odsetek ten wynosił w 2010 r. 64% (niższy był w urzędach

gminnych – 44%). Skokowa poprawa nastąpiła w odniesieniu do dostępności usług publicznych

on-line. Odsetek 20 podstawowych usług w pełni dostępnych przez Internet zwiększył się z 20% w

2006 r. do ok. 79%, co oznaczało już poziom bliski średniej unijnej1.

ww

Poziom zaufania do administracji publicznej wzrósł wg CBOS z 38% w 2006 r. do 53% w 2008 r.,

ale następnie niemal równie silnie się obniżył – do 42% w 2010 r. Poziom wskaźnika wolności

obywatelskich liczonego przez Bank Światowy rósł wprawdzie systematycznie (z 0,762 w 2006 r.

do 1,033 w 2010 r.), ale ciągle ustępował średniemu w krajach OECD (1,33 w 2010 r.).

W obszarze zarządzania rozwojem zapoczątkowano proces wprowadzania nowego systemu dokumentów strategicznych, opartego na długo- i średniookresowej strategii rozwoju kraju oraz 9 strategiach zintegrowanych, a także uwzględniającego koncepcję przestrzennego zagospodarowania

kraju.

Dane MSWiA (jak wyżej, s. 22) oraz Eurostat.

v.p

l

Wielkim wyzwaniem jest zapewnienie ładu przestrzennego kraju. Ponad 70% powierzchni kraju

nie jest pokryte miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego2. Warunki zabudowy na

tych terenach są ustalane na podstawie jednostkowych decyzji administracyjnych, co rodzi ryzyko

powstawania konfliktów społecznych i ekologicznych oraz zjawisk korupcyjnych.

.go

Sumaryczna ocena zmian w zakresie efektywności funkcjonowania administracji publicznej w Polsce nie jest jednoznaczna. Konstruowany przez Bank Światowy wskaźnik efektywności rządzenia,

po spadku z 0,467 w 2006 r. do 0,427 w 2007 r., wykazywał wprawdzie w następnych latach systematyczny wzrost, szczególnie silny w 2009 r. i 2010 r., jednak osiągnięty w końcu okresu jego

poziom (0,706 w 2010 r.) był nadal znacznie niższy od średniego w krajach OECD (1,57)3, a także

niższy od zakładanego na 2010 r. w Strategii Rozwoju Kraju na lata 2007-2015 (0,75). Wskazuje to

na ciągle stosunkowo niską efektywność rządzenia w Polsce i niezadowalające tempo jej poprawy.

W najnowszym raporcie Światowego Forum Ekonomicznego nieefektywna administracja publiczna jest wymieniana na drugim miejscu wśród barier działalności gospodarczej w Polsce; większym

utrudnieniem są tylko regulacje podatkowe4.

w.

rcl

Konkluzje te można odnieść także do jakości stanowionego prawa. Wskaźnik jakości regulacji wg

Banku Światowego wzrósł dla Polski z 0,704 w 2006 r. do 0,974 w 2010 r., co oznaczało poziom

niższy odpowiednio o 0,75 pkt. proc. (pp) i 0,47 pp od średniego dla krajów OECD. Mimo poprawy ocen i redukcji dystansu w stosunku do ogółu krajów rozwiniętych niedostateczna jakość regulacji należy nadal do czołowych barier, utrudniających funkcjonowanie obywateli i rozwój przedsiębiorczości. Nierozwiązanymi problemami pozostają: nadmiar przepisów prawnych, ich niespójność i niejednoznaczność oraz brak stabilności prawa (częste zmiany regulacji). W opinii działających w Polsce inwestorów zagranicznych, jasność i spójność przepisów prawnych znajdowała się

w 2010 r. na przedostatnim miejscu wśród czynników składających się na warunki prowadzenia

działalności gospodarczej; gorzej oceniano tylko efektywność działania sądownictwa gospodarczego5.

ww

Odnotować natomiast należy znaczny postęp w zakresie zapobiegania zjawisku korupcji i jej zwalczania. Wskaźnik postrzeganej korupcji wg Transparency International poprawił się z 3,7 w 2006 r.

do 5,5 w 2011 r. (w skali od 0 do 10, gdzie 10 oznacza brak korupcji). W rankingu krajów Polska

awansowała aż o 20 pozycji – z miejsca 61.-62. na 41. miejsce w świecie (wśród krajów należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego w 2010 r. była 21.)6. Wskaźnik osiągnięty w

2010 r. był lepszy od zakładanego na ten rok w Strategii Rozwoju Kraju 2007-2015 (5,0).

2

Na koniec 2008 r. stan pokrycia powierzchni Polski miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego wynosił 25,6%. OECD Urban Policy

Reviews: Poland 2011, OECD, Paris 2011.

3

Worldwide Governance Indicators, World Bank, www.worldbank.org.

4

The Global Competitiveness Report 2011-2012, World Economic Forum, Geneva 2011.

5

Klimat inwestycyjny w Polsce w 2010 r., Raport z badania ilościowego, TNS OBOP, Warszawa, 27.10.2010.

Transparency International Corruption Perceptions Index, edycje za lata 2006 i 2010, www.transparency.org.

miejsce w rankingu

Transparency International

70

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

0

60

50

40

30

20

10

0

2007

2008

2009

2010

2011

.go

2006

wskaźnik postrzegania korupcji

v.p

l

Rysunek 1. Postrzeganie korupcji

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Corruption Perception Index 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011.

w.

rcl

Nie poprawiła się skuteczność egzekwowania prawa. Średni czas egzekucji wyroków sądowych,

po spadku z 980 dni w 2006 r. do 830 dni w 2007 r., utrzymał się na niezmienionym poziomie do

2010 roku. Warto zaznaczyć, że Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia zakładały zmniejszenie

tego wskaźnika do ok. 200 dni w 2013 r.7, co w świetle jego dotychczasowego kształtowania się

wydaje się celem mało realnym, wymagającym rewolucyjnych zmian w funkcjonowaniu wymiaru

sprawiedliwości. Według Banku Światowego, pod względem skuteczności egzekwowania prawa

Polska wyraźnie ustępowała ogółowi krajów rozwiniętych (w 2010 r. odpowiedni wskaźnik wynosił 0,687 dla Polski wobec 1,50 średnio dla krajów OECD).

2. Bezpieczeństwo finansów publicznych

W latach 2008-2010 wyraźnie pogłębiła się nierównowaga finansów publicznych. Deficyt sektora

general government zwiększył się z 1,9% PKB w 2007 r. do 7,8% PKB w 2010 r., a dług sektora

instytucji rządowych i samorządowych (general government) odpowiednio z 45% PKB do 54,8%

PKB.

W całym tym okresie deficyt sektora finansów publicznych w Polsce był wyższy od średniego w

UE-27 (w 2010 r. o 1,5 pp)8. W tych warunkach konsolidacja finansów publicznych urasta do rangi

jednego z najpilniejszych i najważniejszych wyzwań, stojących przed gospodarką Polski.

Tabela 2. Podstawowe dane w zakresie bezpieczeństwa finansów publicznych w latach 20062010

ww

Wyszczególnienie

Deficyt/nadwyżka sektora finansów publicznych wg ESA’95 (jako % PKB)

w tym podsektory

- instytucji rządowych

- instytucji samorządowych

- funduszy ubezpieczeń społecznych

Dług publiczny wg ESA’95 (jako % PKB)

2006

2007

2008

2009

2010

-3,6

-1,9

-3,7

-7,3

-7,8

-4,1

-0,3

0,7

47,7

-3,0

0,0

1,1

45,0

-3,9

-0,2

0,4

47,1

-5,3

-1,0

-1,0

50,9

-5,9

-1,1

-0,8

54,9

Źródło: GUS.

7

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia wspierające wzrost gospodarczy i zatrudnienie, Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 29

listopada 2006 r., Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2006.

8

W przeciwieństwie do deficytu sektora finansów publicznych dług publiczny w Polsce był w relacji do PKB niższy niż średnio w UE-27 (w 2010 r.

wynosił odpowiednio 54,9% i 80%).

v.p

l

Na narastanie deficytu sektora finansów publicznych złożyło się jednoczesne zwiększenie deficytu

podsektora instytucji rządowych i instytucji samorządowych oraz pojawienie się w latach 20092010 deficytu również w podsektorze ubezpieczeń społecznych. Do pogorszenia sytuacji finansów

publicznych przyczyniło się w znacznym stopniu spowolnienie wzrostu gospodarczego, prowadzące do osłabienia wpływów podatkowych, zwłaszcza z tytułu podatku CIT, szczególnie wrażliwego

na zmiany koniunktury gospodarczej. Między rokiem 2008 i 2010 dochody budżetu państwa z podatku od osób prawnych zmniejszyły się o ok. 5,4 mld zł, tj. o ok. 20%.

.go

Pole manewru w polityce fiskalnej znacznie ogranicza duży udział wydatków sztywnych w ogólnych wydatkach budżetu państwa, związany z niskim poziomem aktywności zawodowej ludności,

a w konsekwencji z koniecznością finansowania licznych świadczeń emerytalnych i rentowych.

Trudna byłaby także rezygnacja z wkładu własnego, wnoszonego do projektów współfinansowanych ze środków unijnych, gdyż oznaczałaby bezpowrotną utratę środków rozwojowych. Większe

wydają się możliwości po stronie przychodowej. Ożywienie koniunktury może przynieść zwiększenie wpływów podatkowych. Ponadto obciążenia podatkowe są w Polsce umiarkowane na tle

innych krajów UE. Według danych Eurostat, w 2009 r. wpływy budżetowe stanowiły w Polsce

37,2% PKB wobec 44% średnio w UE-27; dawało to Polsce 9. miejsce wśród krajów UE (w klasyfikacji wg rosnącego nasilenia fiskalizmu). Jeśli wziąć pod uwagę średni poziom stawek PIT, CIT i

VAT z początku 2011 r., to Polska mieściła się na 14. miejscu w UE-27 (w klasyfikacji wg poziomu CIT była 9-11., PIT – 16., VAT – 20-23.)9.

w.

rcl

3. Aktywność społeczna

Tradycyjnie niski poziom kapitału społecznego w Polsce nie uległ w ostatnich latach zasadniczej

poprawie. Stosunki pomiędzy obywatelami oraz między obywatelami a instytucjami publicznymi

cechowało nadal niewielkie zaufanie. Przyczyniał się do tego niski poziom debaty publicznej oraz

niska jakość dialogu społecznego na etapie tworzenia polityk i przygotowania regulacji. Zmalała

aktywność społeczna obywateli, wyrażająca się ich zaangażowaniem w prace stowarzyszeń i organizacji społecznych.

Poziom wzajemnego zaufania między obywatelami, tj. odsetek osób ufających innym ludziom

zwiększył się wprawdzie wg Diagnozy Społecznej z 10,5% w 2005 r. do 13,4% w latach 2009 i

2011, jednak pozostawał niższy od notowanego w 2002 r. (13,8%). Polska zajmowała pod tym

względem jedno z ostatnich miejsc w Europie; wg European Social Survey w 2008 r., średni

wskaźnik zaufania między obywatelami wynosił w UE 26,3%10.

ww

Wyraźnie zmalało zaangażowanie obywateli w pracę stowarzyszeń i organizacji społecznych.

Liczba ich członków zmniejszyła się wg GUS z 11,2 mln w 2005 r. do 10 mln w 2008 r. , tj. o ponad 1 mln osób (o ok.11%)11. Ponieważ liczba organizacji zwiększyła się w tym okresie o 15%,

świadczy to o znacznym zawężeniu ich bazy członkowskiej. Wolumen pracy społecznej świadczonej we wszystkich stowarzyszeniach, organizacjach społecznych i fundacjach między 2005 a 2008

r. obniżył się aż o ok. 1/3, z 49,1 tys. etatów przeliczeniowych do 33,2 tys. Najwięcej tego typu

podmiotów było w 2008 r. zlokalizowanych w województwie mazowieckim (14% ich ogólnej liczby), a następnie w wielkopolskim (9%), najmniej – w lubuskim, opolskim, podlaskim i świętokrzyskim (po 3%).12

9

Obliczenia własne na podstawie danych Worldwide Tax, www.worldwide-tax.com.

Diagnoza Społeczna 2011, Warunki i jakość życia Polaków (red. J. Czapiński, T. Panek), Rada Monitoringu Społecznego, Warszawa, 30.09.2011,

s. 285 i 291.

11

Podane wielkości nie są równoznaczne z liczbą obywateli , deklarujących przynależność do stowarzyszeń i organizacji społecznych, gdyż jedna

osoba może należeć do kilku organizacji.

12

Podstawowe dane o stowarzyszeniach, fundacjach i społecznych podmiotach wyznaniowych działających w 2008 r., GUS, Warszawa 2010.

.go

v.p

l

Rysunek 2. Liczebność organizacji społecznych

Źródło: Podstawowe dane o stowarzyszeniach, fundacjach i społecznych podmiotach wyznaniowych działających w 2008 r. Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2010 s. 2; mapa 1: Struktura stowarzyszeń, podobnych organizacji społecznych i fundacji oraz ich liczba na 10 tys. mieszkańców

według województw.

Spadkowe tendencje zaangażowania społecznego obywateli w latach 2006-2008 potwierdzają ustalenia Diagnozy Społecznej, wskazując jednocześnie na istotną poprawę w tym zakresie w latach

2009-2011. Odsetek wolontariuszy wśród dorosłych Polaków obniżył się z 23% w 2005 r. i 22% w

2006 r. do 11% w 2008 r., by następnie zwiększyć się do 16% w 2010 r. Dalszy wzrost (do 20%)

odnotowano w 2011 r., jednak oznaczało to poziom aktywności społecznej nadal niższy niż w latach 2005 i 200613.

w.

rcl

Badania międzynarodowe dowodzą, że na niższym etapie rozwoju podstawowym jego czynnikiem

jest indywidualne inwestowanie w kapitał ludzki (tak, jak dotychczas miało to miejsce w Polsce),

jednak po przekroczeniu pewnego progu zamożności inwestowanie w kapitał ludzki przestaje wystarczać, a decydującego znaczenia dla dalszego rozwoju nabiera kapitał społeczny. Według Diagnozy Społecznej Polska przekroczy ten próg za ok. 8 lat, a więc jeszcze w końcu okresu objętego

horyzontem czasowym Strategii Rozwoju Kraju 202014.

Tabela 3. Podstawowe dane w zakresie aktywności społecznej w latach 2006-2010

ww

Wyszczególnienie

Poziom wzajemnego zaufania między obywatelami wg Diagnozy Społecznej (w %) a

Poziom zaufania do administracji publicznej

wg CBOS (w %)

Zaangażowanie obywateli w wolontariat wg

Diagnozy Społecznej (w %) d

Wskaźnik wolności obywatelskich wg Banku

Światowego e

Wskaźnik egzekwowania prawa wg Banku

Światowego e

Średni czas egzekucji wyroków sądowych wg

Banku Światowego (w dniach)

Wskaźnik poczucia bezpieczeństwa wg

CBOS f

Wskaźnik wykrywalności sprawców przestępstw (w %)

Bezpieczeństwo ruchu drogowego (liczba

13

14

2006

2007

2008

2009

2010

10,5 b

11,5

.

13,4

13,4 c

38

.

53

.

42

22

14

11

13

16

0,762

0,837

0,901

0,997

1,033

0,342

0,380

0,523

0,623

0,687

980

830

830

830

830

43

53

68

69

70

62,4

13,7

64,6

14,6

65,9

14,3

67,1

12,0

68,3

10,2

Diagnoza Społeczna 2011, cyt. wydanie, s. 291.

Por. jak wyżej, s. 292.

Wyszczególnienie

wypadków śmiertelnych na 100 tys. mieszkańców)

2006

Poz. 882

2007

2008

2009

2010

v.p

l

Monitor Polski

Uwagi: a odsetek osób w wieku 16 i więcej lat zgadzających się z opinią, że „większości ludzi można ufać”; b 2005 r.; c 2011 r.; d odsetek wolontariuszy wśród dorosłych Polaków; e w skali od –2,5 do 2,5, gdzie 2,5 oznacza ocenę najlepszą; f odsetek odpowiedzi „tak” na pytanie: Czy Polska jest

krajem, w którym żyje się bezpiecznie?

Źródło: GUS, CBOS, Diagnoza Społeczna, Bank Światowy.

.go

4. Bezpieczeństwo publiczne i narodowe

Polska nie jest obecnie krajem zagrożonym militarnie, a do utrwalenia poczucia bezpieczeństwa

przyczynia się członkostwo w strukturach europejskich i euroatlantyckich – Unii Europejskiej i

NATO. Przyszłe bezpieczeństwo Polski zależeć będzie w dużej mierze od zdolności do sprostania

wyzwaniom o charakterze wewnętrznym i zewnętrznym, będącym konsekwencją wzajemnie na

siebie oddziałujących procesów o charakterze politycznym, ekonomiczno-społecznym, demograficznym i ekologicznym. O zdolności do stawienia im czoła zadecyduje zasięg i przebieg procesu

zmniejszania dystansu technologicznego między Polską a rozwiniętymi krajami europejskimi15.

w.

rcl

Do potencjalnych zagrożeń o charakterze zewnętrznym należą: kwestie bezpieczeństwa energetycznego (konsekwencje uzależnienia polskiej gospodarki od dostaw ropy i gazu z jednego źródła),

groźba załamania procesu integracji europejskiej, ewentualne umocnienie porządków autorytarnych na kontynencie europejskim oraz nasilenie postaw konfrontacyjnych, zorganizowany terroryzm i przestępczość międzynarodowa, konsekwencje globalizacji w postaci oddziaływania kryzysów gospodarczych w innych regionach świata na stabilność, konkurencyjność i możliwości rozwojowe polskiej gospodarki, a tym samym i bezpieczeństwo państwa, zagrożenia o charakterze

ekologicznym.

Zagrożeniom zewnętrznym towarzyszą wyzwania i zagrożenia o charakterze wewnętrznym, związane przede wszystkim z konsekwencjami zmian demograficznych i społecznych w Polsce (nierówności społeczne, ruchy migracyjne) oraz koniecznością poprawy stanu infrastruktury i zwiększenia sprawności struktur administracyjnych.

Prawdopodobieństwo wystąpienia konfliktu zbrojnego na dużą skalę w dającej się przewidzieć

perspektywie jest niskie. Nie można jednak wykluczyć wystąpienia w pobliżu granic RP konfliktu

o charakterze lokalnym16. Dlatego ważna dla bezpieczeństwa narodowego była przeprowadzona

profesjonalizacja polskich sił zbrojnych, a także kontynuowany proces ich restrukturyzacji i modernizacji.

ww

W obszarze bezpieczeństwa obywateli notowano pozytywne tendencje. Na pytanie „czy Polska jest

krajem, w którym żyje się bezpiecznie?” w 2010 r. odpowiedziało pozytywnie 70% ankietowanych

przez CBOS, wobec zaledwie 43% w 2006 r. Wzrosła wykrywalność przestępstw (z 62,4% w

2006 r. do 68,3% w 2010 r.), poprawiło się bezpieczeństwo ruchu drogowego (liczba wypadków

śmiertelnych na 100 tys. mieszkańców zmalała odpowiednio z 13,7 do 10,2), Niemniej jednak polskie drogi należały nadal do najniebezpieczniejszych w UE, a tempo poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego było na tle innych krajów Unii jednym z najwolniejszych; przyczyniał się do tego

zły stan dróg.

Pojawiające się coraz częściej sytuacje kryzysowe w następstwie klęsk naturalnych (powodzie)

ujawniły niedostatki funkcjonowania systemu reagowania kryzysowego, w szczególności w zakresie koordynacji działań i przepływu informacji.

15

Por. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2007., s. 8.

Por. Strategia Obronności Rzeczypospolitej Polskiej, Strategia sektorowa do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej,

Ministerstwo Obrony Narodowej, Warszawa 2009, s. 5.

.go

v.p

l

5. Stabilność makroekonomiczna

Na sytuację makroekonomiczną Polski w latach 2007-2010 negatywny wpływ wywarł światowy

kryzys finansowy i gospodarczy. Choć gospodarka Polski jako jedyna w UE zdołała uniknąć recesji, jednak odnotowano szereg zjawisk oddziałujących niekorzystnie na warunki realizacji Strategii

Rozwoju Kraju 2007-2015. Pod wpływem pogorszenia koniunktury gospodarczej za granicą załamaniu uległ proces poakcesyjnego przyspieszenia wzrostu gospodarczego w Polsce. Tempo wzrostu PKB zmalało z 6,2% w 2006 r. i 6,8% w 2007 r. do 1,6% w 2009 r. Szczególnie silnie ucierpiała aktywność inwestycyjna – w latach 2009 i 2010 obniżyła się zarówno średnia roczna stopa inwestycji, jak i wolumen nakładów brutto na środki trwałe. Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski zmniejszył się między rokiem 2007 i 2010 o ponad 60%. Odnotowano również

okresowy spadek wolumenu eksportu (o ok. 7% w 2009 r.). Następstwem osłabienia aktywności

gospodarczej był wzrost stopy bezrobocia – z 7,1% w 2008 r. do 9,6% w 2010 r. Silna deprecjacja

złotego w początkowej fazie kryzysu światowego była źródłem narastania presji inflacyjnej; w

2008 r. średnia roczna inflacja mierzona wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych przekroczyła 4%. Osłabienie kondycji finansowej przedsiębiorstw i niższe wpływy z tytułu podatku

CIT przyczyniły się do istotnego pogorszenia stanu finansów publicznych.

Tabela 4. Podstawowe dane w zakresie stabilności makroekonomicznej w latach 2006-2010

2006

6,2

51,9

19,7

1,0

14,6

2007

6,8

54,4

21,6

2,5

9,1

w.

rcl

Wyszczególnienie

Średnie roczne tempo wzrostu PKB (w %)

PKB na 1 mieszkańca w PPS (UE 27=100)

Średnia stopa inwestycji (w %)

Średnia roczna inflacja, CPI (w %)

Wolumen eksportu towarów i usług (zmiana

w %)

Wolumen importu towarów i usług (zmiana

w %)

Deficyt obrotów bieżących bilansu płatniczego

- w mln USD

- jako % PKB

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce (roczny napływ w mln USD)

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą

(roczny odpływ w mln USD)

2008

5,1

56,4

22,3

4,2

2009

1,6

60,9

21,2

3,5

2010

3,9

62,0

19,9

2,6

7,1

-6,8

12,1

17,3

13,7

8,0

-12,4

13,9

13147

3,8

26501

6,2

34957

6,6

17155

3,9

21873

4,6

19876

23651

14978

13022

9104

9168

5664

4613

4562

5530

Źródło: GUS, NBP, Eurostat.

ww

Mimo silnego pogorszenia zewnętrznych uwarunkowań rozwojowych, średnioroczne tempo wzrostu PKB w Polsce ukształtowało się w latach 2007-2010 na dość wysokim poziomie 4,4%, podczas

gdy w UE-27 było bliskie zera. W rezultacie nastąpiło przyspieszenie konwergencji z krajami UE,

mierzonej dystansem do średniego unijnego poziomu PKB na mieszkańca. W 2010 r. PKB Polski

w przeliczeniu na mieszkańca kształtował się na poziomie 62% średniego w UE-27, co oznaczało

wzrost o 10,1 pp w stosunku do 2006 r. Niemniej pod względem wysokości omawianego wskaźnika Polska zajmowała w Unii nadal odległe miejsce, wyprzedzając jedynie Bułgarię, Rumunię, Łotwę i Litwę.

O wzroście gospodarczym Polski decydował w głównej mierze popyt wewnętrzny, przy czym wobec stosunkowo dużej stabilności spożycia - dla zmian tempa wzrostu PKB kluczowe znaczenie

miała akumulacja, w tym zwłaszcza nakłady inwestycyjne. Ich szybki wzrost w latach 2006-2008

działał w kierunku zwiększenia tempa wzrostu PKB, zaś spadek w latach 2009-2010 – w kierunku

jego osłabienia. W tym ostatnim podokresie ważną rolę odgrywały także wahania zapasów – ich

spadek w 2009 r., a następnie odbudowa w 2010 r. Oddziaływanie salda obrotów z zagranicą na

wzrost gospodarczy ujawniło się szczególnie silnie w 2009 r., gdy w warunkach spadku popytu

krajowego o uniknięciu recesji zadecydował dodatni wkład eksportu netto. Co prawda wolumen

v.p

l

eksportu wyraźnie się wówczas obniżył, ale jeszcze silniejszy był spadek wolumenu importu, do

czego przyczyniło się osłabienie złotego. Deficyt rachunku bieżącego był w dużym stopniu finansowany napływem zagranicznych inwestycji bezpośrednich i środków europejskich klasyfikowanych na rachunku kapitałowym i w związku z tym jego poziom nie zagrażał stabilności makroekonomicznej.

