Uchwała Nr 137 Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie ustanowienia Rządowego Programu na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2012-2013

§ 1. Ustanawia się Rządowy Program na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2012–2013, zwany dalej

„Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.

§ 2. Program ustanawia się w celu realizacji Strategii Rozwoju Kraju 2007–2015.

w.

rcl

Załącznik

do uchwały nr 137

Rady Ministrów

z dnia 24 sierpnia 2012 r.

ww

w.

rcl

Rządowy Program

na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych

na lata 2012–2013

Warszawa, sierpień 2012 r.

Spis treści

DIAGNOZA ....................................................................................................................................... 5

1.1.

DEMOGRAFIA ......................................................................................................................... 5

1.2.

DZIAŁALNOŚĆ SPOŁECZNA OSÓB STARSZYCH ..................................................................... 10

1.3.

SYTUACJA DOCHODOWA GOSPODARSTW DOMOWYCH EMERYTÓW................................ 11

1.4.

FORMY EDUKACJI DLA OSÓB STARSZYCH ............................................................................ 12

1.5.

BUDŻET CZASU WOLNEGO OSÓB STARSZYCH ..................................................................... 16

1.6.

ZDROWIE I USŁUGI KIEROWANE DO OSÓB STARSZYCH ...................................................... 17

.go

1.

v.p

l

WSTĘP .................................................................................................................................................... 4

PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU ............................................................................................... 19

3.

CELE PROGRAMU ........................................................................................................................... 20

4.

DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH W DOKUMENTACH STRATEGICZNYCH .......................... 22

5.

GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROGRAMU ................................................................................................ 25

6.

PRIORYTETY I KIERUNKI INTERWENCJI .......................................................................................... 25

w.

rcl

2.

7. FINANSOWANIE PROGRAMU ............................................................................................................ 28

8. BENEFICJENCI PROGRAMU ................................................................................................................ 28

9. PODMIOTY UCZESTNICZĄCE W REALIZACJI PROGRAMU I ICH ZADANIA .......................................... 30

10. WARUNKI I ZASADY SKŁADANIA OFERT I REALIZACJI PROGRAMU ................................................. 30

11. ZASADY FINANSOWANIA ................................................................................................................. 31

12. NADZÓR NAD REALIZACJĄ PROGRAMU .......................................................................................... 31

Spis tabel ............................................................................................................................................... 32

ww

Spis wykresów ....................................................................................................................................... 32

v.p

l

WSTĘP

.go

Inspiracją do stworzenia Rządowego Programu na rzecz Aktywności Społecznej Osób

Starszych na lata 2012–2013, zwanego dalej „Programem”, była obywatelska, publiczna

identyfikacja problemów osób starszych, wynikająca z pogłębionej analizy i debaty

dotyczącej procesów społecznych i demograficznych zachodzących w naszym kraju, na tle

długofalowych wyzwań rozwojowych.

Walorem sposobu tworzenia tego dokumentu jest zastosowanie w praktyce zasady

partnerstwa publiczno-społecznego, integrującej w działaniu instytucje reprezentujące

środowiska osób starszych i administrację publiczną.

Szczególnie ważnym wyrazem nowego podejścia do problematyki osób starszych jest

podmiotowe ujęcie tej kwestii społecznej. W konsekwencji dało to podstawy do przyjęcia

zintegrowanej, horyzontalnej formuły Programu, odnoszącej się do różnorodnych potrzeb

oraz interesów istotnych dla tak wrażliwej społecznie fazy życia człowieka.

Program jest przedsięwzięciem kompleksowym, uwzględniającym obszary i kierunki

wsparcia umożliwiające osiągnięcie celu głównego, jakim jest poprawa jakości i poziomu

życia osób starszych dla godnego starzenia się poprzez aktywność społeczną.

Program zakłada praktyczne włączenie sektora organizacji pozarządowych do działań

służących zaangażowaniu seniorów.

ww

w.

rcl

Wyodrębnienie priorytetów obejmujących sferę edukacji osób starszych, integrację wewnątrzi międzypokoleniową, partycypację obywatelską osób starszych oraz szeroko rozumiane

usługi społeczne, z akcentem na aktywność, daje podstawy do działań o charakterze

komplementarnym, będących podstawą do działań systemowych.

W tym kontekście fundamentalne znaczenie dla przyszłości polityki publicznej na rzecz osób

starszych będzie miało stworzenie strategicznych podstaw do jej realizacji. Przewiduje to

drugi komponent tego przedsięwzięcia. Racjonalna koncepcja długofalowej polityki w tym

zakresie, w najbliższej przyszłości, może powstać jedynie w formule partycypacyjnej,

z udziałem wszystkich interesariuszy.

v.p

l

1. DIAGNOZA

1.1. DEMOGRAFIA

W Polsce od kilkunastu lat obserwowany jest proces zmiany struktury demograficznej,

którego cechą jest rosnący udział osób starszych w populacji ogółem. Na koniec 2010 r.

liczba ludności Polski wynosiła 38,2 mln osób. W podziale na ekonomiczne grupy ludności

(0–17, 18–59/64, 60+/65+) populacja w wieku przedprodukcyjnym stanowiła 19%,

produkcyjnym – 64%, poprodukcyjnym – 17%.

.go

Jednocześnie na skutek poprawy warunków życia wydłuża się średnia długość życia

Polaków1, która dla mężczyzn urodzonych w 2010 r. wynosiła 72,1 roku, a dla kobiet –

80,6 roku. W przeciągu 10 lat, od 2000 r., przeciętne dalsze trwanie życia mężczyzn wzrosło

o 2,4 roku, a kobiet o 2,6 roku. Według prognozy demograficznej Głównego Urzędu

Statystycznego (GUS) do 2035 r. przeciętne trwanie życia wzrośnie odpowiednio o około

8 lat dla mężczyzn oraz o około 3 lata dla kobiet. Szczegółowo kształtowanie się trwania

życia przedstawiono na Wykresie 1, na którym zaznaczono również prognozowane dalsze

trwanie życia do 2035 r. Zaprezentowano najbardziej optymistyczny wariant prognozy

(wariant II), w którym przeciętne trwanie życia jest najdłuższe.

Wykres 1. Trwanie życia w podziale na płeć w latach 1985–2035

w.

rcl

85

83

81

79

77

75

73

71

69

67

ww

65

mężczyźni

mężczyźni prognoza (wariant II)

kobiety

kobiety prognoza (wariant II)

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.

Wydłużająca się przeciętna długość życia sprawia, że w perspektywie najbliższych

dwudziestu kilku lat nastąpi gwałtowny proces starzenia się ludności. Tempo starzenia się

Trwanie życia w 2010 roku, GUS, Warszawa 2011.

v.p

l

społeczeństwa obrazuje mediana wieku2, która w 2010 r. dla ogółu populacji Polski wynosiła

38 lat, a w 2035 r., według prognozy GUS, może wynieść 47,9 roku (w ciągu 25 lat wzrost

o 26%).

.go

Na skutek niskiego wskaźnika urodzeń3 w kolejnych latach odsetek ludności w wieku

przedprodukcyjnym będzie malał – do 2035 r. o 1,5 mln osób (3 pkt. proc.). Ponadto GUS

przewiduje znaczący ubytek ludności w wieku produkcyjnym. Począwszy od 2010 r., w ciągu

15 lat liczebność tej grupy zmniejszy się o 3 mln, a największy ubytek – 1,2 mln osób nastąpi

pomiędzy latami 2015 i 2020. Do 2035 r. zmniejszenie się populacji osób w wieku

produkcyjnym prognozowane jest na poziomie 3,9 mln osób (spadek o 7 pkt. proc.).

Znacząco wzrośnie liczba osób w wieku poprodukcyjnym – o 3,2 mln osób, co spowoduje, że

udział tej grupy w całej populacji wzrośnie o 10 pkt. proc.

Relację pomiędzy liczbą osób w wieku poprodukcyjnym a liczbą osób w wieku

produkcyjnym określa się współczynnikiem obciążenia demograficznego ludnością w wieku

poprodukcyjnym. Według prognozy GUS współczynnik ten wzrośnie z 26 osób w wieku

poprodukcyjnym przypadających na 100 osób w wieku produkcyjnym w 2010 r. do 46 osób

w 2035 r.

ww

w.

rcl

W latach 2010–2035 wzrośnie udział osób w wieku nieprodukcyjnym (wiek

przedprodukcyjny oraz poprodukcyjny). Ludność w wieku produkcyjnym zostanie

w większym niż obecnie stopniu obciążona pracą na rzecz pokolenia w wieku

przedprodukcyjnym i poprodukcyjnym. Prognozowane kształtowanie się struktury

demograficznej przedstawiono na Wykresie 2.

2

Parametr wyznaczający granicę wieku, którą połowa ludności już przekroczyła, a druga połowa jeszcze nie

osiągnęła.

W 2010 roku wskaźnik urodzeń wynosił 1,38.

v.p

l

Wykres 2. Struktura demograficzna ludności Polski w latach 2010–2035 w podziale

na ekonomiczne grupy wieku*

70

65

64,4

62,4

59,5

57,8

60

55

45

.go

50

40,5

40

37,6

35,6

35

30

2010

2015

57,8

2020

42,2

42,2

42,4

2025

2030

2035

nieprodukcyjny

w.

rcl

produkcyjny

57,6

* Wiek produkcyjny: dla kobiet 18–59 lat i mężczyzn 18–64 lat, wiek nieprodukcyjny: 0–14 i 60+/65+ lat.

