MP_2003_433

Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie przyjęcia "Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010"

1 Articles / Provisions · Poland

Open official source Machine-readable Markdown (.md)

Statutory Text (1 Articles)

M.P. 2003 nr 33 poz. 433 notInForce

Treść Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie przyjęcia "Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010" Open official source

DZIENNIK URZ¢DOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 18 czerwca 2003 r.

Nr 33

TREÂå

Poz.

UCHWA¸A SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

433 — z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie przyj´cia „Polityki Ekologicznej Paƒstwa na lata

2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010”

. . . . . . 1789

POSTANOWIENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

434 — z dnia 16 czerwca 2003 r. o przed∏u˝eniu okresu u˝ycia Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Si∏ach Stabilizujàcych w Republice BoÊni i Hercegowiny

. . . . . . . 1840

433

UCHWA¸A SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 8 maja 2003 r.

w sprawie przyj´cia „Polityki Ekologicznej Paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy

na lata 2007—2010”

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjmuje „Polityk´

Ekologicznà Paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnie-

niem perspektywy na lata 2007—2010” stanowiàcà za∏àcznik do uchwa∏y.

Marsza∏ek Sejmu: M. Borowski

Za∏àcznik do uchwa∏y Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

z dnia 8 maja 2003 r. (poz. 433)

POLITYKA EKOLOGICZNA PA¡STWA

NA LATA 2003—2006

Z UWZGL¢DNIENIEM PERSPEKTYWY

NA LATA 2007—2010

SPIS TREÂCI

WPROWADZENIE ...............................................................................................................................................

Rozdzia∏ 1. CELE I ZADANIA O CHARAKTERZE SYSTEMOWYM ..................................................................

1.1. W∏àczenie aspektów ekologicznych do polityk sektorowych .................................................

1.2. Aktywizacja rynku do dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska.................................................................

A. Partnerstwo z biznesem........................................................................................................

B. Kszta∏towanie postaw konsumentów ..................................................................................

C. Ograniczanie subsydiów szkodliwych dla Êrodowiska.......................................................

D. Ekologizacja sektora finansowego.......................................................................................

E. Zarzàdzanie Êrodowiskowe...................................................................................................

F. OdpowiedzialnoÊç za skutki Êrodowiskowe realizowanych przedsi´wzi´ç .......................

1.3. Mechanizmy ekonomiczne i systemy finansowania...............................................................

1.4. Wzmocnienie instytucjonalne...................................................................................................

1.5. Udzia∏ spo∏eczeƒstwa. Edukacja ekologiczna, dost´p do informacji i poszerzanie dialogu

spo∏ecznego ...............................................................................................................................

1.6. Ekologizacja planowania przestrzennego i u˝ytkowania terenu............................................

1.7. Rozwój badaƒ i post´p techniczny. Stymulowanie innowacji ...............................................

1.8. Wspó∏praca mi´dzynarodowa ..................................................................................................

Strona

1792

1793

1795

1796

1797

1798

1799

1800

1801

1802

1803

1804

1805

Rozdzia∏ 2. OCHRONA DZIEDZICTWA PRZYRODNICZEGO I RACJONALNE U˚YTKOWANIE ZASOBÓW

PRZYRODY.......................................................................................................................................

2.1. Podstawowe za∏o˝enia ..............................................................................................................

2.2. Ochrona przyrody i krajobrazu .................................................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

2.3. Ochrona i zrównowa˝ony rozwój lasów ..................................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

2.4. Ochrona gleb..............................................................................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

2.5. Ochrona zasobów kopalin i wód podziemnych.......................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

2.6. Biotechnologie i organizmy zmodyfikowane genetycznie .....................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

1806

1807

1808

1809

1810

1811

1812

Rozdzia∏ 3. ZRÓWNOWA˚ONE WYKORZYSTANIE SUROWCÓW, MATERIA¸ÓW, WODY I ENERGII .........

3.1. Materia∏och∏onnoÊç, wodoch∏onnoÊç, energoch∏onnoÊç i odpadowoÊç gospodarki..........

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

1812

3.2. Wykorzystanie energii odnawialnej .........................................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

3.3. Kszta∏towanie stosunków wodnych i ochrona przed powodzià ............................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

1813

1814

1815

Rozdzia∏ 4. ÂRODOWISKO I ZDROWIE. DALSZA POPRAWA JAKOÂCI ÂRODOWISKA

I BEZPIECZE¡STWA EKOLOGICZNEGO .......................................................................................

4.1. Podstawowe za∏o˝enia dotyczàce relacji „Êrodowisko — zdrowie”. Stan wyjÊciowy oraz

g∏ówne cele i kierunki dzia∏aƒ...................................................................................................

4.2. JakoÊç wód.................................................................................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

4.3. Zanieczyszczenie powietrza ......................................................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

4.4. Gospodarowanie odpadami .....................................................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

4.5. Chemikalia w Êrodowisku .........................................................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

4.6. Powa˝ne awarie przemys∏owe .................................................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

4.7. Oddzia∏ywanie ha∏asu ...............................................................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

4.8. Oddzia∏ywanie pól elektromagnetycznych ..............................................................................

A. Stan wyjÊciowy......................................................................................................................

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................................................

C. Zadania na lata 2003—2006..................................................................................................

1816

1818

1819

1821

1822

1823

1825

1826

1828

1829

1830

1831

1832

1833

Rozdzia∏ 5. PRZECIWDZIA¸ANIE ZMIANOM KLIMATU...................................................................................

5.1. Stan wyjÊciowy ..........................................................................................................................

5.2. Kierunki dzia∏aƒ oraz cele Êredniookresowe do 2010 r. .........................................................

5.3. Zadania na lata 2003—2006 ......................................................................................................

1833

1834

Rozdzia∏ 6. OCENA REALIZACJI POLITYKI EKOLOGICZNEJ ..........................................................................

6.1. Monitoring i obieg informacji o stanie Êrodowiska ................................................................

6.2. Wskaêniki skutecznoÊci polityki, oceny i raporty.....................................................................

1835

1836

Rozdzia∏ 7. NAK¸ADY NA REALIZACJ¢ POLITYKI EKOLOGICZNEJ PA¡STWA W LATACH 2003—2006

I PERSPEKTYWICZNIE DO 2010 r. .................................................................................................

WPROWADZENIE

„Polityka ekologiczna paƒstwa na lata 2003—2006

z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010”

zosta∏a sporzàdzona jako realizacja ustaleƒ ustawy

z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony Êrodowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 i Nr 115, poz. 1229, z 2002 r.

Nr 74, poz. 676, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271

i Nr 233, poz. 1957 oraz z 2003 r. Nr 46, poz. 392

i Nr 80, poz. 717 i 721), która w art. 13—16 wprowadza obowiàzek przygotowywania i aktualizowania co 4

lata polityki ekologicznej paƒstwa. Zapisy ustawy porzàdkujà dotychczasowà praktyk´ okresowego sporzàdzania dokumentów programowych o nazwie „Polityka ekologiczna paƒstwa” dla ró˝nych horyzontów czasowych lub nawet bez jednoznacznego okreÊlania

okresu ich obowiàzywania, istniejàcà od 1990 r. Wówczas to, po zmianach ustrojowych w Polsce, powsta∏

pierwszy dokument o tej nazwie, przyj´ty przez Rad´

Ministrów, a nast´pnie w 1991 r. zaakceptowany przez

Sejm i Senat RP. W 2000 r., a wi´c po up∏ywie 10 lat od

chwili przyj´cia pierwszej polityki ekologicznej, zosta∏a

sporzàdzona „II Polityka ekologiczna paƒstwa”, która

w 2001 r. równie˝ zosta∏a zaakceptowana przez Parlament. Ustala ona cele ekologiczne do 2010 i 2025 r.

Opracowany w 2002 r. „Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej paƒstwa, na lata 2002—2010” jest

dokumentem o charakterze operacyjnym, tj. wskazujàcym wykonawców i terminy realizacji konkretnych zadaƒ lub pakietów zadaƒ, przewidzianych do realizacji,

zgodnie z politykà ekologicznà naszego paƒstwa w latach 2002—2010, a tak˝e szacujàcym niezb´dne nak∏ady i êród∏a ich finansowania.

Niniejszà polityk´ ekologicznà, obejmujàcà lata

2003—2006 oraz 2007—2010, nale˝y traktowaç jako aktualizacj´ i uszczegó∏owienie d∏ugookresowej „II Polityki ekologicznej paƒstwa”, przede wszystkim w nawiàzaniu do priorytetowych kierunków dzia∏ania okreÊlonych w przyj´tym ostatnio VI Programie dzia∏aƒ

Unii Europejskiej w dziedzinie Êrodowiska.

Dostosowana do wymagaƒ nowej ustawy „Polityka ekologiczna paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010” wpisuje si´

równie˝ w funkcjonujàcà w tej dziedzinie praktyk´ Unii

Europejskiej, w której Êredniookresowe programy

dzia∏aƒ Wspólnoty na rzecz Êrodowiska sà sporzàdzane od wielu lat. Aktualny, wspomniany ju˝ szósty program takich dzia∏aƒ obowiàzuje w∏aÊnie do 2010 r. Jest

to tym bardziej warte podkreÊlenia, ˝e znacznà cz´Êç

obj´tych „Politykà...” dzia∏aƒ, w szczególnoÊci dzia∏ania zaplanowane na lata 2004—2006, Polska b´dzie realizowaç ju˝ jako cz∏onek Unii, jeÊli tylko spe∏nià si´ aktualne za∏o˝enia i przewidywania co do ostatecznej daty naszego cz∏onkostwa.

Wreszcie „Polityka ekologiczna paƒstwa na lata

2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata

2007—2010” zosta∏a przygotowana i b´dzie realizowana (zgodnie z obecnymi za∏o˝eniami przynajmniej

w roku 2003) równolegle z niezakoƒczonymi jeszcze

negocjacjami Polski z Unià Europejskà w sprawie

cz∏onkostwa, sporzàdzonym i wielokrotnie aktualizowanym „Narodowym programem przygotowania do

cz∏onkostwa”, a zw∏aszcza przyj´tym w wyniku dotych-

czasowych, tymczasowo zakoƒczonych negocjacji

z Unià, podsumowujàcym dokumentem zawierajàcym

koƒcowe ustalenia i przyj´te przez Polsk´ zobowiàzania (CONF-PL 95/01). Praktyczna realizacja „Polityki...”

b´dzie tak˝e musia∏a uwzgl´dniaç, opracowywane

i weryfikowane jako dokumenty pomocnicze dla potrzeb procesu negocjacji, plany implementacyjne dla

poszczególnych, unijnych aktów prawnych w dziedzinie Êrodowiska.

Wszystkie wymienione dokumenty „Polityka ekologiczna paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010” bierze pod

uwag´ i w wielu miejscach si´ do nich odwo∏uje.

Ustawa — Prawo ochrony Êrodowiska w swoim

art. 13 stwierdza, ˝e polityka ekologiczna paƒstwa ma

na celu stworzenie warunków niezb´dnych do realizacji ochrony Êrodowiska. We wspó∏czesnym Êwiecie

oznacza to przede wszystkim, ˝e polityka ta powinna

byç elementem równowa˝enia rozwoju kraju i harmonizowania z celami ochrony Êrodowiska celów gospodarczych i spo∏ecznych. Oznacza to tak˝e, ˝e realizacja

polityki ekologicznej paƒstwa w coraz wi´kszym stopniu powinna dokonywaç si´ poprzez zmiany modelu

produkcji i konsumpcji, zmniejszanie materia∏och∏onnoÊci, wodoch∏onnoÊci i energoch∏onnoÊci gospodarki oraz stosowanie najlepszych dost´pnych technik

i dobrych praktyk gospodarowania, a dopiero w dalszej kolejnoÊci poprzez typowo ochronne, tradycyjne

dzia∏ania takie jak oczyszczanie gazów odlotowych

i Êcieków, unieszkodliwianie odpadów itp. Na koniec

oznacza to równie˝, ˝e aspekty ekologiczne powinny

byç obligatoryjnie w∏àczane do polityk sektorowych

we wszystkich dziedzinach gospodarowania, a tak˝e

do strategii i programów rozwoju na szczeblu regionalnym i lokalnym.

Rozdzia∏ 1

CELE I ZADANIA O CHARAKTERZE SYSTEMOWYM

1.1. W∏àczenie aspektów ekologicznych do polityk

sektorowych

Podstawowym warunkiem skutecznej realizacji

polityki ekologicznej paƒstwa jest respektowanie zasady zrównowa˝onego rozwoju w strategiach i politykach w poszczególnych dziedzinach gospodarowania,

tj. uwzgl´dnianie przy sporzàdzaniu tych strategii, polityk oraz ich programów wykonawczych, na równi

z celami gospodarczymi i spo∏ecznymi w∏aÊciwymi dla

danego sektora, równie˝ celów ekologicznych. Dotyczy to energetyki, przemys∏u, transportu, gospodarki

komunalnej i budownictwa, rolnictwa, leÊnictwa, turystyki i innych dziedzin dzia∏alnoÊci, które wywierajà

presj´ na Êrodowisko w formie bezpoÊredniego lub

poÊredniego korzystania z jego zasobów oraz generowania zanieczyszczeƒ i/lub szkodliwych oddzia∏ywaƒ

fizycznych. Instrumentem wspierajàcym lub wymuszajàcym ekologizacj´ polityk sektorowych b´dà strategiczne oceny ich oddzia∏ywania na Êrodowisko, wykonywane przede wszystkim dla polityk i programów

wymaganych ustawowo.

WÊród metod realizacji celów polityki ekologicznej

paƒstwa w ramach polityk sektorowych priorytet b´dzie mia∏o stosowanie tzw. dobrych praktyk gospodarowania i systemów zarzàdzania Êrodowiskowego,

które pozwalajà kojarzyç efekty gospodarcze z efektami ekologicznymi. Szczegó∏owe wskazówki w tym

Poz. 433

wzgl´dzie sà zawarte w „Wytycznych dotyczàcych zasad i zakresu uwzgl´dniania zagadnieƒ ochrony Êrodowiska w programach sektorowych”, przygotowanych

przez Ministerstwo Ârodowiska, jako za∏àcznik do dokumentu pt. „Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010”.

Dzia∏ania

— upowszechnienie sporzàdzonych przez Ministerstwo Ârodowiska „Wytycznych dotyczàcych zasad i zakresu uwzgl´dniania zagadnieƒ ochrony Êrodowiska w programach sektorowych” w formie wydawnictwa i/lub poprzez Internet;

— wprowadzenie do wszystkich strategii i polityk sektorowych rozdzia∏u „Ochrona Êrodowiska”;

— wykorzystanie przez Ministerstwo Ârodowiska „Wytycznych”, o których mowa wy˝ej, w procesie opiniowania strategii i polityk sektorowych w ramach uzgodnieƒ mi´dzyresortowych;

— obj´cie strategii i polityk sektorowych strategicznymi ocenami oddzia∏ywania na Êrodowisko zgodnie

z wymaganiami ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska.

1.2. Aktywizacja rynku do dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska

Zgodnie z II Politykà ekologicznà paƒstwa jednym

z podstawowych rozwiàzaƒ s∏u˝àcych ochronie Êrodowiska ma byç wykorzystanie do tego celu mechanizmów gry rynkowej. Wynika to przede wszystkim

z przyj´cia przez Polsk´ rynkowego modelu rozwoju

gospodarczego, a tak˝e z podstawowej zasady wolnego rynku, funkcjonujàcej w Unii Europejskiej, do której

Polska kandyduje. Dzi´ki aktywizacji rynku do dzia∏aƒ

na rzecz Êrodowiska zamierza si´ uzyskaç

— równoprawne warunki w dost´pie do ograniczonych zasobów oraz do mo˝liwoÊci odprowadzania

zanieczyszczeƒ przez wszystkie podmioty gospodarcze;

— zachowanie i tworzenie miejsc pracy w dziedzinach

mniej obcià˝ajàcych Êrodowisko (tzw. zielone miejsca pracy);

— rozwój produkcji towarów i us∏ug, które mniej obcià˝ajà Êrodowisko, a przez to prowadzà do bardziej zrównowa˝onej konsumpcji;

— ekonomizacj´ ochrony Êrodowiska;

— rozwój produkcji urzàdzeƒ s∏u˝àcych ochronie Êrodowiska;

— rozwój potencja∏u doradczego s∏u˝àcego zrównowa˝onemu rozwojowi;

— wzmocnienie i poszerzenie oferty eksportowej polskich podmiotów gospodarczych zajmujàcych si´

ochronà Êrodowiska, zw∏aszcza w eksporcie na

rynki krajów Europy Ârodkowej i Wschodniej oraz

krajów rozwijajàcych si´.

Uzyskanie tych efektów wymaga podejmowania

przez Rzàd dzia∏aƒ bezpoÊrednich i poÊrednich, polegajàcych na tworzeniu warunków do zmiany zachowaƒ

przez samorzàdy regionalne i lokalne, podmioty gospodarcze oraz gospodarstwa domowe.

Dzia∏ania

1. Preferowanie przy zakupach towarów oraz us∏ug przez administracj´ rzàdowà i samorzàdowà tych produktów, które majà proekologiczny charakter

— w 2003 r. Rzàd opracuje list´ towarów i us∏ug, które ze wzgl´du na mo˝liwoÊci stosowania rozwiàzaƒ

proekologicznych powinny byç preferowane przy zakupach prowadzonych przez wszelkie agendy rzàdowe i samorzàdowe. Lista taka b´dzie corocznie weryfikowana;

— w 2003 r. Rzàd dokona konfrontacji potrzeb w omawianym zakresie z ocenà rynkowych mo˝liwoÊci

ich zaspokojenia i podejmie starania wzmocnienia tego sektora rynku;

— poczàwszy od 2004 r. udzia∏ zakupów towarów i us∏ug o charakterze proekologicznym b´dzie wzrasta∏ corocznie o 10%, tak aby w 2008 r. osiàgnàç poziom 50%.

2. Zawarcie w ka˝dym przetargu organizowanym przez administracj´ rzàdowà i samorzàdowà wymogów

ekologicznych

— w 2003 r. Rzàd opracuje kryteria i zasady tzw. zielonych przetargów oznaczajàce, ˝e we wszystkich

wypadkach, gdy og∏asza si´ przetarg publiczny lub dokonywane jest zamówienie z zaanga˝owaniem Êrodków publicznych, jednym z kryteriów oceny b´dà kryteria ekologiczne;

— wprowadzanie tych kryteriów i zasad odbywaç b´dzie si´ stopniowo, poczàwszy od 2004 r., tak aby

w 2006 r. obowiàzywa∏y one w pe∏ni. Rok 2004 by∏by poÊwi´cony na rozwiàzania pilota˝owe, rok

2005 to dobrowolne ich wprowadzanie przez agendy rzàdowe i samorzàdowe.

3. Kszta∏towanie równoprawnych warunków konkurencji przez pe∏ne stosowanie zasady „zanieczyszczajàcy p∏aci”, wraz z uwzgl´dnianiem kosztów zewn´trznych

— w 2003 r. Rzàd opracuje program pe∏nego wdro˝enia zasady „zanieczyszczajàcy p∏aci”, tak aby poszczególne podmioty gospodarcze, instytucje i gospodarstwa domowe by∏y równoprawnie obj´te tà

zasadà. Program ten zawieraç b´dzie harmonogram wdra˝ania, jednak z zastrze˝eniem, ˝e poszczególne sektory czy grupy obj´te rozszerzeniem zasady „zanieczyszczajàcy p∏aci” b´dà o tym informowane co najmniej z rocznym wyprzedzeniem. Realizacja ca∏ego programu nie powinna skoƒczyç si´

póêniej ni˝ do 2007 r.;

— w 2003 r. Rzàd powo∏a zespó∏ mi´dzyresortowy do opracowania zakresu i zasad naliczania kosztów

zewn´trznych we wszystkich wa˝niejszych dziedzinach, a przede wszystkim w transporcie, energetyce, górnictwie i przemyÊle przetwórczym, wraz z harmonogramem wdra˝ania uwzgl´dniania tych

kosztów (np. w postaci podatków produktowych czy te˝ depozytów) oraz podda go w 2004 r. konsultacji spo∏ecznej. Prace zespo∏u powinny nawiàzywaç do prac prowadzonych w Unii Europejskiej,

a harmonogram ich wprowadzania powinien byç uzale˝niony od harmonogramu wdra˝ania tego typu rozwiàzaƒ przez Uni´.

4. Wspieranie powstawania i zachowania tzw. zielonych miejsc pracy, w szczególnoÊci w: rolnictwie ekologicznym, agro- i ekoturystyce, leÊnictwie i ochronie przyrody, odnawialnych êród∏ach energii, uzdrowiskach, transporcie publicznym, dzia∏aniach na rzecz oszcz´dzania zasobów (zw∏aszcza energii i wody), odzysku produktów lub ich cz´Êci oraz odzysku opakowaƒ i wykorzystania odpadów jako surowców wtórnych

— w 2003 r. Rzàd przygotuje ramowy program wspierania zielonych miejsc pracy jako element programu walki z bezrobociem. Program ten zawieraç b´dzie mechanizm finansowego i eksperckiego wspierania w∏adz samorzàdowych i prywatnych przedsi´biorców w tworzeniu miejsc pracy uznanych za zielone. Do wspierania tego programu w∏àczone b´dà êród∏a finansowe wspierajàce tworzenie miejsc

pracy, fundusze ekologiczne, Êrodki Ekofunduszu oraz Êrodki Unii Europejskiej i kredyty Banku Âwiatowego oraz Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju. Podstawà uzyskania wsparcia b´dzie przedstawienie przez w∏adze samorzàdowe (wojewódzkie, powiatowe, gminne — pojedynczo lub w stowarzyszeniu) konkretnego programu tworzenia zielonych miejsc pracy. Rzàd b´dzie popiera∏ partnerstwo prywatno-publiczne w dzia∏aniach na rzecz tworzenia zielonego rynku pracy;

— po zakoƒczeniu prac nad zakresem i zasadami naliczania kosztów zewn´trznych mi´dzyresortowy zespó∏ zostanie w 2004 r. przekszta∏cony w zespó∏ do prac nad ekologicznà reformà podatkowà. Jego

zadaniem b´dzie przygotowanie, w nawiàzaniu do prac prowadzonych w Unii Europejskiej, koncepcji ekologicznej reformy podatkowej w Polsce wraz z ogólnym harmonogramem jej wdra˝ania. Istotà tej koncepcji b´dzie zaproponowanie wzrostu opodatkowania zasobów, zw∏aszcza nieodnawialnych, przy obni˝eniu podatków zwiàzanych z zatrudnieniem, wraz z zachowaniem neutralnoÊci bud˝etowej. W 2005 r. koncepcja ta zostanie poddana szerokiej konsultacji spo∏ecznej. Wdro˝enie koncepcji mo˝e nastàpiç jedynie z równoleg∏ym jej wdra˝aniem w paƒstwach Unii;

— Rzàd nadal b´dzie podtrzymywa∏ i w miar´ mo˝liwoÊci rozszerza∏ indywidualne rozwiàzania s∏u˝àce

generowaniu lub zachowaniu zielonych miejsc pracy. Dotyczy to w szczególnoÊci: obowiàzkowego zakupu energii ze êróde∏ odnawialnych, wspierania przechodzenia z rolnictwa tradycyjnego na rolnictwo ekologiczne czy te˝ wspierania dzia∏aƒ termomodernizacyjnych. W miar´ mo˝liwoÊci dzia∏ania te

b´dà rozszerzane, w szczególnoÊci poprzez wprowadzenie certyfikatów na tzw. „zielonà” energi´

w celu dostosowywania si´ do skali rozwoju energetyki odnawialnej przyj´tej w Unii Europejskiej, pomoc paƒstwa w rozwoju aglomeracyjnego transportu publicznego, czy te˝ tworzenie rynku na wszelkiego rodzaju oszcz´dzanie. Wsparcie to b´dzie realizowane stopniowo w taki sposób, aby w okresie

poczàtkowym obni˝yç ryzyko dzia∏ania dla chcàcych podejmowaç aktywnoÊç w tym zakresie.

5. Stymulowanie rozwoju przemys∏u urzàdzeƒ ochrony Êrodowiska, zw∏aszcza urzàdzeƒ wykorzystywanych w ochronie wód i powietrza oraz zagospodarowaniu odpadów

— poprzez ustaw´ — Prawo ochrony Êrodowiska i akty wykonawcze nawiàzujàce do prawodawstwa Unii

Europejskiej, a tak˝e coraz sprawniejszà realizacj´ prawa, Rzàd stworzy∏ i b´dzie nadal tworzy∏ rynek

na urzàdzenia ochrony Êrodowiska. W szczególnoÊci b´dzie to wa˝ne dla tych zagadnieƒ, które w wyniku negocjacji z Unià uzyska∏y okresy przejÊciowe. Rzàd w miar´ mo˝liwoÊci b´dzie stara∏ si´ promowaç rodzime firmy doradcze, wykonawcze i eksploatacyjne;

— w 2003 r. Rzàd opracuje program wspierania polskiego eksportu w zakresie ochrony Êrodowiska (doradztwo, urzàdzenia, wykonawstwo), zw∏aszcza do krajów Europy Ârodkowej i Wschodniej oraz kra-

jów rozwijajàcych si´. Program ten b´dzie zawieraç dzia∏ania zwiàzane z promocjà oraz wspieraniem

finansowym, zw∏aszcza poprzez udzielanie gwarancji kredytowych oraz w miar´ mo˝liwoÊci wspieranie tanim kredytem eksportowym lub ulgami podatkowymi. Wdra˝anie tego programu powinno rozpoczàç si´ w 2004 r.

