Obwieszczenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 lipca 2005 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2025 r.

560

Rej. 57/2005

POSTANOWIENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 15 marca 2005 r.

o nadaniu orderów

Na podstawie art. 138 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz ustawy z dnia

16 paêdziernika 1992 r. o orderach i odznaczeniach

(Dz. U. Nr 90, poz. 450, z 1999 r. Nr 101, poz. 1177,

z 2000 r. Nr 62, poz. 718 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676)

odznaczeni zostajà

KRZY˚EM KAWALERSKIM

ORDERU ODRODZENIA POLSKI

2. Bàczyk Jerzy Marian,

za wybitne zas∏ugi w dzia∏alnoÊci samorzàdowej i spo∏ecznej

za wybitne zas∏ugi dla wymiaru sprawiedliwoÊci

KRZY˚EM KAWALERSKIM

ORDERU ODRODZENIA POLSKI

KRZY˚EM OFICERSKIM

ORDERU ODRODZENIA POLSKI

3. Rupnik Henryk W∏adys∏aw.

1. Krzemieniewski Maciej Jan,

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. KwaÊniewski

561

Rej. 58/2005

POSTANOWIENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 18 marca 2005 r.

o nadaniu orderu

Na podstawie art. 138 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz ustawy z dnia

16 paêdziernika 1992 r. o orderach i odznaczeniach

(Dz. U. Nr 90, poz. 450, z 1999 r. Nr 101, poz. 1177,

z 2000 r. Nr 62, poz. 718 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676)

odznaczony zostaje

za wybitne zas∏ugi w dzia∏alnoÊci na rzecz rozwoju

i upowszechnianiu sportu

KRZY˚EM KOMANDORSKIM

ORDERU ODRODZENIA POLSKI

Wojciech W∏adys∏aw Szkiela

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. KwaÊniewski

562

OBWIESZCZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY1)

z dnia 1 lipca 2005 r.

w sprawie polityki energetycznej paƒstwa do 2025 r.

Na podstawie art. 15a ust. 2 ustawy z dnia

10 kwietnia 1997 r. — Prawo energetyczne (Dz. U.

z 2003 r. Nr 153, poz. 1504, z póên. zm.2)) w zwiàzku

z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie

ustawy — Prawo energetyczne oraz ustawy — Prawo

ochrony Êrodowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 552) og∏asza

si´ w za∏àczniku do niniejszego obwieszczenia Polityk´ energetycznà Polski do 2025 r.

Minister Gospodarki i Pracy: J. Piechota

———————

1) Minister Gospodarki i Pracy kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozpo-

rzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 2004 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki i Pracy (Dz. U. Nr 134, poz. 1428).

2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2003 r. Nr 203, poz. 1966, z 2004 r. Nr 29,

poz. 257, Nr 34, poz. 293, Nr 91, poz. 875, Nr 96, poz. 959 i Nr 173, poz. 1808 oraz z 2005 r. Nr 62, poz. 552.

Za∏àcznik do obwieszczenia Ministra Gospodarki

i Pracy z dnia 1 lipca 2005 r. (poz. 562)

MINISTER GOSPODARKI I PRACY

ZESPÓ¸ DO SPRAW POLITYKI ENERGETYCZNEJ

POLITYKA ENERGETYCZNA POLSKI

DO 2025 R.

DOKUMENT PRZYJ¢TY

PRZEZ RAD¢ MINISTRÓW

W DNIU 4 STYCZNIA 2005 R.

SPIS TREÂCI

I. DOKTRYNA POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLSKI DO 2025 R.

.............................

1437

1. CELE, ZASADY, PRIORYTETY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2. ZARZÑDZANIE BEZPIECZE¡STWEM ENERGETYCZNYM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1437

1441

II. D¸UGOTERMINOWE KIERUNKI DZIA¸A¡ DO 2025 R. ORAZ ZADANIA WYKONAWCZE

DO 2008 R. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1444

1. ZDOLNOÂCI WYTWÓRCZE KRAJOWYCH èRÓDE¸ PALIW I ENERGII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2. WIELKOÂCI I RODZAJE ZAPASÓW PALIW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3. ZDOLNOÂCI TRANSPORTOWE I PO¸ÑCZENIA TRANSGRANICZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4. EFEKTYWNOÂå ENERGETYCZNA GOSPODARKI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5. OCHRONA ÂRODOWISKA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6. WZROST WYKORZYSTANIA ODNAWIALNYCH èRÓDE¸ ENERGII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7. RESTRUKTURYZACJA I PRZEKSZTA¸CENIA W¸ASNOÂCIOWE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8. KIERUNKI BADA¡ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9. WSPÓ¸PRACA MI¢DZYNARODOWA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1445

1446

1447

1448

1449

1451

1452

1453

1454

ZA¸ÑCZNIK 1. OCENA REALIZACJI DOTYCHCZASOWEJ POLITYKI ENERGETYCZNEJ . . . . . . . . . . . .

ZA¸ÑCZNIK 2. WNIOSKI Z PRAC PROGNOSTYCZNO-ANALITYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

ZA¸ÑCZNIK 3. PRZELICZNIKI JEDNOSTEK ENERGETYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

ZA¸ÑCZNIK 4. MATERIA¸Y èRÓD¸OWE I POMOCNICZE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1455

1463

1467

1467

I. DOKTRYNA POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLSKI DO 2025 R.

1. CELE, ZASADY, PRIORYTETY

Polski konsument i przedsi´biorca potrzebujà taniej energii, o wysokiej jakoÊci, a polska energetyka

wymaga w dalszym ciàgu skutecznej restrukturyzacji

i prorynkowej orientacji, ze szczególnym dostosowaniem si´ do warunków funkcjonowania w Unii Europejskiej. To wyzwanie, zas∏ugujàce na miano wr´cz cywilizacyjnego, musi zostaç zrealizowane w mo˝liwie

krótkim czasie, by w horyzoncie do 2025 r. zapewniç

Polsce i Polakom mo˝liwoÊç pe∏nego korzystania z dobrodziejstw wspólnego, unijnego dorobku, mi´dzy innymi w zakresie jednolitego rynku energii.

Realizacji tego rodzaju zamierzeƒ, przesàdzajàcych

o przysz∏oÊci, mo˝e si´ podjàç wy∏àcznie paƒstwo i jego organy. Potrzebne jest zatem mo˝liwie szerokie

i wszechstronne opracowanie kompleksowego programu gospodarczego, adresowanego do administra-

cji publicznej, z definicji zobowiàzanej do dzia∏ania

w imi´ interesu publicznego. KoniecznoÊç posiadania

takiego programu dzia∏aƒ w odniesieniu do energetyki znajduje tak˝e swoje potwierdzenie w zapisach

ustawy — Prawo energetyczne, zobowiàzujàcej

przede wszystkim ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki do przygotowania polityki w tym zakresie.

W okresie transformacji polskiej gospodarki po

1989 r. polityka energetyczna paƒstwa by∏a realizowana na podstawie czterech rzàdowych dokumentów

programowych. By∏y to

1. „Za∏o˝enia polityki energetycznej Rzeczypospolitej

Polskiej na lata 1990—2010” z sierpnia 1990 r.

2. „Za∏o˝enia polityki energetycznej Polski do

2010 roku”, przyj´te przez Rad´ Ministrów w dniu

17 paêdziernika 1995 r.

3. „Za∏o˝enia polityki energetycznej Polski do

2020 roku”, przyj´te przez Rad´ Ministrów w dniu

22 lutego 2000 r.

4. „Ocena realizacji i korekta Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do 2020 roku” wraz z za∏àcznikami,

przyj´ta przez Rad´ Ministrów w dniu 2 kwietnia

2002 r.

Programy te, oparte na ró˝nych doÊwiadczeniach

wynikajàcych tak z zakresu, jak i z tempa zaawansowania restrukturyzacji polskiej energetyki, ró˝ni∏y si´

w podejÊciu do wielu kluczowych spraw. Jednak w zakresie ich filozofii i zw∏aszcza podstawowych celów

polityki energetycznej charakteryzowa∏y si´ znacznym

podobieƒstwem. Co wi´cej, w odniesieniu do przyjmowanych g∏ównych celów programy te by∏y i sà

zbie˝ne z za∏o˝eniami i kierunkami polityki energetycznej Unii Europejskiej.

Tego rodzaju zbie˝noÊç, po˝àdana na etapie akcesji, okazuje si´ byç niewystarczajàca po uzyskaniu

pe∏nego cz∏onkostwa w unijnej wspólnocie. Jest to

z pewnoÊcià pierwszy wa˝ny powód do nowelizacji

ca∏ego spektrum dzia∏aƒ w zakresie polityki energetycznej. Drugi powód, nie mniej wa˝ny, to zespó∏ uwarunkowaƒ zwiàzanych z przewidywanym tempem zakoƒczenia transformacji rynkowej polskiej gospodarki,

g∏ównie za sprawà unijnego otoczenia rynkowego. Po

raz pierwszy restrukturyzacja istotnego dla ca∏ej gospodarki i spo∏eczeƒstwa sektora odbywaç si´ b´dzie

w nowych warunkach: powstajàcego jednolitego rynku energii elektrycznej i gazu, b´dàcego jednym ze

strategicznych celów Unii Europejskiej. Te dwa zasadnicze uwarunkowania, niemajàce dotàd znaczenia rozstrzygajàcego, a jedynie mobilizujàce, powodujà obecnie koniecznoÊç znacznie skuteczniejszej realizacji dotychczasowego paradygmatu polskiej polityki energetycznej, polegajàcego na wprowadzeniu stosunków

rynkowych do energetyki. Dlatego te˝, dla wyeksponowania sprawczego wp∏ywu powy˝szych okolicznoÊci

i w celu wyró˝nienia aktualnie przygotowanego programu dzia∏aƒ, zosta∏ on okreÊlony mianem doktryny

polityki energetycznej.

Powy˝szà koniecznoÊç dodatkowo wzmacnia ustawowe zobowiàzanie do cyklicznego uaktualniania polityki energetycznej, co powoduje z kolei, zresztà nie

po raz pierwszy, koniecznoÊç dokonania rzetelnej analizy jej celów, przebiegu i skutków, a przede wszystkim

— zmieniajàcych si´ pozosta∏ych uwarunkowaƒ i ich

wp∏ywu na wybór korzystnej strategii jej realizacji.

W szczególnoÊci polityka energetyczna nie mo˝e

nie braç pod uwag´ faktu, ˝e sektor energetyczny nale˝y do najistotniejszych êróde∏ oddzia∏ywania na Êrodowisko naturalne (przyrodnicze) w kraju, jak te˝ do

pewnego stopnia w skali globalnej. Wià˝e si´ to z wykorzystywaniem znaczàcych iloÊci paliw w´glowych

i wynikajàcymi stàd emisjami do Êrodowiska, powodujàcymi jego przekszta∏canie (odpady), jak i zaburzenia równowagi fizykochemicznej (zakwaszanie opadów i gleby, efekt cieplarniany).

Rada Ministrów, przyjmujàc niniejszy dokument

na wniosek ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki, opracowany przez powo∏any przez Prezesa Rady

Poz. 562

Ministrów Zespó∏ do Spraw Polityki Energetycznej,

potwierdza zasadnoÊç kontynuacji polityki energetycznej, której celem jest

• zapewnienie

kraju,

bezpieczeƒstwa

energetycznego

• wzrost konkurencyjnoÊci gospodarki i jej efektywnoÊci energetycznej,

• ochrona Êrodowiska przed negatywnymi skutkami dzia∏alnoÊci energetycznej, zwiàzanej z wytwarzaniem, przesy∏aniem i dystrybucjà energii

i paliw.

StabilnoÊç celów polityki energetycznej nie mo˝e

i nie oznacza ani pe∏nej satysfakcji z realizacji programu reform, ani tym bardziej zgody na dotychczasowe

tempo zmian i ich spo∏eczno-gospodarcze skutki.

W okresie najbli˝szych kilku lat musimy wspólnie,

tj. organy paƒstwa, przedsi´biorcy sektora energetyki,

a tak˝e odbiorcy koƒcowi energii i paliw — we wspólnym narodowym interesie — dokonaç zasadniczego

prze∏omu w wype∏nianiu przez polski sektor energii

s∏u˝ebnej funkcji dla ca∏ej gospodarki, pod groêbà jego marginalizacji i zastàpienia go w tej roli przez bardziej efektywnych konkurentów.

Aby zapobiec urzeczywistnieniu si´ takiego zagro˝enia, potrzebna jest nie tylko poprawa skutecznoÊci

samej polityki energetycznej, lecz tak˝e jej trwa∏e powiàzanie z d∏ugookresowà wizjà rozwoju kraju i jej narz´dziami realizacyjnymi. Immanentna wspó∏zale˝noÊç polityki energetycznej i „Za∏o˝eƒ Narodowego

Planu Rozwoju na lata 2007—2013” (NPR), przyj´tych

przez Rad´ Ministrów w dniu 30 kwietnia 2004 r., jest

potwierdzeniem s∏usznoÊci tego rodzaju programowych powiàzaƒ, niewyst´pujàcych jak dotàd w okresie ustrojowej, gospodarczej i spo∏ecznej transformacji naszego paƒstwa. Dzi´ki NPR polityka energetyczna zyska swój Êredniookresowy horyzont realizacyjny,

stanowiàc jednoczeÊnie istotnà sk∏adowà dla kompleksowej strategii rozwoju spo∏eczno-gospodarczego. Stwarza to zarazem mo˝liwoÊç skoncentrowania

prac rzàdu przede wszystkim na gospodarczych priorytetach i dzia∏aniach o charakterze rozwojowym.

Dlatego, po potwierdzeniu podstawowego celu

polityki energetycznej, który zawsze musi byç rozpatrywany i realizowany ∏àcznie jako uk∏ad zrównowa˝ony i zorientowany na maksymalizacj´ sumy korzyÊci

bezpieczeƒstwa energetycznego i niezawodnoÊci zaopatrzenia w energi´, wzrostu konkurencyjnoÊci gospodarki, uzyskanego m.in. dzi´ki poprawie jej efektywnoÊci energetycznej i ochrony Êrodowiska przed

negatywnym oddzia∏ywaniem energetyki, tj. bezpieczeƒstwa ekologicznego, konieczne jest przyj´cie na

u˝ytek przedk∏adanego programu istotnych dla doktryny polityki energetycznej kategorii oraz zasad.

I tak u˝yte w programie okreÊlenia definiowane sà

nast´pujàco

1. Bezpieczeƒstwo energetyczne to stan gospodarki

umo˝liwiajàcy pokrycie bie˝àcego i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa

i energi´, w sposób technicznie i ekonomicznie

uzasadniony, przy minimalizacji negatywnego od-

dzia∏ywania sektora energii na Êrodowisko i warunki ˝ycia spo∏eczeƒstwa.

Poziom bezpieczeƒstwa energetycznego zale˝y od

wielu czynników, z których najwa˝niejsze to

a) stopieƒ zrównowa˝enia popytu i poda˝y na

energi´ i paliwa, z uwzgl´dnieniem aspektów

strukturalnych i przewidywanego poziomu cen;

b) zró˝nicowanie struktury noÊników energii tworzàcych krajowy bilans paliwowy;

c) stopieƒ zdywersyfikowania êróde∏ dostaw przy

akceptowalnym poziomie kosztów oraz przewidywanych potrzebach;

d) stan techniczny i sprawnoÊç urzàdzeƒ i instalacji, w których nast´puje przemiana energetyczna noÊników energii, oraz systemów transportu, przesy∏u i dystrybucji paliw i energii;

e) stany zapasów paliw w iloÊci zapewniajàcej

utrzymanie ciàg∏oÊci dostaw do odbiorców;

f) uwarunkowania ekonomiczne funkcjonowania

przedsi´biorstw energetycznych i ich wyniki finansowe;

g) kondycja ekonomiczno-finansowa u˝ytkowników paliw i energii, zarówno gospodarstw domowych, jak i przedsi´biorstw;

h) stan lokalnego bezpieczeƒstwa energetycznego, tj. zdolnoÊç do zaspokojenia potrzeb energetycznych na szczeblu lokalnych spo∏ecznoÊci.

2. Bezpieczeƒstwo ekologiczne paƒstwa to stan,

w którym zmniejsza si´ presja wszystkich sektorów gospodarki, w tym sektora energetyki, na Êrodowisko. Pozwala to na utrzymywanie, co najmniej na obecnym poziomie, ró˝norodnoÊci biologicznych form egzystencji, umo˝liwia skutecznà

ochron´ zdrowia i ˝ycia ludzi oraz zachowanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych, a tak˝e zapewnia efektywne wywiàzywanie si´ z mi´dzynarodowych zobowiàzaƒ Rzeczypospolitej Polskiej

w dziedzinie ochrony Êrodowiska.

W zakresie gospodarowania energià zapewnienie

bezpieczeƒstwa ekologicznego oznacza w szczególnoÊci

a) ograniczenie do niezb´dnego minimum Êrodowiskowych skutków eksploatacji zasobów paliw;

b) radykalnà popraw´ efektywnoÊci wykorzystania

energii zawartej w surowcach energetycznych

— poprzez zwi´kszanie sprawnoÊci przetwarzania energii w ciep∏o i energi´ elektrycznà, promowanie uk∏adów skojarzonego wytwarzania

energii elektrycznej i ciep∏a oraz zagospodarowywanie ciep∏a odpadowego;

c) hamowanie jednostkowego wzrostu zapotrzebowania na energi´ elektrycznà i ciep∏o w gospodarce i sektorze gospodarstw domowych —

poprzez promowanie energooszcz´dnych wzorców i modeli produkcji i konsumpcji oraz technik, technologii i urzàdzeƒ;

d) systematyczne ograniczanie emisji do Êrodowiska substancji zakwaszajàcych, py∏ów i gazów

Poz. 562

cieplarnianych, zmniejszanie zapotrzebowania

na wod´ oraz redukcj´ iloÊci wytwarzania odpadów;

e) zapewnienie adekwatnego do krajowych mo˝liwoÊci technicznych i ekonomicznych udzia∏u

energii ze êróde∏ odnawialnych w pokrywaniu

rosnàcych potrzeb energetycznych spo∏eczeƒstwa i gospodarki.

3. NiezawodnoÊç dostaw to zaspokojenie oczekiwania odbiorców, gospodarki i spo∏eczeƒstwa na wytwarzanie w êród∏ach i ciàg∏e otrzymywanie, za

sprawà niezawodnych systemów sieciowych lub

dzia∏ajàcych na rynku konkurencyjnym poÊredników-dostawców, energii lub paliw odpowiedniego

rodzaju i wymaganej jakoÊci, realizowane poprzez

dywersyfikacj´ kierunków dostaw oraz rodzajów

noÊników energii pozwalajàcych na ich wzajemnà

substytucj´.

4. Ekonomiczne uwarunkowania bezpieczeƒstwa

energetycznego to suma efektów mechanizmów

rynkowych i regulacyjnych kszta∏tujàcych zakres

i poziom konkurencyjnoÊci w sektorze energii i paliw. Rosnàca konkurencyjnoÊç wymaga tworzenia

dla wszystkich uczestników rynku jednakowych

warunków dzia∏alnoÊci, w szczególnoÊci

a) zapewniajàcych wiarygodnoÊç oraz przejrzystoÊç cen i kosztów;

b) wspierajàcych poprzez mechanizmy rynkowe

osiàganie po˝àdanych efektów ekologicznych

i wzrost efektywnoÊci wykorzystania energii;

c) eliminujàcych wykorzystywanie mechanizmów

kreowania cen, jak i cen regulowanych na podstawie ustawy — Prawo energetyczne, dla realizacji polityki socjalnej lub jako instrumentu ekonomicznego wspierania konkretnego podsektora energetyki lub noÊnika energii.

5. Dywersyfikacja êróde∏ dostaw paliw i energii i jej

stopieƒ to stan i miara zró˝nicowania êróde∏ dostaw paliw i energii z powodów

a) ekonomicznych — koniecznoÊç obni˝enia kosztów zaopatrzenia w energi´;

b) naturalnych — zrównowa˝enie struktury noÊników energii pierwotnej wchodzàcych do bilansu paliwowo-energetycznego i tym samym minimalizowanie a priori nast´pstw potencjalnych

awarii, kataklizmów, zdarzeƒ losowych itp.;

c) politycznych — osiàgni´cie po˝àdanego stopnia

uniezale˝nienia si´ od konkretnego dostawcy,

z regu∏y o dominujàcej pozycji.

Dywersyfikacja, uzyskiwana poprzez import, pomniejsza samowystarczalnoÊç energetycznà kraju.

Nie jest to jednak to˝same z zagro˝eniem bezpieczeƒstwa energetycznego kraju. Nie sam bowiem

fakt importu jest takim zagro˝eniem, mo˝e si´ nim

staç jego z∏a struktura, nierzetelni dostawcy, niekorzystne ceny lub wadliwe klauzule kontraktowe.

Syntetycznà miarà korzystnej dywersyfikacji,

a w konsekwencji tak˝e miarà poziomu bezpieczeƒstwa energetycznego, powinien byç akceptowalny poziom kosztów.

6. SamowystarczalnoÊç energetyczna kraju to relacja pomi´dzy krajowym pozyskaniem paliw i energii a ca∏kowitym zu˝yciem energii pierwotnej. Jest

ona wyra˝ana poprzez wskaênik.

Najistotniejsze zasady doktryny polityki energetycznej to

1. Konstytucyjna zasada post´pu w gospodarce

opartego na idei zrównowa˝onego rozwoju. Znalaz∏a ona swój wyraz w Narodowym Planie Rozwoju. Rzàd przyjmuje jà tak˝e jako podstawowà

zasad´ harmonijnego gospodarowania energià

w warunkach spo∏ecznej gospodarki rynkowej.

2. Pe∏na integracja polskiej energetyki z europejskà

i Êwiatowà, zgodnie z d∏ugookresowà wizjà rozwoju

polskiej gospodarki i kolejnymi narodowymi planami rozwoju, a zw∏aszcza NPR na lata 2007—2013.

3. Podstawowymi mechanizmami funkcjonowania

energetyki sà mechanizmy rynku konkurencyjnego z niezb´dnà administracyjnà regulacjà w tych

jego obszarach, gdzie zaistnienie konkurencji jest

obecnie znacznie ograniczone.

4. Wype∏nienie zobowiàzaƒ traktatowych Rzeczypospolitej Polskiej w okreÊlonych terminach

i w przyj´tych wielkoÊciach, zarówno poprzez

wdro˝enie odpowiednich rozwiàzaƒ prawno-ekonomicznych o charakterze systemowym, jak i indywidualne decyzje administracyjne, w tym tak˝e

o charakterze sankcji, w odniesieniu do przedsi´biorców niestosujàcych si´ do na∏o˝onych na nich

obowiàzków ustawowych o charakterze publicznym. W przypadku zobowiàzaƒ traktatowych, których wype∏nienie wymaga poniesienia wysokich

nak∏adów finansowych, podj´te zostanà, w miar´

potrzeby, negocjacje majàce na celu ustalenie optymalnych — uwzgl´dniajàcych analiz´ kosztów-korzyÊci oraz potrzeb´ zapewnienia dynamicznego

rozwoju gospodarczego kraju, jak te˝ jego bezpieczeƒstwa energetycznego i ekologicznego — dróg

dochodzenia do uzgodnionych celów, w tym tak˝e

zakresu oczekiwanej i niezb´dnej dla ich realizacji

pomocy finansowej z funduszy unijnych.

5. Wspomaganie rozwoju Odnawialnych èróde∏

Energii (OZE) i pracujàcych w skojarzeniu, w tym

generacji rozproszonej, przy u˝yciu mechanizmów rynkowych.

6. Autonomiczne wykonywanie zadaƒ polityki energetycznej zgodnie z posiadanymi kompetencjami

i tym samym odpowiedzialnoÊcià przez administracj´ rzàdowà i przez administracj´ samorzàdowà, a tak˝e ich wspó∏dzia∏anie w rozwiàzywaniu

wspólnych problemów.

7. Podejmowanie przez administracj´ publicznà wobec przedsi´biorstw energetycznych dzia∏aƒ inspirujàcych i wspierajàcych, z regu∏y o systemowym charakterze, a w jednostkowych przypadkach — udzielanie pomocy publicznej na ogólnych

zasadach.

8. Upowszechnianie idei partnerstwa publiczno-prywatnego na szczeblu regionalnym i lokalnym,

Poz. 562

w przedsi´wzi´ciach Êwiadczenia us∏ug dystrybucyjnych i zapewnienia dostaw energii i paliw,

szczególnie dla rozwoju Odnawialnych èróde∏

Energii oraz skojarzonego wytwarzania energii

elektrycznej i ciep∏a.

9. Konsekwentna realizacja zasady regulowanego

Dost´pu Strony Trzeciej (TPA — Third Party

Access) jako podstawowego narz´dzia demonopolizacji i liberalizacji naturalnego monopolu

przedsi´biorstw sieciowych.

10. Udost´pnianie przez operatorów systemów przesy∏owych (OSP) zdolnoÊci przesy∏owych po∏àczeƒ

transgranicznych w formie aukcji, z których przychody b´dà przeznaczane na rozbudow´ tych po∏àczeƒ.

11. Dokonywanie wymiany energii elektrycznej z sàsiednimi systemami elektroenergetycznymi na zasadach rynkowych, przy za∏o˝eniu braku negatywnego oddzia∏ywania tej wymiany na funkcjonowanie krajowego systemu elektroenergetycznego

oraz ze wzgl´du na jego niezawodnoÊç i bezpieczeƒstwo dostaw energii dla odbiorców koƒcowych.

12. Utrzymanie w∏aÊcicielskiego nadzoru paƒstwa

nad podmiotami posiadajàcymi infrastruktur´

przesy∏owà i prze∏adunkowà, w tym operatorami

systemów przesy∏owych (OSP), których jedynà

funkcjà jest zapewnienie funkcjonowania i rozwoju infrastruktury konkurencyjnego rynku energii

elektrycznej, gazu ziemnego i paliw ciek∏ych.

13. Realizacja doktryny polityki energetycznej „przy

otwartej kurtynie”. Informacje o zasadach i rezultatach funkcjonowania i tendencjach rozwojowych

w energetyce, istotne dla potencjalnych inwestorów oraz odbiorców, powinny byç upowszechniane wÊród zainteresowanych w formie ogólnodost´pnych publikacji.