Deprecjacja złotego, wraz z rosnącymi cenami energii i żywności była również istotnym czynnikiem presji inflacyjnej. W rezultacie średnioroczna inflacja, mierzona wskaźnikiem cen towarów

usług konsumpcyjnych kształtowała się na dość wysokim poziomie, zwłaszcza w latach 20082009.

.go

Przed wybuchem globalnego kryzysu gospodarczego obserwowano w Polsce systematyczny

wzrost stopy inwestycji – z 18,1-18,2% w latach 2003-2005 do 22,3% w 2008 r., do czego przyczyniała się w dużej mierze rosnąca stopa inwestycji publicznych (odpowiednio z 3,3-3,4% do

4,6%). Pogorszenie sytuacji popytowej w kraju i za granicą oraz sytuacji finansowej przedsiębiorstw po 2008 r. sprawiło, że stopa inwestycji zaczęła maleć – do 21,2% w 2009 r. i 19,7% w

2010 r., i to mimo rosnącej nadal stopy inwestycji sektora publicznego (odpowiednio 5,2% i 5,6%).

W nadchodzących latach ze względu na intensywną absorpcję środków europejskich należy oczekiwać dalszego wzrostu stopy inwestycji publicznych, jednak decydujące znaczenie dla odwrócenia spadkowej stopy inwestycji ogółem mieć będzie aktywność inwestycyjna sektora prywatnego,

uwarunkowana ogólną sytuacją gospodarczą w kraju i na świecie.

ww

w.

rcl

Globalny kryzys i związane z nim zdecydowane osłabienie przepływu inwestycji bezpośrednich w

skali międzynarodowej doprowadziły do załamania napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski. Według danych NBP, w 2010 r. wyniósł on zaledwie 9104 mln USD i był o 61,5%

niższy od rekordowego w 2007 r. (23651 mln USD). Polska utrzymała jednak (a nawet wzmocniła)

pozycję jednej z najatrakcyjniejszych lokalizacji BIZ na świecie. W rankingu A.T.Kearney z

2010 r. zajęła 6. miejsce (o 16 pozycji wyższe niż w 2007 r.), ustępując jedynie krajom o statusie

globalnych lub regionalnych mocarstw gospodarczych, jak Chiny, USA, Indie, Brazylia i Niemcy.

W rankingu UNCTAD z 2010 r. mieściła się w czołowej „piętnastce” (była 12.), a spośród krajów

UE wyżej sklasyfikowano tylko Wielką Brytanię i Niemcy17.

17

Por. Investing in a Rebound, The 2010 A.T.Kearney FDI Confidence Index, www.atkearney.com; World Investment Prospects Survey 2010-2012,

UNCTAD, New York and Geneva, September 2010.

25000

20000

23651

19876

14978

15000

10000

v.p

l

Rysunek 3. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne

13022

9168

9104

0

2006

4613

5530

4562

.go

5664

5000

2007

2008

2009

2010

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce (roczny napływ w mln USD)

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą (roczny odpływ w mln USD)

Opracowanie własne na podstawie ekspertyzy: J. Chojna Diagnoza społeczno-gospodarcza na potrzeby średniookresowej strategii rozwoju kraju na

lata 2011-2020; Warszawa 2011.

w.

rcl

Nowym zjawiskiem w analizowanym okresie jest pojawienie się na znaczącą skalę polskich inwestycji bezpośrednich za granicą. W 2010 r. ich wartość wyniosła wg NBP 5530 mln USD, co oznacza, że były już tylko o ok. 39% niższe od inwestycji napływających do Polski. Świadczy to o postępującej dojrzałości i internacjonalizacji czołówki polskich przedsiębiorstw. Aktywność inwestycyjna polskich firm za granicą zasługuje na wsparcie ze strony władz publicznych, gdyż przyczynia

się do ożywienia międzynarodowych obrotów handlowych, w tym eksportu.

ww

Znaczący wpływ na rozwój gospodarczy Polski w latach 2007-2010 wywierał napływ środków

unijnych. Z modelowych badań ewaluacyjnych wykonanych na zlecenie Ministerstwa Rozwoju

Regionalnego wynika, że w 2010 r. dodatkowy wzrost gospodarczy na skutek wdrażania w Polsce

instrumentów polityki spójności UE wyniósł ok. 0,6-1 pp, a stopa inwestycji była wyższa o 1,3-3,9

pp18.

Raport Polska 2011, Gospodarka-Społeczeństwo-Regiony, Projekt, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa, czerwiec 2011, s. 27-28.

.go

v.p

l

Rysunek 4. Wpływ środków z funduszy europejskich na tempo wzrostu PKB w cenach stałych (odchylenia od scenariusza bez środków UE w p.p.)

Na podstawie: Raport Polska 2011. Gospodarka-Społeczeństwo-Regiony, MRR, Warszawa, 2011; str. 28.

w.

rcl

Utrzymanie w okresie do 2020 r. średniorocznego tempa wzrostu gospodarczego Polski na poziomie 3,5 % jest realne, lecz będzie wymagało sprostania wielu wyzwaniom o charakterze wewnętrznym i zewnętrznym. Wśród tych pierwszych należy wymienić przede wszystkim: niezbędną

konsolidację fiskalną, istotne ożywienie aktywności inwestycyjnej przedsiębiorstw, zwiększenie

aktywności zawodowej różnych grup ludności oraz większą skuteczność działań nakierowanych na

podniesienie innowacyjności i konkurencyjności gospodarki. Wyzwania otoczenia międzynarodowego wiążą się z licznymi procesami o charakterze strukturalnym, jak: wejście na rynek nowych

potęg gospodarczych i przemieszczanie się ośrodków napędowych gospodarki światowej, liberalizacja międzynarodowych obrotów gospodarczych, nasilająca się integracja gospodarcza i finansowa w skali globalnej i regionalnej, dynamiczny rozwój gospodarki opartej na wiedzy, masowa migracja, rywalizacja o dostęp do zasobów naturalnych czy narastające zagrożenia ekologiczne. Bardzo istotny jest jednak również zewnętrzny aspekt koniunkturalny. Niebezpieczeństwo wejścia

światowego kryzysu finansowego i gospodarczego w nową fazę oraz trudności strefy euro stanowią

poważne zagrożenie również dla gospodarki Polski, tworząc ryzyko istotnego spowolnienia jej

średniookresowego wzrostu gospodarczego.

ww

6. Wydajność gospodarki

W latach 2007-2010 kontynuowany był proces zmiany sektorowej struktury gospodarki Polski,

polegający na stopniowym wzroście udziału usług przy spadku udziału rolnictwa. Na pozytywne

podkreślenie zasługuje również systematyczna redukcja dystansu między Polską a UE-27 pod

względem poziomu wydajności pracy. Niepokojące jest natomiast zahamowanie tendencji do

wzrostu udziału wyrobów o wyższym stopniu zaawansowania technologicznego (wysokiej i średniowysokiej techniki) w produkcji sprzedanej przemysłu. Nie nastąpiła również zasadnicza poprawa warunków prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, które pozostają jedną z głównych barier poprawy konkurencyjności i przyciągania bezpośrednich inwestycji zagranicznych.

Tabela 5. Podstawowe dane w zakresie wydajności gospodarki w latach 2006-2010

Źródło: GUS, Eurostat.

15,8

30,0

54,2

50,1

61,1

31,6

2007

2008

2009

2010

14,7

30,8

54,5

14,0

31,9

54,1

13,3

31,1

55,6

12,9

30,2

56,9

49,8

50,2

49,9

50,1

62,2

62,2

65,4

66,5

31,5

31,1

31,7

.

.go

Wydajność pracy na 1 pracującego (UE

27=100)

Udział wyrobów wysokiej i średnio wysokiej

techniki w produkcji sprzedanej w przemyśle

(w %)

2006

v.p

l

Wyszczególnienie

Struktura pracujących wg sektorów gospodarki (udział w %)

- sektor I

- sektor II

- sektor III

Udział usług rynkowych w wartości dodanej

brutto (w %)

w.

rcl

Na sektor III (usługi) przypadało w 2010 r. 56,9% ogółu pracujących w Polsce, o 2,7 pp więcej niż

w 2006 r. Udział sektora I (rolnictwo) obniżył się w tym okresie o 2,9 pp, do 12,9%. Znaczenie

sektora II (przemysł i budownictwo) w strukturze zatrudnienia początkowo rosło (z 30% w 2006 r.

do 31,9% w 2008 r.), jednak następnie - w warunkach osłabienia aktywności budowlanej i popytu

na wiele wyrobów przemysłowych pod wpływem światowego kryzysu gospodarczego - wyraźnie

się obniżyło (do 30,2% w 2010 r.). W stosunku do średniej dla UE-27 strukturę pracujących wg

sektorów gospodarki cechował w 2010 r. relatywnie wysoki udział sektorów I i II (wyższy niż w

UE odpowiednio o 6,7 pp i 5,4 pp) przy znacznie niższym udziale sektora III (o 12,1 pp). Mniejsza

niż w przypadku struktury zatrudnienia była różnica między Polską i UE w odniesieniu do wagi

sektora usług, jeśli wziąć pod uwagę udział usług rynkowych19 w tworzeniu wartości dodanej. W

2010 r. wskaźnik ten dla Polski wynosił 50,1% i jedynie nieznacznie ustępował notowanemu w UE

(według ostatnich dostępnych danych 53,9% w 2009 r.). W ciągu bieżącej dekady można oczekiwać niewielkiego zmniejszenia udziału rolnictwa w tworzeniu wartości dodanej brutto, przy równoczesnym wzroście udziału usług oraz stabilizacji udziału przemysłu i budownictwa.

ww

W 2010 r. wydajność pracy w Polsce, mierzona wartością PKB wg parytetu siły nabywczej w przeliczeniu na 1 pracującego, stanowiła 66,5% średniej dla UE-27 - o 5,4 pp więcej niż w 2006 r. W

porównaniu z innymi nowymi państwami członkowskimi z Europy Środkowej i Wschodniej wydajność pracy w Polsce była znacząco niższa niż w Słowenii i Słowacji, gdzie przekraczała 80%

średniej dla UE-27, a także niższa niż w Czechach, na Węgrzech i w Estonii, jednak wyraźnie wyższa niż w Bułgarii i Rumunii, gdzie kształtowała się poniżej 50% średniej dla UE. Również pod

względem skali poprawy w latach 2007-2010 wynik uzyskany przez Polskę można ocenić jako

średni (6. miejsce w analizowanej grupie 10 krajów). Relatywnie wysoka wydajność pracy cechuje

działające w Polsce firmy z udziałem kapitału zagranicznego. Według ostatnich dostępnych danych, w 2009 r. była ona w tej grupie podmiotów przeciętnie o ok. 75% wyższa niż w pozostałych

przedsiębiorstwach (z kapitałem wyłącznie polskim)20.

Zmniejszaniu różnic w zakresie wydajności pracy towarzyszy tendencja do wyrównywania poziomu godzinowych kosztów pracy na jednolitym rynku europejskim. Dane Eurostat wskazują, że w

latach 2007-2010 najszybszy był wzrost tych kosztów w państwach członkowskich o relatywnie

niskim ich poziomie. W Polsce godzinowe koszty pracy w 2010 r. odpowiadały 35,8% średnich w

UE-27 - o 5,4 pp więcej niż w 2006 r. Relacja kosztów pracy w Niemczech i w Polsce zmniejszyła

się w tym okresie z 458 do 368 (Polska=100). Malejąca przewaga w zakresie kosztów pracy, będą-

19

Sekcje PKD 2004: „Handel i naprawy”, „Hotele i restauracje”, „Transport, gospodarka magazynowa i łączność”, „Pośrednictwo finansowe” oraz

„Obsługa nieruchomości i firm”.

Obliczenia własne na podstawie Działalność gospodarcza podmiotów z kapitałem zagranicznym w 2009 roku, GUS, Warszawa 2010.

v.p

l

ca obiektywnym i nieuchronnym zjawiskiem rozwojowym, oznacza stopniową utratę jednego z

głównych dotychczas atutów Polski w konkurencji na rynkach międzynarodowych i zmusza do

przestawienia się na inne czynniki tworzenia przewag konkurencyjnych, jak jakość, marka wyrobów, innowacyjność, korzystne warunki prowadzenia działalności gospodarczej i poziom techniki.

.go

W tym kontekście niepokojący jest obserwowany po 2006 r. zastój w odniesieniu do zmian struktury produkcji sprzedanej przetwórstwa przemysłowego wg poziomu techniki. Rosnący uprzednio

udział wyrobów wysokiej i średnio wysokiej techniki obniżył się – z 31,6% w 2006 r. do 31,1% w

2008 r. Wprawdzie w 2009 r. zwiększył się on do 31,7%, jednak oznaczało to jedynie odzyskanie

(z niewielką nadwyżką: 0,1 pp) poziomu z 2006 r. Zjawisko to można wiązać ze znacznym spadkiem udziału wyrobów średnio wysokiej techniki w produkcji sprzedanej firm z kapitałem zagranicznym w przemyśle (o 7,5 pp między rokiem 2006 i 2009), co z kolei można przypisać zmianom

sektorowej struktury napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski, w którym coraz

większe znaczenie zyskują inwestycje usługowe kosztem inwestycji przemysłowych.

W strukturze produkcji sprzedanej przetwórstwa przemysłowego wg poziomu techniki największy

udział mają nadal wyroby techniki niskiej (34,6% w 2009 r.) i średnio niskiej (33,8%), natomiast

niewielki pozostaje udział wyrobów techniki wysokiej (5,4% w 2009 r., podobnie jak w 2006 r.).

W konsekwencji bardzo niski jest również udział wyrobów wysokiej techniki w polskim eksporcie

(5,7% w 2009 r.)21.

Brak jest istotnej poprawy w zakresie warunków prowadzenia działalności gospodarczej. Jakość

rozwiązań regulacyjnych (w tym warunków rozpoczynania działalności gospodarczej) jest nisko

oceniana również przez działających w Polsce inwestorów zagranicznych22.

w.

rcl

7. Innowacyjność

Mimo postępu w zakresie budowy potencjału innowacyjnego, poziom innowacyjności gospodarki

Polski jest ciągle niezadowalający. Nadal na niskim poziomie utrzymują się nakłady na działalność

badawczo-rozwojową (B+R) w relacji do PKB. Finansowanie sfery B+R odbywa się głównie ze

środków publicznych. Towarzyszy temu słaba, na tle innych krajów europejskich, aktywność wynalazcza oraz niski i malejący odsetek przedsiębiorstw aktywnych innowacyjnie. Odzwierciedleniem jest ciągle odległa pozycja Polski w europejskich rankingach innowacyjności23.

W Unijnym Rankingu Innowacyjności (IUS) za 2010 r.24 Polska została sklasyfikowana na 22.

miejscu w UE-27, o jedną pozycję wyżej niż w poprzednim roku i o trzy pozycje wyżej niż w

2006 r. W 2009 r. awansowała w tym rankingu z najsłabiej ocenianej grupy „niewielkich innowatorów” do poprzedzającej ją grupy „umiarkowanych innowatorów”25. Niemniej dystans dzielący Polskę nie tylko od europejskich liderów innowacji (Dania, Finlandia, Niemcy i Szwecja), lecz również od średniej unijnej jest nadal znaczny zarówno w odniesieniu do kształtowania się syntetycznego wskaźnika innowacyjności, jak i większości jego składowych.

ww

W rankingu IUS 2010 Polska zajmowała bardzo odległą 26. lokatę w zakresie działalności innowacyjnej MŚP (przedostatnia w UE). Niewiele lepiej było w kategorii przedsiębiorczości i powiązań

oraz efektów ekonomicznych innowacji (24. miejsce), a także systemów badawczych (23. miejsce).

Największym atutem Polski w obszarze innowacyjności okazał się kapitał ludzki - jedynie w tej

kategorii Polska osiągnęła wynik lepszy od średniej unijnej, zajmując 13. miejsce w UE-27.

21

Nauka i technika w 2009 roku, GUS, Warszawa 2011.

Por. Klimat inwestycyjny w Polsce w 2010 r., cyt. wydanie.

23

Do 2010 r. publikowany corocznie European Innovation Scoreboard (EIS), a w 2011 r., będący jego kontynuacją Innovation Union Scoreboard

(IUS).

24

Innovation Union Scoreboard 2010, The Innovation union’s performance scoreboard for Research and Innovation, Pro Inno Europe, 1.02.2011.

25

Czołówkę rankingu stanowią „liderzy innowacji”, a kraje z innowacyjnością zbliżoną do średniej unijnej klasyfikowane są jako „innowacyjni

naśladowcy”.

Źródło: Innovation Union Scoreboard, (IUS) 2010

.go

v.p

l

Rysunek 5. Działalność innowacyjna państw członkowskich UE

w.

rcl

Podstawą stosunkowo korzystnej oceny kapitału ludzkiego w Polsce w rankingu IUS 2010 był wysoki odsetek osób z wykształceniem ponadpodstawowym wśród osób w wieku 20-24 lata; Polska

zajęła w tej kategorii 3 miejsce w UE. Znacznie gorsza była sytuacja pod względem odsetka osób z

wyższym wykształceniem wśród ludności w wieku 30-34 lata (14. miejsce w UE) oraz liczby nowych doktoratów w przeliczeniu na 1 tys. mieszkańców w wieku 25-34 lata (16-18. miejsce). Z

punktu widzenia budowy gospodarki opartej na wiedzy i innowacyjności, do istotnych słabości

kapitału ludzkiego w Polsce należą również niedostateczne dostosowanie systemu edukacyjnego i

kierunków kształcenia do potrzeb rynku pracy (czego wyrazem był malejący w latach 2008 i 2009

udział absolwentów kierunków matematycznych, przyrodniczych i technicznych wśród ogółu absolwentów szkół wyższych) oraz niski poziom kształcenia ustawicznego osób dorosłych, niemal o

połowę niższy od średniego w UE-27.

Tabela 6. Podstawowe dane w zakresie innowacyjności w latach 2006-2010

ww

Wyszczególnienie

Nakłady na działalność badawczo-rozwojową

(jako % PKB)

Udział podmiotów gospodarczych w nakładach na działalność badawczo-rozwojową (w

%)

Liczba patentów udzielonych rezydentom

polskim (na 1 mln mieszkańców)

Przedsiębiorstwa przemysłowe ponoszące

nakłady na działalność innowacyjną (jako %

przedsiębiorstw w przemyśle)

Miejsce Polski w UE-27 w europejskich rankingach innowacyjności (EIS/IUS)

2006

2007

2008

2009

2010

0,56

0,57

0,60

0,68

0,74

25,1

24,5

26,6

27,1

.

29,4

41,3

38,0

40,2

36,3

37,3

31,8

31,9

29,6

.

25

24

23

23

22

Źródło: GUS, Pro Inno Europe/Komisja Europejska.

W latach 2007-2009 odnotowano w Polsce wyraźny wzrost nakładów na działalność badawczorozwojową; ich wartość w cenach bieżących zwiększyła się w tym okresie o 54%, do 9070 mln zł

w 2009 r. (w 2010 r. wielkość nakładów na B+R wyniosła już 10 575 mln zł), a w relacji do PKB z

0,56% w 2006 r. do 0,68% w 2009 r. Niemniej poziom finansowania liczony jako odsetek PKB był

nadal niski zarówno w porównaniu z notowanym w poprzednich latach (0,69% w 1999 r.), jak i –

zwłaszcza – na tle innych krajów europejskich. W 2009 r. był on trzykrotnie niższy od średniego w

v.p

l

UE (2,01% PKB) i blisko sześciokrotnie niższy niż przodującej Finlandii (3,96% PKB)26. Co więcej, dystans Polski w stosunku do średniej unijnej nie malał, lecz nieznacznie narastał (z 1,29 pp w

2006 r. do 1,33 pp w 2009 r.).

.go

Źródłem niskiego poziomu finansowania sfery B+R jest słabość powiązań nauki ze sferą przedsiębiorczości i niewielkie zainteresowanie przedsiębiorstw prowadzeniem prac badawczych, a także

relatywnie niski (na tle innych krajów UE) udział sfery B+R w ogólnych wydatkach budżetu państwa. Porównanie wyników osiąganych przez poszczególne kraje europejskie wskazuje na silny

związek między zaangażowaniem przedsiębiorstw w finansowanie działalności badawczorozwojowej a ogólnym poziomem nakładów na B+R w relacji do PKB. Kraje przeznaczające największy odsetek PKB na sferę badawczo-rozwojową finansują te nakłady głównie ze środków

przedsiębiorstw (np. Finlandia w 68,1%, Niemcy w 67,3%). Natomiast w Polsce udział przedsiębiorstw w finansowaniu B+R jest niski i malejący. W 2009 r. wynosił on 27,1% i był ok. dwukrotnie niższy od średniego w UE-27 (54,7% w 2008 r.) i o 6 pp niższy od notowanego w 2006 r.

(33,1%). W tych warunkach Polska zalicza się do krajów UE o największym uzależnieniu finansowania B+R od środków budżetowych27. W 2009 r. odpowiedni udział wynosił 60,4% wobec

33,9% średnio w UE-27 (w 2008 r.). Jednocześnie jednak w strukturze wydatków budżetu państwa

sfera B+R nie należała do obszarów priorytetowych. Według ostatnich dostępnych danych Eurostat, w latach 2007-2008 udział preliminowanych wydatków na B+R w ogólnych wydatkach budżetu państwa kształtował się w Polsce na poziomie 0,7-0,75% i był dwukrotnie niższy od średniego w UE-27 (1,52-1,55%). Niemniej jednak w ostatnich latach obserwowany jest wzrost nakładów

publicznych na naukę – z ok. 5 mld zł w 2009 r. do ok. 7,2 mld w 2011 roku. Kluczowe będzie

utrzymanie tempa tego wzrostu w kolejnych latach, zwłaszcza w okresie 2014-2020.

w.

rcl

Intensywność nakładów na B+R cechuje znaczne zróżnicowanie wg województw. Według ostatnich dostępnych danych, w 2008 r. udział tych nakładów w PKB kształtował się w granicach od

0,10% w lubuskim i 0,14% w opolskim do 0,95% w małopolskim i 1,21% w mazowieckim.

Po 2006 r. ożywiła się w Polsce aktywność wynalazcza, choć jej poziom był dość niestabilny i nadal znacznie ustępował notowanemu w większości krajów UE. Liczba patentów udzielonych rezydentom polskim w przeliczeniu na 1 mln mieszkańców przekraczała 40 w latach 2007 i 2009 (wobec 29,4 w 2006 r.), tj. kształtowała się powyżej wartości wskaźnika zakładanej na 2010 r. w Strategii Rozwoju Kraju 2007-2015. Niemniej, zakładany wskaźnik (40) nie został w 2010 r. osiągnięty, gdyż liczba patentów wyraźnie się w tym roku zmniejszyła (do 36,3 na 1 mln mieszkańców).

ww

Bardzo niski pozostawał poziom polskich zgłoszeń patentowych do Europejskiego Urzędu Patentowego (EPO). W 2008 r. wynosił on wg Eurostat 5,94 zgłoszeń w przeliczeniu na 1 mln mieszkańców przy średniej unijnej wynoszącej 119,5, a w przodującej Szwecji – 318,9. Dawało to Polsce 24. miejsce w UE-27. Odległa była również jej pozycja pod względem zgłoszeń patentowych

do EPO w dziedzinie wysokich technologii (w 2007 r. 22. miejsce w UE bez Malty). Uzyskany

wskaźnik (1,005 zgłoszeń/mln mieszkańców) znacznie odbiegał od średniej unijnej (20,216), nie

mówiąc już o wyniku uzyskanym w przodującej Finlandii (86,36).

Wysoce niepokojąca jest niska i malejąca aktywność innowacyjna polskich przedsiębiorstw. W

2009 r. nakłady na działalność innowacyjną ponosiło 29,6% przedsiębiorstw przemysłowych w

Polsce, o 7,7 pp mniej niż w 2006 r. Tylko częściowo zjawisko to można wiązać z efektami światowego kryzysu finansowego i gospodarczego, gdyż znaczny spadek omawianego wskaźnika odnotowano już w 2007 r. Alarmujące wyniki przyniósł 6. Wspólnotowy Przegląd Innowacji28, zgodnie

z którymi w latach 2006-2008 aktywnych innowacyjnie (tj. wprowadzających lub przygotowują26

Według danych Eurostat, w 2009 r., pod względem wielkości nakładów na B+R w relacji do PKB Polska zajmowała 21. miejsce w UE (bez Grecji), wyprzedzając jedynie Bułgarię, Cypr, Łotwę, Maltę, Rumunię i Słowację.