6. Wprowadzenie handlu pozwoleniami na emisj´ zanieczyszczeƒ do powietrza, zw∏aszcza w zakresie

CO2 , SO2 i NOx

— w 2003 r. Rzàd opracuje koncepcj´ handlu pozwoleniami na emisj´ zanieczyszczeƒ do powietrza,

przede wszystkim w zakresie CO2, SO2 i NOx;

— w 2004 r. zostanie wdro˝ony system pilota˝owy handlu emisjami dla SO2, w ograniczonym zakresie

(np. dla du˝ych obiektów energetyki zawodowej i przemys∏owej);

— w kolejnych latach zostanie wdro˝ony system handlu emisjami dla kolejnych zanieczyszczeƒ —

w 2005 r. dla SO2 w pe∏nym wymiarze, w 2007 r. dla CO2 i w 2009 r. dla NOx. Dwuletnie okresy wdro˝eƒ pozwolà na zebranie doÊwiadczeƒ z roku pierwszego i wykorzystanie ich do formu∏owania zasad

i warunków handlu dla nast´pnego rodzaju zanieczyszczenia.

7. W∏àczenie instytucji finansowych do wspierania na zasadach rynkowych przedsi´wzi´ç w ochronie Êrodowiska i na rzecz rozwoju zrównowa˝onego

— w 2003 r. Rzàd przygotuje program zach´cania banków komercyjnych i funduszy powierniczych do

rozszerzania oferty wszelkiego rodzaju ekodepozytów. W programie tym powinna si´ znaleêç tak˝e zach´ta do szerokiego stosowania przez podmioty gospodarcze potencjalnie groêne dla Êrodowiska —

ubezpieczeƒ ekologicznych. W póêniejszym okresie Rzàd rozwa˝y mo˝liwoÊç wprowadzenia dla tego

rodzaju podmiotów gospodarczych obowiàzkowego ubezpieczenia ekologicznego, w szczególnoÊci

dotyczàcego zagro˝eƒ awaryjnych.

W efekcie wymienionych dzia∏aƒ nale˝y si´ spodziewaç

ce warunki dla podejmowania przez nie dzia∏aƒ na

rzecz Êrodowiska równie˝ o charakterze dobrowolnym.

— znacznego poszerzenia si´ rynku na produkty proekologiczne, wielokrotnego u˝ytkowania, z recyklingu, surowce wtórne,

Pomoc w spe∏nianiu wymagaƒ obligatoryjnych,

obok dopuszczonej prawem pomocy materialnej, b´dzie obejmowaç przede wszystkim zapewnienie w∏aÊciwego przep∏ywu informacji pomi´dzy instytucjami

publicznymi i sferà biznesu oraz szkolenie kadr.

— wzrostu rynku pracy zwiàzanego z ochronà Êrodowiska i ze zrównowa˝onym rozwojem,

— odmaterializowania produkcji i konsumpcji,

— ekonomizacji ochrony powietrza.

A. Partnerstwo z biznesem

Osiàgni´cie celów polityki ekologicznej nie b´dzie

mo˝liwe bez aktywnego w∏àczenia si´ w proces ich realizacji przez przedsi´biorstwa b´dàce, obok ogó∏u

obywateli, g∏ównymi u˝ytkownikami Êrodowiska.

Równolegle z oddzia∏ywaniem na podmioty gospodarcze przy pomocy obligatoryjnych mechanizmów prawnych, administracyjnych i ekonomiczno-finansowych

konieczne jest w zwiàzku z tym szukanie równie˝ innych sposobów stymulowania proekologicznych zachowaƒ sfery biznesu, a tak˝e dbanie o to, aby konieczne spe∏nianie rosnàcych wymagaƒ ochrony Êrodowiska nie powodowa∏o jednoczeÊnie zbyt wysokich kosztów i zbyt daleko idàcego os∏abiania aktywnoÊci gospodarczej w kraju, utrudniajàcego niezb´dny wzrost

poziomu ˝ycia i pog∏´biajàcego trudnoÊci na rynku

pracy.

Przyjmujàc takie za∏o˝enia nale˝y z jednej strony

udzielaç przedsi´biorstwom wszelkiej mo˝liwej pomocy w spe∏nianiu zaostrzanych, ekologicznych wymagaƒ obligatoryjnych, zaÊ z drugiej — tworzyç sprzyjajà-

Przep∏yw informacji b´dzie si´ odbywaç g∏ównie

poprzez tworzenie sta∏ych cia∏ konsultacyjnych skupiajàcych przedstawicieli administracji ochrony Êrodowiska i sfery przedsi´biorczoÊci, w∏àczanie przedstawicieli Êrodowisk biznesowych do prac nad projektami

aktów prawnych i dokumentów polityczno-programowych w tej dziedzinie, a tak˝e udzia∏ przedsi´biorców

w procesie opiniowania tych projektów.

Szkolenie kadr przedsi´biorstw w zakresie zagadnieƒ ochrony Êrodowiska b´dzie prowadzone zarówno

w ramach organizowanych przez instytucje publiczne,

wspólnie z zainteresowanymi przedsi´biorstwami, cykli szkoleniowych poÊwi´conych specjalnie tym w∏aÊnie zagadnieniom, jak i w ramach rutynowych, odpowiednio sprofilowanych szkoleƒ prowadzonych przez

wyspecjalizowane instytucje w odpowiedzi na pojawiajàce si´ zapotrzebowanie komercyjne na takie szkolenia.

Przep∏yw informacji b´dzie pomocny w wyprzedzajàcym przygotowaniu si´ przez sfer´ biznesu do zmienianych wymagaƒ, uwzgl´dnianiu w ich ostatecznym

kszta∏cie realnych mo˝liwoÊci ich spe∏nienia oraz

ewentualnym ustalaniu niezb´dnych, dostosowawczych okresów przejÊciowych. Szkolenie kadr dostarczy natomiast koniecznej wiedzy, umiej´tnoÊci i motywacji do wdra˝ania nowych rozwiàzaƒ.

Wa˝nym elementem wspierania dobrowolnych

dzia∏aƒ przedsi´biorstw na rzecz Êrodowiska b´dzie

równie˝ wdro˝enie systemu zbywalnych pozwoleƒ na

emisj´ zanieczyszczeƒ, który powinien sprzyjaç spe∏nianiu przez podmioty gospodarcze wymagaƒ ekologicznych oraz realizacji zaplanowanych zadaƒ w zakresie redukcji emisji poprzez racjonalizacj´ kosztów takich przedsi´wzi´ç. System ten b´dzie wdra˝any

w pierwszej kolejnoÊci w odniesieniu do emisji dwu-

Poz. 433

tlenku w´gla, dwutlenku siarki i tlenków azotu (patrz ni˝ej).

Przedsi´wzi´cia dotyczàce szerszego ni˝ dotychczas wspierania dobrowolnych dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska zostanà podj´te tak˝e ju˝ w 2002 r. i b´dà realizowane sukcesywnie w latach 2003—2007 i cz´Êciowo

do roku 2009 (wdro˝enie handlu emisjami dla tlenków

azotu).

Dzia∏ania

— udzielanie przedsi´biorstwom materialnej pomocy w spe∏nianiu zaostrzanych wymagaƒ ekologicznych

w granicach okreÊlonych obowiàzujàcym prawem dostosowanym do wymagaƒ funkcjonujàcych na jednolitym rynku Unii Europejskiej, z wykorzystaniem bezpoÊrednich i poÊrednich subsydiów krajowych

oraz pomocy finansowej ze strony Unii;

— stworzenie sta∏ych cia∏ konsultacyjnych skupiajàcych przedstawicieli administracji ochrony Êrodowiska

i sfery biznesu (z mo˝liwym udzia∏em przedstawicieli tak˝e innych dzia∏ów administracji publicznej oraz

zwiàzków zawodowych, organizacji ekologicznych i innych zainteresowanych organizacji spo∏ecznych),

z zadaniem prowadzenia bie˝àcej dyskusji na temat funkcjonowania istniejàcych mechanizmów ochrony Êrodowiska oraz propozycjami wprowadzenia nowych rozwiàzaƒ w tej dziedzinie;

— szkolenie kadr przedsi´biorstw w zakresie problematyki ochrony Êrodowiska;

— wsparcie „Ruchu czystszej produkcji” i Programu „OdpowiedzialnoÊç i troska”;

— promocja istniejàcego znaku ekologicznego oraz opracowanie kryteriów przyznawania tego znaku dla

wi´kszej liczby grup wyrobów;

— stworzenie instytucjonalnych warunków dla praktycznego wdra˝ania w Polsce rozporzàdzenia EMAS

(przede wszystkim powo∏anie kompetentnej jednostki odpowiedzialnej za realizacj´ rozporzàdzenia);

— wdro˝enie systemu zbywalnych pozwoleƒ na emisj´ (w pierwszej kolejnoÊci w odniesieniu do emisji

dwutlenku w´gla, dwutlenku siarki i tlenków azotu), w tym przede wszystkim przygotowanie i uchwalenie ustawy w sprawie tworzenia rynków uprawnieƒ do emisji zanieczyszczeƒ Êrodowiska i zasad obrotu takimi uprawnieniami.

B. Kszta∏towanie postaw konsumentów

Szczególny wp∏yw na presj´, której jest poddawane Êrodowisko ze strony procesów gospodarczych

i spo∏ecznych, wywierajà konsumenci, poniewa˝ sà oni

zarówno bezpoÊrednimi u˝ytkownikami Êrodowiska

(konsumujàc jego zasoby na potrzeby gospodarstw

domowych, wytwarzajàc w tych gospodarstwach Êcieki i odpady, przemieszczajàc si´ indywidualnymi i zbiorowymi Êrodkami transportu, korzystajàc z walorów

Êrodowiska w ramach wypoczynku itp.), jak i oddzia∏ujà na u˝ytkowanie Êrodowiska w sposób poÊredni,

wp∏ywajàc, poprzez stwarzane zapotrzebowanie na

wyroby i us∏ugi, na nieoboj´tnà dla Êrodowiska aktywnoÊç podmiotów gospodarczych. Z tych w∏aÊnie

wzgl´dów znaczenie, jakie majà dla Êrodowiska zachowania konsumentów, trudno jest przeceniç — ich Êwiadome, przyjazne wobec Êrodowiska dzia∏ania mogà

bowiem nie tylko istotnie zmniejszyç skal´ problemów

ekologicznych, jakie wyst´pujà w gospodarce komunalnej, transporcie czy turystyce, ale równie˝ ograniczyç lub wr´cz wyeliminowaç, poprzez rynek, najbardziej ucià˝liwe dla Êrodowiska rodzaje dzia∏alnoÊci,

produkty lub us∏ugi w gospodarce jako ca∏oÊci, promujàc jednoczeÊnie rodzaje aktywnoÊci i wytwarzane dobra bardziej przyjazne Êrodowisku. SkutecznoÊç dzia∏ania popytu stwarzanego przez konsumentów (lub te˝

jego braku) mo˝e byç w tym kontekÊcie znacznie wi´ksza od skutecznoÊci jakichkolwiek innych instrumentów — prawnych, organizacyjnych, ekonomicznych itp.

ÂwiadomoÊç tego faktu powoduje, ˝e w ramach

polityki ekologicznej paƒstwa znacznie wi´kszy ni˝ dotychczas nacisk zostanie po∏o˝ony na sterowanie popytem na dobra i us∏ugi, które b´dzie realizowane poprzez szereg poni˝ej wymienionych dzia∏aƒ.

Dzia∏ania

— wprowadzenie problematyki bezpoÊredniego i poÊredniego oddzia∏ywania na Êrodowisko przez sfer´

konsumpcji do podstaw programowych kszta∏cenia we wszystkich typach szkó∏ oraz programów szkoleƒ organizowanych przez pracodawców, instytucje publiczne i organizacje spo∏eczne;

— w∏àczenie prezentacji obejmujàcych oddzia∏ywanie na Êrodowisko zachowaƒ konsumentów do oferty

programowej Êrodków przekazu oraz instytucji kultury i wypoczynku, przy mo˝liwie szerokim zaanga˝owaniu do udzia∏u w takich prezentacjach osób cieszàcych si´ wysokà spo∏ecznà popularnoÊcià i autorytetem oraz reprezentujàcych szanowane i powa˝ane instytucje;

— konsekwentna realizacja obowiàzków instytucji publicznych w zakresie udost´pniania informacji o Êrodowisku wynikajàcych z ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska i ustawy o informacji publicznej;

— wprowadzenie w odniesieniu do ustalonych kategorii wyrobów powodujàcych szczególnie istotnà, jednostkowà konsumpcj´ zasobów Êrodowiska lub emisj´ zanieczyszczeƒ w procesie produkcji i/ lub eksploatacji, obowiàzku umieszczania informacji z tego zakresu na widocznych i czytelnych etykietach (ponad formalne obowiàzki wynikajàce z przepisów o substancjach niebezpiecznych);

— rozszerzenie listy grup wyrobów, których producenci, dzi´ki ustaleniu stosownych kryteriów, mogà i b´dà mogli si´ ubiegaç o prawo ich oznaczania znakiem ekologicznym;

— wspieranie rynkowej konkurencyjnoÊci produktów i us∏ug przyjaznych Êrodowisku poprzez uaktywnienie ich marketingu i reklamy, a w uzasadnionych przypadkach tak˝e ograniczone subsydiowanie ich cen.

C. Ograniczanie subsydiów szkodliwych dla Êrodowiska

Szkodliwe dla Êrodowiska subsydiowanie nie polega zwykle na jawnym wsparciu ze Êrodków publicznych (dotacje z bud˝etów publicznych), ale przyjmuje

nast´pujàcà postaç

— subsydia „formalne”, przybierajàce postaç dotacji

i preferencyjnych po˝yczek na inwestycje w Êrodki

trwa∏e, przyspieszona amortyzacja, zwolnienia

i ulgi podatkowe,

— mechanizmy subsydiowania nieformalnego (przyjmujàce postaç umarzania zobowiàzaƒ podmiotów

gospodarczych prowadzàcych dzia∏alnoÊç ucià˝liwà lub szkodliwà dla Êrodowiska, co umo˝liwia im

dzia∏anie w wi´kszym zakresie ni˝ to by wynika∏o

z warunków okreÊlanych przez rynek),

— mechanizmy subsydiowania nieformalnego polegajàce na przyzwoleniu na nieprzestrzeganie obowiàzujàcych regulacji ekologicznych oraz niezadowalajàce wykonywanie zobowiàzaƒ zwiàzanych

z szeroko rozumianymi op∏atami ekologicznymi,

— ukryte subsydia (g∏ównie dla gospodarstw domowych) zwiàzane z regulowaniem cen, poda˝y i popytu.

W latach 2003—2006 Rzàd dokona identyfikacji obszarów i zakresu wyst´powania wy˝ej wskazanych

form subsydiowania, ich skutków redystrybucyjnych

i — zw∏aszcza — Êrodowiskowych. W szczególnoÊci nale˝y si´ skoncentrowaç na analizie z tego punktu widzenia szeroko rozumianego sektora energetycznego, rolnictwa (tak˝e w kontekÊcie przysz∏ego wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej) oraz

transportu. Likwidacja subsydiów szkodliwych dla Êrodowiska powinna zakoƒczyç si´ w okresie 2007—2010.

W ramach programu stopniowego wycofywania

si´ z subsydiów szkodliwych dla Êrodowiska zostanà

ustalone przejrzyste zasady subwencjonowania ochrony Êrodowiska zarówno w formie bezpoÊrednich dotacji, jak i w formie poÊredniej. Jest to niezb´dnym punktem wyjÊcia dla rozwoju systemów wsparcia publicznego w postaci preferencji kredytowo-po˝yczkowych

i fiskalnych umo˝liwiajàcych, zgodnie z propozycjami

VI Ârodowiskowego Programu Dzia∏aƒ Unii Europejskiej, rozwój przyjaznych dla Êrodowiska procesów

produkcyjnych oraz produktów, pod warunkiem jednak, ˝e wype∏niajà one wspólnotowe zasady przyznawania pomocy publicznej. Wsparcie takie powinno

równie˝ objàç gospodarstwa domowe, w sytuacji gdy

likwidacja subsydiów skutkowaç b´dzie wy˝szymi cenami noÊników energii, a z kolei harmonizacja w sferze

gospodarowania odpadami i gospodarki wodno-Êciekowej spowoduje znaczny wzrost kosztów zaopatrzenia w wod´, usuwania Êcieków i odpadów bytowych.

W okresie 2003—2006 powinny zostaç przygotowane

podstawy prawno-instytucjonalne takiego wsparcia.

Dzia∏ania

— identyfikowanie obszarów wyst´powania, form i zakresu ró˝nych mechanizmów szkodliwego dla Êrodowiska subsydiowania publicznego oraz przygotowanie programu ich stopniowej likwidacji, najpóêniej w latach 2007—2010;

— rozwijanie systemów wsparcia publicznego w postaci preferencji kredytowo-po˝yczkowych i fiskalnych,

umo˝liwiajàcych rozwój przyjaznych dla Êrodowiska procesów produkcyjnych, produktów oraz ograniczajàcych ekologicznie negatywne skutki konsumpcji przez gospodarstwa domowe; przygotowanie najpóêniej do 2006 r. podstaw prawno-instytucjonalnych takiego wsparcia.

D. Ekologizacja sektora finansowego

W okresie 2003—2006 b´dà uruchomione liczne

i zró˝nicowane dzia∏ania sprzyjajàce wzrostowi zaanga˝owania komercyjnego prywatnych i publicznych instytucji finansowych na rzecz finansowania celów ekologicznych. Wynika to, po pierwsze, z koniecznoÊci

ograniczania wsparcia publicznego w sferze ochrony

Êrodowiska. Po drugie, mo˝na przyjàç, i˝ nast´powaç

Poz. 433

b´dzie stopniowa poprawa kondycji finansowej przedsi´biorstw, a wi´c zwi´kszy si´ ich zdolnoÊç do finansowania przedsi´wzi´ç proekologicznych w formie zobowiàzaniowej (kredyty i po˝yczki). Po trzecie, zwi´kszaç si´ b´dzie sk∏onnoÊç osób i instytucji prywatnych

do przeznaczania Êrodków na szeroko rozumianà

ochron´ Êrodowiska w postaci ekodepozytów, ekologicznych rachunków oszcz´dnoÊciowych czy tworzenia „zielonych funduszy inwestycyjnych”.

Dzia∏ania

— zwi´kszenie mo˝liwoÊci gwarantowania, g∏ównie przez celowe fundusze ekologiczne, kredytów proekologicznych udzielanych przez instytucje komercyjne, a zw∏aszcza banki, a tak˝e obligacji komunalnych

emitowanych w zwiàzku z realizacjà priorytetowych celów Êrodowiskowych;

— zapewnienie nale˝ytego poziomu finansowania przedsi´wzi´ç ochronnych przez celowe fundusze ekologiczne;

— zwi´kszone zaanga˝owanie funduszy ekologicznych w finansowaniu konsorcjalnym ochrony Êrodowiska;

— zwi´kszenie mo˝liwoÊci wykorzystania Êrodków finansowych pozostajàcych w dyspozycji funduszy ekologicznych do inwestowania kapita∏owego w przedsi´wzi´cia wspó∏finansowane przez komercyjne instytucje finansowe;

— stworzenie zach´t finansowych dla wykorzystywania Êrodków prywatnych na finansowanie przedsi´wzi´ç proekologicznych, „zielonych” funduszy inwestycyjnych itp.

E. Zarzàdzanie Êrodowiskowe

Du˝e nadzieje jeÊli chodzi o kszta∏towanie ÊwiadomoÊci ekologicznej i wspó∏odpowiedzialnoÊci za stan

Êrodowiska wÊród przedsi´biorców, sprzyjajàce rozwiàzywaniu problemów Êrodowiskowych z wykorzystaniem partnerskiego dialogu i wspó∏dzia∏ania instytucji publicznych ze sferà biznesu, by∏y i nadal sà wiàzane z upowszechnianiem w przedsi´biorstwach, na

zasadzie dobrowolnoÊci, systemów zarzàdzania Êrodowiskowego, spe∏niajàcych wymagania stosownych,

mi´dzynarodowych i krajowych norm lub uzgodnionych przez zainteresowane podmioty uregulowaƒ

o charakterze programowym (przede wszystkim normy PN-EN-ISO 14001 i norm zwiàzanych), rozporzàdzenia Rady 761/2001/WE w sprawie mo˝liwoÊci dobrowolnego udzia∏u organizacji w systemie zarzàdzania

Êrodowiskowego i przeglàdów ekologicznych Wspólnoty (EMAS), programu „OdpowiedzialnoÊç i Troska”

(b´dàcego polskim odpowiednikiem mi´dzynarodowego programu „Responsible and Care” realizowanego przez przedsi´biorstwa przemys∏u chemicznego)

oraz Ruchu Czystszej Produkcji, dzia∏ajàcego zgodnie

z Deklaracjà Czystszej Produkcji przyj´tà przez UNEP.

Systemy zarzàdzania Êrodowiskowego tworzone

zgodnie z zasadami okreÊlonymi w normach ISO 14000

i rozporzàdzeniu EMAS sà najbardziej rozbudowane

i towarzyszà im najbardziej rozwini´te procedury certyfikacji. Pewne formy certyfikacji, tj. Êwiadectwa,

funkcjonujà tak˝e w ramach Ruchu Czystszej Produkcji,

któremu patronuje Federacja Stowarzyszeƒ Naukowo-

-Technicznych NOT. Uczestnictwo w programie „OdpowiedzialnoÊç i Troska”, któremu patronuje Polska

Izba Przemys∏u Chemicznego, wymaga od producentów chemicznych podj´cia zobowiàzania, i˝ b´dà oni

przestrzegaç zasad gwarantujàcych mi´dzy innymi

utrzymanie na akceptowalnym poziomie ryzyka, jakie

prowadzona przez nich dzia∏alnoÊç stwarza dla pracowników, klientów, spo∏eczeƒstwa i Êrodowiska. Niezale˝nie od wyst´pujàcych ró˝nic pomi´dzy wymienionymi formami dzia∏aƒ, wszystkie one wymagajà podj´cia znaczàcego wysi∏ku organizacyjno-technicznego

i finansowego, a wspólnym utrudnieniem dla ich dalszego rozwoju jest niedostatek mo˝liwych do przeznaczenia na ten cel si∏ i Êrodków, zw∏aszcza w przypadku

przedsi´biorstw ma∏ych i Êrednich (w dzia∏aniach tych

uczestniczà jak dotàd przede wszystkim firmy du˝e,

które z jednej strony dysponujà odpowiednim potencja∏em, a z drugiej muszà w szczególny sposób troszczyç si´ o sprostanie zmieniajàcym si´ warunkom konkurencji na rynku mi´dzynarodowym).

Aby nadzieje wiàzane z zarzàdzaniem Êrodowiskowym mog∏y si´ urzeczywistniç, konieczne jest pilne

podj´cie dzia∏aƒ w trzech podstawowych kierunkach

— skutecznego promowania wymienionych systemów zarzàdzania Êrodowiskowego, zw∏aszcza

wÊród ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw, co mo˝e

równie˝ wymagaç udzielania tym przedsi´biorstwom, z uwzgl´dnieniem ograniczeƒ wynikajàcych z zasad udzielania pomocy publicznej, ewentualnego wsparcia finansowego w tym zakresie;

— zwracania wi´kszej uwagi przez podmioty wdra˝ajàce systemy oraz przez jednostki weryfikujàce

i certyfikujàce na spe∏nianie tych wymagaƒ systemowych, które dotyczà uzyskiwania ciàg∏ej poprawy w zakresie oddzia∏ywania organizacji na Êrodowisko (a nie tylko tych, które odnoszà si´ do zidentyfikowania istotnych problemów Êrodowiskowych, wypracowania i wdro˝enia odpowiednich

Poz. 433

procedur post´powania oraz prowadzenia w ramach systemu wymaganej dokumentacji);

— stworzenia odpowiednich warunków prawno-instytucjonalnych dla praktycznej realizacji i stosowania w Polsce przepisów rozporzàdzenia EMAS,

które z chwilà przystàpienia do Unii Europejskiej

stanà si´ dla naszego kraju obowiàzujàce.

Dzia∏ania

— utworzenie (lub powierzenie zadaƒ instytucji ju˝ funkcjonujàcej) Krajowego Centrum Informacji o Systemach Zarzàdzania Ârodowiskowego, gromadzàcego i udost´pniajàcego dane o aspektach formalno-prawnych poszczególnych systemów, akredytowanych jednostkach certyfikujàcych i weryfikujàcych

oraz organizacjach, które wdro˝y∏y systemy, a tak˝e prowadzàcego akcje popularyzujàce systemy zarzàdzania Êrodowiskowego i przybli˝ajàce potencjalne korzyÊci zwiàzane z ich wdra˝aniem;

— wdro˝enie rozwiàzaƒ prawno-instytucjonalnych transponujàcych do prawa krajowego kluczowe przepisy rozporzàdzenia EMAS, w celu umo˝liwienia rejestrowania si´ polskich przedsi´biorstw zgodnie z wymaganiami tego rozporzàdzenia w systemie bliêniaczym do funkcjonujàcego na obszarze Unii Europejskiej, jeszcze przed ostatecznà akcesjà Polski do Unii (w tym w pierwszej kolejnoÊci powo∏anie/ wyznaczenie kompetentnej instytucji publicznej realizujàcej zadania w zakresie akredytowania osób fizycznych

i prawnych zajmujàcych si´ weryfikowaniem systemów, przyjmowania i rozpatrywania wniosków o rejestracj´, podejmowania decyzji o rejestracji oraz prowadzenia i publikowania rejestru).

F. OdpowiedzialnoÊç za skutki Êrodowiskowe realizowanych przedsi´wzi´ç

OdpowiedzialnoÊç za skutki Êrodowiskowe realizowanych przedsi´wzi´ç uj´ta jest w polskim prawie

ochrony Êrodowiska w formie odpowiedzialnoÊci cywilnej i karnej.