Powy˝sze definicje i zasady stanowià zarówno

zr´by konstrukcyjne, jak i swoiste metody rozstrzygania i realizacji priorytetów polityki energetycznej

oraz okreÊlania wynikajàcych z nich kierunków dzia∏aƒ rzàdu.

Sà one przedstawione poni˝ej w syntetycznej formie, a ich geneza to z jednej strony — niezrealizowane dotychczas zamierzenia z wczeÊniejszych programów gospodarczych zwiàzanych z energetykà, z drugiej zaÊ — wnioski wynikajàce z d∏ugoterminowej prognozy, czyli wybory najbardziej prawdopodobnych

lub po˝àdanych stanów przysz∏oÊci oraz dzia∏aƒ majàcych na celu ich osiàganie. Poszerzonà ilustracj´

w tym zakresie stanowià odpowiednio: za∏àcznik 1

„Ocena realizacji dotychczasowej polityki energetycznej” oraz za∏àcznik 2 „Wnioski z prac prognostyczno-analitycznych”. Tak wi´c rekomendacje wynikajàce

z prognozy d∏ugookresowej oraz niezrealizowane zamierzenia okresów wczeÊniejszych, ∏àcznie rozpatrywane, stanowià nie tylko zasadniczà przes∏ank´ przyjmowanej doktryny, ale wraz z nià stanowià podstawy

do okreÊlenia priorytetowych kierunków dzia∏aƒ.

W horyzoncie najbli˝szych czterech lat, do kolejnej

aktualizacji polityki energetycznej, przewidzianej

obecnie nowelizowanà m.in. w tym zakresie ustawà —

Prawo energetyczne, za najwa˝niejsze priorytety

i kierunki dzia∏aƒ rzàdu przyjmuje si´

1. kszta∏towanie zrównowa˝onej struktury paliw pierwotnych, z uwzgl´dnieniem wykorzystania naturalnej przewagi w zakresie zasobów w´gla, a tak˝e

jej zharmonizowanie z koniecznoÊcià zmniejszenia

obcià˝enia Êrodowiska przyrodniczego;

2. monitorowanie poziomu bezpieczeƒstwa energetycznego przez wyspecjalizowane organy paƒstwa

wraz z inicjowaniem poprawy stopnia dywersyfikacji êróde∏ dostaw energii i paliw, zw∏aszcza gazu

ziemnego i ropy naftowej;

3. konsekwentnà budow´ konkurencyjnych rynków

energii elektrycznej i gazu, zgodnie z politykà energetycznà Unii Europejskiej, poprzez pobudzanie

konkurencji i skuteczne eliminowanie jej barier

(np. kontrakty d∏ugoterminowe w elektroenergetyce i gazownictwie);

4. dzia∏ania nakierowane na redukcj´ kosztów funkcjonowania energetyki, zapewnienie odbiorcom

racjonalnych cen energii i paliw oraz zwi´kszenie

(poprawa) efektywnoÊci energetycznej we wszystkich dziedzinach wytwarzania i przesy∏u oraz wykorzystania energii;

5. ustawowe wzmocnienie pozycji administracji samorzàdowej wobec przedsi´biorstw energetycznych dla skutecznej realizacji gminnych planów

zaopatrzenia w ciep∏o, energi´ elektrycznà i paliwa

gazowe;

6. propoda˝owe modyfikacje dotychczasowych sposobów promowania energii z OZE i energii elektrycznej wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciep∏a oraz wdro˝enie systemu obrotu certyfikatami pochodzenia energii, niezale˝nego od jej

odbioru i tym samym pozwalajàcego jej wytwórcom na kumulacj´ odpowiednich Êrodków finansowych, a w konsekwencji przyczyniajàcego si´

do wzrostu potencja∏u wytwórczego w tym zakresie;

7. równowa˝enie interesów przedsi´biorstw energetycznych i odbiorców koƒcowych, w powiàzaniu

z osiàgni´ciem znaczàcej poprawy jakoÊci ich obs∏ugi w zakresie dostaw paliw i energii;

8. aktywne kszta∏towanie struktury organizacyjno-funkcjonalnej sektora energetyki, zarówno poprzez narz´dzia regulacyjne przewidziane w ustawie — Prawo energetyczne, jak i poprzez konsekwentnà restrukturyzacj´ (w∏asnoÊciowà, kapita∏owà, przestrzennà i organizacyjnà) przedsi´biorstw

energetycznych nadzorowanych przez Skarb Paƒstwa.

Sformu∏owanie doktryny polityki energetycznej,

zdefiniowanie w niej strategicznych celów, zasad realizacji oraz ustalenie priorytetów i kierunków dzia∏aƒ

rzàdu nie przesàdzajà tempa i sposobów regulowania

sektora energii — jego struktury i warunków funkcjo-

Poz. 562

nowania — oraz rodzajów narz´dzi i sekwencji ich stosowania.

Dokonanie stosownych wyborów w tych zakresach zostanie ka˝dorazowo oparte na analizie bie˝àcej

sytuacji i poddane ocenie Zespo∏u do Spraw Polityki

Energetycznej, nadal bowiem otwartà kwestià jest zakres i skutecznoÊç oddzia∏ywania paƒstwa na energetyk´. Do tej pory brakowa∏o konsekwencji w realizacji

podejmowanych zamierzeƒ. Stàd zdecydowanie zbyt

wiele problemów charakterystycznych dla tego sektora ciàgle powraca jako sprawy do za∏atwienia. Âwiadczy to o sile i przewadze realiów nad nawet najlepszymi intencjami.

Dla urzeczywistnienia przedk∏adanej doktryny polityki energetycznej — której wymiernym celem, zrozumia∏ym dla wszystkich, sà efektywne firmy oraz wysoka jakoÊç energii i jej racjonalne ceny, tj. ceny

uwzgl´dniajàce jednoczeÊnie imperatyw pewnoÊci zaopatrzenia oraz mo˝liwoÊci dochodowe spo∏eczeƒstwa — rzàd b´dzie korzysta∏ z wszelkich dost´pnych

mu instrumentów instytucjonalno-prawnych, fiskalnych, finansowych oraz perswazyjnych, preferujàc

rozwiàzania systemowe i legislacyjne oraz korzystajàc

tak˝e z w∏aÊcicielskich prerogatyw.

2. ZARZÑDZANIE BEZPIECZE¡STWEM ENERGETYCZNYM

Sytuacja geopolityczna ostatnich kilku lat, tendencje wzrostowe cen ropy naftowej i gazu, awarie systemów elektroenergetycznych w Europie, USA i Ameryce Po∏udniowej, pozbawiajàce miliony ludzi energii

elektrycznej, uwra˝liwiajà ludzkoÊç na problemy bezpieczeƒstwa energetycznego. Znalaz∏o to m.in. wyraz

w dokumentach Unii Europejskiej dotyczàcych zarówno budowy europejskiej strategii samego bezpieczeƒstwa energetycznego, jak i dostaw strategicznych noÊników energii. ¸àczy nas wspólna troska o stan bezpieczeƒstwa i stàd nieodzowne staje si´ podejmowanie takich dzia∏aƒ równie˝ w wymiarze krajowym.

Rozwiàzaniem nowym, w stosunku do poprzednich programów, jest z pewnoÊcià propozycja systemowego podejÊcia do zarzàdzania bezpieczeƒstwem

energetycznym — b´dàcego szczególnà sferà urzeczywistnienia polityki energetycznej — o maksymalnie

du˝ych walorach aplikacyjnych. Takie oczekiwanie

spe∏nia zespó∏ dzia∏aƒ zwiàzanych z planowaniem, organizowaniem, koordynacjà, nadzorem i kontrolà

bezpieczeƒstwa energetycznego, z wykorzystaniem

wszelkich dost´pnych w warunkach rynkowych Êrodków jego zapewnienia, uj´tych procesowo jako zarzàdzanie bezpieczeƒstwem energetycznym.

W warunkach polskiej transformacji ustrojowej

i gospodarczej istotne stajà si´ zarówno instytucjonalizacja, jak i sposoby zarzàdzania bezpieczeƒstwem

energetycznym. Sà one pochodnà

1. cech ustrojowo-systemowych — oznacza to podzia∏ odpowiedzialnoÊci za bezpieczeƒstwo energetyczne, w uj´ciu podmiotowym, mi´dzy administracj´ publicznà (rzàdowà oraz samorzàdowà)

i operatorów energetycznych systemów siecio-

wych: zdefiniowanie jej zakresu oraz przyporzàdkowanie im mechanizmów i narz´dzi realizacji;

2. sytuacji dziedzin gospodarki energetycznej (uj´cie

przedmiotowe);

3. czynnika czasu (czasu reakcji i czasu dzia∏ania),

w∏aÊciwego zarówno dla danego podmiotu, jak

i przedmiotu zarzàdzania.

Ad 1. Odpowiedzialni za bezpieczeƒstwo energetyczne

Administracja rzàdowa, w zakresie swoich konstytucyjnych i ustawowych obowiàzków, jest odpowiedzialna g∏ównie za

— sta∏e prowadzenie prac prognostycznych i analitycznych w zakresie strategii bezpieczeƒstwa

energetycznego wraz z niezb´dnymi pracami planistycznymi;

— takie realizowanie polityki energetycznej paƒstwa,

które zapewnia przede wszystkim bezpieczeƒstwo

energetyczne, w szczególnoÊci tworzy warunki

• koniecznej dywersyfikacji,

• utrzymania zapasów paliw,

• utrzymania rezerw mocy wytwórczych,

• zapewnienia zdolnoÊci przesy∏owych umo˝liwiajàcych po˝àdanà dywersyfikacj´ êróde∏ i/lub

kierunków dostaw ropy i produktów naftowych,

gazu oraz energii elektrycznej;

— tworzenie mechanizmów rynkowych zapewniajàcych rozwój mocy wytwórczych oraz zdolnoÊci

przesy∏owych systemu elektroenergetycznego

w celu zwi´kszenia stopnia niezawodnoÊci dostaw

i bezpieczeƒstwa pracy systemu elektroenergetycznego;

— przygotowywanie procedur umo˝liwiajàcych,

w przypadku wystàpienia nag∏ych zagro˝eƒ, kl´sk

˝ywio∏owych i dzia∏ania tzw. si∏y wy˝szej, stosowanie innych ni˝ rynkowe mechanizmów równowa˝enia interesów uczestników rynku i koordynacji funkcjonowania sektora energii;

— redukowanie ryzyka politycznego w stosowanych

regulacjach;

— monitorowanie i raportowanie do Komisji Europejskiej stanu bezpieczeƒstwa energetycznego

oraz podejmowanie odpowiednich Êrodków zaradczych w przypadku zagro˝eƒ niezawodnoÊci

dostaw;

— analiz´ wp∏ywu dzia∏aƒ planowanych w ramach

polityki energetycznej na bezpieczeƒstwo narodowe;

— koordynacj´ i nadzór nad dzia∏alnoÊcià operatorów systemów przesy∏owych w zakresie wspó∏pracy z krajami oÊciennymi i europejskimi systemami: elektroenergetycznym i gazowym.

Szczególnà sferà aktywnoÊci administracji rzàdowej, wspierajàcà wszystkie powy˝sze, jest dzia∏anie na

rzecz promowania konkurencji i usuwania barier jà

Poz. 562

ograniczajàcych wraz racjonalizacjà zasad i zakresu

administracyjnej ingerencji w funkcjonowanie sektora

energii.

Wojewodowie oraz samorzàdy województw odpowiedzialni sà g∏ównie za zapewnienie warunków do

rozwoju infrastrukturalnych po∏àczeƒ mi´dzyregionalnych i wewnàtrzregionalnych, w tym przede wszystkim na terenie województwa, i koordynacj´ rozwoju

energetyki w gminach.

Gminna administracja samorzàdowa jest odpowiedzialna za zapewnienie energetycznego bezpieczeƒstwa lokalnego, w szczególnoÊci w zakresie zaspokojenia zapotrzebowania na energi´ elektrycznà,

ciep∏o i paliwa gazowe, z racjonalnym wykorzystaniem lokalnego potencja∏u odnawialnych zasobów

energii i energii uzyskiwanej z odpadów.

Operatorzy systemów sieciowych (przesy∏owych

i dystrybucyjnych), odpowiednio do zakresu dzia∏ania,

sà odpowiedzialni g∏ównie za

— zapewnienie równoprawnego dost´pu uczestników rynku do infrastruktury sieciowej;

— utrzymywanie infrastruktury sieciowej w sta∏ej gotowoÊci do pracy, zgodnie ze standardami bezpieczeƒstwa technicznego i obowiàzujàcymi krajowymi i europejskimi standardami jakoÊci i niezawodnoÊci dostaw oraz warunkami wspó∏pracy mi´dzysystemowej;

— efektywne zarzàdzanie systemem i sta∏e monitorowanie niezawodnoÊci pracy systemu oraz bie˝àce

bilansowanie popytu i poda˝y;

— optymalnà realizacj´ procedur kryzysowych w warunkach stosowania innych ni˝ rynkowe, mechanizmów równowa˝enia interesów uczestników rynku

oraz koordynacj´ funkcjonowania sektora energii;

— planowanie rozwoju infrastruktury sieciowej, odpowiednio do przewidywanego komercyjnego zapotrzebowania na us∏ugi przesy∏owe oraz wymiany mi´dzysystemowej;

— monitorowanie dyspozycyjnoÊci i niezawodnoÊci

pracy podsystemu wytwarzania energii elektrycznej i systemu magazynowania paliw gazowych

oraz systemu magazynowania paliw ciek∏ych.

W podziale odpowiedzialnoÊci za stan bezpieczeƒstwa energetycznego szczególna rola przypadnie

tzw. dostawcy z urz´du, zgodnie z dokonanà nowelizacjà ustawy — Prawo energetyczne.

Mechanizmy i narz´dzia zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego wykorzystywane przez organy

administracji publicznej: rzàdowej i samorzàdowej

1. Organy administracji publicznej w swoich dzia∏aniach na rzecz zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego stosujà przynale˝ne im narz´dzia

prawno-organizacyjne o charakterze stricte administracyjnym oraz wspomagajàce rozwój stosunków i mechanizmów rynkowych (regulacje prawne, programy gospodarcze, konkretne zamierze-

nia inwestycyjne). Instrumentarium wykorzystywane przez administracj´ rzàdowà reguluje

przede wszystkim te sfery gospodarki energetycznej, które w istotny sposób warunkujà ciàg∏oÊç

dostaw noÊników energii i paliw oraz powierzanie

przedsi´biorstwom energetycznym obowiàzków

w zakresie Êwiadczenia us∏ug o charakterze u˝ytecznoÊci publicznej.

2. Dzia∏ania administracji powinny zostaç skierowane

na tworzenie warunków do poprawy efektywnoÊci

ekonomicznej systemów zaopatrzenia w energi´.

W gospodarce rynkowej oznacza to wykorzystanie

konkurencji tam, gdzie mo˝na os∏abiç monopol naturalny, oraz skutecznà regulacj´ w obszarze, gdzie

w istniejàcych uwarunkowaniach technicznych

wprowadzenie konkurencji jest mocno utrudnione.

Szczególnymi instrumentami racjonalizacji kosztów dostarczania energii, znaczàco oddzia∏ywajàcymi tak˝e na stan bezpieczeƒstwa energetycznego, sà polityka wzrostu efektywnoÊci energetycznej i sprzyjajàca jej polityka podatkowa paƒstwa,

w tym tzw. podatki energetyczne.

3. W ramach polityki w∏aÊcicielskiej ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa oraz samorzàdów, w zakresie restrukturyzacji i prywatyzacji

przedsi´biorstw elektroenergetycznych, gazowniczych oraz ciep∏owniczych, b´dzie realizowana

strategia w∏àczania w budow´ nowoczesnego sektora us∏ug publicznych ca∏ej infrastruktury technicznej. Istotà nowej strategii jest ∏àczenie majàtku

Skarbu Paƒstwa (przedsi´biorstwa elektroenergetyczne, gazowe), majàtku gminnego (przedsi´biorstwa us∏ug komunalnych) i majàtku ró˝nych bran˝

w zintegrowane przedsi´biorstwa, dzia∏ajàce na

rzecz zaspokojenia ró˝nych potrzeb mieszkaƒców,

które sà zwiàzane z noÊnikami energii, gospodarkà wodno-kanalizacyjnà, us∏ugami teleinformatycznymi itp. Przedsi´biorstwa te powinny charakteryzowaç si´ znacznym potencja∏em ekonomicznym (umo˝liwiajàcym rozwój na ryzyko akcjonariuszy, nie zaÊ klientów), byç zdolne do absorpcji

funduszy strukturalnych UE, a przede wszystkim

posiadaç niezb´dne warunki do reagowania w warunkach kryzysowych.

Mechanizmy i narz´dzia zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego wykorzystywane przez operatorów systemów sieciowych

Poz. 562

— szczegó∏owe procedury post´powania w zakresie

zarzàdzania systemem sieciowym, zawarte w zatwierdzanych i publikowanych dokumentach, dotyczàce zw∏aszcza bilansowania systemu, zarzàdzania ograniczeniami systemowymi i wymiany

mi´dzysystemowej;

— uprawnienia operatora do sta∏ego monitorowania

bezpieczeƒstwa systemu i bie˝àcego podejmowania dzia∏aƒ zaradczych;

— mo˝liwoÊç realizacji w∏asnej inwestycji infrastruktury sieciowej i po∏àczeƒ mi´dzysystemowych,

zgodnie z zatwierdzonym przez organ regulacyjny

planem rozwoju, z zapewnieniem Êrodków w ramach zatwierdzanej taryfy za us∏ugi przesy∏owe

(lub w przypadku operatora systemu sieciowego

nieb´dàcego w∏aÊcicielem infrastruktury sieciowej mo˝liwoÊç zobowiàzania do realizacji ww. inwestycji przez przedsi´biorstwo przesy∏owe).

Ad 2. Przedmiotowy zakres zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym

OdpowiedzialnoÊç za bezpieczeƒstwo energetyczne wymaga rozpoznania i uwzgl´dniania charakterystycznych cech podsektorów energii, stopnia ich zaawansowania w rynkowej restrukturyzacji, niezb´dnoÊci i mobilnoÊci zasobów krajowych z punktu widzenia

struktury paliw pierwotnych, a tak˝e ich podatnoÊci na

innowacje i znaczàcy post´p technologiczny i techniczny w niezbyt odleg∏ej perspektywie czasowej.

Tego rodzaju identyfikacja umo˝liwia ju˝ na etapie

bie˝àcego zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym prognozowanie ewentualnoÊci wystàpienia

w danym sektorze stanów zagro˝enia bezpieczeƒstwa,

a w konsekwencji przygotowanie adekwatnych scenariuszy post´powania i dobór odpowiednich narz´dzi

przywracania stanu normalnego. Pami´taç przy tym

nale˝y, i˝ choç immanentne cechy podsektorów energii determinujà znaczenie poszczególnych z nich dla

bezpieczeƒstwa energetycznego, to czymÊ innym jest

funkcjonowanie tych podsektorów w stanie zagro˝enia kryzysowego lub ju˝ w kryzysie. Stàd niezb´dne

jest odr´bne podejÊcie do sposobów zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym w danym obszarze. Za

koordynacj´ prac w tym zakresie odpowiada minister

w∏aÊciwy do spraw gospodarki.

Operatorzy systemów sieciowych dysponujà Êrodkami pozwalajàcymi im na wywiàzywanie si´ z odpowiedzialnoÊci za niezawodnoÊç pracy tych systemów.

Sà to

Podstaw´ tych prac stanowiç b´dà poni˝sze wytyczne dla organów paƒstwa, odnoszàce si´ do zapewnienia bezpieczeƒstwa dostaw poszczególnych noÊników energii, tj. pokrycia zapotrzebowania na nie. I tak

za niezb´dne sk∏adowe tych dzia∏aƒ uznaje si´

— Êrodki techniczne do zapewnienia bezpieczeƒstwa

technicznego pracy sieciowego systemu energetycznego i jego odbudowy po ewentualnych awariach lub katastrofach;

1. monitorowanie stanu aktualnego i okresowa aktualizacja prognoz bilansu zapotrzebowania, dostaw

i zapasów noÊników energii przez wyspecjalizowane jednostki;

— ustawowe upowa˝nienie do zarzàdzania systemem sieciowym, w tym do nak∏adania obowiàzków na uczestników rynku, oraz do podejmowania

dzia∏aƒ specjalnych w przypadku wystàpienia zagro˝eƒ w pracy systemu lub sytuacji kryzysowej;

2. stworzenie i wdro˝enie systemu informowania

ministra odpowiedzialnego za bezpieczeƒstwo

energetyczne o ewentualnych zagro˝eniach w pokryciu zapotrzebowania na poszczególne noÊniki

energii;

3. wykorzystywanie regulacyjnych uprawnieƒ paƒstwa na rzecz stosownych korekt w zakresie struktury i kierunków dostaw noÊników energii;

2. Za bezpieczeƒstwo energetyczne w poszczególnych przedzia∏ach czasowych odpowiada w∏aÊciwy podmiot.

4. koordynacj´ przez ministra odpowiedzialnego za

bezpieczeƒstwo energetyczne paƒstwa dzia∏aƒ innych organów paƒstwa w zakresie zwiàzanym

z bezpieczeƒstwem dostaw noÊników energii.

3. Za bezpieczeƒstwo krótkoterminowe — rozpatrywane w zale˝noÊci od rodzaju noÊnika energii,

w horyzoncie czasowym sekund, minut lub godzin

— odpowiedzialni sà w∏aÊciwi operatorzy systemów sieciowych, którzy zapewniajà to bezpieczeƒstwo poprzez realizacj´ odpowiednich procedur bilansowania, wykorzystujàc mechanizmy

rynkowe odpowiednio do zdefiniowanego horyzontu czasowego.

Ad 3. Horyzont czasowy a zarzàdzanie bezpieczeƒstwem

Ka˝de zdarzenie lub proces w sektorze energii ma

nie tylko swój w∏aÊciwy wymiar czasowy. Ma tak˝e adekwatny czas reakcji podmiotów odpowiedzialnych za

zarzàdzanie bezpieczeƒstwem. Tak wi´c czynnik czasu

w istotny sposób wp∏ywa na realizacj´ kompetencji

w zapewnianiu bezpieczeƒstwa energetycznego. Zgodnie z tym kryterium w praktyce zarzàdzania bezpieczeƒstwem b´dzie stosowane nast´pujàce podejÊcie

1. Przyjmuje si´ trzy podstawowe horyzonty czasowe,

które determinujà bezpieczeƒstwo energetyczne

— krótkoterminowe, rozumiane jako zbilansowanie systemu elektroenergetycznego;

— Êrednioterminowe, rozumiane jako zapewnienie dostaw energii;

— d∏ugoterminowe, rozumiane jako zapewnienie

zdolnoÊci wytwórczych i przesy∏owych.

4. Za bezpieczeƒstwo Êrednioterminowe dostaw

energii odpowiadajà odbiorcy energii dokonujàcy

transakcji w warunkach rynkowych, a w przypadku odbiorców taryfowych lub niekorzystajàcych

z rynku energii — ich dostawcy z urz´du.

5. Za bezpieczeƒstwo d∏ugoterminowe odpowiada

administracja publiczna: rzàdowa i samorzàdowa.

Jej rola polega na tworzeniu, w niezb´dnym dope∏nieniu mechanizmów rynkowych, takich warunków funkcjonowania sektora energii, by stanowi∏y one zach´t´ dla inwestorów do kalkulowania

i podejmowania d∏ugookresowego ryzyka rozpoczynania, prowadzenia i rozwoju dzia∏alnoÊci gospodarczej w tym sektorze.

II. D¸UGOTERMINOWE KIERUNKI DZIA¸A¡ DO 2025 R. ORAZ ZADANIA WYKONAWCZE DO 2008 R.

Osiàganie celów okreÊlonych w doktrynie polityki

energetycznej w perspektywie do 2025 r. wymaga

wspó∏dzia∏ania organów paƒstwa w poszczególnych

obszarach tej polityki, szczególnie w tych, które sà

zwiàzane z pokrywaniem przyrostów zapotrzebowania na paliwa i energi´, poprawà konkurencyjnoÊci

i efektywnoÊci energetycznej gospodarki oraz ze

zmniejszaniem oddzia∏ywania sektora energii na Êrodowisko przyrodnicze.

Dla obszarów obejmujàcych

1. zdolnoÊci wytwórcze krajowych êróde∏ paliw

i energii,

2. wielkoÊci i rodzaje zapasów paliw,

3. zdolnoÊci przesy∏owe, w tym po∏àczenia transgraniczne,

4. efektywnoÊç energetycznà gospodarki,

5. ochron´ Êrodowiska,

6. wykorzystanie odnawialnych êróde∏ energii,

7. restrukturyzacj´ i przekszta∏cenia w∏asnoÊciowe

sektora paliwowo-energetycznego,

8. badania naukowe i prace rozwojowe,

9. wspó∏prac´ mi´dzynarodowà

zosta∏y wyznaczone d∏ugoterminowe kierunki dzia∏aƒ do 2025 r., pakiet zadaƒ wykonawczych do 2008 r.

oraz odpowiedzialni za realizacj´ tych zadaƒ.

Wdra˝anie dzia∏aƒ przewidzianych do realizacji

w horyzoncie d∏ugoterminowym i w perspektywie do

roku 2008 wymaga narz´dzi prawnych, instytucjonalnych i Êrodków finansowych. Systematyczne zmniejszanie dystansu dzielàcego poziom gospodarki kraju

od poziomu wysoko rozwini´tych krajów UE mo˝na

osiàgnàç najszybciej poprzez wdro˝enie scenariusza

efektywnoÊciowego rozwoju gospodarki paliwowo-energetycznej, w ramach którego wzrost zapotrzebowania na energi´ pokrywany jest przy istotnej poprawie efektywnoÊci energetycznej.

Kszta∏towanie i realizacja zrównowa˝onej polityki

energetycznej zapewniajàcej bezpieczeƒstwo energetyczne kraju, wype∏niajàcej wymogi bezpieczeƒstwa

ekologicznego poprzez wzrost konkurencyjnoÊci i efektywnoÊci energetycznej, wymaga wspó∏dzia∏ania organów paƒstwa z wyspecjalizowanymi w tematyce instytucjami stanowiàcymi intelektualne zaplecze rzàdu.