27

Wyższe niż w Polsce uzależnienie finansowania sfery B+R od środków budżetowych w 2009 r., notowano, wśród krajów UE tylko w Bułgarii i na

Cyprze.

Sixth Community Innovation Survey, Eurostat Newsrelease 166/2010, 10.11.2010.

v.p

l

cych innowacje produktowe, procesowe, organizacyjne lub marketingowe) było tylko 27,9% polskich przedsiębiorstw, o około połowę mniej niż średnio w UE (51,6%) i blisko trzykrotnie mniej

niż w przodujących Niemczech, gdzie udział przedsiębiorstw aktywnych innowacyjnie sięgał 80%.

Dawało to Polsce przedostatnie miejsce w UE-27 (jedynie przed Łotwą).

w.

rcl

.go

Rysunek 6. Przedsiębiorstwa aktywne innowacyjnie w latach 2008-2010 w % ogółu przedsiębiorstw według województw

Źródło: Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w latach 2008-2010, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2012, s. 20.

ww

W świetle stopniowego wygasania dotychczasowych przewag konkurencyjnych (jak niskie koszty

pracy i duża dostępność kadr wysoko kwalifikowanych pracowników) oraz procesów zachodzących w skali globalnej, gdzie postęp technologiczny stał się jednym z czołowych paradygmatów

rozwojowych, zasadnicza poprawa innowacyjności gospodarki Polski należy do podstawowych

warunków utrzymania jej międzynarodowej konkurencyjności i trwałego, wysokiego tempa rozwoju gospodarczego. Wymagać to będzie istotnego zwiększenia potencjału innowacyjnego oraz uruchomienia mechanizmów systemowych sprawiających, że potencjał ten będzie przekładał się w

większym niż dotychczas stopniu na aktywność innowacyjną przedsiębiorstw i ekonomiczne efekty

innowacji. Realizacja zakładanych w Krajowym Programie Reform ambitnych celów w postaci

zwiększenia udziału nakładów na B+R w PKB do 1,70% w 2020 r., z czego połowa byłaby finansowana ze środków prywatnych29 (w stosunku do 2009 r. oznacza to wzrost odpowiednich wskaźników 2,5-krotny i blisko dwukrotny) będzie uwarunkowana zmianą mechanizmów funkcjonowania i finansowania instytucji badawczych i zwiększeniem stopnia komercjalizacji badań przez uruchomienie rozwiązań sprzyjających zacieśnieniu współpracy sfery B+R z sektorem przedsiębiorstw. Dla podniesienia aktywności innowacyjnej przedsiębiorstw niezbędne będzie usuwanie

Krajowy Program Reform Europa 2020, Warszawa, kwiecień 2011 r., s. 48.

v.p

l

licznych barier systemowych i instytucjonalnych30, m.in. poprawa dostępu firm innowacyjnych i

należących do sektorów naukochłonnych do finansowania, w tym przy wykorzystaniu funduszy

europejskich. Słabość innowacyjności w Polsce nie wynika zatem wyłącznie z ograniczeń finansowych.

.go

8. Rozwój kapitału ludzkiego

W latach 2007-2010 sytuacja w dziedzinie rozwoju i wykorzystania kapitału ludzkiego wykazywała systematyczną poprawę: rosło przeciętne trwanie życia kobiet i mężczyzn, dodatnia stopa przyrostu naturalnego i zrównoważenie salda migracji zapewniały wzrost ogólnej liczby ludności, poprawiały się wskaźniki zatrudnienia we wszystkich analizowanych grupach (ogółem, kobiet, osób

starszych, niepełnosprawnych), rósł odsetek osób z wyższym wykształceniem, a do czasu ujawnienia się efektów kryzysu światowego wyraźnie obniżała się stopa bezrobocia.

Tabela 7. Podstawowe dane w zakresie rozwoju kapitału ludzkiego w latach 2006-2010

2006

2007

2008

2009

2010

38125,5

38115,6

38135,9

38167,3

38200,0

0,1

0,3

0,9

0,9

0,9

20,1

64,2

15,7

19,6

64,4

16,0

19,3

64,5

16,2

19,0

64,5

16,5

18,7

64,4

16,9

79,6

70,9

6,0

79,7

71,0

6,0

80,0

71,3

5,6

80,1

71,5

5,6

80,6

72,1

5,0

442,0

449,6

453,7

466,4

.

54,5

48,2

57,0

50,6

59,2

52,4

59,3

52,8

59,3

53,0

28,1

29,7

31,6

32,3

34,0

17,3

13,8

29,8

18,3

9,6

21,7

19,6

7,1

17,3

20,0

8,2

20,6

20,5

9,6

23,7

14,9

24,7

15,7

27,0

16,5

29,7

18,1

32,8

19,8

35,3

18,8

19,0

18,3

17,4

17,6

4,7

473,5

10,8

5,1

511,3

15,0

4,7

405,5

15,3

4,7

403,8

17,4

5,3

422,6

15,2

ww

w.

rcl

Wyszczególnienie

Liczba ludności ogółem ( w tys., stan na

31.XII)

Stopa przyrostu naturalnego (na 1000 mieszkańców)

Struktura wiekowa ludności (w %) a

- w wieku przedprodukcyjnym

- w wieku produkcyjnym

- w wieku poprodukcyjnym

Przeciętne trwanie życia (w latach)

- kobiety

- mężczyźni

Zgony niemowląt na 1000 urodzeń żywych

Zgony z powodu chorób układu krążenia na

100 tys. mieszkańców

Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 15-64

lata (w %)

- w tym kobiety

Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 55-64

lata (w %)

Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych (w %)

Stopa bezrobocia (w %)

- w tym osób w wieku 15-24 lata

Udział osób z wykształceniem wyższym (w

%)

- wśród osób w wieku 15-64 lata

- wśród osób w wieku 30-34 lata

Absolwenci na kierunkach matematycznych,

przyrodniczych i technicznych (jako % absolwentów szkół wyższych ogółem) b

Odsetek osób dorosłych w wieku 25-64 lata

uczestniczących w kształceniu i szkoleniu

(w 4 tygodniach przed badaniem)

Migracje wewnętrzne na pobyt stały (w tys.)

Migracje zagraniczne na stałe (w tys.)

30

Por. Raport o innowacyjności gospodarki Polski w 2009 r. (red. T. Baczko), INE PAN, Warszawa 2010. Propozycje działań na rzecz zwiększenia

innowacyjności przedsiębiorstw zawiera Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki, Projekt, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2011.

- imigracja

- emigracja

- saldo

– 189 –

Wyszczególnienie

Poz. 882

2006

47,0

-36,2

2007

35,5

-20,5

2008

30,1

-14,8

2009

18,6

-1,2

2010

17,4

-2,1

v.p

l

Monitor Polski

Uwagi: a wiek przedprodukcyjny – 0-17 lat, wiek produkcyjny – 18-59/64 lata, wiek poprodukcyjny – 60/65 lat i więcej; b dane dotyczą lat akademickich od 2005/06 do 2009/10.

Źródło: GUS.

Choroba i niepełnosprawność była drugą w kolejności przyczyną największej liczby osób biernych

zawodowo. Na koniec IV kwartału 2007 r. z tej właśnie przyczyny pozostawało biernych zawodowo 2 496 000 osób,31 a w II kwartale 2011 r., 1 982 000 osób, w tym 1 499 000 osób spośród populacji ludzi w wieku produkcyjnym.32

.go

Analiza wskaźnika HLY obrazującego lata przeżyte w zdrowiu i wskaźnika LE dotyczącego oczekiwanej długości życia wskazuje, iż o ile przeciętne trwanie życia w Polsce wzrasta sukcesywnie z

78,78 w 2002 r. dla kobiet do 80,7 w 2010 r. i odpowiednio dla mężczyzn z 70,42 lat w 2002 r. do

72,1 w 2010 r.33, to wskaźnik lat przeżytych w zdrowiu w tym okresie zmniejszył się z 68,9 dla

kobiet w 2002 r. do 62,1 w 2009 r. i odpowiednio z 62,5 lat dla mężczyzn w 2002 r. do 58,1 w

2009 roku. 34

Tabela 8. Wskaźnik lat przeżytych w zdrowiu HLY

Wyszczególnienie

Kobiety

Mężczyźni

2002 r.

2005 r.

2008 r.

2009 r.

68,9

66,6

62,6

62,1

62,5

61

58,4

58,1

Źródło: Eurostat

http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tsdph100&plugin=0

w.

rcl

Polacy żyją dłużej, ale w gorszej kondycji zdrowotnej. Niezmiennie od wielu lat pierwszą przyczyną zgonów według grup chorób w Polsce są choroby układu krążenia - 466,4 zgonów na 100 tys.

ludności w 2009 r.35 (w 2007 r. - 449,636), a następnie nowotwory - 252 zgony na 100 tys. ludności

(w 2007 r. 251,437) oraz urazy, zatrucia i inne zewnętrzne przyczyny, w tym samobójstwa – w 2009

r. - 63,4 zgonów na 100 tys. ludności (w 2007 r. 66,5).38 Choroby układu krążenia generują także

największe koszty z ubezpieczeń społecznych na świadczenia związane z niezdolnością do pracy (4

682 010,1 tys. zł w 2009 r.). Na drugim miejscu są zaburzenia psychiczne oraz zaburzenia zachowania (4 426 208,2 tys. zł w 2009 r.), a na trzecim miejscu choroby układu kostno-stawowego,

mięśniowego i tkanki łącznej (3 584 890,2 tys. zł w 2009 r.).39

Poprawie uległ wskaźnik zgonów niemowląt na 1000 urodzeń żywych (z 6 w 2006 r. do 5 w

2010 r.).

ww

Zapowiedzią nieuchronnej zmiany tendencji demograficznych są notowane w ostatnich latach

zmiany struktury wiekowej ludności – spadek udziału osób w wieku przedprodukcyjnym (z 20,1 %

w 2006 r. do 18,7% w 2010 r.) przy wzroście udziału osób w wieku poprodukcyjnym (odpowiednio z 15,7% do 16,9%). Z prognoz opublikowanych przez Eurostat wynika, że wskaźnik obciążenia

demograficznego, tj. relacja liczby osób w wieku 65 i więcej lat do liczby osób w wieku produkcyjnym (15-64 lata) zwiększy się w Polsce z 19% w 2010 r. do 21,8% w 2015 r. i 26,9% w 2020 r.

31

Aktywność ekonomiczna ludności Polski w latach 2003-2007

http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_pw_aktyw_ekonom_ludnosci_2003_2007.pdf

Aktywność ekonomiczna ludności Polski w II kwartale 2011 r. http://www.stat.gov.pl/gus/5840_2189_PLK_HTML.htm

33

Tabele demograficzne GUS http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia

34

Eurostat http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tsdph100&plugin=0

35

Mały rocznik statystyczny Polski 2011 r.

36

Mały rocznik statystyczny Polski 2009 r. http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_oz_maly_rocznik_statystyczny_2009.pdf

37

Mały rocznik statystyczny Polski 2009 r. http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_oz_maly_rocznik_statystyczny_2009.pdf

38

Mały rocznik statystyczny Polski 2009 r. http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_oz_maly_rocznik_statystyczny_2009.pdf

39

ZUS- E. Karewicz, M. Łabęcka, Wydatki na świadczenia z ubezpieczeń społecznych związane z niezdolnością do pracy, Departament Statystyki i

Prognoz Aktualnych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Warszawa 2011.

v.p

l

Wskaźnik ten pozostanie wprawdzie nadal niższy niż średni w UE-27, jednak różnica będzie stopniowo maleć – z 7 pp w 2010 r. do 6,7 pp w 2015 r. i 4,4 pp w 2020 r. Konsekwencją starzenia się

społeczeństwa będzie zmniejszanie się liczby osób w wieku zdolności do pracy, a po 2020 r. – spadek ogólnej liczby ludności40.

W latach 2007-2010 wskaźniki zatrudnienia wykazywały generalny wzrost: osób w wieku 15-64

lata o 4,8 pp - do 59,3%, kobiet w wieku 15-64 lata również o 4,8 pp - do 53%, osób starszych (w

wieku 55-64 lata) o 5,9 pp - do 34%, osób niepełnosprawnych o 3,2 pp - do 20,5%. Niemniej jednak, ich poziom był nadal wyraźnie niższy od średniego w UE-27. W 2010 r. różnica wynosiła 4,8

pp dla osób w wieku 15-64 lata, 5,2 pp dla kobiet w wieku 15-64 lata i aż 12,3 pp dla osób w wieku

55-64 lata.

.go

W podziale wojewódzkim wskaźnik zatrudnienia był w 2010 r. najwyższy (ponad 60%) w województwach: mazowieckim (64,4%), łódzkim (61,3%) i wielkopolskim (60,7%), zaś najniższy w

zachodniopomorskim (53,7%). Aktywność zawodowa kobiet była największa w województwie

mazowieckim (wskaźnik zatrudnienia 59,1%), a najmniejsza (ze wskaźnikiem poniżej 50%) w województwach: zachodniopomorskim (48,3%) oraz kujawsko-pomorskim i warmińsko-mazurskim

(49,4%). Największy odsetek osób starszych (55-64 lata) był aktywny zawodowo w podkarpackim

(39,9%) i mazowieckim (39,3%), najmniejszy – w śląskim (28%) i kujawsko-pomorskim (29,6%).

Pracę osób niepełnosprawnych wykorzystywano najczęściej w świętokrzyskim (gdzie wskaźnik

zatrudnienia wynosił w tej grupie 28,7%) i podkarpackim (26,1%), najrzadziej – w zachodniopomorskim (15%) i dolnośląskim (15,9%).

ww

w.

rcl

Stopa bezrobocia zmniejszyła się z 13,8% w 2006 r. do 7,1% w 2008 r., by następnie w wyniku

osłabienia wzrostu gospodarczego wzrosnąć do 9,6% w 2010 r. (stopa bezrobocia rejestrowanego

kształtowała się odpowiednio na poziomie 14,8%, 9,5% i 12,4%). W 2010 r. największy (powyżej

10%) był odsetek bezrobotnych w województwach: zachodniopomorskim (12,3%), świętokrzyskim

(12%), podkarpackim (11,6%), dolnośląskim (11,3%), kujawsko-pomorskim (10,6%) i podlaskim

(10,3%), a najmniejszy w mazowieckim (7,4%), choć i tam występują powiaty, gdzie stopa bezrobocia należy do jednej z najwyższych w Polsce (np. powiat szydłowiecki czy radomski).

40

Według Prognozy ludności na lata 2008-2035 sporządzonej przez GUS liczba osób w przedziale wiekowym 18-59/64 zmniejszy się w 2020 r. o

1 215 173 w porównaniu do roku 2007, natomiast ludność Polski osiągnie na koniec 2020 r. stan 37 829 889 osób i w kolejnych latach będzie się

zmniejszać, aż do 35 993 069 na koniec 2035 r.

v.p

l

Rysunek 7. Stopa bezrobocia (w %)

14

12

10

8

6

4

0

2006

2007

.go

2

2008

2009

2010

Opracowanie własne na podstawie ekspertyzy: J. Chojna Diagnoza społeczno-gospodarcza na potrzeby średniookresowej strategii rozwoju kraju na

lata 2011-2020; Warszawa 2011.

w.

rcl

Notowano systematyczny wzrost udziału osób z wyższym wykształceniem. W 2010 r. stanowiły

one 19,8% ogółu osób w wieku 15-64 lata (o 4,9 pp więcej niż w 2006 r.) i 35,3% osób w wieku

30-34 lata (więcej o 10,6 pp). Niepokojąca była jednak lekka tendencja spadkowa w odniesieniu do

udziału, jaki wśród ogółu absolwentów wyższych uczelni stanowili absolwenci na kierunkach matematycznych, przyrodniczych i technicznych – szczególnie poszukiwani na rynku pracy i o kwalifikacjach kluczowych dla poprawy innowacyjności gospodarki i rozwoju gospodarki opartej na

wiedzy.

Słabym punktem w rozwoju kapitału ludzkiego jest kształcenie ustawiczne dorosłych. Odsetek

osób w wieku 25-64 uczących się i dokształcających kształtował się w latach 2007-2010 na poziomie 4,7-5,3% i był niemal o połowę niższy od średniego w UE-27 (9,1-9,4%).

Spadek emigracji na stałe (z 47 tys. osób w 2006 r. do 17,4 tys. w 2010 r.) przy jednoczesnym

wzroście imigracji (z 10,8 tys. do 15,2 tys.) sprawił, że saldo migracji zagranicznych na stałe uległo

niemal zrównoważeniu – nadwyżka emigrujących nad imigrującymi zmalała odpowiednio z 36,2

tys. do 2,1 tys. O malejącym wpływie migracji na podaż pracy w Polsce świadczą również dane

GUS wskazujące, że liczba obywateli polskich przebywających dłużej niż 3 miesiące za granicą

zmniejszyła się z 2270 tys. osób w końcu 2007 r. do 1990 mln osób w końcu 2010 r.41 Niewątpliwie przyczynił się do tego kryzys gospodarczy, który dotknął ze szczególną siłą tak ważne ośrodki

stałej i czasowej emigracji zarobkowej Polaków, jak Irlandia i Wielka Brytania.

ww

Zmniejszyła się również wewnętrzna mobilność przestrzenna zasobów pracy. Liczba osób migrujących na stałe wewnątrz kraju spadła z 511 tys. osób w 2007 r. do 404 tys. w 2009 r. i na niewiele

wyższym poziomie kształtowała się w 2010 r. (423 tys.).

9. Wykorzystanie technologii cyfrowych

W latach 2007-2010 odnotowano znaczny postęp w zakresie budowy społeczeństwa informacyjnego w Polsce, szczególnie duży w odniesieniu do rozwoju e-administracji. Większość wskaźników

w tym obszarze zbliżyła się do średniego poziomu unijnego. Dotyczy to m.in. dostępu gospodarstw

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004-2010, GUS, Warszawa, październik 2011.

v.p

l

domowych i przedsiębiorstw do Internetu, pełnej dostępności podstawowych usług publicznych

on-line i wykorzystania Internetu w kontaktach z administracją publiczną przez przedsiębiorstwa.

Znaczny jest natomiast nadal dystans w zakresie infrastruktury Internetu szerokopasmowego i jego

wykorzystania przez przedsiębiorstwa, jak również rozwoju e-handlu.

Tabela 9. Podstawowe dane w zakresie wykorzystania technologii cyfrowych w latach 20062010

Wyszczególnienie

Gospodarstwa domowe z dostępem do Internetu (udział w %)

Łącza szerokopasmowe (na 100 mieszkańców)

Wskaźnik rozwoju e-administracji a

Wykluczenie cyfrowe (w %) b

2006

2007

36

3,9

20,00

52

2008

2009

2010

41

48

59

63

6,8

21,25

48

9,6

.

44

12,8

55,26

39

14,9

78,75

35

.go

Uwagi: a odsetek 20 podstawowych usług publicznych w pełni dostępnych on-line; b odsetek osób w wieku 16-74 lat, które nigdy nie korzystały z

Internetu.

Źródło: GUS, Eurostat.

ww

w.

rcl

Dostęp przedsiębiorstw do Internetu jest już standardem zarówno w Unii Europejskiej, jak i w Polsce. W 2009 r. miało go odpowiednio 94% i 91% przedsiębiorstw o liczbie pracujących 10 i więcej

osób. Tylko nieznacznie niższy od średniego w UE jest również dostęp do Internetu polskich gospodarstw domowych. W 2010 r. udział takich gospodarstw wynosił 63% w Polsce wobec 70%

średnio w UE-27. Czynnikami silnie różnicującymi wykorzystanie Internetu były nadal wiek i

miejsce zamieszkania. O ile w 2010 r. dostęp do Internetu miało w Polsce aż 82,9% gospodarstw

domowych z dziećmi poniżej 16 roku życia, o tyle w gospodarstwach bez dzieci wskaźnik ten był o

29,2 pp niższy (53,7%). Wyraźne były również różnice w podziale według miejsca zamieszkania –

w 2010 r. z dostępu do Internetu korzystało 68,8% gospodarstw domowych w dużych miastach

(pow. 100 tys. mieszkańców), 65,1% gospodarstw w mniejszych ośrodkach miejskich (do 100 tys.

mieszkańców) i 56,2% gospodarstw na obszarach wiejskich, gdzie rozproszenie ludności zwiększa

koszt budowy infrastruktury. Warto jednak zwrócić uwagę, że wobec szczególnie szybkiego rozpowszechnienia dostępu do Internetu na wsi, dystans między obszarami wiejskimi a dużymi miastami znacząco zmalał – z 20,5 pp w 2006 r. do 12,6 pp w 2010 r.42

Społeczeństwo informacyjne w Polsce, Wyniki badań statystycznych z lat 2006-2010, GUS, Warszawa 2010 oraz obliczenia własne.

.go

v.p

l

Rysunek 8. Przedsiębiorstwa posiadające dostęp do Internetu wg klas wielkości w latach

2007-2010

Źródło: Społeczeństwo informacyjne w Polsce. Wyniki badań statystycznych z lat 2006-2010, GUS, Warszawa 2010, str. 21.

Szerokopasmowy dostęp do Internetu w 2010 r. miało 57% gospodarstw domowych w Polsce tylko o 4 pp mniej niż średnio w UE-27. Znacznie większa była odpowiednia różnica w przypadku

przedsiębiorstw. Wprawdzie w latach 2007-2010 odsetek przedsiębiorstw (o liczbie pracujących 10

i więcej osób) z szerokopasmowym dostępem do Internetu zwiększył się w Polsce o 20 pp, do

66%, jednak nadal wyraźnie ustępował średniemu w UE (o 18 pp; w 2006 r. różnica wynosiła 27

pp), a niższy miały tylko Rumunia i Bułgaria.

w.

rcl

Polska nie zdołała zredukować dystansu w stosunku do UE pod względem liczby łącz szerokopasmowych w przeliczeniu na 100 mieszkańców. Wprawdzie wskaźnik ten wykazywał szybki wzrost

– z 3,9 łącza w 2006 r. do 14,9 łącza w 2010 r., jednak w porównaniu ze średnim dla UE-27 był w

obu latach niższy o około 11 łącz. Podobnie jak w przypadku dostępu przedsiębiorstw do Internetu

szerokopasmowego, pod względem liczby łącz szerokopasmowych na 100 mieszkańców Polska

wyprzedzała w 2010 r. w UE tylko Bułgarię i Rumunię.

Bardzo wyraźny był natomiast postęp w zakresie rozwoju e-administracji. W 2006 r. tylko 20%

spośród 20 podstawowych usług publicznych było w Polsce w pełni dostępnych on-line, wobec

52% w UE-25, co dawało Polsce przedostatnie miejsce w Unii. W okresie do 2010 r. wskaźnik ten

zwiększył się do 78,8% (aż o 58,8 pp) i już tylko nieznacznie ustępował średniemu w UE-27

(84,3%). W rezultacie pod względem rozwoju e-administracji Polska osiągnęła w 2010 r. poziom

Belgii i wyprzedzała 9 krajów UE.

ww

Praktyczne wykorzystanie e-administracji ustępowało jednak jej rozwojowi technicznemu. W

2009 r. w kontaktach z administracją publiczną korzystało z Internetu 61% przedsiębiorstw w Polsce, a dla gospodarstw domowych odpowiedni wskaźnik wynosił w 2010 r. 21%. W obu przypadkach były to udziały o 11 pp niższe od średnich w UE-27.

W 2010 r. sprzedaż przez Internet dawała Polskim przedsiębiorstwom o liczbie pracujących 10 i

więcej osób 8% ogólnych przychodów, wobec 14% średnio w UE-27. W porównaniu z 2006 r.

dystans w zakresie rozwoju e-handlu nieznacznie wzrósł w stosunku do średniej unijnej (z 5 pp do

6 pp).

Wyraźnie zmalała skala wykluczenia cyfrowego. Odsetek mieszkańców Polski w wieku 16-74 lat,

którzy nigdy nie korzystali z Internetu zmniejszył się z 52% w 2006 r. do 35% w 2010 r. (w stosunku do średniego w UE-27 był wyższy odpowiednio o 10 pp i 9 pp). Podstawową przyczyną nie

korzystania z Internetu jest brak takiej potrzeby - w 2010 r. deklarowało ją 53% gospodarstw domowych nie posiadających dostępu do Internetu (przede wszystkim gospodarstwa osób starszych).

w.

rcl

.go

Rysunek 9. Osoby korzystające z komputera

v.p

l

Na kolejnym miejscu znajdowały się czynniki ekonomiczne – zbyt wysokie koszty sprzętu (26%

wskazań) i koszty dostępu do sieci (21%), jednak ich udział wykazywał w ostatnich latach tendencję spadkową. Zmalało również znaczenie braku technicznych możliwości podłączenia do Internetu jako przyczyny wykluczenia cyfrowego (z 8% wskazań w 2006 r. do 5% w 2010 r.), natomiast

coraz istotniejszą barierą staje się brak odpowiednich umiejętności (wzrost wskazań odpowiednio z

ok. 20% do ok. 30%)43.