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.

ww

Na Wykresie 3 przedstawiono, jak zmieni się struktura wiekowa w Polsce do 2035 r. Osoby

z wyżu demograficznego z lat 50. w znacznej mierze zasilą grupę 75+, natomiast osoby

z wyżu z lat 80. wejdą w wiek niemobilny. Warto zwrócić uwagę, że po tych

dwóch najliczniejszych grupach nie ma kolejnych (młodszych), które byłyby zbliżone pod

względem liczebności. Gdy kohorta osób z lat 80. wejdzie w wiek poprodukcyjny, można się

spodziewać znacznego obciążenia systemu ubezpieczeń społecznych oraz systemu opieki

zdrowotnej.

3 500

v.p

l

w tys.

Wykres 3. Liczba osób w 5-letnich grupach wieku w latach 2010, 2035, 2060*

3 000

2 500

2 000

1 500

1 000

500

.go

0

2010

2035

2060*

* Uwaga: dane z 2060 r. pochodzą z prognoz Komisji Europejskiej, dane z 2010 r. i 2035 r. pochodzą

z prognozy demograficznej GUS na lata 2008–2035 (prognozy nie są w pełni porównywalne). Zastosowano

takie zestawienie, aby zobrazować sytuację demograficzną w dłuższym horyzoncie czasowym.

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS oraz Komisji Europejskiej.

w.

rcl

Na koniec 2010 r.4 liczba osób w wieku poprodukcyjnym (60+/65+) wyniosła 6,44 mln5.

GUS prognozuje, że liczba ta wyniesie 9,62 mln w 2035 r. (wzrost o 49%), a największy

wzrost będzie obserwowany pomiędzy latami 2015 i 2020 (1,0 mln osób). Należy jednak

pamiętać, że prognoza GUS nie uwzględnia nowego wieku emerytalnego dla kobiet

i mężczyzn. W związku z tym wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym będzie

nieznacznie odłożony w czasie.

ww

Wraz ze zmieniającą się strukturą populacji Polski zmieni się również struktura osób w wieku

poprodukcyjnym. Do 2035 r., w porównaniu z 2010 r., wzrośnie udział osób w przedziałach

wieku 60/65–74, 75–79, 80–84, 85–89, 90+, a największą dynamikę wzrostu zaobserwować

będzie można wśród osób będących w wieku 90+ (ok. 2,5-krotny wzrost), 85–89 (2-krotny

wzrost). Liczba osób w wieku 75+ wyniesie ok. 4,5 mln w 2035 r. (w 2010 r. ta liczba

wynosiła 2,4 mln). Szczegółową strukturę osób w wieku 60/65 przedstawiono na Wykresie 4.

4

5

Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan na 31.12.2010 r., GUS.

Na podstawie danych GUS około 38% tej populacji stanowią osoby niepełnosprawne.

v.p

l

w mln

Wykres 4. Liczba osób w wybranych grupach wieku w latach 2010, 2020, 2030, 2035

5,81

6

5,38

5

4

3,96

1,90

2

1

.go

3

5,13

1,13

0,79

0,39

0,12

0

2010

1,47

1,22

0,99

0,82

0,49

0,26

2030

75-79

0,79

0,47

0,31

2020

60/65 - 74

1,92

80-84

85-89

0,32

2035

90+

w.

rcl

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.

Istotną konsekwencją demograficznego starzenia się społeczeństwa jest coraz częstsze

samotne zamieszkiwanie osób starszych. Wzrost liczby jednoosobowych gospodarstw

domowych będzie się utrzymywał. Według prognoz GUS w 2030 r. ogółem 53,3%

gospodarstw jednoosobowych będzie prowadzonych przez osoby w wieku co najmniej 65 lat,

w tym 17,3% przez osoby w wieku 80 lat i więcej. W liczbach bezwzględnych wynosi to

2740 tys. jednoosobowych gospodarstw domowych prowadzonych przez osoby w wieku

65 lat i więcej, w tym 887 tys. gospodarstw, w których pozostawać będą samotnie osoby

w wieku 80 lat i więcej. Należy podkreślić, że znacznie częściej w jednoosobowych

gospodarstwach pozostają kobiety.6

ww

Zjawiska o charakterze demograficznym powodują, że Polska stoi przed wyzwaniami

w obszarze aktywności społecznej osób starszych.

6

P. Błędowski: Starzenie się jako problem społeczny. Perspektywy demograficznego starzenia się ludności

Polski do roku 2035 w: P. Błędowski, M. Mossakowska, A. Więcek: Aspekty medyczne, psychologiczne,

socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce (PolSenior), Termedia Wydawnictwa Medyczne,

Poznań 2012.

v.p

l

1.2. DZIAŁALNOŚĆ SPOŁECZNA OSÓB STARSZYCH

Koncepcja aktywnego starzenia się zakłada zapewnienie jednostce możliwości bycia jak

najdłużej społecznie produktywną. Społeczna produktywność definiowana jest jako każda

aktywność, która wytwarza dobra i usługi, niezależnie, czy opłacana czy nie, włączając taką

aktywność jak praca domowa, opieka nad dziećmi, wolontariat, pomoc rodzinie

i przyjaciołom.7

.go

Działalność społeczna osób starszych może przyjmować różne formy. Wymienić wśród nich

można zaangażowanie w ramach organizacji pożytku publicznego, Uniwersytetów Trzeciego

Wieku, rad seniora, klubów seniora, wspólnot lokalnych (w tym działających przy kościołach

i związkach wyznaniowych), organizacji branżowych, działań samopomocowych,

różnorodnych towarzystw społeczno-kulturalnych czy kół gospodyń wiejskich. W Polsce

osoby powyżej 50. roku życia8 należą do grupy wieku, która jest najmniej aktywna na polu

społecznym. Także w porównaniu z osobami w podobnym wieku zamieszkującymi inne kraje

europejskie ich aktywność społeczna jest niewielka. Ze względu na rosnącą liczbę osób

w wieku 50+ w kolejnych latach w tej grupie można upatrywać zwiększania się potencjalnych

zasobów aktywności społecznej.

w.

rcl

Badania Stowarzyszenia Klon/Jawor wskazują, że w 2010 r. zaangażowanie w wolontariat,

jako jedną z form aktywności osób starszych, na rzecz organizacji lub grup zadeklarowało

10% Polaków powyżej 55. roku życia (wśród osób młodych poniżej 25 lat odsetek ten

wyniósł 22%)9. Zbliżone wyniki przynosi poświęcony aktywnemu starzeniu się sondaż

Eurobarometru z 2011 r. Według tego sondażu zaangażowanie w nieodpłatne i dobrowolne

działania na rzecz organizacji charytatywnych i zajmujących się wolontariatem deklaruje 12%

Polaków powyżej 55. roku życia, gdy średnia europejska wynosi 27%.10

Należy pamiętać o istnieniu szeregu uwarunkowań, które mogą mieć wpływ na małe

zainteresowanie osób starszych działalnością społeczną, w tym wolontariacką. Należą do nich

m.in.

ww

− pogarszanie się stanu zdrowia wraz z upływem lat,

− sytuacja materialna skutkująca zmniejszeniem oczekiwań i potrzeb co do jakości

życia,

− poczucie osamotnienia i marginalizacji,

− ogólna niechęć do aktywności społecznej związana z postawami we wcześniejszych

fazach życia i doświadczeniami życiowymi,

7

P. Szukalski: Aktywność zawodowa w: P. Błędowski, M. Mossakowska, A. Więcek: Aspekty medyczne,

psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce (PolSenior), Termedia

Wydawnictwa Medyczne, Poznań 2012.

8

Przytaczane badania różnie definiują wiek, od którego daną osobę zalicza się do przedziału osób starszych.

Z tego względu trudno jest odnieść dane bezpośrednio do osób, które zakończyły swoją aktywność na rynku

pracy i są adresatami programu.

9

Zob. J. Przewłocka, Zaangażowanie społeczne Polaków w roku 2010: Wolontariat, filantropia, 1%. Raport

z badań, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2011.

http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_378_fact_pl_en.pdf

v.p

l

− duże zaangażowanie w życie rodzinne (m.in. opieka nad wnukami),

− słabo rozwinięty w Polsce wolontariat kompetencji, tzn. sytuacja, w której odchodząca

z rynku pracy osoba ma możliwość podzielenia się swoją wiedzą i doświadczeniem

z młodymi pracownikami swojej branży,

− niewystarczające kompetencje cyfrowe.

Te uwarunkowania determinują działania wobec osób starszych oraz powinny stanowić

główne kierunki interwencji, stanowiąc podstawę zagospodarowania potencjału osób

starszych w społeczeństwie.

.go

1.3. SYTUACJA DOCHODOWA GOSPODARSTW DOMOWYCH EMERYTÓW

w.

rcl

W 2011 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny gospodarstw domowych emerytów

wyniósł 1298 zł na osobę (wzrósł w porównaniu z 2010 rokiem o 4,3%), wobec średniej

1227 zł w Polsce. Wyższy dochód niż emeryci osiągają jedynie gospodarstwa pracujących na

własny rachunek – 1497 zł.

Gospodarstwa domowe emerytów są również tymi, w których przeciętne miesięczne wydatki

ogółem, z wyjątkiem gospodarstw pracujących na własny rachunek (1222 zł), są najwyższe –

1125 zł, podczas gdy średnio w Polsce kształtują się na poziomie 1015 zł. Relacja wydatków

do dochodów w gospodarstwach emerytów wynosi 86,7%. Wyższa jest tylko

w gospodarstwach domowych rencistów (92,7%). Dane przedstawiono w Tabeli 1.

