Obwieszczenie Ministra Gospodarki z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawie raportu oceniającego postęp osiągnięty w zwiększaniu udziału energii elektrycznej wytwarzanej w wysokosprawnej kogeneracji w całkowitej krajowej produkcji energii elektrycznej

dr hab. Marek CZOSNYKA

nauk fizycznych

dr hab. Igor KOSACKI

dr hab. Adam Józef KISIEL

dr hab. Marek Wojciech LANKOSZ

dr hab. Jacek Krzysztof KRU˚ELECKI

dr hab. Czes∏aw Kazimierz PAWLACZYK

dr hab. Marek Antoni KSIÑ˚EK

dr hab. Janusz Andrzej ZABIEROWSKI

dr hab. Jan MAGOTT

dr hab. Czes∏aw MIEDZIA¸OWSKI

nauk matematycznych

dr hab. Jan Antoni KUBARSKI

dr hab. Józef PASKA

dr hab. Piotr ZGLICZY¡SKI

dr hab. Jan Walenty PILARCZYK

dr hab. Maria Wies∏awa RICHERT

nauk medycznych

dr hab. Bronis∏aw Zbigniew TOMCZUK

dr hab. Jerzy ARENDT

dr hab. El˝bieta Maria BANDURSKA-STANKIEWICZ

nauk wojskowych

dr hab. Janina Alicja KAMI¡SKA

dr hab. Mariusz WIATR

dr hab. Maciej KINALSKI

dr hab. Jerzy Micha∏ WOLANIN

dr hab. Jan Andrzej WALEWSKI

II. TYTU¸ PROFESORA

dr hab. Andrzej Kazimierz WICZKOWSKI

sztuk muzycznych

dr hab. Katarzyna WIECZOROWSKA-TOBIS

Roman Klemens GRUCZA

nauk rolniczych

dr hab. Jerzy Wojciech DÑBKOWSKI

sztuk plastycznych

dr hab. Janusz Aleksander HERMANN

Dorota GRYNCZEL

dr hab. Marek SIKORA

dr hab. Miros∏aw WYSZKOWSKI

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

L. Kaczyƒski

nauk technicznych

dr hab. Tadeusz Micha∏ BERLICKI

Prezes Rady Ministrów

D. Tusk

dr hab. Tadeusz BOHDAL

12

OBWIESZCZENIE MINISTRA GOSPODARKI1)

z dnia 12 grudnia 2007 r.

w sprawie raportu oceniajàcego post´p osiàgni´ty w zwi´kszaniu udzia∏u energii elektrycznej

wytwarzanej w wysokosprawnej kogeneracji w ca∏kowitej krajowej produkcji energii elektrycznej

Na podstawie art. 9n ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. — Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r.

Nr 89, poz. 625, z póên. zm.2)) og∏asza si´ w za∏àczniku do obwieszczenia raport oceniajàcy post´p osiàgni´ty w zwi´kszaniu udzia∏u energii elektrycznej wy-

twarzanej w wysokosprawnej kogeneracji w ca∏kowitej krajowej produkcji energii elektrycznej.

Minister Gospodarki: W. Pawlak

———————

1) Minister Gospodarki kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2

rozporzàdzenia

Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki

(Dz. U. Nr 216, poz. 1593).

2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2006 r. Nr 104, poz. 708, Nr 158, poz. 1123

i Nr 170, poz. 1217 oraz z 2007 r. Nr 21, poz. 124, Nr 52, poz. 343, Nr 115, poz. 790 i Nr 130, poz. 905.

Za∏àcznik do obwieszczenia Ministra Gospodarki

z dnia 12 grudnia 2007 r. (poz. 12)

RAPORT OCENIAJÑCY POST¢P OSIÑGNI¢TY

W ZWI¢KSZANIU UDZIA¸U ENERGII ELEKTRYCZNEJ

WYTWARZANEJ W WYSOKOSPRAWNEJ KOGENERACJI

W CA¸KOWITEJ KRAJOWEJ PRODUKCJI

ENERGII ELEKTRYCZNEJ

Spis treÊci

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

Wst´p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Informacja o dotychczasowym wytwarzaniu energii elektrycznej i ciep∏a w skojarzeniu . . . . . . . .

Wdro˝enie dyrektywy 2004/8/WE do polskiego systemu prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ca∏kowity prognozowany potencja∏ kogeneracji i uwarunkowania rozwoju gospodarki skojarzonej

w Rzeczypospolitej Polskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4.1. Prognoza zapotrzebowania na ciep∏o i energi´ elektrycznà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4.2. Sytuacja Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie paliw i jej wp∏yw na rozwój kogeneracji . . . . . .

Potencja∏ techniczny kogeneracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5.1. WielkoÊç potencja∏u technicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5.2. Technologie kogeneracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Efektywny ekonomicznie potencja∏ kogeneracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Oszcz´dnoÊç energii pierwotnej uzyskana poprzez wykorzystanie kogeneracji . . . . . . . . . . . . .

Bariery rozwoju kogeneracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8.1. Bariery ekonomiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8.2. Bariery prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8.3. Bariery administracyjne i spo∏eczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

10

10

12

13

13

15

16

16

16

17

19

20

20

1. Wst´p

Niniejszy Raport oceniajàcy post´p osiàgni´ty

w zwi´kszaniu udzia∏u energii elektrycznej wytwarzanej w wysokosprawnej kogeneracji w ca∏kowitej krajowej produkcji energii elektrycznej jest wype∏nieniem

upowa˝nienia zawartego w art. 9n ust. 1 ustawy z dnia

10 kwietnia 1997 r. — Prawo energetyczne (Dz. U.

z 2006 r. Nr 89, poz. 625, z póên. zm.) w zwiàzku z art. 9

ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy —

Prawo energetyczne, ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodnoÊci (Dz. U.

Nr 21, poz. 124).

W preambule do dyrektywy 2004/8/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r.

w sprawie promowania kogeneracji w oparciu o zapotrzebowanie na ciep∏o u˝ytkowe na rynku wewn´trznym energii oraz zmieniajàcej dyrektyw´ 92/42/EWG

(Dz. Urz. UE L 52 z 21.02.2004, s. 50; Dz. Urz. Polskie

wydanie specjalne, rozdz. 12, t. 3, s. 3) stwierdzono

m.in., ˝e potencja∏ skojarzonej gospodarki cieplno-elektrycznej jako Êrodek s∏u˝àcy do oszcz´dzania

energii jest obecnie niewystarczajàco wykorzystywany we Wspólnocie. Promowanie wysokosprawnej kogeneracji w oparciu o zapotrzebowanie na ciep∏o u˝ytkowe stanowi priorytet dla Wspólnoty i niesie ze sobà

potencjalne korzyÊci wynikajàce ze skojarzenia zwiàzane z oszcz´dzaniem energii pierwotnej, unikaniem

strat w sieci i zmniejszeniem emisji, w szczególnoÊci

gazów cieplarnianych.

Efektywne wykorzystanie energii poprzez stosowanie skojarzenia (kogeneracji) mo˝e równie˝ przyczyniç si´ do poprawy bezpieczeƒstwa dostaw energii

i konkurencyjnoÊci Unii Europejskiej. Jest to tym bardziej istotne, poniewa˝ obecne uzale˝nienie krajów Unii Europejskiej od importu energii w wysokoÊci

50 % mo˝e wzrosnàç w roku 2030 do 70 %, je˝eli zostanà zachowane obecne tendencje. Nale˝y zatem

podjàç odpowiednie kroki, ˝eby zapewniç lepsze wykorzystanie mo˝liwoÊci, jakie stwarza kogeneracja

w ramach wewn´trznego rynku energii. W preambule

dyrektywy 2004/8/WE podkreÊla si´, ˝e stosowanie kogeneracji stanowi Êrodek prowadzàcy do osiàgni´cia

znacznych redukcji emisji CO2 i wype∏nienia zobowiàzaƒ protoko∏u z Kioto.