Źródło: Społeczeństwo informacyjne w Polsce. Wyniki badań statystycznych z lat 2006-2010, GUS, Warszawa 2010, str. 78.

10. Bezpieczeństwo energetyczne, stan środowiska i infrastruktura transportowa

ww

Bezpieczeństwo energetyczne

Mimo systematycznej tendencji spadkowej, gospodarkę Polski cechuje nadal wysoka energochłonność. Relatywnie duży jest stopień samowystarczalności energetycznej, choć w latach 2007-2009

uzależnienie od importu energii wyraźnie wzrosło. W strukturze zużycia energii dominuje węgiel,

co w świetle celów polityki klimatycznej UE stanowić będzie w perspektywie średnio- i długookresowej duże wyzwanie, a także potencjalne zagrożenie dla konkurencyjności gospodarki. Silny

wzrost cen energii w latach 2007-2010 oddziaływał niekorzystnie na konkurencyjność przedsiębiorstw przemysłowych (zwłaszcza w działach przemysłu o wysokiej energochłonności) i kondycję

gospodarstw domowych, a także był istotnym źródłem presji inflacyjnej.

W okresie od 1991 r. energochłonność gospodarki Polski obniżyła się o ponad połowę, przy czym

najsilniejszy spadek notowano w fazie transformacji gospodarczej w latach 1993-2000 (o 6,8%

rocznie dla energochłonności pierwotnej PKB i 7,2% rocznie dla energochłonności finalnej)44.

Między rokiem 2006 i 2009 spadek energochłonności pierwotnej wyniósł 14,5%. Niemniej na tle

pozostałych krajów UE energochłonność gospodarki Polski była nadal wysoka – w 2009 r. 2,2 razy

wyższa od średniej w UE-27.

43

44

Podane odsetki nie sumują się do 100, gdyż respondenci mogli wskazać więcej niż jedną przyczynę. Źródło jak wyżej.

Efektywność wykorzystania energii w latach 1999-2009, GUS, Warszawa 2011.

2006

2007

425,4

2,8

20,1

83,4

77,6

72,2

86,4

2008

2009

2010

396,8

384,0

363,7

.

3,5

4,3

5,8

7,0.

25,7

30,6

31,7

.

85,1

75,0

94,7

80,2

83,0

69,7

108,2

86,9

66,0

80,6

93,0

82,0

89,7

72,6

101,1

86,5

.go

Wyszczególnienie

Energochłonność gospodarki (w kg ekw. ropy

na 1000 EUR PKB) a

Udział energii ze źródeł odnawialnych w

końcowym zużyciu energii brutto (w %)

Uzależnienie od importu energii (udział importu netto w zużyciu energii w %)

Cena gazu ziemnego (jako % średniej w UE27)

- przemysł

- gospodarstwa domowe

Cena energii elektrycznej (jako % średniej w

UE-27)

- przemysł

- gospodarstwa domowe

v.p

l

Tabela 10. Podstawowe dane w zakresie zaopatrzenia w energię i bezpieczeństwa energetycznego w Polsce w latach 2006-2010

Uwagi: a zużycie energii pierwotnej w relacji doi PKB w cenach stałych z 2000 r.

Źródło: GUS, Eurostat i obliczenia własne.

W strukturze zużycia energii pierwotnej dominuje węgiel, z udziałem 57% w 2009 r. (kamienny i

brunatny łącznie). Udział ropy naftowej wynosił 22%, gazu ziemnego 14%, a pozostałych nośników energii 7%. Struktura zużycia energii ulegała w ostatnich latach niewielkim, stopniowym

zmianom – spadał udział węgla przy wzroście udziału ropy i odnawialnych źródeł energii. Jeszcze

większy jest udział węgla w produkcji energii elektrycznej (90% w 2009 r.)45.

ww

w.

rcl

Rysunek 10.Zużycie krajowe energii pierwotnej

Źródło: Gospodarka paliwowo-energetyczna w latach 2009, 2010, GUS, Warszawa 2011, str. 33.

Węglowa struktura bilansu energetycznego będzie dużym wyzwaniem dla gospodarki Polski w

warunkach wdrażania w okresie do 2020 r. celów polityki klimatycznej UE w zakresie emisji gazów cieplarnianych. Zgodnie z założeniami Polityki energetycznej Polski do 2030 roku, udział węgla w zużyciu energii pierwotnej obniży się do około 43% w 2020 r. (tj. o 14 pp w stosunku do

Por. Gospodarka paliwowo-energetyczna w latach 2008, 2009, GUS, Warszawa 2010.

.go

v.p

l

2009 r.), a w produkcji energii elektrycznej do około 66% (o 24 pp)46. Pełne wprowadzenie obowiązku zakupu uprawnień do emisji gazów cieplarnianych mieć będzie poważne konsekwencje

makroekonomiczne. Przewiduje się, że w okresie do 2020 r. cena realna energii elektrycznej dla

przemysłu wzrośnie dwukrotnie w stosunku do 2006 r., a cena płacona przez gospodarstwa domowe o około 75%47. W tym kontekście warto zauważyć, że szybki wzrost cen energii miał już miejsce w latach 2007-2010. W jego wyniku ceny energii elektrycznej i gazu ziemnego dla przemysłu

przekroczyły w 2010 r. średni poziom w UE-27, a ceny dla gospodarstw domowych osiągnęły około 87% średniej unijnej. Wyniki modelowych badań symulacyjnych Banku Światowego wskazują,

że na skutek wprowadzenia opłat za emisję CO2 oraz związanych z tym zmian w strukturze bilansu

energetycznego i niekorzystnych efektów cenowych, PKB Polski będzie w 2020 r. o 1,4% niższy w

porównaniu ze scenariuszem bazowym (bez opłat za emisję); produkcja sektorów energochłonnych

i zorientowanych na handel międzynarodowy będzie niższa o 2,7%, a stopa bezrobocia – wyższa o

0,5%. Oznacza to skalę negatywnych efektów znacznie większą niż średnia w pozostałych krajach

UE (odpowiednio: 0,6%, 0,7% i 0,2 pp)48.

Oparcie zużycia energii na krajowym wydobyciu węgla sprawia, że gospodarkę Polski cechuje

stosunkowo wysoki stopień samowystarczalności energetycznej. W 2006 r. udział importu netto w

zużyciu energii wynosił według Eurostat 20,1% wobec 53,7% średnio w UE-27. W latach 20072010 uzależnienie od importu wzrosło jednak aż o 11,6 pp, do 31,7%. Było to związane zarówno z

rosnącym znaczeniem importowanych paliw płynnych, jak i z przejściem z tradycyjnej pozycji

eksportera netto węgla kamiennego na pozycję jego importera netto. Do zasadniczej poprawy samowystarczalności energetycznej może w przyszłości doprowadzić ewentualny sukces w odkryciu

i zagospodarowaniu złóż gazu łupkowego, ocenianych jako największe w Europie.

w.

rcl

Stan środowiska

W zakresie dziedzictwa przyrodniczego Polska charakteryzuje się znacznym zróżnicowaniem ekosystemów, z których najcenniejsze objęte są różnymi formami ochrony przyrody. Na terenie kraju

występuje duża liczba gatunków i siedlisk, które w Europie zostały uznane za zagrożone. Ochroną

w formie parków narodowych (najwyższa forma ochrony) objęty jest 1% powierzchni kraju, a w

postaci rezerwatów przyrody 0,6%. Zdecydowanie większy powierzchniowo teren zajmują obszary

o stosunkowo niskim reżimie ochrony. Obszary chronionego krajobrazu zajmują 22,6% terytorium

kraju. Ich powierzchnia w ostatnich latach nieznacznie zmalała, ale utrzymuje się ogólnie na stałym poziomie zarówno w układzie kraju, jak i w układzie regionalnym. W 2009 r. w Polsce było

121 parków krajobrazowych, które zajmowały 8% powierzchni kraju. Obecnie na terenie Polski w

ramach Sieci Natura 2000 funkcjonuje 141 obszarów specjalnej ochrony ptaków, z czego 137 to

obszary lądowe, a 4 to obszary morskie. Całkowita powierzchnia tych obszarów wynosi 5,512 mln

ha, co odpowiada około 15,6% powierzchni kraju.49

ww

W latach 2007-2009 polepszał się stan środowiska naturalnego w Polsce, co było w dużej mierze

związane z wdrażaniem regulacji unijnych. Poprawę notowano w takich obszarach, jak emisja gazów cieplarnianych i innych zanieczyszczeń powietrza, gospodarka wodno-ściekowa oraz gospodarka odpadami. Trudna była natomiast nadal sytuacja w zakresie zasobów wód, a niepokojące

zjawiska obserwowano w obszarze ochrony dziedzictwa przyrodniczego.

46

Obliczenia własne na podstawie Prognoza zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku, Załącznik 2 do „Polityki energetycznej Polski do

2030 roku”, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa, 10 listopada 2009 r.

47

Obliczenia własne na podstawie jak wyżej.

48

Transformacja w kierunku gospodarki niskoemisyjnej w Polsce, Bank Światowy, Waszyngton, luty 2011.

Raport Polska 2011, wyd. cyt.

Tabela 11. Podstawowe dane w zakresie ochrony środowiska w latach 2006-2009

Źródło: GUS.

2006

2007

2008

2009

v.p

l

Wyszczególnienie

Emisja gazów cieplarnianych w ekwiwalencie CO2

(1988=100)

Emisja pozostałych zanieczyszczeń powietrza (w kg

na 1 mieszkańca)

- SO2

- NOx

Ludność korzystająca z oczyszczalni ścieków (jako

% ludności ogółem)

w tym: - miasto

- wieś

71,4

71,1

70,2

66,8

32,1

24,2

31,9

22,6

26,1

21,8

22,6

21,5

61,4

86,2

22,0

62,2

86,6

23,8

63,1

86,9

25,7

64,2

88,1

26,9

.go

Między rokiem 2006 i 2009 emisja gazów cieplarnianych w ekwiwalencie CO2 obniżyła się o

6,4%, emisja dwutlenku siarki w przeliczeniu na 1 mieszkańca aż o ok. 30%, a tlenków azotu o

ok.11% na mieszkańca. Emisja pyłów spadła w tym okresie o 14%. Od 2007 r. nie rejestrowano na

obszarze kraju przekroczeń kryterialnych wartości emisji dwutlenku siarki, ustanowionych ze

względu na ochronę zdrowia i ochronę roślin. Poprawie ochrony powietrza sprzyjało zmniejszenie

liczby zakładów szczególnie uciążliwych dla czystości powietrza (z 1741 w 2006 r. do 1725 w

2009 r.) przy jednoczesnej znacznej redukcji emisji pyłów i gazów z tych obiektów.

ww

w.

rcl

W porównaniu z rokiem 2009, w roku 2010 zwiększyły się natomiast emisje prawie wszystkich

(oprócz amoniaku) zanieczyszczeń głównych, najbardziej emisje dwutlenku siarki (o ok. 13 %),

tlenku węgla (o ok. 10 %) a także frakcji pyłu PM10 (o ok. 12 %), spowodowanego głównie większym zużyciem węgla kamiennego w gospodarstwach domowych. Zwiększyła się także emisja

metali ciężkich, w tym najbardziej kadmu - o około 20 %.50

Niedotrzymanie standardów jakości powietrza w zakresie pyłu PM10 w ostatnich latach odnotowano szczególnie w miastach. Głównym źródłem zanieczyszczenia jest tzw. niska emisja pochodząca z sektora bytowo-komunalnego, transportu oraz przemysłu. Jednym z problemów dotyczących ochrony środowiska w miastach jest również emisja dwutlenku węgla, zwłaszcza w miastach

o dużej skali zagrożenia środowiska emisją zanieczyszczeń powietrza z zakładów szczególnie

uciążliwych. W roku 2008 największe zagrożenie powietrza dotyczyło 150 miast, na terenie których koncentrowało się 67,7% krajowej emisji zanieczyszczeń pyłowych i 64,4% zanieczyszczeń

gazowych51.

Z oczyszczalni ścieków korzystało w 2009 r. 64,2% mieszkańców Polski, o 2,8 pp więcej niż w

2006 r. Olbrzymia była nadal skala zróżnicowania między miastem i wsią (odpowiednio 88,1% i

26,9% korzystających z oczyszczalni ścieków), jednak na podkreślenie zasługuje szybszy wzrost

wskaźnika na obszarach wiejskich (o 4,9 pp w stosunku do 2006 r.) niż w miastach (o 1,9 pp).

Udział ścieków oczyszczonych w ogólnej ilości ścieków wymagających oczyszczenia zwiększył

się w tym okresie o 1,7 pp, do 93,8%. Wielkim wyzwaniem jest zagospodarowanie komunalnych

osadów ściekowych. W 2008 r. tylko 1% wytworzonych osadów został przekształcony termicznie,

co ze względów ekonomicznych i środowiskowych wydaje się najbardziej pożądaną formą zagospodarowania.

50

Raport KOBIZE Krajowy bilans emisji SO2, NOx, CO, NH3, NMLZO, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 2009-2010 w układzie klasyfikacji

SNAP, Warszawa 2012.

Rozwój miast w Polsce - raport wprowadzający Ministerstwa Rozwoju Regionalnego opracowany na potrzeby przygotowania Przeglądu OECD

krajowej polityki miejskiej w Polsce, Warszawa 2010.

.go

v.p

l

Rysunek 11. Ludność korzystająca z oczyszczalni ścieków i stopień oczyszczenia ścieków wg

województw w 2010 r.

Źródło: Ochrona środowiska 2011, GUS, Warszawa 2011, str. 535.

w.

rcl

W 2009 r. zebrano 83,4% wytworzonych odpadów komunalnych, o 2,7 pp więcej niż w 2006 r.

Przyczyniło się do tego zwiększenie odsetka osób objętych zorganizowaną zbiórką tych odpadów.

Coraz popularniejsza staje się selektywna zbiórka odpadów komunalnych. W latach 2007-2009

ilość odpadów objętych taką formą zbiórki zwiększyła się blisko dwukrotnie, choć stanowiły one

nadal skromny odsetek ogółu odpadów zebranych (ok. 8% w 2009 r.).

Zasoby wód w Polsce w przeliczeniu na 1 mieszkańca stanowią zaledwie 36% średniej europejskiej. Podstawowe wyzwanie stanowi jednak zaopatrzenie w wodę o odpowiednio wysokiej jakości.

ww

W zakresie ochrony przeciwpowodziowej problemem jest niewystarczająca pojemność rezerw powodziowych w istniejących zbiornikach retencyjnych, na poziomie poniżej 1 mld m3. Działania

związane z ochroną przeciwpowodziową podejmowane do tej pory koncentrowały się na budowie

wałów przeciwpowodziowych i zbiorników retencyjnych. Według danych GUS w 2009 r. długość

wałów wynosiła 8 492 km (tj. o 25 km więcej niż w 2006 r.) i zapewniała ochronę obszaru 1093,3

tys. ha (wobec 1 086,3 tys. ha w 2006 roku). W 2009 r. stacji pomp odwadniających na terenie całego kraju było 585 (o 6 więcej niż w 2006 roku) o obszarze oddziaływania 598,7 tys. ha (wobec

599,4 tys. ha w 2006 roku). W 2009 r. w Polsce funkcjonowało 30 631 obiektów małej retencji o

pojemności 705 322,9 dam sześciennych52. Przeszkodę w prowadzeniu bardziej kompleksowych

działań w zakresie ochrony przeciwpowodziowej stanowią m.in. przyczyny: organizacyjno-prawne

(w tym: brak jednoznacznego określenia kompetencji i zasad współdziałania pomiędzy administracją rządową i samorządową), niepełna integracja planowania w gospodarce wodnej z planowaniem

przestrzennym, co skutkuje presją osadniczą na obszarach zagrożonych powodzią, niepełna implementacja Ramowej Dyrektywny Wodnej (2000/60/WE) i Dyrektywy Powodziowej (2007/60/WE)

oraz brak spójnego systemu informacyjnego, wspierającego zarządzanie zasobami wodnymi.

Ochrona środowiska 2007 i Ochrona środowiska 2010, obie publikacje – GUS.

v.p

l

Infrastruktura transportowa

Stan infrastruktury transportowej należy do podstawowych słabości gospodarki Polski i wyzwań

rozwojowych. Wśród najważniejszych problemów można wymienić: niedostateczny rozwój sieci

(zwłaszcza autostrad, dróg ekspresowych i linii kolejowych wysokich standardów), duży stopień

zużycia, nierównomierność regionalnego rozmieszczenia i brak sprawnych połączeń między aglomeracjami, występowanie wąskich gardeł i słabość modułów integrujących różne rodzaje sieci,

uciążliwość dla osiedli i środowiska naturalnego. Rozwój infrastruktury transportowej utrudnia

wieloelementowy, skomplikowany i niespójny system finansowania. Niemniej w latach 2007-2010

nastąpiło znaczne przyspieszenie rozwoju systemu transportowego, związane z wykorzystaniem

funduszy europejskich.

Tabela 12. Podstawowe dane w zakresie infrastruktury transportowej w latach 2006-2010

Wyszczególnienie

2006

Źródło: GUS.

663

297

2008

2009

1303

2010

663

330

765

452

849

522

857

675

1307

1493

1568

.

.go

Łączna długość autostrad (w km)

Łączna długość dróg ekspresowych (w km)

Długość torów kolejowych dostosowanych do

prędkości 160 km/godz. i więcej (w km)

2007

w.

rcl

Długość dróg publicznych o twardej nawierzchni zwiększyła się w latach 2007-2009 o 5%, do

268,4 tys. km, a ich udział w długości dróg publicznych ogółem wynosił w 2009 r. 69,9% i był o

3,1 pp wyższy niż w 2006 r. Sieć drogową cechuje jednak duży stopień wyeksploatowania. Ponad

40% dróg krajowych wymaga przeprowadzenia w najbliższych latach remontu, a natychmiastowego remontu 19% tych dróg. Najtrudniejsza jest pod tym względem sytuacja w województwach małopolskim i kujawsko-pomorskim53. Niski jest także odsetek (ok. ¼ w 2008 r.) dróg o nawierzchni

dostosowanej do przenoszenia nacisków 11,5 tony/oś , co stanowi minimalną normę dla sieci

głównych dróg w krajach UE.

Polska zajmuje jedno z ostatnich miejsc w Europie pod względem długości autostrad i dróg ekspresowych, co wpływa negatywnie na dostępność komunikacyjną kraju i poszczególnych jego regionów oraz konkurencyjność gospodarki, a także ogranicza sprawność ruchu na międzynarodowych

trasach tranzytowych (w tym w ramach paneuropejskich korytarzy transportowych TEN-T). W

końcu 2010 r. istniało w Polsce 857 km autostrad, o 194 km (29%) więcej niż w 2006 r., oraz 675

km dróg ekspresowych (wzrost o 378 km, tj. o 127% w stosunku do 2006 r.). Mimo wyraźnego

wzrostu jest to jednak wynik znacznie słabszy od zakładanego na 2010 r. w Strategii Rozwoju Kraju na lata 2007-2015 (1629 km autostrad i 901 km dróg ekspresowych). Ponadto, wybudowane

odcinki nie tworzą jednolitej, zwartej sieci, a płynność ruchu zakłócają wąskie gardła, związane z

brakiem dróg dojazdowych i obwodnic (np. warszawski węzeł drogowy).

ww

Bezpieczeństwo na polskich drogach, pomimo stopniowej poprawy, wciąż nie jest zadowalające.

W 2010 r. w Polsce doszło do 38 832 wypadków drogowych, w których zginęło 3 907 osób,

a 48 952 zostało rannych. Do Policji zgłoszono 416 075 kolizji drogowych. W porównaniu z 2009

r. jest to: mniej wypadków o 5 364 ( - 12,1%), mniej zabitych o 665 ( - 14,6%), mniej rannych o

7 094 ( - 12,7%) i więcej kolizji o 34 306 ( + 9%).

Najczęściej sprawcami wypadków drogowych są

• kierujący pojazdami – 79% (30 628) wypadków,

• piesi – 11% (4 427) wypadków,

• inni (pasażerowie, współwina, inne przyczyny) – 10% (3 777) wypadków.

Wśród przyczyn wypadków powodowanych przez kierujących pojazdami najczęstszymi są

53

Raport o stanie technicznym nawierzchni asfaltowych i betonowych sieci dróg krajowych na koniec 2009 r., Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych

i Autostrad, Warszawa, marzec 2010 r.

niedostosowanie prędkości do warunków ruchu – 30% (9 222) wypadków,

nieprzestrzeganie pierwszeństwa przejazdu – 25% (7 750) wypadków,

nieprawidłowe zachowanie wobec pieszego (nieprawidłowe przejeżdżanie przejść dla pieszych oraz nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu) - 14% (4 266) wypadków.

v.p

l

•

•

•

– 200 –

Tabela 13: Dane o wypadkach, motoryzacji i zaludnieniu w Polsce w latach 2001-2010

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

10/09

10/01

53 799

53 559

51 078

51 069

48 100

46 876

49 536

49 054

44 196

38 832

-12%

-28%

5 534

5 827

5 640

5 712

5 444

5 243

5 583

5 437

4 572

3 907

-15%

-29%

342 408

358 807

367 700

424 938

401 440

411 727

386 934

381 520

386 934

416 075

-4%

8%

10 503

11 029

11 244

11 975

12 339

13 384

14 589

16 079

16 495

16 990

3%

62%

38 632

38 219

38 191

38 174

38 157

38 126

38 116

38 136

38 167

38 187

0,05%

-1%

14

15

15

15

14

14

15

14

12

10

Wskaźnik

motoryzacji

(liczba samochodów osobowych /

1tys. mieszkańców)

272

289

294

314

323

351

383

422

432

445

w.

rcl

Źródło: KG Policji.

68 194

67 498

63 900

64 661

61 191

59 123

63 224

62 097

56 046

48 952

-13%

-28%

.go

Rok

Zagrożenie

Liczba

Liczba koliLiczba

mieszkańców

Liczba

Liczba Liczba

sam. osozji (zgłoszomieszkańców (zabici / 100

wypadków zabitych rannych

bowych w

nych Policji)

w tys.

tys. miesztys.

kańców)

ww

Zagrożenie Polaków utratą życia w wypadku drogowym jest nadal jednym z największych

w Europie, prawie dwa razy wyższe niż średnio w Unii Europejskiej i ponad 3 razy wyższe niż

w Szwecji, Wielkiej Brytanii czy Holandii. Polska mimo znacznej poprawy, z 29% spadkiem liczby zabitych w latach 2001-2010, znajduje się na końcu listy krajów, które osiągnęły pozytywne

efekty w tym względzie. Po 9 latach realizacji III Programu Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego

Unii Europejskiej, tylko 9 krajów było bliskich osiągnięcia spadku 50%. Najlepsze wyniki i spadek

zabitych o ponad 40% uzyskała Francja (-48%), Portugalia (-50%) i Hiszpania (-51%), czyli kraje,

w których wprowadzono system automatycznego nadzoru nad przestrzeganiem prędkości. Unia

Europejska jako całość jest dość daleko od realizacji wyznaczonego celu. Spadek liczby zabitych

dla całej Unii w latach 2001-2009 wyniósł 35%.

40%

v.p

l

Rysunek 12. Zmiana liczby zabitych na drogach w 2009 r. w stosunku do 2001 r. w krajach

Unii Europejskiej

31%

W latach 2010/2001

spadek liczby zabitych w Polsce -29%

30%

20%

Malta Malta

Rumunia Rumunia

Polska

Polska

Bułgaria

Bułgaria

Dania

Dania

Grecja

Grecja

Wielka

WielkaBrytania

Brytania

Węgry

Węgry

Czechy

Czechy

Holandia

Holandia

Austria

Austria

Luksemburg

Luksemburg

-11%

.go

EU

UE

Cypr

Cypr

Belgia

Belgia

Włochy

Włochy

Słowenia

Słowenia

Słowacja

Słowacja

Szwecja

Szwecja

Niemcy

Niemcy

Irlandia

Irlandia

Litwa

Litwa

Francja

Francja

Estonia

Estonia

Portugalia

Portugalia

-10%

Hiszpania

Hiszpania

0%

Łotwa

Łotwa

10%

Finlandia

Finlandia

14%

-20%

-17%

-23%

-30%

-28%

-40%

-42% -42% -41%

-50%

-51% -50% -50%

-60%

-48% -48%

-55%

-39%

-37% -36%

-35% -35% -35% -35%

-33% -33% -33% -33% -33%

-31%

Źródło: Komisja Europejska Dyrekcja ds. Mobilności i Transportu - baza CARE.

w.

rcl

Rysunek 13. Zagrożenie mieszkańców (liczba zabitych / 1 milion mieszkańców) w krajach

Unii Europejskiej w 2009 r.