OdpowiedzialnoÊç cywilna za skutki Êrodowiskowe

prowadzonych dzia∏aƒ sformu∏owana jest w polskim

prawie w sposób ramowy. Poniewa˝ na forum mi´dzynarodowym trwajà prace nad prawnym uregulowaniem odpowiedzialnoÊci cywilnej w sposób bardzo

konkretny, w przysz∏oÊci pojawi si´ potrzeba dostosowania polskich norm prawnych do wymagaƒ mi´dzynarodowych, zarówno w odniesieniu do stosowanych

mechanizmów, jak i szczegó∏owoÊci norm prawnych.

Na forum mi´dzynarodowym odpowiedzialnoÊç

cywilna za skutki Êrodowiskowe zosta∏a szczegó∏owo

uregulowana w nast´pujàcych obszarach: (1) zanieczyszczenia morza spowodowane wypadkiem morskim lub dzia∏aniem si∏y wy˝szej, w wyniku którego

nastàpi∏ rozlew olejów transportowanych jako ∏adunek statku (wzgl´dnie transportowanych na làd lub za∏adowywanych na statek z platformy wiertniczej), na

obszarze morza terytorialnego; (2) zanieczyszczenia

morza spowodowane wypadkiem morskim lub dzia∏aniem si∏y wy˝szej, w wyniku którego nastàpi∏ rozlew

paliwa bunkrowego; (3) zagro˝enia Êrodowiska morskiego w wyniku robót wiertniczych i wydobywczych

na morzu; (4) zagro˝enia radiacyjnego w wyniku awarii jàdrowych. Trwajà prace nad uregulowaniem spraw

odpowiedzialnoÊci cywilnej z tytu∏u awaryjnego zanieczyszczenia Êrodowiska w wyniku tzw. powa˝nych

awarii przemys∏owych zwiàzanych przede wszystkim

z operowaniem niebezpiecznymi substancjami (nowa

dyrektywa Unii Europejskiej i nowy protokó∏ EKG

ONZ).

Dzia∏ania

— Rzàd b´dzie okresowo, co cztery lata, dokonywa∏ przeglàdu zgodnoÊci polskich przepisów prawnych dotyczàcych odpowiedzialnoÊci cywilnej za skutki Êrodowiskowe realizowanych przedsi´wzi´ç z wymaganiami mi´dzynarodowymi i proponowa∏ ich nowelizacj´. Pierwszy taki przeglàd zostanie dokonany po

przyj´ciu nowej dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie odpowiedzialnoÊci za szkody powodowane

w Êrodowisku (prawdopodobnie w 2004 lub 2005 r.). Przeglàd ten weêmie tak˝e pod uwag´ odpowiednie konwencje mi´dzynarodowe i protoko∏y do tych konwencji.

1.3. Mechanizmy ekonomiczne i systemy finansowania

Mechanizmy ekonomiczne

Potrzeba modyfikacji istniejàcego systemu instrumentów ekonomicznych ochrony Êrodowiska wynika

z trzech przyczyn

— braku powszechnoÊci istniejàcego systemu, co

os∏abia jego skutecznoÊç ekologicznà i jest sprzeczne z kryterium sprawiedliwoÊci dystrybucyjnej;

— transformacji gospodarki, oznaczajàcej koniecznoÊç coraz bardziej „rynkowej” orientacji tak systemu instrumentów ekonomicznych, jak i sposobu

finansowania;

— koniecznoÊci zmian w systemie wynikajàcej z bliskiej ju˝ perspektywy cz∏onkostwa w Unii Europejskiej i unikania nadmiernych (w stosunku do wyst´pujàcych w Unii) obcià˝eƒ finansowych polskich przedsi´biorstw.

Poz. 433

Potrzebne sà zatem zarówno dzia∏ania modernizujàce instrumenty ju˝ stosowane, jak i wprowadzajàce

instrumenty w polskich warunkach ca∏kowicie nowe

lub stosowane w bardzo ograniczonym zakresie. JeÊli

chodzi o obszar pierwszy, to w latach 2003—2006

niezb´dne b´dzie opracowanie systemu informatycznego pozwalajàcego na efektywnà kontrol´ funkcjonowania systemu op∏at za korzystanie ze Êrodowiska,

naliczanych bezpoÊrednio przez podmioty gospodarcze wnoszàce te op∏aty. Wzorem krajów Unii zmieniç

nale˝y zasadniczo sposób traktowania administracyjnych kar pieni´˝nych — powinny si´ one staç przede

wszystkim formà sankcji za zawinione dopuszczenie do

sytuacji awaryjnych, powodujàcych istotne straty

i szkody ekologiczne. W obszarze drugim (nowe instrumenty) pilne staje si´ szerokie wprowadzenie op∏at

produktowych i depozytów ekologicznych, dobrowolnych i obowiàzkowych ubezpieczeƒ ekologicznych

oraz rynków zbywalnych uprawnieƒ do emisji zanieczyszczeƒ.

Dzia∏ania

— zwi´kszenie zakresu stosowania op∏at produktowych i depozytów ekologicznych;

— rozszerzenie zakresu stosowania niektórych op∏at za korzystanie ze Êrodowiska na gospodarstwa domowe;

— zmiana funkcjonowania systemu kar pieni´˝nych wymierzanych za naruszanie wymagaƒ ochrony Êrodowiska;

— przygotowanie koncepcji systemu dobrowolnych ubezpieczeƒ ekologicznych;

— stworzenie systemu obowiàzkowych ubezpieczeƒ odpowiedzialnoÊci cywilnej od szkód ekologicznych,

wraz z okreÊleniem rodzajów dzia∏alnoÊci podlegajàcych tym ubezpieczeniom;

— tworzenie rynków uprawnieƒ do emisji zanieczyszczeƒ Êrodowiska i zasad obrotu takimi uprawnieniami;

— przygotowanie instytucjonalne i logistyczne do uczestnictwa Polski w mi´dzynarodowym handlu emisjà CO2;

— utworzenie systemu oceny kosztów zewn´trznych niektórych form korzystania ze Êrodowiska;

— regionalizacja i ró˝nicowanie op∏at za korzystanie ze Êrodowiska w stosunku do poszczególnych grup jego u˝ytkowników;

— analiza wysokoÊci op∏at z punktu widzenia ich funkcji bodêcowej i dochodowej, a tak˝e pod kàtem ich

relacji do kosztów zewn´trznych; zmodyfikowanie, w nawiàzaniu do wyników analizy, stawek op∏at.

Systemy finansowania

Modyfikowanie systemu finansowania, oprócz

omówionych wczeÊniej zmian wynikajàcych z rozwoju

preferencyjnych form finansowania i subsydiowania

oraz „zazieleniania” sektora finansowego (w odniesieniu do tej jego cz´Êci, która dotàd koncentrowa∏a si´ na

pozaekologicznych obszarach finansowania) powinno

zmierzaç do istotnej dywersyfikacji êróde∏ finansowania i instytucji finansujàcych. Oznacza to, w szczególnoÊci, z jednej strony potrzeb´ relatywnego os∏abienia

udzia∏u op∏at za korzystanie ze Êrodowiska w finansowaniu tej sfery, z drugiej zaÊ zmniejszenia aktywnoÊci

funduszy ochrony Êrodowiska i gospodarki wodnej jako instytucji gromadzàcych i redystrybujàcych, w postaci dotacji oraz po˝yczek, pochodzàce z takich op∏at

Êrodki finansowe. Nastàpi to poprzez stopniowe upowszechnianie op∏at produktowych i depozytowych

oraz wskazane ju˝ zwi´kszenie udzia∏u komercyjnych

instytucji finansowych we wspieraniu przedsi´wzi´ç

proekologicznych.

W latach 2003—2006 w systemie instytucjonalnym

finansowania ochrony Êrodowiska powinny zostaç

stworzone nowe bàdê zreformowane dotychczas istniejàce instytucje gromadzenia i redystrybucji docho-

dów w zwiàzku z wprowadzeniem nowych rodzajów

obcià˝eƒ ekologicznych dla podmiotów gospodarczych (np. op∏aty produktowe) lub zniesieniem

(zmniejszeniem) obcià˝eƒ dotychczas istniejàcych.

System instytucji gospodarowania Êrodkami z istniejàcych op∏at powinien zostaç przebudowany w zwiàzku z nowà strukturà administracyjnà paƒstwa i wprowadzeniem zlewniowego modelu zarzàdzania i sterowania gospodarkà wodnà. Znaczna cz´Êç Êrodków dotychczas gromadzonych w ramach funduszy celowych

znajdzie si´ w dyspozycji organów zarzàdzajàcych gospodarkà wodnà w poszczególnych zlewniach, a ponadto stale zmniejszaç si´ b´dzie strumieƒ op∏at ekologicznych. W zwiàzku z tym powinno si´ dà˝yç do

koncentracji Êrodków gromadzonych w ramach funduszy ochrony Êrodowiska i gospodarki wodnej poprzez sp∏aszczenie czteroszczeblowej struktury tych

funduszy.

Powinno te˝ nastàpiç przystosowanie istniejàcych

instytucji, a przede wszystkim Narodowego Funduszu

Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy ochrony Êrodowiska i gospodarki

wodnej, a tak˝e Banku Ochrony Ârodowiska, do zadaƒ

wynikajàcych z zarzàdzania Êrodkami przedakcesyjnymi, a nast´pnie Êrodkami pochodzàcymi z funduszy

strukturalnych. Nieodzowne b´dzie wypracowanie

Poz. 433

form i zasad wspó∏pracy mi´dzyregionalnej i mi´dzypaƒstwowej w finansowaniu przedsi´wzi´ç o charakterze regionalnym i europejskim, ograniczajàcych zanieczyszczenia transgraniczne, s∏u˝àcych zachowaniu bioró˝norodnoÊci, wykorzystaniu energii odnawialnej itp.,

z wykorzystaniem Êrodków krajowych, unijnych oraz

mi´dzynarodowych publicznych instytucji finansowych (Bank Âwiatowy, EBOiR i inne).

W latach 2003—2006 powinno mieç miejsce istotne zwi´kszenie bezpoÊredniego zaanga˝owania finansowego komercyjnych instytucji finansowych,

zw∏aszcza banków, we wspieraniu inwestycji i przedsi´wzi´ç proekologicznych. Jest to wskazane zw∏aszcza w kontekÊcie faktu, ˝e pozyskanie Êrodków unijnych zarówno przedakcesyjnych, jak i — w póêniejszym okresie — funduszy strukturalnych, jest uwarunkowane odpowiednim zaanga˝owaniem finansowym strony polskiej.

Rozdysponowanie Êrodków finansowych ze êróde∏

publicznych powinno zostaç poddane przejrzystym regu∏om zarówno w odniesieniu do ubiegajàcych si´

o Êrodki przedsi´biorstw, jak i samorzàdów oraz gospodarstw domowych. Podstaw´ tego powinien stanowiç odpowiedni system informacji o sposobach

i warunkach udost´pniania takiej pomocy publicznej.

Dzia∏ania

— zwi´kszenie zakresu stosowania op∏at produktowych;

— modernizacja systemu redystrybucji Êrodków pozyskiwanych z op∏at za korzystanie ze Êrodowiska;

— dostosowanie systemu dysponowania wp∏ywami z op∏at w nawiàzaniu do nowego podzia∏u terytorialnego kraju oraz zlewniowego systemu zarzàdzania gospodarkà wodnà;

— rozszerzenie zakresu gromadzenia i wydatkowania Êrodków z op∏at w sposób kierunkowy, w szczególnoÊci w odniesieniu do op∏at produktowych;

— utworzenie niepublicznych, zielonych funduszy inwestycyjnych;

— redystrybucja Êrodków pochodzàcych ze zbieranych op∏at, w celu dostosowania do rodzaju i wielkoÊci

uzyskiwanych wp∏ywów, rodzaju i skali wymagajàcych rozwiàzania problemów Êrodowiskowych oraz

zasad udzielania pomocy publicznej przedsi´biorstwom;

— wdro˝enie mechanizmów preferencyjnego finansowania ekologicznych inwestycji ochronnych w gospodarstwach domowych, polegajàcych przede wszystkim na preferencjach kredytowych i fiskalnych

dla tych gospodarstw, które we w∏asnym zakresie podejmowaç b´dà odpowiednie inwestycje ochronne, np. budowa domowych oczyszczalni Êcieków, modernizacja systemów ogrzewania, termomodernizacja.

1.4. Wzmocnienie instytucjonalne

Lata 2003—2006 to okres, w którym Polska uzyska

cz∏onkostwo w Unii Europejskiej, a tym samym b´dzie

musia∏a realizowaç w praktyce pe∏ny pakiet ok. 200 aktów prawnych Unii w obszarze „Êrodowisko”, a ponadto opanowaç wzrastajàcy strumieƒ Êrodków pomoco-

wych, stosujàc si´ do procedur i wymagaƒ Unii. Zwi´kszy to w sposób zauwa˝alny obowiàzki administracji

publicznej wszystkich szczebli. Aby podo∏aç zwi´kszonym obowiàzkom, musi nastàpiç wzmocnienie kadrowe i kompetencyjne istniejàcych struktur, a tak˝e musi

byç rozwa˝ona mo˝liwoÊç i celowoÊç tworzenia nowych instytucji.

Dzia∏ania

— wzmocnienie etatowe komórek ochrony Êrodowiska i gospodarki wodnej na szczeblu centralnym, regionalnym (zlewniowym), wojewódzkim, powiatowym i gminnym (2003—2004);

— wzmocnienie etatowe s∏u˝b inspekcji ochrony Êrodowiska na szczeblu centralnym i wojewódzkim

(2003—2004);

— utworzenie nowych komórek lub powierzenie ju˝ istniejàcym strukturom nowych zadaƒ zwiàzanych ze

specyficznymi programami unijnymi lub mi´dzynarodowymi (funkcji punktów kontaktowych, oÊrodków

lub tzw. jednostek kompetentnych), szczególnie w odniesieniu do wspó∏pracy z Europejskà Agencjà Ârodowiska, Centrum BAT w Sewilli i OÊrodkiem Bezpieczeƒstwa w Isprze, programu Natura 2000, systemu PRTR, weryfikacji i rejestracji systemów zarzàdzania Êrodowiskowego zgodnych z rozporzàdzeniem

EMAS oraz realizacji konwencji ekologicznych, a tak˝e uporzàdkowanie kompetencji instytucji odpowiedzialnych za wspó∏prac´ mi´dzynarodowà w dziedzinie Êrodowiska i realizacj´ mi´dzynarodowych zobowiàzaƒ w tym zakresie w celu usprawnienia koordynacji prowadzonych dzia∏aƒ;

— wzmocnienie kompetencyjne instytucji finansowych odpowiedzialnych za wykorzystanie funduszy pomocowych (patrz tak˝e wy˝ej p. 1.3);

— przeprowadzenie szczegó∏owej analizy organizacyjno-ekonomicznej dotyczàcej mo˝liwoÊci i celowoÊci

powo∏ania na szczeblu centralnym (w strukturze resortu Êrodowiska) agencji wykonawczych do spraw

gospodarki wodnej i do spraw ochrony Êrodowiska.

1.5. Udzia∏ spo∏eczeƒstwa. Edukacja ekologiczna, dost´p do informacji i poszerzanie dialogu spo∏ecznego

Skuteczna realizacja celów polityki ekologicznej

paƒstwa wymaga udzia∏u w tym procesie wszystkich

zainteresowanych podmiotów wywierajàcych bezpoÊredni lub poÊredni wp∏yw na sposób i intensywnoÊç

korzystania ze Êrodowiska, w tym równie˝ udzia∏u obywateli. Aby udzia∏ ten by∏ wystarczajàco szeroki i przynosi∏ oczekiwane efekty, konieczne jest z jednej strony

stymulowanie samej ch´ci takiego udzia∏u, natomiast

z drugiej — tworzenie sprzyjajàcych warunków dla

praktycznej realizacji tej potrzeby oraz dostarczanie

wiedzy i umiej´tnoÊci pomocnych w konkretnych dzia∏aniach.

Podstawowe znaczenie dla szerokiego, spo∏ecznego udzia∏u w urzeczywistnianiu celów ekologicznych

ma wi´c po pierwsze odpowiednia edukacja ekologiczna, a po drugie zapewnienie powszechnego dost´pu

do informacji o Êrodowisku oraz stworzenie instytucjonalnego zabezpieczenia dla wyra˝ania przez spo∏eczeƒstwo swoich opinii i wp∏ywania na podejmowane,

istotne dla Êrodowiska decyzje.

Planowane w tym zakresie dzia∏ania zosta∏y ju˝ cz´Êciowo omówione wczeÊniej, w rozdzia∏ach 1.2.A

(partnerstwo z biznesem) i 1.2.B (kszta∏towanie postaw

konsumentów). Obywatelami, niezale˝nie od swojej

szczególnej roli kreatorów dzia∏alnoÊci gospodarczej,

sà bowiem równie˝ przedsi´biorcy, a we wspó∏czesnym Êwiecie wszyscy obywatele (w tym przedsi´biorcy) sà tak˝e konsumentami. Zadania wymienione

w rozdzia∏ach 1.2.A i 1.2.B, których realizacja ma na celu szerokie w∏àczenie do dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska

przedsi´biorców i konsumentów, zachowujà wi´c swoje znaczenie i aktualnoÊç równie˝ w kontekÊcie udzia∏u

w realizacji polityki ekologicznej paƒstwa ca∏ego spo∏eczeƒstwa.

Koniecznym uzupe∏nieniem tych zadaƒ musi byç

jednak dalsze rozszerzanie wspó∏pracy instytucji publicznych z pozarzàdowymi organizacjami ekologicznymi (nie tylko w kontekÊcie rozwijania edukacji ekologicznej, ale równie˝ w∏àczania organizacji pozarzàdowych w procedury konsultowania wa˝nych dla Êrodowiska przedsi´wzi´ç i decyzji, udzia∏u przedstawicieli

tych organizacji w kierowniczych gremiach niektórych

publicznych instytucji dzia∏ajàcych w sferze Êrodowiska oraz powierzania im realizacji konkretnych projektów proÊrodowiskowych, jeÊli dysponujà ku temu odpowiednim przygotowaniem i potencja∏em), a tak˝e

konsekwentna realizacja ustalonych prawem obowiàzków instytucji publicznych w zakresie umo˝liwiania

obywatelom i organizacjom spo∏ecznym udzia∏u

w procedurach oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko

zarówno konkretnych przedsi´wzi´ç, jak i zamierzeƒ

o charakterze strategii, planów i programów.

Dzia∏ania

— utworzenie w urz´dach administracji publicznej systemu udost´pniania informacji o Êrodowisku spe∏niajàcego wymagania ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska (do 2005 r.);

— opracowanie i wdro˝enie, w oparciu o publiczne rejestry, interaktywnych baz danych o Êrodowisku w postaci elektronicznej, dost´pnych za poÊrednictwem Internetu (do 2005 r.);

— zapewnienie bie˝àcego udzia∏u przedstawicieli pozarzàdowych organizacji ekologicznych w radach nadzorczych funduszy ekologicznych, cia∏ach doradczych i opiniodawczych, komitetach nadzorujàcych finansowanie projektów ekologicznych z funduszy publicznych itp. (praca ciàg∏a);

— wsparcie wybranych projektów realizowanych przez organizacje pozarzàdowe, w tym powierzanie tym

organizacjom realizacji niektórych projektów inicjowanych przez instytucje publiczne (praca ciàg∏a);

— realizacja przewidzianych prawem obowiàzków w zakresie zapewniania spo∏ecznego udzia∏u w procedurach oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko przedsi´wzi´ç, planów i programów (praca ciàg∏a);

— zwi´kszenie udzia∏u problematyki ekologicznej w podstawach programowych kszta∏cenia we wszystkich

typach szkó∏ oraz rozwój szkoleƒ obejmujàcych zagadnienia Êrodowiskowe organizowanych przez pracodawców, instytucje publiczne i organizacje spo∏eczne (praca ciàg∏a);

— powo∏anie i zapewnienie funkcjonowania sta∏ych cia∏ konsultacyjnych zajmujàcych si´ problematykà

ekologicznà, skupiajàcych przedstawicieli administracji publicznej i sfery biznesu, z mo˝liwym i po˝àdanym udzia∏em tak˝e przedstawicieli organizacji spo∏ecznych (powo∏anie — 2003 r., funkcjonowanie —

praca ciàg∏a);

— realizacja prezentacji o treÊciach ekologicznych w ramach oferty programowej Êrodków przekazu oraz

instytucji kultury i wypoczynku (praca ciàg∏a).

1.6. Ekologizacja planowania przestrzennego i u˝ytkowania terenu

— tereny zdegradowane i zdewastowane, wymagajàce przekszta∏ceƒ, rehabilitacji lub rekultywacji;

Konieczne zmiany w systemie planowania przestrzennego muszà uwzgl´dniaç jednoczeÊnie dwa

aspekty — z jednej strony szersze w∏àczenie do prac

nad planami zagospodarowania przestrzennego i do

treÊci tych planów zagadnieƒ zwiàzanych z ochronà

Êrodowiska, natomiast z drugiej — uproszczenie i przyspieszenie procedur ustalania lokalizacji inwestycji,

niezb´dne z punktu widzenia skutecznoÊci podejmowanych staraƒ majàcych na celu pobudzenie i modernizacj´ gospodarki oraz popraw´ sytuacji na rynku pracy.

— potrzeby w zakresie rozbudowy infrastruktury

ochrony Êrodowiska (w szczególnoÊci infrastruktury do zagospodarowania Êcieków i odpadów);

Pierwszym spoÊród zadaƒ dotyczàcych ekologizacji systemu planowania przestrzennego jest wprowadzenie odpowiednich zmian w regulacjach prawnych

z tego zakresu, przede wszystkim uchwalenie ca∏kowicie nowej lub istotnie zmienionej ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz nowych lub zmienionych

przepisów wykonawczych do tej ustawy. Zmiany te powinny doprowadziç do zawarcia w ustawie i przepisach wykonawczych jednoznacznych wymagaƒ dotyczàcych imiennego uwzgl´dniania w pracach nad planami zagospodarowania przestrzennego i w treÊci tych

planów takich zagadnieƒ, jak

— lokalizacja obiektów niebezpiecznych, ewentualne

strefy ograniczonego u˝ytkowania wokó∏ tych

obiektów oraz zewn´trzne plany ratownicze dla obszarów wokó∏ tych obiektów na wypadek awarii;

— wykorzystanie energii odnawialnej (pozyskiwanie

lub wytwarzanie, magazynowanie oraz dystrybucja energii ze êróde∏ odnawialnych);

— kszta∏towanie granicy polno-leÊnej;

— kszta∏towanie granicy i proporcji pomi´dzy obszarami zainwestowanymi i przeznaczonymi pod inwestycje oraz terenami otwartymi (zw∏aszcza

w kontekÊcie zieleni miejskiej i innych terenów

otwartych na obszarach zurbanizowanych);

— zmniejszanie potrzeb przewozowych w skali obszaru obj´tego danym planem i planami wy˝szego

rz´du;

— obszary ochrony uzdrowiskowej;

— obszary górnicze utworzone dla kopalin leczniczych.

— obszary i obiekty obj´te i przewidywane do obj´cia ochronà przyrody (w tym obszary spe∏niajàce

wymagania sieci Natura 2000), a tak˝e inne obszary i obiekty o szczególnych walorach i znaczeniu

przyrodniczym (obszary podmok∏e, obszary zalesieƒ i zadrzewieƒ, ostoje zwierzyny, korytarze ekologiczne);

W celu uproszczenia procedury ustalania lokalizacji i okreÊlania zasad realizacji inwestycji na podstawie

obowiàzujàcych planów zagospodarowania przestrzennego, zmiany w przepisach okreÊlajàcych zasady

sporzàdzania tych planów powinny równie˝ umo˝liwiç

rozbudowanie i uszczegó∏owienie treÊci planów w taki

sposób, aby mo˝liwe by∏o wyeliminowanie z procedury inwestycyjnej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (dla potrzeb warunków realizacji

inwestycji okreÊlanych w pozwoleniach na budow´ powinny byç wystarczajàce ustalenia samego planu).

— obszary o przekroczonych, dopuszczalnych st´˝eniach zanieczyszczeƒ Êrodowiska lub nat´˝eniach

innego rodzaju ucià˝liwoÊci;

W nawiàzaniu do zmian w przepisach zostanà te˝

opracowane wytyczne metodyczne dotyczàce sposobu

uwzgl´dniania ustaleƒ i zaleceƒ zawartych w koncepcji

polityki przestrzennego zagospodarowania kraju,

w planach zagospodarowania przestrzennego województw i gmin.

Drugim podstawowym zadaniem w zakresie ekologizacji planowania przestrzennego, w wymiarze czasowym, organizacyjno-technicznym i finansowym znacznie powa˝niejszym i trudniejszym od pierwszego, b´dzie dokonanie odpowiedniej weryfikacji ju˝ obowiàzujàcych planów zagospodarowania przestrzennego

ró˝nego szczebla, wzgl´dnie opracowanie i uchwalenie ca∏kowicie nowych planów, spe∏niajàcych ju˝

wszystkie zmienione prawem wymagania oraz

uwzgl´dniajàcych w zak∏adanym stopniu treÊç polityki

ekologicznej paƒstwa (a tak˝e treÊç s∏u˝àcych realizacji

tej polityki programów ochrony Êrodowiska o zasi´gu

regionalnym i lokalnym). Weryfikacja b´dzie dotyczyç

w pierwszej kolejnoÊci koncepcji polityki przestrzenne-

Poz. 433

go zagospodarowania kraju (która zostanie te˝ poddana procedurze oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko)

oraz planów miejscowych. OkolicznoÊcià sprzyjajàcà

podj´ciu weryfikacji planów miejscowych b´dzie

fakt, ˝e znaczna cz´Êç tych planów (mowa o planach

obowiàzujàcych przed wejÊciem w ˝ycie ustawy

o zagospodarowaniu przestrzennym z 1994 r.), z koƒcem 2002 lub 2003 r. utraci z mocy prawa swojà wa˝noÊç.