Ponadto w preambule wprowadza si´ poj´cie „wysokosprawna kogeneracja”, precyzujàc, ˝e oszcz´dnoÊç wzgl´dna energii pierwotnej powy˝ej 10 % upowa˝nia do u˝ywania tego terminu do energii wytworzonej w procesie skojarzonym. Do celów dyrektywy zaliczono m.in. ustanowienie ujednoliconej metody obliczania energii elektrycznej otrzymanej z kogeneracji

oraz przygotowanie wytycznych do wdro˝enia tej metody przy zastosowaniu metodologii opracowanych

przez europejskie organizacje standaryzacyjne.

Poz. 12

Energii elektrycznej produkowanej w wysokosprawnej kogeneracji zapewnia si´ gwarancje pochodzenia.

Paƒstwa cz∏onkowskie zobowiàzane zosta∏y do

przeprowadzenia analizy potencja∏u zastosowania wysokosprawnej kogeneracji oraz analizy barier rozwoju

wytwarzania skojarzonego. Post´p krajów cz∏onkowskich w wykorzystaniu potencja∏u kogeneracji b´dzie

monitorowany przez Komisj´ Europejskà.

Paƒstwa cz∏onkowskie powinny byç zach´cane do

stworzenia mechanizmów niezb´dnych do zapewnienia stabilnych podstaw gospodarczych i administracyjnych istotnych dla inwestowania w nowe jednostki kogeneracyjne. Majà temu s∏u˝yç programy wsparcia

o okresie realizacji co najmniej czterech lat. Programy

wsparcia produkcji skojarzonej powinny byç skupione

na promowaniu kogeneracji wynikajàcej z gospodarczo

uzasadnionego zapotrzebowania na ciep∏o i ch∏ód (ciep∏o u˝ytkowe). Paƒstwowe wsparcie dla kogeneracji

powinno byç zgodne ze wspólnotowymi wytycznymi

dotyczàcymi pomocy paƒstwa na rzecz ochrony Êrodowiska naturalnego (Dz. Urz. WE C 37 z 03.02.2001, s. 3;

Dz. Urz. WE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 8, t. 2,

s. 76). Ponadto paƒstwa cz∏onkowskie powinny zadbaç

o to, aby w systemach wsparcia publicznego przestrzegano zasady stopniowego wycofywania. Komisja zamierza monitorowaç i zbieraç doÊwiadczenia uzyskane

podczas stosowania przez kraje cz∏onkowskie programów wsparcia.

2. Informacja o dotychczasowym wytwarzaniu

energii elektrycznej i ciep∏a w skojarzeniu

W Rzeczypospolitej Polskiej rozwój skojarzonego

wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a zwiàzany jest

przede wszystkim z rozwojem systemów ciep∏owniczych zaopatrujàcych aglomeracje miejskie w ciep∏o

dla celów grzewczych i w ciep∏à wod´ u˝ytkowà.

Pierwszy taki system powsta∏ w 1954 r. w Warszawie.

Szczególnie intensywny rozwój systemów nast´powa∏

w latach 70. ubieg∏ego wieku. Ocenia si´, ˝e sumaryczna d∏ugoÊç sieci ciep∏owniczych w Rzeczypospolitej Polskiej wynosi oko∏o 18 tys. km, a system warszawski o d∏ugoÊci 1550 km jest najwi´kszym systemem ciep∏owniczym w Unii Europejskiej. Niestety

w wielu systemach ciep∏owniczych, szczególnie predysponowanych do stosowania kogeneracji, ciep∏o

wytwarzane jest w kot∏owniach. Najwi´kszy potencja∏

rozwoju kogeneracji wyst´puje w∏aÊnie w takich systemach. WielkoÊç produkcji ciep∏a w systemach sieciowych, w tym ciep∏a wytworzonego w skojarzeniu,

przedstawiono na rys. 11).

———————

1) Przedstawione w Raporcie historyczne dane statystyczne

pochodzà z opracowaƒ Agencji Rynku Energii S.A.

Rys. 1. Produkcja ciep∏a sieciowego, w tym w skojarzeniu, w latach 1980—2005,

dla lat 1994—2002 nie przedstawiono produkcji ciep∏a w skojarzeniu ze

wzgl´du na brak danych o wielkoÊci produkcji skojarzonej w êród∏ach

przemys∏owych w tym okresie

Udzia∏ produkcji ciep∏a w skojarzeniu w ca∏kowitej

produkcji ciep∏a sieciowego rós∏ systematycznie w analizowanym okresie, co by∏o spowodowane przede wszystkim zmniejszaniem si´ zapotrzebowania na ciep∏o.

Dotychczas stosowane by∏y dwie podstawowe formy promocji kogeneracji, tj. poprzez na∏o˝enie na zak∏ady energetyczne obowiàzku zakupu energii elektrycznej wyprodukowanej w skojarzeniu po cenach

kontrolowanych lub poprzez obowiàzek dysponowania w wolumenie sprzedawanej energii elektrycznej

okreÊlonego urz´dowo udzia∏u energii skojarzonej.

Pierwsza forma stosowana by∏a do 2004 r., z tym

˝e obowiàzek zakupu do 1989 r. nale˝y traktowaç

umownie, wobec gospodarki planowej i deficytu energii elektrycznej. W ramach obowiàzku zakupu w ró˝ny

sposób okreÊlana by∏a cena energii. Do 1997 r. mia∏a

ona charakter ceny urz´dowej, a od 1998 do 2004 r.

okreÊlana by∏a przez wytwórc´ i podlega∏a zatwierdzeniu przez Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki.

WielkoÊç produkcji energii elektrycznej w skojarzeniu na tle ca∏kowitej iloÊci wytworzonej energii elektrycznej przedstawiono na rys. 2.

Rys. 2. Produkcja energii elektrycznej, w tym w skojarzeniu, w latach 1980—2005

Systematyczny wzrost udzia∏u produkcji energii

elektrycznej w skojarzeniu, jaki nast´powa∏ od 1990 r.,

pozornie uleg∏ zmniejszeniu w 2005 r. wobec zmiany

kryterium uznawania energii elektrycznej za skojarzonà — podniesienie minimalnej sprawnoÊci przemiany

energii chemicznej paliwa w energi´ elektrycznà i ciep∏o ∏àcznie z 65 % do 70 %.

Funkcjonujàcy do dnia 30 czerwca 2007 r. system wspierania êróde∏ skojarzonych oparty by∏ na

obowiàzku zakupu na∏o˝onym na podmioty sprzedajàce energi´ elektrycznà odbiorcom koƒcowym.

Podmioty te obowiàzane by∏y wykazaç, i˝ okreÊlony

procent energii dostarczanej przez nie odbiorcom

koƒcowym pochodzi ze êróde∏ skojarzonych.

W przypadku niedostatecznej poda˝y energii skojarzonej na rynku podmioty zobowiàzane zwolnione

by∏y z koniecznoÊci pe∏nego wype∏nienia obowiàzku. W ten sposób poziom obowiàzku automatycznie

dostosowywany by∏ do zmiennej poda˝y energii

skojarzonej na rynku, bez koniecznoÊci ponoszenia

przez te podmioty kosztów np. op∏at zast´pczych.

Obowiàzkowi zakupu podlega∏a energia wyprodukowana w êród∏ach, których sprawnoÊç ogólna wynosi∏a co najmniej 70 %.

Cena zakupu energii w ramach obowiàzku by∏a

w sposób poÊredni kszta∏towana przez Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki, który corocznie w procesie

zatwierdzania taryf dla spó∏ek dystrybucyjnych okreÊla∏ uzasadniony poziom kosztu zakupu przez te podmioty energii elektrycznej ze skojarzenia. Zwykle akceptowany przez Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki

poziom kosztu realizacji obowiàzku zakupu przekracza∏ prognozowane ceny rynku konkurencyjnego o kilkanaÊcie z∏otych.

Cena zakupu energii elektrycznej w ramach obowiàzku by∏a nast´pnie negocjowana w umowach

dwustronnych. Ârednia cena w tych kontraktach nie

przekracza∏a poziomu okreÊlonego ex ante przez Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki.