130 129

W 2010 roku w Polsce

102 zabitych na 1 mln mieszkańców

120 117

111 109

98

87

71

69

67

Hiszpania

Francja

UE

Słowacja

Estonia

Austria

Włochy

Portugalia

Cypr

Węgry

Słowenia

Czechy

Belgia

Luksemburg

Litwa

Łotwa

Bułgaria

Polska

Grecja

Rumunia

ww

61

57 55

53

51 49

41

40

38

Szwecja

75

Wlk. Brytania

76

Holandia

77

Niemcy

79

Malta

81

Finlandia

82

Irlandia

88

Dania

92

Źródło: Komisja Europejska Dyrekcja ds. Mobilności i Transportu - baza CARE.

Gęstość sieci kolejowej w Polsce jest dość wysoka (6,5 km na 100 km2 w 2009 r., co odpowiadało

gęstości sieci w Wielkiej Brytanii), choć cechuje ją znaczne zróżnicowanie regionalne (od 3,8 km

na 100 km2 w podlaskim i 4,1 km na 100 km2 w lubelskim do 17,5 km na 100 km2 w śląskim).

Wśród pozytywnych zjawisk w okresie po 2006 r. można odnotować zwiększenie długości eksplo-

v.p

l

atowanych linii kolejowych normalnotorowych i odsetka linii zelektryfikowanych, a także wzrost

długości linii kolejowych dostosowanych do prędkości 160 km/godz. i więcej – do 1568 km w

końcu 2009 r., tj. o 265 km (ok. 20%) w stosunku do 2006 r. Niemniej jednak stan techniczny infrastruktury kolejowej należy nadal oceniać jako niezadowalający, wymagający znacznych nakładów na podniesienie jakości torowisk i modernizację taboru.

ww

w.

rcl

.go

Rysunek 14. Główne elementy sieci transportowej 2010 oraz obszary o najgorszej dostępności

czasowej

Źródło: Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju 2030, Warszawa 2011, s. 36.

Stopniowe znoszenie barier w stosunkach gospodarczych, w szczególności pomiędzy Polską i UE

zwiększyło mobilność polskiego społeczeństwa, czego efektem było zwiększenie międzynarodowego ruchu pasażerskiego na polskich lotniskach. Lata 2005-2010 wykazywały roczną kilkudziesięcioprocentową dynamikę przyrostu pasażerów praktycznie we wszystkich portach lotniczych.

Na przestrzeni ostatnich pięciu lat liczba obsłużonych pasażerów była wyższa o 78% w stosunku

v.p

l

do 2005 r., przy średniorocznym wzroście na poziomie ponad 12% rocznie. Wzrost ten został zakłócony przez skutki kryzysu ekonomicznego, który miał także wpływ na polski rynek lotniczy.

Rysunek 15. Ruch pasażerski i operacje lotnicze w Polsce w latach 2000-2010

Ruch pasażerski i operacje lotnicze w Polsce w latach 2000-2010

300 000

25 000 000

236 746

20 000 000

15 000 000

203 806

156 341

169 824

178 036

259 533

248 761

258 031

238 117

241 026

250 000

200 000

179 321

150 000

10 000 000

19 116 514

20 657 754

18 927 968

20 469 218

5 000 000

.go

15 362 286

100 000

11 510 242

7 121 401

5 835 157 6 334 217 6 574 517

0

2000

2001

2002

2003

8 834 912

2004

2005

Pasażerowie

2006

2007

2008

2009

50 000

0

2010

Operacje

Źródło: Opracowanie Ministerstwa Infrastruktury na podstawie danych Urzędu Lotnictwa Cywilnego.

w.

rcl

Największy wzrost ruchu lotniczego został osiągnięty w portach regionalnych, które obsługują w

większości pasażerów przewoźników niskokosztowych. Przewoźnicy zachęcani niskimi opłatami

lotniskowymi oferowanymi przez zarządzających regionalnymi portami lotniczymi, wykreowali

popyt na połączenia niskokosztowe. Znaczący potencjał tych lotnisk dostrzegli także operatorzy

czarterowi, co również przyczyniło się do wzrostu ich udziału w polskim ruchu pasażerskim ogółem. Udział regionalnych portów lotniczych w rynku lotniczym zwiększył się z 38% w 2005 r. do

57% w 2010 r.

Rysunek 16. Ruch lotniczy w podziale na porty lotnicze w latach 2005-2010

Ruch lotniczy w podziale na porty lotnicze w

latach 2005 - 2010

19,1 mln

20,6 mln

18,9 mln

20,5 mln

2008

2009

2010

15,4 mln

11,5 mln

ww

2005

2006

2007

Warszawa

Regionalne porty

Źródło: Opracowanie Ministerstwa Infrastruktury na podstawie danych Urzędu Lotnictwa Cywilnego.

Na polskim rynku lotniczym występuje duża konsolidacja ruchu lotniczego wokół sześciu portów

lotniczych tj. portów lotniczych w Warszawie, Krakowie, Katowicach, Gdańsku, Wrocławiu i Poznaniu, które obsługują obecnie ponad 90% rynku lotniczego. Istotną funkcję będzie spełniał port

lotniczy w Warszawie, który ze względu na udział w rynku, położenie oraz charakterystykę ruchu

stanowi oraz będzie stanowił główny element systemu transportowego kraju, obsługując ok. 4045% rynku.

v.p

l

Polska posiada uwarunkowania geograficzne i warunki naturalne, które mogą sprzyjać rozwojowi

zarówno transportu wodnego śródlądowego, jak i transportu morskiego. Niski poziom wykorzystania żeglugi śródlądowej jest wynikiem stanu infrastruktury śródlądowych dróg wodnych. Degradacja tych dróg skutkuje znaczącym utrudnieniem prowadzenia przewozów przez armatorów przez

większą cześć sezonu nawigacyjnego i przyczynia się do sukcesywnego zamykania portów śródlądowych.

Z kolei zarówno rozwój portów morskich i ich ochrony, jak też ułatwienia dla transportu morskiego stanowią priorytety polityki morskiej Polski.

Od 2000 r. wzrasta (z uwzględnieniem spadku w roku 2005) działalność i rentowność transportu

morskiego. Porty morskie pełnią istotną rolę dla polskiej gospodarki, w tym rozwoju gospodarczego regionów. Kluczowe znaczenie mają cztery porty o podstawowym znaczeniu dla gospodarki

narodowej: Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście.

.go

W wymiarze regionalnym najlepsza dostępność komunikacyjna cechowała w 2009 r. województwa: śląskie, łódzkie, opolskie, małopolskie, wielkopolskie, świętokrzyskie, a w szczególności obszary umieszczone w trójkącie Poznań-Łódź-Katowice. Natomiast najniżej wskaźnik międzygałęziowej dostępności transportowej kształtował się w województwach północnych i wschodnich (zachodniopomorskie, podlaskie, warmińsko-mazurskie, podkarpackie, lubelskie), przy czym w większości z nich nie odnotowano w ostatnich latach znaczącej poprawy.54

w.

rcl

11. Spójność społeczna

Efektem transformacji gospodarczej i szybkich procesów rozwojowych jest zróżnicowanie warunków życia i dochodów ludności. Długotrwały brak pracy, niskie kwalifikacje zawodowe, wielodzietność, zły stan zdrowia, niepełnosprawność, zaawansowany wiek tworzą warunki zagrażające

ubóstwem i wykluczeniem społecznym.

Czynnikiem powodującym utrzymywanie się, a w niektórych przypadkach narastanie kwestii społecznej jaką stanowi ubóstwo, jest niska wydolność instytucjonalna pomocy społecznej, wynikająca

m.in. ze słabej koordynacji działań różnych podmiotów zainteresowanych rozwiązaniem tych problemów.

Tabela 14. Podstawowe dane w zakresie spójności społecznej w latach 2006-2010

2006

Osoby zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem (udział w %)

w tym

- osoby żyjące w gospodarstwach domowych

o bardzo niskiej intensywności pracy a

- osoby zagrożone ubóstwem (po transferach

społecznych) b

- osoby zagrożone deprywacją materialną c

39,5

34,4

30,5

27,8

12,3

10,0

7,9

6,9

.

19,1

17,3

16,9

17,1

17,6

10,0

9,1

8,4

8,1

.

ww

Wyszczególnienie

2007

2008

2009

2010

.

a

Uwagi: odsetek osób mieszkających w gospodarstwach domowych, gdzie osoby w wieku produkcyjnym pracują mniej niż 20% ich całkowitego

potencjału pracy; b odsetek osób, których dochód do dyspozycji po uwzględnieniu transferów społecznych jest niższy od granicy ubóstwa, ustalonej

na poziomie 60% mediany ekwiwalentnych dochodów do dyspozycji w kraju; c odsetek osób w gospodarstwach domowych, deklarujących brak

możliwości realizacji ze względów finansowych przynajmniej 4 z 9 takich potrzeb, jak: opłacenie wyjazdu na wypoczynek raz w roku, jedzenie

mięsa, ryb (lub ich wegetariańskiego odpowiednika) co drugi dzień, ogrzewanie mieszkania odpowiednio do potrzeb, pokrycie niespodziewanego

wydatku (na poziomie odpowiadającym miesięcznej wartości granicy ubóstwa relatywnego), zaległości w terminowych opłatach związanych z

mieszkaniem lub spłatach rat i kredytów, brak telewizora kolorowego, brak samochodu, brak pralki, brak telefonu.

Źródło: GUS

Por. Ocena wpływu inwestycji infrastruktury transportowej w ramach polityki spójności na wzrost konkurencyjności regionów (w ramach ewaluacji ex post NPR 2004-2006), IGiZP PAN, Warszawa 2010; Tabela 7.6. Średnia dostępność powiatowego węzła transportowego w województwie

v.p

l

Polska należy do krajów UE o średnim poziomie nierówności dochodowych. Przeciętnie w UE ogólne dochody do dyspozycji górnego kwintyla (tj. 20% ludności o najwyższych dochodach) były pięciokrotnie

wyższe niż dochody dolnego kwintyla (20% ludności o najniższych dochodach). W Polsce wskaźnik ten

kształtował się w 2008 r. na poziomie 5,1, a w okresie od 1999 r. wykazywał lekką tendencję wzrostu55.

Zróżnicowanie dochodowe ma wyraźny wymiar między- i wewnątrzregionalny. Niewystarczające mechanizmy stymulujące dyfuzję procesów rozwojowych sprawiają, że działania wyrównujące, finansowane głównie z funduszy europejskich, nie zmniejszyły skali tego rozwarstwienia. W 2010 r. najwyższy przeciętny

miesięczny dochód na osobę wykazywali mieszkańcy województwa mazowieckiego. Wynosił on 1539 zł i

był o 77,7% wyższy niż w województwie podkarpackim (866 zł)56. W 2006 r. najwyższy dochód osiągali

również mieszkańcy mazowieckiego, a najniższy – podkarpackiego, jednak rozpiętość była znacznie mniejsza (64,3%).

.go

Do zagrożonych ubóstwem relatywnym zalicza się osoby, których dochód do dyspozycji jest po transferach

społecznych niższy od 60% średniej krajowej. W 2010 r. osoby takie stanowiły 17,6% ogółu mieszkańców

Polski, więcej niż w 2009 r. (17,1%), lecz mniej niż w 2006 r. (19,1%). W układzie regionalnym zagrożenie

ubóstwem było największe w województwach: lubelskim (gdzie obejmowało 30,7% mieszkańców), podkarpackim (24,1%), lubuskim (23,3%) i świętokrzyskim (23,2%), a najmniejsze – w śląskim (12,4%), podlaskim (13,4%), opolskim (14,7%), mazowieckim (15%) i warmińsko-mazurskim (15,1%).

w.

rcl

Za zagrożone ubóstwem lub wykluczone uznaje się też osoby żyjące w gospodarstwach domowych o bardzo

niskiej intensywności pracy (6,9% mieszkańców Polski w 2009 r.) oraz osoby zagrożone deprywacją materialną, tj. niezdolne do zaspokojenia ze względów finansowych standardowych potrzeb (15%). Zbiorczy

wskaźnik utworzony na podstawie trzech powyższych pokazuje, że w 2009 r. do grupy zagrożonych ubóstwem lub wykluczonych należało 27,8% ogółu ludności. Wprawdzie zarówno wskaźnik zbiorczy, jak i

wskaźniki cząstkowe wykazywały w latach 2007-2009 systematyczną poprawę, jednak obszar zagrożenia

ubóstwem i wykluczenia był w Polsce nadal szerszy niż przeciętnie w krajach UE-27. W przypadku wskaźnika zbiorczego różnica na niekorzyść Polski wynosiła 4,7 pp, w odniesieniu do osób zagrożonych relatywnym ubóstwem po uwzględnieniu transferów społecznych – 0,8 pp, a największa była dla osób zagrożonych

deprywacją materialną (6,9 pp). Jedynie odsetek osób żyjących w gospodarstwach o bardzo niskiej intensywności zatrudnienia kształtował się w Polsce korzystniej od średniej unijnej (był niższy o 2,1 pp).

Sytuacja materialna rodzin wielodzietnych jest często gorsza niż osób starszych, co wynika z braku wystarczających narzędzi wsparcia dla młodych rodzin z dziećmi. Konsekwencją jest zagrożenie ubóstwem dzieci

i młodzieży, mogące w przyszłości prowadzić do wykluczenia społecznego dużych grup ludności.

12. Dostęp do usług publicznych i ich jakość

Niezadowalający jest często dostęp do usług publicznych (administracyjnych, technicznych i społecznych) i

ich jakość. Przedmiotem krytyki są skomplikowane i czasochłonne procedury przy korzystaniu z usług administracyjnych, trudna sytuacja mieszkaniowa dużych grup mieszkańców, dostęp do opieki zdrowotnej czy

jakość usług komunalnych. Ponieważ świadczenie usług publicznych należy z reguły do kompetencji instytucji samorządowych, poziom satysfakcji mieszkańców bywa silnie zróżnicowany przestrzennie.

ww

Pogorszenie koniunktury odbiło się również na rynku mieszkaniowym. Najwięcej nowych inwestycji

mieszkaniowych, rozumianych jako liczba mieszkań, których realizację rozpoczęto, zainicjowano w latach

2007 i 2008. Kryzys na rynkach finansowych obniżył tę liczbę w 2009 roku (o ok. 22%), ale już od 2010

roku obserwowano wyraźne ożywienie. Dane dotyczące liczby mieszkań oddawanych do użytkowania są

wynikiem decyzji inwestycyjnych podejmowanych w poprzednich latach. Dlatego największa liczba ukończonych mieszkań została zrealizowana w latach 2008 i 2009, a więc z pewnym przesunięciem czasowym w

stosunku do liczby rozpoczynanych mieszkań. W 2010 roku liczba mieszkań oddanych do użytkowania była

o ok. 18% mniejsza niż w poprzednim roku, jednak należy zauważyć, że mimo okresowych wahań koniunktury wyniki budownictwa mieszkaniowego osiągane w latach 2006-2010 były najlepsze w całym okresie

transformacji gospodarczej.

55

56

Por. Raport Polska 2011, cyt. wydanie, s. 21.

Przeciętny dochód miesięczny poniżej 1 tys. zł notowano też w lubelskim (930 zł) i świętokrzyskim (997 zł).

v.p

l

Z sieci wodociągowej korzystało w 2010 r. 87,5% mieszkańców Polski - o 1,1 pp więcej niż w 2006 r., w

tym 95,3% mieszkańców miast i 75,2% mieszkańców wsi. W układzie wojewódzkim odsetek korzystających z wodociągów kształtował się w granicach od 75,7% w małopolskim i w podkarpackim do 94,5% w

opolskim.

Odsetek korzystających z sieci kanalizacyjnej wynosił w 2010 r. 62,1% i był znacznie wyższy w miastach

(86,1%) niż na wsi (24,8%). W stosunku do 2006 r. zwiększył się on o 2,3 pp (w tym o 1,3 pp w miastach i

4,6 pp na wsi). W podziale wg województw najwyższy był w pomorskim i zachodniopomorskim, gdzie z

kanalizacji korzystało ok. ¾ ogółu mieszkańców, a najniższy w lubelskim i świętokrzyskim (nieco ponad

47%).

Środkami komunikacji miejskiej przewieziono w 2010 r. o 173 mln (4,2%) pasażerów mniej niż w 2007 r.

Spadek przewozów transportem publicznym może być konsekwencją rozwoju transportu indywidualnego,

lecz jednocześnie przyczynia się do pogłębienia ogólnych trudności transportowych w obrębie wielkich

aglomeracji miejskich.

.go

W percepcji społecznej różnie oceniana jest dostępność świadczeń podstawowej i specjalistycznej opieki

zdrowotnej57. Badania wskazują, że trudności z uzyskaniem porady lekarza pierwszego kontaktu są generalnie mniejsze i dotyczą kwestii technicznych, takich jak problemy z dodzwonieniem się do rejestracji (niemożność telefonicznego zamówienia numerka), brak możliwości wcześniejszego zapisania się na wizytę,

zbyt mała liczba wydawanych numerków czy długi czas oczekiwania w kolejce do gabinetu58.

W przypadku specjalistycznej opieki zdrowotnej głównym powodem społecznego niezadowolenia są odległe terminy wizyt59. Problem ten wynika, jak się wydaje, w dużej mierze z dysfunkcji systemowych wpływających na dysproporcje terytorialne, tj. z niewystarczających zasobów kadrowych i infrastrukturalnych w

poszczególnych dziedzinach medycyny oraz niewystarczających środków na zakontraktowanie przez Narodowy Fundusz Zdrowia odpowiedniej liczby świadczeń w poszczególnych województwach.

ww

w.

rcl

Przykładem takiej dysfunkcji jest np. niewłaściwe i niewystarczające rozlokowanie oddziałów chirurgii

dziecięcej w województwie warmińsko-mazurskim. Brak oddziału chirurgicznego dla dzieci w części

wschodniej województwa np. w Ełku, w którym funkcjonuje nowy szpital oraz znaczna odległość (ponad

170 km) do oddziałów chirurgii dziecięcej w Biskupcu i Olsztynie, niewystarczające połączenia środkami

komunikacji publicznej i wysoki stopień bezrobocia, a w związku z tym zubożenie części mieszkańców

(Pisz, Olecko, Orzysz, Węgorzewo, Ełk), uniemożliwia prawidłowe udzielanie porad i leczenie chirurgiczne

dzieci w tym rejonie. Powoduje to, iż w większości na tym terenie dzieci leczone są przez lekarzy o specjalnościach przeznaczonych dla dorosłych lub jeżdżą do oddziałów chirurgii dziecięcej w Suwałkach lub Białymstoku. 60

57

Dostępność świadczeń zdrowotnych w opinii Polaków 2008, CSIOZ; Opinie o opiece zdrowotnej – komunikat z badań CBOS BS/24/2010; także

Raport Polska 2030. Wyzwania rozwojowe, s. 328

58

Dostępność świadczeń zdrowotnych w opinii Polaków 2008, cyt. wydanie.

59

j.w.

60

Raport Konsultanta krajowego w dziedzinie chirurgii dziecięcej - Specjalizacje lekarskie w Polsce. Stan obecny, perspektywy rozwoju w latach

2010-2015 http://www.mz.gov.pl/wwwmz/index?mr=b2&ms=670&ml=pl&mi=670&mx=0&mt=&my=668&ma=017888

.go

v.p

l

Rysunek 17. Wykres kumulatywny dostępności czasowej ludności Polski do szpitali

Źródło: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN dla Ministerstwa Rozwoju Regionalnego.

w.

rcl

Poziom wskaźników liczby łóżek szpitalnych i liczby praktykujących lekarzy w relacji do liczby

mieszkańców nie wykazywał w latach 2007-2009 zasadniczych zmian. O ile jednak pod względem

liczby łóżek szpitalnych wskaźnik osiągany w 2009 r. przez Polskę (665/100 tys. mieszkańców)

znacznie przewyższał średni w UE-27 (550,9) - o tyle pod względem liczby praktykujących lekarzy

Polska, ze wskaźnikiem 217/100 tys. mieszkańców, znajdowała się na ostatnim miejscu wśród 15

krajów UE, dla których dane za 2009 r. opublikował Eurostat. Deficyt kadr lekarskich może się w

nadchodzących latach pogłębić, jeśli utrzyma się ich odpływ do pracy za granicą.

Tabela 15. Podstawowe dane w zakresie dostępu do usług publicznych w latach 2006-2010

Wyszczególnienie

Mieszkania (w tys.)

- rozpoczynane

- oddane do użytkowania

Przewozy pasażerów środkami komunikacji

miejskiej (w mln)

Łóżka szpitalne (na 100 tys. mieszkańców)

Praktykujący lekarze (na 100 tys. mieszkańców)

2006

2007

2008

2009

2010

138,0

115,4

185,1

133,7

174,7

165,2

142,9

160,0

158,1

135,7

4001

647,5

4078

642,5

4066

661,8 a

3779

665,5

3905

.

218,0

219,1

216,1

217,0

.

a

Uwagi: od 2008 r. nowa seria danych.

Źródło: GUS, Eurostat.

ww

13. Wykorzystanie potencjałów województw

Na tle Unii Europejskiej Polska nie należy do krajów silnie zróżnicowanych terytorialnie. Współczynniki mierzące poziom zróżnicowania między województwami i podregionami z reguły kształtują się poniżej średnich dla UE-27. O ile jednak w UE poziom zróżnicowania między regionami w

zakresie podstawowych kategorii społeczno-ekonomicznych wykazuje tendencję malejącą, o tyle w

Polsce zróżnicowanie przestrzenne w zakresie poziomu rozwoju gospodarczego rosło w latach

2001-2007 zarówno na szczeblu województw, jak i podregionów. Zróżnicowanie w zakresie regionalnego PKB na mieszkańca na szczeblu jednostek NUTS 3 od 2006 r. nieznacznie przewyższa

wskaźnik zróżnicowania dla UE-27. Zgodnie z rysunkiem 18 zamieszczonym poniżej, na poziomie

NUTS 3, w 2009 r. tylko dwa podregiony: m. st. Warszawa i m. Poznań przekroczyły średni poziom PKB per capita UE. Siedem podregionów charakteryzowało się PKB na mieszkańca powyżej

v.p

l

75% średniej w UE (natomiast poniżej średniego poziomu PKB na mieszkańca w UE). Były to

następujące podregiony: legnicko-głogowski, tyski, katowicki, trójmiejski oraz Wrocław, Kraków i

Szczecin. Poniżej 75% średniego PKB per capita w UE, w 2009 r. znalazło się w Polsce aż 57 podregionów, w tym między innymi wszystkie, poza m. st. Warszawa, podregiony woj. mazowieckiego. Świadczy to o zróżnicowaniu stopnia rozwoju podregionów w ramach poszczególnych województw.

Zjawisko zwiększania się zróżnicowań pomiędzy regionami danego kraju w zakresie poziomu

rozwoju ekonomicznego jest charakterystyczne dla tzw. „gospodarek doganiających” i jest obserwowane we wszystkich nowych państwach członkowskich – i to na ogół w silniejszym wymiarze

niż w Polsce. Według szacunków wykonanych przez BIEC dla MRR, zmniejszenie zróżnicowania

między polskimi regionami nie nastąpiło również w latach 2007-201061.

w.

rcl

.go

Rysunek 18: PKB per capita w 2009 r. w podziale wg NTS 3

Źródło: Produkt Krajowy Brutto wg podregionów NTS 3, opracowanie: Małgorzata Wójcik, Biuro Unii Metropolii Polskich, styczeń 2012, s. 7

W latach 2009-2010 jedynie województwo mazowieckie przekroczyło 75% średniej wartości PKB

mierzonej w PPS na mieszkańca dla krajów UE-27. Sześć województw (lubelskie, podkarpackie,

podlaskie, świętokrzyskie, opolskie i warmińsko-mazurskie) nie przekroczyło pod tym względem

50% średniej unijnej.

ww

Najwyższy poziom produktu krajowego brutto na 1 mieszkańca w 2010 r. odnotowano w województwie mazowieckim (59,5 tys. zł, co stanowiło 161% średniej krajowej). Średnią krajową

przewyższał też PKB na mieszkańca w województwach: dolnośląskim, śląskim oraz wielkopolskim. Najniższy poziom PKB na mieszkańca zanotowano natomiast w podkarpackim (24,4 tys. zł,

tj. 66% średniej krajowej) i lubelskim (24,9 tys. zł, 67% średniej).62

W 2010 r. w miastach zamieszkiwało 60,9% ogółu ludności Polski, o 0,4 pp mniej niż w 2006 r.