Aby wspó∏praca ta przebiega∏a w sposób efektywny,

niezb´dne jest odpowiednie umocowanie prawne tych

instytucji, zapewnienie êróde∏ finansowania ich funkcjonowania. Instytucje te by∏yby odpowiedzialne za

przygotowywanie materia∏ów analitycznych dotyczà-

cych istotnych aspektów krajowej i mi´dzynarodowej

polityki energetycznej oraz raportów okresowych identyfikujàcych wyzwania i zagro˝enia, w tym przede

wszystkim w zakresie bezpieczeƒstwa energetycznego,

oraz proponowanie dzia∏aƒ dla celów kolejnej aktualizacji polityki energetycznej.

Podstawà do aktualizacji d∏ugoterminowych kierunków i zadaƒ wykonawczych w kolejnych, czteroletnich okresach wdra˝ania polityki energetycznej powinny byç mi´dzy innymi okresowo wykonywane

prognozy zapotrzebowania na paliwa i energi´. Przygotowywanie i publikowanie tych prognoz b´dzie zadaniem Rzàdowego Centrum Studiów Strategicznych,

przy merytorycznym wsparciu ministra w∏aÊciwego

do spraw gospodarki i Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki.

1. ZDOLNOÂCI WYTWÓRCZE KRAJOWYCH èRÓDE¸

PALIW I ENERGII

Polska b´dzie dà˝yç do utrzymywania harmonijnego rozwoju krajowego sektora energii, wykorzystujàc

post´pujàcà liberalizacj´ mi´dzynarodowych rynków

energii oraz relacje cen surowców energetycznych na

rynkach Êwiatowych. W´glowa monokultura posiadanych zasobów energetycznych przesàdza o unikatowej w mi´dzynarodowej skali strukturze zu˝ycia noÊników energii pierwotnej. Pokrycie przyrostów zapotrzebowania na energi´ pierwotnà b´dzie realizowane

przez wzrost udzia∏u ropy naftowej i paliw ropopochodnych, gazu ziemnego, energii odnawialnej i energii jàdrowej w proporcjach wynikajàcych z minimalizacji kosztów pozyskania niezb´dnej iloÊci energii

pierwotnej przy jednoczesnym spe∏nieniu wymogów

polityki ekologicznej kraju, w tym dotrzymania mi´dzynarodowych zobowiàzaƒ w tym zakresie. Posiadane zasoby w´gla kamiennego i brunatnego oraz koszt

pozyskania z nich energii elektrycznej i cieplnej wskazujà, ˝e w horyzoncie do 2025 r. zasoby wymienionych

noÊników b´dà dostarczaç podstawowego paliwa do

wytwarzania tych rodzajów energii.

Potrzeba posiadania sprawnych i efektywnych zdolnoÊci wytwórczych krajowych êróde∏ paliw i energii

oraz koniecznoÊç wype∏nienia przyj´tych zobowiàzaƒ

w obszarze ochrony Êrodowiska i zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego implikuje nast´pujàce

kierunki dzia∏aƒ realizacyjnych polityki energetycznej

1. Zapewnienie bezpieczeƒstwa i efektywnoÊci dostaw w´gla kamiennego dla polskiej oraz wspólnotowej gospodarki — bioràc pod uwag´ znaczenie w´gla kamiennego w bilansie energetycznym

Polski oraz rosnàce uzale˝nienie UE od importu

noÊników energii, polski sektor górnictwa w´gla

kamiennego powinien odgrywaç istotnà rol´ w zapewnieniu bezpieczeƒstwa energetycznego w kraju i innych paƒstwach UE. Niezale˝nie od stanu koniunktury na w´giel kamienny na Êwiatowych rynkach, stan polskiego sektora wskazuje, i˝ konieczne jest kontynuowanie dzia∏aƒ majàcych na celu

osiàgni´cie i utrzymanie efektywnoÊci, rentownoÊci i p∏ynnoÊci finansowej w polskich przedsi´biorstwach górniczych dla utrzymania ich zdolnoÊci

Poz. 562

do zaspokajania potrzeb energetycznych. Przedsi´biorstwa górnicze muszà utrzymaç zdolnoÊci

wydobywcze na poziomie równowa˝enia poda˝y

z popytem, zarówno pod wzgl´dem iloÊci, jak i wymaganej ze wzgl´dów technologicznych i ekologicznych jakoÊci produkowanego surowca. Konieczne wi´c b´dà: dalsza redukcja kosztów wydobycia, odpowiednia strategia zatrudnienia pozwalajàca na utrzymanie optymalnej liczby pracowników oraz przestrzeganie w kopalniach w∏aÊciwych

standardów bezpieczeƒstwa i higieny pracy, a tak˝e inwestycje zapewniajàce konkurencyjnoÊç tego

noÊnika energii.

2. Utrzymanie udzia∏u gazu ziemnego pochodzenia

krajowego w wolumenie gazu zu˝ywanego

w Polsce — prognozowany wzrost zu˝ycia gazu

ziemnego jako surowca oraz noÊnika energii powinien skutkowaç m.in. zintensyfikowaniem prac badawczych nad udokumentowaniem i udost´pnieniem do eksploatacji z∏ó˝, których zasoby prognostyczne szacowane sà na ponad 1 000 mld m3.

Umo˝liwi∏oby to realizacj´ przedsi´wzi´ç inwestycyjnych zwi´kszajàcych moce wytwórcze energii

elektrycznej i ciep∏a z wykorzystaniem rodzimych

zasobów gazu ziemnego.

3. Zapewnienie pokrycia wzrastajàcego zapotrzebowania na energi´ elektrycznà — przewidywany

sta∏y wzrost zapotrzebowania na energi´ elektrycznà powoduje, i˝ szczególnie istotnym zagadnieniem staje si´ zapewnienie wystarczajàcego

potencja∏u wytwórczego tej energii, z odpowiednim wykorzystaniem krajowych êróde∏ energii

pierwotnej. Szczególnà rol´ w tym zakresie b´dzie

nadal odgrywa∏ w´giel brunatny, najtaƒszy noÊnik

energii pierwotnej w kraju. Wià˝e si´ to jednak

z koniecznoÊcià udost´pnienia nowych z∏ó˝ tego

w´gla i budowà nowych mocy w horyzoncie

2025 r.

JednoczeÊnie koniecznoÊç wype∏nienia wymagaƒ

ekologicznych wg prawodawstwa Unii Europejskiej i zapisów Traktatu Akcesyjnego — dotyczàcych szczególnie lat 2008—2016, skutkujàcych wycofaniem z eksploatacji bloków niespe∏niajàcych

odpowiednich norm — stwarza sytuacj´ zagro˝enia wystarczalnoÊci polskiego sektora wytwarzania energii elektrycznej. Aby do tego nie dopuÊciç,

potrzebna jest wymiana i budowa nowych mocy

wytwórczych. Wycofywanie z eksploatacji starych

êróde∏ wytwarzania energii elektrycznej, pracujàcych w oparciu o spalanie w´gla, powinno si´ odbywaç poprzez zast´powanie tych êróde∏ nowoczesnymi jednostkami, wykorzystujàcymi wysoko

sprawne technologie spalania w´gla na poziomie

maksymalnie mo˝liwym ze wzgl´du na wymagania ekologiczne. Wymogi ekologiczne wymuszajà

tak˝e wzrost udzia∏u elektrowni i elektrociep∏owni

gazowych, odnawialnych êróde∏ energii i rozwa˝enie budowy elektrowni jàdrowych, zgodnie z wymaganiami zrównowa˝onego rozwoju.

Ze wzgl´du na koniecznoÊç dywersyfikacji noÊników energii pierwotnej oraz potrzeb´ ograniczenia

emisji gazów cieplarnianych do atmosfery, uzasadnione staje si´ wprowadzenie do krajowego

systemu energetyki jàdrowej. Realizacja tego

przedsi´wzi´cia wymaga jednak uzyskania spo∏ecznej akceptacji. Poniewa˝ prognozy wskazujà

na potrzeb´ pozyskiwania energii elektrycznej

z elektrowni jàdrowej w drugim dziesi´cioleciu

rozpatrywanego okresu, to, bioràc pod uwag´ d∏ugoÊç cyklu inwestycyjnego, konieczne jest niezw∏oczne rozpocz´cie spo∏ecznej debaty na ten temat.

4. Utrzymanie znacznego udzia∏u krajowej produkcji

paliw ciek∏ych w rynku oraz poprawa jakoÊci paliw ciek∏ych — zdolnoÊci wytwarzania paliw ciek∏ych przez sektor rafineryjny powinny uwzgl´dniaç wielkoÊç zapotrzebowania na te paliwa. Majàc na uwadze d∏ugoterminowe prognozy, przewidujàce zwi´kszenie zapotrzebowania na produkty

naftowe, w d∏u˝szej perspektywie konieczne b´dà

dodatkowe inwestycje, aby zwi´kszyç zdolnoÊci

produkcyjne tego sektora, w celu utrzymania lub

poprawienia pozycji konkurencyjnej na europejskim rynku oraz dostosowania produktów do coraz ostrzejszych wymagaƒ jakoÊciowych w zakresie ochrony Êrodowiska.

5. Umacnianie lokalnego charakteru zaopatrzenia

w ciep∏o — zaopatrzenie w ciep∏o ma ze swej natury charakter lokalny, dlatego te˝ w perspektywie

do 2025 r. dzia∏ania podejmowane w tym obszarze

b´dà w zasadniczej mierze nale˝eç do zadaƒ w∏asnych gmin lub zwiàzków gmin. Natomiast dzia∏ania organów paƒstwa b´dà si´ sprowadzaç do

tworzenia ram prawnych sprzyjajàcych racjonalnej gospodarce ciep∏em.

W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków

dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych

zadaƒ wykonawczych

Ad 1. a) Kontynuacja restrukturyzacji przedsi´biorstw

sektora górnictwa w´gla kamiennego nakierowana na popraw´ ich efektywnoÊci, rentownoÊci i p∏ynnoÊci finansowej — realizacja

pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw gospodarki.

b) Opracowanie wspólnej strategii paliwowo-ekologiczno-energetycznej dla wype∏nienia

w sposób optymalny, rzeczowo i kosztowo,

wymagaƒ ochrony Êrodowiska — realizacja

pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw Êrodowiska we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki.

Ad 3. a) Wypracowanie rozwiàzaƒ systemowych

wspierajàcych budow´ nowych mocy wytwórczych energii elektrycznej — realizacja

pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw gospodarki we wspó∏pracy z Prezesem

Urz´du Regulacji Energetyki.

b) Dostosowanie systemu akcyzy dla energii

elektrycznej do rozwiàzaƒ UE z uwzgl´dnieniem sytuacji finansowej paƒstwa — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw finansów publicznych we wspó∏pracy

Poz. 562

z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki1).

c) Przeprowadzenie spo∏ecznych konsultacji

programu budowy energetyki jàdrowej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego

do spraw gospodarki.

Ad 4. Tworzenie regulacji prawnych zapewniajàcych

wysokie standardy jakoÊciowe paliw ciek∏ych

i gazu LPG — realizacja pod kierunkiem ministra

w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw Êrodowiska.

Ad 5. Wypracowanie mechanizmów wsparcia rozwoju lokalnych systemów ciep∏owniczych z preferencjami dla kogeneracji — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki.

2. WIELKOÂCI I RODZAJE ZAPASÓW PALIW

Ró˝nice w iloÊci poszczególnych paliw w zasobach

krajowych i w dost´pie do nich, jak równie˝ odmienne

formy przechowywania zapasów tych paliw wymagajà zró˝nicowanego podejÊcia. Podstawowym kierunkiem dzia∏ania jest zagwarantowanie ciàg∏oÊci funkcjonowania polskiej gospodarki w razie wystàpienia

przerw w dostawach na rynek okreÊlonego rodzaju

paliwa.

KoniecznoÊç posiadania adekwatnej wielkoÊci

i rodzajów zapasów paliw wymaga dzia∏aƒ w polityce energetycznej dotyczàcych nast´pujàcych kierunków

1. Skuteczne zarzàdzanie zapasami paliw ciek∏ych,

w tym posiadanie 90-dniowych zapasów, i opracowanie kompleksowego programu dzia∏aƒ w sytuacjach kryzysowych na rynku naftowym — niemal pe∏ne uzale˝nienie polskiej gospodarki od importu ropy naftowej i przewidywany w latach nast´pnych sta∏y wzrost jej zu˝ycia powoduje, i˝

szczególnà wag´ przywiàzuje si´ do sprawy zapasów. System zapasów paliw ciek∏ych wprowadzono w 1996 r. ustawà o rezerwach paƒstwowych

i zapasach obowiàzkowych paliw. Na tej podstawie budowa zapasów paliw ciek∏ych w systemie

obowiàzkowym trwa od 1998 r. i wymagane 90 dni

zostanie osiàgni´te, zgodnie z uzyskanym okresem przejÊciowym na wdro˝enie tego systemu,

w roku 2008. Przysz∏e dzia∏ania ukierunkowane b´dà przede wszystkim na popraw´ efektywnoÊci

i skutecznoÊci tego systemu — zarówno w zakresie rozwiàzaƒ organizacyjnych, jak i zarzàdzania

zapasami w sytuacjach kryzysowych. Cel ten wynika równie˝ z ponadnarodowej skali problemu

bezpieczeƒstwa dostaw ropy i produktów naftowych oraz obowiàzujàcej, zarówno w ramach UE,

jak i OECD, zasady solidarnego ponoszenia odpowiedzialnoÊci za przeciwdzia∏anie skutkom kryzysów w dostawach. Konieczne b´dzie równie˝ tworzenie warunków zapewniajàcych ekonomiczne

———————

1) Zadanie to stanowi element polityki cenowej.

bezpieczeƒstwo dostaw, tj. zapewnienie dostaw

po cenach akceptowanych przez gospodark´

i konsumentów.

2. Opracowanie i wdro˝enie zasad funkcjonowania

oraz organizacji systemu zapasów i magazynowania gazu ziemnego — w sektorze gazowym, ze

wzgl´du na znaczny udzia∏ importu w krajowym

bilansie tego paliwa (b´dàcego jednoczeÊnie istotnym surowcem dla przemys∏u) oraz planowanà liberalizacj´ obrotu z zagranicà, zak∏ada si´, i˝ konieczne b´dzie opracowanie systemu tworzenia

zapasów, tj. rozbudowy podziemnych magazynów

gazu ziemnego (PMG), oraz wprowadzenia przejrzystych zasad zarzàdzania tymi zapasami i korzystania z us∏ug magazynowania. Tworzenie zapasów gazu jest jednym ze Êrodków (wprowadzonych przez dyrektyw´ 2004/67/WE dotyczàcà Êrodków zapewniajàcych bezpieczeƒstwo dostaw gazu

ziemnego) zapewniajàcych bezpieczeƒstwo dostaw gazu ziemnego.

3. Kszta∏towanie odpowiedniej struktury zapasów

w´gla kamiennego i brunatnego — obecna samowystarczalnoÊç Polski w zakresie w´gla kamiennego i brunatnego oraz post´pujàca liberalizacja rynku energii elektrycznej, zarówno w skali krajowej,

jak i w szerszym kontekÊcie UE, przyczyni si´

w przysz∏oÊci do zmniejszenia znaczenia zapasów

w´gla jako Êrodka wspierajàcego bezpieczeƒstwo

dostaw energii elektrycznej, przesuwajàc akcent

na wzrost efektywnoÊci energetycznej, synchronizacj´ systemów energetycznych, rozbudow´ po∏àczeƒ mi´dzysystemowych oraz wzmocnienie stosowania zasady TPA w odniesieniu do sieci krajowej, jak te˝ po∏àczeƒ mi´dzysystemowych. JednoczeÊnie konieczna jest zmiana regulacji prawnych

w celu umo˝liwienia przedsi´biorstwom energetycznym, zajmujàcym si´ wytwarzaniem energii

elektrycznej i ciep∏a, samodzielnego opracowywania strategii tworzenia niezb´dnych zapasów paliw, gwarantujàcych bezpieczeƒstwo produkcji

i dostawy energii, przy pozostawieniu przy wytwórcach odpowiedzialnoÊci za ciàg∏oÊç i jakoÊç

dostaw.

W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków

dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych

zadaƒ wykonawczych

Ad 1. a) Opracowanie nowych rozwiàzaƒ prawnych

dotyczàcych sposobów gromadzenia obowiàzkowych zapasów paliw ciek∏ych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego

do spraw gospodarki.

b) Opracowanie kompleksowego programu

dzia∏aƒ w sytuacjach kryzysowych na rynku

naftowym — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we

wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do

spraw wewn´trznych, ministrem w∏aÊciwym

do spraw administracji publicznej oraz ministrem w∏aÊciwym do spraw budownictwa,

gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej.

Ad 2. Opracowanie systemu tworzenia zapasów gazu

ziemnego, tj. rozbudowy podziemnych magazy-

Poz. 562

nów gazu ziemnego (PMG), oraz wprowadzenie

przejrzystych zasad zarzàdzania tymi zapasami

i korzystania z us∏ug magazynowania — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw gospodarki we wspó∏pracy z Prezesem

Urz´du Regulacji Energetyki.

Ad 3. Zmiana regulacji prawnych kszta∏towania

struktury zapasów w´gla kamiennego i brunatnego — realizacja pod kierunkiem ministra

w∏aÊciwego do spraw gospodarki.

3. ZDOLNOÂCI TRANSPORTOWE

TRANSGRANICZNE

I

PO¸ÑCZENIA

Poziom rozwoju infrastruktury sieciowej, niezb´dnej dla zapewnienia ciàg∏oÊci dostaw paliw i energii,

ma wa˝ny wp∏yw na zachowanie bezpieczeƒstwa

energetycznego, wzrost konkurencyjnoÊci gospodarki,

efektywnoÊç u˝ytkowania surowców i energii oraz

ochron´ Êrodowiska. Obecny poziom po∏àczeƒ transgranicznych w Polsce nie zapewnia efektywnego funkcjonowania rynku energii elektrycznej i rynku gazu

ziemnego ani te˝ wykorzystania tranzytowego po∏o˝enia Polski dla dostaw paliw do krajów UE. Równie˝ bilansowanie rosnàcych potrzeb naszej gospodarki wymaga uwzgl´dnienia zró˝nicowanego kierunku dostaw surowców energetycznych. Polska powinna tak˝e odgrywaç wi´kszà rol´ w dostawie surowców energetycznych dla krajów UE ze êróde∏ rosyjskich. Pozycja

kraju tranzytowego wymagaç b´dzie podj´cia wielokierunkowych dzia∏aƒ w celu rozbudowy zdolnoÊci

przesy∏owych. Ocenie powinny zostaç poddane tak˝e

jakoÊç i struktura funkcjonujàcej infrastruktury przesy∏owej.

Potrzeba posiadania zdolnoÊci transportowych

i po∏àczeƒ transgranicznych zapewniajàcych ciàg∏oÊç

dostaw paliw i energii oraz tworzenie jednolitych rynków paliw i energii w UE ukierunkowuje dzia∏ania realizacyjne polityki energetycznej na

1. Rozwój systemów przesy∏owych energii elektrycznej, gazu ziemnego i ropy naftowej wraz

z po∏àczeniami transgranicznymi oraz tworzenie

alternatywnych metod i kierunków dostaw importowanych paliw i energii.

Ze wzgl´du na swoje po∏o˝enie na granicy trzech

systemów elektroenergetycznych — tj. zachodnioeuropejskiego (UCTE), wschodnioeuropejskiego

(WNP/kraje ba∏tyckie) i skandynawskiego (Nordel)

— Polska mo˝e byç zarówno eksporterem energii

elektrycznej, jak równie˝ pe∏niç rol´ kraju tranzytowego. Polska mo˝e i powinna odgrywaç rol´ jednego z liderów w ramach rozwoju rynku energii

elektrycznej w UE, obejmujàcego tworzenie

w pierwszym etapie rynków regionalnych.

Dla zapewnienia bezpieczeƒstwa i ciàg∏oÊci dostaw gazu ziemnego niezb´dne jest oddzia∏ywanie

paƒstwa na dywersyfikacj´ kierunków dostaw gazu dla krajowych odbiorców. Post´pujàcy rozwój

technologii, umo˝liwiajàcych korzystanie z innych

ni˝ sieciowe dróg zaopatrywania kraju w gaz ziemny, wymaga zbudowania odpowiedniej infrastruktury technicznej, w tym magazynowej i sieciowej,

umo˝liwiajàcej import gazu, w postaci skroplonej

Liquid Natural Gas (LNG) lub w postaci spr´˝onej

Compressed Natural Gas (CNG), drogà morskà ze

êróde∏ niedost´pnych dla transportu sieciowego.

W przypadku ropy naftowej, obok istniejàcej sieci

ropociàgów, bardzo wa˝ne jest posiadanie odpowiedniej instalacji do prze∏adunku tego surowca

z dostaw transportem morskim jako rozwiàzania

alternatywnego. Obecnie posiadane zdolnoÊci

prze∏adunkowe i przesy∏owe zaspokajajà potrzeby

przerobowe krajowych rafinerii, zarówno w zakresie ropy naftowej dostarczanej rurociàgami z kierunku wschodniego, jak równie˝ drogà morskà.

Majàc na uwadze planowany wzrost zapotrzebowania na dostawy ropy naftowej, powinny byç

podj´te dzia∏ania s∏u˝àce rozwojowi nowych zdolnoÊci przesy∏owych i dywersyfikacji êróde∏ zaopatrzenia.

2. Rozbudow´ i modernizacj´ sieci dystrybucyjnych

— wzrost zapotrzebowania na energi´ elektrycznà

wymaga dzia∏aƒ zapewniajàcych przebudow´

i rozbudow´ sieci Êredniego i niskiego napi´cia,

a tak˝e modernizacj´ i unowoczeÊnienie sieci dystrybucyjnych g∏ównie na obszarach wiejskich

w zakresie zapewniajàcym odpowiednià jakoÊç

dostarczanej energii elektrycznej. W odniesieniu

do sieci gazowych kierunkiem rozwoju infrastruktury dystrybucyjnej b´dà obszary o rosnàcym zapotrzebowaniu na gaz ziemny, stanowiàcy mi´dzy

innymi êród∏o energii dla energetyki rozproszonej

i skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej

i ciep∏a.

W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków

dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych

zadaƒ wykonawczych

Ad 1, 2. a) Stworzenie rozwiàzaƒ systemowych dla

znoszenia barier w rozwoju infrastruktury

sieciowej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw budownictwa,

gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej,

we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do

spraw gospodarki oraz Prezesem Urz´du

Regulacji Energetyki.

b) Identyfikacja mo˝liwoÊci wykorzystania

funduszy UE i opracowania sposobu ich

efektywnej absorpcji na rozwój sieci i po∏àczeƒ transgranicznych — realizacja pod

kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw

rozwoju regionalnego we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw zagranicznych, Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki oraz Prezesem Rzàdowego Centrum

Studiów Strategicznych.

c) Wspieranie dzia∏aƒ zwi´kszajàcych mo˝liwoÊci dywersyfikacji i bezpieczeƒstwa dostaw gazu ziemnego — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw

gospodarki we wspó∏pracy z ministrem

w∏aÊciwym do spraw zagranicznych.

d) Wdro˝enie dyrektyw dotyczàcych bezpieczeƒstwa dostaw energii elektrycznej i ga-

Poz. 562

zu ziemnego oraz rozwoju infrastruktury,

w tym przesy∏owej infrastruktury transgranicznej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki.

e) Wsparcie dla pozyskania Êrodków UE na

wykonanie analiz op∏acalnoÊci budowy rurociàgów, gazociàgów oraz linii elektroenergetycznych zapewniajàcych alternatywne drogi zaopatrzenia w paliwa i energi´ — realizacja pod kierunkiem ministra

w∏aÊciwego do spraw gospodarki.

Ad 2. Wspieranie modernizacji sieci dystrybucyjnych

energii elektrycznej na obszarach wiejskich,

w tym pilota˝owego programu reelektryfikacji

obszaru tzw. Êciany wschodniej — realizacja

pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw

rozwoju regionalnego.

4. EFEKTYWNOÂå ENERGETYCZNA GOSPODARKI

Wzrost efektywnoÊci u˝ytkowania energii — czyli

zmniejszenie zu˝ycia energii pierwotnej w przeliczeniu

na jednostk´ Produktu Krajowego Brutto — jest istotnym elementem zrównowa˝onego rozwoju kraju. Mimo ˝e w ca∏ym kraju osiàgni´to ju˝ znaczàcy post´p

w zakresie poprawy efektywnoÊci energetycznej gospodarki, to potencja∏ w tym zakresie jest nadal bardzo znaczàcy. Zwi´kszenie efektywnoÊci energetycznej gospodarki przewiduje si´ mi´dzy innymi poprzez

zmniejszenie energoch∏onnoÊci wyrobów (przy produkcji i eksploatacji), zwi´kszenie sprawnoÊci wytwarzania energii, zmniejszenie energoch∏onnoÊci procesów przemys∏owych, zmniejszenie strat energii

w przesyle oraz wdro˝enie systemów zarzàdzania popytem na energi´.

Zwi´kszenie efektywnoÊci energetycznej jest jednym z kluczowych elementów zrównowa˝onej polityki energetycznej i wymaga dzia∏aƒ w nast´pujàcych

kierunkach

1. Zmniejszenie energoch∏onnoÊci wyrobów w trakcie ich projektowania, wytwarzania, u˝ytkowania

i utylizacji — na energoch∏onnoÊç wyrobów decydujàcy wp∏yw ma etap ich projektowania. Zak∏ada

si´ wdro˝enie do produkcji urzàdzeƒ o najwy˝szych klasach efektywnoÊci energetycznej, prowadzenie kampanii informacyjnych na temat celowoÊci i op∏acalnoÊci stosowania urzàdzeƒ najbardziej

efektywnych. Istotnà sprawà jest równie˝ takie

projektowanie wyrobów, aby po ich zu˝yciu mo˝na by∏o odzyskaç jak najwi´kszà iloÊç surowca.

2. Zwi´kszanie sprawnoÊci wytwarzania energii —

sprawnoÊç wytwarzania energii w Polsce jest mniejsza ni˝ w innych wysoko rozwini´tych krajach Unii

Europejskiej. Przewiduje si´ zwi´kszenie wytwarzania energii elektrycznej w skojarzeniu z produkcjà

ciep∏a. W elektrociep∏owniach zak∏ada si´ stosowanie zasobników ciep∏a, co wyeliminuje wytwarzanie

energii cieplnej w szczycie w kot∏ach wodnych.