Tabela 1. Przeciętne miesięczne dochody i wydatki gospodarstw domowych na osobę

w 2011 r.

Gospodarstwa domowe

Ogółem pracowników

pracująemerytów i rencistów

cych na

rolników

własny razem emerytów rencistów

rachunek

w złotych na osobę

1226,95 1243,84

ww

Dochody

983,88 1497,43 1233,08 1297,96

968,98

Wydatki

1015,12 1006,05

736,02 1221,52 1080,14 1124,91

897,86

Relacja

wydatków do

dochodów

82,7%

74,8%

92,7%

80,9%

81,6%

87,6%

86,7%

Źródło: Sytuacja gospodarstw domowych w 2011 r. w świetle wyników badań budżetów gospodarstw domowych,

GUS, 2011.

v.p

l

Gospodarstwa domowe emerytów, podobnie jak innych grup społeczno-ekonomicznych,

największą część domowego budżetu przeznaczają na żywność i napoje bezalkoholowe

(27,4% wydatków ogółem) oraz użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii (24,5%).

Kolejnymi największymi grupami wydatków gospodarstw domowych emerytów są te

związane ze zdrowiem (8,1%), transportem (6,2%) oraz rekreacją i kulturą (6,1%). Warto

zauważyć, że wydatki na zdrowie są najwyższe spośród wszystkich grup społeczno-ekonomicznych (por. Wykres 5).

rencistów

pracujących na własny

rachunek

rolników

w.

rcl

Gospodarstwa domowe

emerytów

.go

Wykres 5. Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych

według grup społeczno-ekonomicznych w 2011 r.

Ogółem

pracowników

0

5

restauracje i hotele

łączność

transport

użytkowanie mieszkania i nośniki energii

10

15

20

25

30

odzież i obuwie

rekreacja i kultura

zdrowie

żywność i napoje bezalkoholowe

35

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.

ww

1.4. FORMY EDUKACJI DLA OSÓB STARSZYCH

Edukacja osób starszych przybiera formy edukacji formalnej, pozaformalnej i nieformalnej.

Z danych Eurostatu wynika, że w Polsce w 2011 r. kształcenie i szkolenie dotyczyło 0,9%

populacji osób w wieku 50–74 lat, podczas gdy przeciętnie w krajach UE 27 – 4,2%.

Obserwując dane od 2005 r., można stwierdzić, że odsetek ten jest prawie niezmienny

zarówno dla krajów UE (od 4,5 do 4,2), jak i dla Polski (od 1,2 do 0,9) (por. Tabela 2).

W populacji kobiet w wieku 50–74 lat, podobnie jak w całej Unii Europejskiej, odsetek

kształcących się był wyższy niż w populacji mężczyzn w tej samej grupie wieku.

Tabela 2. Kształcenie i szkolenie populacji w wieku 50–74 lat w %

v.p

l

Wyszczególnienie 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

ogółem

UE 27

4,2

4,3

4,4

Polska

1,1

1,1

1,1

4,5

4,5

4,4

4,2

1,1

1,1

1,2

0,9

3,8

3,7

3,6

3,6

0,9

1,0

1,0

0,8

mężczyźni

3,7

3,7

3,7

Polska

1,0

1,1

1,0

.go

UE 27

kobiety

UE 27

Polska

Źródło: Eurostat.

4,6

4,8

5,0

5,2

5,2

5,1

4,8

1,1

1,2

1,2

1,2

1,2

1,3

1,0

w.

rcl

Z danych Eurostat wynika również, że uczestnictwo osób dorosłych w Polsce w kształceniu

i szkoleniu jest silnie uzależnione od ich wieku, poziomu wykształcenia i formy edukacji

(edukacji formalnej lub pozaformalnej). Pomiędzy najmłodszymi osobami dorosłymi (grupa

wieku 18–24 lat) i najstarszymi (50+ i 60+) oraz najniżej i najwyżej wykształconymi istnieje

w Polsce wybijająca się na tle UE różnica. Nakłada się na to duża różnica w uczestnictwie

w edukacji formalnej i pozaformalnej.

ww

Na przykład według danych z 2011 r. uczestnictwo najmłodszych osób dorosłych (do 24. roku

życia) w Polsce w edukacji formalnej jest na poziomie wyraźnie wyższym od średniej w UE

(w UE 50,3%, w Polsce 61,1%, co daje miejsce w czołówce krajów UE). Niewiele od średniej

w UE odbiega uczestnictwo w edukacji formalnej kolejnych kategorii wieku (25–34

i 34–44 lat). Natomiast uczestnictwo osób dorosłych z najstarszej kategorii wieku poddawanej

badaniom w UE (55–74 lat), zarówno w edukacji formalnej, jak i pozaformalnej, wyraźnie

odstaje od średniej w UE (w Polsce 0,6%, w UE 3,5%), co daje jedno z ostatnich miejsc

wśród krajów UE. Podobne, wyraźne różnice dzielą osoby lepiej i gorzej wykształcone, na

korzyść tej pierwszej grupy.

Zatem wyzwaniem w Polsce znacznie bardziej widocznym niż w większości krajów UE jest

edukacja (kształcenie i szkolenie) osób starszych, nisko wykształconych i, co pozostaje z tym

w ścisłym związku, nieaktywnych ekonomicznie i społecznie. Dotyczy to różnych grup osób

dorosłych pozostających w niekorzystnej sytuacji, w tym zagrożonych ubóstwem, chorych,

samotnych, niepełnosprawnych, o ograniczonej sprawności itp.

Przykłady dobrej praktyki w zakresie edukacji dorosłych w obszarze UE wskazują, że

skuteczna oferta edukacyjna, kierowana zwłaszcza do osób pozostających w niekorzystnej

sytuacji, nie może być powieleniem tradycyjnej edukacji typu szkolnego.

Uniwersytety Trzeciego Wieku (UTW)11

v.p

l

UTW są instytucjami, których głównym celem jest edukacja osób starszych. Jest to formuła

działalności edukacyjnej, która przyczynia się do zaspokajania takich potrzeb seniorów, jak

samokształcenie, poznawanie środowiska, poszerzanie wiedzy i umiejętności, wykonywanie

społecznie użytecznych działań, wypełnienie wolnego czasu, utrzymywanie więzi

towarzyskich, stymulacja psychiczna i fizyczna, a czasem nawet możliwość realizacji

młodzieńczych marzeń.

.go

Innymi celami UTW są: rozwój intelektualny, społeczny, aktywność fizyczna osób starszych,

wspieranie poszerzania wiedzy i umiejętności seniorów, ułatwianie kontaktów z instytucjami,

takimi jak: służba zdrowia, ośrodki kultury, ośrodki rehabilitacyjne, angażowanie słuchaczy

w aktywność sportową i turystyczną oraz w aktywność na rzecz otaczającego ich środowiska.

Ponadto pełnią istotną rolę na rzecz podtrzymywania więzi społecznych i komunikacji

międzyludzkiej wśród seniorów.

UTW, podobnie jak wolontariat, wspomagają budowanie kapitału społecznego. Kontakt

z innymi osobami oraz budowanie relacji ma pozytywny wpływ na poczucie bycia

potrzebnym, kondycję zdrowotną itp. Dlatego tak ważne jest włączenie osób starszych do

społeczeństwa, m.in. poprzez zaangażowanie społeczności lokalnych.

w.

rcl

UTW w Polsce funkcjonują w zróżnicowanej strukturze organizacyjnej. Wyróżnia się te,

które działają w strukturach i pod patronatem uczelni, kierowane najczęściej przez

pełnomocnika rektora danej uczelni, powołane przez stowarzyszenia prowadzące działalność

popularnonaukową, oraz pozostałe, działające jako jednostki samorządu terytorialnego np.

przy domach kultury, bibliotekach, domach dziennego pobytu, ośrodkach pomocy społecznej.

Z danych Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz

Ogólnopolskiego Porozumienia Uniwersytetów Trzeciego Wieku wynika, że w Polsce działa

ok. 400 Uniwersytetów Trzeciego Wieku, które prowadzą zajęcia i wykłady dla około 70 tys.

słuchaczy12. Porównując rozkład UTW w województwach z medianą wieku, można dojść do

wniosku, że UTW nie powstają w tych województwach, w których mediana wieku jest

najwyższa (czyli tam, gdzie wzrasta liczba potencjalnych słuchaczy).

ww

Przeciętnie w Polsce na 10 000 osób przypada 17 uczestników UTW. Największy odsetek

słuchaczy obserwuje się w województwach: lubuskim (27 na 10 000 osób w województwie),

warmińsko-mazurskim (26), pomorskim (24), kujawsko-pomorskim (22). Liczby uczestników

powyżej średniej w Polsce obserwuje się również w województwach: mazowieckim (21),

śląskim (20), podkarpackim (19), zachodniopomorskim i łódzkim (18). Najmniej słuchaczy

uczestniczy w zajęciach w województwach: świętokrzyskim (6), małopolskim (9), podlaskim

(11), opolskim i lubelskim (12). Szczegółowe kształtowanie się liczby słuchaczy UTW

przedstawiono na Wykresie 6.

11

12

Na podstawie: www.utw.pl

Liczba słuchaczy może być większa, ponieważ nie wszystkie UTW udostępniły informacje nt. liczby swoich

uczestników.