Najwyższy był wskaźnik urbanizacji w województwach śląskim (78%) i dolnośląskim (70,1%),

najniższy – w podkarpackim (41,4%), świętokrzyskim (45%), lubelskim (46,6%) i małopolskim

(49,2%).

61

62

Por. Raport Polska 2011, cyt. wydanie, s. 15-20.

Jak wyżej.

v.p

l

Najbardziej znaczącymi polskimi miastami, które łączą wysoki poziom rozwoju, szybki wzrost i

silne, pozytywne oddziaływanie na otoczenie regionalne są: Warszawa, Kraków, Poznań, Konurbacja Górnośląska, Trójmiasto oraz Łódź. Wraz ze Szczecinem (który w ostatnich latach rozwijał

się wolniej i napotykał szereg problemów rozwojowych) są one wymieniane w opracowaniach

ESPON wśród 76 najważniejszych ośrodków miejskich UE (tzw. MEGA)63.

Tabela 16. Podstawowe dane w zakresie wykorzystania potencjału województw w latach 20062010

Źródło: GUS

2006

2007

19,7

61,3

2008

2009

2010

19,9

19,6

.

.

61,2

61,1

61,0

60,9

.go

Wyszczególnienie

Zróżnicowanie PKB na 1 mieszkańca na

poziomie województw (w % krajowej wartości PKB na 1 mieszkańca)

Wskaźnik urbanizacji (udział ludności zamieszkałej w miastach w %)

14. Rozprzestrzenianie się procesów rozwojowych

Dla rozprzestrzeniania procesów rozwojowych decydujące znaczenie ma rozwój infrastruktury

transportowej i teleinformatycznej, wzmacnianie specjalizacji regionalnych i lokalnych (w przemyśle, usługach i zaawansowanym rolnictwie) oraz wykorzystanie zasobów endogenicznych obszarów wiejskich (w tym przez działania ukierunkowane na restrukturyzację i zwiększenie wydajności

w rolnictwie oraz tworzenie pozarolniczych miejsc pracy na wsi).

w.

rcl

Tabela 17. Podstawowe dane w zakresie rozprzestrzeniania się procesów rozwojowych w latach 2006-2010

Wyszczególnienie

Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 15 lat i

więcej na wsi (w %)

Przeciętna powierzchnia gospodarstwa indywidualnego (w ha użytków rolnych) a

Dzieci w wieku 3-5 lat objęte wychowaniem

przedszkolnym w placówkach na wsi (udział

w %)

Gospodarstwa domowe posiadające dostęp

do Internetu na wsi (udział w %)

2006

2007

2008

2009

2010

47,8

49,2

50,7

50,8

50,4

7,7

7,8

7,8

8,0

8,6

21,4

23,1

28,5

37,5

43,1

25,1

28,9

36,1

50,5

56,2

a

Uwagi: gospodarstwa o powierzchni powyżej 1 ha użytków rolnych

Źródło: GUS

ww

Dane z lat 2007-2010 świadczą o występowaniu pozytywnych tendencji w zakresie rozprzestrzeniania się procesów rozwojowych na obszary wiejskie. Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 15 lat

i więcej zwiększył się w tym okresie na wsi o 2,6 pp - do 50,4%, a przeciętna powierzchnia gospodarstwa indywidualnego – do 8,6 ha użytków rolnych, tj. o 11,7%. Szczególnie szybki wzrost odnotowano w odniesieniu do rozwoju społeczeństwa informacyjnego na obszarach wiejskich. W

2010 r. dostęp do Internetu miało już 56,2% gospodarstw domowych na wsi, co stanowiło odsetek

ponad dwukrotnie wyższy niż w 2006 r. Również ponad dwukrotnie zwiększył się udział dzieci w

wieku 3-5 lat objętych wychowaniem przedszkolnym w placówkach na wsi (wzrost z 21,4% w

2006 r. do 43,1% w 2010 r.).

Przestrzenne zróżnicowanie rozwoju społeczno-gospodarczego gmin wiejskich cechuje

-

63

stopniowe przechodzenie od wysokiego rozwoju gmin wiejskich w zachodniej części kraju

poprzez niski poziom w centrum do niskiego i bardzo niskiego w części północno-

Jak wyżej, s.24.

v.p

l

wschodniej i środkowo-wschodniej oraz na niektórych innych obszarach (świętokrzyskie,

południowa i wschodnia część małopolskiego, niektóre gminy województwa mazowieckiego, znajdujące się poza zasięgiem oddziaływania Warszawy);

-

lokalizacja gmin wiejskich o bardzo wysokim i wysokim poziomie rozwoju wokół miast,

zwłaszcza Warszawy, Trójmiasta, Poznania, Wrocławia, Łodzi, Krakowa i Konurbacji Śląskiej, a także niektórych miast średniej wielkości, szczególnie w zachodniej części kraju.

Analizy prowadzone w Instytucie Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN wskazują na trwały charakter

tych prawidłowości64.

.go

15. Spójność terytorialna

Narastające zróżnicowanie przestrzenne rozwoju gospodarczego Polski wymaga skupienia uwagi

na obszarach zagrożonych trwałą marginalizacją, jakimi są peryferyjne obszary wiejskie, obszary

poprzemysłowe, obszary tracące funkcje gospodarcze, obszary przygraniczne oraz o niskiej dostępności transportowej, szczególnie na terenie wschodniej części kraju.

Tabela 18. Podstawowe dane w zakresie spójności terytorialnej w latach 2006-2010

2006

2007

a

2008

2009

2010

15,3

15,3

15,5

.

15,2 b.

26,2

21,6

19,9

23,6

23,7

10,4

11,5

11,3

w.

rcl

Wyszczególnienie

Udział województw Polski Wschodnieja w

PKB (w %)

Średni wskaźnik bezrobocia rejestrowanego

w 3 podregionach (NUTS 3) o najwyższej

stopie bezrobocia

-w%

- różnica w stosunku do średniej krajowej (w

pp)

11,4

10,4

b

Uwagi: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie; szacunek BIEC.

Źródło: GUS, BIEC/MRR.

W wymiarze regionalnym najbardziej zagrożone marginalizacją są województwa Polski Wschodniej (lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie), cechujące się

najniższym poziomem rozwoju gospodarczego oraz słabością infrastruktury technicznej i społecznej, a w konsekwencji – niewielką atrakcyjnością inwestycyjną.

Kształtowanie się PKB województw Polski Wschodniej w latach 2007-2010 nie wykazuje postępu

w ich konwergencji z resztą kraju. Wprawdzie według danych GUS udział tych województw w

PKB Polski zwiększył się nieznacznie w 2008 r. (o 0,2 pp, do 15,5%), jednak szacunek wykonany

przez BIEC dla MRR wskazuje na spadek tego udziału do 15,2% w 2010 r., tj. poniżej notowanego w 2006 r. (15,3%).

Biorąc pod uwagę poziom PKB na mieszkańca i tempo jego wzrostu, w latach 2007-2010 można

było wyróżnić cztery grupy województw

liderzy (województwa o poziomie PKB na mieszkańca i jego dynamice powyżej średniej

krajowej) – mazowieckie, dolnośląskie, wielkopolskie;

-

doganiające (województwa o dynamice wzrostu PKB na mieszkańca powyżej średniej krajowej i o poziomie poniżej średniej) – świętokrzyskie, małopolskie, łódzkie, opolskie;

-

odstające (województwa o poziomie PKB na mieszkańca i jego dynamice poniżej średniej

krajowej) – kujawsko-pomorskie, podlaskie, warmińsko-mazurskie, lubelskie, pomorskie,

podkarpackie, zachodniopomorskie, lubuskie;

ww

-

Jak wyżej, s. 136.

tracące (województwa o dynamice wzrostu PKB na mieszkańca poniżej średniej krajowej i

o poziomie powyżej średniej) – śląskie.

v.p

l

-

– 211 –

Spośród województw Polski Wschodniej tylko jedno (świętokrzyskie) znalazło się w grupie „doganiających”; pozostałe należały do „odstających”, a tym samym ich dystans rozwojowy zwiększał

się w stosunku do średniej krajowej.

ww

w.

rcl

.go

W skali podregionów notowano natomiast pozytywną tendencję do stopniowej redukcji zróżnicowania stopy bezrobocia. Różnica między średnią stopą bezrobocia rejestrowanego w 3 podregionach o najwyższym jej poziomie i średnią krajową zmniejszyła się z 12,6 pp w 2006 r. do 11 pp w

2010 roku.

w.

rcl

związane z postępującym procesem globalizacji oraz rozwojem

technologii cyfrowych.

2. Nasilająca się integracja gospodarcza i finansowa w skali

globalnej i regionalnej, w tym

przynależność Polski do Unii

Europejskiej.

3. Rozpoczęcie procesu zmian w

prowadzeniu

polityki

rozwojuwprowadzanie systemu zarządzania

polityką rozwoju opartego na idei

zintegrowanego podejścia.

2. Nieefektywne instytucje publiczne

(niska i często źle ukierunkowana aktywność, słaba orientacja na potrzeby społeczne, zbyt długotrwałe procedury, brak

przejrzystości działania i podejmowania

decyzji oraz brak rozwiązań umożliwiających rozliczanie zadaniowe, brak odpowiednich mechanizmów motywowania i

awansowania pracowników).

3. Nadmiar przepisów prawnych, ich

niespójność i niejednoznaczność oraz

brak stabilności prawa (częste zmiany

stwach wysoko rozwiniętych, wywołane zmieniającą się koniunkturą

gospodarczą na świecie.

2. Prawdopodobieństwo zastopowania lub nawet załamania procesu

integracji europejskiej, w tym destabilizacja strefy euro.

3. Rosnące znaczenie państw rozwijających się, w tym w szczególności

państw BRIC, które mogą wpłynąć na

światowy układ sił gospodarczych i

politycznych (duże potencjalne rynki

zbytu).

4. Postrzeganie Polski przez inwestorów zagranicznych jako państwa

rozwijającego oraz kierowanie się

przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych ocenami agencji ratingowych.

5. Procesy demograficzne wpływające na zmniejszenie odsetka ludności

w wieku produkcyjnym oraz spadek

ogólnej liczby ludności w Polsce.

– 212 –

212

v.p

l

3. Wdrożenie i sprawne działanie

nowego modelu zarządzania

rozwojem kraju opartego na

zintegrowanym podejściu.

.go

blicznych oraz długu publicznego powodowany przez duży udział wydatków

sztywnych w ogólnych wydatkach budżetu państwa, związany niskim poziomem

aktywności zawodowej ludności, a w

konsekwencji z koniecznością finansowania licznych świadczeń emerytalnych i

rentowych; nieefektywny system finansowania polityk publicznych (rozpraszanie bądź dublowanie środków budżetowych, niska efektywność wykorzystania

środków).

Monitor Polski

Sprawne państwo

2. Utrzymanie dodatniego wzrostu

PKB i relatywnie stabilnej sytuacji

makroekonomicznej w kraju w okresie kryzysu gospodarczo-finansowego

lat 2008-2009

członkostwo w strukturach europejskich i euroatlantyckich

Obszar tematyczny

Mocne strony

Słabe strony

Szanse

Zagrożenia

1. Stabilna pozycja międzynarodowa 1. Nierównowaga finansów publicznych - 1. Rosnące współzależności go- 1. Spowolnienie rozwoju gospodarCzynniki

makroekonomiczne państwa w zakresie bezpieczeństwa - wzrost deficytu sektora finansów pu- spodarcze między państwami czego w państwach UE i innych pań-

ww

Analiza SWOT

Konkurencyjna

gospodarka

6. Zasobność regionów w liczne surowce, w tym rolne, energetyczne

oraz mineralne

7. Pogłębiająca się luka w zakresie

odpływu za granicę wykwalifikowanych pracowników i absolwentów

oraz ich napływem do Polski.

6. Malejąca przewaga Polski w zakresie kosztów pracy wpływająca na

konieczność poszukiwania nowych

czynników tworzenia przewag konkurencyjnych.

Zagrożenia

6. Rosnące znaczenie technologii

cyfrowych w poszczególnych

sektorach gospodarki (współpraca międzynarodowa, rynek pracy,

administracja).

– 213 –

213

8. Zagrożenia ekologiczne i energetyczne, w tym rosnące ceny światowe

głównych surowców energetycznych,

wynikające z dynamicznego rozwoju

rynków wschodzących (państwa Azji

Południowej i Wschodniej, państwa

v.p

l

5. Wydłużanie przeciętnego

trwanie życia w dobrym zdrowiu

kobiet i mężczyzn, co wpływa na

zwiększenie liczby wykwalifikowanych i doświadczonych osób

na rynku pracy.

.go

4. Możliwość wykorzystania

funduszy unijnych w celu finansowania wydatków prorozwojowych.

Szanse

Monitor Polski

5. Położenie kraju na międzynarodowych szlakach komunikacyjnych

wchodzących w skład Paneuropejskich Korytarzy Transportowych

Słabe strony

regulacji), w szczególności regulacji

podatkowych.

4. Długotrwałe procedury sądowe i niska

skuteczność egzekwowania prawa.

5. Niski poziom kapitału społecznego

charakteryzujący się przede wszystkim

niskim poziomem zaufania zarówno do

innych osób jak i do instytucji, niewielkim czynnym zaangażowaniem obywateli

w proces zarządzania rozwojem kraju

oraz przyzwoleniem na zachowania „nieobywatelskie”.

6. Niekonkurencyjna struktura polskiej

gospodarki z dużym udziałem tradycyjnych sektorów produkcji i usług oraz

niskim udziałem wyrobów o wyższym

stopniu zaawansowania technologicznego

(wysokiej i średnio wysokiej techniki) w

produkcji sprzedanej przemysłu.

7. Niezadowalający poziom innowacyjności polskiej gospodarki związany z

niekorzystną strukturą finansowania sektora B+R (przewaga środków publicznych), słabymi powiązaniami sektora

nauki ze sferą przedsiębiorczości i niewielkim zainteresowaniem przedsiębiorstw prowadzeniem prac badawczych

oraz brakiem skutecznych mechanizmów

wdrażania innowacji w gospodarce, wynikającym z niskiej podaży konkurencyjnych projektów badawczych, braku kultury i świadomości znaczenia innowacji, a

co za tym idzie, braku popytu na istniejące projekty i pomysły

8. Niesprzyjające warunki prowadzenia

działalności gospodarczej (dalekie miejsce Polski w raporcie Banku Światowego

Doing Business), w szczególności długotrwałe i skomplikowane procedury związane z zakładaniem i prowadzeniem

w.

rcl

4. Wzrost znaczenia sektora przemysłu i usług w gospodarce Polski przy

jednoczesnym posiadaniu dużego

potencjału produkcyjnego i konkurencyjnego rolnictwa

Mocne strony

ww

Obszar tematyczny

przedsiębiorstw.

9. Nieodpowiedni pod względem jakościowym system edukacji, który w niewystarczającym stopniu odpowiada na

potrzeby rynku pracy; niewystarczająco

kształtuje postawy kreatywne i kluczowe

kompetencje potrzebne w każdej pracy;

brak efektywnego systemu uczenia się

przez całe życie.

10. Relatywnie niski wskaźnik zatrudnienia; niska aktywność zawodowa osób w

wieku 55+ związana m.in. z niskim ustawowym poziomem wieku emerytalnego

(65 lat dla mężczyzn i 60 dla kobiet) oraz

licznymi przywilejami emerytalnymi

określonych grup zawodowych.

Słabe strony

przestrzeń regionów i brak wewnętrznych naturalnych barier rozwoju.

Spójność społeczna 10. Korzystny policentryczny układ

osadniczy (miast Polski), zwarta

i terytorialna

12. Niewystarczająco rozwinięta infrastruktura transportowa, charakteryzująca

się wysokim stopniem wyeksploatowania, nierównomiernym rozmieszczeniem,

brakiem sprawnych połączeń między

aglomeracjami oraz niewielkim znaczeniem niektórych środków transportu

(transportu wodnego).

13. Wysoki poziom energochłonności

gospodarki i oparcie produkcji energii

elektrycznej głównie na węglu

14. Słaba dostępność komunikacyjna

kraju, w szczególności obszarów wiejskich i peryferyjnych (brak dróg przystosowanych do szybkiego ruchu, brak dostatecznej liczby przepraw mostowych,

11. Niska mobilność kapitału ludzkiego,

związana m.in. z niewystarczająco rozwiniętym rynkiem mieszkaniowym.

10. Wdrożenie instrumentów

ułatwiających dyfuzję procesów

rozwojowych na obszary słabiej

rozwinięte.

– 214 –

214

12. Pogłębiająca się depopulacja i

pogarszająca się dostępność obszarów

wiejskich (wynikająca z odpływu

ludności do obszarów zurbanizowanych oraz ze słabo rozwiniętej infra-

10. Zmiany klimatu i ich znaczące

negatywne skutki, takie jak: gwałtowne powodzie, długotrwałe susze

meteorologiczne i hydrologiczne,

stepowienie znacznego obszaru kraju

oraz okresowe deficyty wody w ilości

i jakości odpowiedniej dla potrzeb

biosfery, a także dla potrzeb bytowych i gospodarczych.

11. Nierozwiązany kompleksowo

problem zbiórki, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych.

latynoamerykańskie).

9. Wzrost zapotrzebowania na energię, wobec wyczerpywania się większości rezerw prostych w zakresie

poprawy efektywności energetycznej

w wytwarzaniu produktu narodowego

brutto.

Zagrożenia

v.p

l

9. Zachowanie potencjału przyrodniczego i jego promocja, a

także poprawa stanu środowiska

jako szansa dla zrównoważonego

rozwoju kraju i poszczególnych

regionów.

.go

7. Prowadzenie prac nad rozpoznaniem miejsc wydobycia niekonwencjonalnych

zasobów

węglowodorów (m.in. gazu łupkowego i gazu w porach skalnych) oraz korzystanie w większym stopniu z odnawialnych

źródeł energii.

8. Rozwój pozarolniczej działalności oraz dywersyfikacja działalności rolniczej na obszarach

wiejskich

Szanse

Monitor Polski

9. Dobrze rozwinięta sieć internetowa

- prawie 100% przedsiębiorstw i 63%

polskich gospodarstw domowych ma

dostęp do Internetu oraz wysoki poziom wykorzystania technologii cyfrowych w administracji publicznej.

8. Systematyczny wzrost udziału osób

w ogóle społeczeństwa posiadających

wyższe wykształcenie, co przekłada

się na rozwój kraju, regionów oraz

dobrą pozycję Polski w UE.

7. Cenne zasoby środowiskowe, dobrze rozwinięta sieć obszarów chronionych i wysokie zróżnicowanie

naturalnych uwarunkowań środowiska, a także wysokie walory turystyczne i przyrodnicze krajobrazu

w.

rcl

Mocne strony

ww

Obszar tematyczny

rzadka sieć połączeń kolejowych).

Słabe strony

Szanse

215

struktury transportowej i niedostatku

usług transportu publicznego na wsi).

13. Dalszy niekontrolowany rozwój

przestrzenny miast pogłębiający brak

ładu przestrzennego i wpływający na

pogorszenie efektywności wydatków

inwestycyjnych.

Zagrożenia

v.p

l

.go

16. Ograniczony dostęp do opieki lekarskiej, w szczególności ograniczona liczba

lekarzy i ich odpływ za granicę.

17. Niska jakość zagospodarowania przestrzennego wpływająca negatywnie na

atrakcyjność polskich miast oraz na szanse dynamicznego rozwoju obszarów

wiejskich.

15. Brak wystarczającego wsparcia dla

rodzin wielodzietnych skutkujący zwiększonym odsetkiem dzieci zagrożonych

ubóstwem relatywnym.

w.

rcl

Mocne strony

ww

Obszar tematyczny

v.p

l

BIBLIOGRAFIA

− Diagnoza Społeczna 2011, Warunki i jakość życia Polaków (red. J. Czapiński, T. Panek),

Rada Monitoringu Społecznego, Warszawa, 30.09.2011

− Działalność gospodarcza podmiotów z kapitałem zagranicznym w 2009 roku, GUS, Warszawa 2010

− Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w latach 2006-2009, GUS, Warszawa 2010

− Efektywność wykorzystania energii w latach 1999-2009, GUS, Warszawa 2011

− European Innovation Scoreboard (EIS) 2009, European Commission, Pro Inno Paper No

15, Brussels 2010 i z poprzednich lat

.go

− Gospodarka paliwowo-energetyczna w latach 2008, 2009, GUS, Warszawa 2010

− Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004-2010, GUS, Warszawa, październik 2011

− Innovation Union Scoreboard 2010, The Innovation Union’s performance scoreboard for

Research and Innovation, Pro Inno Europe, 1.02.2011

− Investing in a Rebound, The 2010 A.T.Kearney FDI Confidence Index

− Klimat inwestycyjny w Polsce, Raport z badania ilościowego, TNS OBOP, Warszawa 2010

w.

rcl

− Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020, Regiony, miasta, obszary wiejskie,

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa, 13 lipca 2010

− Krajowy Program Reform Europa 2020, Warszawa, kwiecień 2011

− Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia wspierające wzrost gospodarczy i zatrudnienie,

Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 29 listopada 2006 r., Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2006

− Nauka i technika w 2009 roku, GUS, Warszawa 2011

− Ocena wpływu inwestycji infrastruktury transportowej realizowanych w ramach polityki

spójności na wzrost konkurencyjności regionów (w ramach ewaluacji ex post NPR 20042006), IGiZP PAN, Warszawa 2010

− Ochrona Środowiska 2010, GUS, Warszawa 2010 i z poprzednich lat

− OECD Urban Policy Reviews: Poland 2011, OECD, Paris 2011

ww

− Podstawowe dane o stowarzyszeniach, fundacjach i społecznych podmiotach wyznaniowych działających w 2008 r., GUS, Warszawa 2010

− Polityka energetyczna Polski do 2030 roku, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa,

10.11.2009

− Polska 2030, Trzecia fala nowoczesności, Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju, Warszawa, 7 czerwca 2011

− Polska 2030, Wyzwania rozwojowe, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa 2009

− Produkt Krajowy Brutto wg podregionów NTS 3, opracowanie: Małgorzata Wójcik, Biuro

Unii Metropolii Polskich, styczeń 2012, s. 7

v.p

l

− Raport o innowacyjności gospodarki Polski w 2009 roku (red. T. Baczko), INE PAN, Warszawa 2010

− Raport o stanie technicznym nawierzchni asfaltowych i betonowych sieci dróg krajowych

na koniec 2009 r., Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, Warszawa, marzec

2010

− Raport Polska 2011, Gospodarka-Społeczeństwo-Regiony, Projekt, Ministerstwo Rozwoju

Regionalnego, Warszawa, czerwiec 2011

− Sixth Community Innovation Survey, Eurostat Newsrelease 166/2010, 10.11.2010

− Społeczeństwo informacyjne w Polsce, Wyniki badań statystycznych z lat 2006-2010,

GUS, Warszawa 2010

.go

− Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2007

− Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko”, Perspektywa 2020 r., Ministerstwo

Środowiska, Ministerstwo Gospodarki, Projekt z dnia 18 maja 2011 r.

− Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki, Projekt, Ministerstwo Gospodarki,

Warszawa 2011

− Strategia Obronności Rzeczypospolitej Polskiej, Strategia sektorowa do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Ministerstwo Obrony Narodowej, Warszawa 2009

w.

rcl

− Strategia Rozwoju Kraju 2007-2015, Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 29

listopada 2006 roku, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa, listopad 2006

− Strategia „Sprawne Państwo 2011-2020”, Projekt, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i

Administracji, Warszawa, 4 kwietnia 2011

− The Global Competitiveness Report 2011-2012, World Economic Forum, Geneva 2011 i z

poprzednich lat

− Transformacja w kierunku gospodarki niskoemisyjnej w Polsce, Bank Światowy, Waszyngton, luty 2011

− Transparency International Corruption Perceptions Index 2010, Transparency International,

Berlin 2010 i z poprzednich lat

− World Investment Prospects Survey 2010-2012, UNCTAD, New York and Geneva, September 3010

ww

− Worldwide Governance Indicators, World Bank

*

*

*

Strony internetowe

A.T.Kearney: www.atkeraney.com;

Bank Światowy: www.worldbank.org;

Eurostat: epp.eurostat.ec.europa.eu;

Główny Urząd Statystyczny: www.stat.gov.pl;

Komisja Europejska: www.ec.europa.eu;

Ministerstwo Gospodarki: www.mg.gov.pl;

Ministerstwo Obrony Narodowej: www.mon.gov.pl;

v.p

l

Konferencja Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju: www.unctad.org;

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego: www.mrr.gov.pl;

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji: www.mswia.gov.pl;

Pro Inno Europe: www.proinno-europe.eu/metrics;

Światowe Forum Ekonomiczne: www.weforum.org;

Transparency International: www.transparency.org;

ww

w.

rcl

.go

Worldwide Tax: www.worldwide-tax.com.

