Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie polityki karnej w Polsce

431

UCHWA¸A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 3 czerwca 2004 r.

w sprawie polityki karnej w Polsce

1. Senat Rzeczypospolitej Polskiej wyra˝a zaniepokojenie wysokim poziomem zagro˝enia przest´pczoÊcià w Polsce, w tym du˝ym wskaênikiem powrotu

do przest´pstwa (recydywy) oraz szerzàcà si´ przest´pczoÊcià m∏odzie˝y, mimo cz´stego orzekania

kary pozbawienia wolnoÊci i stosowania tymczasowego aresztowania.

Dramatyczna jest sytuacja w zak∏adach karnych,

gdzie ogromne przeludnienie uniemo˝liwia dzia∏alnoÊç resocjalizacyjnà, kierujàc ca∏y wysi∏ek s∏u˝by

wi´ziennej na zapewnienie spokoju i bezpieczeƒstwa osadzonych i personelu.

Kompromitacjà paƒstwa grozi istniejàca sytuacja, gdy oko∏o 25 tys. skazanych na kar´ pozbawienia wolnoÊci z ró˝nych przyczyn nie odbywa tej kary, a których w razie ustàpienia tych przyczyn nie

pomieÊci∏yby istniejàce zak∏ady karne.

JednoczeÊnie w zak∏adach tych przebywajà

osoby skazane na kar´ pozbawienia wolnoÊci za

uchylanie si´ od p∏acenia alimentów, które nie pracujà i nadal nie p∏acà alimentów, oraz sprawcy

drobnych przest´pstw, którym zamieniono nieuiszczonà grzywn´ na zast´pczà kar´ pozbawienia wolnoÊci, oraz tymczasowo aresztowani podejrzani

o drobne przest´pstwa, którzy uchylajà si´ od wymiaru sprawiedliwoÊci.

2. Zdaniem Senatu naprawa tego stanu rzeczy wymaga zmiany polityki karnej. Nowa polityka karna powinna byç oparta na idei sprawiedliwoÊci naprawczej, zgodnie z którà post´powanie karne nie koncentruje si´ na odwecie, lecz zmierza do zadoÊçuczynienia pokrzywdzonemu i spo∏ecznoÊci oraz do

poprawy sprawcy.

Najlepszymi Êrodkami realizacji idei sprawiedliwoÊci naprawczej sà kary nieizolacyjne, zwiàzane

z poddaniem sprawcy okresowi próby, w którym

powinien on wype∏niç na∏o˝one naƒ przez w∏aÊciwy organ obowiàzki. WÊród tych obowiàzków najwa˝niejszym powinno byç naprawienie szkody

i krzywdy moralnej wyrzàdzonej pokrzywdzonemu.

Wskazane jest, aby sàdy, stosujàc Êrodki probacyjne — w szczególnoÊci warunkowe umorzenie post´powania karnego, bàdê warunkowo zawieszajàc

wykonanie kary pozbawienia wolnoÊci — nak∏ada∏y

na sprawc´ przest´pstwa obowiàzki, których szeroki katalog przewiduje Kodeks karny, oraz aby te

obowiàzki by∏y egzekwowane. Celowe jest wnio-

skowanie przez prokuratorów w szerszym zakresie

kar nieizolacyjnych, jak te˝ orzekanie ich przez sàdy

w sprawach o przest´pstwa niegroêne i wobec

sprawców niezdemoralizowanych. To powinno

zmieniç powszechne dziÊ przekonanie spo∏eczeƒstwa, a cz´sto i samego sprawcy, ˝e zastosowanie

Êrodka probacyjnego oznacza bezkarnoÊç. Postulujemy równie˝ szersze stosowanie wobec sprawców

przest´pstw przeciw osobie zakazu zbli˝ania si´ do

ofiar przest´pstw, w celu wzmocnienia w nich poczucia bezpieczeƒstwa.

3. Egzekwowanie orzeczonych kar nieizolacyjnych

oraz warunków probacji wymaga odpowiedniej organizacji i Êrodków finansowych. Wykonywanie kary ograniczenia wolnoÊci powinno byç wsparte ze

Êrodków bud˝etowych, w szczególnoÊci w zakresie

finansowania ubezpieczenia od nast´pstw nieszcz´Êliwych wypadków oraz wst´pnych badaƒ lekarskich, co przyczyni∏oby si´ do skuteczniejszego jej

egzekwowania, a przez to do cz´stszego jej orzekania zamiast kosztownej dla bud˝etu kary pozbawienia wolnoÊci.

Konieczne jest stworzenie zintegrowanego modelu probacji, w którym przy wykonaniu kar i Êrodków probacyjnych wspó∏dzia∏a∏yby sàdy, kuratorzy

sàdowi, mediatorzy, prokuratura i policja, s∏u˝by

penitencjarne i s∏u˝by socjalne, terenowe organy

administracji rzàdowej i samorzàdowej, koÊcio∏y

i zwiàzki wyznaniowe oraz organizacje pozarzàdowe.

Konieczne jest równie˝ utworzenie w resorcie

sprawiedliwoÊci centralnego urz´du do spraw probacji, którego zadaniem by∏oby koordynowanie

i nadzorowanie wykonywania kar nieizolacyjnych

oraz Êrodków probacyjnych.

Wzmocnienie skutecznoÊci egzekucji kar i warunków probacji wymaga dalszego zwi´kszenia

liczby kuratorów zawodowych i spo∏ecznych oraz

poprawy warunków ich pracy oraz permanentnego

ich szkolenia.