30

25

20

15

10

5

9

11

12

12

14

16

17

18

18

6

19

20

21

22

24

26

27

.go

0

v.p

l

Wykres 6. Liczba słuchaczy UTW na 10 000 osób w podziale na województwa w 2011 r.

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS, Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń UTW,

Ogólnopolskiego Porozumienia UTW (dane prowizoryczne).

w.

rcl

Oferta edukacyjna dla osób starszych obejmuje różne dziedziny (zdrowie, prawo, gospodarka)

oraz zajęcia ruchowe. Jednak edukacja w sferze nowych technologii (obsługa komputera,

korzystanie z sieci Internet) stanowi często początek procesu edukacji oferowanej osobom

starszym. Rozwój umiejętności i kompetencji osób starszych w tym zakresie zwiększa

znacząco zakres uczestnictwa osób starszych w życiu społecznym.

Kompetencje cyfrowe osób starszych

Jednym z wyzwań dla szerszego włączenia osób starszych w sferę aktywności obywatelskiej

jest wzmocnienie ich kompetencji cyfrowych i zmniejszanie poziomu e-wykluczenia. W tym

celu konieczna jest zarówno reforma edukacji, transformacja sytemu uczenia się przez całe

życie, budowanie kompetencji cyfrowych osób starszych w ramach edukacji formalnej

i nieformalnej, jak i zmiana przyzwyczajeń i przezwyciężenie obaw osób starszych.

Jedną z barier korzystania z technologii cyfrowych dla osób starszych mogą stanowić koszty

dostępu do tych usług (w stosunku do wysokości świadczeń emerytalnych i rentowych).

ww

Charakterystyczne dla Polski jest istnienie dużego rozwarstwienia w poziomie rozwoju

społeczeństwa cyfrowego. Jedynie nieco ponad połowa Polaków korzysta z Internetu.

W społeczeństwie cyfrowym uczestniczą przede wszystkim osoby młodsze, natomiast

wykluczone z niego są osoby starsze. Żyją one w dużej mierze nadal w rzeczywistości

analogowej, czego dowodzi fakt, że z Internetu korzysta w tej grupie wieku jedynie około

v.p

l

20% osób13. W wielu przypadkach nie czują one nawet potrzeby korzystania z Internetu

i w mniejszym stopniu korzystają także z innych technologii cyfrowych.

Powszechne wykorzystanie technologii cyfrowych jest niezbędnym warunkiem odpowiedniej

jakości indywidualnego życia oraz stworzenia wystarczającego potencjału rozwojowego dla

całego społeczeństwa. Poprawa kompetencji cyfrowych osób starszych jest także istotna ze

względu na wyzwanie związane z polepszaniem jakości życia na wsi.

1.5. BUDŻET CZASU WOLNEGO OSÓB STARSZYCH14

w.

rcl

.go

Osoby w wieku 65+ najwięcej czasu dobowego (51,3%, tj. 12 godz. 18 min.) poświęcają na

zaspokajanie potrzeb fizjologicznych, do których należą m.in. sen, jedzenie, mycie i ubieranie

się. Najwięcej czasu przeznaczają na sen – 39,9%, tj. 9 godz. 34 min. Potrzeby fizjologiczne

zajmują tej grupie najwięcej czasu wśród wszystkich grup wieku.

Kolejnymi czynnościami, które zabierały najwięcej czasu, były zajęcia i prace domowe, które

wypełniały przeciętnie 15,9% czasu dobowego, tj. 3 godz. 49 min. Mniej czasu na tego typu

prace poświęcały jedynie osoby w wieku poniżej 24 lat.

Osoby w wieku 65 lat i więcej, częściej niż osoby w innych grupach wieku, spędzały czas na

korzystaniu ze środków masowego przekazu – 15,7% dobowego czasu, tj. 3 godz. 46 min.,

z czego 2 godz. 55 min. poświęcały na oglądanie telewizji i filmów.

Życie towarzyskie i rozrywki były najbardziej popularne wśród najmłodszych w wieku

15–24 lat (6,5% czasu dobowego, tj. 1 godz. 34 min.) oraz najstarszych – 65 lat i więcej

(5,9%, tj. 1 godz. 25 min.).

Osoby w wieku 65+ wskazywały, podobnie jak osoby w wieku 55–64 lat, że na dobrowolną

pracę w organizacjach i poza nimi przeznaczają 3,1% (45 min.) swojego dobowego czasu

(ponad 2 razy więcej niż osoby w wieku 15–44 lat).

Najmniej czasu, również w porównaniu z innymi grupami wieku, osoby starsze poświęcały

swoim zamiłowaniom, hobby – 0,5%, tj. 8 min.

Tabela 3. Struktura dobowego budżetu czasu według wieku w latach 2003–2004

(w % czasu dobowego ogółem)15

Wiek (w latach)

15–19

20–24

25–34

35–44

45–54

55–64

65

i

więcej

Czas trwania czynności w

ciągu doby ogółem ............... 100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

ww

Wyszczególnienie

13

Za: Projekt dokumentu: Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności. Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju.

Część II, Warszawa, 2012, s. 108.

14

Rozdział na podstawie raportu GUS, Budżet czasu ludności 1.VI 2003–31.V 2004, Warszawa, 2005

(rozdział 3.3 Budżet czasu a wiek, s. 37 oraz tabl. 2 s. 132).

15

Obliczany na podstawie przeciętnego czasu trwania czynności przypadającego na 1 osobę bez względu na to,

czy wykonywała daną czynność czy nie.

47,1

46,3

43,8

43,4

44,7

47,5

51,3

Praca zawodowa ......................

2,1

9,3

16,3

17,1

14,8

6,3

2,0

Nauka ....................................... 14,4

6,2

0,9

0,3

0,1

–

–

Zajęcia i prace domowe ...........

5,4

9,3

15,3

15,6

14,8

17,2

15,9

Dobrowolna praca

w organizacjach i poza

nimi ......................................

1,3

1,3

1,3

1,4

2,0

3,1

3,1

Życie towarzyskie i rozrywki

..............................................

6,6

6,4

4,2

3,8

4,0

4,6

5,9

Uczestnictwo w sporcie

i rekreacji .............................

2,9

1,9

1,2

1,1

1,3

1,7

1,7

3,1

2,2

1,0

0,6

0,6

0,8

0,5

Korzystanie ze środków

masowego przekazu ............. 10,3

10,3

9,7

10,8

12,0

13,9

15,7

Dojazdy, dojścia oraz inne

niewymienione czynności

..............................................

6,8

6,8

6,3

5,9

5,7

4,9

3,9

6,3

6,5

6,0

5,6

5,3

4,5

3,6

w.

rcl

w tym dojazdy i dojścia .......

.go

Zamiłowania osobiste, hobby

i gry ......................................

v.p

l

Potrzeby fizjologiczne16 .....

Źródło: Budżet czasu ludności 1.VI 2003–31.V 2004, GUS, 2005.

Często przytaczaną motywacją dla aktywności osób starszych jest chęć zagospodarowania

wolnego czasu. Istotne jest zatem kierowanie właściwej oferty do osób starszych przy

uwzględnieniu oczekiwania oraz motywacji tych osób do podejmowania działalności

społecznej.17

1.6. ZDROWIE I USŁUGI KIEROWANE DO OSÓB STARSZYCH

ww

W kontekście starzejącego się społeczeństwa kluczowa jest kwestia opieki zdrowotnej.

Wydatki na opiekę zdrowotną w Polsce w 2009 r. wyniosły według danych Eurostat 6,9%

PKB (ok. 92 mld zł18). Na wydatki na opiekę nad osobami starszymi w 2008 r. przeznaczono

0,22% PKB.

16

Zaliczają się tu takie potrzeby jak: sen, jedzenie i picie, mycie i ubieranie się oraz pozostałe.

Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce we współpracy z Regionalnym Centrum Wolontariatu

przeprowadziły w Elblągu sondaż postaw wobec wolontariatu 50+. Jego wyniki wskazują, że najważniejsze

zachęty dla osób starszych do angażowania się w wolontariat to: niesienie pomocy potrzebującym (72%),

poznanie nowych ludzi (61%) oraz własna satysfakcja (47%). Publikacja w ramach projektu „Same plusy.

Wolontariat 50+”: Same Plusy. Wolontariat 50+. Prezentacja doświadczeń projektu, Stowarzyszenie

Centrum Wolontariatu w Elblągu, 2007, s. 43–44.

18

Przeliczone wg stałego kursu ustalonego dla strefy euro.

v.p

l

Z danych Eurostatu19 wynika, że kobiety urodzone w 2010 r. będą żyły w zdrowiu przeciętnie

62,2 lata, co stanowi 77,1% całej oczekiwanej długości życia (80,7 lat). Mężczyźni

przeciętnie w zdrowiu będą żyli krócej niż kobiety – 58,5 lat, tj. 81,2% oczekiwanej długości

życia (72,1 lat). Przewidywana długość życia w zdrowiu kobiet, które w 2010 r. miały 65 lat,

to 7,5 lat (38,7% dalszego przewidywanego trwania życia, które wynosi 19,5 lat).

W przypadku mężczyzn, którzy w 2010 r. mieli 65 lat, przewidywana długość życia

w zdrowiu wynosi 6,7 lat (44,7% dalszego przewidywanego życia, które wynosi 15,1 lat).

.go

Analizując dane z 2010 (por. Wykres 7), obserwuje się znaczną dysproporcję życia oraz życia

„w zdrowiu” kobiet i mężczyzn. Kobiety nie tylko żyją dłużej niż mężczyźni, ale także żyją

dłużej „w zdrowiu”.