W elektrowniach kondensacyjnych przewiduje si´

stosowanie wysoko sprawnych bloków energetycznych opalanych w´glem na nadkrytyczne parame-

try pary oraz stosowanie obiegów parowo-gazowych. W budynkach mieszkalnych i obiektach u˝ytecznoÊci publicznej zak∏ada si´ wymian´ nieefektywnych kot∏ów na wysoko sprawne.

kowe na rynku wewn´trznym energii oraz

zmieniajàcej dyrektyw´ 92/42/EWG — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw gospodarki.

3. Zmniejszenie energoch∏onnoÊci procesów przemys∏owych — przewiduje si´ osiàgni´cie du˝ych

efektów oszcz´dnoÊci energii poprzez modernizacj´ szeregu procesów produkcyjnych w przemyÊle

i dostosowanie ich do wymogów najlepszej dost´pnej techniki. Celowi temu s∏u˝yç b´dzie tak˝e

dalsza restrukturyzacja polskiej gospodarki, prowadzàca do ograniczenia energoch∏onnych ga∏´zi

przemys∏owych. Zak∏ada si´ rozwój produkcji wyrobów zaawansowanych technologicznie o wysokim stopniu przetworzenia. Przewiduje si´ rozwój

sektora us∏ug oraz przebudow´ technologicznà

gospodarki.

Ad 3. Dokonanie przeglàdu wybranych ga∏´zi przemys∏owych pod kàtem mo˝liwoÊci zmniejszenia ich

energoch∏onnoÊci — realizacja pod kierunkiem

ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki.

4. Zmniejszenie strat energii w przesyle i dystrybucji — przewiduje si´ ograniczenie strat energii

w krajowym systemie elektroenergetycznym poprzez zwi´kszenie przepustowoÊci linii elektroenergetycznych, popraw´ rozdzia∏u energii i ograniczenie przesy∏u energii liniami 110 kV na dalekie

odleg∏oÊci. Zak∏ada si´ równie˝ rozbudow´ po∏àczeƒ z krajami sàsiednimi w celu zwi´kszenia zdolnoÊci przesy∏u energii. Zwi´kszenie zdolnoÊci

przesy∏owych sieci elektroenergetycznych oraz

zmniejszenie strat w przesyle stanowi istotny element tworzenia konkurencyjnego rynku energii.

5. Wdro˝enie systemów zarzàdzania popytem na

energi´ w celu zwi´kszenia efektywnoÊci wykorzystania energii — zak∏ada si´ kompleksowe podejÊcie do zarzàdzania popytem na energi´, prowadzàcego do jej znaczàcego oszcz´dzania, m.in.

stosujàc rozwiàzania organizacyjne, systemy zach´t oraz popraw´ efektywnoÊci u˝ytkowania

energii w celu zmniejszenia rozpi´toÊci pomi´dzy

maksymalnym i minimalnym zapotrzebowaniem

na energi´. Bardzo istotnym elementem tych dzia∏aƒ jest kontynuowanie procesu termomodernizacji budynków.

W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków

dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych

zadaƒ wykonawczych

Ad 1. Prowadzenie kampanii informacyjnej na temat

celowoÊci i op∏acalnoÊci stosowania wyrobów

najbardziej efektywnych energetycznie — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem

w∏aÊciwym do spraw budownictwa, gospodarki

przestrzennej i mieszkaniowej i ministrem w∏aÊciwym do spraw nauki.

Ad 2. a) Wypracowanie systemu zach´t w celu zwi´kszenia sprawnoÊci wytwarzania energii — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego

do spraw gospodarki.

b) Przygotowanie projektu rozwiàzaƒ systemowych zapewniajàcych wdro˝enie dyrektywy

2004/8/WE w sprawie wspierania kogeneracji

w oparciu o zapotrzebowanie na ciep∏o u˝yt-

Ad 4. Przeprowadzenie analizy mo˝liwoÊci zmniejszenia strat energii w krajowym systemie elektroenergetycznym — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we

wspó∏pracy z Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki.

Ad 5. a) Przeprowadzenie dzia∏aƒ i kampanii informacyjnych promujàcych zarzàdzanie popytem

na energi´ — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej oraz

ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki.

b) Przygotowanie rozwiàzaƒ systemowych zapewniajàcych wdro˝enie dyrektywy 2002/91/WE

w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, w tym udoskonalenie systemu instrumentów finansowych zach´cajàcych do realizacji zadaƒ termomodernizacyjnych — realizacja

pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw

budownictwa,

gospodarki

przestrzennej

i mieszkaniowej oraz ministra w∏aÊciwego do

spraw gospodarki.

5. OCHRONA ÂRODOWISKA

Sektor energii jest g∏ównym êród∏em emisji dwutlenku w´gla, dwutlenku siarki i py∏u do powietrza.

Górnictwo w´gla kamiennego i brunatnego powoduje

ponadto zmiany w krajobrazie i szkody materialne

w terenie. Równie˝ niekorzystnie wp∏ywa na jakoÊç

wód. Dlatego podstawowym kierunkiem dzia∏aƒ majàcych na celu zmniejszenie oddzia∏ywania sektora

energetycznego na Êrodowisko naturalne b´dzie

wprowadzanie nowych rozwiàzaƒ technologicznych,

zmiana struktury noÊników energii, stosowanie paliw

bardziej przyjaznych Êrodowisku, wprowadzanie mechanizmów ekonomicznych, u∏atwiajàcych dostosowanie si´ do coraz bardziej rygorystycznych wymagaƒ ekologicznych. Na ograniczenie obcià˝eƒ Êrodowiska b´dzie mia∏ równie˝ wp∏yw post´p w zakresie

efektywnoÊci energetycznej.

Potrzeba sprostania bezpieczeƒstwu ekologicznemu wymaga uwzgl´dnienia w polityce energetycznej

nast´pujàcych kierunków dzia∏aƒ

1. Pe∏ne dostosowanie êróde∏ energetycznego spalania do wymogów prawa w zakresie ochrony

Êrodowiska — przystàpienie Polski do Unii Europejskiej spowodowa∏o znaczne zwi´kszenie wymagaƒ w zakresie dopuszczalnych emisji SO2,

NOx, py∏ów i CO2. Jak wykazujà prognozy emisji

zanieczyszczeƒ do atmosfery, Polska nie powinna

mieç wi´kszych trudnoÊci ze spe∏nieniem zobo-

wiàzaƒ wynikajàcych z mi´dzynarodowych porozumieƒ, z wyjàtkiem postanowieƒ dotyczàcych

pu∏apów emisji SO2 i NOx z du˝ych êróde∏ spalania

zawartych w Traktacie o Przystàpieniu. Polska od

2008 r. jest zobowiàzana do dostosowania istniejàcych êróde∏ do standardów emisji zanieczyszczeƒ

okreÊlonych w dyrektywie 2001/80/WE w sprawie

ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeƒ do

powietrza z du˝ych obiektów energetycznego spalania. Realizacja dyrektywy powinna uwzgl´dniaç

wykorzystanie okresów przejÊciowych oraz pu∏apów emisyjnych, okreÊlonych w Traktacie o Przystàpieniu. Nowe, du˝e obiekty spalania paliw powinny spe∏niaç standardy emisji zgodne z wymaganiami dyrektywy. Nie mo˝na wykluczyç, ˝e po

roku 2012 („post Kioto”) pojawià si´ nowe wyzwania dotyczàce redukcji gazów cieplarnianych,

a szczególnie CO2.

2. Zmiana struktury noÊników energii — ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ, w tym gazów cieplarnianych, przewiduje si´ uzyskaç tak˝e poprzez

zwi´kszenie udzia∏u odnawialnych êróde∏ energii

oraz paliw w´glowodorowych w ogólnym bilansie

energii pierwotnej. Zmniejszenie obcià˝enia Êrodowiska realizowane b´dzie równie˝ poprzez zastosowanie spr´˝onego gazu ziemnego oraz gazu

LPG w transporcie, w tym szczególnie w transporcie publicznym, biokomponentów do paliw p∏ynnych oraz zastosowanie gazu ziemnego do wytwarzania energii elektrycznej.

3. Stosowanie czystych technologii w´glowych —

w´giel kamienny i w´giel brunatny równie˝

w przysz∏oÊci b´dà podstawà wytwarzania energii

elektrycznej i cieplnej, dlatego celowe jest wykorzystanie tzw. technologii czystego w´gla (Clean

Coal Technology) umo˝liwiajàcych dotrzymanie

norm ochrony Êrodowiska. Istotny jest równie˝

rozwój technologii umo˝liwiajàcych utylizacj´

dwutlenku w´gla ze spalin, w celu ograniczenia

emisji gazów cieplarnianych.

4. Zmniejszenie oddzia∏ywania zwiàzanego z wydobyciem w´gla kamiennego i brunatnego na Êrodowisko — dla przywracania terenom zdegradowanym dzia∏alnoÊcià górniczà walorów u˝ytkowych i krajobrazowych przewiduje si´ podejmowanie dzia∏aƒ polegajàcych na zmniejszaniu zrzutu wód zasolonych z kopalƒ do wód powierzchniowych i na stosowaniu technik eksploatacji minimalizujàcych wp∏yw dzia∏alnoÊci górniczej. Istotne

staje si´ równie˝ zwi´kszenie gospodarczego

i przemys∏owego wykorzystania odpadów.

5. Stosowanie w transporcie drogowym oraz do celów opa∏owych paliw ciek∏ych o polepszonych

w∏aÊciwoÊciach ekologicznych — wobec wzrastajàcej liczby pojazdów oraz nat´˝enia ruchu w aglomeracjach miejskich istotne jest stosowanie paliw

o polepszonych parametrach jakoÊciowych,

zmniejszajàcych ich niekorzystne oddzia∏ywanie

na zdrowie cz∏owieka i Êrodowisko. Zatem przewiduje si´ ograniczanie zawartoÊci siarki w tych paliwach oraz zwi´kszanie w nich udzia∏u biokompo-

Poz. 562

nentów. Zaostrzone wymagania wprowadzane b´dà stopniowo, w sposób umo˝liwiajàcy dostosowanie si´ rafinerii do produkcji tych paliw. Ograniczenia zawartoÊci siarki dotyczyç b´dà tak˝e olejów stosowanych do celów opa∏owych.

6. Wprowadzenie mechanizmów umo˝liwiajàcych

ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ do powietrza

— wprowadzenie mechanizmów rynkowych, polegajàcych na handlu przyznanymi uprawnieniami

do emisji gazów cieplarnianych (wymagane jest to

przez Uni´ Europejskà), mo˝e spowodowaç

zmniejszenie kosztów dostosowania si´ przedsi´biorstw do zaostrzonych wymagaƒ. Niezale˝nie

od tego powinien zostaç wprowadzony równie˝

handel uprawnieniami do emisji dwutlenku siarki

i tlenków azotu, jako wewn´trzne narz´dzie krajowe, u∏atwiajàce wywiàzanie si´ Polski z na∏o˝onych na nas bardzo ostrych limitów emisji tych zanieczyszczeƒ.

W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków

dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych

zadaƒ wykonawczych

Ad 1. Podj´cie dzia∏aƒ w celu uzgodnienia z Komisjà

Europejskà Êcie˝ki realizacji zobowiàzaƒ wynikajàcych z Traktatu o Przystàpieniu w zakresie

warunków realizacji postanowieƒ dyrektywy

2001/80/WE — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Êrodowiska we

wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw

gospodarki.

Ad 2. a) Doskonalenie narz´dzi prawnych i fiskalnych

poprzez wprowadzenie zró˝nicowanych stawek podatków i op∏at Êrodowiskowych stymulujàcych zwi´kszenie zu˝ycia paliw i energii przyjaznych dla Êrodowiska — realizacja

pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw Êrodowiska we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki i ministrem w∏aÊciwym do spraw finansów publicznych2).

b) Wprowadzenie zró˝nicowanych stawek podatków i op∏at Êrodowiskowych, preferujàcych paliwa bardziej ekologiczne — realizacja

pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw finansów publicznych we wspó∏pracy

z ministrem w∏aÊciwym do spraw Êrodowiska2).

Ad 5. Tworzenie regulacji prawnych zapewniajàcych

wysokie standardy jakoÊciowe paliw w transporcie — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw Êrodowiska.

Ad 6. Wdro˝enie mechanizmów rynkowych polegajàcych na handlu przyznanymi uprawnieniami do

emisji — realizacja pod kierunkiem ministra

w∏aÊciwego do spraw Êrodowiska.

———————

2) Zadanie to stanowi element polityki cenowej.

6. WZROST WYKORZYSTANIA

èRÓDE¸ ENERGII

— 1451 —

ODNAWIALNYCH

Racjonalne wykorzystanie odnawialnych êróde∏

energii (OZE) jest jednym z istotnych elementów

zrównowa˝onego rozwoju paƒstwa. Stopieƒ wykorzystania odnawialnych êróde∏ energii zale˝y od ich zasobów i technologii ich przetwarzania. Generalnie mo˝na powiedzieç, ˝e biomasa (uprawy energetyczne,

drewno opa∏owe, odpady rolnicze, przemys∏owe i leÊne, biogaz) oraz energia wiatrowa realnie oferujà najwi´kszy potencja∏ do wykorzystania w Polsce przy

obecnych cenach energii i warunkach pomocy publicznej. W dalszej kolejnoÊci plasujà si´ zasoby energii wodnej oraz geotermalnej. Natomiast technologie

s∏oneczne (pomimo ogromnego potencja∏u technicznego) z powodu niskiej efektywnoÊci kosztowej w odniesieniu do produkcji energii elektrycznej mogà odgrywaç istotnà rol´ praktycznie wy∏àcznie do produkcji ciep∏a.

Celem strategicznym polityki paƒstwa jest wspieranie rozwoju odnawialnych êróde∏ energii i uzyskanie

7,5 % udzia∏u energii, pochodzàcej z tych êróde∏, w bilansie energii pierwotnej. Dokonywaç si´ to ma w taki

sposób, aby wykorzystanie poszczególnych rodzajów

odnawialnych êróde∏ energii sprzyja∏o konkurencji

promujàcej êród∏a najbardziej efektywne ekonomicznie, tak aby nie powodowa∏o to nadmiernego wzrostu

cen energii u odbiorców. Stanowiç to powinno podstawowà zasad´ rozwoju wykorzystania odnawialnych êróde∏ energii.

Udzia∏ energii elektrycznej wytwarzanej w OZE

w ∏àcznym zu˝yciu energii elektrycznej brutto w kraju

powinien osiàgnàç 7,5 % w roku 2010. Jest on zgodny

z indykatywnym celem iloÊciowym, ustalonym dla

Polski w dyrektywie 2001/77/WE z dnia 27 wrzeÊnia

2001 r. w sprawie wspierania produkcji na rynku wewn´trznym energii elektrycznej wytwarzanej ze êróde∏

odnawialnych energii.

Kwestia dalszego wzrostu udzia∏u energii z OZE

w bilansie paliwowo-energetycznym kraju po roku

2010 zostanie przesàdzona w ramach prac nad aktualizacjà rzàdowej strategii rozwoju energetyki odnawialnej. Niemniej jednak przewidywany dynamiczny

wzrost zu˝ycia energii elektrycznej ogó∏em w perspektywie do roku 2025 i tak skutkowaç b´dzie koniecznoÊcià dalszego wzrostu produkcji energii elektrycznej

w odnawialnych êród∏ach energii.

Dla zapewnienia odnawialnym êród∏om energii

w∏aÊciwej pozycji w energetyce powinny byç podj´te

dzia∏ania realizacyjne polityki energetycznej w nast´pujàcych kierunkach

1. Utrzymanie stabilnych mechanizmów wsparcia

wykorzystania odnawialnych êróde∏ energii — do

roku 2025 przewiduje si´ stosowanie mechanizmów wsparcia rozwoju wykorzystania energii ze

êróde∏ odnawialnych. Sprawà szczególnie istotnà

jest zapewnienie stabilnoÊci tych mechanizmów,

a tym samym stworzenie warunków do bezpiecznego inwestowania w OZE. Przewiduje si´ te˝ sta∏e monitorowanie stosowanych mechanizmów

wsparcia i w miar´ potrzeb ich doskonalenie.

Poz. 562

Ewentualne istotne zmiany tych mechanizmów

wprowadzane b´dà z odpowiednim wyprzedzeniem, aby zagwarantowaç stabilne warunki inwestowania.

2. Wykorzystywanie biomasy do produkcji energii

elektrycznej i ciep∏a — w warunkach polskich

technologie wykorzystujàce biomas´ stanowiç b´dà nadal podstawowy kierunek rozwoju odnawialnych êróde∏ energii, przy czym wykorzystanie biomasy do celów energetycznych nie powinno powodowaç niedoborów drewna w przemyÊle

drzewnym, celulozowo-papierniczym i p∏ytowym

— drewnopochodnym. Wykorzystanie biomasy

w znaczàcym stopniu b´dzie wp∏ywa∏o na popraw´ gospodarki rolnej oraz leÊnej i stanowiç powinno istotny element polityki rolnej. Zak∏ada si´, ˝e

pozyskiwana na ten cel biomasa w znacznym

stopniu pochodziç b´dzie z upraw energetycznych. Przewiduje si´ u˝yteczne wykorzystanie szerokiej gamy biomasy, zawartej w ró˝nego rodzaju

odpadach przemys∏owych i komunalnych, tak˝e

spoza produkcji roÊlinnej i zwierz´cej, co przy okazji tworzy nowe mo˝liwoÊci dla dynamicznego rozwoju lokalnej przedsi´biorczoÊci. Warunkiem prowadzenia intensywnych upraw energetycznych

musi byç jednak gwarancja, ˝e wymagane w tym

wypadku znaczne nawo˝enie nie pogorszy warunków Êrodowiskowych (woda, grunty).

3. Intensyfikacja wykorzystania ma∏ej energetyki

wodnej — podejmowane b´dà dzia∏ania majàce

na celu zwi´kszenie do roku 2025 mocy zainstalowanej w ma∏ych elektrowniach wodnych. OkreÊlone zostanà warunki do lokalizacji i realizacji budowy takich êróde∏, w tym zapewniajàce maksymalne wykorzystanie istniejàcych stopni na ciekach

wodnych. Przewiduje si´ tak˝e wzrost zainstalowanej mocy poprzez modernizacj´ i rozbudow´

istniejàcych

ma∏ych

elektrowni

wodnych,

z uwzgl´dnieniem uwarunkowaƒ dotyczàcych planowanej przez rolnictwo restytucji ryb.

4. Wzrost wykorzystania energetyki wiatrowej —

obserwowany w ostatnich latach znaczny post´p

w wykorzystaniu energii wiatru czyni energetyk´

wiatrowà jednà z najszybciej rozwijajàcych si´ ga∏´zi przemys∏u. Planuje si´ dzia∏ania polepszajàce

warunki inwestowania tak˝e w tym obszarze odnawialnych êróde∏ energii. Konieczne jest równie˝

wdro˝enie rozwiàzaƒ zmierzajàcych do poprawy

wspó∏pracy elektrowni wiatrowych w ramach krajowego systemu elektroenergetycznego. Dzia∏ania

w tym zakresie nie mogà kolidowaç z wymaganiami ochrony przyrody (NATURA 2000). Nale˝y oceniç od strony sieciowej, na ile mogà byç lokalizowane w strefie przybrze˝nej Morza Ba∏tyckiego

morskie farmy wiatrowe.

5. Zwi´kszenie udzia∏u biokomponentów w rynku

paliw ciek∏ych — zak∏ada si´ sukcesywny wzrost

udzia∏u biokomponentów w ogólnej puli paliw ciek∏ych wprowadzanych na rynek polski. Dzia∏ania

w tym zakresie b´dà si´ koncentrowaç przede

wszystkim na wdra˝aniu przepisów wspólnotowych.

6. Rozwój przemys∏u na rzecz energetyki odnawialnej — rozwój wykorzystania odnawialnych êróde∏

energii niesie ze sobà korzystne efekty zwiàzane

przede wszystkim z aktywizacjà zawodowà na obszarach o wysokim stopniu bezrobocia, stymulujàc

rozwój produkcji rolnej, wzrost zatrudnienia oraz

rozwój przemys∏u i us∏ug na potrzeby energetyki

odnawialnej. Zwi´kszeniu wykorzystania odnawialnych êróde∏ energii towarzyszyç b´dzie tak˝e rozwój przemys∏u dzia∏ajàcego na rzecz energetyki odnawialnej. Szczególne dzia∏ania przewiduje si´

w zakresie rozwoju produkcji urzàdzeƒ dla elektrowni wiatrowych. Stopieƒ rozwoju tej ga∏´zi przemys∏u powinien wykraczaç poza potrzeby krajowe

i warunkowaç op∏acalny eksport tych urzàdzeƒ.

W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków

dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych

zadaƒ wykonawczych

Ad 1. Przeprowadzenie systemowej analizy rodzajów

mechanizmów wsparcia rozwoju wykorzystania

odnawialnych êróde∏ energii w celu ewentualnej modyfikacji rozwiàzania przyj´tego w Polsce — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy

z ministrem w∏aÊciwym do spraw finansów publicznych i ministrem w∏aÊciwym do spraw Êrodowiska.

Ad 2. a) Opracowanie bilansu biomasy pod kàtem jej

dost´pnoÊci na cele energetyczne, w tym ze

wzgl´du na wykorzystanie surowca drzewnego na cele przetwórcze oraz odleg∏oÊç od êróde∏ spalania — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw rolnictwa we

wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do

spraw Êrodowiska i ministrem w∏aÊciwym do

spraw gospodarki.

b) Podj´cie inicjatywy dotyczàcej obj´cia nowych krajów cz∏onkowskich UE systemem

dop∏at ze Êrodków unijnych do wszystkich

upraw energetycznych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw rolnictwa.

Ad 3. Opracowanie koncepcji powiàzania rozwoju

energetyki wiatrowej z elektrowniami szczytowo-pompowymi — realizacja pod kierunkiem

ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki.

Ad 4. Przeprowadzenie analizy wskazujàcej optymalne lokalizacje terenów pod energetyk´ wiatrowà — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Êrodowiska we wspó∏pracy

z ministrem w∏aÊciwym do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej.

Ad 5. Przygotowanie projektu regulacji zapewniajàcej

wdro˝enie dyrektywy 2003/30/WE w sprawie

wspierania u˝ycia w transporcie biopaliw lub

innych paliw odnawialnych — realizacja pod

kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw rolnictwa we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym

do spraw gospodarki, ministrem w∏aÊciwym do

spraw transportu, ministrem w∏aÊciwym do

Poz. 562

spraw Êrodowiska oraz ministrem w∏aÊciwym

do spraw nauki.

7. RESTRUKTURYZACJA I PRZEKSZTA¸CENIA W¸ASNOÂCIOWE

Polski sektor paliwowo-energetyczny, kszta∏towany poprzez proces przemian strukturalnych od poczàtku lat dziewi´çdziesiàtych XX w., cechuje si´ du˝ym

zró˝nicowaniem struktur w ramach poszczególnych

podsektorów: od dominacji jednego przedsi´biorstwa

w sektorze gazowym (zw∏aszcza w zakresie dzia∏alnoÊci sieciowej) do struktur cechujàcych si´ du˝ym stopniem demonopolizacji w sektorze paliw ciek∏ych

(g∏ównie obrót) czy elektroenergetycznym. Takie zró˝nicowanie powoduje, i˝ jednolite podejÊcie w zakresie

dzia∏aƒ restrukturyzacyjnych nie jest mo˝liwe. Pomimo podj´tych dotychczas dzia∏aƒ kondycja polskiego

sektora mo˝e nadal byç zbyt s∏aba, aby sprostaç czekajàcym go wyzwaniom.

Po˝àdane zmiany w strukturze podmiotowej

i w∏asnoÊciowej sektora energii wymagajà racjonalnej polityki restrukturyzacji i przekszta∏ceƒ w∏asnoÊciowych polegajàcej na dzia∏aniach dotyczàcych nast´pujàcych kierunków

1. Budowa konkurencyjnych rynków paliw i energii

— wprowadzanie mechanizmów konkurencji ma

na celu wymuszanie efektywnoÊci dzia∏ania przedsi´biorstw oraz redukcj´ kosztów energii dla gospodarki, co jest z pewnoÊcià niezwykle po˝àdane

przez jej odbiorców. Nieodzowne zatem jest rzeczywiste wdro˝enie istniejàcych i projektowanych

zasad rynkowych, a dla dalszego rozwoju procesu

liberalizacji rynków tworzenie i doskonalenie ram

prawnych. Odbiorca paliw i energii wykorzysta

prawne mo˝liwoÊci i zasady wtedy, gdy dzia∏ania

te przyniosà mu realne korzyÊci, a sam proces

zmiany dostawcy nie b´dzie ucià˝liwy. Stàd konieczne jest ciàg∏e monitorowanie sytuacji na rynku i podejmowanie dzia∏aƒ dla eliminacji barier

w funkcjonowaniu mechanizmów konkurencyjnych oraz wynikajàcych z nich zagro˝eƒ bezpieczeƒstwa energetycznego.

Sprawne funkcjonowanie mechanizmów konkurencji powinno zostaç zapewnione w pierwszej kolejnoÊci w tych obszarach, w których mo˝liwe jest

zapewnienie swobody obrotu towarami, jakimi sà

paliwa i energia. We wszystkich segmentach rynku konieczne jest stworzenie warunków do podejmowania dzia∏alnoÊci energetycznej przez podmioty nowo wchodzàce na rynek i rozwoju podmiotów ju˝ na tym rynku funkcjonujàcych.

W segmentach rynku, w których wprowadzanie

zasad konkurencji jest ograniczone dzia∏aniem

monopoli sieciowych — takimi obszarami sà

obecnie podsektor us∏ug sieciowych, jak przesy∏

i dystrybucja energii elektrycznej i gazu — zostanà

zapewnione przejrzyste, równe i niedyskryminacyjne zasady korzystania z us∏ug. W obszarach

tych w poczàtkowym okresie kszta∏towania si´

mechanizmów konkurencji rynkowej konieczne

jest utrzymywanie bezpoÊredniej regulacji dzia∏al-

noÊci przedsi´biorstw przez organy paƒstwa. Regulacja, majàca na celu ograniczanie si∏y monopolistycznych przedsi´biorstw sieciowych i eliminacj´ ograniczeƒ rynkowych, mo˝e byç w miar´ rozwoju mechanizmów konkurencji na tych rynkach

zast´powana, tam gdzie to mo˝liwe, samoregulacjà rynkowà.