16/09kt

v.p

l

Monitor Polski

Zał. 2

ww

w.

rcl

.go

Wyniki oceny oddziaływania

na środowisko

Strategii Rozwoju Kraju 2020

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego

Uzasadnienie, cel i sposób realizacji

.go

v.p

l

Podstawą prawną dla wykonania prognozy oddziaływania na środowisko Strategii Rozwoju

Kraju 20201 są wymagania dotyczące przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na

środowisko (SOOŚ), w tym opracowania Prognozy oddziaływania na środowisko wynikające

z ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego

ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na

środowisko (Dz.U. nr 199, poz. 1227, z późn. zm.). Obowiązujące polskie przepisy prawne w

ww. zakresie pozostają w pełnej zgodności z postanowieniami dyrektywy 2001/42/WE

Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu

niektórych planów i programów na środowisko (Dz. Urz. WE L 197 z 21.07.2001, str. 30;

Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdział 15, tom 6, str. 157) - tzw. Dyrektywa SEA

(Strategic Environmental Assessment). Zgodnie z art. 3 ust. 1 przedmiotowej dyrektywy postępowanie w sprawie OOŚ będzie przeprowadzane dla opracowań, których uchwalenie

bądź przyjęcie może mieć znaczące skutki dla środowiska.

Przygotowanie prognozy oddziaływania na środowisko SRK 2020 zostało powierzone

niezależnemu wykonawcy (Fundeko Łukasz Szkudlarek), wyłonionemu w postępowaniu o

udzielenie zamówienia publicznego. Przedmiotem oceny był projekt SRK 2020 (wersja z

listopada 2011 r.).

w.

rcl

Zasadniczym celem przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko projektu SRK

2020 było zbadanie oraz ocena stopnia i sposobu uwzględnienia aspektów środowiskowych w

projekcie SRK, a także analiza potencjalnych i rzeczywistych skutków środowiskowych

realizacji SRK. Oceniono także zgodność zapisów SRK 2020 z obowiązującymi

dokumentami w dziedzinie środowiska i zrównoważonego rozwoju. Zaproponowano

rozwiązania, które pomogą wyeliminować lub ograniczyć, stwierdzone w tym kontekście

braki i słabości dokumentu.

ww

Zgodnie z ustawą z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i

jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na

środowisko (Dz.U. nr 199, poz. 1227, z późn. zm.), przed ostatecznym przyjęciem SRK 2020

wymagane było również przeprowadzenie tzw. strategicznej oceny oddziaływania na

środowisko z udziałem społeczeństwa, w tym opracowanie na potrzeby tego postępowania

prognozy oddziaływania na środowisko. W związku z tym 16 grudnia 2011 r. rozpoczął się

proces konsultacji społecznych projektu Prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu

SRK 2020. Konsultacje zakończyły się 6 stycznia 2012 r. W czasie konsultacji społecznych

prognozy w dniu 16 grudnia 2011 r. została ona opublikowana na stronach internetowych

Ministerstwa Rozwoju Regionalnego. Aktualizacja SRK różni się znacznie od poprzedniej

wersji SRK 2007-2015, głównie: wydłużeniem horyzontu czasowego z 2015 do 2020 r.,

zmianą i ograniczeniem obszarów strategii (z 6 do 3), modyfikacjami dotyczącymi zasad

polityki rozwoju, zmianami w zestawie wskaźników monitorowania realizacji SRK 2020,

uszczegółowieniem ram finansowych i powiązaniem ich z WPFP oraz budżetem

zadaniowym.

W ostatecznej wersji SRK 2020, w wyniku szerszych konsultacji dokumentu, dokonano m.in.

redefinicji celu głównego i uzupełniono tekst strategii o aspekty związane z programowaniem

kierunków polityki spójności na lata 2014-2020. Ponadto

•

1

zmodyfikowano liczbę wskaźników monitorujących realizację strategii, dodając m.in.

w obszarze zapewnienia energii i racjonalnego wykorzystania zasobów naturalnych

dwa wskaźniki pomocnicze – poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych

Tekst Prognozy dostępny jest na stronie: http://www.mrr.gov.pl/rozwoj_regionalny/polityka_rozwoju/srk_2020/strony/srk_2020.aspx

v.p

l

ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania w stosunku do masy tych

odpadów wytworzonych w 1995 r. (w %) oraz wskaźnik czystości wód (wg klas, w

odniesieniu do jednolitej części wód). W ostateczności wpłynęło to na lepsze ujęcie

kwestii środowiskowych w dokumencie;

uzupełniono dokument o proponowaną rolę regionów w realizacji działań SRK 2020,

m.in.

w zakresie: prowadzenia kampanii edukacyjno-informacyjnych na temat efektywnego

korzystania z zasobów oraz adaptacji do zmian klimatu; modernizacji regionalnej i

lokalnej infrastruktury przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej (w tym

umożliwiającej wykorzystanie energii z OZE); zapewnienia skutecznego i

efektywnego oczyszczania ścieków w aglomeracjach liczących więcej niż

2000 RLM; wdrożenia nowoczesnego systemu gospodarowania odpadami

komunalnymi; realizacji działań przeciwpowodziowych i wdrożenia systemu

planowania przestrzennego uwzględniającego rzeczywiste obszary zalewowe;

•

zmodyfikowano zadania strategiczne państwa w perspektywie do 2020 roku, m.in.

dodając zadanie polegające na poprawie jakości żywności i zwiększeniu

bezpieczeństwa żywnościowego poprzez wspieranie wytwarzania żywności

metodami integrowanymi, ekologicznymi, tradycyjnymi, regionalnymi czy z

lokalnych surowców, uwzględniono kwestie związane z wykorzystaniem

unikatowych zasobów wewnętrznych umożliwiających specjalizację regionów oraz

doprecyzowano zadanie związane ze stworzeniem systemu adaptacji do zmian

klimatu o kwestie ochrony powietrza przed zanieczyszczeniami.

.go

•

w.

rcl

W trakcie konsultacji społecznych nie wpłynęły ze strony społeczeństwa żadne uwagi,

zapytania, ani postulaty w odniesieniu do Prognozy oddziaływania na środowisko dla

projektu SRK 2020.

Sposób uwzględnienia wyników oceny efektu środowiskowego

Opinie i uzgodnienia organów, o których mowa w art. 57 oraz 58 ustawy ooś brane były pod

uwagę dwukrotnie podczas prowadzonej procedury strategicznej oceny oddziaływania na

środowisko: podczas uzgadniania zakresu Prognozy oraz na etapie konsultacji społecznych

przygotowanego projektu Prognozy.

W ramach uzgadniania zakresu Prognozy Główny Inspektor Sanitarny nie zgłosił żadnych

uwag. Uzgodnienia z Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska, przekazane pismem

z dnia 20 października 2011 r. (DOOŚsoos410.41.2011.MK-4), korespondowały

bezpośrednio z zapisami art. 51 ustawy ooś i znalazły odzwierciedlenie w zakresie i treści

przygotowanej Prognozy.

ww

Na etapie konsultacji społecznych projektu Strategii i jej Prognozy Główny Inspektor

Sanitarny w piśmie do Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 23 grudnia 2011 r. po

zapoznaniu się z treścią dokumentów nie wniósł żadnych uwag. Generalny Dyrektor Ochrony

Środowiska w piśmie z dnia 12 stycznia 2012 r. (DOOŚsoos410.53-3.2011.MK) zgłosił

uwagi do projektu SRK 2020 i Prognozy.

W odniesieniu do uwagi na temat niejednolitości projektu SRK 2020 pod względem poziomu

szczegółowości zaproponowanych kierunków i działań należy mieć na uwadze, iż projekt

przedmiotowej strategii wymienia jedynie kluczowe inwestycje, istotne z punktu widzenia

rozwoju kraju. Nie podejmuje szczegółowych kwestii dotyczących sposobu i harmonogramu

realizacji konkretnych przedsięwzięć inwestycyjnych. Ponadto zapisy na temat budowy kolei

dużych prędkości czy centralnego portu lotniczego zostały przeformułowane i mają obecnie

v.p

l

charakter „miękki”. Decyzja o realizacji tych projektów zostanie podjęta po uwzględnieniu

analiz koniunktury makroekonomicznej kraju, wynikającej z nich prognozy popytu na transport,

a także wniosków dotyczących efektywności ekonomicznej obydwu projektów. Ponadto, co

również ma znaczenie w przypadku pozostałych uwag GDOŚ, należy uwzględnić, iż określone

rozwiązania i szczegółowe zapisy dotyczące konkretnych przedsięwzięć inwestycyjnych będą

przedmiotem strategii zintegrowanych oraz dokumentów je realizujących, w tym programów

rozwoju. Dokonano też uspójnienia z Koncepcją Przestrzennego Zagospodarowania Kraju,

dokumentem przyjętym przez RM w dniu 13 grudnia 2011 r.

Zasadnicza większość uwag GDOŚ została uwzględniona; uwagi mogące mieć znaczenie dla

treści SRK 2020 i Prognozy dotyczyły m.in.

•

•

•

•

w.

rcl

•

konieczności uzupełnienia dokumentu o odniesienia do zasady zrównoważonego rozwoju

– realizacja tej zasady jest zadaniem horyzontalnym i powinna być wkomponowana w

rozwiązania systemowe zaprojektowane w ŚSRK;

lepszego nawiązania do aktów prawnych, w tym m.in. Ramowej Dyrektywy Wodnej;

doprecyzowania zapisów w zakresie ryzyka powodziowego i zagrożenia powodziowego,

zgodnie z Dyrektywą 2007/60/WE w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania

nim;

doprecyzowania zapisów zgodnie z art. 118 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne

(Dz.U. 2012 poz. 145) odnośnie planów zagospodarowania przestrzennego i

uwzględnienia zapisów planów zarządzania ryzykiem powodziowym;

uszczegółowienia kwestii dot. poprawy uspołecznienia procesu planowania w odniesieniu

do społecznego udziału w procedurach konsultacji prowadzonych w ramach

strategicznych ocen oddziaływania na środowisko;

uwzględnienia konkretnych rekomendacji i propozycji w zakresie zidentyfikowanej

potrzeby „nowoczesnego planowania przestrzennego” oraz „skutecznej ochrony Morza

Bałtyckiego”;

modyfikacji zapisów dotyczących zapewnienia dostępu do usług komunalnych, w tym dla

mniej zamożnych gospodarstw domowych;

uzupełnienia prognozy o ocenę innych gałęzi transportu (kolejowy, lotniczy, śródlądowy i

morski) oraz o odniesienie do kwestii poprawy dostępności drogowej obszarów cennych

przyrodniczo.

.go

•

•

•

ww

Zasadniczą analizę ŚSRK przeprowadzono w oparciu o wybrane w pierwszym etapie prac

kryteria badawcze dotyczące: zgodności Strategii z zasadą zrównoważonego rozwoju, z

zasadami kompleksowości i przezorności w ochronie środowiska, uwzględnienia

podstawowych problemów ochrony środowiskowych (także tych zawartych w Diagnozie dla

ŚSRK), zaproponowanych w ŚSRK ram prawnych i instytucjonalnych oraz systemu ewaluacji

i monitoringu skutków środowiskowych realizacji zamierzeń SRK 2020.

W toku analizy całości dokumentu stwierdzono, że ŚSRK odnosi się do zasady

zrównoważonego rozwoju, a także do poszczególnych zasad ochrony środowiska. Dla

fragmentów wymagających uwagi i modyfikacji zarekomendowano rozwiązania, pozwalające

na osiągnięcie pełnej zgodności zapisów Strategii z zasadami polityki rozwoju kraju, np.

uwzględnienie pojęcia bezpieczeństwa ekologicznego. Ostatecznie stwierdzono, że w

Strategii docenia się znaczenie ochrony środowiska w rozwoju kraju, a zrównoważony rozwój

traktuje jako drogę do osiągnięcia celów rozwojowych.

Szczegółową analizę celów obszarów strategicznych ŚSRK przeprowadzono w oparciu o

kryteria badawcze odnoszące się do elementów określonych w artykule 51 pkt. 2 Ustawy

OOŚ, tj. różnorodności biologicznej, ludzi, wody, powietrza, powierzchni ziemi, krajobrazu,

v.p

l

klimatu i zasobów naturalnych. Oceniono poszczególne kierunki interwencji w ramach

danego celu i podsumowano zidentyfikowane oddziaływania negatywne, pozytywne lub

hamujące. Dla oddziaływań hamujących wskazano możliwe do wprowadzenia zmiany,

docelowo mogące wzmocnić pozytywne efekty środowiskowe celu.

Założenia ŚSRK będą miały w przeważającej mierze pozytywne oddziaływanie. Nie

zidentyfikowano ani jednego celu ŚSRK, który oddziaływałby negatywnie na poszczególne

komponenty środowiska.

Podstawowe braki i rekomendowane uzupełnienia wskazane przez autorów prognozy

obejmowały następujące zagadnienia

.go

1. W ramach pierwszego obszaru strategicznego - Sprawne i efektywne państwo podkreślenia znaczenia partycypacji społecznej w planowaniu przestrzennym, znaczenia

bezpieczeństwa ekologicznego oraz konieczności usprawnienia systemu kontroli

przestrzegania prawa ochrony środowiska w Polsce.

ww

w.

rcl

Cele I obszaru strategicznego Sprawne i efektywne Państwo nie będą niosły ze sobą

negatywnych oddziaływań na środowisko. Zidentyfikowano tutaj w większości

oddziaływania pozytywne, a także oddziaływania hamujące.

Założenia celów I obszaru strategicznego Strategii sprzyjać będą prośrodowiskowym

zmianom w strukturze gospodarki, efektywnemu zrównoważonemu rozwojowi społecznogospodarczemu oraz prośrodowiskowemu zarządzaniu krajem. Przyczynią się także do

poprawy warunków życia społeczeństwa, upowszechniania proekologicznego modelu

konsumpcji i stymulowania rozwoju edukacji i badań naukowych w dziedzinie ochrony

środowiska. Sprzyjać będą poprawie stanu i jakości wód, stanu różnorodności biologicznej,

prowadzeniu racjonalnej i zrównoważonej gospodarki przestrzenią, ograniczaniu

negatywnego oddziaływania procesów gospodarczych na powierzchnię ziemi, a także

zachowaniu niepowtarzalności krajowych form krajobrazowych. Działania pozwolą także na

prowadzenie efektywnej ochrony przeciwpowodziowej i przyczynią się do wzrostu zdolności

Państwa do skutecznego reagowania w sytuacjach kryzysowych.

Wśród oddziaływań hamujących zidentyfikowano pewne założenia w treści celów I obszaru,

które mogą osłabić pozytywne oddziaływania założeń lub implikować pośrednio negatywne

oddziaływania Strategii. Zwrócono uwagę na brak odniesienia do kwestii rozwoju i promocji

transportu publicznego, do kwestii zwiększenia nakładów na działania rozwojowe w ochronie

środowiska, do kwestii bezpieczeństwa ekologicznego i propozycji zwiększenia skuteczności

egzekwowania prawa ochrony środowiska.

Wśród rozwiązań alternatywnych dla I obszaru strategicznego wskazano np. konieczność

wprowadzenia systemu kontroli w zakresie zapewnienia ładu przestrzennego.

2. W ramach drugiego obszaru strategicznego - Konkurencyjna gospodarka – podkreślenia

wsparcia dla lokalnych systemów gospodarczych w kierunku wykorzystywania lokalnych

dóbr i kapitału ludzkiego dla wytworzenia produktu i jego sprzedaży możliwie blisko miejsca

ich wytworzenia, uwzględnienia działań informacyjno-edukacyjnych w zakresie efektywnego

gospodarowania zasobami, konieczności usprawnienia mechanizmów zarządzania

środowiskiem, w tym dostępności do danych o środowisku, wsparcia dla długofalowej

polityki ograniczenia emisji w sposób zachęcający do zmian technologii produkcyjnych,

promocji produkcji opakowań zwrotnych, rozwoju elektronicznych systemów informacji

przestrzennej, w tym informacji o zagrożeniach środowiskowych, skuteczne zarządzanie

gospodarką wodną w systemie zlewniowym.

v.p

l

Cele II obszaru strategicznego Konkurencyjna gospodarka będą oddziaływać zarówno

pozytywnie jak i negatywnie na środowisko i życie człowieka. Najwięcej negatywnych

oddziaływań zidentyfikowano w celach II.6 i II.7 dotyczących sektora energetyki i transportu,

a także w celu II.5, dotyczącego wykorzystania technologii cyfrowych. Ustalenia tych celów

mogą powodować konflikty przestrzenne z elementami środowiska, w tym z cennymi

elementami przyrody ożywionej i nieożywionej, a w szczególności obszarami chronionymi.

Ze względu na to, że ustalają one ramy dla rozwoju sektora energetyki i transportu mogą

przyczynić się do zwiększenia presji na środowisko przyrodnicze (wody, powietrze,

powierzchnię ziemi, klimat poprzez emisje zanieczyszczeń, zajęcie powierzchni pod

inwestycje) i zdrowie ludzi.

w.

rcl

.go

Oddziaływania hamujące zidentyfikowano w celach II.2. i II.4. Zwrócono tutaj uwagę na brak

odniesienia do potrzeb rozwijania i promocji transportu publicznego i do konieczności

wsparcia lokalnych systemów gospodarczych, czyli sprzedaży dóbr możliwe blisko miejsca

ich wytworzenia.

Mimo zidentyfikowanych oddziaływań negatywnych i hamujących, cele II obszaru

strategicznego będą miały w przeważającej mierze pozytywne oddziaływanie na środowisko,

w tym sferę życia człowieka. Poprzez optymalizacje sektora energetyki i transportu,

stymulowanie rozwoju edukacji i badań naukowych w dziedzinie ochrony środowiska, wzrost

świadomości ekologicznej obywateli, poprawę dostępu do usług publicznych i informacji

przyczynią się do wprowadzenia prośrodowiskowych zmian w strukturze gospodarki,

zarządzania krajem zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju i do wzrostu odporności

systemu gospodarczego na zmiany klimatu. Wszystko to wpłynie na racjonalne korzystanie z

zasobów naturalnych, poprawę stanu środowiska przyrodniczego i warunków życia

człowieka.

Dla II obszaru strategicznego jako warianty alternatywne wskazano przykładowo: wniesienie

zapisów do ŚSRK o konieczności uwzględnienia w opracowaniach inwentaryzacyjnych

obszarów chronionych i cennych przyrodniczo informacji o planowanych sieciach

przesyłowych czy też miejscach zalegania złóż naturalnych, a także dokonania kontroli

stopnia zaawansowania i jakości prac nad mapami zagrożenia, ryzyka i zarządzania ryzykiem

oraz zgodności planów zagospodarowania przestrzennego z wymogami w zakresie ochrony

przed katastrofalnymi zjawiskami przyrodniczymi (głównie powodziami i osuwiskami).

3. W ramach trzeciego obszaru strategicznego - Spójność społeczna i terytorialna podkreślenia kwestii poprawy dostępności i jakości komunikacyjnej, zarówno regionalnej,

wewnątrzregionalnej jak i miejskiej w ramach rozwoju funkcji metropolitarnych, jak również

zaznaczenia wsparcia dla działań przedsiębiorstw wykorzystujących lokalne dobra materialne

i tworzących zielone miejsca pracy.

ww

Cele III obszaru strategicznego Spójność społeczna i terytorialna będą oddziaływać przede

wszystkim pozytywnie na środowisko i człowieka. Przyczynią się do zaspokojenia

podstawowych potrzeb życiowych ludzi i poprawy warunków i jakości ich życia. Pośrednio

mogą wpłynąć także na obniżenie przestępczości i patologii społecznych oraz do wzrostu

prośrodowiskowych zachowań społeczeństwa. Sprzyjać będą prośrodowiskowym zmianom w

sektorze transportu, energetyki, przemysłu, a także zarządzaniu krajem zgodnie z zasadami

zrównoważonego rozwoju. Założenia celów pośrednio mogą przyczynić się do poprawy

jakości wód powierzchniowych i podziemnych oraz jakości powietrza, a także do poprawy

walorów i ochrony krajobrazu kulturowego.

Jedynym potencjalnym negatywnym oddziaływaniem może być obniżenie unikatowych

walorów przyrodniczych i krajobrazowych w obszarach podmiejskich i wiejskich w wyniku

procesów urbanizacji. Wśród oddziaływań hamujących zwrócono uwagę na brak odniesienia

ww

w.

rcl

.go

v.p

l

do konieczności zapewnienia równego dostępu do odpowiedniej jakości usług komunalnych

wszystkim obywatelom. W aspekcie rozwoju miast i wsi zwrócono uwagę na brak

podkreślenia konieczności prowadzenia racjonalnej i zrównoważonej gospodarki przestrzenią,

natomiast w odniesieniu do klimatu wskazano na brak odniesienia do racjonalnej gospodarki

wodami opadowymi.

Dla III obszaru strategicznego zaproponowano np. zwiększenie dostępności komunikacyjnej

regionalnej i wewnątrzregionalnej poprzez podkreślenie konieczności rozwoju i promocji

komunikacji pieszej, rowerowej, publicznej, obwodnic wyprowadzających ruch

samochodowy na zewnątrz lub alternatywnie – szybkiej kolei miejskiej. W odniesieniu do

hamującego oddziaływania związanego z rozwojem miast, skutkującego wzrostem zagrożenia

powodziowego, zaproponowano konieczność opracowania systemu zbiorczego wód

opadowych z terenów zabudowanych lub rozwiązania legislacyjnego polegającego na

wprowadzeniu podatku od odprowadzania wód opadowych do kanalizacji.

Zaniechanie realizacji założeń Strategii Rozwoju Kraju 2020 doprowadziłoby do pogorszenia

warunków i jakości życia ludzi w Polsce, zahamowania prośrodowiskowych zmian w

strukturze gospodarki, a co za tym idzie - pogorszenia stanu środowiska przyrodniczego.

17/09-kt

v.p

l

Monitor Polski

.go

Zał. 3

Strategia Rozwoju Kraju 2020

ww

w.

rcl

RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego

SPIS TREŚCI

v.p

l

Monitor Polski

1.Wstęp ...………………………………………………………………228

2. Informacje ogólne o ŚSRK ............................................................... 229

3. Organizacja procesu konsultacji społecznych ................................ 229

3.1.

Zasady i zakres procesu konsultacji społecznych ................. 229

3.2.

Sposób organizacji procesu konsultacji społecznych ........... 229

a. Harmonogram spotkań eksperckich ............................................... 230

.go

b. Synteza przedstawionych recenzji ................................................... 230

c. Harmonogram spotkań konsultacyjnych ........................................ 231

d. Uruchomiona strona internetowa .................................................... 232

e. Podjęte działania informacyjne ........................................................ 232

4. Główne tematy w ramach procesu konsultacji społecznych ........ 233

5. Wnioski z procesu konsultacji społecznych ................................... 235

ww

w.

rcl

6. Załączniki .......................................................................................... 237

v.p

l

1. Wstęp

Od 2009 r. w Polsce, na podstawie wcześniejszych doświadczeń, tworzony jest nowoczesny

system zarządzania rozwojem kraju. Jego ramy oparte są na Założeniach systemu zarządzania

rozwojem Polski, dokumencie, który został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 27

kwietnia 2009 r. Równocześnie Rada Ministrów przyjęła Plan uporządkowania strategii

rozwoju, zgodnie z którym liczba strategii rozwoju ma zostać ograniczona do 9 tzw.

zintegrowanych strategii rozwoju. Działanie takie wynika z przyjętego w ustawie z dnia 6

grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (znowelizowanej w 2008 r.)

podejścia mającego na celu stworzenie hierarchicznego systemu dokumentów strategicznych,

wzajemnie ze sobą powiązanych i spójnych .

Wypracowany został nowy model obejmujący następujące dokumenty

•

z horyzontem długookresowym: Długookresową Strategię Rozwoju Kraju, Koncepcję

Przestrzennego Zagospodarowania Kraju (z perspektywą do 2030 r.) i Plan

Zagospodarowania Przestrzennego Kraju,

z horyzontem średniookresowym: Średniookresową Strategię Rozwoju Kraju (ŚSRK)

oraz 9 strategii zintegrowanych.