W dalszej kolejnoÊci mo˝liwa jest równie˝ weryfikacja planów zagospodarowania przestrzennego województw. Prace nad tymi planami sà w toku i zosta∏y

podj´te na ogó∏ w momencie, kiedy treÊç II Polityki

ekologicznej paƒstwa by∏a ju˝ znana, w zwiàzku z czym

prawdopodobieƒstwo wystàpienia rozbie˝noÊci pomi´dzy ustaleniami planów wojewódzkich i celami polityki jest odpowiednio mniejsze.

Dzia∏ania

— wprowadzenie zaleceƒ okreÊlajàcych zakres i sposób przedstawiania w planach zagospodarowania przestrzennego ustaleƒ dotyczàcych ochrony Êrodowiska, do projektu ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz projektów aktów wykonawczych do tej ustawy (w 2003 r.);

— opracowanie i wdro˝enie wytycznych metodycznych dotyczàcych sposobu uwzgl´dniania ustaleƒ i zaleceƒ zawartych w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju — w planach zagospodarowania

przestrzennego województw, gmin i obszarów funkcjonalnych (w 2003 r.);

— zweryfikowanie istniejàcych lub opracowanie nowych, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w celu uwzgl´dnienia w tych planach wymagaƒ wynikajàcych ze znowelizowanych przepisów, a tak˝e z treÊci polityki ekologicznej paƒstwa oraz programów ochrony Êrodowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym (od 2003 r. sukcesywnie);

— dokonanie weryfikacji koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju pod kàtem szerszego

uwzgl´dnienia treÊci polityki ekologicznej oraz skonkretyzowanie zapisów w koncepcji dotyczàcych kierunków zrównowa˝onego rozwoju wybranych obszarów (stref, województw, grup województw, wybranych zespo∏ów miejskich itp.) (w 2004 r.);

— wdro˝enie w odniesieniu do koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju post´powania

w sprawie oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko, a tak˝e dokonanie weryfikacji ca∏oÊci systemu ocen oddzia∏ywania na Êrodowisko planów i programów (w 2004 r.).

1.7. Rozwój badaƒ i post´p techniczny. Stymulowanie

innowacji

Realizacja polityki ekologicznej paƒstwa wymaga

odpowiedniego zaplecza naukowego. W celu wzmocnienia zespo∏ów badawczych zajmujàcych si´ problematykà z tego obszaru konieczne jest powo∏anie paƒstwowych instytutów badawczych wspierajàcych realizacj´ zadaƒ w dziale Êrodowisko i gospodarka wodna

oraz ustanowienie kompleksowych, wieloletnich programów badawczych ukierunkowanych na rozwiàzanie najistotniejszych problemów z tej dziedziny o zasi´gu ogólnokrajowym.

Do programów tych, których celem by∏oby przede

wszystkim stworzenie podstaw dla racjonalnej gospodarki zasobami przyrody, skuteczna ochrona dziedzictwa przyrodniczego oraz zapewnienie bezpieczeƒstwa

ekologicznego gospodarki i spo∏eczeƒstwa, w pierwszej kolejnoÊci nale˝à programy takie jak

— Baza zasobów Êrodowiskowych;

— Bezpieczeƒstwo ekologiczne Polski i ochrona dziedzictwa przyrodniczego;

— Kszta∏towanie, racjonalne wykorzystanie

ochrona zasobów wodnych kraju;

oraz

— Zagospodarowanie i ochrona zasobów leÊnych

kraju;

— Przeciwdzia∏anie i ∏agodzenie skutków nadzwyczajnych zagro˝eƒ Êrodowiska, ludnoÊci i gospodarki

spowodowanych zmianami klimatu i kl´skami ˝ywio∏owymi.

Wdra˝anie wyników badaƒ wymaga wzmocnienia

poprzez szersze w∏àczenie w ten proces zainteresowanych s∏u˝b ochrony Êrodowiska, w tym s∏u˝by kontroli

i monitoringu, hydrologiczno-meteorologicznej, geologicznej i leÊnej oraz organów S∏u˝by Geodezyjnej

i Kartograficznej.

Dla stymulowania innowacji konieczne jest utworzenie w resorcie Êrodowiska systemu ewidencji i oceny wyników badaƒ naukowych zwiàzanych ze Êrodowiskiem rozproszonych w ró˝nych jednostkach badawczych i sektorach gospodarczych.

Poz. 433

Wa˝nym uzupe∏nieniem zadaƒ dotyczàcych rozwoju krajowych badaƒ naukowych i post´pu technicznego b´dzie promowanie wzrostu aktywnoÊci polskich

placówek badawczych w programach badawczych

o zasi´gu mi´dzynarodowym, w szczególnoÊci w VI

Programie Ramowym Unii Europejskiej, poprzez stworzenie odpowiednich mechanizmów oceny jednostek

badawczych oraz okreÊlania zakresu dofinansowywania ich dzia∏alnoÊci.

Dzia∏ania

— utworzenie resortowego systemu ewidencji i oceny wyników prac badawczych i rozwojowych dotyczàcych dzia∏u Êrodowisko i gospodarka wodna (2003 r.);

— stopniowe ustanowienie w latach 2004—2006 pi´ciu priorytetowych, wieloletnich programów badawczych obejmujàcych nast´pujàce zagadnienia

(1) przeciwdzia∏anie i ∏agodzenie skutków nadzwyczajnych zagro˝eƒ Êrodowiska, ludnoÊci i gospodarki

spowodowanych zmianami klimatu i kl´skami ˝ywio∏owymi,

(2) bezpieczeƒstwo ekologiczne Polski i ochrona dziedzictwa przyrodniczego,

(3) baza zasobów Êrodowiskowych,

(4) kszta∏towanie, racjonalne wykorzystanie oraz ochrona zasobów wodnych kraju,

(5) zagospodarowanie i ochrona zasobów leÊnych kraju.

1.8. Wspó∏praca mi´dzynarodowa

Wiodàcym motywem wspó∏pracy mi´dzynarodowej w latach 2002—2010 b´dzie dostosowanie polskiego prawa, struktur organizacyjnych, procedur administracyjnych i gospodarki do wymogów Unii Europejskiej. W okresie przedakcesyjnym i w pierwszym okresie cz∏onkostwa w Unii (2004—2010) Polska wcià˝ jeszcze b´dzie wype∏niaç zobowiàzania podj´te w czasie

ubiegania si´ o cz∏onkostwo i realizowaç zadania wynikajàce z przyj´tych okresów przejÊciowych. Wspó∏praca dwustronna z paƒstwami cz∏onkowskimi Unii

Europejskiej b´dzie ukierunkowana na przejmowanie

doÊwiadczeƒ w wykorzystywaniu funduszy strukturalnych i regionalnych, stosowaniu najlepszych dost´pnych technik, wspólnym realizowaniu zobowiàzaƒ

(joint implementation), handlu emisjami i ekokonwersji. Odnosi si´ to w znacznej mierze zarówno do

paƒstw europejskich, jak i le˝àcych poza Europà, lecz

wchodzàcych w sk∏ad tzw. regionu Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ, które nie sà cz∏onkami Unii Europejskiej (np. Szwajcarii, Norwegii, USA i Kanady).

Wspó∏praca mi´dzynarodowa na forum globalnym

i regionalnym b´dzie si´ koncentrowaç na pe∏nej i kon-

sekwentnej realizacji zobowiàzaƒ, podj´tych przy podpisywaniu i ratyfikacji mi´dzynarodowych konwencji

ekologicznych i protoko∏ów do nich. B´dzie stosowana

generalna zasada, ˝e Polska powinna si´ staç stronà

wszystkich tych porozumieƒ mi´dzynarodowych, których stronà jest Unia Europejska.

We wspó∏pracy dwustronnej z innymi paƒstwami

g∏ównym priorytetem b´dzie takie kszta∏towanie

umów dwustronnych, aby z paƒstwami aspirujàcymi

do cz∏onkostwa w Unii Europejskiej wspólnie realizowaç polityk´ ekologicznà Unii, tak˝e w odniesieniu do

zagadnieƒ transgranicznych, zaÊ z paƒstwami nieubiegajàcymi si´ o cz∏onkostwo w tej organizacji — w maksymalnym stopniu stosowaç standardy Unii w rozwiàzywaniu transgranicznych zagadnieƒ ochrony Êrodowiska.

Priorytetowo nale˝y traktowaç wspó∏prac´ dwustronnà w dziedzinie ochrony Êrodowiska z tymi paƒstwami, które sà lub mogà w najbli˝szym czasie staç

si´ naszymi strategicznymi partnerami ew. wspó∏pracy

gospodarczej. Dotyczy to przede wszystkim Ukrainy,

a tak˝e Kazachstanu i Uzbekistanu.

Dzia∏ania

— aktywizacja wspó∏pracy dwustronnej z paƒstwami sàsiednimi w kontekÊcie wspólnej realizacji zobowiàzaƒ wobec Unii Europejskiej oraz rozszerzenia zakresu wspó∏pracy w dziedzinie ochrony przyrody (praca ciàg∏a do 2010 r.);

— opracowanie i wdro˝enie strategii wspó∏pracy z paƒstwami Wspólnoty Niepodleg∏ych Paƒstw,

z uwzgl´dnieniem wspó∏pracy technicznej i aktywizacji eksportu us∏ug i urzàdzeƒ ochrony Êrodowiska

(2003 r. — opracowanie, 2004—2010 r. — realizacja);

— sporzàdzenie strategii handlu emisjami CO2 i SO2 z partnerami zagranicznymi (2003 r.) i podj´cie rozmów w celu jej wdro˝enia (2004 r. i lata nastepne);

— ratyfikowanie podpisanych konwencji i protoko∏ów oraz przystàpienie do nowych porozumieƒ globalnych i regionalnych, przy zastosowaniu zasady, ˝e Polska powinna byç stronà tych porozumieƒ, których

stronà jest Unia Europejska (2003—2005).

Rozdzia∏ 2

OCHRONA DZIEDZICTWA PRZYRODNICZEGO

I RACJONALNE U˚YTKOWANIE ZASOBÓW

PRZYRODY

— zwi´kszenie udzia∏u Êrodków finansowych przeznaczonych na ochron´ przyrody przez Narodowy

Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej.

2.2. Ochrona przyrody i krajobrazu

2.1. Podstawowe za∏o˝enia

A. Stan wyjÊciowy

Zgodnie z za∏o˝eniami VI Programu dzia∏aƒ Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie ochrony Êrodowiska na

lata 2001—2010 realizacja zrównowa˝onego rozwoju

ma nastàpiç poprzez popraw´ Êrodowiska i jakoÊci ˝ycia obywateli UE. Poprawa Êrodowiska ma nastàpiç

mi´dzy innymi wskutek dzia∏aƒ takich, jak

— znaczny wzrost lesistoÊci Europy; w Polsce zak∏ada si´ wzrost lesistoÊci z 28,5% (2001 r.) do 30%

(do roku 2020), a w dalszej perspektywie nawet do

32—33%;

— utworzenie europejskiej sieci ekologicznej NATURA

2000 obejmujàcej dotychczas ok. 15% powierzchni

paƒstw cz∏onkowskich Unii Europejskiej;

— ochrona terenów wodno-b∏otnych;

— poprawa stanu czystoÊci wód powierzchniowych

(p∏ynàcych, stojàcych i morskich); jest to zadanie

szczególnie trudne w Polsce wobec powszechnego

zanieczyszczenia wód powierzchniowych.

Aby zrealizowaç te zadania, konieczne jest przyj´cie nast´pujàcych strategii: ochrony ró˝norodnoÊci

biologicznej, ochrony georó˝norodnoÊci, ochrony zasobów wodnych oraz ochrony przyrody. Strategie te

powinny odegraç istotnà rol´ w regionalnym kszta∏towaniu Êrodowiska przyrodniczego, szczególnie na etapie sporzàdzania wojewódzkich strategii rozwoju oraz

planów przestrzennego zagospodarowania. Niezb´dna jest akceptacja spo∏eczna dla dzia∏aƒ na rzecz ochrony Êrodowiska przyrodniczego. Konieczna jest wi´c intensywna edukacja ekologiczna.

Dla realizacji powy˝szych celów konieczne jest

— nowa ustawa o ochronie przyrody;

— rozszerzenie zakresu monitoringu przyrodniczego

dzia∏ajàcego w ramach Paƒstwowego Monitoringu

Ârodowiska o zadania wynikajàce z konwencji i porozumieƒ mi´dzynarodowych oraz prawa Unii Europejskiej;

— wzmocnienie etatowe i techniczne komórek organizacyjnych do spraw ochrony przyrody w Ministerstwie Ârodowiska, urz´dach wojewódzkich

i jednostkach samorzàdu terytorialnego; które b´dà zarzàdza∏y obszarami sieci NATURA 2000;

Zapewnienie bezpieczeƒstwa ekologicznego paƒstwa wymaga mi´dzy innymi utrzymania i/lub przywracania do w∏aÊciwego stanu ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej oraz zwi´kszenia powierzchni

obszarów chronionych do poziomu 1/3 terytorium Polski. Utrzymanie (ochrona) ró˝norodnoÊci biologicznej

i krajobrazowej zwiàzane jest z ochronà zasobów przyrody na ca∏ym obszarze kraju, niezale˝nie od formalnego statusu ochronnego konkretnych terenów i sposobu ich u˝ytkowania. Trwa∏oÊç ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej podlega obecnie na ca∏ym Êwiecie,

w tym równie˝ w Polsce, silnemu zagro˝eniu ze wzgl´du na znacznà presj´ spo∏ecznà zwiàzanà z dà˝eniem

do wykorzystywania wszelkich zasobów przyrody

w celu podnoszenia materialnego poziomu ˝ycia oraz

osiàgania szybkich i mo˝liwie du˝ych zysków. Tendencji tej ulega równie˝ w praktyce swojego dzia∏ania wiele instytucji publicznych, w tym organów administracji

rzàdowej i samorzàdowej. Brakuje mi´dzyresortowej

koordynacji dzia∏aƒ na rzecz ochrony ró˝norodnoÊci

biologicznej i krajobrazowej na ró˝nych szczeblach.

Niewystarczajàce i nieskuteczne jest wdra˝anie ochrony zasobów przyrody w praktyce stosowania narz´dzi

planistycznych (plany przestrzennego zagospodarowania).

Transformacja elementów ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej nast´puje przede wszystkim w wyniku zmian struktury w∏asnoÊci, wprowadzania intensywnych, przemys∏owych form gospodarowania w rolnictwie, rybactwie i leÊnictwie, urbanizacji, rozbudowy

uk∏adów komunikacyjnych, osuszania i eksploatacji torfowisk (mokrade∏) oraz zabudowy hydrotechnicznej

wód, z wszystkimi towarzyszàcymi tym zjawiskom negatywnymi skutkami. Te w∏aÊnie procesy stanowià

g∏ówne êród∏a zagro˝enia dla zasobów przyrody i wytyczajà podstawowe cele i kierunki dzia∏aƒ w zakresie

ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Najwa˝niejszymi celami w zakresie ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej w perspektywie

2010 r. sà

— renaturalizacja i poprawa stanu najcenniejszych

zniszczonych ekosystemów i siedlisk, szczególnie

leÊnych i wodno-b∏otnych;

— restytucja wybranych gatunków (w uzasadnionych

przypadkach);

— rozszerzenie i usprawnienie ochrony in situ i ex situ gatunków roÊlin i zwierzàt zagro˝onych wygini´ciem oraz starych, tradycyjnych odmian roÊlin i ras

zwierzàt hodowlanych majàcych znaczenie dla

ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej, poprzez

stworzenie i utrzymanie niezb´dnych warunków

technicznych do takiej ochrony (stosowne obiekty

i ich wyposa˝enie) oraz wspieranie badaƒ i prac

rozwojowych z tego zakresu;

— rozwój prac badawczych i inwentaryzacyjnych

w zakresie oceny stanu i rozpoznawania zagro˝eƒ

ró˝norodnoÊci biologicznej;

— utrzymanie urozmaiconego krajobrazu rolniczego

z gospodarstwami Êredniej wielkoÊci oraz zwi´kszenie wsparcia i rozwój form rolnictwa stosujàcych metody produkcji nienaruszajàce równowagi

przyrodniczej, przede wszystkim rolnictwa ekologicznego i zintegrowanego;

— zapewnienie ochrony i racjonalnego gospodarowania ró˝norodnoÊcià biologicznà na ca∏ym terytorium kraju, w∏àczajàc w to obszary intensywnie

u˝ytkowane gospodarczo i tereny zurbanizowane;

— podniesienie poziomu ÊwiadomoÊci ekologicznej

spo∏eczeƒstwa oraz w∏adz szczebla lokalnego, mi´-

Poz. 433

dzy innymi poprzez promowanie zagadnieƒ ró˝norodnoÊci biologicznej w ramach szkoleƒ i kampanii

informacyjnych oraz popraw´ komunikacji spo∏ecznej w zakresie zrozumienia celów i skutków

ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej — propagowanie umiarkowanego u˝ytkowania zasobów biologicznych i praktyk oszcz´dnego i rozsàdnego gospodarowania, tak by nie niszczyç zasobów przyrody ponad niezb´dne potrzeby, a tak˝e wskazywanie na lokalne korzyÊci z zachowania ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej;

— zachowanie tradycyjnych praktyk gospodarczych

na terenach przyrodniczo cennych, jako narz´dzia

ochrony i zrównowa˝onego wykorzystania zasobów biologicznych, z uwzgl´dnieniem Kodeksu

Dobrej Praktyki Rolniczej;

— zapewnienie skutecznego przeciwdzia∏ania wprowadzaniu gatunków, które mogà zagra˝aç integralnoÊci naturalnych ekosystemów i siedlisk lub stanowiç zagro˝enie gatunków rodzimych.

C. Zadania na lata 2003—2006

Priorytetowe, najpilniejsze zadania na rzecz realizacji wy˝ej wymienionych celów, niezb´dne do wykonania w latach 2003—2006, podano poni˝ej.

Dzia∏ania

— utworzenie w Polsce Europejskiej Sieci Obszarów Chronionych NATURA 2000, poprzedzone waloryzacjà przyrodniczà obszarów ju˝ obj´tych ochronà prawnà, jak te˝ cennych obszarów przyrodniczych dotychczas nieobj´tych ˝adnà formà ochrony, a spe∏niajàcych kryteria sieci NATURA 2000;

— wdro˝enie skutecznych narz´dzi planistycznych dla ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej

(poprzez uwzgl´dniajàcà te zagadnienia nowelizacj´ ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym);

— skoordynowanie mi´dzyresortowych dzia∏aƒ na rzecz ochrony zasobów przyrodniczych w skali kraju;

— wprowadzenie monitoringu ró˝norodnoÊci biologicznej oraz wdro˝enie kryteriów i wskaêników do kontroli skutecznoÊci realizacji w tym zakresie polityki ekologicznej paƒstwa;

— pe∏ne wdro˝enie przepisów prawnych regulujàcych bezpieczeƒstwo biologiczne kraju oraz zapewnienie

Êrodków na wykonywanie prawa i kontrolowanie zagro˝eƒ zwiàzanych z wykorzystaniem biotechnologii;

— wdro˝enie instrumentów s∏u˝àcych ekologizacji gospodarki rolnej, w tym programów rolnoÊrodowiskowych.

2.3. Ochrona i zrównowa˝ony rozwój lasów

A. Stan wyjÊciowy

Wzbogacanie i racjonalne u˝ytkowanie zasobów

leÊnych jest niezb´dnym elementem dzia∏ania na

rzecz zapewnienia bezpieczeƒstwa ekologicznego kraju. Wymaga ono mi´dzy innymi wzrostu lesistoÊci

z obecnego poziomu 28,5% (2001 r.) do ok. 30% powierzchni Polski w 2020 r. i ok. 33% w perspektywie

2050 r., a tak˝e zapewnienia trwa∏oÊci i wielofunkcyjnoÊci lasów, kompleksowej ochrony ekosystemów leÊnych oraz wprowadzania bezpiecznych technologii

prac w lesie.

Polskie lasy sà znacznie rozdrobnione, nadleÊnictwa gospodarujà w 28 tys. kompleksów leÊnych, z których ponad 6 tys. ma powierzchni´ mniejszà ni˝ 5 ha.

W lasach prywatnych przeci´tna powierzchnia wynosi

ok. 1,3 ha. W strukturze wyró˝nionych typów siedlisk

przewa˝ajà siedliska borowe (g∏ówne gatunki to sosna

i Êwierk), przy czym udzia∏ lasów liÊciastych od 1945 r.

uleg∏ dwukrotnemu zwi´kszeniu (z 13,0% do 25,0%).

Przeci´tny wiek drzewostanów wynosi 51 lat. Oko∏o

1,5 mln ha lasu roÊnie na gruntach porolnych. Niekorzystne warunki siedliskowe oraz przewaga lasów iglastych i stosunkowo m∏ody wiek monokultur sprzyjajà

wyst´powaniu sytuacji kl´skowych, zwi´kszajàc m.in.

ryzyko obumierania lasów wskutek zagro˝enia tak

czynnikami abiotycznymi, jak i biotycznymi. Uszkodzenia lasów w Polsce mierzone stopniem redukcji powierzchni liÊci (defoliacja) nale˝à do grupy znacznych

w skali kontynentu.

Od wielu lat podejmowane sà intensywne wysi∏ki

w zakresie realizacji zalesieƒ, która ma na celu, oprócz

powi´kszania mo˝liwych do gospodarczego wykorzystania zasobów leÊnych, optymalizacj´ wykorzystania

potencjalnych, naturalnych mo˝liwoÊci gleb i innych

elementów przestrzeni geograficznej kraju, a tak˝e skutecznà ochron´ ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej (dla których lasy sà jednà z najwa˝niejszych

ostoi). Cz´Êç zalesieƒ (ok. 17 tys. ha rocznie) prowadzi

si´ na od∏ogowanych glebach marginalnych.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Do podstawowych celów w zakresie ochrony

i zrównowa˝onego rozwoju lasów do 2010 r. nale˝à

— dalsze zwi´kszanie lesistoÊci kraju (g∏ównie przez

zalesienia na gruntach nieprzydatnych dla rolnictwa oraz przez optymalizacj´ struktury lasów w krajobrazie), a w Êlad za tym dalsze powi´kszanie zasobów leÊnych i ich udzia∏u w globalnym obiegu

w´gla w przyrodzie;

— rozszerzenie zasi´gu renaturalizacji obszarów leÊnych, w tym renaturalizacji znajdujàcych si´ na terenach leÊnych obszarów wodno-b∏otnych i obiektów cennych przyrodniczo;

— wdro˝enie zasad ochrony i powi´kszania ró˝norodnoÊci biologicznej w lasach na poziomie genetycznym, gatunkowym i ekosystemowym, mi´dzy innymi poprzez wprowadzanie gatunków rodzimych,

wzbogacanie sk∏adu gatunkowego odnowieƒ leÊnych, przebudow´ monokultur;

Poz. 433

— zachowanie w stanie zbli˝onym do naturalnego lub

odtworzenie ÊródleÊnych zbiorników i cieków wodnych;

— utrzymanie wielofunkcyjnoÊci lasów i wzmo˝enie

ich korzystnego oddzia∏ywania na Êrodowisko (poprawa funkcji wodochronnej, klimatotwórczej i glebochronnej);

— poprawa zdrowotnoÊci i odpornoÊci drzewostanów;

— zwi´kszenie iloÊci i powierzchni zadrzewieƒ na terenach rolniczych oraz rozszerzenie zakresu leÊnej

rekultywacji terenów zdegradowanych;

— dostosowanie lasów i leÊnictwa, w wi´kszym ni˝

dotychczas zakresie, do wype∏niania zró˝nicowanych funkcji nie tylko przyrodniczych, ale tak˝e

spo∏ecznych (np. turystycznych) — powszechne,

choç sterowane, udost´pnienie lasów spo∏eczeƒstwu z zachowaniem zasady niedopuszczania do

zagro˝enia trwa∏oÊci i jakoÊci zasobów leÊnych;

— ulepszenie rozwiàzaƒ techniczno-finansowych zapewniajàcych trwa∏oÊç ekosystemów leÊnych;

— ochrona gleb leÊnych, a szczególnie substancji organicznej gleby;

— ekologizacja prac w szkó∏karstwie leÊnym — ograniczenie chemizacji na rzecz technik przyjaznych

Êrodowisku;

— wdra˝anie programów majàcych na celu podnoszenie ÊwiadomoÊci spo∏eczeƒstwa (w tym pracowników leÊnictwa) w zakresie celów i korzyÊci

trwa∏ej i zrównowa˝onej gospodarki leÊnej, rozwój

edukacji i nauk leÊnych;

— poprawa stanu i produkcyjnoÊci lasów prywatnych;

— wdro˝enie takich technologii w gospodarce leÊnej

(w tym udoskonalonych r´bni), które naÊladujà

procesy i stany w∏aÊciwe naturalnej dynamice

zmian w drzewostanie i ekosystemie;

— zapewnienie lasom i zadrzewieniom w∏aÊciwego

znaczenia w planowaniu przestrzennym, w tym

w kszta∏towaniu granicy polno-leÊnej i ochronie

krajobrazu.