Dost´p êróde∏ skojarzonych do sieci przesy∏owej

jest uprzywilejowany. Na operatorów sieci elektroenergetycznych na∏o˝ony jest obowiàzek odbioru

energii elektrycznej wytworzonej w skojarzeniu. Ponadto muszà oni zapewniç tej energii pierwszeƒstwo

przesy∏u.

3. Wdro˝enie dyrektywy 2004/8/WE do polskiego systemu prawnego

W dniu 12 stycznia 2007 r. Sejm Rzeczypospolitej

Polskiej uchwali∏ ustaw´ o zmianie ustawy — Prawo

energetyczne, ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska

oraz ustawy o systemie oceny zgodnoÊci. Niniejsza

ustawa dokonuje w zakresie swojej regulacji wdro˝enia dyrektywy 2004/8/WE. Ustawa wesz∏a w ˝ycie

Poz. 12

w dniu 24 lutego 2007 r. Przepisy wprowadzajàce nowy system wspierania energii z wysokosprawnej kogeneracji wesz∏y w ˝ycie w dniu 1 lipca 2007 r. i majà

na celu, zgodnie z dyrektywà, promowaç kogeneracj´

oraz tworzyç korzystne warunki rozwoju produkcji

skojarzonej w Rzeczypospolitej Polskiej.

W znowelizowanej ustawie — Prawo energetyczne

znajduje si´ szereg przepisów porzàdkujàcych zagadnienia zwiàzane z kogeneracjà. W art. 3 wprowadzono

zgodne z dyrektywà definicje podstawowych poj´ç

dotyczàcych kogeneracji, ciep∏a u˝ytkowego w kogeneracji, wielkoÊci sprawnoÊci granicznych oraz wysokosprawnej kogeneracji.

Zgodnie z wymogami dyrektywy ustawa wprowadza system certyfikacji energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji. Do otrzymania Êwiadectwa pochodzenia z kogeneracji, potwierdzajàcego wytworzenie okreÊlonej iloÊci energii w skojarzeniu wysokosprawnym, uprawnieni sà wszyscy wytwórcy, którzy

posiadajà odpowiednià koncesj´, z∏o˝yli wniosek i dope∏nili okreÊlonych wymogów formalnych i pomiarowych. Podmiotem odpowiedzialnym za wydawanie

Êwiadectw pochodzenia jest Prezes Urz´du Regulacji

Energetyki. Certyfikacja energii jest obowiàzkowa

w stosunku do podmiotów chcàcych korzystaç z nowego systemu wsparcia, obowiàzujàcego od dnia

1 lipca 2007 r.

Wbudowane mechanizmy kontrolne powodujà, ˝e

wymogi dok∏adnoÊci, rzetelnoÊci i odpornoÊci niniejszego systemu na korupcj´ zostanà dotrzymane.

Producent po wyprodukowaniu energii elektrycznej w wysokosprawnej kogeneracji wyst´puje do Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki z wnioskiem o wydanie Êwiadectwa pochodzenia dla tej energii. Wnioski powinny obejmowaç energi´ wyprodukowanà

w ciàgu jednego lub kilku nast´pujàcych po sobie

miesi´cy danego roku kalendarzowego. IloÊç produkowanej energii w wysokosprawnej kogeneracji

w trakcie roku obliczana jest na podstawie planowanej

Êredniorocznej sprawnoÊci przemiany energii chemicznej paliwa w energi´ elektrycznà i ciep∏o. Ka˝dorazowo przy sk∏adaniu wniosku o wydanie Êwiadectwa pochodzenia wyprodukowanie okreÊlonego

w nim wolumenu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji potwierdzane jest przez odpowiedniego operatora sieci elektroenergetycznych. Po zakoƒczeniu danego roku kalendarzowego wytwórca zobowiàzany jest z∏o˝yç Prezesowi Urz´du Regulacji Energetyki sprawozdanie z produkcji zrealizowanej w ciàgu roku. W sprawozdaniu rocznym, w obliczeniach,

brana jest pod uwag´ rzeczywista osiàgni´ta sprawnoÊç przemiany energii paliwa w ciep∏o i energi´ elektrycznà. Sprawozdania roczne weryfikowane sà przez

niezale˝ne i kompetentne jednostki, akredytowane

przez Polskie Centrum Akredytacji. Na podstawie

sprawozdaƒ rocznych przeprowadzona jest weryfikacja iloÊci Êwiadectw pochodzenia wystawionych dla

danego producenta (obowiàzkowe umorzenie cz´Êci

Êwiadectw pochodzenia lub wystawienie dodatkowej

ich iloÊci). Nieprawid∏owoÊci w wype∏nianiu wniosków o wydanie Êwiadectw pochodzenia podlegajà karze.

Podmioty, które wystàpià do Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki z wnioskiem o wydanie Êwiadectw pochodzenia dla energii wyprodukowanej

w 2007 r., powinny do pierwszego wniosku za∏àczyç

opini´ akredytowanej jednostki, potwierdzajàcà

mo˝liwoÊç i prawdopodobnà wielkoÊç produkcji

energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji

w 2007 r.

Nowym systemem wsparcia obj´ta zosta∏a ca∏a

energia produkowana w wysokosprawnej kogeneracji. Wydawane dla tej energii Êwiadectwa pochodzenia obj´te sà obowiàzkiem zakupu. Obowiàzek zakupu

Êwiadectw na∏o˝ony zosta∏ na podmioty sprzedajàce

energi´ odbiorcom koƒcowym. W ka˝dym roku przedsi´biorstwa zobowiàzane sà do zakupienia odpowiedniej iloÊci Êwiadectw pochodzenia, proporcjonalnej do

iloÊci energii dostarczanej klientom koƒcowym. Obowiàzek mo˝e byç równie˝ wype∏niony w drodze wniesienia op∏aty zast´pczej.

Âwiadectwa pochodzenia wydawane sà odr´bnie

dla dwóch grup êróde∏

— opalanych paliwami gazowymi lub o ∏àcznej

mocy zainstalowanej elektrycznej poni˝ej 1 MW,

— dla pozosta∏ych êróde∏.

Dla ka˝dego rodzaju Êwiadectw ustalony zosta∏ odr´bny zakres obowiàzku zakupu oraz odmienny poziom op∏aty zast´pczej. WysokoÊç op∏aty zast´pczej

b´dzie corocznie wyznaczana przez Prezesa Urz´du

Regulacji Energetyki w ramach okreÊlonego w ustawie zakresu: 15—110 % Êredniej ceny energii na rynku konkurencyjnym dla êróde∏ ma∏ych i gazowych

oraz 15—40 % tej ceny dla pozosta∏ych êróde∏ kogeneracyjnych.

W ramach nowego systemu wspierania êróde∏ kogeneracyjnych zniesiony zosta∏ dotychczas obowiàzujàcy obowiàzek zakupu energii produkowanej w skojarzeniu. Utrzymane zosta∏y preferencje w dost´pie do

sieci elektroenergetycznych.

Poz. 12

czone wy∏àcznie na wspieranie odnawialnych êróde∏

energii lub wysokosprawnej kogeneracji.

Zapisy ww. ustawy zosta∏y uszczegó∏owione w rozporzàdzeniu Ministra Gospodarki z dnia 26 wrzeÊnia 2007 r. w sprawie sposobu obliczania danych podanych we wniosku o wydanie Êwiadectwa pochodzenia z kogeneracji oraz szczegó∏owego zakresu obowiàzku uzyskania i przedstawienia do umorzenia tych

Êwiadectw, uiszczania op∏aty zast´pczej i obowiàzku

potwierdzania danych dotyczàcych iloÊci energii elektrycznej wytworzonej w wysokosprawnej kogeneracji

(Dz. U. Nr 185, poz. 1314), które poprzedzone by∏o rozporzàdzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia

9 grudnia 2004 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu

obowiàzku zakupu energii elektrycznej wytwarzanej

w skojarzeniu z wytwarzaniem ciep∏a (Dz. U. Nr 267,

poz. 2657). Przepisy rozporzàdzenia wdra˝ajà Wytyczne do implementacji dyrektywy 2004/8/WE, jak równie˝ decyzj´ Komisji 2007/74/WE z dnia 21 grudnia 2006 r. ustanawiajàcà zharmonizowane wartoÊci

referencyjne wydajnoÊci dla rozdzielonej produkcji

energii elektrycznej i ciep∏a zgodnie z dyrektywà

2004/8/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz.