2. Kszta∏towanie warunków umo˝liwiajàcych powstanie konkurencyjnych podmiotów na rynkach

paliw i energii — procesy restrukturyzacji w sektorze paliwowo-energetycznym b´dà zmierzaç do

budowy silnych podmiotów, o stabilnej kondycji

ekonomicznej i technicznej, zdolnych do konkurowania na krajowych oraz wspólnotowych rynkach

paliw i energii. Procesy restrukturyzacji, wynikajàce z decyzji organów spó∏ki w oparciu o analizy

ekonomiczno-finansowe, prowadziç b´dà do

wzmacniania kondycji ekonomiczno-finansowej

spó∏ek sektora w dostosowaniu do zmian koniunktury na rynkach oraz uwarunkowaƒ zewn´trznych.

Istotna jest eliminacja kluczowych barier dla funkcjonowania rynków energetycznych oraz rozpocz´cie efektywnego dzia∏ania mechanizmów konkurencji na krajowym rynku.

W celu stworzenia mo˝liwoÊci sprostania konkurencji przedsi´biorstw na rynkach europejskich

mo˝liwe b´dà po∏àczenia pionowe przedsi´biorstw, w sposób i w zakresie, który nie b´dzie

ogranicza∏ funkcjonowania mechanizmów konkurencji oraz prowadzi∏ do tworzenia monopoli na

krajowych rynkach paliw i energii.

3. Stopniowe zmniejszanie bezpoÊredniego wp∏ywu organów paƒstwa na funkcjonowanie przedsi´biorstw energetycznych — poprzez kontynuowanie procesu prywatyzacji nastàpi stopniowe

ograniczenie funkcji w∏aÊcicielskich Skarbu Paƒstwa w sektorze energetycznym. Kontrola Skarbu

Paƒstwa zostanie zachowana w strategicznych

przedsi´biorstwach tego sektora, posiadajàcych

infrastruktur´ o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeƒstwa energetycznego paƒstwa. Strategiczne

spó∏ki sektora energetycznego, tj. operatorzy systemów przesy∏owych oraz posiadajàcy infrastruktur´ przesy∏owà i prze∏adunkowà, pozostanà w∏asnoÊcià Skarbu Paƒstwa. W pozosta∏ych spó∏kach, wa˝nych dla zachowania bezpieczeƒstwa

energetycznego (w szczególnoÊci PGNiG S.A.,

BOT-GiE S.A., PKE S.A.), kontrola zostanie zachowana poprzez mo˝liwoÊç wyra˝ania sprzeciwu

przez Skarb Paƒstwa wobec strategicznych decyzji organów tych spó∏ek.

W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków

dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych

zadaƒ wykonawczych

Ad 1. a) Wdro˝enie programu restrukturyzacji kontraktów d∏ugoterminowych (KDT) na zakup

mocy i energii elektrycznej zawartych pomi´dzy Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi

S.A a wytwórcami energii elektrycznej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego

do spraw gospodarki we wspó∏pracy z mini-

Poz. 562

strem w∏aÊciwym do spraw Skarbu Paƒstwa,

Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki oraz

Prezesem Urz´du Ochrony Konkurencji

i Konsumentów.

b) Przygotowanie rozwiàzaƒ systemowych dla

wspierania rozwoju lokalnych rynków energii

i rozwoju generacji rozproszonej — realizacja

pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw Skarbu Paƒstwa,

Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki oraz

gminnà administracjà samorzàdowà.

Ad 2. a) Kontynuowanie procesu restrukturyzacji wewn´trznej spó∏ek z udzia∏em Skarbu Paƒstwa

— realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki.

b) Przygotowanie programu konsolidacji przedsi´biorstw sektora paliwowo-energetycznego — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa we

wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do

spraw gospodarki, Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki oraz Prezesem Urz´du Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Ad 3. a) Kontynuowanie

procesów

prywatyzacji

przedsi´biorstw w sektorze energetycznym

— realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa.

b) Zapewnienie kontroli Skarbu Paƒstwa nad

operatorami systemów przesy∏owych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw Skarbu Paƒstwa we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki.

c) Monitorowanie realizacji zobowiàzaƒ inwestycyjnych podj´tych w procesie prywatyzacji

przedsi´biorstw w sektorze energetycznym

— realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki.

8. KIERUNKI BADA¡ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH

Badania naukowe i prace rozwojowe, dotyczàce —

najkrócej mówiàc — problemów energetycznych, to

wk∏ad nauki polskiej do globalnego rozwoju technologii i ekonomii energetycznej. Prace te — obok zagadnieƒ ogólnych i podstawowych, które powinny pozostaç w gestii uczonych — traktujà o sprawach szczegó∏owych, jak np. urzàdzenia dla energetyki, majàce, mimo konkurencji du˝ych Êwiatowych koncernów, szanse na wdro˝enia. Po˝àdane jest, aby przy podejmowaniu prac przez polskich badaczy wspó∏pracowano

z odpowiednimi agendami Unii Europejskiej i by wykorzystano unijne fundusze przeznaczone na te i podobne cele.

W celu zwi´kszenia wp∏ywu badaƒ naukowych

i prac badawczych dotyczàcych energii na stan polskiego sektora paliwowo-energetycznego oraz go-

spodarki narodowej, a tak˝e na polityk´ energetycznà Unii Europejskiej wymagane sà dzia∏ania w nast´pujàcych kierunkach

1. Zapewnienie wk∏adu nauki polskiej do globalnego rozwoju technologii i ekonomii energetycznej

dzi´ki koncentracji Êrodków na priorytetowe kierunki badaƒ — w obszarze nauk stosowanych

w zakresie problematyki paliwowo-energetycznej

najbardziej obiecujàce wydajà si´ byç badania

zwiàzane z poszukiwaniem nowych z∏ó˝ surowców energetycznych, odnawialnymi êród∏ami

energii oraz tzw. technologiami czystego w´gla.

Niezb´dne jest te˝ promowanie wynalazczoÊci

i wszelkiego rodzaju usprawnieƒ — zarówno technicznych, jak i organizacyjnych. Istotne sà równie˝

warunki wdra˝ania nowoczesnych technologii pochodzàcych z importu. KonkurencyjnoÊç polskich

produktów na rynku UE oraz na rynku Êwiatowym

jest bowiem uzale˝niona od stopnia innowacyjnoÊci polskiej gospodarki, w tym tak˝e innowacyjnoÊci sektora paliwowo-energetycznego. Niezb´dnym zaÊ warunkiem upowszechnienia nowych

technologii sà Êrodki finansowe, i to du˝e. Wspó∏praca z UE pozwoli∏aby na zmniejszenie kosztów

produkcji poszczególnych urzàdzeƒ.

2. Sprawne wdra˝anie nowoczesnych rozwiàzaƒ

technologicznych i mened˝erskich — konkurencyjnoÊç nowych technologii na rynku zale˝y w du˝ej mierze od kosztów ochrony Êrodowiska wliczonych do cen energii. Po doliczeniu do obecnych

cen w energetyce konwencjonalnej kosztów ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i innych

zwiàzanych z ochronà Êrodowiska wi´kszoÊç technologii odnawialnych i niekonwencjonalnych powinna staç si´ konkurencyjna dla energetyki tradycyjnej w perspektywie dziesi´ciu lat. Do najbardziej obiecujàcych nowych technologii zalicza si´

wykorzystanie biomasy do produkcji ciep∏a i energii elektrycznej, elektrownie wiatrowe i ogniwa paliwowe.

Poz. 562

Ad 1—3. a) OkreÊlenie badaƒ naukowych i prac rozwojowych dla wspierania realizacji polityki energetycznej jako elementu krajowego

programu ramowego — realizacja pod

kierunkiem ministra w∏aÊciwego do

spraw nauki we wspó∏pracy z ministrem

w∏aÊciwym do spraw gospodarki.

b) Wspieranie pozyskiwania Êrodków UE na

badania naukowe i prace rozwojowe z obszaru energetyki — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw nauki

we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym

do spraw gospodarki.

Ad 3. Stworzenie za∏o˝eƒ systemu promocji zagadnieƒ energetycznych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki

we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do

spraw nauki oraz ministrem w∏aÊciwym do

spraw oÊwiaty i wychowania.

9. WSPÓ¸PRACA MI¢DZYNARODOWA

Mi´dzynarodowa wspó∏praca w sferze energii jest

jednym z gwarantów bezpieczeƒstwa energetycznego

paƒstwa. Mo˝e zapewniç warunki konieczne do rozwoju handlu noÊnikami energii i energià elektrycznà,

a tak˝e do wprowadzenia do Polski zagranicznych inwestycji i realizacji polskich inwestycji za granicà. Polska powinna dà˝yç do wykorzystania swoich mo˝liwoÊci wynikajàcych z po∏o˝enia geograficznego — tzn.

aktywnie uczestniczyç w realizacji projektów budowy

infrastruktury przesy∏owej oraz budowaniu regionalnych rynków w ramach jednolitego rynku energii UE.

Wynika stàd potrzeba wykorzystania instrumentów polityki zagranicznej dla zapewnienia realizacji

strategicznych kierunków polityki paƒstwa w zakresie

sektora paliwowo-energetycznego.

Do d∏ugofalowych kierunków dzia∏aƒ paƒstwa na

arenie mi´dzynarodowej, zwiàzanych z sektorem

energetycznym, nale˝à

Dzia∏alnoÊç badawcza i innowacyjna przedsi´biorstw powinna byç w wi´kszym zakresie wspomagana Êrodkami prawnymi (ustawa o finansowaniu nauki, narodowy program Foresight, ustawa o wspieraniu dzia∏alnoÊci innowacyjnej, np.

ustawa o finansowym wspieraniu inwestycji) i fiskalnymi.

1. Udzia∏ w pracach organów Unii Europejskiej

kszta∏tujàcych wspólnà polityk´ energetycznà,

w tym uczestniczenie w Dialogu Energetycznym

pomi´dzy Unià Europejskà a Rosjà, którego rezultaty majà zasadnicze znaczenie dla wypracowania

decyzji co do efektywnego i bezpiecznego wykorzystania dostaw ropy i gazu z tego kraju.

3. Upowszechnianie w spo∏eczeƒstwie wiedzy

o problemach energetyki — wa˝nà dziedzinà aktywnoÊci Êrodowiska naukowego jest propagowanie wiedzy o racjonalnym wykorzystaniu energii

oraz o koniecznoÊci uwzgl´dniania w cenach energii i paliw kosztów ochrony Êrodowiska.

2. ZacieÊnianie mi´dzynarodowej wspó∏pracy regionalnej, zw∏aszcza w regionie Ba∏tyku i w Grupie

Wyszehradzkiej, dla wspierania stabilnoÊci i reform w kluczowych sektorach produkcji oraz na

rzecz wzajemnego rozumienia zasad funkcjonowania rynków energii i tworzenia warunków dla

bezpoÊrednich inwestycji zagranicznych.

Oddzielny problem to potrzeba przekazywania rzetelnych informacji o energetyce atomowej

w zwiàzku z przewidywanà mo˝liwoÊcià wprowadzenia w Polsce tego rodzaju generacji energii

elektrycznej.

W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków

dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych

zadaƒ wykonawczych

3. Prowadzenie aktywnej wspó∏pracy bilateralnej

z krajami sàsiednimi na rzecz wzmocnienia bezpieczeƒstwa zaopatrzenia oraz zapewnienia dywersyfikacji dostaw.

4. Promowanie rozbudowy po∏àczeƒ transgranicznych s∏u˝àcych budowie jednolitego rynku energii

elektrycznej i rynku gazu w UE oraz dla zapewnie-

nia prawid∏owej wspó∏pracy tego rynku z tworzàcymi si´ rynkami paƒstw trzecich w Europie

Wschodniej i Po∏udniowej, a tak˝e w basenach

Morza Kaspijskiego i Âródziemnego.

5. Promowanie polskich przedsi´biorstw energetycznych za granicà.

6. Wspó∏praca z innymi krajami w celu pozyskiwania

i wykorzystywania dost´pnych dla sektora energetycznego funduszy Unii Europejskiej i innych.

7. Udzia∏ Polski w realizacji wspólnej polityki Unii Europejskiej i w mi´dzynarodowych organizacjach

(Âwiatowa Organizacja Handlu, CEFTA, EFTA, Karta Energetyczna).

8. Wspó∏praca mi´dzynarodowa na rzecz wype∏nienia przez Polsk´ celów zawartych w Protokole

z Kioto w zakresie ograniczenia emisji oraz rozwoju handlu emisjami.

9. Uzyskanie cz∏onkostwa i udzia∏ w pracach Mi´dzynarodowej Agencji Energii.

10. Udzia∏ w pracach Mi´dzynarodowej Agencji Energii Atomowej.

ZA¸ÑCZNIK 1

OCENA REALIZACJI DOTYCHCZASOWEJ POLITYKI

ENERGETYCZNEJ

W dokumencie „Za∏o˝enia polityki energetycznej

Polski do 2020 roku”, przyj´tym przez Rad´ Ministrów

w 2000 r., sformu∏owano nast´pujàce cele dzia∏ania jako podstawowe elementy polityki energetycznej

— bezpieczeƒstwo energetyczne, rozumiane jako

stan gospodarki umo˝liwiajàcy pokrycie bie˝àcego i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energi´ w sposób technicznie

i ekonomicznie uzasadniony, przy zachowaniu wymagaƒ ochrony Êrodowiska przyrodniczego. Integralnym elementem bezpieczeƒstwa energetycznego paƒstwa sà regularne dostawy noÊników

energii z importu, które mo˝na zapewniç wy∏àcznie przez d∏ugoterminowà dywersyfikacj´ dost´pu

do z∏ó˝ gazu ziemnego i ropy naftowej,

— zwi´kszenie konkurencyjnoÊci krajowych podmiotów gospodarczych oraz poprawa jakoÊci produktów i us∏ug oferowanych na rynkach mi´dzynarodowych, jak te˝ na rynku wewn´trznym,

— ochrona Êrodowiska przyrodniczego przed negatywnymi skutkami procesów energetycznych,

m.in. przez takie programowanie dzia∏aƒ w energetyce, które zapewnià zachowanie zasobów dla

obecnych i przysz∏ych pokoleƒ.

Dokonujàc, po dwóch latach, oceny realizacji „Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do 2020 roku”,

stwierdzono, ˝e program polityki zosta∏ wykonany

w niewielkim zakresie1) i dlatego sposoby jej urzeczywistnienia wymagajà zmian.

———————

1) „Ocena realizacji i korekta Za∏o˝eƒ polityki energetycznej

Polski do 2020 roku” — dokument przyj´ty przez Rad´ Ministrów w dniu 2 kwietnia 2002 r.

Poz. 562

W roku 2002 zosta∏ przyj´ty przez Rad´ Ministrów

dokument „Ocena realizacji i korekta Za∏o˝eƒ polityki

energetycznej Polski do 2020 roku”; cele polityki energetycznej okreÊlone w „Za∏o˝eniach...” zosta∏y utrzymane. Za nadal aktualny uznano podstawowy cel d∏ugoterminowy polityki energetycznej, tj. zapewnienie

bezpieczeƒstwa energetycznego. Natomiast za strategiczny, krótkoterminowy i Êrednioterminowy — redukcj´ kosztów funkcjonowania energetyki przy poprawie

stanu bezpieczeƒstwa energetycznego.

Obecnie, dokonujàc kolejnej oceny polityki energetycznej w okresie 2002—2004, nale˝y stwierdziç, ˝e

wprowadzenie jej korekty w 2002 r. spowodowa∏o post´p w osiàganiu celów wymienionych w rzàdowym

dokumencie z 2000 r. oraz w porzàdkowaniu i dostosowaniu regulacji prawnych do wymogów UE.

W zakresie bezpieczeƒstwa energetycznego prowadzono dzia∏ania majàce zapewniç d∏ugoterminowe

dostawy paliw i energii po ekonomicznie uzasadnionych cenach. Dzia∏ania te wspierane by∏y restrukturyzacjà sektora wydobywczego. Podj´to te˝ prace, które

mia∏y si´ przyczyniç do rozwoju infrastruktury dla

przesy∏u energii i jej noÊników w ramach mi´dzynarodowego rynku energii.

Przy dokonywaniu oceny dynamiki zmian stanu

bezpieczeƒstwa energetycznego paƒstwa nale˝y

uwzgl´dniç fakt, ˝e Polska dysponuje skromnymi zasobami paliw w´glowodorowych (gazu ziemnego

i szczególnie ropy naftowej). W tej sytuacji zró˝nicowanie i zrównowa˝enie struktury noÊników energii

wchodzàcych do bilansu paliwowego wymaga importu brakujàcych paliw.

Zagro˝eniem dla bezpieczeƒstwa energetycznego

ka˝dego kraju nie jest sam fakt importu paliw, mo˝e

nim byç natomiast z∏a struktura tego importu, nierzetelni dostawcy, niekorzystne ceny lub niekorzystne

klauzule kontraktów. Zarówno struktura bilansu paliwowego, jak i niezb´dny import paliw powinny byç

optymalizowane kryteriami ekonomicznymi i potrzebami ochrony Êrodowiska przyrodniczego (rozwój

zrównowa˝ony) z uwzgl´dnieniem wymogu maksymalnego bezpieczeƒstwa energetycznego.

Wskutek zmian struktury u˝ytkowanych paliw pierwotnych — przede wszystkim poprzez obni˝enie

udzia∏u paliw sta∏ych, a zwi´kszenie paliw ciek∏ych

i gazowych — wskaênik dywersyfikacji dla Polski zbli˝y∏ si´ w ostatnich latach istotnie do poziomu aktualnego wskaênika dla krajów UE—15 (Polska w 2002 r.

— 1387, UE—15 w 2002 r. — 1484).

Wraz ze wzrostem stopnia dywersyfikacji, który

nast´puje g∏ównie za sprawà wzrostu zu˝ycia noÊników importowanych, sukcesywnie zmniejsza si´ samowystarczalnoÊç energetyczna paƒstwa. Polska gospodarka w najwy˝szym stopniu uzale˝niona jest od

importu ropy naftowej. Udzia∏ importowanej ropy naftowej w zu˝yciu krajowym przekracza 90 %. W strukturze geograficznej importu ropy do Polski dominuje

Rosja (ok. 94,5 % dostaw), znacznie mniejsze udzia∏y

majà kraje regionu Morza Pó∏nocnego i arabskie.

Uzale˝nienie Polski od importu w zakresie gotowych produktów naftowych nie jest tak du˝e i w ostatnich latach ma tendencj´ malejàcà. Ponadto nastàpi∏o

znacznie wi´ksze zró˝nicowanie kierunków dostaw

produktów naftowych. W odniesieniu do importu ropy

naftowej nale˝y zaznaczyç, ˝e Polska ma infrastruktur´ logistycznà umo˝liwiajàcà alternatywne dostawy

ropy naftowej z dwóch kierunków: rurociàgiem „Przyjaꃔ z Rosji przez Bia∏oruÊ oraz drogà morskà z wy∏adunkiem w Porcie Pó∏nocnym w Gdaƒsku. Nominalne

zdolnoÊci prze∏adunkowe tego portu wynoszà blisko

34 mln ton rocznie (przy wielkoÊci krajowego zapotrzebowania na rop´ naftowà do przeróbki kszta∏tujàcego si´ w 2004 r. na poziomie ok. 18 mln ton). Infrastruktura ta w wystarczajàcym stopniu spe∏nia wymogi bezpieczeƒstwa zaopatrzenia krajowych rafinerii

w przypadku zak∏ócenia dostaw ropy ze Wschodu

umo˝liwia pokrycie bie˝àcych potrzeb importem z innych kierunków.

W ostatnich latach krajowe rafinerie dostosowa∏y

swoje instalacje praktycznie w 100 % do przerobu ropy rosyjskiej gatunku REBCO. Inwestycje by∏y spowodowane dà˝eniem do uzyskania mo˝liwie jak najwi´kszego przerobu ropy ze Wschodu, która jest bardziej

konkurencyjna cenowo w porównaniu do ropy pochodzàcej z pozosta∏ych êróde∏.

Aby zapewniç ewentualne alternatywne kierunki

dostaw, w ostatnich latach rozpocz´to szczegó∏owe

studia dotyczàce ekonomicznej op∏acalnoÊci budowy

ropociàgu Brody—P∏ock. Budowa ropociàgu analizowana jest w szerszym kontekÊcie dostaw ropy z regionu Morza Kaspijskiego na rynki Europy Zachodniej. Inwestycja ta mog∏aby poprawiç stopieƒ zró˝nicowania

kierunków dostaw ropy naftowej i poziom bezpieczeƒstwa energetycznego nie tylko Polski, ale i innych krajów Unii Europejskiej.

Równie˝ du˝e uzale˝nienie od importu — aczkolwiek mniejsze ni˝ w przypadku ropy naftowej — charakteryzuje sektor gazowy. Import stanowi ok. 68 %

zu˝ywanego w kraju gazu (import z Rosji to ok. 53 %

krajowego zu˝ycia, z Ukrainy ok. 8 %, z Norwegii

ok. 4 % i z Niemiec 3 %).

Ze wzgl´du na znacznie mniejszy wzrost zapotrzebowania na gaz w stosunku do wczeÊniejszych prognoz oraz powsta∏e w zwiàzku z tym zagro˝enie nadwy˝kà dostaw (lub pojawieniem si´ zb´dnych kosztów

w zwiàzku z przyj´tà w kontrakcie jamalskim formu∏à

„take or pay”) niezb´dne by∏o podj´cie dodatkowych

negocjacji. W ich rezultacie uzyskano powa˝ne

zmniejszenie dostaw z Federacji Rosyjskiej w stosunku do podpisanego w 1993 r. porozumienia, przed∏u˝ono okres obowiàzywania kontraktu do 2022 r. oraz

wyznaczono punkty odbioru skorygowanych wielkoÊci dostaw gazu z Federacji Rosyjskiej. Uzgodniono

równie˝, ˝e strony w terminie do dnia 31 grudnia

2004 r. zaktualizujà kwesti´ budowy II nitki polskiego

odcinka SGT Jama∏ — Europa Zachodnia, kierujàc si´

zasadà celowoÊci ekonomicznej i koniecznoÊcià stabilnego, efektywnego funkcjonowania I nitki polskiego

odcinka tego systemu.

W zwiàzku z sytuacjà, jaka mia∏a miejsce w lutym

2004 r., a mianowicie ograniczeniem przez stron´ ro-

Poz. 562

syjskà dostaw gazu ziemnego do Polski z kierunku Bia∏orusi (przez Kondratki i Wysokoje), podj´to prace dla

wzmocnienia warunków technicznych i prawnych dla

zapobiegania zak∏óceniom i przerwom w zaopatrzeniu

rynku w gaz ziemny w wypadku zaistnienia sytuacji

awaryjnej z przyczyn technicznych.

Bezpieczeƒstwo zaopatrzenia odbiorców w energi´

elektrycznà oceniane jest jako dobre. Z oficjalnych danych statystyki publicznej wynika, ˝e w polskim systemie elektroenergetycznym na koniec 2003 r. by∏o zainstalowanych ponad 35 tys. MW mocy, z czego moc

osiàgalna to 34,2 tys. MW. Maksymalne zapotrzebowanie na moc w roku 2003, uznawanym jako rok stosunkowo ch∏odny, wystàpi∏o dnia 8 stycznia i wynosi∏o

22,29 tys. MW. Oznacza to, ˝e w stosunkowo ch∏odnym

roku maksymalne wykorzystanie zainstalowanej mocy

wynios∏o niespe∏na 64 %, a mocy osiàgalnej 65 %.

Jednak stan sieci elektroenergetycznej, szczególnie

sieci dystrybucyjnych na terenach wiejskich, wykazuje

liczne s∏aboÊci.

Zgodnie z za∏o˝eniami polityki energetycznej rzàd

prowadzi∏ polityk´ budowy konkurencyjnych rynków

energii. Celem liberalizacji rynków energetycznych

jest zwi´kszenie konkurencyjnoÊci krajowych podmiotów gospodarczych na tworzàcym si´ rynku europejskim i poprawa sytuacji krajowych odbiorców paliw

i energii poprzez polepszenie jakoÊci otrzymywanych

produktów i us∏ug.

Aby poprawiç konkurencyjnoÊç sektora, kontynuowano dzia∏ania majàce doprowadziç do jego restrukturyzacji, a tym samym dostosowaç go do wymogów

Unii Europejskiej. Uzupe∏niano je dzia∏aniami nakierowanymi na modernizacj´ technologicznà i organizacyjnà w sektorze.

Szczegó∏owe dzia∏ania organizacyjne, regulacyjne

i prorozwojowe, których celem by∏o wprowadzanie

konkurencyjnego rynku energii elektrycznej, zosta∏y

okreÊlone w przyj´tych przez Rad´ Ministrów dokumentach: Aktualizacja programu wprowadzania konkurencyjnego rynku energii elektrycznej w Polsce,

Program realizacji polityki w∏aÊcicielskiej Ministra

Skarbu Paƒstwa wobec sektora elektroenergetycznego z dnia 28 stycznia 2003 r. oraz Program restrukturyzacji kontraktów d∏ugoterminowych (KDT) na sprzeda˝ mocy i energii elektrycznej zawartych pomi´dzy

Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A. a wytwórcami energii elektrycznej z dnia 29 lipca 2003 r.

Natomiast dzia∏ania, które mia∏y doprowadziç do

powstania konkurencyjnego rynku gazu ziemnego, zosta∏y okreÊlone w dokumencie przyj´tym przez Rad´

Ministrów w dniu 13 sierpnia 2002 r. pt. Program restrukturyzacji i prywatyzacji Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. i jego aktualizacji z dnia

5 paêdziernika 2004 r. oraz Programie wprowadzania

konkurencyjnego rynku gazu ziemnego i harmonogramie jego wdra˝ania z dnia 27 kwietnia 2004 r.