— zapewnienie ochrony leÊnych zasobów genowych;

C. Zadania na lata 2003—2006

— wdro˝enie zasad ochrony i zagospodarowania

zbiorowisk leÊnych o charakterze naturalnym lub

pó∏naturalnym;

Priorytetowe, najpilniejsze zadania na rzecz realizacji wy˝ej wymienionych celów, niezb´dne do wykonania w latach 2003—2006, podano poni˝ej.

Dzia∏ania

— przygotowanie podstaw do rozszerzenia zakresu zalesieƒ poprzez weryfikacj´ klasyfikacji gruntów, uporzàdkowanie ewidencji gruntów pod kàtem pe∏nego uwzgl´dnienia gruntów zalesionych i zadrzewionych oraz uj´cie granicy polno-leÊnej w planach zagospodarowania przestrzennego (2003—2004);

— aktualizacja „Krajowego programu zwi´kszania lesistoÊci” (2003);

— wzmocnienie potencja∏u prowadzonego przez Lasy Paƒstwowe „Centrum Informacyjnego Lasów Paƒstwowych” oraz „OÊrodka Kultury LeÊnej”, zw∏aszcza w odniesieniu do tych ich zadaƒ, które dotyczà

edukacji ekologicznej i komunikacji spo∏ecznej (2004—2006);

— zalesienie ok. 80 tys. ha gruntów wy∏àczonych z u˝ytkowania rolniczego (2003—2006);

— kontynuowanie programu przebudowy drzewostanów zmienionych lub silnie uszkodzonych przez zanieczyszczenia powietrza (2003—2006).

2.4. Ochrona gleb

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

A. Stan wyjÊciowy

Do najwa˝niejszych celów polityki ekologicznej paƒstwa w dziedzinie ochrony gleb do roku 2010 nale˝à

Realizowane w ramach polityki ekologicznej paƒstwa dzia∏ania w zakresie ochrony gleb obejmujà

ochron´ zasobów gleb u˝ytkowanych przyrodniczo

przed ich wy∏àczeniem z tego u˝ytkowania (w tym

maksymalne zagospodarowanie nieu˝ytków poprzemys∏owych); ochron´ gleb przed erozjà, dewastacjà fizycznà i zanieczyszczeniem chemicznym; rekultywacj´

gleb zdegradowanych; a tak˝e utrzymanie lub przywrócenie na terenach rolniczych jakoÊci gleb odpowiedniej

do zdrowej produkcji roÊlinnej, poprzez mi´dzy innymi

utrzymywanie odpowiedniej kwasowoÊci gleb i likwidacj´ niedoborów magnezu determinujàcego prawid∏owe funkcjonowanie organizmów ˝ywych.

Dotychczas brak jest przepisów prawnych, które by

zapewnia∏y ochron´ gleb przed ich nadmiernà eksploatacjà w ramach danego rodzaju u˝ytkowania i które

by chroni∏y naturalny potencja∏ produkcyjny gleb. Dlatego w polityce ekologicznej paƒstwa szczególny nacisk trzeba po∏o˝yç na zadania w zakresie ochrony gleb

przed degradacjà powodowanà przez szeroko poj´tà

intensyfikacj´ produkcji rolniczej (wzrost iloÊci stosowanych nawozów sztucznych i Êrodków ochrony roÊlin, koncentracja hodowli, wzrost powierzchni upraw

monokultur oraz intensyfikacja transportu obs∏ugujàcego produkcj´ rolnà) oraz na zadania w zakresie rekultywacji gleb zdegradowanych, w celu ich w∏àczenia do

zagospodarowania przyrodniczego (zalesienie, zakrzewienie, zadarnienie, uprawa) lub w przypadku niektórych terenów poprzemys∏owych — do obiegu gospodarczego (inne czynniki negatywnej presji na stan gleb,

takie jak sk∏adowanie odpadów, emisja zanieczyszczeƒ

powietrza, gospodarka wodno-Êciekowa czy niedostatki w systemie planowania przestrzennego, sà przedmiotem szczegó∏owego zainteresowania tak˝e innych

ni˝ ochrona gleb obszarów polityki ekologicznej,

w zwiàzku z czym zosta∏y w niniejszym dokumencie

omówione w innym miejscu). Dodatkowym aspektem

przemawiajàcym za zwróceniem w kontekÊcie ochrony

gleb szczególnej uwagi na zagro˝enia ze strony rolnictwa jest tak˝e fakt, ˝e niew∏aÊciwa agrotechnika, a tak˝e rolnicze wykorzystanie gleb ju˝ ska˝onych bàdê poddanych szkodliwym oddzia∏ywaniom niebezpiecznych

substancji, np. emitowanych przez transport, mogà

stwarzaç powa˝ne zagro˝enie dla ludzkiego zdrowia,

a nawet ˝ycia. Dlatego szczególnie wa˝nym jest stosowanie dobrych praktyk rolniczych, dopasowanych do

warunków przyrodniczych i konkretnych czynników

antropopresji na danym terenie.

— podniesienie poziomu wiedzy u˝ytkowników gleb

i gruntów w zakresie mo˝liwoÊci eksploatacji gleb,

przy zwróceniu szczególnej uwagi na nieodwracalnoÊç degradacji zasobów glebowych (zarówno

z punktu widzenia area∏u gleb nadajàcych si´ do

u˝ytkowania przyrodniczego, jak i wartoÊci ich potencja∏u produkcyjnego);

— doskonalenie struktur organizacyjnych zajmujàcych si´ problematykà ochrony i racjonalnego

u˝ytkowania gleb (np. OÊrodka Edukacji Ekologicznej w ramach Krajowego Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich) oraz przygotowanie programów dzia∏aƒ w tej dziedzinie (np.

programu rekultywacji gleb zdegradowanych na

obszarach u˝ytkowanych rolniczo);

— wprowadzanie w rolnictwie sposobu produkcji

zgodnego z ustawà o rolnictwie ekologicznym;

— obj´cie monitoringiem gleb rejestracji zmian fizycznych, chemicznych i biologicznych wynikajàcych z rodzaju i intensywnoÊci eksploatacji oraz oddzia∏ywania ró˝nych negatywnych czynników (erozja, inwestycje, przemys∏, emisje, odpady, Êcieki

i in.);

— przygotowanie podstaw oraz doprowadzenie do

powstania uregulowaƒ prawnych ustalajàcych zasady i procedury ograniczajàce nadmiernà eksploatacj´ gleb (np. poprzez zmian´ kierunku ich zagospodarowania) oraz okreÊlajàcych niezb´dne Êrodki zaradcze — np. zasady i procedury post´powania przy u˝ytkowaniu gleb zanieczyszczonych

(w tym stosowanie analiz ryzyka);

— identyfikacja zagro˝eƒ i rozszerzenie prac na rzecz

rekultywacji terenów zdegradowanych, w tym terenów poprzemys∏owych;

— maksymalne zagospodarowanie terenów poprzemys∏owych poprzez opracowanie i wdro˝enie mechanizmów sprzyjajàcych ponownemu w∏àczeniu

tych terenów do obiegu gospodarczego.

C. Zadania na lata 2003—2006

Dla realizacji okreÊlonych wy˝ej celów konieczne

jest wykonanie w latach 2003—2006 poni˝szych, priorytetowych zadaƒ szczegó∏owych.

Dzia∏ania

— ocena wartoÊci naturalnego potencja∏u produkcyjnego gleb i ustalenie mo˝liwoÊci u˝ytkowania gleb

zgodnie z zasadami trwa∏ego i zrównowa˝onego rozwoju (praca ciàg∏a);

— wprowadzenie do przepisów wykonawczych do ustawy o ochronie roÊlin procedur oceny ryzyka przy

stosowaniu pestycydów (2003 r.);

— wprowadzenie na terenach chronionych produkcji rolnej, zgodnej z prawem o rolnictwie ekologicznym;

— opracowanie polskiego dokumentu referencyjnego dotyczàcego najlepszych dost´pnych technik (BAT)

w zakresie rekultywacji starych sk∏adowisk (2004 r.);

— przygotowanie wytycznych dotyczàcych zasad gospodarowania na glebach ska˝onych rt´cià i kadmem

(wraz z ich wy∏àczaniem z rolniczego i ogrodniczego wykorzystania) (2005 r.);

— przeprowadzenie kontroli realizacji programu rekultywacji terenów po by∏ych bazach wojsk rosyjskich,

ewentualna weryfikacja tego programu oraz kontynuacja rekultywacji tych terenów zgodnie z bie˝àco

aktualizowanym harmonogramem (2003 r.);

— ocena stopnia realizacji programu likwidacji mogilników oraz dalsza sukcesywna likwidacja i rekultywacja zinwentaryzowanych mogilników zgodnie z bie˝àco aktualizowanym harmonogramem (2003 r.);

— opracowanie i realizacja powiatowych programów rekultywacji i zalesiania zdegradowanych gleb na obszarach u˝ytkowanych rolniczo, wraz z ewentualnà, niezb´dnà nowelizacjà przepisów prawnych (2004 r.);

— opracowanie i wdro˝enie systemu przywracania walorów u˝ytkowych terenom poprzemys∏owym

(2005 r.);

— kompleksowa rekultywacja starych sk∏adowisk, wraz z ich zadrzewieniem i zakrzewieniem (sukcesywnie

od 2003 r.);

— ocena realizacji programu monitoringu gleb i jego weryfikacja ukierunkowana na rejestrowanie zmian

powodowanych przez ró˝norodne u˝ytkowanie gleb, w tym przez nadmiernà ich eksploatacj´ (2005 r.).

2.5. Ochrona zasobów kopalin i wód podziemnych

A. Stan wyjÊciowy

Ochrona zasobów kopalin i wód podziemnych ma

w Polsce ju˝ doÊç d∏ugà tradycj´ i zarówno od strony

poznawczej, jak i organizacyjno-prawnej problemy

zwiàzane z tà dziedzinà gospodarowania zasobami

przyrody sà ju˝ w znacznej mierze rozwiàzane. Ostatnie

nowelizacje ustawy — Prawo geologiczne i górnicze

pozwoli∏y te˝ uwzgl´dniç wymagania dotyczàce tej sfery wynikajàce z potrzeb gospodarki rynkowej oraz

wdra˝ania rozwoju zrównowa˝onego.

Obszar naszego kraju jest pod wzgl´dem geologicznym doÊç dobrze rozpoznany i udokumentowany

(chocia˝ geologiczne prace badawcze oraz poszukiwanie kopalin u˝ytecznych, zw∏aszcza tych o strategicznym znaczeniu dla gospodarki, nadal sà i b´dà prowadzone). Zarówno prace geologiczne, jak i wydobycie

kopalin (do których zalicza si´ równie˝ podziemne wody lecznicze i termalne) sà obj´te systemem koncesjonowania, sprzyjajàcym realizowaniu dzia∏aƒ w tym zakresie przez firmy dysponujàce odpowiednim potencja∏em, umiej´tnoÊciami i doÊwiadczeniem (w tym

równie˝ przez wyspecjalizowane firmy mi´dzynarodowe) oraz umo˝liwiajàcym ustalanie i egzekwowanie

dodatkowych warunków, które muszà byç spe∏nione

przy prowadzeniu prac badawczych, poszukiwawczych

i wydobywczych, w tym warunków zapewniajàcych

spe∏nienie wymagaƒ ochrony Êrodowiska.

Eksploatacja wód podziemnych nieb´dàcych kopalinami równie˝ jest w znacznym stopniu reglamentowana — zgodnie z obowiàzujàcymi przepisami wody te

mogà byç wykorzystywane przede wszystkim dla zaopatrzenia ludnoÊci w wod´ do picia, a w dalszej kolejnoÊci do celów technologicznych w tak szczególnych

ga∏´ziach przemys∏u, jak przemys∏ farmaceutyczny

i spo˝ywczy (wykorzystywanie wód podziemnych do

innych celów jest i nadal b´dzie ograniczane i eliminowane).

Realizowane ju˝ w rozpatrywanym obszarze dzia∏ania b´dà w bli˝szej i dalszej przysz∏oÊci wymagaç

przede wszystkim kontynuacji i wzmocnienia, w szczególnoÊci jeÊli chodzi o dalsze usprawnianie egzekucji

obowiàzujàcego Prawa geologicznego i górniczego,

poszerzanie wiedzy o budowie geologicznej Polski

w zwiàzku z faktem, i˝ nigdy nie b´dzie mo˝na jej uznaç

za ca∏kowicie wystarczajàcà, lepsze dostosowanie do

potrzeb ochrony zasobów kopalin i wód podziemnych

dzia∏aƒ w zakresie planowania przestrzennego i lokalizacji inwestycji, oraz przede wszystkim uzupe∏nianie

zasad gospodarowania zasobami kopalin i wód podziemnych o zalecenia wynikajàce z potrzeby wdra˝ania

rozwoju zrównowa˝onego, w tym g∏ównie ze ÊwiadomoÊci, ˝e sà to zasoby nieodnawialne, którymi nale˝y

w zwiàzku z tym, w trosce o równe szanse rozwoju

dla przysz∏ych pokoleƒ, gospodarowaç racjonalnie

i oszcz´dnie.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Cele w dziedzinie ochrony zasobów kopalin i wód

podziemnych do 2010 r. obejmujà nast´pujàce podstawowe kierunki dzia∏ania

(1) poszukiwanie efektywnych ekologicznie i ekonomicznie substytutów kopalin oraz zmniejszanie

wskaêników zu˝ycia surowców mineralnych na

jednostk´ produkcji i jednostk´ PKB, w celu

zmniejszenia bie˝àcego zapotrzebowania na kopaliny i uchronienia przed nadmiernym uszczerbkiem, zgodnie z zasadà zrównowa˝onego rozwoju,

dost´pnoÊci ich nieodnawialnych zasobów w bli˝szej i dalszej przysz∏oÊci;

(2) zwi´kszenie efektywnoÊci wykorzystania rozpoznanych i eksploatowanych z∏ó˝ poprzez racjonalne zagospodarowanie wyst´pujàcych w tych z∏o˝ach kopalin towarzyszàcych, wielokierunkowe,

uwzgl´dniajàce mo˝liwie szeroki zakres zastosowaƒ, wykorzystanie kopalin g∏ównych, a tak˝e uzyskiwanie dodatkowych korzyÊci z eksploatacji z∏ó˝

kopalin poprzez np. zagospodarowywanie wyrobisk dla potrzeb podziemnego sk∏adowania w górotworze odpadów oraz budowy zbiorników gazu

ziemnego;

poprzez ulepszanie i skuteczne egzekwowanie zasad post´powania w tym zakresie wynikajàcych

z obowiàzujàcych przepisów.

(3) zwi´kszenie skutecznoÊci ochrony zasobów kopalin leczniczych i wód podziemnych, zw∏aszcza

g∏ównych zbiorników tych wód, przed ich iloÊciowà i jakoÊciowà degradacjà na skutek nadmiernej

eksploatacji oraz przenikania do warstw wodonoÊnych zanieczyszczeƒ z powierzchni ziemi (dotyczy

to w pierwszym rz´dzie obszarów kraju charakteryzujàcych si´ najwi´kszà koncentracjà i intensywnoÊcià dzia∏alnoÊci zarówno przemys∏owej, jak

i komunalnej i rolniczej);

Zadania we wszystkich tych kierunkach b´dà realizowane z uwzgl´dnieniem koniecznoÊci dostosowania

funkcjonujàcych mechanizmów do warunków gospodarki rynkowej. Oznacza to mi´dzy innymi

(4) dalsze poszerzanie wiedzy o budowie geologicznej

Polski i kontynuowanie prac w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i dokumentowania nowych

z∏ó˝, zw∏aszcza kopalin o szczególnym znaczeniu

dla bezpieczeƒstwa i rozwoju gospodarczego kraju oraz dla poprawy jakoÊci Êrodowiska i jakoÊci

˝ycia obywateli (surowce energetyczne, surowce

skalne, kopaliny o zastosowaniach ekologicznych,

wody lecznicze i termalne);

(5) ograniczanie naruszeƒ Êrodowiska towarzyszàcych eksploatacji kopalin i pracom geologicznym,

(a) preferencje dla dzia∏aƒ wykorzystujàcych narz´dzia ekonomiczne i rynkowe (takich jak op∏aty koncesyjne i eksploatacyjne, publiczne przetargi i subsydia oraz wynagrodzenie za ustanowienie u˝ytkowania górniczego);

(b) prowadzenie polityki koncesyjnej i oddzia∏ywanie

na aktywnoÊç przedsi´biorstw w zakresie poszukiwania i eksploatacji z∏ó˝ w nawiàzaniu do sytuacji

na rynku mi´dzynarodowym kopalin oraz do zmieniajàcej si´ sytuacji gospodarczej i spo∏ecznej kraju.

C. Zadania na lata 2003—2006

Dla realizacji okreÊlonych wy˝ej celów konieczne

jest wykonanie w latach 2003—2006 przedstawionych

poni˝ej zadaƒ szczegó∏owych w zakresie ochrony zasobów kopalin i wód podziemnych.

Dzia∏ania

— rozszerzenie prac badawczych i badawczo-rozwojowych oraz dzia∏aƒ promocyjnych i regulacyjnych

wspierajàcych poszukiwanie i stosowanie substytutów kopalin spe∏niajàcych kryteria efektywnoÊci ekologicznej i ekonomicznej (praca ciàg∏a, 2003—2006);

— kontynuowanie dzia∏aƒ w zakresie ograniczania i eliminowania wykorzystania wód podziemnych do celów innych ni˝ zaopatrzenie ludnoÊci w wod´ do picia oraz zastosowania technologiczne w przemyÊle

spo˝ywczym i faramaceutycznym, zarówno poprzez dzia∏ania prawno-administracyjne (przepisy, pozwolenia) jak i o charakterze ekonomicznym (podwy˝szone stawki op∏at) (praca ciàg∏a, 2003—2006);

— monitorowanie stanu iloÊciowego i jakoÊciowego g∏ównych zbiorników wód podziemnych oraz dokumentowanie tych zbiorników dla potrzeb ich ochrony przed negatywnymi skutkami aktualnej i przysz∏ej

dzia∏alnoÊci gospodarczej prowadzonej na powierzchni (w tym dla potrzeb w∏aÊciwego uwzgl´dniania

tych zbiorników w planach zagospodarowania przestrzennego oraz w procesach lokalizacji inwestycji)

(praca ciàg∏a, 2003—2006);

— wspieranie rozwoju poszukiwania kopalin u˝ytecznych poprzez stymulowanie koncentracji prac poszukiwawczych na kluczowych surowcach i najbardziej perspektywicznych obszarach kraju, usprawnianie

dost´pu do informacji geologicznej oraz aktywnà promocj´ organizowanych przetargów, a tak˝e realizacja prac w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i dokumentowania z∏ó˝ w priorytetowych obszarach

zgodnie z przyznanymi koncesjami (praca ciàg∏a, 2003—2006);

— wspieranie wykorzystania wód termalnych jako ekologicznego êród∏a ciep∏a, a tak˝e dzia∏aƒ w zakresie

budowy podziemnych zbiorników gazu w z∏o˝ach soli oraz wykorzystania wyrobisk pokopalnianych do

podziemnego sk∏adowania odpadów (praca ciàg∏a, 2003—2006).

2.6. Biotechnologie i organizmy zmodyfikowane genetycznie

A. Stan wyjÊciowy

Na Êwiecie ma miejsce dynamiczny rozwój badaƒ

w zakresie in˝ynierii genetycznej i rozwój przemys∏u

opartego na biotechnologiach. W skali przemys∏owej

wykorzystywane sà organizmy genetycznie zmodyfikowane (GMO). Jest to równie˝ ogromna szansa dla

Polski. Jednak˝e korzystanie z tego typu osiàgni´ç

wspó∏czesnej nauki zwiàzane jest z nieznanym dotàd

zagro˝eniem bezpieczeƒstwa biologicznego.

Dla zgodnego z interesem spo∏ecznym wykorzystania biotechnologii i organizmów zmodyfikowanych genetycznie konieczne jest w zwiàzku z tym opracowanie

i wdro˝enie strategii bezpieczeƒstwa biologicznego,

w której z jednej strony przepisy bezpieczeƒstwa nie

b´dà ograniczaç badaƒ i wdro˝eƒ biotechnologii, zaÊ

z drugiej — osiàgni´cia in˝ynierii genetycznej i rozwój

przemys∏u opartego na biotechnologiach nie b´dà zagra˝aç bezpieczeƒstwu biologicznemu kraju.

Wa˝nym zadaniem o strategicznym znaczeniu b´dzie w tym kontekÊcie przezwyci´˝enie nieufnoÊci spo∏eczeƒstwa do produktów in˝ynierii genetycznej

w ogóle i organizmów genetycznie zmodyfikowanych

w szczególnoÊci, wymagajàce zorganizowania i prowadzenia d∏ugookresowej kampanii informacyjno-edukacyjnej w zakresie najnowszych osiàgni´ç biotechnologii i bezpieczeƒstwa biologicznego.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Celami polityki ekologicznej do roku 2010 w zakresie wykorzystania biotechnologii i organizmów zmo-

Poz. 433

dyfikowanych genetycznie, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeƒstwa biologicznego kraju, b´dà

— zapewnienie bezpieczeƒstwa biologicznego w warunkach kszta∏towania spo∏eczeƒstwa wiedzy;

— podnoszenie ÊwiadomoÊci spo∏ecznej w zakresie

biotechnologii i bezpieczeƒstwa biologicznego;

— rozwijanie wspó∏pracy mi´dzynarodowej w zakresie bezpieczeƒstwa biologicznego.

C. Zadania na lata 2003—2006

Dla realizacji wy˝ej okreÊlonych celów niezb´dne

b´dzie wykonanie w latach 2003—2006 podanych ni˝ej

zadaƒ priorytetowych

Dzia∏ania

— zmniejszenie bezwzgl´dnej restrykcyjnoÊci ustaw dotykajàcych rozpatrywanej problematyki oraz wydanie wszystkich wymaganych ustawowo aktów wykonawczych z tego zakresu (2003 r.);

— kontynuacja dzia∏aƒ zmierzajàcych do pe∏nego wdro˝enia w Polsce systemu bezpieczeƒstwa biologicznego oraz w∏àczenia go do systemu bezpieczeƒstwa biologicznego Unii Europejskiej (po∏àczenie systemów — 2003 r.; dalszy rozwój systemu krajowego — praca ciàg∏a);

— rozbudowa i wdro˝enie sprawnego systemu nadzoru i kontroli GMO, w tym laboratoriów referencyjnych

zdolnych do wykrywania GMO wprowadzanych na rynek krajowy (2005 r.);

— ratyfikowanie protoko∏u w sprawie bezpieczeƒstwa biologicznego (2004 r.);

— opracowanie koncepcji i prowadzenie kampanii informacyjnej w zakresie in˝ynierii genetycznej ze szczególnym uwzgl´dnieniem GMO (praca ciàg∏a);

— rozwijanie badaƒ naukowych w zakresie oceny wp∏ywu GMO na ró˝norodnoÊç biologicznà (praca ciàg∏a);

— opracowanie i wdro˝enie systemu kszta∏cenia kadr naukowych i administracji paƒstwowej w zakresie

bezpieczeƒstwa biologicznego (2003—2004);

— w ramach dostosowywania krajowego ustawodawstwa do standardów Unii Europejskiej — wprowadzenie stosownych zmian legislacyjnych wynikajàcych z nowelizacji dyrektyw w zakresie GMO (2006 r.).

Rozdzia∏ 3

ZRÓWNOWA˚ONE WYKORZYSTANIE SUROWCÓW,

MATERIA¸ÓW, WODY I ENERGII

3.1. Materia∏och∏onnoÊç, wodoch∏onnoÊç,

ch∏onnoÊç i odpadowoÊç gospodarki

energo-

Koszty pozyskania energii i surowców ze êróde∏ pierwotnych oraz wody o jakoÊci odpowiadajàcej potrzebom organizmów ˝ywych, przemys∏u i innych dziedzin

gospodarki stanowià powa˝nà cz´Êç kosztów produkcji i ten udzia∏ wcià˝ roÊnie, wywierajàc znaczàcy

wp∏yw na konkurencyjnoÊç gospodarki i poziom ˝ycia

ludnoÊci.

A. Stan wyjÊciowy

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Kurczàce si´ w skali globalnej zasoby surowców

naturalnych dla przemys∏u i energetyki oraz pogarszajàca si´ dost´pnoÊç zasobów wody stanowià coraz

wi´ksze wyzwanie dla rozwoju z zachowaniem stabilnoÊci Êrodowiska. Zmniejszenie zu˝ycia wody, materia∏ów i energii w procesach produkcyjnych, rolnictwie

i bytowaniu cz∏owieka staje si´ stopniowo niezbywalnym warunkiem dalszego rozwoju, a nawet utrzymania dotychczasowego poziomu ˝ycia spo∏eczeƒstw.

W sytuacji kurczàcych si´ zasobów, coraz trudniejszej dost´pnoÊci oraz rosnàcych kosztów pozyskiwania surowców, wody i energii niezb´dny jest przede

wszystkim, nie tylko ze wzgl´dów ekologicznych, ale

tak˝e gospodarczych i spo∏ecznych, wzrost efektywnoÊci ich wykorzystania, tj. zmniejszenie ich zu˝ycia na

jednostk´ produktu, jednostkowà wartoÊç us∏ugi, statystycznego konsumenta itp., bez pogarszania standardu ˝yciowego ludnoÊci i perspektyw rozwojowych go-

spodarki (a co do zasady — przy dà˝eniu do ich dalszej

poprawy). Konieczne jest podtrzymanie dotychczasowych, pozytywnych tendencji w tym zakresie, mi´dzy

innymi kontynuacja podj´tych dzia∏aƒ w zakresie racjonalizacji zu˝ycia wody, które sprawi∏y, ze od 1990 r.

pobór wody w gospodarce narodowej zmniejszy∏ si´

o 30%, szczególnie poprzez wdra˝anie najlepszych dost´pnych technik (BAT), tak w przemyÊle i szerzej

w dzia∏alnoÊci produkcyjnej i us∏ugowej, jak i w gospodarstwach domowych.