UE L 32 z 06.02.2007, s. 183).

4. Ca∏kowity prognozowany potencja∏ kogeneracji i uwarunkowania rozwoju gospodarki skojarzonej w Rzeczypospolitej Polskiej

4.1. Prognoza zapotrzebowania na ciep∏o i energi´

elektrycznà

Zgodnie z dyrektywà 2004/8/WE potencja∏ rozwoju

kogeneracji zwiàzany jest z wielkoÊcià zapotrzebowania na ciep∏o u˝ytkowe i ch∏ód. Do opracowania prognozy zapotrzebowania na ciep∏o wykorzystano trzy

metody badawcze

— analiz´ (prognoz´ makroekonomicznà) wykorzystujàcà modele makroekonomiczne rozwoju

gospodarki energetycznej w skali kraju,

— badanie ankietowe producentów i u˝ytkowników ciep∏a,

Nowy system wsparcia ma zgodnie z przyj´tà nowelizacjà obowiàzywaç do dnia 31 marca 2013 r.

— analiz´ porównawczà, badajàcà tendencje rozwoju Rzeczypospolitej Polskiej, w tym energoch∏onnoÊç gospodarki oraz jednakowe wskaêniki zapotrzebowania na ró˝ne postacie energii,

w porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej.

Zgodnie z ustawà — Prawo energetyczne wp∏ywy z op∏at zast´pczych oraz kar pieni´˝nych kierowane sà na konto Narodowego Funduszu Ochrony

Ârodowiska i Gospodarki Wodnej i majà byç przezna-

Wyniki prognozy przedstawione zosta∏y na rys. 3.

Wyró˝niono na nim podstawowe kierunki u˝ytkowania, tj. przemys∏, budownictwo i rolnictwo, gospodarstwa domowe, us∏ugi oraz wytwarzanie ch∏odu.

Rys. 3. Prognoza zapotrzebowania na ciep∏o w przemyÊle, budownictwie

i rolnictwie, gospodarstwach domowych, us∏ugach oraz do wtórnego

wytwarzania ch∏odu

W ramach prognozy okreÊlono tak˝e struktur´ wytwarzania ciep∏a przy za∏o˝eniu kontynuacji wczeÊniejszych trendów i polityki paƒstwa w odniesieniu

do wytwórców ciep∏a i energii elektrycznej. Zapotrzebowanie na ciep∏o mo˝e zostaç pokryte ze êróde∏

scentralizowanych (ciep∏o sieciowe) oraz êróde∏ lokal-

nych. W zakresie ciep∏a wytwarzanego w êród∏ach

scentralizowanych wytwórcy podzieleni zostali na kilka kategorii, przede wszystkim na elektrociep∏ownie

i ciep∏ownie (kot∏ownie). Prognoz´ produkcji w êród∏ach lokalnych oraz scentralizowanych przedstawiono na rys. 4.

Rys. 4. Prognoza produkcji ciep∏a w êród∏ach lokalnych i scentralizowanych

(ciep∏o sieciowe) z podzia∏em na grupy wytwórców (scenariusz

business as usual)

Dla rozwoju kogeneracji istotny jest tak˝e rozwój

rynku energii elektrycznej, z tego te˝ powodu w prognozie poddano analizie równie˝ zapotrzebowanie na

energi´ elektrycznà. Wyniki przeprowadzonej analizy

wskazujà na

— umiarkowany wzrost zapotrzebowania na ciep∏o, tj. o oko∏o 30 % do 2020 r.,

— szybki wzrost zapotrzebowania na finalnà energi´ elektrycznà, tj. oko∏o 50 % do 2020 r.

Wzrost zapotrzebowania na ciep∏o jest zró˝nicowany dla poszczególnych zakresów u˝ytkowania.

W ciàgu 15 lat wyniesie on

— 16 % dla ciep∏a technologicznego,

— 21 % dla ciep∏ej wody u˝ytkowej,

— 40 % dla ogrzewania pomieszczeƒ.

Tak znaczàcy przyrost zapotrzebowania na ciep∏o dla

celów grzewczych wynika z prognozowanego, bardzo

intensywnego rozwoju us∏ug oraz budownictwa mieszkalnego. W prognozie uwzgl´dniono dotychczasowe

trendy spadku zapotrzebowania na ciep∏o w istniejàcych

budynkach, b´dàce wynikiem termomodernizacji.

szczególnych paliw przedstawiono na rys. 5. Struktura ta jest znaczàco ró˝na od struktury wyst´pujàcej

w innych krajach Unii Europejskiej. G∏ówne ró˝nice

dotyczà

Przy zachowaniu dotychczasowych tendencji spodziewaç si´ mo˝na niewielkiego wzrostu produkcji

energii elektrycznej w skojarzeniu, który nie pozwoli

na zwi´kszenie udzia∏u skojarzonej energii elektrycznej w ca∏kowitej krajowej produkcji.

— ponad czterokrotnie wi´kszego udzia∏u w´gla w zu˝yciu krajowym (Rzeczpospolita Polska

— 62 %, UE — 15 %),

4.2. Sytuacja Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie paliw i jej wp∏yw na rozwój kogeneracji

W 2005 r. ca∏kowite zu˝ycie energii pierwotnej

(paliw) wynios∏o 3931,6 PJ. Struktur´ zu˝ycia po-

— prawie dwukrotnie mniejszego zu˝ycia gazu

ziemnego i paliw ciek∏ych (Rzeczpospolita

Polska — 35 %, UE — 63 %),

— braku energetyki jàdrowej w strukturze zu˝ycia

energii pierwotnej w Rzeczypospolitej Polskiej

(w UE 16 %).

Rys. 5. Struktura zu˝ycia paliw w Rzeczypospolitej Polskiej w 2005 r.

Struktura krajowego zu˝ycia paliw w znacznej mierze jest wynikiem ich dost´pnoÊci w Rzeczypospolitej

Polskiej. Znaczàce zasoby w´gla kamiennego i brunatnego oraz praktycznie zupe∏ny brak zasobów ropy

powodujà, ˝e prawie 90 % pozyskanej energii pierwotnej stanowi w´giel. Struktur´ pozyskania energii

pierwotnej w Rzeczypospolitej Polskiej przedstawia

rys. 6.

Rys. 6. Struktura pozyskania energii pierwotnej w Rzeczypospolitej Polskiej

w 2005 r.

Konsekwencjà przedstawionej struktury pozyskania energii pierwotnej sà relacje mi´dzy cenami paliw,

jakie mogà byç wykorzystywane w kogeneracji.

W 2005 r. kszta∏towa∏y si´ one na poziomie

Poz. 12

5.1. WielkoÊç potencja∏u technicznego

woju technologii energetycznych mo˝e byç, z technicznego punktu widzenia, wyprodukowana w kogeneracji. Teoretycznie, przy obecnym rozwoju technologii wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a, mo˝na by

przyjàç, ˝e potencja∏ techniczny kogeneracji stanowi

ca∏kowite zapotrzebowanie na ciep∏o u˝ytkowe. Jednak obecnie w kraju jeszcze oko∏o 25 % zapotrzebowania na ciep∏o do celów ogrzewania pomieszczeƒ zaspokajane jest z wykorzystaniem indywidualnego

ogrzewania piecowego. Nale˝y wi´c przyjàç, ˝e istniejàce budynki mieszkalne zlokalizowane poza obszarem systemów ciep∏owniczych tylko sporadycznie b´dà do∏àczane do tych systemów i ciep∏o u˝ytkowe dla

takich budynków nie b´dzie produkowane w skojarzeniu.