.go

•

Długookresowa

Strategia Rozwoju Kraju 2030

w.

rcl

główne trendy, wyzwania, długookresowa koncepcja rozwoju kraju

obszary tematyczne

Średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju 2020

Strategia

zrównoważonego

rozwoju wsi,

rolnictwa i

rybactwa

Krajowa strategia

rozwoju

regionalnego

społecznego

kapitału

Strategia rozwoju

Sprawne Państwo

Bezpieczeństwo

energetyczne i

środowisko

Strategia

rozwoju

transportu

Strategia rozwoju

kapitału ludzkiego

ww

Strategia

innowacyjności i

efektywności

gospodarki

cele i kierunki rozwoju kraju w perspektywie średniookresowej

Strategia rozwoju

systemu

bezpieczeństwa

narodowego RP

Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju

Dokumenty

strategiczne

Układ

dokumentów

strategicznych

Programy rozwoju

Schemat 1. Układ dokumentów strategicznych.

Istotą nowego systemu jest odejście od wąskiego i sektorowego podejścia w tworzeniu ram

strategicznych – na rzecz integracji obszarów, uwzględniania, iż wiele zjawisk i problemów

przenika się oraz uzyskania synergii w poszukiwaniu najbardziej efektywnych i adekwatnych

narzędzi prowadzących do osiągania spójnych celów.

v.p

l

2. Informacje ogólne o ŚSRK

Zgodnie z art. 12 a ust. 7 zaktualizowanej ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach

prowadzenia polityki rozwoju, średniookresowa strategia rozwoju kraju podlega okresowej

aktualizacji, co najmniej raz na cztery lata. I w tym rozumieniu, przedstawiany projekt jest

aktualizacją Strategii Rozwoju Kraju 2007-2015 (ŚSRK 2007-2015).

W związku z przemodelowaniem systemu zarządzania rozwojem kraju, zmiany

zaproponowane w ŚSRK jednak zdecydowanie wykraczają poza prostą tylko aktualizację

dokumentu. ŚSRK należy więc traktować jako nowy dokument, zastępujący ŚSRK 20072015.

Zmiany w porównaniu do poprzedniego dokumentu są zasadnicze i obejmują m.in.

wydłużenie horyzontu czasowego z 2015 do 2020 r.

zmianę i ograniczenie obszarów strategii (z 6 do 3),

zasady polityki rozwoju,

zestaw wskaźników monitorowania realizacji ŚSRK,

uszczegółowienie ram finansowych i powiązanie ich z WPFP oraz budżetem

zadaniowym.

.go

•

•

•

•

•

w.

rcl

3. Organizacja procesu konsultacji społecznych

Konsultacje społeczne ŚSRK były organizowane i nadzorowane przez Ministerstwo Rozwoju

Regionalnego, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia

polityki rozwoju.

3. 1. Zasady i zakres procesu konsultacji społecznych

Konsultacje społeczne ŚSRK miały charakter ogólnopolski, regionalny i środowiskowy, były

w pełni dokumentowane, każdy miał możliwość dotarcia do informacji o konsultacjach i

wzięcia w nich udziału. Uczestnicy spotkań konsultacyjnych z reguły spotykali się z

bezpośrednią reakcją przedstawicieli MRR i ustosunkowaniem się do zgłaszanych opinii.

Konsultacje oparte były na zasadzie jawności, której podstawową cechą jest możliwie

swobodny dostęp do dokumentów i danych. Miały charakter publiczny i były zgodne z zasadą

równości i otwartości, co oznacza, że mogli w nich uczestniczyć wszyscy zainteresowani

obywatele (nie tylko partnerzy instytucjonalni).

Konsultacje społeczne przeprowadzone były na poziomie krajowym i adresowane do

konkretnych środowisk

przedsiębiorców i pracodawców;

organizacji społecznych (w tym społeczno-zawodowych organizacji rolników)

i pozarządowych;

związków zawodowych;

władz regionalnych;

przedstawicieli środowisk naukowych i akademickich.

ww

•

•

•

•

•

3. 2. Sposób organizacji procesu konsultacji społecznych

Konsultacje przebiegały w dwóch etapach

•

Na etapie tworzenia dokumentu – cykl spotkań eksperckich w okresie od września

2010 r. do kwietnia 2011 r.

W momencie przedstawienia projektu dokumentu – formalne spotkania konsultacyjne

w okresie od listopada do grudnia 2011 r.

v.p

l

•

– 230 –

a. Harmonogram spotkań eksperckich

Cykl spotkań eksperckich objął 8 debat tematycznych, na których omawiane były

poszczególne obszary problemowe w ramach średniookresowej strategii rozwoju kraju

Ochrona środowiska – 13.09.2010 r.

Ochrona zdrowia – 06.10.2010 r.

Obszary wiejskie – 25.10.2010 r.

Transport – 22.11.2010 r.

Innowacyjna i konkurencyjna gospodarka – 02.02.2011 r.

Rozwój kapitału ludzkiego – 22.02.2011 r.

Sprawne państwo – 25.03.2011 r.

Makroekonomiczne procesy i perspektywy rozwojowe – 20.04.2011 r.

.go

•

•

•

•

•

•

•

•

W powyższych spotkaniach uczestniczyli przedstawiciele odpowiednich resortów, urzędów

marszałkowskich oraz partnerów społecznych i gospodarczych.

w.

rcl

b. Synteza przedstawionych recenzji

W ramach konsultacji projektu ŚSRK zlecono przygotowanie 4 recenzji naukowych. Poniżej

została przedstawiona synteza recenzji, które zostały wykonane

•

Pan dr hab. Ryszard Michalski – ze szczególnym uwzględnieniem wymiaru

gospodarczego

ww

Autor podkreślił ważność zasad, na których opiera się ŚSRK, w tym m.in. zintegrowane

podejście, koncentrację tematyczną i terytorialną. Według recenzenta układ poszczególnych

części ŚSRK jest zwarty i przemyślany i nie wymaga większych zmian. Dostrzegł on jednak

konieczność redefinicji celu głównego dokumentu. W dalszej części recenzji autor skupia się

na opisie poszczególnych obszarów priorytetowych ŚSRK, które jego zdaniem są trafnie

dobrane z punktu widzenia średniookresowych potrzeb kraju. Zauważa, że ramy realizacyjne

ŚSRK są dość skromne, jednakże poruszają bardzo ważne tematy, jak chociażby próbę

odpowiedzi na pytanie, jak znaleźć dodatkowe źródła dochodów/przychodów publicznych w

celu sfinansowania rozbudowanych wydatków rozwojowych w warunkach konsolidacji

finansów publicznych. Recenzent zwraca również uwagę na część ŚSRK dotyczącą

wskaźników realizacji, która w jego opinii zawiera zbyt dużą liczbę wskaźników. Proponuje

również, aby wobec dużej niepewności i ryzyka prognozowania w horyzoncie strategii

przedstawiać co najmniej dwa warianty – optymistyczny i realistyczny.

•

Pan prof. dr hab. inż. Tomasz Parteka – ze szczególnym uwzględnieniem

wymiaru terytorialnego

W recenzji przyjęto 4 kryteria: 1) zgodność z już opracowanymi krajowymi dokumentami

strategicznymi determinującymi politykę rozwoju, 2) komplementarność ze strategiami Unii

Europejskiej, 3) racjonalność kompleksowa uwzględniająca wysoki poziom niepewności

wynikającej z nieprzewidywalnych i szybko zmieniających się uwarunkowań zewnętrznych

Pan dr Andrzej Polaczkiewicz – ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju

przedsiębiorczości

.go

•

v.p

l

oraz 4) terytorializacja jako przejaw priorytetowego nurtu myślenia kreatywnego

i innowacyjnego w Unii Europejskiej. Według autora, trzy obszary strategiczne wskazane w

ŚSRK zostały prawidłowo zdefiniowane. Za pozytywne uznał on ujęcie celowo-zadaniowe

oraz horyzont czasowy strategii, zgodny z horyzontem strategii UE Europa 2020, jednakże

zamiast podziału na etapy do 2015 i po 2015, zaproponował podział zgodny z perspektywami

finansowymi UE, tj. do końca 2013 i od 2014. Pozytywnie ocenił też zawarcie wśród zasad

ŚSRK ujęcia terytorialnego, recenzent wskazuje jednak, że opis poszczególnych działań

ŚSRK powinien być mocniej nacechowany aspektem terytorialnym (w szczególności

działania dotyczące zwiększenia konkurencyjności i modernizacji rolnictwa, poprawy

efektywności energetycznej).

Według autora recenzji największą wartością dokumentu jest wprowadzenie kategorii

„zarządzania rozwojem”. Uznał, że zaletą strategii jest systemowe ujęcie problemów oraz

wskazanie, że warunkiem sprawnego zarządzania rozwojem jest decentralizacja. Recenzent

pozytywnie ocenia również podejście do finansowania działań ŚSRK, a w szczególności

poszukiwanie innych niż budżetowe środków finansowania rozwoju, zwłaszcza przy

malejącej roli środków z prywatyzacji oraz zmniejszającym się (głównie po 2020 r.) udziale

środków z polityki spójności. Recenzent proponuje także, które z przemysłów można by

zaliczyć do lokomotyw rozwojowych polskiej gospodarki do 2020 roku.

Pan prof. dr hab. Jacek Szlachta – ze szczególnym uwzględnieniem wymiaru

regionalnego

w.

rcl

•

Recenzent zauważa, że zaburzona została logika programowania rozwoju. Jego zdaniem w

pierwszej kolejności powinna być przygotowana DŚSRK, potem ŚSRK 2020 (jako podstawa

do strategii zintegrowanych), a dopiero potem 9 zintegrowanych strategii. Wątpliwości autora

nie budzi horyzont czasowy strategii. Recenzent zauważa również, że prawdopodobnie ŚSRK

będzie pełniła bardzo ważną rolę w programowaniu środków europejskich, gdyż nowe ramy

programowania polityki spójności nie przewidują dokumentu podobnego do

dotychczasowych, tj. Narodowego Planu Rozwoju czy Narodowej Strategii Spójności.

ww

Za pozytywną cechę wyróżniającą ŚSRK w recenzji uznano zintegrowane ujęcie kwestii

gospodarczych czy podział działań na dwa okresy (do 2015 i po 2015). Zdaniem autora w

ŚSRK szerzej powinien być uwzględniony wątek dopuszczalności pomocy publicznej oraz

znaczenia przystąpienia do strefy Euro dla polskiej gospodarki.

c. Harmonogram spotkań konsultacyjnych

Wraz z formalnym rozpoczęciem procesu konsultacji społecznych projektu ŚSRK,

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zorganizowało 3 spotkania konsultacyjne

•

Spotkanie 28 listopada 2011 r. – z przedstawicielami regionów

W spotkaniu poza przedstawicielami Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, wzięli udział

również dr Łukasz Hardt (jako przedstawiciel autorów DSRK), prof. Tomasz Parteka oraz

prof. Jacek Szlachta.

•

v.p

l

Dr Ł. Hardt podczas spotkania przedstawił aspekty rozwoju regionalnego uwzględnione w

długookresowej strategii rozwoju kraju, a panowie prof. T. Parteka i J. Szlachta – omówili

swoje recenzje.

Spotkanie 1 grudnia 2011 r. – z przedstawicielami środowiska naukowego

W trakcie spotkania swoje recenzje ŚSRK przedstawili dr hab. Ryszard Michalski oraz prof.

Jacek Szlachta.

•

Spotkanie 6 grudnia 2011 r. – z przedstawicielami organizacji pozarządowych

oraz przedsiębiorców

.go

W tym spotkaniu udział wzięli dr Ł. Hardt (jako przedstawiciel autorów DSRK), dr Andrzej

Polaczkiewicz oraz dr hab. Ryszard Michalski.

Ze strony Ministerstwa Rozwoju Regionalnego w konferencjach konsultacyjnych

uczestniczyli: Marceli Niezgoda - Podsekretarz Stanu w MRR, Stanisław Sudak – Zastępca

Dyrektora Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej oraz pracownicy tego

departamentu – zespół redakcyjny projektu ŚSRK.

Ponadto w dniu 8 grudnia 2011 r. – przedstawiciele MRR wzięli udział w posiedzeniu

Zespołu ds. europejskiej i krajowej polityki strukturalnej przy Konwencie Marszałków

RP w Olsztynie, gdzie zaprezentowali projekt ŚSRK.

w.

rcl

d. Uruchomiona strona internetowa

Na

stronie

internetowej

Ministerstwa

Rozwoju

Regionalnego

(http://www.mrr.gov.pl/rozwoj_regionalny/Polityka_rozwoju/SRK_2020/Strony/SRK_2020.a

spx) zamieszczano wszelkie informacje dotyczące prac nad ŚSRK

•

•

•

informacje o planowanych spotkaniach konsultacyjnych;

sprawozdania ze spotkań konsultacyjnych;

pliki: projekt Strategii Rozwoju Kraju 2020 wraz z załącznikiem, raport końcowy z

ewaluacji ex-ante projektu ŚSRK, prezentację multimedialną ŚSRK oraz formularz

uwag.

ww

Uruchomiono również skrzynkę mailową (konsultacje_ssrk@mrr.gov.pl), która umożliwiała

bezpośrednie przesłanie opinii i uwag do projektu ŚSRK. Tą drogą swoje uwagi złożyło 27

partnerów społeczno-gospodarczych oraz przedstawicieli samorządu terytorialnego. Zostały

one wykorzystane w trakcie prac nad tekstem przedmiotowego dokumentu.

e. Podjęte działania informacyjne

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki

rozwoju, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zamieściło w dniu 14 listopada 2011 r. w

dzienniku Gazeta Wyborcza ogłoszenie o konsultacjach społecznych ŚSRK (kopia ogłoszenia

stanowi załącznik do niniejszego raportu).

MRR przygotowało również płytę z materiałami źródłowymi pt. Ekspertyzy do Strategii

Rozwoju Kraju 2020 (nakład 1000 egz.), która była dystrybuowana podczas procesu

konsultacji społecznych.

v.p

l

4. Główne tematy w ramach procesu konsultacji społecznych

Poniżej przedstawiono kwestie najczęściej poruszane podczas spotkań konsultacyjnych.

4. 1. Spotkanie 28 listopada 2011 r. – z przedstawicielami regionów

W trakcie tego spotkania przedstawiciele regionów zwrócili uwagę na następujące kwestie i

problemy

w.

rcl

.go

o Realizację projektu Kolei Dużych Prędkości uznano za ważny projekt, ale w

perspektywie długookresowej. Średnim priorytetem są sprawne połączenia między

głównymi ośrodkami kraju oraz modernizacja taboru i istniejącej infrastruktury.

o Budowę Centralnego Portu Lotniczego: w szczególności czy proponowana

inwestycja była poprzedzona wnikliwymi analizami ruchu lotniczego na

istniejących polskich lotniskach oraz oceną ex-ante efektywności tej inwestycji.

o Wzmocnienie roli samorządów lokalnych w ramach procesów dyfuzji

rozwojowych.

o Potrzebę budowy zintegrowanego transportu miejskiego oraz partycypacji różnych

szczebli zarządzania w budowie takiego systemu.

o Zwiększenie partycypacji społecznej obywateli, w szczególności czy projektowana

centralna platforma kontaktu z obywatelami nie przyczyni się do zbytniego

przeregulowania tego procesu.

o Badania spójności ŚSRK z innymi dokumentami strategicznymi (głównie z 9

strategiami zintegrowanymi i KPZK).

o Problem, czy państwo ma pomysł skąd będą pochodziły środki na rozwój po

zakończeniu wsparcia z UE?

o Wspieranie rozwoju obszarów wiejskich z poziomu centralnego, co jest

nieefektywne. Jest to działanie mocno nacechowane wymiarem terytorialnym i

jako takie powinno być programowane i wdrażane z niższego poziomu.

o Dotychczasowy wzrost nakładów na B+R, który nadal jest bardzo wolny. W jaki

sposób zamierzamy osiągnąć poziom 1,7% udziału wydatków na B+R w PKB?

o Dylematy nadmiernego rozwoju ośrodków miejskich, co wpływa negatywnie na

przepustowość miejskich ulic, prowadzi do powstawania korków ulicznych,

wydłuża czas potrzebny na dotarcie do centrów miast. Ponadto postępujące

rozlewanie się miast na tereny podmiejskie powoduje ograniczony dostęp do usług

publicznych.

4. 2. Spotkanie 1 grudnia 2011 r. – z przedstawicielami środowiska naukowego

ww

W czasie spotkania przedstawiciele środowiska naukowego poruszali przede wszystkim

następujące kwestie

o Relacje między ŚSRK a strategiami zintegrowanymi.

o Zbyt słabe wyeksponowanie w strategii kwestii środowiskowych.

o Stopień uwzględnienia w działaniach strategii budowy zaufania obywatela do

państwa.

o W strategii trudno jest znaleźć obszary, w których nie będą podejmowane

działania. Czy wobec tego przedstawione w ŚSRK działania ulegną

priorytetyzacji?

v.p

l

o ŚSRK zawiera zdecydowanie zbyt dużo wskaźników. Ich liczbę należałoby

ograniczyć.

o Brak przedstawienia pozycji Polski na tle innych państw, w tym państw UE,

państw grupy BRIC.

o Jak zdefiniować wydatki prorozwojowe? Czy każdy wydatek infrastrukturalny jest

wydatkiem prorozwojowym?

o W Polsce brak jest wizji długookresowej – do 2050 r.

o Jeśli ŚSRK ma pełnić rolę obecnego NSRO, to projekt ten jest na to zbyt ogólny.

Brakuje również operacjonalizacji na poziomie strategii zintegrowanych.

4. 3. Spotkanie 6 grudnia 2011 r. – z przedstawicielami organizacji pozarządowych

oraz przedsiębiorców

.go

Tym razem uczestnicy spotkania zwrócili uwagę na następujące kwestie

ww

w.

rcl

o Zbyt wąskie uwzględnienie budowy kapitału społecznego i społeczeństwa

obywatelskiego. Dodatkowo w różnych strategiach kapitał społeczny jest

umieszczany w różnych kontekstach.

o Konieczne jest racjonalne spojrzenie, jak zachęcić obywateli, by skupili się na

twórczym działaniu.

o ŚSRK zawiera zbyt wiele działań, które nie są spriorytetyzowane. W tej sytuacji,

przy ograniczonych środkach budżetowych, zbyt mocno zostaną obciążeni

przedsiębiorcy i obywatele.

o Konieczność wspierania polskich przedsiębiorstw i producentów, gdyż Polska

staje się krajem filii koncernów zagranicznych, które swoje zyski transferują do

krajów macierzystych. Dodatkowo niezbędna jest promocja polskich produktów

(hasło: „kupujmy polskie”).

o Dwie kwestie w dziedzinie energetyki. Po pierwsze – kwestia gazu łupkowego nie

jest ostatecznie zbadana, dlatego na razie konieczne jest wstrzymanie się od

podejmowania wiążących decyzji. Po drugie – należy rozważyć wytwarzanie

paliwa ze spalania śmieci.

o Zbyt mała skala inwestycji publicznych. Z jednej strony proponuje się w ŚSRK

przeznaczyć 5% PKB na infrastrukturę, a z drugiej – zmniejsza się o 10 mld zł

wydatki w budżecie na ten cel.

o Sektor prywatny dużo efektywniej podejmuje decyzje o inwestycjach. Często

wybór inwestycji państwowych nie jest trafiony.

o Państwo dopuszcza do zbyt dużego rozproszenia sieci osadniczej, co powoduje, że

koszty transakcyjne są bardzo wysokie. Rosną również wydatki na infrastrukturę.

o Uelastycznienie czasu pracy, w szczególności kobiet, wraz z poprawą dostępności

transportowej, jest istotną kwestią związana z aktywizacją zawodową ludności i

zwiększaniem jej mobilności.

4. 4. Spotkanie 8 grudnia 2011 r. – posiedzenie zespołu ds. europejskiej i krajowej

polityki strukturalnej przy Konwencie Marszałków RP.

Podczas posiedzenia członkowie poruszyli m.in. następujące kwestie

o Stwierdzono, że projekt ŚSRK obejmuje zbyt szeroki wachlarz zagadnień, co

oznacza nieprecyzyjne zarysowanie wyborów strategicznych. Należałoby m.in.

o

o

w.

rcl

o

oddzielić zadania bieżące, takie jak np. utrzymanie stabilizacji personalnej kadr

administracji publicznej, od zadań strategicznych.

Za problem uznano niespełnienie wszystkich wymogów wynikających z ustawy o

zasadach prowadzenia polityki rozwoju, np. brak prognozy trendów rozwojowych,

analizy SWOT, jak również to, że wnioski płynące z diagnozy nie mają

odzwierciedlenia w tekście dokumentu. Natomiast zbyt dużo uwagi w ŚSRK – jak

oceniono – zostało poświęcone na zidentyfikowanie istniejących barier, a zbyt

mało na istniejące potencjały. Ponieważ w celu głównym mówi się o wzmacnianiu

owych potencjałów, należy wskazać obszary, w których możemy konkurować.

Wyrażona została opinia, iż ŚSRK nie w pełni odzwierciedla rolę regionów jako

jednego z jej realizatorów. W tym kontekście wskazano na potrzebę mocniejszego

podkreślenia roli i odpowiedzialności samorządów terytorialnych poszczególnych

szczebli.

Zwrócono uwagę na brak wyszczególnienia konkretnych instrumentów dla

wskazanych obszarów problemowych. Zasugerowano też powiązanie kwestii

obszarów problemowych i obszarów funkcjonalnych.

W związku z optymistycznym wariantem wzrostu gospodarczego przyjętym w

ŚSRK, sformułowano postulat zastosowania podejścia wariantowego.

Zasugerowano dokonanie ewaluacji dotychczas obowiązującej strategii

średniookresowej, tj. Strategii Rozwoju Kraju 2007-2015, co mogłoby pomóc w

formułowaniu wniosków do jej obecnej aktualizacji.

Dyskusja nad projektem ŚSRK objęła także związki tego dokumentu z innymi

dokumentami strategicznymi. Za kwestię do rozwiązania uznano słabą spójność

pomiędzy DSRK i ŚSRK. Podniesiono sprawę kolejności tworzenia dokumentów

strategicznych; to ŚSRK powinna być „inspiracją” dla pozostałych strategii

zintegrowanych. Dyskusyjne jest natomiast stwierdzenie o koincydencji zakresów

(obszarów) przedmiotowych ŚSRK 2020 i 9 strategii zintegrowanych.

Ponieważ strategie zintegrowane powinny być konstrukcyjnie zbliżone do siebie (i

zgodne z wcześniej przyjętą metodologią, ujętą m.in. w Wytycznych do

opracowania strategii rozwoju wskazanych w Planie uporządkowania strategii

rozwoju. Zakres i struktura.), problemem do usunięcia są występujące między

nimi rozbieżności co do ich struktury i kształtu elementów składowych. Za

zasadne uznano lepsze dostosowanie poszczególnych strategii do ŚSRK – jej

celów, priorytetów itd.

Do rozważenia pozostaje zmiana nazbyt szczegółowego charakteru katalogu 25

decyzji kluczowych przyjętych na gruncie DSRK oraz to, czy właściwe jest

przytaczanie ich w ŚSRK 2020 w zestawieniu z przyjętymi w tej strategii

zadaniami strategicznymi.

v.p

l

o

Poz. 882

.go

o

– 235 –

o

o

ww

5. Wnioski z procesu konsultacji społecznych

Należy zauważyć, że konsultowane środowiska wypowiadały się pozytywnie o dokumencie

jako całości oraz o wyborze trzech obszarów priorytetowych.

Część wypowiedzi podczas spotkań konsultacyjnych nie miała charakteru uwag, a jedynie

opinii odnoszących się do różnych aspektów polskiej gospodarki, roli różnych aktorów w

rozwoju kraju, organizacji życia publicznego, tworzeniu dokumentów strategicznych w ogóle

(np. informacja o dużym zainteresowaniu regionów terytorializacją działań, o słabszym

rozwoju Polski zachodniej na tle Polski centralnej, o coraz większym prawdopodobieństwie

wystąpienia w Europie wariantu straconej dekady, niewystarczających środkach na

v.p

l

finansowanie rozwoju, bałaganie w systemie podatkowym, trudnościach w określaniu

warunków wstępnych dla dalszego rozwoju itp.). Tego typu opinie nie zostały ujęte w ŚSRK.

Główne zmiany wprowadzone do dokumentu po zakończeniu konsultacji społecznych

dotyczą

•

•

•

•

ww

w.

rcl

.go

•

redefinicji celu głównego,

uzupełnienia tekstu ŚSRK o aspekty związane z programowaniem kierunków polityki

spójności na lata 2014-2020,

ograniczenia liczby wskaźników monitorujących,

uzupełnienia dokumentu o rolę regionów w realizacji działań ŚSRK (strategie rozwoju

województw) ,

zmodyfikowania zadań strategicznych państwa tak, by w większym stopniu

nawiązywały do 25 kluczowych decyzji DSRK.

Opracowano w Departamencie Koordynacji Polityki Strukturalnej MRR

ww

w.

rcl

.go

v.p

l