Realizacji idei wszechstronnego naprawienia

szkód wynik∏ych z przest´pstwa i zapobiegania powtórnemu pope∏nianiu przest´pstw dobrze s∏u˝y

mediacja. Nale˝y zapewniç powszechnà dost´pnoÊç mediacji w sprawach karnych oraz w sprawach o czyny karalne nieletnich na ka˝dym etapie

post´powania, w szczególnoÊci w post´powaniu

przygotowawczym oraz wyjaÊniajàcym, a tak˝e

w trakcie odbywania kary pozbawienia wolnoÊci.

Wymaga to stworzenia odpowiednich warunków

dla prowadzenia mediacji, w szczególnoÊci organizowania oÊrodków mediacyjnych, wspieranych

przez w∏adze centralne i lokalne, oraz obowiàzkowego szkolenia mediatorów. Konieczne jest tak˝e

ustawowe zagwarantowanie poufnoÊci post´powania mediacyjnego.

4. Preferowanie kar nieizolacyjnych oraz Êrodków probacyjnych, jako skuteczniejszych, a przy tym taƒszych instrumentów przeciwdzia∏ania przest´pczoÊci i naprawiania jej skutków, nie oznacza negowania potrzeby stosowania bezwzgl´dnej kary pozbawienia wolnoÊci. Kara ta powinna byç jednak stosowana tylko wobec sprawców przest´pstw, których

izolacja jest konieczna dla dobra spo∏eczeƒstwa lub

ich samych, oraz wykonywana z poszanowaniem

godnoÊci i praw cz∏owieka.

Ca∏kowicie nieracjonalne jest stosowanie bezwzgl´dnej kary pozbawienia wolnoÊci wobec osób

skazanych za uchylanie si´ od obowiàzku alimentacyjnego oraz zbyt cz´ste stosowanie zast´pczej kary pozbawienia wolnoÊci za nieuiszczonà grzywn´.

Wskazane jest stworzenie prawnej mo˝liwoÊci odstàpienia przez sàd od obligatoryjnego zarzàdzania

wykonania kary pozbawienia wolnoÊci.

Wszystkie w∏adze publiczne powinny wzmóc

dzia∏ania zmierzajàce do zapewnienia miejsc pracy

osadzonym oraz skazanym na kar´ ograniczenia

wolnoÊci. Nale˝y stosowaç wszystkie dopuszczalne

prawem preferencje dla przywi´ziennych zak∏adów

pracy przy lokowaniu zamówieƒ publicznych.

Poz. 431 i 432

5. Konieczne jest równie˝ podj´cie skutecznych dzia∏aƒ w celu rozwiàzania problemu wielkiej liczby skazanych na kar´ pozbawienia wolnoÊci, oczekujàcych na jej wykonanie. W szczególnoÊci nale˝y rozwa˝yç szersze ni˝ dotychczas stosowanie rozwiàzaƒ

prawnych przewidzianych w art. 152 Kodeksu karnego wykonawczego. Wymaga to uprzedniego zbadania przyczyn niewykonywania tych kar.

Senat zwraca si´ do Rady Ministrów, w szczególnoÊci do Ministra SprawiedliwoÊci, o przeprowadzenie takiego badania i przygotowanie na tej

podstawie propozycji rozwiàzania tego problemu

oraz przedstawienie ich Sejmowi oraz Senatowi.

6. Konieczne jest podj´cie i systematyczne prowadzenie, adresowanych do szerokiego kr´gu odbiorców,

intensywnych dzia∏aƒ informacyjnych majàcych na

celu prze∏amanie stereotypowych przekonaƒ spo∏eczeƒstwa, ˝e skuteczne zwalczanie przest´pczoÊci

wymaga

zwi´kszenia

represyjnoÊci

karania,

a w szczególnoÊci szerokiego stosowania tymczasowego aresztowania i d∏ugoterminowych kar pozbawienia wolnoÊci. Nale˝y propagowaç w nich ide´

sprawiedliwoÊci naprawczej i system Êrodków probacyjnych. Senat zwraca si´ przede wszystkim do

osób kierujàcych publicznymi Êrodkami masowego

przekazu oraz do wszystkich dziennikarzy, którym

le˝y na sercu dobro publiczne, o udzia∏ w tych dzia∏aniach.

7. Uchwa∏a podlega og∏oszeniu w Dzienniku Urz´dowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Marsza∏ek Senatu: w z. J. Danielak

432

POSTANOWIENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 26 maja 2004 r.

nr Z. 110-16-2004

w sprawie odwo∏ania Ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 133 ust. 1 pkt 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U.

Nr 78, poz. 483) odwo∏uj´, z dniem 31 lipca 2004 r.,

Pana Henryka SZLAJFERA ze stanowiska Ambasadora Nadzwyczajnego i Pe∏nomocnego — Sta∏ego Przedstawiciela Rzeczypospolitej Polskiej przy Biurze Narodów Zjednoczonych i Organizacjach Mi´dzynarodowych w Wiedniu oraz Ambasadora Nadzwyczajnego

i Pe∏nomocnego — Sta∏ego Przedstawiciela Rzeczypospolitej Polskiej przy Organizacji Bezpieczeƒstwa

i Wspó∏pracy w Europie (OBWE) w Wiedniu.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

A. KwaÊniewski

Prezes Rady Ministrów

M. Belka