Zgodnie z postanowieniami dyrektywy 2004/8/WE

rozwój kogeneracji powinien bazowaç na zapotrzebowaniu na ciep∏o u˝ytkowe. Przez techniczny potencja∏

kogeneracji na potrzeby analizy rozumiana by∏a zatem

ta cz´Êç ciep∏a u˝ytkowego, która przy aktualnym roz-

Cz´Êç potencja∏u technicznego jest ju˝ wykorzystana — w 2005 r. 277 PJ ciep∏a zosta∏o wytworzone

w kogeneracji. Obszarem zainteresowania kogeneracji

powinien byç zatem dodatkowy, dotychczas niewykorzystany potencja∏ techniczny, który ilustruje rys. 7.

— w´giel kamienny — 10 z∏/GJ,

— gaz ziemny — 24 z∏/GJ,

— biomasa — 20 z∏/GJ.

Relacje te powodujà, ˝e gaz ziemny nie jest konkurencyjny cenowo w stosunku do w´gla kamiennego.

5. Potencja∏ techniczny kogeneracji

Rys. 7. Techniczny potencja∏ kogeneracji równy produkcji skojarzonej ciep∏a

w 2005 r. oraz dodatkowemu potencja∏owi technicznemu w wyodr´bnionych kierunkach u˝ytkowania. Grupa „budynki wielkokubaturowe” zawiera te˝ rolnictwo oraz oczyszczalnie Êcieków

Mo˝na zatem uznaç, ˝e dodatkowy potencja∏ techniczny zwiàzany jest z wprowadzeniem kogeneracji

w systemach ciep∏owniczych, w których dotychczas

nie ma skojarzonego wytwarzania, w ciep∏owniach

przemys∏owych, elektrociep∏owniach w nowych zak∏adach przemys∏owych, nowych osiedlach o zwartej zabudowie zlokalizowanych w pobli˝u istniejàcych systemów ciep∏owniczych oraz w budynkach wielkokubaturowych (biurowce, szpitale, centra handlowe itp.).

5.2. Technologie kogeneracji

Dla oceny ekonomicznej potencja∏u kogeneracji

wytypowano szereg technologii kogeneracyjnych,

perspektywicznych w polskich uwarunkowaniach

w zakresie dost´pnoÊci paliw oraz stosowanych obec-

nie technologiach rozdzielonego wytwarzania ciep∏a.

Specyfika Rzeczypospolitej Polskiej jest zwiàzana z posiadaniem znaczàcych zasobów w´gla oraz niespotykanà w innych krajach w tak du˝ej skali produkcjà ciep∏a u˝ytkowego w systemach sieciowych o mocach

w zakresie od kilkudziesi´ciu do kilkuset MW w ciep∏owniach, bez skojarzonego wytwarzania energii

elektrycznej. Wprowadzenie kogeneracji w tych systemach stanowi w Rzeczypospolitej Polskiej najistotniejszà i naj∏atwiejszà do wykorzystania cz´Êç krajowego

potencja∏u. Stàd w rozwa˝anych technologiach znaczàcy udzia∏ majà technologie w´glowe o relatywnie

du˝ych mocach. Zestawienie tych technologii przedstawiono w tabeli 1. W pierwszej kolumnie tej tabeli

podano kolejnoÊç w rankingu technologii, ocenianych

z punktu widzenia efektywnoÊci ekonomicznej, oddzielnie dla technologii wykorzystujàcych w´giel

(W1—W5) oraz gaz ziemny (G1—G6).

Dla ka˝dej technologii wyznaczano wspó∏czynnik

oszcz´dnoÊci paliwa PES. WartoÊç wspó∏czynnika PES

Poz. 12

jest podstawà oceny spo∏ecznej efektywnoÊci kogeneracji, a tym samym uzasadnionego poziomu jej

wsparcia. Za∏o˝ono, ˝e zgodnie z ostatnio wprowadzonym systemem wspieranie kogeneracji nast´puje poprzez obrót Êwiadectwami pochodzenia (tzw. czerwone certyfikaty).

Tabela 1. Zestawienie technologii rozpatrywanych przy ekonomicznej ocenie potencja∏u kogeneracji

Zakres

rocznej

produkcji

ciep∏a

[TJ]

Rodzaj paliwa

Ranking

Rodzaj technologii

Zakres

mocy

elektrycznej

[MW]

W1

Wymiennik na upuÊcie turbiny kondensacyjnej du˝ej

mocy (uciep∏ownienie turbiny kondensacyjnej)

—

—

—

W2

Turbina parowa z kot∏em fluidalnym lub paleniskiem

rusztowym

3—10

100—500

w´giel kamienny

W3

Turbina parowa z kot∏em fluidalnym

60—120

2000—6200

w´giel kamienny

W4

Turbina parowa z kot∏em py∏owym

60—120

2000—6200

w´giel kamienny

W5

Turbina parowa z kot∏em fluidalnym

30—60

1000—3100

w´giel kamienny

G1

Silnik spalinowy na gaz

0,5—2

10—75

gaz ziemny

G2

Blok gazowo-parowy

60—120

1000—3100

gaz ziemny

G3

Blok gazowo-parowy

30—60

500—1600

gaz ziemny

G4

Turbina gazowa z kot∏em wodnym

3—10

70—350

gaz ziemny

G5

Turbina gazowa z kot∏em wodnym

1—3

20—100

gaz ziemny

G6

Ogniwo paliwowe (po 2010 r.)

1—10

15—250

gaz ziemny

0,05—0,2

1—7,5

olej opa∏owy

3—10

100—500

biomasa

0,1—0,5

2—15

biogaz

Silnik spalinowy na olej

Elektrociep∏ownia na biomas´ (turbina parowa)

Elektrociep∏ownia na biogaz (silnik)

6. Efektywny ekonomicznie potencja∏ kogeneracji

Poniewa˝ potencja∏ kogeneracji okreÊlajà potrzeby

w zakresie ciep∏a u˝ytkowego, do oceny wielkoÊci

efektywnego ekonomicznie potencja∏u przyj´to za∏o˝enie, zgodnie z którym z punktu widzenia potencjalnego

inwestora mo˝liwe sà do wyboru dwa rozwiàzania

— produkcja ciep∏a w uk∏adzie rozdzielonym,

— skojarzona produkcja energii elektrycznej i ciep∏a.

Z punktu widzenia inwestora w analizie opisanej

sytuacji istotna jest efektywnoÊci wykorzystania dodatkowych Êrodków inwestycyjnych, koniecznych do

budowy elektrociep∏owni. Za miernik efektywnoÊci

ekonomicznej przyj´to wskaênik IRR (Internal Rate of

Return — wewn´trzna stopa zwrotu). Dla wszystkich

strumieni finansowych, jakie sà uwzgl´dniane przy

obliczaniu wskaênika IRR, wyznaczono ró˝nic´ mi´dzy

przypadkiem skojarzonej i rozdzielnej produkcji ciep∏a.

Przyj´to, ˝e zgodnie z obowiàzujàcym stanem prawnym kogeneracja wspierana jest poprzez przyznanie

wytwórcom energii elektrycznej spe∏niajàcej warunek

wysokosprawnej kogeneracji (okreÊlonej zgodnie

z dyrektywà 2004/8/WE) zbywalnych Êwiadectw pochodzenia. W ramach analiz poszukiwano minimalnej

wartoÊci Êwiadectw pochodzenia, przy której wskaênik

IRR przekroczy wartoÊç 10 %, uznanà za wartoÊç progowà dla podj´cia inwestycji w jednostk´ kogeneracji.

Rozpatrywano czas wykorzystania mocy znamionowej

instalacji w przedziale od 7200 godzin/rok, co odpowiada wytwarzaniu ciep∏ej wody u˝ytkowej (c.w.u.),

do 4600 godzin/rok, co jest Êrednim czasem wykorzystania mocy zainstalowanej w przypadku wytwarzania

ciep∏a dla celów c.w.u. oraz ogrzewania pomieszczeƒ.