W latach 2002—2003 dzi´ki nowelizacji ustawy

— Prawo energetyczne i aktów wykonawczych wdro˝ono do polskiego porzàdku prawnego dyrektywy

Unii Europejskiej 96/92/WE oraz 98/30/WE dotyczàce

wspólnych zasad dla wewn´trznego rynku energii

elektrycznej oraz gazu ziemnego. W po∏owie 2004 r.

Rada Ministrów RP przyj´∏a projekt kolejnej nowelizacji ustawy — Prawo energetyczne, której celem jest

m.in.

wdro˝enie

dyrektyw

2003/54/WE

oraz

2003/55/WE dotyczàcych wspólnych zasad wewn´trznego rynku energii elektrycznej oraz gazu ziemnego.

W nowelizacji ustawy — Prawo energetyczne

w 2002 r. zosta∏y okreÊlone podstawy prawne funkcjonowania oraz zakres obowiàzków operatorów systemów przesy∏owych i dystrybucyjnych. Zgodnie z tym

w sektorze elektroenergetycznym i gazowym powsta∏y odr´bne spó∏ki pe∏niàce funkcje operatorów systemów przesy∏owych; obecnie trwa organizacyjne wydzielanie operatorów systemów dystrybucyjnych.

Konkurencyjny rynek energii elektrycznej rozwija

si´ w oparciu o obowiàzujàcy model rynku z regulowanym dost´pem do sieci (tj. przy wykorzystaniu zasady dost´pu stron trzecich do sieci — ang. third party access — TPA). W celu uruchomienia segmentu

kontraktów bilateralnych, zawieranych mi´dzy dostawcami (wytwórcami i przedsi´biorstwami zajmujàcymi si´ obrotem energià elektrycznà) a odbiorcami,

utworzono rynek bilansujàcy, zarzàdzany przez operatora systemu przesy∏owego — Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. (obecnie: PSE-Operator S.A.). Uruchomiono tak˝e rynek gie∏dowy, zarzàdzany przez Towarowà Gie∏d´ Energii S.A. Zawierane na tych rynkach transakcje handlowe dotyczà ró˝nych terminów

realizacji. Generalnie struktura sektora elektroenergetycznego charakteryzuje si´ stosunkowo niskà koncentracjà.

Tworzenie sprzyjajàcych warunków do funkcjonowania mechanizmów rynku konkurencyjnego w sektorze gazowniczym zrealizowano przez wydzielenie

z Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A.

spó∏ek dystrybucyjnych oraz operatora systemu przesy∏owego. Jednak˝e nadal rozwój mechanizmów konkurencji jest ograniczany dominujàcà rolà przedsi´biorstwa PGNiG S.A., trudnoÊciami w restrukturyzacji

organizacyjnej i finansowej tej spó∏ki oraz istnieniem

barier ograniczajàcych dzia∏alnoÊç nowych podmiotów na rynku.

W zakresie eliminacji subsydiowania skroÊnego,

które powa˝nie utrudnia konkurencj´, wprowadzono

regulacje prawne, które nakazujà prowadzenie ewidencji ksi´gowej w sposób umo˝liwiajàcy odr´bne

ustalanie kosztów i przychodów dla wytwarzania,

przesy∏ania, dystrybucji, obrotu, magazynowania,

a tak˝e dla poszczególnych grup odbiorców okreÊlonych w taryfie. Na tej podstawie Prezes Urz´du Regulacji Energetyki zatwierdzajàc taryfy, stopniowo

zmniejsza∏ dysproporcje mi´dzy kosztami dostaw

energii elektrycznej i gazu a stawkami op∏at, które wynikajà z subsydiowania skroÊnego. Ocenia si´, ˝e nawet pomimo znacznego utrudnienia w eliminacji subsydiowania skroÊnego, jakim jest post´pujàca konsolidacja przedsi´biorstw energetycznych, proces ten

post´puje zgodnie z przyj´tym przez rzàd harmonogramem.

Generalnie w dost´pie do rynków energii nastàpi∏

post´p. Zgodnie z harmonogramem uzyskiwania przez

Poz. 562

odbiorców prawa do korzystania z us∏ug przesy∏owych

i wyboru dostawcy — okreÊlonym w rozporzàdzeniu

Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

z dniem 1 stycznia 2004 r., prawo to nabyli odbiorcy zu˝ywajàcy energi´ elektrycznà w wielkoÊci nie mniejszej

ni˝ 1 GWh rocznie oraz odbiorcy zu˝ywajàcy co najmniej 15 mln m3 gazu ziemnego rocznie i zu˝ywajàcy

go na potrzeby produkcji energii elektrycznej. Mo˝na

odnotowaç fakt, ˝e wprowadzenie mo˝liwoÊci zmiany

dostawcy energii elektrycznej i paliw gazowych wp∏ywa pozytywnie na jakoÊç obs∏ugi odbiorców.

W latach 2002—2003 odbiorcami uprawnionymi

do korzystania z us∏ug przesy∏owych byli ci odbiorcy,

którzy w roku poprzednim zakupili energi´ elektrycznà

na w∏asne potrzeby w wielkoÊci nie mniejszej ni˝

10 GWh. Szacunkowa liczba tych odbiorców wynosi∏a

641. Natomiast dostawa energii elektrycznej odbiorcom korzystajàcym z zasady TPA wynios∏a w 2003 r.

6528 GWh, co stanowi∏o ok. 6,4 % dostaw energii elektrycznej do odbiorców finalnych.

Post´p procesu liberalizacji rynków napotyka∏ jednak nadal ograniczenia, wÊród których kluczowe znaczenie mia∏y: w elektroenergetyce kontrakty d∏ugoterminowe na zakup mocy i energii elektrycznej, zawarte

mi´dzy Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A.

a wytwórcami energii elektrycznej, oraz w gazownictwie kontrakty na zakup gazu ziemnego z zobowiàzaniami typu „bierz lub p∏aç”. Kontrakty te ze wzgl´du

na ich wolumen i okres obowiàzywania ograniczajà

w istotny sposób obszar dzia∏ania mechanizmów konkurencji.

Kontrakty d∏ugoterminowe w elektroenergetyce

(KDT) obejmujà ok. 50 % wolumenu energii elektrycznej w Polsce. Rozwiàzanie kontraktów powinno przyczyniç si´ do znacznej poprawy praktycznych warunków do wykorzystania zasady TPA. Po nieskutecznej

próbie restrukturyzacji KDT z 2000 r., polegajàcej na

propozycji wprowadzenia tzw. Systemu Op∏at Kompensacyjnych (SOK), w 2002 r. Rada Ministrów zdecydowa∏a, ˝e umowy d∏ugoterminowe nale˝y rozwiàzaç w drodze ustawowej. Projekt ustawy o zasadach rekompensowania kosztów rozwiàzania umów d∏ugoterminowych sprzeda˝y mocy i energii elektrycznej przyj´ty zosta∏ przez Rad´ Ministrów w dniu 6 stycznia 2004 r. i zosta∏ przekazany do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

w dniu 6 lutego 2004 r. Projekt ten zak∏ada∏ rozwiàzanie

z mocy prawa wszystkich KDT za wyp∏atà jednorazowej

rekompensaty, pozyskiwanej w drodze sekurytyzacji

prawa do restrukturyzacyjnej op∏aty systemowej. Przeprowadzono konsultacje projektu tej ustawy z Komisjà

Europejskà, które wykaza∏y, i˝ konieczna jest rewizja

przyj´tych rozwiàzaƒ i pe∏ne ich dostosowanie do wymogów stawianych programom pomocy publicznej.

W ramach dalszych prac rzàdu przygotowywane sà rozwiàzania oparte na metodologii tzw. kosztów osieroconych, stosowanej w krajach Unii Europejskiej. Przeprowadzono uzgodnienia z wytwórcami w zakresie wysokoÊci kosztów osieroconych. Trwajà prace nad przygotowaniem projektu ustawy o zasadach pokrywania

kosztów osieroconych powsta∏ych w wyniku rozwiàzania umów d∏ugoterminowych sprzeda˝y mocy i energii

elektrycznej, który b´dzie podlega∏ dalszym uzgodnieniom z Komisjà Europejskà.

Obok skutecznego stosowania zasady dost´pu

stron trzecich do sieci oraz efektywnego wprowadzenia niedyskryminacyjnych zasad taryfikacji, istotnym

narz´dziem s∏u˝àcym Prezesowi Urz´du Regulacji

Energetyki do promowania konkurencji by∏o koncesjonowanie przedsi´biorstw energetycznych. Proces

koncesyjny przebiega∏ w warunkach równoprawnego

traktowania podmiotów ubiegajàcych si´ o koncesj´

i nie dyskryminowa∏ ˝adnego z nich.

mi´dzy zobowiàzanymi do zakupu przedsi´biorstwami energetycznymi.

Na podstawie dotychczasowych doÊwiadczeƒ

mo˝na stwierdziç, ˝e w odniesieniu do polskiego sektora energetycznego uda∏o si´ stworzyç taki system

koncesjonowania, którego podstawà jest ukszta∏towanie relacji mi´dzy regulatorem i przedsi´biorstwami

energetycznymi wed∏ug najlepszych standardów stosowanych w tym zakresie na Êwiecie. Wypracowana

i wdro˝ona procedura koncesjonowania umo˝liwia zainteresowanym podmiotom prowadzenie nieskr´powanej i efektywnej dzia∏alnoÊci w sektorze energetycznym.

— spadek udzia∏u w tworzeniu PKB dziedzin i technologii energoch∏onnych w zu˝yciu energii,

W zakresie ochrony Êrodowiska uzyskano spadek

emisji zanieczyszczeƒ, dzi´ki inwestowaniu w nowoczesne obiekty i urzàdzenia do redukcji emisji, stosowaniu czystszych paliw i zamykaniu obiektów najmniej efektywnych. Kontynuowano prace nad przygotowaniem systemu handlu uprawnieniami do emisji.

Aby wesprzeç rozwój potencja∏u wytwórczego biopaliw, podj´to inicjatyw´ ustawodawczà, która umo˝liwia rozliczanie cz´Êci energii wytwarzanej z biomasy

w z∏o˝onych uk∏adach technologicznych, wykorzystujàcych zarówno energi´ ze êróde∏ odnawialnych, jak

i innych. Sta∏o si´ to impulsem inwestycyjnym dla

energetyki zawodowej, zach´conej do dywersyfikacji

êróde∏ energii pierwotnej przez wzrost udzia∏u odnawialnych êróde∏ energii, w tym przede wszystkim biomasy.

Wprowadzony ustawà — Prawo energetyczne

obowiàzek zakupu przez przedsi´biorstwa obrotu

energii elektrycznej ze êróde∏ odnawialnych spowodowa∏ wzrost popytu na energi´ elektrycznà z tych êróde∏, co stanowi∏o jeden z czynników wzrostu produkcji

energii elektrycznej ze êróde∏ odnawialnych. W 2004 r.

znowelizowano ustaw´ — Prawo energetyczne, m.in.

rozszerzajàc obowiàzek zakupu energii elektrycznej ze

êróde∏ odnawialnych na wytwórców energii, co powinno zaktywizowaç dzia∏ania inwestycyjne tych

przedsi´biorstw energetycznych.

„Ocena realizacji i korekta Za∏o˝eƒ...” przewidywa∏a, ˝e rozporzàdzenie Ministra Gospodarki i Pracy, regulujàce kwestie realizacji obowiàzku zakupu energii

elektrycznej i ciep∏a ze êróde∏ odnawialnych, wymaga

uzupe∏nienia o zasady handlu tzw. zielonymi certyfikatami. Z jednej strony sà one gwarancjà wprowadzenia

okreÊlonego wolumenu energii „zielonej” do systemu

elektroenergetycznego, a z drugiej strony wprowadzajà mechanizm obrotu papierami wartoÊciowymi, niezale˝ny od miejsca wytworzenia tej energii. Pierwszym etapem gwarantowania pochodzenia energii ze

êróde∏ odnawialnych by∏o wprowadzenie w Polsce po

dniu 1 maja 2004 r. tzw. Êwiadectw pochodzenia, które powinny ograniczyç obserwowane zjawisko wielokrotnego handlu tym samym wolumenem energii po-

W wyniku nowelizacji przepisów oraz wykorzystania krajowego i unijnego wsparcia finansowego, a tak˝e zaistnia∏ych przemian gospodarczych poprawi∏a si´

efektywnoÊç produkcji dzi´ki obni˝eniu jej materia∏och∏onnoÊci i energoch∏onnoÊci. Zmniejszenie energoch∏onnoÊci i redukcja emisji w gospodarce nastàpi∏y

g∏ównie ze wzgl´du na

— zmian´ struktury zu˝ycia paliw, czyli zmniejszenie

zu˝ycia w´gla i zwi´kszanie udzia∏u paliw w´glowodorowych oraz energii odnawialnej,

— zrealizowane w sektorze mieszkalnictwa przedsi´wzi´cia z zakresu racjonalizacji wykorzystania

energii (np. program termomodernizacji).

Miarà skutecznoÊci prowadzonej polityki energetycznej jest zmiana w zakresie poprawy efektywnoÊci

energetycznej gospodarki. W okresie b´dàcym przedmiotem oceny nale˝y odnotowaç korzystne tendencje,

co Êwiadczy o post´pujàcych procesach racjonalizacji

u˝ytkowania energii. JednoczeÊnie trzeba stwierdziç,

˝e sà one g∏ównie wynikiem znacznego wzrostu cen

paliw i energii oraz wykorzystania rezerw, zwiàzanych

ze zmianà struktury gospodarki z centralnie sterowanej na rynkowà oraz ze zmianami w strukturze przemys∏u. Rezerwy te jednak stopniowo wyczerpujà si´.

Ponadto, mimo zauwa˝alnego spadku energoch∏onnoÊci gospodarki krajowej, wskaêniki energoch∏onnoÊci i elektroch∏onnoÊci sà dla Polski 2,5—3-krotnie

wy˝sze od przeci´tnych w Unii Europejskiej. Dalszy

post´p nie b´dzie najprawdopodobniej mo˝liwy bez

znacznych inwestycji.

W podsektorze wytwarzania energii elektrycznej —

przeprowadzone np. w latach 1993—2001 inwestycje

s∏u˝àce rozbudowie potencja∏u wytwórczego, podniesieniu efektywnoÊci energetycznej oraz ochronie Êrodowiska — przynios∏y spodziewany efekt: nastàpi∏a

poprawa bezpieczeƒstwa energetycznego, ograniczono negatywny wp∏yw tego podsektora na Êrodowisko

przyrodnicze i zmniejszy∏y si´ koszty jego funkcjonowania. W latach 2001—2003 dynamika wzrostu kosztów tak˝e wykaza∏a tendencj´ malejàcà. W ca∏ej elektroenergetyce w roku 2002 wzrost ten wyniós∏ 8,6 %,

w 2003 r. — 4,9 %, natomiast w I kwartale 2004 r. w porównaniu z tym samym okresem w roku poprzednim

zanotowano spadek kosztów o ok. 1,3 %.

Sytuacja finansowa ca∏ego sektora energetycznego w okresie 1997—2003, okreÊlona poziomem wyniku finansowego brutto, znacznie si´ poprawi∏a. W roku 2002 wynik ten wyniós∏ 860 mln z∏, w roku 2003 natomiast zwi´kszy∏ si´ do 7484,4 mln z∏.

Z kolei sytuacja w poszczególnych bran˝ach sektora by∏a bardzo zró˝nicowana. W roku 2002 najwi´ksze

wartoÊci wyniku finansowego brutto odnotowa∏y

dwie bran˝e: wytwarzanie i dystrybucja energii elektrycznej oraz rafineryjna, osiàgajàc odpowiednio

664 mln i 798 mln z∏ zysku brutto. W trzech bran˝ach

natomiast odnotowano strat´. W roku 2003 nastàpi∏a

wyraêna poprawa sytuacji, wszystkie bran˝e odnotowa∏y dodatni wynik finansowy brutto.

Istotnà sprawà dla prowadzenia w∏aÊciwej polityki

energetycznej jest monitorowanie jej realizacji. Jednak system monitorowania skutków prowadzonej polityki nie zosta∏ zbudowany. Wykonane studium przedrealizacyjne ujawni∏o szereg zbyt optymistycznych za∏o˝eƒ i wygórowanych oczekiwaƒ od takiego systemu

i co si´ z tym wiàza∏o — bardzo wysoki koszt jego opracowania (0,6 mln USD bez kosztów budowy i eksploatacji). Odstàpiono wi´c od tego zamiaru, godzàc si´,

˝e analizy i oceny funkcjonowania sektora energii b´dà

dokonywane na podstawie dost´pnych danych statystycznych. W zakresie wdra˝ania i przebiegu reform

sektora energetycznego monitoring jest realizowany

przez Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki zgodnie

z za∏o˝eniami polityki energetycznej. Wyniki tego monitoringu publikowane sà w corocznym Sprawozdaniu

z dzia∏alnoÊci Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki.

Szczególnà sferà polityki energetycznej, ze wzgl´du na dominujàcà w energetyce w∏asnoÊç publicznà,

jest polityka w∏aÊcicielska. Zgodnie z za∏o˝eniami Minister Skarbu Paƒstwa w porozumieniu z Ministrem

Gospodarki i Pracy oraz z Prezesem Urz´du Regulacji

Energetyki zosta∏ zobowiàzany do przeprowadzenia

analiz i opracowania szczegó∏owego programu dzia∏aƒ, które majà na celu realizacj´ koncepcji przekszta∏ceƒ i prywatyzacji sektora paliwowo-energetycznego.

Efektem realizacji tego zobowiàzania sà opracowane

i przyj´te przez Rad´ Ministrów programy sektorowe

w zakresie restrukturyzacji i prywatyzacji. Stan wdro˝enia programów w poszczególnych podsektorach

jest przedstawiony poni˝ej.

Górnictwo w´gla kamiennego

Na koniec 2003 r. w sektorze funkcjonowa∏o nadal

∏àcznie 40 kopalƒ czynnych.

Produkcja w´gla kamiennego w 2003 r. wed∏ug

GUS, obejmujàca jego wydobycie oraz pozyskiwanie

z ha∏d, wynios∏a 102,3 mln ton.

Sprzeda˝ w´gla ogó∏em w 2003 r. ukszta∏towa∏a

si´ w wysokoÊci 98,5 mln ton. Wynik sprzeda˝y wynosi∏ 109,2 mln z∏ w 2003 r. Wynik finansowy netto, bez

uwzgl´dnienia skutków ustawowego umorzenia zad∏u˝enia, wyniós∏ minus 3 983,7 tys. z∏. Wynik finansowy netto uwzgl´dniajàcy ksi´gowe zapisy skutków

umorzenia zad∏u˝enia wynosi∏ 9 239,1 tys. z∏.

Reforma górnictwa w´gla kamiennego zosta∏a uj´ta w program rzàdowy przyj´ty przez Rad´ Ministrów

w dniu 30 czerwca 1998 r. pt. Reforma górnictwa w´gla kamiennego w Polsce w latach 1998—2002. Podstawà prawnà by∏a ustawa z dnia 26 listopada 1998 r.

o dostosowaniu górnictwa w´gla kamiennego do

funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej

oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin

górniczych. Program ten realizowano do koƒca grudnia 2002 r.

Realizacja programów reformy sektora doprowadzi∏a do znacznego zredukowania zdolnoÊci produk-

Poz. 562

cyjnych oraz radykalnego zmniejszenia stanu zatrudnienia. Zmiany w polskim górnictwie odbywa∏y si´

przy znacznym udziale Êrodków publicznych. W okresie 1998—2002 wydatkowano Êrodki bud˝etowe

w wysokoÊci 6,5 mld z∏, przy zak∏adanych w programie Êrodkach w wysokoÊci 7,0 mld z∏. Najwi´ksze

Êrodki z bud˝etu paƒstwa wydatkowano w okresie

trzech pierwszych lat realizacji programu — w latach

1998—2000 wsparcie bud˝etu paƒstwa wynios∏o

4,3 mld z∏ (66,7 % Êrodków ogó∏em z bud˝etu paƒstwa). Jedynie w 1998 r. Êrodki z bud˝etu paƒstwa by∏y wy˝sze ni˝ okreÊlone w programie (o 33,6 %). Najwi´kszà cz´Êç Êrodków finansowych przeznaczono na

restrukturyzacj´ zatrudnienia — 4 312,8 mln z∏,

tj. 66,0 % ogó∏u Êrodków bud˝etowych, przy czym najwi´ksze Êrodki wydatkowano w 1999 r. Ârodki przeznaczone na likwidacj´ w tym samym okresie stanowi∏y 21,8 %, tj. 1 422,6 mln z∏.

Od poczàtku 1998 r. zatrudnienie w górnictwie uleg∏o

obni˝eniu o 106,9 tys. osób (tj. o 43,9 % zatrudnionych),

w tym w 2003 r. o 4,3 tys. osób. W latach 1998—2002,

z wyjàtkiem 2001 r., wyniki finansowe netto górnictwa

w´gla kamiennego by∏y ujemne, przy czym poziom strat

ulega∏ systematycznemu zmniejszaniu. W tym samym

okresie w wyniku restrukturyzacji zdolnoÊci produkcyjnych osiàgni´to ograniczenie mocy wydobywczych

o 8,4 mln ton.

W dniu 28 stycznia 2003 r. Rada Ministrów przyj´∏a

Program restrukturyzacji górnictwa w´gla kamiennego

w Polsce w latach 2003—2006 z wykorzystaniem ustaw

antykryzysowych i zainicjowaniem prywatyzacji niektórych kopalƒ (z korektami wynikajàcymi z Porozumienia

ze stronà zwiàzkowà z dnia 11 grudnia 2002 r. oraz korektami wynikajàcymi ze stanu prawnego sektora na

dzieƒ 10 stycznia 2003 r.). Obecnie trwajà procesy restrukturyzacji tego sektora w oparciu o dokumenty Restrukturyzacja górnictwa w´gla kamiennego w latach

2004—2006 oraz strategia na lata 2007—2010 przyj´ty

przez Rad´ Ministrów w dniu 27 kwietnia 2004 r. Podstaw´ prawnà realizacji tego programu stanowi ustawa

z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa

w´gla kamiennego w latach 2003—2006.

Mimo niezaprzeczalnego post´pu procesu restrukturyzacji w latach 1998—2002 nie rozwiàzano wszystkich istotnych problemów sektora górnictwa w´gla

kamiennego, w szczególnoÊci wysokiego stanu zobowiàzaƒ i braku p∏ynnoÊci finansowej oraz nadmiernego potencja∏u produkcyjnego.

Elektroenergetyka

W roku 2003 sektor elektroenergetyki tworzy∏y

104 podmioty gospodarcze, z których ka˝dy zatrudnia∏

powy˝ej 49 osób.

Podsektor wytwarzania obejmowa∏ 17 elektrowni

lub zespo∏ów elektrowni, 28 elektrociep∏owni i zespo∏ów elektrociep∏owni oraz 6 pojedynczych bàdê

pracujàcych jako zespó∏ elektrowni wodnych, a tak˝e

ok. 80 mniejszych samodzielnych elektrociep∏owni

lokalnych, dawniej przemys∏owych.

Podsektor dystrybucji tworzy∏o w 2003 r.

25 spó∏ek dystrybucyjnych, zajmujàcych si´ te˝ obrotem energii elektrycznej.

w grupie elektrowni systemowych — 4 spó∏ki, a w grupie elektrociep∏owni zawodowych —

10 spó∏ek.

Rol´ operatora systemu przesy∏owego w krajowym systemie elektroenergetycznym pe∏ni∏y Polskie

Sieci Elektroenergetyczne S.A. (PSE S.A.). Spó∏ka ta

oprócz przesy∏u sieciami najwy˝szych napi´ç zajmowa∏a si´ obrotem hurtowym i eksportem energii elektrycznej.

¸àczna moc zainstalowana w sprywatyzowanych

elektrowniach i elektrociep∏owniach zawodowych stanowi ok. 1/4 ca∏ej mocy zainstalowanej w krajowym

systemie elektroenergetycznym. Znaczna wi´kszoÊç

mocy produkcyjnych energii elektrycznej w dalszym

ciàgu pozostaje pod kontrolà Skarbu Paƒstwa.

Na koniec roku 2003 odnotowano nast´pujàce dane techniczne systemu elektroenergetycznego: moc

zainstalowana ogó∏em 35 406 MW, moc osiàgalna wynosi∏a 34 230 MW, maksymalne roczne zapotrzebowanie mocy — 23 288 MW. Produkcja energii elektrycznej

ogó∏em brutto w elektrowniach zawodowych i przemys∏owych wynios∏a 151 792 GWh, z czego

94,7 % przypad∏o na elektrownie zawodowe. Zu˝ycie

energii elektrycznej w kraju w roku 2003 wynios∏o

141 631 GWh.

SpoÊród spó∏ek nale˝àcych do podsektora dystrybucji energii dotychczas sprywatyzowano tylko 2,

tj. GórnoÊlàski Zak∏ad Elektroenergetyczny S.A. oraz

STOEN S.A.

Przychody z ca∏okszta∏tu dzia∏alnoÊci sektora wynosi∏y w 2003 r. 73 031,5 mln z∏, w tym ze sprzeda˝y

produktów i us∏ug wynios∏y 44 314,3 mln z∏ i ze sprzeda˝y towarów i materia∏ów 26 612,3 mln z∏. Wynik finansowy netto wyniós∏ 1 332,2 mln z∏.

Jako cel szeroko rozumianej restrukturyzacji (organizacyjnej, funkcjonalnej, przestrzennej i w∏asnoÊciowej) elektroenergetyki uznano przeprowadzenie takich

zmian, by w wi´kszym ni˝ dotàd stopniu i zakresie s∏u˝y∏a gospodarce i odbiorcom finalnym. Jednak uwarunkowania wyst´pujàce w Europie i w Polsce spowodowa∏y, ˝e realizacja wielu przyj´tych zamierzeƒ napotka∏a istotne przeszkody, m.in. nie dosz∏a do skutku

prywatyzacja trzech elektrowni zawodowych, przesunà∏ si´ w czasie proces restrukturyzacji niektórych

spó∏ek dystrybucyjnych. Wyraênie odczuwa si´ brak

zainteresowania inwestorów prywatyzacjà podmiotów sektora elektroenergetycznego, a sk∏adane przez

nich oferty sà daleko niesatysfakcjonujàce.

W celu utworzenia specjalnego „zasobu energetycznego Skarbu Paƒstwa” w 2004 r. minister

w∏aÊciwy do spraw Skarbu Paƒstwa powo∏a∏ jednoosobowà spó∏k´ Skarbu Paƒstwa BOT — Górnictwo

i Energetyka S.A. w postaci struktury holdingowej.