Osiàganie tak okreÊlonych celów b´dzie realizowane mi´dzy innymi poprzez

— wprowadzenie systemu kontroli wodoch∏onnoÊci

produkcji w formie obowiàzku rejestracji zu˝ycia

wody do celów przemys∏owych i rolniczych w przeliczeniu na jednostk´ produktu;

— wprowadzenie normatywów zu˝ycia wody w wybranych, szczególnie wodoch∏onnych procesach

produkcyjnych w oparciu o dane o najlepszych dost´pnych technikach (BAT);

Poz. 433

— zmniejszenie energoch∏onnoÊci gospodarki poprzez stosowanie energooszcz´dnych technologii

(równie˝ z wykorzystaniem kryteriów BAT), racjonalizacj´ przewozów oraz wyd∏u˝enie cyklu ˝ycia

produktów;

— zmniejszenie materia∏och∏onnoÊci gospodarki poprzez wprowadzanie technologii niskoodpadowych

oraz recykling, tj. ponowne u˝ycie, niektórych cz´Êci mechanizmów i maszyn ( w tym pozyskiwanych

przy demonta˝u zu˝ytych samochodów).

Do 2010 r. dzia∏ania te powinny przynieÊç zmniejszenie jednostkowego zu˝ycia wody do celów przemys∏owych, w stosunku do 1990 r., o 50% , surowców ze

êróde∏ pierwotnych — o 40% oraz energii (w przeliczeniu na olej ekwiwalentny) — o 60% (tj. do 0,8 tony na

1 tys. EURO PKB). WielkoÊci te pozostanà wcià˝ wy˝sze

od Êrednich w krajach OECD i Unii Europejskiej o oko∏o 40%. Zmniejszenie jednostkowej konsumpcji zasobów w procesach produkcyjnych automatycznie prze∏o˝y si´ na zmniejszenie odpadowoÊci produkcji.

— ograniczenie zu˝ycia wody z uj´ç podziemnych;

C. Zadania na lata 2003—2006

— intensyfikacj´ stosowania zamkni´tych obiegów

wody oraz wtórnego wykorzystywania mniej zanieczyszczonych Êcieków;

S∏u˝àce realizacji wymienionych wy˝ej celów najpilniejsze, priorytetowe zadania do wykonania w latach 2003—2006 zosta∏y wymienione poni˝ej

Dzia∏ania

— wprowadzenie wskaêników wodoch∏onnoÊci, materia∏och∏onnoÊci i energoch∏onnoÊci produkcji do systemu statystyki publicznej, paƒstwowego monitoringu Êrodowiska, krajowego oraz regionalnych i lokalnych programów ochrony Êrodowiska, a tak˝e sektorowych strategii w przemyÊle (2004 r.);

— utworzenie nowej struktury, lub wykorzystanie istniejàcej, prowadzàcej baz´ danych o najlepszych dost´pnych technikach dla przemys∏u i us∏ug oraz wydajàcej rekomendacje i wytyczne dotyczàce zu˝ycia

materia∏ów, energii i wody w procesach produkcyjnych (2004 r.);

— wprowadzenie obowiàzku oceny cyklu ˝ycia dla wybranych produktów, wprowadzanych do obrotu towarowego (2005 r.);

— wdro˝enie — poprzez wydanie i realizacj´ odpowiednich regulacji prawnych — systemu recyklingu okreÊlonej kategorii pojazdów wycofanych z eksploatacji (w ramach implementacji dyrektywy 2000/53/WE

Unii Europejskiej). W 2006 r. odzysk i ponowne u˝ycie — w odniesieniu do samochodów wyprodukowanych po 1980 r. — powinny byç nie ni˝sze ni˝ 85%, w tym recykling nie mniejszy ni˝ 80% masy pojazdu.

Dla pojazdów wyprodukowanych przed 1980 r. wymagania b´dà odpowiednio ni˝sze: 75% odzysku i ponownego u˝ycia, w tym 70% recyklingu.

3.2. Wykorzystanie energii odnawialnej

masy — 91,7 %, energia wodna ok. 8,1%, pozosta∏e êród∏a — 0,2%.

A. Stan wyjÊciowy

W 1999 r. produkcja energii ze êróde∏ odnawialnych

wynosi∏a wed∏ug danych GUS1 103,6 PJ (bez du˝ych

elektrowni wodnych), co stanowi∏o ponad 2,6% w bilansie energetycznym Polski. Z uwzgl´dnieniem du˝ej energetyki wodnej wskaênik ten wynosi∏ ponad 2,8%, wobec

Êredniego wskaênika w Unii Europejskiej — 5,8%.

Struktura êróde∏ energii odnawialnej (w odniesieniu do wskaênika 2,8%) jest nast´pujàca: energia z bio——————

Przytoczone wy˝ej dane dotyczàce stanu wykorzystania energii ze êróde∏ odnawialnych zosta∏y przyj´te

w „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej”, przyj´tej

przez Rad´ Ministrów w 2000 r. i przez Sejm w 2001 r.,

a cz´Êciowo tak˝e uwzgl´dnione w „Ocenie realizacji i korekcie za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do 2020 roku” przyj´tej przez Rad´ Ministrów 2 kwietnia 2002 r.

W bilansie energii odnawialnej dominowa∏o tradycyjne u˝ytkowanie biomasy, przede wszystkim w wiej-

1 Ochrona Ârodowiska 2000. Informacje i opracowania statystyczne, GUS, Warszawa 2000 r.

skich gospodarstwach domowych, gdzie ró˝nego rodzaju odpady drzewne stanowià substytut dla u˝ytkowania w´gla kamiennego. Bardziej nowoczesne technologie by∏y i sà wykorzystywane w ciep∏owniach spalajàcych te paliwa oraz w elektrociep∏owniach przemys∏owych bazujàcych na wspó∏spalaniu biomasy odpadowej i mia∏u w´glowego.

Jedynym liczàcym si´ êród∏em biopaliw ciek∏ych

pozostaje w Polsce bioetanol, którego udzia∏ w bilansie zu˝ycia paliw ciek∏ych w 1999 r. wynosi∏ 0,47% i by∏

wy˝szy ni˝ w Unii Europejskiej (0,36%).

Wyrywkowy monitoring zrealizowanych nowych

inwestycji w sektorze energetyki odnawialnej w latach

2000 i 2001 wskazuje na zarysowujàcà si´ tendencj´

szybkiego przyrostu mocy zainstalowanej w energetyce wiatrowej (z 3,59 MW w 1999 r., do 28,22 MW

w 2001 r.), znaczàcy wzrost mocy zainstalowanej w kot∏owniach na s∏om´ i odpady drzewne oraz systematyczny przyrost mocy zainstalowanej w elektrociep∏owniach na biogaz i ma∏ych elektrowniach wodnych.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Zasadnicze, Êredniookresowe cele iloÊciowe dla

energetyki odnawialnej w Polsce zosta∏y wyznaczone

w „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej”. „Strategia...” wyznacza cel Êredniookresowy w postaci 7,5%

udzia∏u energii odnawialnej w bilansie zu˝ycia energii

pierwotnej w kraju na rok 2010.

Aby uzyskaç taki wskaênik, zachodzi zgodnie z ww.

„Strategià...” koniecznoÊç zwi´kszenia (potrojenia) do

2010 r. produkcji energii z odnawialnych zasobów

energetycznych w stosunku do stanu z roku 1999

(w ciàgu 10 lat przyrost o ponad 235 PJ). Dominujàcy

i najwi´kszy bezwzgl´dny udzia∏ w przyroÊcie produkcji energii ze êróde∏ odnawialnych b´dzie mia∏o energetyczne wykorzystane biomasy (szczególnie systemy

ciep∏ownicze i elektrociep∏ownie na drewno i odpady

drzewne oraz biogaz), jednak˝e najwi´kszà wzgl´dnà

dynamik´ wzrostu w perspektywie Êredniookresowej

majà wykazywaç energetyka wiatrowa (200-krotny

Poz. 433

wzrost), s∏oneczna (100-krotny wzrost) i geotermalna

(17-krotny wzrost). Jednak niskie progi wyjÊciowe

powodujà, ˝e udzia∏ tych trzech êróde∏ w ogólnym

zu˝yciu energii ze êróde∏ odnawialnych nie przekroczy 3%.

W zakresie promowania rozwoju odnawialnych

êróde∏ energii elektrycznej cele iloÊciowe na lata 2005

i 2006 ustalone sà w rozporzàdzeniu Ministra Gospodarki z 15 grudnia 2000 r. — wynoszà one 3,1%

w roku 2005, 3,6% w roku 2006 i tak dalej, a˝ do 7,5%

w 2010 r. Cele te nie wydajà si´ wygórowane w zestawieniu z dyrektywà Unii Europejskiej o promocji energii elektrycznej ze êróde∏ odnawialnych, nak∏adajàcà na

kraje cz∏onkowskie wspólny obowiàzek, aby do 2010 r.

udzia∏ zielonej energii w bilansie zu˝ycia energii elektrycznej w Unii wzrós∏ z obecnych 13,9% do 22%

w 2010 r. Plan implementacyjny dla tej dyrektywy

w Polsce powinien pomóc w zharmonizowaniu mechanizmów wsparcia dla zielonej energii z tymi, które istniejà w Unii, w tym we wprowadzeniu systemu certyfikacji energii odnawialnej.

Osiàgni´ciu postawionych celów Êredniookresowych, obni˝eniu kosztów rozwoju energetyki odnawialnej, optymalnemu wykorzystaniu jej zasobów

i tworzeniu rynku na technologie s∏u˝yç majà kilkuletnie programy wykonawcze do „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej” oraz zapowiedziana w „Strategii...” ustawa o wykorzystaniu energii odnawialnej, nowelizacja ustawy — Prawo energetyczne i nowelizacja

rozporzàdzeƒ wykonawczych. Niezb´dnym elementem dzia∏aƒ wdro˝eniowych jest tak˝e odpowiednie

wykorzystanie funduszy ekologicznych i mechanizmów elastycznoÊci Protoko∏u z Kioto, a tak˝e proaktywne wykorzystanie programów celowych i pomocowych (PHARE), funduszy przedakcesyjnych (SAPARD)

i funduszy strukturalnych Unii Europejskiej.

C. Zadania na lata 2003—2006

Priorytetowe, szczegó∏owe zadania realizacyjne

w zakresie rozwoju energetyki odnawialnej na lata

2003—2006 zestawiono poni˝ej.

Dzia∏ania

— opracowanie kilkuletniego programu wykonawczego do „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej”

uwzgl´dniajàcego optymalizacj´ energetycznego wykorzystania biomasy, rozwoju energetyki wodnej,

rozwoju energetyki wiatrowej, rozwoju energetyki s∏onecznej oraz rozwoju wykorzystania energii geotermalnej (2004 r.);

— wdra˝anie programu wykonawczego rozwoju energetyki odnawialnej w latach 2004—2006;

— opracowanie i uchwalenie ustawy o rozwoju wykorzystania zasobów energii odnawialnej (2003 r.);

— opracowanie planu implementacyjnego dyrektywy 77/2001/EC (2003 r.);

— przeprowadzenie kompleksowej inwentaryzacji, wraz z ocenà funkcjonowania, instalacji wytwarzajàcych

energi´ ze êróde∏ odnawialnych oraz coroczna aktualizacja bazy danych (2006 r.);

— wykonanie oceny wdra˝ania polityki paƒstwa w zakresie energii odnawialnej, przygotowanie raportu

z monitoringu wdra˝ania „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej” oraz opracowanie korekt we wdra˝aniu „Strategii...” (2003 r.);

— wykonanie kompleksowej oceny zasobów energii odnawialnej i niezb´dnej infrastruktury w uj´ciu regionalnym (wyznaczenie regionów preferowanych) oraz w∏àczenie problematyki energetyki odnawialnej do planów zagospodarowania przestrzennego i planów rozwoju regionalnego. Identyfikacja projektów pilota˝owych pod inwestycje finansowane ze Êrodków UE (2004 r.);

— opracowanie i wdra˝anie nowych i optymalnych kosztowo mechanizmów wsparcia rozwoju energetyki

odnawialnej, w tym mechanizmu zielonych certyfikatów i mechanizmów podatkowych; nowelizacja

ustawy — Prawo energetyczne (2006 r.);

— utworzenie subfunduszu w NFOÂiGW, wspierajàcego programy pilota˝owe, rozwój i komercjalizacj´

technologii energetyki odnawialnej i ich promocj´ oraz zapewniajàcego dofinansowanie do Êrodków

Unii Europejskiej na rozwój energetyki odnawialnej w Polsce;

— budowa instalacji wykorzystujàcych energi´ ze êróde∏ odnawialnych zgodnie z programami wykonawczymi do „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej” (inwestorzy prywatni i publiczni).

3.3. Kszta∏towanie stosunków wodnych i ochrona

przed powodzià

dobrego stanu ekologicznego wód tak pod wzgl´dem

jakoÊciowym, jak i iloÊciowym, konieczne sà

A. Stan wyjÊciowy

— kontynuacja podj´tych dzia∏aƒ w zakresie racjonalizacji zu˝ycia wody, które sprawi∏y, ˝e od 1990 r.

pobór wody w gospodarce narodowej zmniejszy∏

si´ o 30%, szczególnie poprzez wdra˝anie najlepszych dost´pnych technik (BAT) tak w przemyÊle,

jak i w gospodarstwach domowych (zagadnienie

to zosta∏o szerzej omówione wczeÊniej, w rozdziale 3.1);

Polska zaliczana jest do krajów o ubogich zasobach

wodnych. Przeci´tne zasoby wód powierzchniowych

wynoszà 63,1 mld m3/rok, tj. ok. 1 660 m3/mieszkaƒca/rok. Zasoby eksploatacyjne wód podziemnych mo˝liwe do wykorzystania dla celów gospodarczych szacowane sà na 15,6 mld m3.

Podstawowe znaczenie w zaopatrywaniu gospodarki narodowej w Polsce majà zasoby wód powierzchniowych. Z wód tych pobrano w 2000 r.

9 152 mln m3, co stanowi 83% ogólnej iloÊci zasobów

wód Êródlàdowych wykorzystanych w tym roku.

Zasoby wód podziemnych przeznaczone sà przede

wszystkim do zaopatrzenia ludnoÊci w dobrà wod´ do

picia. W 2000 r. z zasobów tych pobrano 1 750 mln m3,

w tym 1 482 mln m3 na cele komunalnego zaopatrzenia

w wod´, co stanowi∏o 63% wody pobranej na ten cel.

Mo˝liwoÊç wykorzystania zasobów wód powierzchniowych jest ograniczona ze wzgl´du na ich zmiennoÊç

w czasie i stan jakoÊci wód tych zasobów. Du˝e zbiorniki retencyjne, w których gromadzi si´ 5% odp∏ywu rocznego, posiadajà pojemnoÊç trzykrotnie ni˝szà od uznawanej w Europie za wystarczajàcà dla bezpiecznego zaopatrzenia w wod´ i zapewniajàcà wystarczajàcy poziom ochrony przeciwpowodziowej. Niedostateczna retencja zbiornikowa nie pozwala na znaczàce wyrównanie odp∏ywów, jest tak˝e zbyt ma∏a dla istotnego ograniczenia zagro˝enia powodziowego kraju.

— eliminowanie wykorzystania wód podziemnych na

cele przemys∏owe, przede wszystkim przez stosowanie odpowiednich instrumentów ekonomicznych (szerzej patrz równie˝ rozdzia∏ 3.1);

— kontynuacja rozpocz´tych w ubieg∏ych latach inwestycji w zakresie budowy zbiorników retencyjnych, w tym wi´ksze zaanga˝owanie bud˝etu paƒstwa w finansowanie tych inwestycji, co wp∏ynie

na szybsze osiàgni´cie zak∏adanych efektów;

— efektywna ochrona przed powodzià.

Ochrona przed powodzià musi skoncentrowaç si´ na

przeciwdzia∏aniu, przy wykorzystaniu planowania

przestrzennego, procesowi wkraczania zabudowy na

tereny zalewowe, budowie systemów os∏ony hydrologiczno-meteorologicznej, odbudowie obwa∏owaƒ

rzek zniszczonych przez powodzie w 1997 i 2000 r.

oraz budowie nowych odcinków obwa∏owaƒ chroniàcych obszary obecnie zainwestowane, a znajdujàce

si´ w strefach zagro˝enia powodziowego.

C. Zadania na lata 2003—2006

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Dla osiàgni´cia d∏ugofalowego celu w zakresie gospodarowania zasobami wód, jakim jest osiàgni´cie

Osiàgni´cie celów wymienionych wy˝ej w p. B wymaga zrealizowania w latach 2003—2006 szeregu priorytetowych zadaƒ wymienionych poni˝ej.

Dzia∏ania

— opracowanie i wprowadzenie w ˝ycie wszystkich przepisów wykonawczych do ustawy — Prawo wodne

i ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod´ i odprowadzaniu Êcieków (2003 r.);

— zorganizowanie Krajowego Zarzàdu Gospodarki Wodnej i zreorganizowanie regionalnych zarzàdów

(2004 r.);

— sporzàdzenie i wdro˝enie nowej klasyfikacji u˝ytkowych wód powierzchniowych, zgodnej z wymaganiami Unii Europejskiej (2003 r.);

— dokoƒczenie lub powa˝ne zaawansowanie budowy czterech du˝ych zbiorników retencyjnych: Wióry,

Âwinna Por´ba, WielowieÊ Klasztorna i Racibórz (sukcesywnie);

— modernizacja 34 du˝ych stacji uzdatniania wody pobieranej z rzek (sukcesywnie);

— modernizacja i rozbudowa obiektów ochrony przeciwpowodziowej w dorzeczu Odry (sukcesywnie).

Rozdzia∏ 4

ÂRODOWISKO I ZDROWIE. DALSZA POPRAWA

JAKOÂCI ÂRODOWISKA I BEZPIECZE¡STWA

EKOLOGICZNEGO

4.1. Podstawowe za∏o˝enia dotyczàce relacji „Êrodowisko — zdrowie”. Stan wyjÊciowy oraz g∏ówne

cele i kierunki dzia∏aƒ

Ârodowisko, w którym cz∏owiek przebywa w ca∏ym

okresie swojego ˝ycia, jest jednà z g∏ównych determinant zdrowia cz∏owieka. Aktualny stan wiedzy o zwiàzkach pomi´dzy Êrodowiskiem i zdrowiem potwierdza

zale˝noÊç stanu zdrowia i jakoÊci ˝ycia od jakoÊci Êrodowiska. Szkodliwe dla zdrowia czynniki, w tym niedobory podstawowych sk∏adników pokarmowych niezb´dnych dla prawid∏owego funkcjonowania w Êrodowisku ˝ywych organizmów, sà przyczynà zaburzeƒ

zdrowia i przedwczesnej umieralnoÊci, w tym chorób

nowotworowych oraz chorób serca i uk∏adu krà˝enia,

wyst´pujàcych mi´dzy innymi w rejonach z wyraênymi

niedoborami potasu i magnezu. Ograniczenie i zapobieganie Êrodowiskowym zagro˝eniom zdrowia jest

w zwiàzku z tym niezb´dnym elementem zarówno polityki ekologicznej paƒstwa, jak i polityki ochrony zdrowia obywateli. Punktem wyjÊcia dla tak ukierunkowanej polityki jest przyj´cie zasady, ˝e Êrodowisko oddzia∏uje na zdrowie cz∏owieka zarówno w sensie pozytywnym, jak i negatywnym. To oddzia∏ywanie odnosi si´

przy tym nie tylko do specyficznych czynników antropogenicznych w Êrodowisku, takich jak substancje chemiczne, czynniki biologiczne i fizyczne, ale równie˝ do

elementów Êrodowiska komunalnego, mieszkalnego

i Êrodowiska pracy, a tak˝e do g∏ównych komponentów Êrodowiska naturalnego, tj. powietrza atmosferycznego, gleby, wody i znacznej cz´Êci biosfery. Nale˝y ponadto mieç na uwadze, ˝e warunki Êrodowiskowe

oddzia∏ujà równie˝ na zdrowie psychiczne ludzi. W∏aÊciwa polityka ekologiczna paƒstwa odnosi si´ wi´c

nie tylko do potrzeby kontroli Êrodowiskowych zagro˝eƒ zdrowia, ale obejmuje równie˝ te aspekty ochrony

Êrodowiska, które odpowiadajà potrzebom psychicznym cz∏owieka.

Powy˝sze zasady polityki ekologicznej uwzgl´dniajàcej zwiàzki Êrodowiska ze zdrowiem zosta∏y wyra˝one w sposób bezpoÊredni przez europejskich ministrów zdrowia i ministrów Êrodowiska w „Europejskiej

karcie Êrodowiska i zdrowia”, wspólnie przyj´tej podczas Pierwszej Europejskiej Konferencji nt. „Ârodowi-

sko i Zdrowie” we Frankfurcie n.Menem w 1989 r.

Uchwalajàc Deklaracj´ Drugiej Europejskiej Konferencji Ministrów Ârodowiska i Zdrowia w Helsinkach

w 1994 r., Polska wraz z pozosta∏ymi krajami europejskimi wyrazi∏a potrzeb´ i gotowoÊç ustanowienia i realizacji narodowego projektu zdrowia Êrodowiskowego.

Praktyka ochrony Êrodowiska w aspekcie ochrony

zdrowia publicznego jest wa˝nym elementem procesu

integracji Polski z Unià Europejskà. W swojej propozycji decyzji Parlamentu Europejskiego ustanawiajàcej

Program Dzia∏aƒ Wspólnoty w dziedzinie ochrony Êrodowiska na lata 2001—2010, Komisja Europejska

wÊród czterech priorytetowych obszarów dzia∏aƒ wymienia „Ârodowisko i zdrowie”. Celem strategicznym

dzia∏aƒ Wspólnoty w tym obszarze jest „osiàgni´cie takiej jakoÊci Êrodowiska, w którym poziomy zanieczyszczeƒ spowodowanych przez cz∏owieka nie prowadzà

do znaczàcego wp∏ywu na zdrowie cz∏owieka lub jego

zagro˝enia”.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, kierujàc si´

zasadà zrównowa˝onego rozwoju (art. 5), zobowiàzuje

w∏adze publiczne do zapobiegania negatywnym dla

zdrowia skutkom degradacji Êrodowiska (art. 68 ust. 4)

i do ochrony Êrodowiska.

W okresie minionego dziesi´ciolecia w Polsce notuje si´ pozytywny trend niektórych integralnych

wskaêników zdrowia. Wyraênemu obni˝eniu uleg∏

wskaênik umieralnoÊci niemowlàt — z 19,3 zgonów/1000 ˝ywych urodzeƒ w 1990 r. do 8,9 zgonów/1000 ˝ywych urodzeƒ w 1999 roku. Obserwuje si´

wyd∏u˝enie przeci´tnej d∏ugoÊci ˝ycia u m´˝czyzn,

z 66,5 lat w 1990 r. do 68,8 lat w 1999 r.,

a tak˝e u kobiet — odpowiednio z 75,4 lat do 77,4 lat.

JednoczeÊnie wyraênie poprawi∏y si´ w wielu rejonach

kraju wskaêniki czystoÊci powietrza atmosferycznego,

w tym w Êrodowisku miejskim, oraz wody do picia

i ˝ywnoÊci. Tym niemniej Êrodowisko na znacznym obszarze kraju nadal nie jest wolne od czynników antropogenicznych zagra˝ajàcych zdrowiu. Odnosi si´ to zarówno do „klasycznych” zanieczyszczeƒ Êrodowiska,

takich jak ponadnormatywne st´˝enia py∏u, dwutlenku

siarki, ozonu, tlenków azotu i metali ci´˝kich, jak i do

czynników jeszcze stosunkowo ma∏o poznanych (chlorowane difenyle, dioksyny, ksenoestrogeny i inne

zwiàzki organiczne), a tak˝e do nowych substancji pochodzàcych z niestosowanych dotàd w Polsce technologii.

Aktualnie najwa˝niejszymi problemami dla zdrowia publicznego pozostajà: zanieczyszczenia powietrza

atmosferycznego, jakoÊç wody do picia, zanieczyszczenia chemiczne gleby i wód gruntowych, odpady komunalne i przemys∏owe, ha∏as i Êrodowisko mieszkaniowe. Natomiast do najwa˝niejszych zaburzeƒ zdrowia,

w których swój udzia∏ majà czynniki Êrodowiskowe, nale˝à: choroby uk∏adu oddechowego, nowotwory, alergie, wady urodzeniowe i zaburzenia rozwojowe u dzieci, przedwczesna umieralnoÊç, zatrucia.

W skali europejskiej wytwarza si´ obecnie oko∏o

30 000 substancji i zwiàzków chemicznych, które znajdujà wykorzystanie w iloÊciach przekraczajàcych 1 ton´. Dla wi´kszoÊci tych substancji istnieje bardzo ograniczona wiedza o zagro˝eniach, jakie mogà stanowiç

dla zdrowia ludzi i Êrodowiska. Taka sytuacja stwarza

wymóg funkcjonowania efektywnego i adekwatnego

do potrzeb systemu oceny i kontroli ryzyka zdrowotnego zarówno w procesie ich wytwarzania, stosowania,

jak i usuwania w postaci odpadów.

Strategicznym celem polityki ekologicznej paƒstwa

w odniesieniu do zwiàzków Êrodowiska ze zdrowiem

jest zapobieganie zagro˝eniom zdrowia w Êrodowisku

i ograniczenie ryzyka dla zdrowia wynikajàcego z nara˝enia na szkodliwe dla zdrowia czynniki Êrodowiskowe.