Za∏o˝ono tak˝e, ˝e wartoÊç Êwiadectw nie mo˝e byç

wy˝sza ni˝ wartoÊci unikni´tych kosztów zewn´trznych. W przypadku technologii wykorzystujàcych jako paliwo w´giel uwzgl´dniono redukcj´ kosztów zewn´trznych wynikajàcà z oszcz´dnoÊci paliwa,

a w przypadku technologii gazowych z tytu∏u oszcz´dnoÊci paliwa i dodatkowo zmiany paliwa z w´gla na

gaz. W wyniku analiz ustalono, ˝e minimalny, op∏acalny czas wykorzystania mocy znamionowej instalacji

nie powinien byç krótszy ni˝ 6000 godzin/rok, a wartoÊç Êwiadectwa pochodzenia odpowiednio

— 120 z∏/MWh dla jednostek kogeneracji opalanych paliwami gazowymi,

— 50 z∏/MWh dla pozosta∏ych jednostek (technologie w´glowe).

Poz. 12

Ranking technologii przedstawiono w tabeli 1 oddzielnie dla obu paliw. KolejnoÊç w rankingu wyznacza wielkoÊç minimalnej wartoÊci Êwiadectwa, które

skutkuje uzyskaniem wartoÊci IRR powy˝ej 10 %.

Bioràc pod uwag´ powy˝sze warunki graniczne,

mo˝na przyjàç, ˝e z potencja∏u technicznego kogeneracji do efektywnego ekonomicznie potencja∏u kogeneracji mo˝na zaliczyç

— ciep∏o wytwarzane na potrzeby c.w.u.,

— oko∏o 20 % ciep∏a dla potrzeb ogrzewania pomieszczeƒ, w systemach ciep∏owniczych zasilanych dotychczas z ciep∏owni, oraz 100 %, kiedy

system mo˝e byç zasilany ciep∏em z uciep∏ownionej pobliskiej elektrowni kondensacyjnej,

— ciep∏o wytwarzane na potrzeby budynków wielkokubaturowych,

— ciep∏o wytworzone w istniejàcych elektrociep∏owniach w wyniku rozszerzenia rynku,

— 80 % ciep∏a wytwarzanego dla celów przemys∏owych,

— ciep∏o wytworzone dla potrzeb produkcji ch∏odu w sezonie letnim oraz odpowiadajàce mu

mocà ciep∏o dla celów grzewczych w sezonie

ciep∏owniczym.

Bilans efektywnego ekonomicznie potencja∏u (potencja∏ ekonomiczny) kogeneracji przedstawiono na

rys. 8.

Rys. 8. Efektywny ekonomicznie potencja∏ kogeneracji z podzia∏em na wyró˝nione kierunki u˝ytkowania ciep∏a

Wykorzystanie efektywnego ekonomicznie potencja∏u kogeneracji spowoduje znaczàce zwi´kszenie produkcji energii elektrycznej w skojarzeniu. WielkoÊç ta zale˝y od wykorzystanych technologii (w´glowe czy gazo-

we), stàd na rys. 9 przedstawiono mo˝liwà do osiàgni´cia wielkoÊç produkcji w skojarzeniu w dwóch skrajnych

wariantach, na tle prognozowanej ca∏kowitej produkcji

energii elektrycznej w Rzeczypospolitej Polskiej.

Rys. 9. Produkcja energii elektrycznej w skojarzeniu przy wykorzystaniu pe∏nego potencja∏u ekonomicznego, na tle ca∏kowitej produkcji energii

elektrycznej w Rzeczypospolitej Polskiej

W 2005 r. w skojarzeniu wytworzone by∏o

21,7 TWh energii elektrycznej. Oznacza to, ˝e wykorzystywane jest oko∏o 36 % efektywnego ekonomicznie

potencja∏u kogeneracji. Przyjmujàc cel strategiczny

rozwoju kogeneracji na poziomie pe∏nego wykorzystania potencja∏u ekonomicznego, to nale˝a∏oby wprowadziç mechanizmy, które b´dà powodowa∏y zwi´kszanie produkcji energii elektrycznej w skojarzeniu

o 8,5 % rocznie dla technologii w´glowych lub 13,5 %

dla technologii gazowych.

7. Oszcz´dnoÊç energii pierwotnej uzyskana

poprzez wykorzystanie kogeneracji

Zale˝nie od technologii skojarzone wytwarzanie

energii elektrycznej i ciep∏a przynosi od 10 % do 18 %

oszcz´dnoÊci paliwa (PES), w stosunku do wytwarzania rozdzielnego. Jako ˝e wi´ksze wartoÊci PES wyst´pujà w instalacjach du˝ej mocy, które przewa˝ajà

w Rzeczypospolitej Polskiej, mo˝na przyjàç, ˝e Êrednia

wartoÊç PES b´dzie w Rzeczypospolitej Polskiej wynosi∏a oko∏o 15 %. Pozwala to oszacowaç hipotetyczne

oszcz´dnoÊci paliwa, które by∏yby skutkiem pe∏nego

wykorzystania potencja∏u technicznego i ekonomicznego kogeneracji. WielkoÊci te zestawiono na rys. 10.

Rys. 10. Hipotetyczne zmniejszenie iloÊci paliwa (w przeliczeniu na w´giel

kamienny o wartoÊci opa∏owej 25 MJ/kg) przeznaczanego do wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a w przypadku pe∏nego wykorzystania technicznego i ekonomicznego potencja∏u kogeneracji

WielkoÊç oszcz´dnoÊci paliwa w przypadku technologii w´glowych okreÊla bezpoÊrednio wielkoÊç redukcji emisji dwutlenku w´gla. W przypadku technologii gazowych, co w polskich warunkach oznacza

w wi´kszoÊci przypadków zmian´ paliwa z w´gla

w produkcji rozdzielonej na gaz w produkcji skojarzonej, zmniejszenie emisji b´dzie znaczàco wi´ksze. Sa-

Poz. 12

ma tylko wymiana paliwa skutkuje bowiem zmniejszeniem emisji o oko∏o 300 kg/MWh przy produkcji energii elektrycznej oraz 30 kg/GJ przy wytwarzaniu ciep∏a.

WielkoÊç zmniejszonej emisji CO2 z tytu∏u oszcz´dnoÊci paliwa przy wykorzystaniu potencja∏u ekonomicznego kogeneracji oraz zamianie paliwa z w´gla na gaz

ziemny zestawiono w tabeli 2.

Tabela 2. Zmniejszenie emisji CO2 w wyniku wykorzystania potencja∏u ekonomicznego kogeneracji [mln MG]

Zmniejszenie emisji CO2

2005

2010

2015

2020

Technologia w´glowa

14,2

16,0

16,6

17,1

Zamiana paliwa z w´gla na gaz ziemny

49,5

56,0

58,0

59,6

Jednym z najistotniejszych efektów wprowadzania

kogeneracji jest zmniejszenie kosztów zewn´trznych

wynikajàcych ze spalania paliw. W przypadku technologii w´glowej koszty unikni´te sà iloczynem zaoszcz´dzonego paliwa oraz jednostkowego kosztu zewn´trznego spalania w´gla. Zgodnie z za∏o˝eniami

wysokoÊç tych kosztów przyj´to na podstawie wyników programu ExternE. Dla spalania w´gla wynoszà

one 24 z∏/GJ. W przypadku zmiany paliwa na gazowe

dodatkowo trzeba uwzgl´dniç zmniejszenie kosztów

z tytu∏u ni˝szych kosztów zewn´trznych spalania gazu

ni˝ w´gla. Ró˝nica ta wynosi oko∏o 18 z∏/GJ przy produkcji ciep∏a oraz 160 z∏/MWh przy produkcji energii

elektrycznej. WielkoÊci kosztów zewn´trznych unikni´tych w wyniku wykorzystania potencja∏u ekonomicznego kogeneracji zestawiono w tabeli 3.