W jej sk∏ad wesz∏a Elektrownia Be∏chatów S.A., Elektrownia Opole S.A., Elektrownia Turów S.A., Kopalnia

W´gla Brunatnego Be∏chatów S.A. i Kopalnia W´gla

Brunatnego Turów S.A. Utworzenie struktury holdingowej nastàpi∏o przez wniesienie 69 % akcji tych spó∏ek do BOT. Dla wype∏nienia wymagaƒ prawa UE,

okreÊlonych w nowej dyrektywie 2003/54/EC, przyj´ta

zosta∏a formu∏a przeniesienia dzia∏alnoÊci operatora

systemu przesy∏owego do spó∏ki zale˝nej od PSE S.A.

PrzejÊciowo PSE-Operator S.A. prowadzi dzia∏alnoÊç,

dzier˝awiàc majàtek sieciowy od PSE S.A. Takà mo˝liwoÊç dyrektywa 2003/54/EC przewiduje jako jednà

z dwóch, na równi z sytuacjà, kiedy operator jest

w∏aÊcicielem majàtku sieciowego, co ma byç rozwiàzaniem docelowym.

Równolegle z procesem konsolidacji poziomej

sektora elektroenergetycznego prowadzone by∏y procesy prywatyzacyjne. Dotychczas sprywatyzowano

W efekcie konsolidacji i prywatyzacji obecnie funkcjonujà 2 prywatne zak∏ady dystrybucyjne oraz 3 skonsolidowane grupy dystrybucyjne pozostajàce w r´kach Skarbu Paƒstwa. Trwajà procesy konsolidacji pozosta∏ych zak∏adów dystrybucyjnych w 3 grupach dystrybucyjnych.

Gazownictwo

Najwi´kszym podmiotem sektora w 2003 r. by∏o

Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A.

(PGNiG S.A), które funkcjonuje jako jednoosobowa

spó∏ka Skarbu Paƒstwa i prowadzi dzia∏alnoÊç wydobywczà, przesy∏u, importu i hurtowego handlu gazem.

W ramach grupy kapita∏owej PGNiG funkcjonowa∏o

szeÊç regionalnych spó∏ek dystrybucyjnych, które zajmowa∏y si´ dystrybucjà i obrotem detalicznym gazu

ziemnego. Przedsi´biorstwa tej grupy obs∏ugiwa∏y ponad 96 % rynku gazu.

Sprzeda˝ gazu, w przeliczeniu na gaz ziemny wysokometanowy, kszta∏towa∏a si´ na poziomie

12 488 mln m3. Produkcja sprzedana wszystkich podmiotów sektora o liczbie pracowników powy˝ej 9 osób

wynosi∏a w 2003 r. 10 290,5 mln z∏. Wynik sprzeda˝y

produktów,

towarów

i

materia∏ów

wynosi∏

1 406,6 mln z∏, natomiast wynik finansowy netto wyniós∏ 337,8 mln z∏.

Zgodnie z za∏o˝eniami przyj´tych przez Rad´ Ministrów programów restrukturyzacji i prywatyzacji

PGNiG S.A. prowadzona jest kompleksowa restrukturyzacja wewn´trzna, zmierzajàca do poprawy efektywnoÊci operacyjnej Spó∏ki i jej wyników finansowych

oraz podniesienia wartoÊci Grupy Kapita∏owej, co

znajduje potwierdzenie w wynikach Spó∏ki za 2002

i 2003 r.

W dniu 1 stycznia 2003 r. wydzielono szeÊç spó∏ek

zajmujàcych si´ dystrybucjà i obrotem, które stanowià

stuprocentowà w∏asnoÊç PGNiG S.A. W lipcu 2004 r.

rozpoczà∏ dzia∏alnoÊç operator gazowego systemu

przesy∏owego, b´dàcy podmiotem ze 100 % udzia∏em

PGNiG S.A. w kapitale zak∏adowym. Zgodnie z za∏o˝eniami rzàdowego Programu restrukturyzacji i prywatyzacji PGNiG S.A. operator systemu przesy∏owego ma

w 2005 r. przejÊç pod kontrol´ Skarbu Paƒstwa. We

wrzeÊniu 2004 r. w wydzielonych spó∏kach dystrybucyjnych dokonano separacji dzia∏alnoÊci dystrybucyjnej

od obrotu gazem. Do 2006 r. od∏o˝ono realizacj´ wydzielenia spó∏ki poszukiwawczo-wydobywczej.

W wyniku renegocjacji kontraktu jamalskiego

z OAO Gazprom ograniczono wielkoÊci dostaw oraz

wyd∏u˝ono czas ich realizacji o dwa lata, tj. do 2022 r.

Zachowana jest elastycznoÊç w odbiorze gazu i ustalaniu wielkoÊci dostaw na kolejne lata. Stwarza to realne mo˝liwoÊci zawierania kontraktów krótko- i Êrednioterminowych. PGNiG S.A. na bie˝àco wywiàzuje

si´ z zobowiàzaƒ kontraktowych. W roku 2003 zanotowano wzrost iloÊci sprzeda˝y gazu o 11 % w stosunku

do 2002 r. Wysokie zapotrzebowanie na gaz w po∏àczeniu z obni˝eniem obowiàzku odbioru gazu z kontraktu jamalskiego pozwoli∏y na realizacj´ zakupów

spotowych.

Sektor paliw ciek∏ych

Podstawowà dzia∏alnoÊcià krajowego sektora naftowego jest przerób rafinacyjny ropy naftowej, magazynowanie oraz dystrybucja paliw ciek∏ych. W sektorze naftowym dzia∏a 7 rafinerii ropy naftowej, które

∏àcznie przerabiajà 17—18 mln ton ropy naftowej rocznie, jedno przedsi´biorstwo odpowiedzialne za przesy∏ ropy naftowej — Przedsi´biorstwo Eksploatacji Rurociàgów Naftowych „Przyjaꃔ S.A. oraz ok. 7 tys.

stacji paliwowych, wÊród których dominujà stacje

PKN Orlen S.A.

Produkcja sprzedana sektora w 2003 r., w podmiotach o liczbie pracujàcych powy˝ej 49 pracowników,

wynosi∏a 20 950,1 mln z∏. Sektor zanotowa∏ w 2003 r.

wynik finansowy netto w wysokoÊci 1 276,3 mln z∏.

W dniu 24 wrzeÊnia 2002 r. Rada Ministrów przyj´∏a Strategi´ dla przemys∏u naftowego w Polsce. Strategia ta przewiduje podj´cie dzia∏aƒ w celu zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego kraju oraz ochrony interesu konsumentów, wzmacniajàc pozycj´ rynkowà sektora i zapewniajàc mu warunki stabilnego

rozwoju.

Dzi´ki dotychczasowej realizacji programów rzàdowych przedsi´biorstwa paƒstwowe dzia∏ajàce

w sektorze naftowym zosta∏y w du˝ej mierze zrestrukturyzowane, przekszta∏cone w spó∏ki prawa handlowego i ca∏kowicie lub cz´Êciowo sprywatyzowane.

Znacznej zmianie uleg∏a równie˝ struktura sektora;

zainicjowano proces powstania dwóch oÊrodków

przemys∏u naftowego, jednym jest PKN ORLEN S.A.,

a drugim — grupa tworzona przez dawnà Rafineri´

Gdaƒskà (Grupa LOTOS S.A.).

W zwiàzku z koniecznoÊcià dostosowania do unijnych standardów jakoÊci paliw wdro˝ono nowe technologie przerobu ropy naftowej; umo˝liwi∏o to wyeliminowanie benzyny z zawartoÊcià czteroetylku o∏owiu

i wdro˝enie programu zmierzajàcego od obni˝enia zawartoÊci siarki w paliwach (w oleju nap´dowym, lekkim oleju opa∏owym, ci´˝kim oleju opa∏owym i w benzynach silnikowych). Poszczególne rafinerie rozpocz´∏y tak˝e realizacj´ szeroko zakrojonych programów

modernizacyjno-inwestycyjnych w celu poprawy efektywnoÊci przerobu ropy naftowej.

Prowadzona restrukturyzacja sektora oraz programy inwestycyjne realizowane przez rafinerie dopro-

Poz. 562

wadzi∏y do znacznego wzmocnienia ich pozycji konkurencyjnej na europejskim rynku paliw ciek∏ych.

W ostatnim okresie nale˝y odnotowaç: zwi´kszenie efektywnoÊci dystrybucji paliw, popraw´ systemu

magazynowania ropy i paliw ciek∏ych oraz zapewnienie dost´pu do takich us∏ug, jak import ropy naftowej

oraz jej magazynowanie (TPA), co niewàtpliwie wp∏ywa korzystnie na wzrost bezpieczeƒstwa energetycznego kraju.

W tym celu zrezygnowano te˝ z prywatyzacji PERN

„Przyjaꃔ S.A. oraz podj´to starania o odzyskanie

kontroli Skarbu Paƒstwa nad spó∏kà Naftoport, poprzez przej´cie wi´kszoÊciowego pakietu udzia∏ów

przez PERN jako spó∏k´ ze 100 % udzia∏em Skarbu

Paƒstwa.

Nadzór nad restrukturyzacjà sektora, procesem

prywatyzacji przedsi´biorstw oraz zadanie monitorowania bezpieczeƒstwa dostaw i konkurencyjnoÊci podmiotów na polskim i mi´dzynarodowym rynku paliw

ciek∏ych zosta∏y powierzone spó∏ce Nafta Polska S.A.

Ciep∏ownictwo

Mimo ˝e ciep∏ownictwo polskie nie zosta∏o obj´te

˝adnym rzàdowym programem sektorowym w zakresie restrukturyzacji i prywatyzacji, to jednak przekszta∏cenia w∏asnoÊciowe i organizacyjne sà jednym

z wa˝nych elementów reformowania ciep∏ownictwa.

Potencja∏ polskiego ciep∏ownictwa jest bardzo rozdrobniony. Ocenia si´, ˝e dzia∏alnoÊcià ciep∏owniczà

zajmuje si´ ponad 8 tys. podmiotów, z czego prawie

90 % zu˝ywa ciep∏o wy∏àcznie na zaspokojenie w∏asnych potrzeb, a wi´c nie dostarcza go do odbiorców.

Pozosta∏e przedsi´biorstwa prowadzà dzia∏alnoÊç

zwiàzanà z zaopatrzeniem w ciep∏o odbiorców zewn´trznych. SpoÊród nich 885 (dane za 2003 r.) posiada koncesj´ Prezesa URE na dzia∏alnoÊç ciep∏owniczà,

co stanowi oko∏o 80 % wszystkich przedsi´biorstw dostarczajàcych ciep∏o do odbiorców. Pozosta∏e podmioty nie podlegajà koncesjonowaniu w rozumieniu ustawy — Prawo energetyczne, zgodnie z którà z koncesjonowania wy∏àczone jest wytwarzanie ciep∏a w êród∏ach o mocy poni˝ej 1 MW, przesy∏anie i dystrybucja

ciep∏a, je˝eli moc zamówiona przez odbiorców nie

przekracza 1 MW, oraz wytwarzanie ciep∏a w przemys∏owych procesach technologicznych, gdy wielkoÊç

mocy zamówionej przez odbiorców nie przekracza

1 MW, albo gdy nie wystàpi∏y jeszcze do Prezesa URE

o przyznanie koncesji.

Koncesjonowane przedsi´biorstwa wytwarzajà

oko∏o 80 % ca∏kowitej produkcji ciep∏a w kraju, pozosta∏e 20 % produkcji krajowej to ciep∏o zu˝ywane

przede wszystkim na potrzeby w∏asne przedsi´biorstw

przemys∏owych i spó∏dzielni mieszkaniowych.

Ogólnopolska zainstalowana moc cieplna wynosi

ponad 68 tys. MW, a osiàgalna ponad 65 tys. MW. Jedna trzecia ca∏ego potencja∏u wytwórczego ciep∏ownictwa skupiona jest w dwóch województwach: Êlàskim

i mazowieckim. Produkcja ciep∏a w ostatnich latach

kszta∏tuje si´ na zbli˝onym poziomie i wynosi oko∏o

490,5 TJ. Prawie dwie trzecie krajowej produkcji ciep∏a

wytwarzajà elektrownie i elektrociep∏ownie nale˝àce zarówno do energetyki zawodowej, jak i do przemys∏u. Do

produkcji ciep∏a zu˝ywany jest przede wszystkim w´giel

kamienny, którego udzia∏ w wytwarzaniu ciep∏a nie

zmienia si´ w ostatnich latach i wynosi prawie 80 %.

W 2003 r. zmniejszy∏y si´ nieco nak∏ady inwestycyjne w ciep∏ownictwie w porównaniu z rokiem poprzednim, niemniej jednak obserwowany jest coraz

wi´kszy wzrost nak∏adów na sieci przesy∏owo-dystrybucyjne. Koncesjonowane ciep∏ownictwo w coraz

wi´kszym stopniu korzysta ze Êrodków obcych w finansowaniu inwestycji.

W 2003 r. zaobserwowano zwrot w kondycji finansowej sektora ciep∏owniczego — przejÊcie od strat do

zysku. Sta∏o si´ to pomimo nieznacznego, du˝o s∏abszego ni˝ wskaênik inflacji wzrostu cen w ciep∏ownictwie. RentownoÊç sektora w 2003 r. wynosi∏a 1,4 %.

Ponadto w 2003 r. zanotowano wzrost sprawnoÊci

wytwarzania i przesy∏ania ciep∏a. Pozytywnym zjawiskiem odnotowanym w ciep∏ownictwie jest równie˝

wzrost wydajnoÊci pracy i produktywnoÊci majàtku

trwa∏ego.

Przedsi´biorstwa ciep∏ownicze cechuje du˝a ró˝norodnoÊç pod wzgl´dem form organizacyjno-prawnych i w∏asnoÊciowych. WÊród nich wyst´pujà: spó∏ki

akcyjne i spó∏ki z ograniczonà odpowiedzialnoÊcià,

przedsi´biorstwa paƒstwowe, przedsi´biorstwa komunalne, gminne zak∏ady bud˝etowe, zwiàzki komunalne gmin, spó∏dzielnie mieszkaniowe oraz podmioty prywatne. W wi´kszoÊci przedsi´biorstw ciep∏owniczych funkcje w∏aÊcicielskie sprawujà organy samorzàdu terytorialnego.

W wyniku procesu komunalizacji przedsi´biorstw

ciep∏owniczych, podj´tego w poczàtkach lat dziewi´çdziesiàtych, ponad 90 % tych przedsi´biorstw jest w∏asnoÊcià samorzàdów lokalnych, a 2,5 % to przedsi´biorstwa paƒstwowe.

Proces przekszta∏ceƒ w∏asnoÊciowych w ciep∏ownictwie przebiega stopniowo, przy czym znaczàce

przyÊpieszenie prywatyzacyjne nastàpi∏o po roku

1998. Charakterystycznym przejawem procesu przekszta∏ceƒ w∏asnoÊciowych i organizacyjnych w ciep∏ownictwie jest wydzielanie ze struktury przedsi´biorstw przemys∏owych dzia∏alnoÊci ciep∏owniczej

i nadawanie jej formy niezale˝nych jednostek organizacyjno-prawnych, a w dalszej kolejnoÊci sprzedawanie ich inwestorom prywatnym.

Równie˝ w przedsi´biorstwach energetyki zawodowej, eksploatujàcych elektrociep∏ownie, ciep∏ownie, sieci ciep∏ownicze, które w pierwszym etapie reformy sektora energetyki zosta∏y przekszta∏cone

z przedsi´biorstw paƒstwowych w spó∏ki akcyjne

Skarbu Paƒstwa, obecnie trwa proces prywatyzacji.

Prywatyzacja majàtku ciep∏owniczego rozpocz´∏a

si´ równie˝ w gminach. Gminy, z braku w∏asnych

Êrodków na rozwój i modernizacj´ potencja∏u ciep∏ow-

Poz. 562

niczego, sà zainteresowane pozyskiwaniem inwestorów strategicznych. Stwarza to bowiem szans´ na

zwi´kszenie efektywnoÊci dzia∏ania lokalnych przedsi´biorstw ciep∏owniczych poprzez zastosowanie

w nich nowych rozwiàzaƒ technologicznych i ich dokapitalizowanie, jak równie˝ zwi´kszenie dop∏ywu do

bud˝etu gminy Êrodków finansowych pochodzàcych

z prywatyzacji.

Ze strony inwestorów obserwuje si´ tak˝e wzrost

sk∏onnoÊci do inwestowania w przedsi´biorstwa ciep∏ownicze. Wynika to ze specyfiki dzia∏alnoÊci ciep∏owniczej, która cechuje si´ wzgl´dnie stabilnym rynkiem zbytu.

Wnioski

Przeprowadzona ocena realizacji polityki energetycznej Polski pozwala na postawienie nast´pujàcych

konkluzji

1. Cele polityki energetycznej sà prawid∏owe i spo∏ecznie akceptowane.

2. Mimo post´pu w osiàganiu celów polityki energetycznej, jej realizacja wymaga ciàg∏ego monitorowania oraz szczególnej uwagi w doborze narz´dzi

realizacyjnych dostosowanych do zmieniajàcych

si´ uwarunkowaƒ.

3. Uzyskanie cz∏onkostwa Polski w Unii Europejskiej

— zaostrzenie wymagaƒ, pojawienie si´ nowych

wyzwaƒ — wymaga wskazania priorytetów i nowych zadaƒ, aby z powodzeniem realizowaç podstawowe cele polityki energetycznej: wysokie bezpieczeƒstwo energetyczne i ekologiczne oraz

wzrost konkurencyjnoÊci i efektywnoÊci energetycznej polskiej gospodarki.

4. Zagro˝eniem dla bezpieczeƒstwa energetycznego

ka˝dego kraju nie jest sam fakt importu paliw, mo˝e nim byç natomiast z∏a struktura tego importu,

nierzetelni dostawcy, niekorzystne ceny lub niekorzystne klauzule kontraktów. Zarówno struktura bilansu paliwowego, jak i niezb´dny import paliw

powinny byç optymalizowane kryteriami ekonomicznymi i potrzebami ochrony Êrodowiska przyrodniczego (rozwój zrównowa˝ony) z uwzgl´dnieniem wymogu maksymalnego bezpieczeƒstwa

energetycznego.

5. Konieczne jest kontynuowanie prac nad wzmocnieniem warunków technicznych, organizacyjnych

i prawnych dla zapobiegania zak∏óceniom i przerwom w zaopatrzeniu w paliwa i energi´.

6. W procesie liberalizacji rynków paliw i energii

dzia∏ania administracji powinny byç skierowane

na tworzenie warunków prawnych do sprawnego

funkcjonowania mechanizmów konkurencji oraz

rozwiàzaƒ systemowych dla likwidacji najistotniejszych barier w rozwoju tych rynków. W szczególnoÊci kontynuowane powinny byç prace nad restrukturyzacjà kontraktów d∏ugoterminowych

w elektroenergetyce w oparciu o metodologi´

uzgodnionà z Komisjà Europejskà.

7. Prowadzona dotychczas polityka koncesjonowania

dzia∏alnoÊci przedsi´biorstw energetycznych jest

oceniana pozytywnie i w zwiàzku z tym nie wymaga odmiennych od dotychczas prowadzonych

dzia∏aƒ.

8. W zakresie ochrony Êrodowiska przyrodniczego

nale˝y kontynuowaç prace nad rozwiàzaniami systemowymi i prawnymi zapewniajàcymi zmniejszenie emisji zanieczyszczeƒ, w tym internalizacj´

kosztów zewn´trznych generowanych przez sektor

energetyczny.

9. Korzystne tendencje w zakresie poprawy efektywnoÊci energetycznej sà g∏ównie wynikiem znacznego wzrostu cen paliw i energii oraz wykorzystania rezerw, zwiàzanych ze zmianà mechanizmu zarzàdzania gospodarkà z centralnego sterowania

na rynkowy oraz ze zmianà w strukturze przemys∏u. Rezerwy te jednak stopniowo wyczerpujà si´.

Dalszy post´p nie b´dzie najprawdopodobniej

mo˝liwy bez istotnych dzia∏aƒ stymulacyjnych,

w tym inwestycji.

10. Mimo niezaprzeczalnego post´pu procesu restrukturyzacji górnictwa w´gla kamiennego nie rozwiàzano wszystkich istotnych problemów tego sektora, w szczególnoÊci wysokiego stanu zobowiàzaƒ

i braku p∏ynnoÊci finansowej oraz nadmiernego

potencja∏u produkcyjnego. Stàd konieczne jest

kontynuowanie procesów restrukturyzacji.

11. Sektor elektroenergetyczny cechuje ma∏a koncentracja i s∏aboÊç ekonomiczna w stosunku do

przedsi´biorstw dzia∏ajàcych na rynkach energii

w UE. Mimo post´pu, jaki osiàgni´to w procesie

konsolidacji poziomej, nale˝y rozwa˝yç tworzenie

bardziej efektywnych struktur kapita∏owych.

ZA¸ÑCZNIK 2

WNIOSKI Z PRAC PROGNOSTYCZNO-ANALITYCZNYCH

D∏ugookresowe zmiany zapotrzebowania na energi´ sà uzale˝nione od dynamiki wzrostu gospodarczego oraz od kszta∏towania si´ energoch∏onnoÊci PKB,

odzwierciedlajàcego zmiany w strukturze gospodarki

oraz w efektywnoÊci wykorzystania energii i poszczególnych jej noÊników. Prognozy d∏ugoterminowe charakteryzuje du˝y stopieƒ niepewnoÊci — wynika to

m.in. z ró˝norodnoÊci scenariuszy rozwoju techniki

i technologii oraz cech strukturalnych rozwoju ekonomicznego, co implikuje ró˝ne oceny zapotrzebowania

gospodarki na paliwa i energi´. W polskich warunkach

podstawowà sprawà jest unowoczeÊnienie gospodarki, które ma powodowaç zwi´kszanie efektywnoÊci

ekonomicznej, a tym samym efektywnoÊci wykorzystania energii. OkreÊlenie mo˝liwego w przysz∏oÊci

poziomu i struktury zapotrzebowania na paliwa jest

istotne dla wyznaczenia ogólnej koncepcji i kierunków

dzia∏ania paƒstwa niezb´dnych dla zachowania bezpieczeƒstwa energetycznego z uwzgl´dnieniem uwarunkowaƒ ekonomicznych i ochrony Êrodowiska.

Prognoza zapotrzebowania na paliwa i energi´

w horyzoncie do 2025 r. zosta∏a opracowana na pod-

Poz. 562

stawie scenariusza makroekonomicznego rozwoju

kraju, b´dàcego elementem projektu Narodowego

Planu Rozwoju na lata 2007—20131). Podstawowymi

za∏o˝eniami scenariusza sà

— stabilizacja na scenie politycznej, co oznacza osiàgni´cie wi´kszoÊci parlamentarnej nastawionej

proreformatorsko,

— doÊç dobra koniunktura gospodarcza u najwa˝niejszych partnerów gospodarczych,

— wysoki wzrost gospodarczy Polski do 2025 r., na

który wp∏yw b´dà mia∏y

• cz∏onkostwo w UE — pojawiajà si´ pozytywne

efekty konwergencji i zak∏ada si´, ˝e absorpcja

funduszy unijnych b´dzie stosunkowo wysoka,

• przyspieszenie nap∏ywu inwestycji zagranicznych za sprawà wzrostu udzia∏u Êrednich i ma∏ych inwestorów zagranicznych,

• wzrost eksportu na rynki UE,

• przystàpienie Polski do ERM-II w 2006 r., a do

strefy euro w 2009 r.,

• znoszenie barier biurokratycznych dla przedsi´biorców oraz upraszczanie systemu regulacji

gospodarczych,

• zwi´kszenie wykorzystania zasobów pracy.

Przeprowadzone prognozy makroekonomiczne

przy tych za∏o˝eniach wskazujà, i˝ tempo wzrostu PKB

w okresie do 2025 r. Êredniorocznie wyniesie oko∏o

5,2 %, w tym 5,4 % w latach 2005—2010, 5,1 % w latach 2011—2015, 5,1 % w latach 2016—2020 i 5,0 %

w latach 2021—2025.

Prognoza sektorowa tworzenia PKB przedstawiajàca obraz przysz∏ych zmian strukturalnych gospodarki

polskiej zak∏ada, ˝e podstawowe tendencje obserwowane od poczàtku transformacji systemowej b´dà

kontynuowane, jednak w stopniu mniejszym, ni˝ mia∏o to miejsce dotychczas. Podstawowà tendencjà b´dzie w dalszym ciàgu zwi´kszanie udzia∏u us∏ug

w strukturze wartoÊci dodanej, przy jednoczesnym

zmniejszaniu udzia∏u wartoÊci dodanej tworzonej

w przemyÊle i rolnictwie.

B´dzie to wp∏ywa∏o na wzrost efektywnoÊci energetycznej gospodarki. Na potrzeby przygotowania

prognozy krajowego zapotrzebowania na paliwa

i energi´ do 2025 r. wspó∏czynniki poprawy efektywnoÊci u˝ytkowania energii wyznaczone zosta∏y na

podstawie danych statystycznych z lat 1993—20032).

Dla ka˝dego sektora gospodarki i dla ka˝dego kierunku u˝ytkowania energii odr´bnie sà obliczane wspó∏czynniki poprawy efektywnoÊci u˝ytkowania energii

oraz przyrosty zapotrzebowania na energi´ u˝ytecznà.

———————

1) Prognoza z dnia 28 paêdziernika 2004 r. opracowana przez

Ministerstwo Gospodarki i Pracy.

2) Analiz´ przeprowadzono w dwóch wariantach: wariancie

kontynuacji, w którym za∏o˝ono ekstrapolacj´ dotychczasowego trendu poprawy efektywnoÊci, dzi´ki rynkowej

transformacji gospodarki, z uwzgl´dnieniem wyczerpywania si´ rezerw prostych, oraz wariancie zwi´kszonej efektywnoÊci, który mo˝e byç osiàgni´ty dzi´ki aktywnym stymulacyjnym dzia∏aniom paƒstwa.