Wykres 7. Oczekiwana średnia długość życia kobiet i mężczyzn w wieku 65 lat

w 2010 roku w Polsce

25,0

20,0

19,5

15,1

15,0

w.

rcl

10,0

7,5

6,7

5,0

0,0

oczekiwana długość liczba lat "w zdrowiu" oczekiwana długość liczba lat "w zdrowiu"

życia w latach

życia w latach

kobiety w wieku 65 lat

mężczyźni w wieku 65 lat

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu.

ww

Osoby w starszym wieku są w bardzo dużym stopniu konsumentami świadczeń zdrowotnych,

co wynika z występujących u nich chorób przewlekłych, takich jak: choroby serca,

nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, a także utrata słuchu lub wzroku, przebytego udaru oraz

zmian w stanie funkcjonalnym. Istotnym zagadnieniem staje się zatem jakość życia w okresie

starości oraz wydolność czynnościowa, której wymiernym wskaźnikiem jest samodzielność

w codziennym funkcjonowaniu, bez pomocy osób drugich. Wyniki badania Polsenior

wskazują, że odsetek osób niezależnych pod względem funkcjonalnym w grupie 65–69

kształtował się na poziomie 99,9%, ale malał z wiekiem i w grupie 85+ wynosił 79,1%.

19

Źródłem danych zaprezentowanej statystyki jest Eurostat, korzystający ze statystyk krajowych oraz badania

EU-SILC. Przy wyliczaniu wskaźników dotyczących długości życia dane mogą nieznacznie różnić się od

statystyk prezentowanych przez GUS ze względu na stosowanie innej metodologii.

v.p

l

Korzystanie z komunikacji publicznej, samodzielne zakupy, wykonywanie prac domowych

i pranie były czynnościami najczęściej wskazywanymi przez osoby starsze jako niemożliwe

do wykonania przez nie lub wymagające pomocy osób drugich. Większą utratę

samodzielności odnotowano w grupie kobiet, a także wśród mieszkańców wsi.20

.go

Przedstawiona w zarysie sytuacja stanu zdrowia oraz budżetu czasu wolnego osób starszych

dowodzi, iż wymagane są działania, które obejmują obszar usług zdrowotnych w zakresie

profilaktyki zdrowotnej oraz leczenia. Konieczne są zatem działania na rzecz rozwoju usług

społecznych, bezpośrednio i pośrednio związanych ze zdrowiem, takich jak: sport, turystyka,

rekreacja. Wzmocnienia wymagają również działania na rzecz profilaktyki zdrowia oraz

profilaktyki społecznej. Takie działania realizowane są w różnych formach edukacji osób

starszych.

2. PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU

Podstawą prawną Programu jest art. 5c ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności

pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536, z późn. zm.).

w.

rcl

Art. 5c ustawy przewiduje możliwość opracowywania przez ministra właściwego do spraw

zabezpieczenia społecznego, po zasięgnięciu opinii Rady Działalności Pożytku Publicznego,

resortowych oraz rządowych programów wspierania rozwoju organizacji pozarządowych oraz

podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy oraz finansowego wspierania tych

programów, w szczególności w trybie otwartego konkursu ofert.

ww

Ustawa jest aktem prawnym o charakterze ustrojowym, który posiada fundamentalne

znaczenie na urzeczywistniania idei społeczeństwa obywatelskiego. Określa ona zasady

(pomocniczości, suwerenności stron, partnerstwa, efektywności, uczciwej konkurencji

i jawności) oraz formy współpracy organów administracji publicznej z organizacjami

pozarządowymi oraz innymi podmiotami społeczeństwa obywatelskiego. Definiuje także

sfery aktywności społecznej i ekonomicznej organizacji pozarządowych, warunki dla

powstania i funkcjonowania szczególnej kategorii podmiotów pozarządowych – organizacji

pożytku publicznego, tworzy podstawy prawne i instytucjonalne dialogu obywatelskiego,

reguluje status wolontariatów, poprzez określenie praw oraz obowiązków zarówno

wolontariuszy, jak i podmiotów korzystających z ich świadczeń.

20

B. Wizner, A. Skalska, A. Klich-Rączka, K. Piotrowicz: Ocena stanu funkcjonalnego u osób w starszym

wieku w: Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce

(PolSenior), Termedia Wydawnictwa Medyczne, Poznań 2012.

v.p

l

3. CELE PROGRAMU

Program uwzględnia wewnętrzne zróżnicowanie populacji osób starszych i promuje działania

mające na celu podtrzymanie aktywności osób starszych i zapewnienie ich udziału w życiu

społecznym oraz działania ukierunkowane na osoby o ograniczonej samodzielności.

.go

Celem Programu jest poprawa jakości i poziomu życia osób starszych21 dla godnego starzenia

się poprzez aktywność społeczną. Program ma przyczyniać się do pełniejszego korzystania z

potencjału społeczno-zawodowego osób starszych, aby mogły one pełnić różne role społeczne

w życiu publicznym. Ważne jest również uwzględnienie w działaniach ograniczeń

wynikających z barier funkcjonalnych, na które mogą być narażone osoby starsze.

Tabela 4. Mierniki celu głównego i celów szczegółowych

Wskaźniki/mierniki Wartość Szacunkowa Źródło danych

celów

bazowa wartość

wskaźnika

docelowa

Cel główny

Respondenci

29%

pracujący społecznie (2012)**

w organizacjach

obywatelskich

w wieku powyżej

60 lat*

Dobrowolna praca

3%

w organizacjach

(2003)**

i poza nimi w wieku

powyżej 60 lat*

31% Aktywność społeczna

(2014)** w organizacjach

obywatelskich, CBOS

w.

rcl

Poprawa jakości

i poziomu życia

osób starszych dla

godnego starzenia

się poprzez

aktywność

społeczną

3,5% Badanie budżetu czasu

(2013)** (GUS, realizowane

w 2013 r., pierwsze

wyniki dostępne

najwcześniej w 2014 r.)

Cele szczegółowe

Liczba nowych

słuchaczy

Liczba nowo

utworzonych zajęć

Przeciętna miesięczna

liczba godzin nowo

utworzonych zajęć,

z których korzystają

osoby starsze

0

0

0

ww

1. Zwiększenie

różnorodności

i poprawa jakości

oferty edukacyjnej

dla osób starszych

21

1960 Sprawozdania z realizacji

Programu

84 Sprawozdania z realizacji

Programu

1680 Sprawozdania z realizacji

Programu

Na potrzeby Programu osobę starszą definiuje się jako osobę w wieku powyżej 60. roku życia.

14%*** Społeczeństwo

(2013) informacyjne w Polsce.

Wyniki badań

statystycznych z lat

2007–2011

1400 Sprawozdania z realizacji

Programu

50 Sprawozdania z realizacji

Programu

.go

2. Tworzenie

Odsetek osób

11%***

warunków dla

w wieku powyżej

(2011)

integracji

60 lat* regularnie

wewnątrzkorzystających

i międzypokolenio- z komputera

wej osób starszych Liczba beneficjentów

0

przy wykorzystaniu uczestniczących

istniejącej

w nowo utworzonych

infrastruktury

projektach

społecznej

3. Rozwój

Liczba projektów

0

zróżnicowanych

składanych

form aktywności

w obszarze

społecznej, w tym partycypacji osób

upowszechnianie starszych w życiu

wolontariatu,

publicznym

partycypacji

Liczba nowo

0

w procesach

utworzonych

decyzyjnych,

sieci/ośrodków

w życiu

pomocowospołecznym, w tym -informacyjnych

udział osób

starszych

w kształtowaniu

polityki publicznej

4. Zwiększenie

Liczba beneficjentów

0

dostępności,

nowych usług

podniesienie jakości społecznych

usług społecznych Liczba beneficjentów

0

oraz wspieranie

nowych form

działań na rzecz

samopomocy

samopomocy

i samoorganizacji

Poz. 642

v.p

l

Monitor Polski

w.

rcl

4 Sprawozdania z realizacji

Programu

350 Sprawozdania z realizacji

Programu

350 Sprawozdania z realizacji

Programu

*Wartości szacunkowe, ze względu na ograniczoną reprezentatywność danych dla grupy 60–69.

**Dane odnoszą się do osób wieku 65+.

***Dane odnoszą się do osób wieku 64–75.

ww

Cel główny Programu będzie realizowany poprzez cele szczegółowe

Cel szczegółowy 1. Zwiększenie różnorodności i poprawa jakości oferty edukacyjnej dla osób

starszych

• tworzenie ofert odpowiadających problemom osób pozostających w niekorzystnej

sytuacji 22;

• promowanie nowych rozwiązań na rzecz motywowania osób starszych do uczenia się

dla zachowania aktywności, w tym szczególnie osób starszych pozostających

w niekorzystnej sytuacji;

• tworzenie warunków dla rozwoju oferty edukacyjno-kulturalnej.

Np. zagrożonych wykluczeniem/izolacją społeczną.

v.p

l

Cel szczegółowy 2. Tworzenie warunków dla integracji wewnątrz- i międzypokoleniowej

osób starszych przy wykorzystaniu istniejącej infrastruktury społecznej, m.in. pogłębianie

wiedzy na temat zmian biologicznych, zdrowotnych, społecznych zachodzących wraz

z wiekiem w ramach przygotowywania społeczeństwa do starości.