Tabela 3. Unikni´te koszty zewn´trzne z tytu∏u wykorzystania potencja∏u ekonomicznego kogeneracji

[mld z∏/rok]

Unikni´te koszty zewn´trzne

2005

2010

2015

2020

Technologia w´glowa

3,58

4,04

4,19

4,31

Zamiana paliwa z w´gla na gaz ziemny

29,92

33,79

35,02

36,01

8. Bariery rozwoju kogeneracji

Wskazany potencja∏ kogeneracji wykorzystany jest

w Rzeczypospolitej Polskiej w porównaniu do mo˝liwych do osiàgni´cia korzyÊci w niedostatecznym zakresie. W 2005 r. w Rzeczypospolitej Polskiej wyprodukowano w skojarzeniu 277 PJ ciep∏a oraz 21,7 TWh

energii elektrycznej. JednoczeÊnie stosowane dotychczas technologie kogeneracji charakteryzujà si´

w wielu wypadkach ma∏ym wskaênikiem skojarzenia,

tj. ma∏ym stosunkiem produkcji energii elektrycznej

do produkcji ciep∏a. Przyczynà niedostatecznego rozwoju kogeneracji sà bariery o charakterze ekonomicznym (finansowym), prawnym, administracyjnym

i spo∏ecznym. Przy aktualnym poziomie rozwoju technologii energetycznych bariery o charakterze technicznym posiadajà znikome znaczenie.

8.1. Bariery ekonomiczne

Podstawowa bariera rozwoju kogeneracji ma charakter ekonomiczny. Ceny energii elektrycznej i ciep∏a

na krajowych rynkach konkurencyjnych, z uwzgl´dnieniem rynku bilansujàcego, nie kreujà sygna∏ów inwestycyjnych w zakresie êróde∏ skojarzonych.

Istotnà barierà ekonomicznà sà tak˝e wysokie

koszty budowy sieci ciep∏owniczych oraz wysokie

koszty jednostkowe instalacji ma∏ej mocy, które mog∏yby znaleêç zastosowanie w kogeneracji rozproszonej. Podmiot podejmujàcy inwestycj´ budowlanà poza zakupem energii elektrycznej z systemu elektroenergetycznego musi zapewniç zaopatrzenie obiektu

w ciep∏o. Koszty samej instalacji ciep∏owniczej (kocio∏

wodny, pompa ciep∏a itp.) sà na tyle ni˝sze od kosztów

instalacji kogeneracyjnej, ˝e êród∏a skojarzone nie sà

budowane nawet w przypadku ni˝szych w przysz∏oÊci

kosztów eksploatacyjnych. Jest to szczególnie widoczne w przypadku dzia∏alnoÊci deweloperskiej, w przypadku której istotna jest minimalizacja kosztów budowy.

Istnieje ryzyko, ˝e wprowadzony system wsparcia

oparty wy∏àcznie o Êwiadectwa pochodzenia energii

elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji nie wykreuje dostatecznych bodêców inwestycyjnych. Poziom pierwszych op∏at zast´pczych ustalonych na

podstawie ustawy — Prawo energetyczne przez Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki ukszta∏towa∏ si´ wyraênie poni˝ej poziomu cen Êwiadectw pochodzenia

przyj´tych do oszacowania potencja∏u ekonomiczne-

go kogeneracji. Ponadto cena Êwiadectwa pochodzenia mo˝e si´ w praktyce okazaç znaczàco ni˝sza od

ustalanej op∏aty zast´pczej. Wynika to z faktu ograniczonego rynku Êwiadectw, którego wielkoÊç okreÊlana

jest w drodze administracyjnej w horyzoncie pi´cioletnim. W przypadku zaistnienia sytuacji nadmiaru

uprawnieƒ (zbyt ma∏y rynek) mogà one uzyskaç skrajnie wartoÊç bliskà zera.

8.2. Bariery prawne

Poz. 12

strzeganiem ogrzewania scentralizowanego jako gorszego, to jest mniej przyjaznego dla u˝ytkownika

w porównaniu z indywidualnymi instalacjami kot∏owymi. Opinie te majà swoje korzenie w okresie sprzed

1990 r., kiedy w wyniku braku mechanizmów rynkowych mia∏y miejsce praktyki narzucania odbiorcom

warunków zaopatrzenia w ciep∏o arbitralnie ustalonych przez dostawc´. Niestety takie zachowania nie

wsz´dzie i nie w pe∏nym zakresie zosta∏y ju˝ wyeliminowane.

Niespodziewanà barierà rozwoju kogeneracji mo˝e okazaç si´ wprowadzony w Unii Europejskiej system handlu uprawnieniami do emisji CO2. W przypadku wysokich cen uprawnieƒ dochody z ich sprzeda˝y

mogà znaczàco przewy˝szaç dochody ze sprzeda˝y

energii elektrycznej i Êwiadectw pochodzenia. W takiej

sytuacji w elektrociep∏owniach mo˝liwe b´dzie przeniesienie produkcji ciep∏a na kot∏y wodne i zaniechanie produkcji skojarzonej.

Ponadto od spo∏ecznej akceptacji uzale˝niony jest

mo˝liwy do wprowadzenia poziom wsparcia êróde∏

kogeneracyjnych. W przypadku zbyt wysokich op∏at

zast´pczych oraz cen Êwiadectw pochodzenia energii

z kogeneracji mo˝e nastàpiç ich niekorzystne prze∏o˝enie na ceny energii elektrycznej dla odbiorców koƒcowych.

Dodatkowà barierà rozwoju kogeneracji, szczególnie dla istniejàcych elektrociep∏owni, jest spodziewana

zmiana definicji êród∏a spalania w przepisach okreÊlajàcych dopuszczalne standardy emisji dwutlenku

siarki, tlenków azotu i py∏u. W dotychczasowych krajowych przepisach wielkoÊç standardu by∏a uzale˝niona

od mocy kot∏a. Zmiana polegajàca na uzale˝nieniu

standardu od sumarycznej mocy kot∏ów pod∏àczonych do jednego komina oznaczaç b´dzie koniecznoÊç

poniesienia przez elektrociep∏ownie znaczàcych nak∏adów inwestycyjnych na budow´ instalacji oczyszczania spalin.

1. Skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej i ciep∏a jest technologià, która pozwala na znacznie

efektywniejsze wykorzystanie paliw ni˝ wytwarzanie rozdzielone. W konsekwencji umo˝liwia

zmniejszenie emisji zanieczyszczeƒ, w tym przede

wszystkim dwutlenku w´gla, oraz zmniejszenie

kosztów zewn´trznych wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a. Technologia ta przy uwzgl´dnieniu rynkowych cen ciep∏a i energii elektrycznej jest

jednak mniej op∏acalna od wytwarzania rozdzielonego i jej rozwój wymaga stosowania wsparcia

finansowego.

8.3. Bariery administracyjne i spo∏eczne

2. Potencja∏ kogeneracji okreÊlony jest poprzez wieloÊç zapotrzebowania na ciep∏o u˝ytkowe. W Rzeczypospolitej Polskiej aktualnie zu˝ywane jest oko∏o 900 PJ ciep∏a dla ogrzewania pomieszczeƒ,

przygotowania ciep∏ej wody u˝ytkowej oraz jako

ciep∏o technologiczne w postaci pary i goràcej wody. W perspektywie do roku 2020 zapotrzebowanie wzroÊnie do poziomu prawie 1200 PJ. Teoretyczny potencja∏ kogeneracji jest wi´c znaczàcy

i pe∏ne jego wykorzystanie odpowiada∏oby wielkoÊci produkcji energii elektrycznej równej rocznemu zapotrzebowaniu kraju na t´ energi´.

Znowelizowana ustawa — Prawo energetyczne

wprowadzi∏a szereg obowiàzków administracyjnych

odnoÊnie do prowadzenia dzia∏alnoÊci gospodarczej

w zakresie wytwarzania energii w kogeneracji, takich

jak: obowiàzek uzyskiwania koncesji czy koniecznoÊç

przeprowadzenia audytu, które mogà byç ucià˝liwe

dla operatorów mini- i mikroêróde∏.