W opracowaniu wykorzystano prognoz´ cen paliw

pierwotnych (ropy naftowej, gazu ziemnego i w´gla

energetycznego) w imporcie do Unii Europejskiej, zamieszczonà w opracowaniu Komisji Europejskiej European Energy and Transport Trends to 20303). Prognoza ta jest, spoÊród dost´pnych prognoz Êwiatowych, najbardziej miarodajna dla Polski jako uczestnika wspólnego rynku Unii.

Przy uwzgl´dnieniu wszystkich wymienionych

uwarunkowaƒ i za∏o˝eƒ metodycznych, makroekonomicznych, ekologicznych i innych, sporzàdzono prognoz´ krajowego zapotrzebowania na energi´ do

2025 r. w czterech wariantach4)

a) Wariant Traktatowy, uwzgl´dniajàcy postanowienia Traktatu Akcesyjnego zwiàzane z sektorem

energii, to jest: osiàgni´cie wskaênika 7,5 % zu˝ycia energii elektrycznej ze êróde∏ odnawialnych

w 2010 r., osiàgni´cie wskaênika 5,75 % udzia∏u

biopaliw w ogólnej sprzeda˝y benzyn i olejów nap´dowych w 2010 r. oraz ograniczenie emisji ca∏kowitej z du˝ych obiektów spalania do wielkoÊci

okreÊlonych w Traktacie,

b) Wariant Podstawowy W´glowy, ró˝niàcy si´ od wariantu Traktatowego tym, ˝e wymóg spe∏nienia postanowieƒ Traktatu w zakresie emisji z du˝ych obiektów spalania jest zastàpiony przez realizacj´ Krajowego Planu Redukcji Emisji (KPRE)5), który umo˝liwia przesuni´cie na rok 2020 terminu realizacji wymagaƒ emisyjnych ustalonych w Traktacie Akcesyjnym na rok 2012. W wariancie tym nie zak∏ada∏o si´

ograniczeƒ dostaw w´gla kamiennego, nie przesàdzono, w jakiej cz´Êci w´giel ten b´dzie pochodzi∏

z wydobycia krajowego, a w jakiej z importu,

c) Wariant Podstawowy Gazowy, ró˝niàcy si´ od

wariantu Podstawowego W´glowego tylko tym,

———————

3) European Energy and Transport Trends to 2030, European

Commission, Directorate — General for Energy and Transport, Brussels, January 2003.

4) Na etapie wst´pnej selekcji badanych wariantów przeanalizowano równie˝ podwarianty charakteryzujàce si´ znacznym ograniczeniem wielkoÊci produkcji energii elektrycznej w kraju i zastàpieniem krajowej produkcji przez import

du˝ych iloÊci energii. Podwarianty te uznano jednak za

nierealistyczne, poniewa˝ wymaga∏yby one wielkich inwestycji w obszarze sieci przesy∏owych, a nawet w przypadku zrealizowania tych inwestycji nie by∏by zagwarantowany w∏aÊciwy poziom bezpieczeƒstwa energetycznego kraju. W efekcie wykonanych analiz przyj´to, ˝e maksymalna

wielkoÊç importu netto energii elektrycznej nie mo˝e

w ˝adnym z wariantów przekraczaç 10 TWh, tj. iloÊci odpowiadajàcej obecnemu poziomowi eksportu netto. Podobne ograniczenia materialne wyst´pujà we wszystkich

wariantach i dotyczà przede wszystkim mo˝liwego tempa

zmian struktury wytwarzania energii. Przyk∏adowo, realizacja wariantu Podstawowego Gazowego mo˝e napotkaç

barier´ w postaci niemo˝liwoÊci zbudowania w potrzebnych terminach niezb´dnej infrastruktury przesy∏owej gazu. W niektórych przypadkach mogà pojawiç si´ równie˝

powa˝ne ograniczenia natury spo∏ecznej, zwiàzane

z ewentualnym uruchomieniem elektrowni jàdrowej.

5) W prognozie za∏o˝ono akceptacj´ KPRE przez Komisj´ Europejskà.

Poz. 562

˝e dostawy w´gla kamiennego do produkcji energii elektrycznej sà utrzymane na obecnym poziomie, a paliwem do produkcji dodatkowych niezb´dnych iloÊci energii elektrycznej b´dzie w tym

wariancie przede wszystkim gaz ziemny,

d) Wariant EfektywnoÊciowy, spe∏niajàcy takie same

kryteria ekologiczne jak warianty podstawowe, zak∏adajàcy uzyskanie dodatkowej poprawy efektywnoÊci energetycznej w obszarach wytwarzania

energii elektrycznej, jej przesy∏u i dystrybucji oraz

zu˝ycia dzi´ki aktywnej polityce paƒstwa. Prognozowany jest nast´pujàcy maksymalny mo˝liwy

poziom poprawy efektywnoÊci w porównaniu

z wariantami podstawowymi: w zakresie wytwarzania energii elektrycznej — wzrost Êredniej

sprawnoÊci wytwarzania o 1,3 punktu procentowego, w zakresie przesy∏u i dystrybucji energii

elektrycznej — spadek strat sieciowych o 1,5 punktu procentowego, w zakresie zu˝ycia energii pierwotnej — spadek energoch∏onnoÊci PKB o 5 %

i elektroch∏onnoÊci o 7 %.

W ka˝dym wariancie dokonano optymalizacji kosztowej funkcjonowania krajowego sektora paliwowo-energetycznego w ramach przyj´tych ograniczeƒ ekologicznych6).

W wariantach Traktatowym, Podstawowym W´glowym i Podstawowym Gazowym zapotrzebowanie

ca∏kowite na energi´ finalnà, czyli energi´ konsumowanà przez podmioty gospodarcze i gospodarstwa

domowe, wzroÊnie do 2025 r. o oko∏o 55 %. W prognozowanej strukturze zu˝ycia bardzo istotnie wzroÊnie

udzia∏ energii elektrycznej, paliw ciek∏ych i gazu ziemnego, natomiast wielkoÊci zu˝ycia w´gla i ciep∏a pozostanà na obecnym poziomie.

W wariancie EfektywnoÊciowym ca∏kowite zapotrzebowanie na energi´ finalnà wzroÊnie do 2025 r.

o 48 %. Osiàgni´te oszcz´dnoÊci w zu˝yciu poszczególnych noÊników ukszta∏tujà si´ na poziomie 4—6 %,

a zu˝ycie energii ze êróde∏ odnawialnych wzroÊnie.

Natomiast zapotrzebowanie na energi´ pierwotnà wyniesie w przedziale od 138,3 Mtoe w Wariancie

Podstawowym W´glowym, 137,0 Mtoe w Wariancie

Podstawowym Gazowym, 136,7 w Wariancie Traktatowym do 130 Mtoe w Wariancie EfektywnoÊciowym7).

———————

6) Rachunek optymalizacyjny kosztów poszczególnych wariantów pokrycia prognozowanego zapotrzebowania na

noÊniki energii przeprowadzono dla realnych poziomów

cen zdyskontowanych na rok bazowy prognozy. Realnà

stop´ dyskonta przyj´to w wysokoÊci 5 %, sta∏à w ca∏ym

rozpatrywanym okresie i jednakowà dla wszystkich wariantów prognozy.

7) Warto zauwa˝yç, ˝e wielkoÊci te odbiegajà od prognoz na

rok 2020 przygotowanych przez Rzàdowe Centrum Studiów Strategicznych, które przewiduje wielkoÊç zu˝ycia na

poziomie 114,6 Mtoe, oraz prognoz Komisji Europejskiej

— 112,9 Mtoe (wg European Energy and Transport Trends

to 2030, European Commission, Directorate — General for

Energy and Transport, Brussels, January 2003).

We wszystkich wariantach prognozy uwzgl´dniono pu∏apy emisji zanieczyszczeƒ wynikajàce z mi´dzynarodowych zobowiàzaƒ Polski.8) Uwzgl´dniono równie˝ realizacj´ celu zwi´kszenia udzia∏u OZE w krajowym zu˝yciu energii elektrycznej i sprzeda˝y paliw

transportowych odpowiednio do 7,5 % i 5,75 %

w 2010 r.

We wszystkich wariantach za∏o˝ono dotrzymanie

norm emisji z pojazdów silnikowych, wymaganych

przez przepisy Unii Europejskiej. Za∏o˝ono równie˝

pe∏ne dostosowanie do wymogów rozporzàdzenia Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie wymagaƒ jakoÊciowych dla paliw ciek∏ych, regulujàcego zawartoÊç

siarki w paliwach transportowych i olejach opa∏owych.

Przeprowadzone prognozy nie dajà jednoznacznej

odpowiedzi na temat wielkoÊci eksportu i importu paliw i energii. W zwiàzku ze znacznym wzrostem zapotrzebowania na paliwa i energi´ szacuje si´, i˝ b´dzie

wzrasta∏ import paliw, w szczególnoÊci gazu i ropy

naftowej. JednoczeÊnie funkcjonowanie Polski na jednolitych wspólnotowych rynkach paliw i energii mo˝e

zwi´kszaç eksport. Dalsze prace prognostyczne w tym

zakresie b´dà prowadzone przez Rzàdowe Centrum

Studiów Strategicznych.

Zapotrzebowanie na energi´ elektrycznà w okresie

prognozy b´dzie wzrastajàce, przy czym we wszystkich wariantach przyrosty b´dà relatywnie ni˝sze

w pierwszym, a relatywnie wy˝sze w drugim okresie

10-letnim (Êredniorocznie oko∏o 3 %).

Przewiduje si´, ˝e wzrost produkcji energii elektrycznej opieraç si´ b´dzie g∏ównie na w´glu kamiennym w wariantach Traktatowym i Podstawowym W´glowym, a na gazie ziemnym w wariantach Podstawowym Gazowym i EfektywnoÊciowym. W ka˝dym wariancie zostanie osiàgni´ty w 2010 r. i utrzymany do

koƒca okresu prognozy co najmniej 7,5 % udzia∏ êróde∏ odnawialnych w produkcji energii elektrycznej.

W przeciwieƒstwie do wielu krajów europejskich

Polska nie posiada elektrowni jàdrowych. Wprowadzenie energetyki jàdrowej jest celowe ze wzgl´du na

potrzeb´ dywersyfikacji noÊników energii pierwotnej

oraz koniecznoÊç ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i dwutlenku siarki do atmosfery, dlatego te˝

jest prognozowane po 2020 r. we wszystkich wariantach. Obliczenia prognostyczne wskazujà na potrzeb´

rozpocz´cia eksploatacji energetyki jàdrowej w ostatnim pi´cioleciu rozpatrywanego okresu9).

———————

8) — II Protokó∏ Siarkowy dla ca∏kowitej krajowej emisji SO

2

(2000 kt do 2008 r., 1398 kt od 2010 r.),

— II Protokó∏ Azotowy dla ca∏kowitej krajowej emisji NOx

(2000 kt do 2008 r., 880 kt od 2010 r.),

— Protokó∏ z Kioto dla ca∏kowitej krajowej emisji CO2

(463 Mt do 2009 r., 435 Mt od 2010 r.).

9) Uruchomienie pierwszej elektrowni jàdrowej przed rokiem

2020 uwa˝a si´ za niemo˝liwe, poniewa˝ czas trwania procesu inwestycyjnego w kraju, który nie ma w tym zakresie

prawie ˝adnych doÊwiadczeƒ, ocenia si´ na 10 lat, a czas

trwania poprzedzajàcej inwestycj´ kampanii spo∏ecznej na

rzecz akceptacji energetyki jàdrowej na 5 lat.

Poz. 562

Przy zak∏adanym wzroÊcie wolumenu PKB i przewidywanym wzroÊcie zapotrzebowania na energi´,

w perspektywie 2025 r. za∏o˝ono spadek energoch∏onnoÊci PKB do oko∏o 50 % obecnego poziomu oraz spadek elektroch∏onnoÊci do oko∏o 60 % obecnego poziomu. Przybli˝y∏oby to Polsk´ w istotnym stopniu do

standardów energoch∏onnoÊci, jakie osiàgane sà

w krajach wysoko rozwini´tych.

Poprawa efektywnoÊci energetycznej odbywaç si´

b´dzie przy jednoczesnym wzroÊcie zapotrzebowania

na energi´ w przeliczeniu na 1 mieszkaƒca. Prognozy

zapotrzebowania na energi´ finalnà i energi´ elektrycznà na 1 mieszkaƒca kraju wskazujà na stopniowe

dorównywanie Polski do poziomu osiàgni´tego obecnie przez kraje Unii Europejskiej w sk∏adzie przed rozszerzeniem (UE—15).

Z dokonanych prac analitycznych wynika, ˝e emisja trzech g∏ównych substancji zanieczyszczajàcych

powietrze (py∏u, dwutlenku siarki i tlenków azotu) b´dzie doÊç szybko mala∏a do 2015—2018 r., dzi´ki modernizacji êróde∏ emisji i pe∏nemu dostosowaniu norm

emisji do przepisów Unii. Po tym okresie nastàpi zahamowanie tempa spadku emisji lub te˝, zale˝nie od wariantu i substancji, stabilizacja emisji na osiàgni´tym

poziomie lub nawet niewielki wzrost10).

Z przeprowadzonych analiz kosztów realizacji poszczególnych wariantów prognozy wynikajà nast´pujàce spostrze˝enia

— wariantami najdro˝szymi w realizacji by∏yby warianty Podstawowy Gazowy i Traktatowy; taƒsze

od nich sà, w kolejnoÊci malejàcych wydatków, warianty Podstawowy W´glowy i EfektywnoÊciowy;

— w wariancie Traktatowym dodatkowe wydatki nale˝a∏oby ponieÊç w latach 2005—2010, na szybkie

dostosowanie bazy wytwórczej do limitów emisji

okreÊlonych w Traktacie Akcesyjnym; wariant ten

móg∏by byç taƒszy po 2010 r. dzi´ki wczeÊniejszemu zrealizowaniu inwestycji proekologicznych

w elektroenergetyce.

Nale˝y jednak podkreÊliç, ˝e realizacja wariantu

Traktatowego jest mocno utrudniona. Ograniczenie

maksymalnej emisji SO2 z du˝ych êróde∏ spalania do

454 tys. ton w 2008 r. oraz dotrzymanie odpowiednich

pu∏apów dla dalszych lat wymaga∏oby wykonania nast´pujàcych przedsi´wzi´ç

— zmniejszenia eksportu energii elektrycznej do zera,

— zwi´kszenia importu energii elektrycznej do poziomu 10 TWh rocznie,

———————

10) Nale˝y zaznaczyç, ˝e bazowa emisja py∏ów, dwutlenku

siarki i tlenków azotu ze êróde∏ o mocy w paliwie powy˝ej 50 MW ustalona w KPRE nie obejmuje êróde∏ przewidzianych do pracy poni˝ej 20000 godzin w okresie

2008—2015 i likwidacji po tym okresie. Dla 2002 r. emisje bazowe dwutlenku siarki i tlenków azotu w przypadku KPRE wynoszà, odpowiednio 738,2 kton i 233,1 kton,

podczas gdy rzeczywiste emisje du˝ych obiektów spalania w tym roku wynios∏y odpowiednio 801 kton

i 257 kton. Bazowa emisja py∏ów w 2002 r. w przypadku

KPRE wynosi 46,6 kton.

— intensyfikacji budowy urzàdzeƒ odsiarczajàcych

w tych jednostkach, które nie podlegajà likwidacji

do 2015 r. — praktycznie konieczna by∏aby realizacja w latach 2005—2008 programu modernizacji

ekologicznej elektrowni i elektrociep∏owni, przewidzianego w pozosta∏ych wariantach do 2018 r.,

co nie jest mo˝liwe ze wzgl´du na ograniczenia

kapita∏owe i materialne. Dla uzyskania wskaênika

7,5 % udzia∏u êróde∏ odnawialnych w 2010 r. nale˝y zainstalowaç w latach 2005—2010 oko∏o

2000 MW w elektrowniach wiatrowych, umo˝liwiç

wspó∏spalanie biomasy w elektrowniach w´glowych dla uzyskania ok. 1000 MW oraz pozyskaç

ok. 5 mln ton biomasy.

Wnioski

1. Do 2025 r. prognozowany jest wzrost krajowego

zu˝ycia energii finalnej o 48—55 %, energii pierwotnej o 41—50 %, a energii elektrycznej o

80—93 %.

2. W ka˝dym wariancie prognozowana jest zmiana

struktury krajowego zu˝ycia energii na korzyÊç gazu ziemnego i paliw ciek∏ych, z tym ˝e poszczególne warianty ró˝nià si´ rozmiarami wzrostu zu˝ycia

gazu. W wariantach Podstawowym Gazowym

i EfektywnoÊciowym gaz pokrywa zdecydowanà

wi´kszoÊç przyrostu zu˝ycia paliw do produkcji

energii elektrycznej, a zu˝ycie w´gla jest zamro˝one na obecnym poziomie. W wariancie Podstawowym W´glowym wzrasta istotnie zu˝ycie w´gla

kamiennego do produkcji energii elektrycznej,

a przyrost zu˝ycia gazu jest relatywnie mniejszy.

3. We wszystkich wariantach nast´puje du˝a poprawa w zakresie efektywnoÊci energetycznej gospodarki. W wariancie EfektywnoÊciowym przewidziana jest dodatkowa poprawa w stosunku do

wariantów Podstawowych: w zakresie wytwarzania energii elektrycznej — wzrost Êredniej sprawnoÊci wytwarzania o 1,3 punktu procentowego,

w zakresie przesy∏u i dystrybucji energii elektrycznej — spadek strat sieciowych o 1,5 punktu procentowego, w zakresie zu˝ycia energii pierwotnej

— spadek energoch∏onnoÊci PKB o 5 % i elektroch∏onnoÊci o 7 %. Wi´ksza poprawa nie wydaje si´

mo˝liwa do osiàgni´cia z powodu ograniczeƒ

technologicznych i wielkoÊci ewentualnych nak∏adów inwestycyjnych.

4. We wszystkich wariantach przewidziane jest uruchomienie pierwszej elektrowni jàdrowej oko∏o

2021—2022 r. WczeÊniejsze uruchomienie uwa˝a

si´ za niemo˝liwe ze wzgl´dów spo∏ecznych i technologicznych, nawet gdyby decyzja o rozpocz´ciu

przygotowaƒ do inwestycji zosta∏a podj´ta ju˝ dzisiaj.

5. We wszystkich wariantach prognozy spe∏nione sà

wymogi ekologiczne, ustalone przez Protokó∏

z Kioto, II Protokó∏ Siarkowy, II Protokó∏ Azotowy

i KPRE. Spe∏nione sà tak˝e wymogi udzia∏u energii

odnawialnej ustalone w Traktacie Akcesyjnym.

Spe∏nienie wymogów emisyjnych Traktatu Akcesyjnego ma miejsce tylko w wariancie Traktatowym prognozy, poczàwszy od 2009 r.

Poz. 562

6. Wykonanie du˝ych inwestycji proekologicznych

w sektorze wytwarzania energii elektrycznej w latach 2005—2008 wymaga ogromnych nak∏adów

inwestycyjnych, których realizacja dopiero zapewni wype∏nienie za∏o˝eƒ z wariantu Traktatowego. Realizacja tego scenariusza b´dzie prowadzi∏a do utrwalania istniejàcej struktury paliw wykorzystywanych do wytwarzania energii elektrycznej.

7. Wyniki prac prognostycznych wskazujà, ˝e kluczowym zagadnieniem dla polityki energetycznej jest

uzgodnienie z Komisjà Europejskà wype∏niania

przepisów dyrektywy 2001/80 w oparciu o Krajowy Plan Redukcji Emisji. W zwiàzku z tym za realistyczne nale˝y uznaç tylko warianty Podstawowe

i wariant EfektywnoÊciowy.

8. Wariant Podstawowy W´glowy by∏by taƒszy w realizacji od wariantu Gazowego, czego odzwierciedleniem by∏yby ni˝sze koszty produkcji energii

elektrycznej i ni˝sze ceny energii dla odbiorców.

Dodatkowym atutem tego wariantu jest mniejsze

uzale˝nienie kraju od importu paliw.

9. Wariant Podstawowy Gazowy zapewnia wi´kszy

stopieƒ dywersyfikacji zaopatrzenia kraju w paliwa ni˝ wariant W´glowy, ale kosztem wi´kszego

uzale˝nienia importowego. Wariant Gazowy

umo˝liwi∏by g∏´bszà redukcj´ emisji dwutlenku

siarki i dwutlenku w´gla w przypadku, gdyby koniecznoÊç taka mia∏a wynikaç z przysz∏ych ostrzejszych wymagaƒ mi´dzynarodowych.

10. Zaletà wariantu EfektywnoÊciowego jest ni˝sze

zu˝ycie energii oraz ni˝szy poziom emisji zanieczyszczeƒ. Wariant ten jest jednak mo˝liwy do realizacji tylko w przypadku przeznaczenia znacznych funduszy na popraw´ efektywnoÊci zu˝ycia

energii. Bodêcem do realizacji tego wariantu mog∏yby byç fundusze celowe Unii Europejskiej,

skierowane na zwi´kszenie efektywnoÊci produkcji i zu˝ycia energii oraz obni˝enie emisji gazów

cieplarnianych.

11. Prawdopodobieƒstwo faktycznego zrealizowania

wariantów Podstawowego W´glowego, Podstawowego Gazowego i EfektywnoÊciowego uwa˝a

si´ w chwili obecnej za jednakowe. Rzeczywista

realizacja jednego z wariantów zale˝eç b´dzie od

wzajemnych relacji cenowych w´gla i gazu, od

dalszych zmian w zakresie dopuszczalnych limitów emisji zanieczyszczeƒ oraz od stopnia zaanga˝owania w∏adz paƒstwowych i instytucji Unii Europejskiej na rzecz poprawy efektywnoÊci energetycznej gospodarki.

12. Rzeczywisty rozwój krajowej gospodarki paliwowo-energetycznej mo˝e byç kombinacjà trzech

scenariuszy. Wypadkowa zale˝eç b´dzie od tempa

rozwoju gospodarczego, kierunków polityki energetycznej paƒstwa oraz ustaleƒ Unii Europejskiej.

Przy ni˝szym tempie wzrostu PKB i ni˝szym wzroÊcie zapotrzebowania na energi´ nale˝y si´ raczej

spodziewaç realizacji wariantu Podstawowego

W´glowego. Internalizacja kosztów zewn´trznych

produkcji energii elektrycznej i ciep∏a prowadziç

b´dzie w kierunku realizacji wariantu Podstawowego Gazowego. Wariant EfektywnoÊciowy mo˝e

byç realizowany tylko przy aktywnej roli paƒstwa.

Poz. 562 i 563

Przedrostki przy jednostkach

k — kilo — *103

M — mega — *106

G — giga — *109

T — tera — *1012

ZA¸ÑCZNIK 3

PRZELICZNIKI JEDNOSTEK ENERGETYCZNYCH

ZA¸ÑCZNIK 4

1 kcal = 4,1868 kJ

1 kcal = 3,968 Btu

1 kJ = 0,2389 kcal

1 kJ = 0,948 Btu

1 Btu = 1,055 kJ

1 Btu = 0,252 kcal

1 lb = 0,4536 kg

1 kg = 2,205 lb

1 Btu/lb = 0,5556 kcal/kg

1 Btu/lb = 2,3256 kJ/kg

1 kcal/kg = 4,1868 kJ/kg

1 kcal/kg = 1,80 Btu/lb

1 kJ/kg = 0,2388 kcal/kg

1 kJ/kg = 0,43 Btu/lb

MATERIA¸Y èRÓD¸OWE I POMOCNICZE

1. „D∏ugoterminowa prognoza rozwoju gospodarki

paliwami i energià do roku 2025 Analiza danych

makroekonomicznych oraz danych bilansowych

o produkcji i zu˝yciu energii za lata 1994—2002” —

ARE S.A. Warszawa, czerwiec — listopad 2004 r.

2. „Zaopatrzenie kraju w surowce energetyczne

i energi´ w perspektywie d∏ugookresowej” —

RCSS, wrzesieƒ 2004 r.

3. Program „Restrukturyzacja górnictwa w´gla kamiennego w latach 2004—2006 oraz strategia na

lata 2007—2010” przyj´ty przez Rad´ Ministrów

w dniu 27 kwietnia 2004 r.

Paliwo umowne

ekwiwalent ropy — ton of oil equivalent (paliwo o kalorycznoÊci 10000 kcal/kg)

1 toe = 10 x 106 kcal = 10 Gcal = 41,87 GJ/Mg

ekwiwalent w´gla — ton of coal equivalent (paliwo

o kalorycznoÊci 7000 kcal/kg)

1 toe = 1 tpu = 7 x 106 kcal = 7 Gcal = 0,7 toe = 29,308 GJ

(NAR — Net As Received — netto w stanie roboczym)

1 tpu = 0,7 toe

1 toe = 1,4286 tpu (tce)

1 toe = 41,85 x 10–6 PJ (petad˝uli)

1 PJ = 23890 toe

4. „Plan dost´pu do zasobów w´gla kamiennego

w latach 2004—2006 oraz plan zamkni´cia kopalƒ

w latach 2004—2007” — dokument przyj´ty przez

Rad´ Ministrów w dniu 7 wrzeÊnia 2004 r.

5. Ministerstwo Ârodowiska „Bilans zasobów kopalin i wód podziemnych w Polsce” wg stanu na

dzieƒ 31 grudnia 2002 r.

6. „Monitoring restrukturyzacji górnictwa w´gla kamiennego” — Agencja Rozwoju Przemys∏u S.A.,

Oddzia∏ w Katowicach.

563

OBWIESZCZENIE PREZESA G¸ÓWNEGO URZ¢DU STATYSTYCZNEGO

z dnia 15 lipca 2005 r.

w sprawie przeci´tnego miesi´cznego wynagrodzenia w sektorze przedsi´biorstw,

w∏àcznie z wyp∏atami z zysku, w drugim kwartale 2005 r.

W zwiàzku z art. 5 pkt 31 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o Êwiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze Êrodków publicznych (Dz. U. Nr 210,

poz. 2135 oraz z 2005 r. Nr 94, poz. 788 i Nr 132,

poz. 1110) og∏asza si´, i˝ przeci´tne miesi´czne wynagrodzenie w sektorze przedsi´biorstw, w∏àcznie

z wyp∏atami z zysku, w drugim kwartale 2005 r. wynios∏o 2470,30 z∏.

Prezes G∏ównego Urz´du Statystycznego

T. Toczyƒski