Realizacja polityki ekologicznej powinna doprowadziç

do zwi´kszenia bezpieczeƒstwa ekologicznego spo∏eczeƒstwa. Osiàgni´cia tego celu trzeba dokonaç przez

dzia∏ania systemowe obejmujàce identyfikacj´ potencjalnych i rzeczywistych zagro˝eƒ zdrowia w Êrodowisku, ocen´ nara˝enia i ryzyka zdrowotnego oraz wprowadzanie i egzekwowanie przepisów dotyczàcych kontroli szkodliwych dla zdrowia emisji do Êrodowiska.

Podstawowym narz´dziem realizacji polityki ekologicznej paƒstwa odnoszàcej si´ do relacji pomi´dzy Êrodowiskiem i zdrowiem sà zdrowotne kryteria jakoÊci Êrodowiska. Nale˝y przy tym wziàç pod uwag´, w znacznie wi´kszym ni˝ dotàd stopniu, kryteria odleg∏ych

skutków nara˝enia na oddzia∏ywanie negatywnych

czynników Êrodowiskowych, tj. skutków takich jak nowotwory, wady wrodzone i rozwojowe u dzieci, choroby o pod∏o˝u immunologicznym.

Zgodnie z zasadami przyj´tymi w Unii Europejskiej

w zakresie prawa dotyczàcego chemikaliów, polityka

ekologiczna wytycza dwa zasadnicze kierunki dzia∏aƒ

— jedne w odniesieniu do substancji chemicznych ju˝

produkowanych i stosowanych, drugie w stosunku do

nowych substancji i preparatów, których wytwarzanie

i wprowadzenie na rynek jest przewidywane. W pierwszym przypadku dzia∏ania w perspektywie najbli˝szych

czterech lat powinny si´ skupiaç na identyfikacji potencjalnych zagro˝eƒ zdrowia i ustaleniu niezb´dnych

Êrodków prewencji ryzyka zdrowotnego i kontroli nara˝enia. Szczególnie nale˝y doprowadziç do pe∏nej realizacji postanowieƒ Konwencji Narodów Zjednoczonych

w sprawie trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych (Konwencja Sztokholmska).

Dzisiejszy stan wiedzy i jej ciàg∏y rozwój wskazuje

na koniecznoÊç dokonywania weryfikacji najwy˝szych

dopuszczalnych st´˝eƒ substancji chemicznych w Êrodowisku (NDS), a w Êlad za tym na koniecznoÊç odpowiedniego dostosowania do nowych wielkoÊci zasad

monitoringu Êrodowiska. Nowo ustalane standardy jakoÊci Êrodowiska muszà byç dostosowywane do kryteriów ochrony zdrowia ludzi szczególnie podatnych na

oddzia∏ywanie czynników Êrodowiskowych, takich jak

dzieci, osoby w podesz∏ym wieku, astmatycy itp. Nale˝y w tym wzgl´dzie wziàç równie˝ pod uwag´ konsekwencje zmian demograficznych w naszym spo∏eczeƒstwie. Przyrost ludzi starzejàcych si´ i starych powi´kszy populacj´ osób szczególnie wra˝liwych na niekorzystne dla zdrowia warunki Êrodowiskowe.

Istotnym zagadnieniem, które ju˝ uwzgl´dnia i nadal powinna uwzgl´dniaç polityka ekologiczna paƒstwa, sà szybko zachodzàce zmiany struktury produkcji przemys∏owej oraz wprowadzanie nowych technologii produkcji i us∏ug, które mogà byç êród∏em zagro˝eƒ dla zdrowia w bli˝szej i dalszej przysz∏oÊci, jeÊli system prewencji i kontroli nie b´dzie nadà˝a∏ z dostosowaniem si´ do rosnàcych w tym wzgl´dzie potrzeb.

Wi´ksza koncentracja polityki ekologicznej na prewencji Êrodowiskowych zagro˝eƒ zdrowia wskazuje na potrzeb´ udoskonalenia i zwi´kszenia efektywnoÊci

uwzgl´dniania kryteriów ochrony zdrowia w procedurach oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko nowych

technologii oraz inwestycji przemys∏owych i us∏ugowych.

W odniesieniu do nowych substancji i preparatów

chemicznych nale˝y w pe∏ni egzekwowaç ustalenia zawarte w ustawie z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz.U. Nr 11, poz. 84,

z póên. zm.), w szczególnoÊci realizacj´ w pe∏nym zakresie programu notyfikacji nowych substancji i preparatów chemicznych z zapewnieniem mo˝liwoÊci pozyskania informacji niezb´dnej dla ustalenia warunków

wytwarzania i stosowania substancji bez stwarzania

zagro˝eƒ dla zdrowia i Êrodowiska.

Stan wody do picia ulega w Polsce poprawie, co

wynika z danych o sta∏ym wzroÊcie procentu skontrolowanych przez Inspekcj´ Sanitarnà obiektów z ocenà

dobrà. Tym niemniej, podczas gdy pod wzgl´dem bakteriologicznym jakoÊç wody pitnej jest generalnie zadawalajàca, to stale zwi´kszajàca si´ liczba rozpoznanych zanieczyszczeƒ w wodzie pitnej stwarza potencjalne zagro˝enia dla zdrowia ludzi. Niepokój budzà

zw∏aszcza st´˝enia rakotwórczych w´glowodorów aromatycznych, trihalometanów i metali ci´˝kich w wodzie wodociàgowej niektórych miast, przekraczajàce

wartoÊci najwy˝szych dopuszczalnych st´˝eƒ zalecane

przez Âwiatowà Organizacj´ Zdrowia. JednoczeÊnie

wiele substancji o dobrze udokumentowanym potencjalnym zagro˝eniu zdrowia jest przedmiotem badaƒ

i kontroli tylko w nielicznych laboratoriach i to raczej

sporadycznie. Brakuje równie˝ dostatecznego rozpoznania zawartoÊci substancji o dzia∏aniu kancerogennym i genotoksycznym w wodzie do picia, wodociàgowej i studziennej.

Do pilnych zadaƒ nale˝y udoskonalenie systemu

monitoringu jakoÊci wody do picia, w celu uzyskania

mo˝liwie pe∏nych danych o potencjalnych zagro˝eniach zdrowotnych wyst´pujàcych w wodzie. Nale˝y

równie˝ stworzyç krajowy system ustalania normatywów jakoÊci tej wody oparty na kryteriach zdrowot-

nych ustalonych w procedurze oceny ryzyka zdrowotnego.

jeziora po∏o˝one sà g∏ównie w obr´bie pojezierzy, blisko 9000 z nich ma powierzchni´ wi´kszà ni˝ 1 ha.

Podstawowym celem polityki ekologicznej paƒstwa dotyczàcej powietrza atmosferycznego jest prowadzenie dzia∏aƒ dla utrzymania trendu poprawy jakoÊci i dalszego ograniczania ryzyka zdrowotnego wynikajàcego z nara˝enia na wyst´pujàce w powietrzu

czynniki szkodliwe dla zdrowia, szczególnie takie jak

czàstki zawieszone, szczególnie drobne py∏y. Sieç monitoringu zanieczyszczeƒ powietrza w Polsce wymaga

dalszej modernizacji wynikajàcej z potrzeby dostosowania sposobu badaƒ monitoringowych zarówno do

wymogów okreÊlonych w przepisach Unii Europejskiej, jak i do zmienionych normatywów krajowych dotyczàcych jakoÊci powietrza. Kryteria zdrowotne jakoÊci powietrza wskazujà m.in. na koniecznoÊç zaopatrzenia sieci monitoringu powietrza w sprz´t umo˝liwiajàcy ocen´ st´˝eƒ oddzielnie frakcji py∏u PM10 i PM2,5. Ze

wzgl´du na du˝e zró˝nicowanie regionalne pod wzgl´dem rodzaju emisji przemys∏owych do powietrza atmosferycznego zakres badaƒ monitoringowych powinien byç dostosowany do profilu zanieczyszczeƒ w poszczególnych regionach.

Pomimo odnotowanej w ostatnich latach znacznej

poprawy jakoÊci wód (która nastàpi∏a mi´dzy innymi

na skutek zmniejszenia produkcji w wielu bran˝ach

przemys∏u, zmian technologicznych i wyposa˝enia szeregu zak∏adów w oczyszczalnie Êcieków, zmniejszenia,

w zwiàzku ze spadkiem zu˝ycia nawozów i Êrodków

ochrony roÊlin, ∏adunków zanieczyszczeƒ sp∏ywajàcych do wód z terenów upraw rolnych, a tak˝e realizacji przez gminy swoich zadaƒ w zakresie budowy i rozbudowy systemów kanalizacji zbiorczej i oczyszczalni

Êcieków komunalnych), stan czystoÊci powierzchniowych wód p∏ynàcych oraz jezior jest wcià˝ niewystarczajàcy dla zapewnienia odpowiedniej jakoÊci wody

wykorzystywanej do zaopatrzenia ludnoÊci w wod´ do

picia, w celach rekreacyjnych (w tym do kàpieli) oraz

dla potrzeb gospodarczych.

W ciàgu ostatniego dziesi´ciolecia ha∏as sta∏ si´

problemem dla coraz to wi´kszej liczby ludzi, zw∏aszcza

˝yjàcych w miastach, dla których oznacza to podnoszenie poziomu stresu, zaburzenia snu, a nawet zwi´kszone ryzyko chorób serca. Celem polityki ekologicznej

w tym zakresie jest zmniejszanie liczby ludzi regularnie

nara˝onych na przewlek∏e dzia∏anie ha∏asu. W tym celu nale˝y w najbli˝szym czasie ustaliç priorytetowe rodzaje dzia∏aƒ na szczeblu lokalnym, które powinny

zmniejszyç poziomy ha∏asu, a nast´pnie stworzyç narz´dzia umo˝liwiajàce podejmowanie takich dzia∏aƒ.

Braki w wyposa˝eniu miast i wiejskich jednostek

osadniczych w infrastruktur´ kanalizacyjnà i oczyszczalnie Êcieków, a tak˝e nadal niewystarczajàce ograniczenie ∏adunków zanieczyszczeƒ odprowadzonych do

wód z przemys∏u sprawiajà, ˝e pomimo odnotowanej

w ostatnich 10 latach istotnej poprawy stan czystoÊci

wód jest dla zdrowia ludnoÊci i dla jakoÊci Êrodowiska

wcià˝ niekorzystny

Nale˝y równie˝ podjàç dzia∏ania, które w najbli˝szym okresie zmniejszà, a w dalszej perspektywie wyeliminujà, zagro˝enia zdrowotne stwarzane przez sk∏adowiska odpadów przemys∏owych, które wczeÊniej zosta∏y uznane za stanowiàce zagro˝enie ekologiczne.

Dzia∏ania priorytetowe b´dà dotyczy∏y tych sk∏adowisk, które stwarzajà zagro˝enia dla zdrowia ludzi zidentyfikowane w ramach ukierunkowanych badaƒ, jakie zostanà przeprowadzone przez w∏aÊciwe jednostki

naukowo-badawcze.

Cele polityki ekologicznej w zakresie dotyczàcym

relacji pomi´dzy Êrodowiskiem i zdrowiem majà

w wi´kszoÊci charakter wielosektorowy i jako takie b´dà realizowane w Êcis∏ej wspó∏pracy pomi´dzy zainteresowanymi resortami, odpowiednio do ich kompetencji i zakresu odpowiedzialnoÊci.

W 2000 r. do wód powierzchniowych odprowadzono ∏àcznie 2 501 mln m3 Êcieków (w tym 1494 mln m3

Êcieków komunalnych) oraz 6 654 mln m3 wód ch∏odniczych.

— jedynie 3,3% d∏ugoÊci powierzchniowych wód p∏ynàcych monitorowanych przez s∏u˝by Inspekcji

Ochrony Ârodowiska spe∏nia wymagania stawiane

wodom wykorzystywanym do zbiorowego zaopatrzenia w wod´ do picia,

— a˝ 31,9% d∏ugoÊci monitorowanych wód jest nadmiernie zanieczyszczonych w stosunku do stawianych im naj∏agodniejszych wymagaƒ uwarunkowanych potrzebami gospodarki.

Nale˝y jednak odnotowaç, ˝e obowiàzujàca obecnie w Polsce klasyfikacja wód stawia wodom ostrzejsze

wymagania ni˝ przepisy z tego samego zakresu obowiàzujàce w Unii Europejskiej.

Powa˝nym problemem sà w Polsce zwiàzki azotu

i fosforu, których g∏ównym êród∏em, w przeciwieƒstwie do szeregu innych krajów Europy, sà Êcieki komunalne.

Prawie ca∏e terytorium Polski (99,7%) znajduje si´

w zlewisku Ba∏tyku i po∏o˝one jest w dorzeczach Wis∏y

(54% powierzchni kraju) i Odry (33,9% powierzchni kraju).

Stan Êrodowiska Morza Ba∏tyckiego okreÊlany jest

w polskiej i innych strefach przybrze˝nych na podstawie monitoringu i badaƒ krajowych, natomiast na morzu otwartym, w rejonach G∏´bi: Bornholmskiej, Gdaƒskiej i Gotlandzkiej, w ramach monitoringu mi´dzynarodowego wynikajàcego z zobowiàzaƒ ratyfikowanej

przez Polsk´ „Konwencji w sprawie ochrony Êrodowiska morskiego obszaru Morza Ba∏tyckiego” (Konwencja helsiƒska z 1992 r.).

Sieç hydrologiczna Polski obejmuje tak˝e rzeki

Przymorza uchodzàce bezpoÊrednio do Ba∏tyku. Liczne

Ze sporzàdzonej przez Inspekcj´ Ochrony Ârodowiska oceny stanu wód w polskiej strefie przybrze˝nej

4.2. JakoÊç wód

A. Stan wyjÊciowy

i badaƒ zrzutów zanieczyszczeƒ do Morza Ba∏tyckiego

wynika, ˝e podstawowe znaczenie dla stanu czystoÊci

Zatoki Pomorskiej ma zrzut zanieczyszczeƒ wprowadzanych do tego akwenu z wodami Odry, a dla stanu

czystoÊci Zatoki Gdaƒskiej — zanieczyszczenia wprowadzane do tego akwenu z wodami Wis∏y. ¸adunki zanieczyszczeƒ wprowadzanych przez wy˝ej wymienione

rzeki stanowià ponad 90% wszystkich zanieczyszczeƒ

wprowadzanych do Ba∏tyku z terenu Polski (w 2000 r.

udzia∏ zanieczyszczeƒ p∏ynàcych z wodami tych rzek

w ogólnym dop∏ywie zanieczyszczeƒ do Ba∏tyku z obszaru ca∏ego kraju wynosi∏ od 40% w przypadku o∏owiu

do 95% w przypadku substancji organicznych i biogennych). WielkoÊç wp∏ywu zanieczyszczeƒ p∏ynàcych Wis∏à i Odrà na stan czystoÊci zatok zale˝y przede wszystkim od iloÊci prowadzonych przez te rzeki wód wp∏ywajàcych do Ba∏tyku — w roku mokrym wp∏yw ten jest

wi´kszy, a w roku suchym mniejszy.

Zrzuty zanieczyszczeƒ do Ba∏tyku z pozosta∏ych

polskich rzek trafiajà do strefy przybrze˝nej morza

otwartego oraz zalewów i wywierajà lokalny wp∏yw na

stan czystoÊci wód i stan biocenoz strefy przybrze˝nej,

a tak˝e na czystoÊç pla˝ w sezonie kàpielowym.

Badania monitoringowe prowadzone w Zatokach

Gdaƒskiej i Pomorskiej wskazujà na systematycznà,

choç powolnà, popraw´ stanu czystoÊci wód tych

akwenów. Natomiast badania sanitarne pla˝ wskazujà

na istotnà popraw´ ich stanu i przydatnoÊci do celów

kàpielowych.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

D∏ugofalowym celem polityki ekologicznej Polski

w zakresie gospodarki wodnej jest osiàgni´cie dobrego stanu ekologicznego wód tak pod wzgl´dem jakoÊciowym, jak i iloÊciowym. Oznacza to, ˝e wody powierzchniowe powinny pozostawaç w stanie ukszta∏towanym przez przyrod´ i jednoczeÊnie, na wyznaczonych odcinkach lub akwenach, byç przydatne do

— wykorzystania w zbiorowym zaopatrzeniu w wod´

do picia,

— celów kàpielowych,

— bytowania ryb ∏ososiowatych lub przynajmniej karpiowatych,

spe∏niajàc tak˝e odpowiednie wymagania na obszarach chronionych.

Ten d∏ugofalowy cel nie jest mo˝liwy do osiàgni´cia do 2010 r. — powinien on byç osiàgni´ty do 2015 r.,

tak jak to przewiduje dla wszystkich krajów Unii Europejskiej dyrektywa 2000/60/WE (tzw. Ramowa Dyrektywa Wodna).

Równie˝ do 2015 r. powinniÊmy zapewniç co najmniej 75% poziom usuwania biogenów w dorzeczach

Odry i Wis∏y, gdy˝ wszystkie nasze wody powierzchniowe ze wzgl´du na ochron´ Ba∏tyku i z innych powodów (jako wykorzystywane do zbiorowego zaopatrzenia w wod´ lub podatne na eutrofizacj´) zosta∏y uznane za „wra˝liwe”.

Poz. 433

Zgodnie z wymaganiami ustawy — Prawo wodne

konieczne jest tak˝e w zlewisku Morza Ba∏tyckiego (do

którego nale˝y 99,7% powierzchni Polski) nie tylko zapewnienie do 2015 r. 75% redukcji ∏adunku substancji

biogennych ze Êcieków komunalnych, ale tak˝e zaprzestanie do 2006 r. odprowadzania do Ba∏tyku substancji

niebezpiecznych szczegó∏owo wymienionych w dalszej cz´Êci niniejszego rozdzia∏u oraz istotne ograniczenie zrzutów pozosta∏ych substancji tego typu, a tak˝e

niedopuszczenie do przyrostu ∏adunku azotu ze êróde∏

rolniczych.

B´dzie to wymagaç przewidzianej wspomnianà

ustawà modernizacji, rozbudowy i budowy oczyszczalni Êcieków, w tym

— modernizacji, rozbudowy i budowy do 2010 r. komunalnych oczyszczalni Êcieków z podwy˝szonym

usuwaniem biogenów w aglomeracjach o liczbie

równowa˝nych mieszkaƒców (RLM) ≥ 15 000;

— modernizacji, rozbudowy i budowy do 2015 r.

komunalnych oczyszczalni Êcieków w aglomeracjach o liczbie równowa˝nych mieszkaƒców

(RLM) ≥ 2 000 (cz´Êciowo cel ten b´dzie zrealizowany do 2010 r.)

Aby te cele mog∏y byç osiàgni´te, konieczna jest

mi´dzy innymi kontynuacja prowadzonych w ostatnich latach intensywnych dzia∏aƒ w zakresie budowy

oczyszczalni Êcieków komunalnych i dalsze ograniczenie ∏adunków substancji niebezpiecznych wprowadzanych do wód ze êróde∏ przemys∏owych.

Wskazane wy˝ej cele d∏ugofalowe dotyczàce jakoÊci wód okreÊlajà równie˝ cele i zadania w tym zakresie na lata 2003—2010. Nale˝à do nich

— ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ ze êróde∏ punktowych: miejskich, przemys∏owych i wiejskich;

— zmniejszenie ∏adunku zanieczyszczeƒ pochodzàcych ze êróde∏ przestrzennych (rozproszonych), trafiajàcych do wód wraz ze sp∏ywami powierzchniowymi (przede wszystkim z terenów rolnych oraz

z terenów zurbanizowanych).

W przypadku punktowych êróde∏ zanieczyszczeƒ

miejskich i wiejskich podstawowym zadaniem jest budowa oczyszczalni Êcieków i systemów kanalizacji

zbiorczej, a w przypadku wsi o zabudowie rozproszonej

— tak˝e oczyszczalni przyjmujàcych Êcieki dowo˝one

taborem asenizacyjnym.

Budowa systemów kanalizacji zbiorczej i oczyszczalni Êcieków nale˝y do zadaƒ w∏asnych gmin. Ustawa — Prawo wodne nakazuje, aby wszystkie aglomeracje, rozumiane jako skupiska ludnoÊci i przemys∏u,

zosta∏y wyposa˝one w oczyszczalnie Êcieków do koƒca

2010 r. (aglomeracje o liczbie równowa˝nych mieszkaƒców powy˝ej 15 000) lub do koƒca 2015 r. (aglomeracje o liczbie równowa˝nych mieszkaƒców od 2 000

do 15 000), zobowiàzujàc jednoczeÊnie Rzàd do opracowania programu realizacji tego obowiàzku oraz

przedstawiania sprawozdaƒ z tej realizacji. W stosunku

do oczyszczalni dla aglomeracji powy˝ej 15 000 RLM

postawiono wymóg podwy˝szonego usuwania biogenów, tak aby w 2015 r. mo˝na by∏o osiàgnàç ich zak∏adanà redukcj´ o 75% w stosunku do zawartoÊci w Êciekach dop∏ywajàcych. Standardy oczyszczania Êcieków

z tych obiektów obejmujà w zwiàzku z tym zanieczyszczenia organiczne, zawiesiny i substancje biogenne

(azot i fosfor).

Niezb´dna skala dzia∏aƒ w ramach tego kierunku

obejmuje sukcesywne wybudowanie do 2015 r. blisko

1 000 spe∏niajàcych standardy Unii Europejskiej

oczyszczalni obs∏ugujàcych aglomeracje powy˝ej

2 000 RLM (wobec ok. 500 posiadanych obecnie),

w tym 55 oczyszczalni z podwy˝szonym usuwaniem

biogenów w aglomeracjach powy˝ej 100 000 RLM,

z których pochodzi 57% ogólnego ∏adunku zanieczyszczeƒ organicznych.

W przypadku êróde∏ przemys∏owych g∏ównym zadaniem w ochronie wód powierzchniowych jest eliminacja lub ograniczenie zrzutów substancji niebezpiecznych do Êrodowiska wodnego, co powinno byç osiàgni´te, zgodnie ze zobowiàzaniami przyj´tymi w stosunku do Unii Europejskiej, do 2006 r. Dotyczy to

przede wszystkim: rt´ci (Hg), kadmu (Cd), heksachlorocykloheksanu (HCH), tetrachlorku w´gla (CCl4), pentachlorofenolu (PCP), heksachlorobenzenu (HCB), heksachlorobutadienu (HCBD), chloroformu (CHCl3), 1,2-dichloroetanu (EDC), trichloroetylenu (TRI) i nadchloroetylenu (perchloroetylenu -PER).

W stosunku do przemys∏u rolno-spo˝ywczego

szczególny nacisk po∏o˝ono na zmniejszenie ∏adunków

zanieczyszczeƒ organicznych, a w przypadku górnictwa w´glowego i solnego — na ograniczenie zrzutu

wód zasolonych, które istotnie wp∏ywajà na stan jakoÊci wód powierzchniowych.

Obowiàzek oczyszczania Êcieków przemys∏owych

(lub jeszcze lepiej eliminacji zanieczyszczeƒ u êród∏a

ich powstawania), zarówno odprowadzanych do komunalnych systemów kanalizacji, jak bezpoÊrednio do

odbiorników, spoczywa na zak∏adzie przemys∏owym

b´dàcym êród∏em zanieczyszczenia. Zadanie to powinno byç realizowane przede wszystkim przez stosowanie „najlepszej dost´pnej techniki” (BAT) w instalacjach produkcyjnych, skàd pochodzà Êcieki.

W przypadku êróde∏ przestrzennych g∏ówne problemy w zakresie zanieczyszczenia wód mogà byç

w przysz∏oÊci zwiàzane z mo˝liwà intensyfikacjà produkcji rolnej na obszarze ca∏ego kraju (obecnie problemy te wyst´pujà przede wszystkim w odniesieniu do

wód stojàcych na obszarach pojezierzy). Dzia∏ania na

rzecz ograniczenia zanieczyszczeƒ przestrzennych

obejmujà g∏ównie w∏aÊciwe stosowanie nawozów mineralnych i organicznych oraz Êrodków ochrony roÊlin,

ich odpowiednie magazynowanie (w tym magazynowanie gnojowicy), a tak˝e unieszkodliwianie opakowaƒ po Êrodkach ochrony roÊlin. Dzia∏ania te muszà

tak˝e obejmowaç dostosowane do wymogów ochrony

wód zabiegi agrotechniczne, zgodne z odpowiednimi

ustawami i polskim „Kodeksem dobrej praktyki rolniczej”. Ograniczenie zanieczyszczeƒ obszarowych wymaga równie˝ rozwiàzania problemu sanitacji wsi.

Poz. 433

Rozwiàzywanie problemów w dziedzinie jakoÊci

wód powinno byç prowadzone w uk∏adach zlewniowych, gdy˝ tylko taki sposób dzia∏ania prowadzi do

szybkiego osiàgni´cia efektu ekologicznego. Regionalne zarzàdy gospodarki wodnej odpowiedzialne za takie

w∏aÊnie prowadzenie gospodarki wodnej i ochrony

wód, funkcjonujàce w Polsce od ponad 10 lat, muszà

jak najpr´dzej podjàç nowe dzia∏ania w tym zakresie

na∏o˝one ustawà — Prawo wodne. Szczególnie wymagajà wzmocnienia ich funkcje kontrolne, implementacyjne i dotyczàce egzekwowania prawa.