Podstawà dzia∏aƒ gminy w zakresie zaopatrzenia

w ciep∏o, zgodnie z ustawà — Prawo energetyczne, sà

przygotowywane, na poziomie gminy, „Za∏o˝enia do

planu zaopatrzenia w ciep∏o, energi´ elektrycznà i paliwa gazowe”. Ww. ustawa nak∏ada na gminy obowiàzek opracowania wspomnianych za∏o˝eƒ, nie przewidujàc sankcji za ich brak. W efekcie wi´kszoÊç gmin

w Rzeczypospolitej Polskiej nie posiada odpowiednich

w tym zakresie dokumentów. Cz´sto „Za∏o˝enia”

opracowane sà w wyniku przetargów przy minimalizacji kosztu i niedostatecznej dba∏oÊci o rzetelnoÊç wykonania. Natomiast w gminach posiadajàcych „Za∏o˝enia” cz´stà sytuacjà jest brak odpowiedniej kontroli

realizacji dzia∏aƒ nimi obj´tych. Stan taki wynika z braku formalnych rygorów oraz braku w organach gmin

osób kompetentnych w zakresie energetyki. W∏adze

gminy cz´sto nie widzà potrzeby zatrudniania specjalistów w tym zakresie.

Istniejà tak˝e bariery rozwoju kogeneracji o charakterze spo∏ecznym zwiàzane z powszechnym po-

9. Wnioski

3. Nie jest mo˝liwe wykorzystanie ca∏ego teoretycznego potencja∏u kogeneracji z powodów technicznych oraz ekonomicznych — zbyt wysoki, nieakceptowalny spo∏ecznie koszt wytwarzania.

W Rzeczypospolitej Polskiej w 2005 r. a˝ 25 %

budynków ogrzewanych by∏o przy wykorzystaniu

pieców, co odpowiada∏o zapotrzebowaniu na

ciep∏o w wysokoÊci oko∏o 95 PJ. Znaczne jest

równie˝ zapotrzebowanie na ciep∏o w rejonach

o zabudowie rozproszonej. Wspó∏czeÊnie znane

i dost´pne sà technologie kogeneracji ma∏ej mocy,

które mogà znaleêç zastosowanie w rozproszonym budownictwie mieszkalnym. Z uwagi na

ich wysoki koszt inwestycyjny w analizach za∏o˝ono jednak, i˝ w polskich warunkach nie nale˝y do

potencja∏u technicznego zaliczaç ciep∏a zu˝ywanego dla celów grzewczych i na przygotowanie ciep∏ej wody u˝ytkowej w budynkach mieszkalnych

w rejonach rozproszonej zabudowy, na obszarach

gdzie nie istnieje sieç ciep∏ownicza. Za potencja∏

techniczny mo˝na zatem uznaç ok. 530 PJ ciep∏a

w roku 2005. W roku 2020 wzroÊnie on do

ok. 680 PJ.

4. WielkoÊç potencja∏u ekonomicznego, czyli wielkoÊç ciep∏a u˝ytkowego, którego wytworzenie

w kogeneracji jest op∏acalne z punktu widzenia inwestora, zale˝y od systemu i wysokoÊci wsparcia

kogeneracji. Przyj´to, ˝e w Rzeczypospolitej Polskiej stosowany b´dzie system wsparcia oparty na

zbywalnych Êwiadectwach pochodzenia energii

elektrycznej wytworzonej w skojarzeniu. Przeprowadzone analizy wykaza∏y, ˝e w obecnych warunkach dla zapewnienia op∏acalnoÊci inwestycji

w jednostki kogeneracyjne wartoÊci tych Êwiadectw powinny wynosiç 50 z∏/MWh dla technologii wykorzystujàcych jako paliwo w´giel oraz

120 z∏/MWh dla technologii wykorzystujàcych paliwa gazowe. Przy takim wsparciu potencja∏ ekonomiczny kogeneracji wynosi ok. 430 PJ w roku 2005

oraz ok. 530 PJ w roku 2020.

5. W 2005 r. w Rzeczypospolitej Polskiej wyprodukowano w skojarzeniu 277 PJ ciep∏a, co oznacza, ˝e

wykorzystywane jest zaledwie 64 % potencja∏u

uznanego za ekonomiczny. Pozwala to stwierdziç,

˝e stosowane dotychczas w kraju mechanizmy

wsparcia kogeneracji by∏y niewystarczajàce. Rozwój kogeneracji ogranicza∏y bariery o charakterze

ekonomicznym, prawnym, administracyjnym

i spo∏ecznym.

Poz. 12 i 13

6. Stosowane aktualnie w Rzeczypospolitej Polskiej

technologie kogeneracji charakteryzujà si´ ma∏ym

wskaênikiem skojarzenia, tj. ma∏ym stosunkiem

produkcji energii elektrycznej do produkcji ciep∏a.

W 2005 r. wyprodukowane zosta∏o w skojarzeniu

zaledwie 21,7 TWh energii elektrycznej, co stanowi oko∏o 36 % energii potencjalnie mo˝liwej do

wyprodukowania przy wykorzystaniu ca∏ego potencja∏u ekonomicznego. Konieczne jest zatem

uruchomienie procesu wymiany urzàdzeƒ w istniejàcych elektrociep∏owniach. Wymiana ta jest

konieczna tak˝e ze wzgl´du na znaczàce zu˝ycie

eksploatowanych instalacji.

7. Wykorzystanie ekonomicznego potencja∏u kogeneracji przyniesie wymierne efekty. Na przyk∏ad w 2020 r. mo˝liwe b´dzie zaoszcz´dzenie

7—11 mln Mg w´gla, zmniejszenie emisji CO2

o 17—60 mln Mg oraz zmniejszenie kosztów zewn´trznych o 4—36 mld z∏. Skrajne wielkoÊci podanych przedzia∏ów dotyczà przypadków, kiedy

w kogeneracji w 100 % wykorzystywany jest w´giel lub gaz ziemny.

8. Opracowanie, a nast´pnie realizacja strategii rozwoju wysokosprawnej kogeneracji w Polsce zgodnie z dyrektywà 2004/8/WE powinno spowodowaç

usuniecie barier rozwoju skojarzonego wytwarzania. Rozwój kogeneracji mo˝e byç jednym z najistotniejszych sposobów wype∏nienia w Rzeczypospolitej Polskiej polityki energetycznej Unii Europejskiej przewidujàcej znaczàce ograniczenie emisji CO2 oraz zwi´kszenie efektywnoÊci wykorzystania energii.

13

KOMUNIKAT MINISTRA ROZWOJU REGIONALNEGO1)

z dnia 17 grudnia 2007 r.

w sprawie wytycznych Ministra Rozwoju Regionalnego w zakresie sprawozdawczoÊci

Programu Operacyjnego Infrastruktura i Ârodowisko

Na podstawie art. 35 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia

6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. Nr 227, poz. 1658 oraz z 2007 r. Nr 140,

poz. 984) og∏asza si´, ˝e

1) wytyczne

Ministra

Rozwoju

Regionalnego

nr MRR/IiÂ/3(1)/12/2007 w zakresie sprawozdaw———————

1) Minister

Rozwoju Regionalnego kieruje dzia∏em administracji rzàdowej – rozwój regionalny, na podstawie

§ 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia

16 listopada 2007 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu

dzia∏ania Ministra Rozwoju Regionalnego (Dz. U. Nr 216,

poz. 1600).

czoÊci Programu Operacyjnego Infrastruktura

i Ârodowisko, wydane na podstawie art. 35 ust. 3

ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, zosta∏y opublikowane na

stronach internetowych administrowanych przez

Ministerstwo

Rozwoju

Regionalnego

http://www.mrr.gov.pl/Dokumenty+oficjalne oraz

http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/Doku

menty;

2) wytyczne, o których mowa w pkt 1, sà stosowane

od dnia og∏oszenia komunikatu.

Minister Rozwoju Regionalnego: E. Bieƒkowska