Cel szczegółowy 3. Rozwój zróżnicowanych form aktywności społecznej, w tym

upowszechnianie wolontariatu, partycypacji w procesach decyzyjnych, w życiu społecznym,

w tym udział osób starszych w kształtowaniu polityki publicznej.

.go

Cel szczegółowy 4. Zwiększenie dostępności, podniesienie jakości usług społecznych oraz

wspieranie działań na rzecz samopomocy i samoorganizacji

• rozwój systemów wsparcia umożliwiających zaspokojenie specyficznych dla wieku

podeszłego potrzeb w szczególności osobom starszym o ograniczonej samodzielności;

• rozwój usług społecznych w sferze sportu, turystyki, rekreacji i kultury.

w.

rcl

W okresie realizacji Programu (lata 2012–2013) zakłada się

• dofinansowanie rozwoju oraz powstania nowej oferty edukacyjnej dla osób starszych,

zwiększenie dostępu do zajęć edukacyjnych w ramach już istniejących oraz nowo

utworzonych organizacji m.in. na terenach defaworyzowanych, przy wykorzystaniu

istniejącej infrastruktury oświatowo-kulturalnej dla osób starszych;

• wspieranie różnych form edukacji i uczenia się na rzecz poprawy umiejętności osób

starszych, w tym zwłaszcza umiejętności cyfrowych oraz szczególnie w odniesieniu

do osób pozostających w niekorzystnej sytuacji;

• podnoszenie jakości personelu zajmującego się zawodowo i ochotniczo aktywizacją

społeczną osób starszych;

• dofinansowanie innych form aktywności społecznej osób starszych;

• zwiększenie oferty oraz podniesienie jakości usług społecznych dla osób starszych,

w tym dostosowanie tej oferty odpowiednio do potrzeb i możliwości starszych osób

niepełnosprawnych lub o ograniczonej sprawności ruchowej.

4. DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH W DOKUMENTACH STRATEGICZNYCH

ww

Program jest integralnym elementem działań na rzecz realizacji Strategii Rozwoju Kraju,

Strategii Polityki Społecznej oraz Strategii Wspierania Rozwoju Społeczeństwa

Obywatelskiego.

Strategia Rozwoju Kraju 2007–2015

Strategia Rozwoju Kraju 2007–2015 (SRK) została przyjęta przez Radę Ministrów w dniu

29 listopada 2006 r. SRK jest „dokumentem planistycznym określającym podstawowe

uwarunkowania, cele i kierunki rozwoju kraju w wymiarze społecznym, gospodarczym

i terytorialnym”. Spaja ona wszelkie działania rozwojowe podejmowane na rzecz poprawy

v.p

l

warunków społeczno-gospodarczych. Jej zadaniem jest zaprogramowanie rozwoju

i modernizacji kraju.

Celem głównym SRK jest podniesienie poziomu i jakości życia mieszkańców Polski –

poszczególnych obywateli i rodzin. W ramach SRK wyodrębnione są następujące priorytety

− wzrost konkurencyjności i innowacyjności gospodarki,

− poprawa stanu infrastruktury technicznej i społecznej,

− wzrost zatrudnienia i podniesienie jego jakości,

− budowa zintegrowanej wspólnoty społecznej i jej bezpieczeństwa,

− rozwój obszarów wiejskich,

− rozwój regionalny i podniesienie spójności terytorialnej.

.go

SRK zakłada zwiększenie dostępności usług społecznych, rozwój uczenia się przez całe

życie/kształcenia ustawicznego oraz zbudowanie kompleksowego systemu opiekuńczego,

aktywizującego i integrującego osoby starsze w środowiskach lokalnych.

Strategia Polityki Społecznej na lata 2007–2013

w.

rcl

Strategia Polityki Społecznej (SPS) została przyjęta przez Radę Ministrów w dniu

13 września 2005 r. Celem SPS jest zbudowanie zintegrowanego systemu polityki państwa

prowadzącej do ułatwienia wszystkim obywatelom równego dostępu do praw społecznych,

poprawy warunków powstawania i funkcjonowania rodzin oraz wsparcia grup i osób

zagrożonych

wykluczeniem

społecznym

przy

zapewnieniu

demokratycznego

współuczestnictwa obywateli.

SPS zawiera priorytety, które pośrednio bądź bezpośrednio realizowane będą przez działania

w ramach Programu. Zaliczyć do nich można

− wdrożenie aktywnej polityki społecznej,

− kompleksową rehabilitację i aktywizację osób niepełnosprawnych,

− budowę systemu wsparcia dla osób w wieku poprodukcyjnym,

− aktywizację i mobilizację partnerów lokalnych,

− partnerstwo publiczno-społeczne jako podstawę rozwoju usług społecznych.

ww

Kluczowymi kierunkami działania wpisującymi się w założenia Programu są m.in. wspieranie

rozwoju różnych form aktywizacji edukacyjnej oraz społecznej klientów pomocy społecznej,

w tym wolontariatu; rozwój systemu informacji obywatelskiej opartego na społecznościach

lokalnych; zwiększenie dostępu do usług opiekuńczych; wspieranie rozwiązań służących

pełniejszej integracji społecznej osób w wieku poprodukcyjnym; wspieranie i wzmacnianie

lokalnych społeczności sąsiedzkich osób starszych (w ramach samopomocy), wspieranie

różnych form samoorganizacji i uczestnictwa w życiu społecznym; rozwój działań

wspierających więzi międzypokoleniowe i wzmacniające poczucie odpowiedzialności

młodszych pokoleń za opiekę nad osobami starszymi; uwzględnienie potrzeby aktywizacji

osób starszych w systemie kształcenia ustawicznego; zwiększenie udziału organizacji

v.p

l

pozarządowych w realizacji programów dla osób starszych oraz tworzenie warunków

uczestnictwa osób w podeszłym wieku w kulturze i wypoczynku.

Strategia Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego na lata 2009–2015

.go

Strategia Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego na lata 2009–2015 (SWRSO)

to długofalowy dokument mający na celu kształtowanie procesu rozwoju społeczeństwa

obywatelskiego. SWRSO stanowi instrument realizacji polityki rozwoju w zakresie rozwoju

zachowań prospołecznych wspólnot lokalnych oraz budowy i umacniania struktur

społeczeństwa obywatelskiego. Celem SWRSO jest wzmocnienie podmiotowości obywateli

i ich wspólnot oraz stworzenie warunków dla rozwoju instytucji społeczeństwa

obywatelskiego.

SWRSO zakłada realizację czterech priorytetowych kierunków

− aktywni, świadomi obywatele, aktywne wspólnoty lokalne,

− silne organizacje pozarządowe w dobrym państwie,

− rozwój organizacji pozarządowych na rzecz integracji społecznej,

− rozwój przedsiębiorczości społecznej.

w.

rcl

Wśród głównych kierunków działania, które są zbieżne z założeniami Programu, można

wymienić: tworzenie infrastruktury dla lokalnej aktywności obywatelskiej, edukację

obywatelską, aktywizację obywateli w sprawach publicznych, zapewnienie dostępu do usług

społecznych grupom wykluczonym i zagrożonym wykluczeniem społecznym (w tym osobom

starszym), zapewnienie tworzenia i funkcjonowania mechanizmów kompleksowego wsparcia

integracji społecznej itd.

Dokument strategiczny „Perspektywa uczenia się przez całe życie”

Dokument ten nie ma statusu strategii rozwoju. Zgodnie z „Planem uporządkowania strategii

rozwoju” ma on status tzw. dodatkowego dokumentu strategicznego. Został on przygotowany

przez Międzyresortowy Zespół do spraw uczenia się przez całe życie, w tym Krajowych Ram

Kwalifikacji na podstawie zobowiązań międzynarodowych, w szczególności na podstawie

zobowiązań wynikających z ustanowienia Europejskiej przestrzeni uczenia się przez całe

życie (European Area of Lifelong Learning) oraz zaleceń Rady UE w sprawie Krajowego

Programu Reform Polski.

ww

Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju

sprzyjającego włączeniu społecznemu

Strategia Europa 2020 stanowi strategię wzrostu Unii Europejskiej w kolejnych latach.

Zakłada ona potrzebę stworzenia inteligentnej i zrównoważonej gospodarki, która sprzyja

włączeniu społecznemu. Do sytuacji osób starszych w szczególności odnosi się uwzględniony

w tym dokumencie priorytet Rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu oraz inicjatywa

flagowa Przeciwdziałanie ubóstwu i wykluczeniu społecznemu, w ramach których

v.p

l

podejmowane są zarówno działania zmierzające do zapobiegania dezintegracji społecznej, jak

i promowania idei aktywnego starzenia się.

Rezolucja Rady UE w sprawie odnowionej europejskiej agendy na rzecz uczenia się

dorosłych

.go

Rezolucja została przyjęta w listopadzie 2011 r. podczas polskiej prezydencji w Radzie UE.

Zgodnie ze wspólną intencją polskiej prezydencji, Rady UE i Komisji Europejskiej agenda

ta ma uzupełniać uzgodnienia wspólnych celów europejskich i działania podejmowane

w ramach dwóch dużych procesów – Procesu Kopenhaskiego dotyczącego rozwoju

kształcenia i szkolenia zawodowego oraz Procesu Bolońskiego dotyczącego rozwoju

szkolnictwa wyższego. W związku z tym, że oba wymienione procesy współpracy

europejskiej w edukacji dotyczą w znacznej mierze osób dorosłych, specyfiką agendy ma być

stawianie wspólnych celów i rozwijanie działań na rzecz osób dorosłych z niskimi

umiejętnościami i pozostających w niekorzystnej sytuacji.

5. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROGRAMU

w.

rcl

Aktywność społeczna osób starszych często skupia się wokół inicjatyw lokalnych. Ważne jest

zwiększanie wymiaru zaangażowania społecznego osób starszych, w tym niepełnosprawnych

lub o ograniczonej sprawności ruchowej, poprzez włączenie w różne formy edukacji oraz

współpracy międzypokoleniowej.

Problem stanowi finansowanie tych działań, bowiem brak ścisłego obowiązku kierowania

ofert, np. edukacyjno-kulturalnych, do osób starszych przez samorządy w praktyce powoduje,

iż ich dostępność zależy od oferty generowanej przez lokalne instytucje i organizacje

pozarządowe.

Program służy wsparciu ofert organizacji, instytucji działających na rzecz osób starszych,

w tym niepełnosprawnych lub o ograniczonej sprawności ruchowej, przy wykorzystaniu

istniejącej infrastruktury społecznej oraz ścisłej współpracy z jednostkami samorządowymi

(placówki oświatowo-kulturalne). Współpraca międzysektorowa na poziomie lokalnym może

istotnie zwiększyć efektywność podejmowanych działań na rzecz aktywności społecznej osób

starszych.

ww

6. PRIORYTETY I KIERUNKI INTERWENCJI

W Programie przewidziano komponent długookresowy (systemowy) oraz komponent

krótkookresowy (konkursowy), realizowany cyklicznie w latach 2012–2013.

I.

Komponent systemowy

Komponent długookresowy będzie polegał na wypracowaniu założeń długofalowej polityki

senioralnej. Będzie on realizowany w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw

resortami,

organizacjami

v.p

l

zabezpieczenia społecznego, we współpracy z innymi

obywatelskimi oraz środowiskami naukowymi i eksperckimi.

II.

.go

W ramach komponentu systemowego podjęte zostaną kompleksowe działania zmierzające do

stworzenia strategicznych podstaw realizacji polityki senioralnej. Będzie ona ściśle odnosiła

się do istniejących dokumentów o charakterze strategicznym, stanowiąc ich uzupełnienie

i rozszerzenie w zakresie działań skierowanych do osób starszych.

Założenia długofalowej polityki senioralnej wypracowane w otwartej formule i w ścisłej

współpracy z zainteresowanymi podmiotami będą stanowiły odpowiedź nie tylko na

wyzwania społeczne związane ze starzeniem się społeczeństwa, ale będą również podstawą

stymulacji polityki publicznej (szczególnie w obszarze aktywności społecznej osób

starszych).

Komponent konkursowy

Priorytet I. Edukacja osób starszych

Priorytet II. Aktywność społeczna promująca integrację wewnątrz- i międzypokoleniową

Priorytet III. Partycypacja społeczna osób starszych

Priorytet IV. Usługi społeczne dla osób starszych (usługi zewnętrzne)

Tabela 5. Priorytety i kierunki działań

Kierunki działań*

w.

rcl

Priorytety

Priorytet I

Edukacja osób starszych

ww

Priorytet II

Aktywność społeczna

promująca integrację wewnątrzi międzypokoleniową

Priorytet III

Partycypacja społeczna osób

starszych

1. Zajęcia edukacyjne z zakresu różnych dziedzin (m.in.

prawo, gospodarka, zdrowie, w tym profilaktyka

zdrowotna, sport, turystyka, nowe technologie),

programy edukacyjne o starzeniu się, osobach

starszych i aktywnym starzeniu.

2. Zajęcia przygotowujące do usług wolontariackich.

3. Kształcenie opiekunów.

4. Promowanie wolontariatu kompetencji.

5. Promocja oferty edukacyjnej wśród osób starszych.

1. Aktywność społeczna, w tym wolontariat osób

starszych.

2. Aktywność fizyczna osób starszych, aktywność

turystyczno-rekreacyjna osób starszych.

3. Zajęcia w obszarze kultury, w tym angażujące różne

pokolenia.

4. Budowanie sieci społecznych, w tym wolontariat

wewnątrz- i międzypokoleniowy.

5. Przeciwdziałanie e-wykluczeniu.

1. Formy aktywności osób starszych wobec społeczności

lokalnych (rozwój społeczeństwa obywatelskiego).

2. Aktywność wspierająca uczestnictwo w życiu

społecznym/publicznym.

3. Sieć pomocowo-informacyjna (budowanie

pozytywnego wizerunku starości).

Priorytet IV

Usługi społeczne dla osób

starszych (usługi zewnętrzne)

– 27 –

Poz. 642

1. Szkolenia dla wolontariuszy i opiekunów (z zakresu

pomocy osobom starszym).

2. Wspieranie różnych form samopomocy.

3. Wspieranie rodzin w opiece nad osobą starszą poprzez

rozwój usług opartych o działalność wolontariuszy.

4. Rozszerzanie dostępności do usług społecznych m.in.

opiekuńczych, kulturalnych, edukacyjnych,

sportowych i turystycznych.

v.p

l

Monitor Polski

* Wszelkie działania podejmowane w ramach Programu powinny uwzględniać potrzeby osób, które narażone są

na tzw. bariery funkcjonalne.

.go

Program ma przyczynić się do zwiększenia aktywności społecznej osób starszych, które

poprzez włączenie w aktywność społeczną mogą wykorzystać swoje doświadczenie i wiedzę,

stając się aktywnymi uczestnikami życia społeczności lokalnych.

Oferta działań w ramach różnych priorytetów powinna uwzględniać potrzeby potencjalnych

uczestników, którzy narażeni są na tzw. bariery funkcjonalne.

Priorytet I. Edukacja osób starszych – działania na rzecz poprawy aktywności społecznej

osób starszych poprzez różne formy edukacji formalnej i pozaformalnej, które pozwalają na

aktywne włączenie się w życie społeczności lokalnych. Działania te zwiększają integrację

wewnątrzpokoleniową osób starszych.

w.

rcl

Priorytet

II.

Aktywność

społeczna

promująca

integrację

wewnątrzi międzypokoleniową – zakłada rozwój różnych form aktywności dla osób starszych przy

wykorzystaniu istniejącej infrastruktury społecznej, w tym samorządowych instytucji kultury

(takich jak: m.in. biblioteki publiczne, domy kultury, świetlice, teatry, muzea). Ponadto

poprzez współpracę międzypokoleniową, działania te sprzyjają wzajemnemu rozwojowi

umiejętności społecznych również wśród młodszego pokolenia.

Priorytet III. Partycypacja społeczna osób starszych – działania na rzecz zwiększenia

udziału osób starszych w życiu społecznym, który będzie sprzyjał rozwojowi społeczeństwa

obywatelskiego. Ważna jest tu rola organizacji reprezentujących interesy i potrzeby osób

starszych, zwłaszcza takich, które sprzyjają zaangażowaniu seniorów w życie społeczności

lokalnych.

ww

Priorytet IV. Usługi społeczne dla osób starszych (usługi zewnętrzne) – działania służące

rozwojowi różnych form wsparcia (w formule partnerstwa publiczno-społecznego, w tym

realizowane przez organizacje pozarządowe działające w sferze pożytku publicznego),

poprzez zwiększanie dostępności oraz podniesienie jakości usług społecznych dla osób

starszych, poprzez zwiększenie zaangażowania opiekunów-wolontariuszy, tworzenie

środowiska samopomocy oraz zwiększenie sieci wyszkolonych wolontariuszy.

v.p

l

7. FINANSOWANIE PROGRAMU

Koszt Programu w latach 2012–2013 wyniesie 60 mln zł.

Program w 2012 r. finansowany będzie ze środków budżetu państwa w wysokości 20 mln zł

ujętych w ustawie budżetowej na rok 2012. W 2012 r. środki na cele Programu będą

pochodziły z przekwalifikowania części rezerwy celowej zaplanowanej w ustawie budżetowej

na rok 2012 w części 83 – Rezerwy celowe, w poz. 71 pn. Finansowanie lokalnych centrów

rozwoju kapitału społecznego, tzw. „Świetlików”.

W 2013 r. planuje się finansowanie Programu ze środków budżetu państwa do wysokości

40 mln zł.

.go

15 mln zł zostanie ujęte w części 44 – Zabezpieczenie Społeczne, dział 853 – pozostałe

zadania w zakresie polityki społecznej, rozdział 85395 – pozostała działalność, poprzez

zwiększenie limitu tej części przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych,

w ustawie budżetowej na 2013 r. Dodatkowo 25 mln zł (pozostała część budżetu Programu

w 2013 r.) będzie finansowana ze środków budżetu państwa ujętych w ustawie budżetowej na

rok 2013. Te wydatki w ramach Programu będą realizowane z rezerwy celowej ustanowionej

na cel Programu.

w.

rcl

Dysponentem środków jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, który

przekazuje dotacje beneficjentom Programu, na podstawie umów z podmiotami, o których

mowa w punkcie 8 BENEFICJENCI PROGRAMU.

Program zostanie sfinansowany ze środków budżetu państwa będących w dyspozycji ministra

właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w roku 2012 na zadania ujęte

w Priorytetach I–IV Programu.

W roku 2013 zadania będą realizowane cyklicznie w obszarze wszystkich Priorytetów.

Budżet składa się z dwóch części – dotacje i środki techniczne.

W latach 2012–2013

I część dotacji: 95% budżetu rocznego,

II część dotacji – środki techniczne: do 5% budżetu rocznego.

ww

Środki techniczne zostaną przeznaczone na obsługę Programu (komponent konkursowy),

wymianę dobrych praktyk oraz monitoring i ewaluację działania Programu w roku 2012.

Ponadto będą wykorzystane do wsparcia eksperckiego – analiz, raportów oraz realizacji

wstępnych założeń długofalowej polityki wobec osób starszych (I komponent Programu).

8. BENEFICJENCI PROGRAMU

Podmiotami uprawnionymi do korzystania ze środków finansowych przeznaczonych na

realizację Programu są

w.

rcl

.go

v.p

l

1. Organizacje pozarządowe, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia

2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. z 2010 r. Nr 234,

poz. 1536, z późn. zm.);

2. Podmioty określone w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności

pożytku publicznego i wolontariacie – w tym

1) osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów

o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej,

o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz

o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują

prowadzenie działalności pożytku publicznego, o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1

ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego

i o wolontariacie;

2) spółdzielnie socjalne, o których mowa w ustawie z dnia 27 kwietnia 2006 r.

o spółdzielniach socjalnych (Dz. U. Nr 94, poz. 651, z późn. zm.) (w zakresie

działalności społecznie użytecznej w sferze zadań publicznych),

3) stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego,

4) spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz kluby sportowe

będące spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca

2010 r. o sporcie (Dz. U. Nr 127, poz. 857, z późn. zm.), które nie działają w celu

osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych

oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich udziałowców,

akcjonariuszy i pracowników.

Partnerstwo

Jednostkom organizacyjnym, które nie mogą brać udziału w otwartym konkursie ofert

w ramach Programu, możliwość korzystania z dotacji w pośredni sposób stwarza partnerstwo

z oferentem na zasadach opisanych poniżej.

Partnerstwo dotyczy jednostek samorządu terytorialnego, uczelni i innych podmiotów, przede

wszystkim publicznoprawnych, ale nie może dotyczyć spółek prawa handlowego

(działających dla zysku).

ww

Za pośrednie korzystanie z dotacji uznaje się działania w partnerstwie, polegające na tym, że

podmiot uprawniony do korzystania z dotacji (beneficjent) współpracuje na zasadzie

partnerstwa (podział zadań i odpowiedzialności określony w umowie o partnerstwo)

z partnerem – organizacją, która samodzielnie nie jest uprawniona do złożenia oferty

w ramach Programu. Należy zaznaczyć, że formuła partnerstwa w przypadku tego Programu

dotyczy zwłaszcza jednostek samorządu terytorialnego (w tym jednostek organizacyjnych

samorządu terytorialnego) oraz uczelni. Funkcję partnerów mogą pełnić jednostki

organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej ani zdolności prawnej, które nie działają

w celu osiągnięcia zysku (partnerzy), a więc organizacje inne niż podmioty uprawnione,

wymienione powyżej w pkt 1 i 2, mogą w sposób pośredni korzystać z dotacji, pod

v.p

l

warunkiem zawarcia wcześniej umowy o partnerstwo z podmiotem uprawnionym, którego

oferta została wybrana do realizacji.

Umowa powinna przewidywać, że partnerzy będą głównym adresatem działań realizowanych

w ramach Programu oraz będą w nich aktywnie uczestniczyć. Umowa określi prawa

i obowiązki stron w związku z realizacją zadania publicznego zleconego przez urząd

obsługujący ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Umowa musi być

podpisana przez właściwe organy osób prawnych, w których strukturze działają partnerzy

(w przypadku jednostek organizacyjnych działających w strukturze organizacyjnej osób

prawnych).

.go

Partnerami mogą być w szczególności jednostki organizacyjne wchodzące w skład jednostek

samorządu terytorialnego (w tym jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego), uczelni

(w tym uczelni artystycznych) oraz państwowych instytucji kultury, szkół artystycznych

i archiwów państwowych.

Partnerami nie mogą być jednostki organizacyjne przedsiębiorców działających w formie

spółek prawa handlowego.

w.

rcl

Program ten umożliwia zatem współpracę międzysektorową organizacji pozarządowych,

które wspólnie z jednostkami samorządu terytorialnego oraz uczelniami przyczyniają się do

rozwoju społecznego w wymiarze lokalnym. Ma to służyć utrwalaniu modelu współpracy

międzysektorowej, która jest kluczowym elementem działań długofalowych podejmowanych

w związku ze starzeniem się społeczeństwa.

9. PODMIOTY UCZESTNICZĄCE W REALIZACJI PROGRAMU I ICH ZADANIA

ww

Urząd obsługujący ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego zapewni

obsługę części dotacyjnej konkursu poprzez

− ogłoszenie konkursu/ów,

− akceptację przesłanych wniosków (ocena formalna i merytoryczna),

− przygotowanie umów z beneficjentami,

− kontrolę sprawozdań,

− sprawozdanie zbiorcze z realizacji Programu.

10. WARUNKI I ZASADY SKŁADANIA OFERT I REALIZACJI PROGRAMU

W ramach komponentu konkursowego Programu

− oferta składana jest do urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw

zabezpieczenia społecznego,

− przyznawanie dotacji odbywać się będzie w trybie otwartego konkursu ofert,

v.p

l

− postępowanie konkursowe odbywać się będzie przy uwzględnieniu zasad określonych

w ogłoszeniu o konkursie,

− oferta jest składana zgodnie z wzorem oferty, stanowiącym załącznik do ogłoszenia, oraz

warunkami zawartymi w ogłoszeniu,

− po zakończeniu realizacji zadania finansowanego z Programu podmiot przedstawia

ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego sprawozdanie w ujęciu

merytorycznym i finansowym, zgodne z wzorem stanowiącym załącznik do umowy.

11. ZASADY FINANSOWANIA

.go

Wsparcie w ramach Programu ma charakter prefinansowy, co jest szczególnie ważne dla

małych podmiotów aplikujących o środki w ramach Programu.

Wartość dotacji w komponencie konkursowym (w ramach ogłaszanych edycji otwartego

konkursu w latach 2012–2013) wyniesie od 20 000 zł do 200 000 zł.

Wkład własny – podmioty składające ofertę współfinansowaną w ramach Programu są

zobowiązane do przedstawienia minimum 10% wartości projektu. Za wkład własny uznaje się

wkład pieniężny oraz wkład osobowy.

w.

rcl

12. NADZÓR NAD REALIZACJĄ PROGRAMU

ww

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego decyduje w drodze konkursowej

o podziale środków w ramach Programu. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia

społecznego składa Prezesowi Rady Ministrów sprawozdania z realizacji Programu do dnia

30 września 2013 r. za rok 2012 oraz do dnia 30 września 2014 r. za rok 2013.

W uzasadnionych przypadkach minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego

może, w trakcie i po realizacji Programu, przeprowadzić jego kontrolę.

Ponadto monitoring realizacji Programu będzie wykonywany przez Radę Działalności

Pożytku Publicznego – organ opiniodawczo-doradczy ministra właściwego do spraw

zabezpieczenia społecznego.

Spis tabel

v.p

l

Tabela 1. Przeciętne miesięczne dochody i wydatki gospodarstw domowych na osobę w 2011 r. ..... 11

Tabela 2. Kształcenie i szkolenie populacji w wieku 50–74 lat w % ...................................................... 13

Tabela 3. Struktura dobowego budżetu czasu według wieku w latach 2003–2004 (w % czasu

dobowego ogółem) ............................................................................................................................... 16

Tabela 4. Mierniki celu głównego i celów szczegółowych .................................................................... 20

Spis wykresów

.go

Tabela 5. Priorytety i kierunki działań ................................................................................................... 26

Wykres 1. Trwanie życia w podziale na płeć w latach 1985–2035 .......................................................... 5

Wykres 2. Struktura demograficzna ludności Polski w latach 2010–2035 w podziale na ekonomiczne

grupy wieku ............................................................................................................................................. 7

Wykres 3. Liczba osób w 5-letnich grupach wieku w latach 2010, 2035, 2060 ...................................... 8

Wykres 4. Liczba osób w wybranych grupach wieku w latach 2010, 2020, 2030, 2035 ......................... 9

w.

rcl

Wykres 5. Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według grup

społeczno-ekonomicznych w 2011 r. .................................................................................................... 12

Wykres 6. Liczba słuchaczy UTW na 10 000 osób w podziale na województwa w 2011 r.................... 15

Wykres 7. Oczekiwana średnia długość życia kobiet i mężczyzn w wieku 65 lat w 2010 roku w Polsce.. 18

ww

31/08/EP

§ 3. Program realizuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

ww

§ 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

1)

Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

 miany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2011 r. Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887, Nr 205,

Z

poz. 1211, Nr 208, poz. 1241, Nr 209, poz. 1244 i Nr 232, poz. 1378.

Elektronicznie

podpisany przez

Grzegorz Paczowski

Data: 2012.09.06

14:40:12 +02'00'

MONITOR POLSKI

v.p

l

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 6 września 2012 r.

Poz. 642

UCHWAŁA Nr 137

RADY MINISTRÓW

.go

z dnia 24 sierpnia 2012 r.

w sprawie ustanowienia Rządowego Programu na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2012–2013

Na podstawie art. 5c ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U.

z 2010 r. Nr 234, poz. 1536, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik do uchwały nr 137 Rady Ministrów

z dnia 24 sierpnia 2012 r. (poz. 642)

.go

v.p

l