Przyspieszeniu muszà ulec prace nad planami gospodarowania wodami na obszarze dorzeczy oraz nad

warunkami korzystania z wód regionów wodnych,

z uwzgl´dnieniem ochrony wód. Priorytetem w tych

dzia∏aniach powinna byç dalsza poprawa jakoÊci wód

wykorzystywanych do zbiorowego zaopatrzenia w wod´ do picia oraz do celów kàpielowych.

W uk∏adzie zlewniowym powinno byç prowadzone

egzekwowanie dzia∏aƒ ograniczajàcych zanieczyszczenia; konieczne jest przy tym zintensyfikowanie dzia∏aƒ

kontrolnych i monitorowanie emisji przez Inspekcj´

Ochrony Ârodowiska.

Rozwiàzywanie problemów w zakresie oczyszczania Êcieków przez podmioty zanieczyszczajàce b´dzie

stymulowane wysokimi, podniesionymi w 2001 r. op∏atami za szczególne korzystanie z wód i karami za przekraczanie standardów emisji, szczególnie je˝eli b´dzie

prowadzona odpowiednia polityka stosowania tych instrumentów, uwzgl´dniajàca mi´dzy innymi mo˝liwoÊç zawieszania op∏at w przypadkach podejmowania

dzia∏aƒ na rzecz szybkiego osiàgni´cia wymaganych

wzgl´dami ochrony wód standardów emisji bàdê na

rzecz racjonalizacji zu˝ycia wody.

Zlewniowemu zarzàdzaniu gospodarkà wodnà i jakoÊcià wód powinna sprzyjaç dostosowana do tego

modelu zarzàdzania redystrybucja Êrodków finansowych pochodzàcych z op∏at za szczególne korzystanie

z wód, którymi dysponuje Narodowy Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej oraz fundusze

wojewódzkie, powiatowe i gminne, Êrodków pochodzàcych z ekokonwersji naszego zad∏u˝enia zagranicznego, którymi gospodaruje EKOFUNDUSZ, Êrodków

bud˝etowych oraz funduszy Unii Europejskiej (przede

wszystkim funduszu ISPA, a w przysz∏oÊci funduszu kohezyjnego).

O planowanych i realizowanych dzia∏aniach w zakresie ochrony wód, o jakoÊci wody dostarczanej przez

wodociàgi komunalne, o potrzebie stosowania produktów, które nie sà szkodliwe dla Êrodowiska wodnego, oraz o koniecznoÊci stosowania wodooszcz´dnych

i ma∏oopadowych technologii, a tak˝e o naszych zobowiàzaniach w zakresie tej problematyki, dzia∏aniach na

rzecz spe∏nienia ustalonych wymagaƒ i osiàganych rezultatach, powinno byç informowane nasze spo∏eczeƒstwo.

Informowaniu spo∏eczeƒstwa o szkodliwoÊci lub

„przyjaznoÊci” dla Êrodowiska wodnego dost´pnych

na rynku produktów oraz dzia∏ajàcych na rynku pod-

miotów gospodarczych powinien s∏u˝yç system znakowania ekologicznego, a tak˝e dobrowolne audytowanie i certyfikowanie przedsi´biorstw wdra˝ajàcych systemy zarzàdzania Êrodowiskowego usprawniajàce

dzia∏ania na rzecz Êrodowiska.

Poz. 433

C. Zadania na lata 2003—2006

Osiàgni´cie wymienionych wy˝ej celów wymaga

zrealizowania w latach 2003—2006 szeregu priorytetowych zadaƒ wymienionych poni˝ej.

Dzia∏ania

— opracowanie i wdro˝enie systemu informowania spo∏eczeƒstwa o jakoÊci wody do picia i wody w kàpieliskach (2003);

— wdro˝enie nowego systemu op∏at za korzystanie ze Êrodowiska wodnego (2003);

— przygotowanie opracowaƒ programowych (sukcesywnie do 2006 r.) ukierunkowanych na ograniczenie

∏adunków zanieczyszczeƒ wprowadzanych do wód ze Êciekami komunalnymi o 50% i Êciekami przemys∏owymi o 30%

— opracowanie krajowego programu oczyszczania Êcieków komunalnych (wraz z rozbudowà i modernizacjà kanalizacji),

— opracowanie planów gospodarowania wodami w dorzeczach Wis∏y i Odry oraz systemu kontroli

w tym zakresie,

— wdro˝enie katastru wodnego,

— opracowanie warunków korzystania z wód regionów wodnych,

— opracowanie i wdro˝enie programów dzia∏aƒ na rzecz ograniczenia sp∏ywu zanieczyszczeƒ azotowych ze êróde∏ rolniczych;

— wdro˝enie nowego systemu taryf za us∏ugi wodno-kanalizacyjne (2003 r.);

— przebudowa systemu monitorowania jakoÊci wody dostarczanej przez wodociàgi, stanu wód powierzchniowych i podziemnych oraz emisji zanieczyszczeƒ do tych wód (2005 r.);

— modernizacja, rozbudowa i budowa systemów kanalizacji zbiorczej i oczyszczalni Êcieków w aglomeracjach o równowa˝nej liczbie mieszkaƒców powy˝ej 2 000 (sukcesywnie do 2010 r.);

— modernizacja i rozbudowa podczyszczalni i oczyszczalni Êcieków przemys∏owych i/lub modernizacja

technologii produkcji w niektórych dziedzinach wytwarzania w celu ograniczenia zrzutu substancji niebezpiecznych (sukcesywnie do 2007 r.);

— ograniczenie zanieczyszczeƒ azotowych pochodzàcych z rolnictwa (g∏ównie: budowa nowoczesnych stanowisk do sk∏adowania obornika i zbiorników na gnojówk´ w gospodarstwach rolnych) (sukcesywnie

do 2010 r.).

4.3. Zanieczyszczenie powietrza

A. Stan wyjÊciowy

Polska, jako kraj realizujàcy uzgadniany z Unià Europejskà plan akcesyjnej implementacji prawa wspólnotowego, jest w fazie wprowadzania do prawa krajowego nowych norm jakoÊci powietrza oraz norm emisji niektórych zanieczyszczeƒ dla procesów technologicznych, a tak˝e wprowadza nowe zasady organizacyjno-prawne wspomagajàce polepszenie jakoÊci powietrza.

W 2001 r. w Polsce zosta∏y przyj´te i wesz∏y w ˝ycie

nowe regulacje dotyczàce ochrony powietrza, zawarte

w ustawie — Prawo ochrony Êrodowiska, które narzucajà nowy sposób wyznaczania obowiàzków dla przedsi´biorstw wprowadzajàcych do powietrza zanieczyszczenia powietrza, w tym wymóg posiadania przez najwi´ksze instalacje pozwoleƒ zintegrowanych.

W 2001 i 2002 r. w Unii Europejskiej przyj´to nowe

dyrektywy zwiàzane bezpoÊrednio i poÊrednio z problemami ochrony powietrza, które przed naszym wejÊciem do Wspólnoty b´dà wymaga∏y ich wprowadzenia do prawa krajowego, a nast´pnie konsekwentnej

realizacji zawartych w nich ustaleƒ.

Konieczna jest konsekwentna realizacja przez Polsk´ zobowiàzaƒ w zakresie ochrony powietrza, jakie

wynikajà w szczególnoÊci z protoko∏ów do dwóch porozumieƒ mi´dzynarodowych: Konwencji w sprawie

transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odleg∏oÊci oraz Ramowej Konwencji Narodów

Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu.

W kontekÊcie przyj´tych zobowiàzaƒ mi´dzynarodowych Polska, pomimo i˝ od roku 1990 notuje si´

w naszym kraju systematyczny spadek ∏adunków zanieczyszczeƒ wprowadzanych do powietrza (wynikajàcy nie tylko z obni˝enia aktywnoÊci wielu dziedzin go-

spodarki, ale tak˝e z dzia∏aƒ restrukturyzacyjnych i modernizacyjnych i kontrolnych), nie uzyska∏a jeszcze zadowalajàcej poprawy jakoÊci powietrza ani te˝ nie

osiàgn´∏a wyznaczonych przez porozumienia mi´dzynarodowe niektórych pu∏apów emisji.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

W perspektywie 2010 r. priorytetowymi dzia∏aniami (celami) koniecznymi do zainicjowania lub przyspieszenia ich realizacji, a nast´pnie konsekwentnego

wdra˝ania, w zakresie poprawy jakoÊci powietrza

i ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ do powietrza, sà

nast´pujàce dzia∏ania, ukierunkowane na realizacj´

g∏ównego celu, jakim jest poprawa stanu zanieczyszczenia powietrza oraz uzyskanie norm emisyjnych, wymaganych przez przepisy Unii Europejskiej

— wdro˝enie jednolitego i spójnego w skali kraju systemu bilansowania i weryfikacji ∏adunków zanieczyszczeƒ obj´tych obowiàzkiem sprawozdawczym i obowiàzkiem redukcji do pu∏apów, jakie wynikajà z porozumieƒ mi´dzynarodowych, dyrektyw

Unii Europejskiej, przeprowadzanej systematycznie oceny jakoÊci powietrza w ramach Paƒstwowego Monitoringu Ârodowiska oraz zadaƒ nak∏adanych w lokalnych, regionalnych i wojewódzkich

programach ochrony powietrza (dotyczy to ∏àcznie

37 wskaêników). Wskazane jest uzupe∏nienie tych

statystyk wskaênikami emisyjnoÊci dla stosowanych w Polsce technik i technologii oraz podaniem

rzeczywistych mo˝liwoÊci zagospodarowania produktów odpadowych otrzymywanych w procesach

oczyszczania gazów odlotowych z ró˝nego typu instalacji, co b´dzie mia∏o du˝e znaczenie przy formu∏owaniu rekomendacji dotyczàcych najlepszych

technik dla celów okreÊlania wymagaƒ w pozwoleniach zintegrowanych i decyzjach dotyczàcych dopuszczalnych emisji zanieczyszczeƒ do powietrza;

— ratyfikacja podpisanych przez Polsk´ protoko∏ów

do konwencji mi´dzynarodowych, w tym w szczególnoÊci

— II Protoko∏u Siarkowego, podpisanego w Oslo

w 1994 r.,

— Protoko∏u do Konwencji Klimatycznej, podpisanego w Kioto w 1997 r.

— Protoko∏ów dotyczàcych metali ci´˝kich i trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych, podpisanych

w Aarhus w 1998 r.,

— Protoko∏u w sprawie przeciwdzia∏ania zakwaszeniu, eutrofizacji i powstawaniu ozonu przyziemnego, podpisanego w Göteborgu w 1999 r.,

Poz. 433

zanieczyszczeƒ w powietrzu, a w konsekwencji —

opracowanie dla tych obszarów programów

ochrony powietrza (programów dzia∏aƒ naprawczych), których wdro˝enie zagwarantuje trwa∏e obni˝enie poziomów st´˝eƒ co najmniej do poziomów dopuszczalnych;

— analiza wyników pomiarów w sieci Paƒstwowego

Monitoringu Ârodowiska st´˝eƒ ozonu przyziemnego oraz py∏u. Po weryfikacji wyników nale˝y niezw∏ocznie opracowaç i wdro˝yç ogólnokrajowe

programy obni˝enia poziomów st´˝eƒ tych substancji, przyjmujàc stosowny harmonogram rzeczowo-finansowy, uzupe∏niony ocenà technicznych, organizacyjnych i finansowych mo˝liwoÊci

realizacji zadaƒ, uwzgl´dniajàc d∏ugofalowe skutki

spo∏eczno-gospodarcze proponowanych rozwiàzaƒ;

— opracowanie i wprowadzenie do prawa spójnych

z wymaganiami najlepszych dost´pnych technik

(BAT) dopuszczalnych norm emisji zanieczyszczeƒ dla instalacji uznanych za dominujàce w Polsce i odpowiedzialne za jakoÊç powietrza, oddzia∏ywanie na zdrowie ludzi oraz zakwaszenie gleby

i wody;

— opracowanie i wdro˝enie mechanizmów ekonomicznych i organizacyjnych, wspomagajàcych realizacj´ wymagaƒ w zakresie pu∏apów emisji niektórych zanieczyszczeƒ, w tym w szczególnoÊci

systemów handlu emisjami, zasad „wspólnych

przedsi´wzi´ç” oraz systemu preferencji w postaci

np. „zielonych certyfikatów” i „zielonych podatków”;

— opracowanie i wdro˝enie, zgodnie z zapisami „Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do roku 2020”,

zintegrowanego systemu zarzàdzania energià

i Êrodowiskiem, ze wzgl´du na dominujàcy w Polsce udzia∏ obiektów i urzàdzeƒ spalania paliw

w wytwarzanych ∏adunkach SO2, CO2, py∏u oraz

NOx (uznawanych dodatkowo za najwa˝niejszy

prekursor ozonu przyziemnego). W ramach tego

systemu powinny zostaç okreÊlone d∏ugofalowe

i stabilne zadania dla sektora jako realizatora wymagaƒ porozumieƒ mi´dzynarodowych i dyrektyw

2001/77/WE, 2001/80/WE i 2001/81/WE, okreÊlajàce

tak˝e systemowe wspomaganie oraz preferencje,

nienaruszajàce jednak warunków konkurencyjnoÊci i zasad jednolitego europejskiego rynku energii

elektrycznej;

a tak˝e zwiàzane z tym wprowadzenie formalno-prawnych i organizacyjnych zasad wype∏niania

przez Polsk´ zobowiàzaƒ dotyczàcych krajowych

pu∏apów emisji niektórych zanieczyszczeƒ (jako realizacja zadaƒ wynikajàcych zarówno z wymienionych protoko∏ów, jak i dyrektyw Unii Europejskiej

2001/81/WE i 2001/80/WE);

— opracowanie systemu, o którym mowa wy˝ej, powinno zostaç zrealizowane w ramach wymaganej

przez ustaw´ — Prawo ochrony Êrodowiska „Strategicznej oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko” dotyczàcej polityki energetycznej oraz wynikaç z wykonywanej okresowo oceny realizacji „Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski”, która jest wymagana

ustawà — Prawo energetyczne. DoÊwiadczenia

zdobyte przy tej pracy powinny zostaç przeniesione na inne bran˝e i sektory, w szczególnoÊci na

— identyfikacja obszarów, na których stwierdza si´

przekroczenia dopuszczalnych poziomów st´˝eƒ

— transport, komunikacj´ i indywidualne korzystanie z pojazdów mechanicznych,

— przemys∏ chemiczny,

— przemys∏ paliwowy — rafineryjny i wydobywczy,

— przemys∏ mineralny i budownictwo,

— przemys∏ hutnictwa ˝elaza, stali i metali kolorowych,

— sektor komunalny.

Realizacja opisanych wy˝ej celów rozpocznie si´ od

fazy zbierania informacji, ich analizy, opracowania dokumentów w postaci raportów, prognoz i programów

zawierajàcych harmonogramy rzeczowo-finansowe,

a tak˝e modyfikacji istniejàcych i opracowania nowych

regulacji ustawowych i przepisów wykonawczych, po

przyj´ciu których opracowane programy stanà si´

przedmiotem wdro˝eƒ. Ta pierwsza faza powinna zostaç zamkni´ta do koƒca 2004 r. i mo˝e byç finalizowana ju˝ w okresie, kiedy Polska b´dzie cz∏onkiem Wspólnoty Europejskiej. Trzeba natomiast za∏o˝yç, ˝e wdra˝anie wypracowanych w tej fazie rozwiàzaƒ mo˝e

trwaç wiele lat, a okres ten b´dzie zale˝a∏ przede

wszystkim od mo˝liwoÊci finansowych przedsi´biorstw oraz skutków ekonomicznych dzia∏aƒ proekologicznych, zw∏aszcza skutków w postaci wzrostu cen

produkowanych dóbr, dla warunków bytowych ludzi

oraz dla funkcjonowania i konkurencyjnoÊci gospodarki. Realizacja zadaƒ w tym zakresie mo˝e w zwiàzku

z tym si´gaç nawet do 2020 r.

C. Zadania na lata 2003—2006

Zadania wynikajàce z przedstawionych wy˝ej celów, a szczególnie faza przygotowania raportów i programów realizacyjnych, powinny zostaç wykonane

w pierwszej cz´Êci rozpatrywanego czterolecia.

W zwiàzku z faktem, ˝e polityka ekologiczna paƒstwa

na lata 2003—2006 jest kontynuacjà poprzednich, dla

analizowanego okresu w pe∏ni zachowujà aktualnoÊç

szczegó∏owe zadania okreÊlone w opracowanym na

poczàtku 2002 r. programie wykonawczym do II Polityki ekologicznej paƒstwa, które w zamieszczonej ni˝ej

tabeli „Dzia∏ania” zosta∏y jedynie nieco uszczegó∏owione.

Nale˝y oczekiwaç, ˝e zadania te pozwolà na przybli˝enie si´ do opracowania w Polsce pierwszej, d∏ugofalowej polityki ochrony powietrza. Do tego potrzebne

b´dà w∏aÊnie zaplanowane opracowania czàstkowe,

wiarygodne prognozy zmian w zakresie stosowanych

w du˝ych i ma∏ych instalacjach grzewczych i technologicznych rozwiàzaƒ technicznych oraz stopniowo dywersyfikowanej struktury paliwowej, a tak˝e wdro˝enie wspomagajàcych lub wymuszajàcych okreÊlone

zachowania mechanizmów finansowych i podatkowych.

Poz. 433

Oprócz zadaƒ o charakterze strategicznych dokumentów analitycznych i programowych, b´dzie w rozpatrywanym okresie kontynuowana, zgodnie z opracowanym harmonogramem, realizacja przedsi´wzi´ç inwestycyjnych. Nale˝y jednak w tym kontekÊcie wziàç

pod uwag´, ˝e regulacje Unii Europejskiej dotyczàce

zanieczyszczeƒ powietrza, które wesz∏y w ˝ycie w latach 2001 i 2002, nie by∏y jeszcze przedmiotem negocjacji co do zakresu, terminu i sposobu spe∏nienia zawartych w nich wymagaƒ. W szczególnoÊci dotyczy to

— dyrektywy 2001/77/WE (z 27.09.2001 r.) w sprawie

promocji energii elektrycznej ze êróde∏ odnawialnych na wewn´trznym rynku energii elektrycznej,

— dyrektywy 2001/80/WE (z 23.10.2001 r.) w sprawie

ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeƒ powietrza z du˝ych êróde∏ spalania paliw,

— dyrektywy 2001/81/WE (z 23.10.2001 r.) w sprawie

krajowych pu∏apów emisji dla niektórych zanieczyszczeƒ powietrza atmosferycznego,

— dyrektywy 2002/3/WE (z 12.02.2002 r.) w sprawie

ozonu (przyziemnego) w otaczajàcym powietrzu.

Obj´te tymi dyrektywami regulacje dotyczà mi´dzy

innymi indywidualnych norm emisji SO2, NOx i py∏u

z instalacji spalania paliw, a tak˝e krajowych pu∏apów

emisji SO2, NOx, NH3, py∏u, LZO (niemetanowych lotnych zwiàzków organicznych) i prekursorów ozonu

przyziemnego (tj. NOX i imiennie okreÊlonych 31 LZO).

Ocena skutków nowych regulacji zawartych w tych dyrektywach w powiàzaniu z dyrektywà 96/61/WE w sprawie zintegrowanego ograniczania i kontroli zanieczyszczeƒ (IPPC) mo˝e wymusiç weryfikacj´ wczeÊniej przyj´tych programów modernizacyjnych i inwestycyjnych

w przemyÊle. Na przyk∏ad ze wst´pnych analiz wykonywanych na zlecenie sektorów wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a dla êróde∏ spalania wynika, ˝e przyj´cie

regulacji dyrektywy 2001/80/WE spowoduje, ˝e istniejàce êród∏a w 40% nie b´dà spe∏niaç norm obowiàzujàcych od 2008 r., a w zakresie NOx 90% êróde∏ o mocy od

500 MWt nie b´dzie spe∏niaç norm obowiàzujàcych od

2016 r. Mo˝e to pociàgnàç za sobà koniecznoÊç nawet

potrojenia przewidywanych poprzednio w perspektywie 2010 r. wydatków na inwestycje ekologiczne lub

wymian´ instalacji na nowe, tak˝e z zamianà w´gla kamiennego i brunatnego na gaz.

Te analizy jeszcze raz wskazujà na potrzeb´ zmiany

podejÊcia w sposobie wdra˝ania prawa. Nowe regulacje wprowadzane w ochronie powietrza majà coraz powa˝niejsze skutki gospodarcze i muszà byç poprzedzone opracowaniem symulacji skutków technicznych, organizacyjnych i finansowych dla przedsi´biorstw oraz

skutków makroekonomicznych dla gospodarki i odbiorców produktów.

Dzia∏ania

1. Wdro˝enie jednolitego krajowego systemu bilansowania i weryfikacji ∏adunków zanieczyszczeƒ

— opracowanie jednolitego systemu zbierania, opracowywania i gromadzenia informacji o zanieczyszczeniach powietrza w uk∏adzie administracyjnym (gmina — powiat — województwo — kraj) oraz bran˝owym (du˝e przedsi´biorstwa — sektory — kraj) — (koniec 2002 r.*);

— wdro˝enie systemu zbierania, opracowywania i gromadzenia informacji o zanieczyszczeniach powietrza (sukcesywnie od 2003 r.);

— opracowanie i wdro˝enie zasad oceny wskaêników emisji dla instalacji lub produktów (2003 r.).

2. Ratyfikacja podpisanych przez Polsk´ protoko∏ów do konwencji mi´dzynarodowych

— przygotowanie wniosków ratyfikacyjnych do mi´dzynarodowych protoko∏ów (2002—2003 r.);

— przygotowanie programów wykonawczych dla realizacji protoko∏ów (2002 r.);

— przygotowanie planów implementacyjnych dla dyrektyw 2001/80/WE i 2001/81/WE (2003 r.).

3. Identyfikacja obszarów z przekroczeniami dopuszczalnych poziomów st´˝eƒ zanieczyszczeƒ i przygotowanie programów dzia∏aƒ naprawczych

— wst´pna ocena stanu jakoÊci powietrza w Polsce i wskazówki dla modyfikacji istniejàcego systemu

monitoringu zanieczyszczeƒ powietrza (2002 r.);

— wskazanie obszarów, gdzie stwierdzono przekroczenie poziomów odniesienia jakoÊci powietrza,

tj. obszarów, dla których nale˝y opracowaç programy naprawcze ochrony powietrza (2003 r.);

— opracowanie zasad sporzàdzania programów naprawczych ochrony powietrza (2002 r.);

— opracowanie informacji o nap∏ywie zanieczyszczeƒ spoza granic kraju oraz o emisji z bran˝owych

grup du˝ych emitorów (energetyka zawodowa) (2002 r.);

— opracowanie programów naprawczych ochrony powietrza (2003 r.);

— wdra˝anie programów naprawczych ochrony powietrza (sukcesywnie).

4. Weryfikacja wyników pomiarów st´˝eƒ ozonu i py∏u, wyznaczenie obszarów przekroczenia st´˝eƒ

i opracowanie programów dzia∏aƒ naprawczych

— wst´pna ocena stanu jakoÊci powietrza w Polsce i wskazówki dla modyfikacji systemu monitoringu

w zakresie py∏u i ozonu przyziemnego (2002 r.);

— wskazanie obszarów, gdzie stwierdzono przekroczenie poziomów odniesienia jakoÊci powietrza w zakresie py∏u i ozonu przyziemnego (2003 r.);

— opracowanie krajowego programu poprawy jakoÊci powietrza w zakresie py∏u i ozonu przyziemnego;

sformu∏owanie zaleceƒ do wykorzystania przy tworzeniu lokalnych i regionalnych programów naprawczych ochrony powietrza dotyczàcych py∏u i ozonu przyziemnego (2003 r.).

5. Opracowanie krajowych norm dopuszczalnej emisji zgodnie z wymaganiami najlepszych dost´pnych

technik

— powo∏anie Krajowego Centrum Najlepszych Dost´pnych Technik (KC BAT) (2002 r.);

— uzgodnienie zasad wspó∏dzia∏ania KC BAT z reprezentantami sektorów gospodarczych (2003 r.);

— analiza rekomendacji Unii Europejskiej w zakresie najlepszych dost´pnych technik i ich porównanie

z ekologicznà i ekonomicznà kondycjà instalacji w Polsce (sukcesywnie).

6. Opracowanie i wdro˝enie mechanizmów ekonomicznych i rozwiàzaƒ organizacyjnych

— opracowanie koncepcji modyfikacji stosowanych w kraju mechanizmów finansowo-ekonomicznych

stymulujàcych dzia∏ania ochrony powietrza oraz propozycji ich uzupe∏nienia (2002 r.);

— opracowanie systemu „handlu emisjami” (HE), jako minimum dla SO2 i CO2 , wraz z projektami niezb´dnych regulacji prawnych (2003 r.);

— wdro˝enie systemu „HE” (termin wynika z projektu stosownej dyrektywy Unii Europejskiej) (2003 r.);

— opracowanie zakresu stosowania i ram organizacyjnych (wewnàtrzkrajowych i mi´dzynarodowych)

dla „wspólnych przedsi´wzi´ç” („joint implementation”) (2002 r.);

— opracowanie i wdro˝enie systemu „zielonych certyfikatów” na energi´ ze êróde∏ odnawialnych i energi´ preferowanà ekologicznie (2003 r.);

— opracowanie systemu „zielonych podatków” preferujàcych inwestycje proekologiczne oraz towary/

produkty przyjazne Êrodowisku (2004 r.).

7. Opracowanie i wdro˝enie zintegrowanego systemu zarzàdzania energià i Êrodowiskiem

— opracowanie systemu zintegrowanego systemu zarzàdzania energià i Êrodowiskiem dla sektora energetycznego w d∏ugich horyzontach czasowych (15—20 lat).

8. Opracowanie strategicznych ocen oddzia∏ywania na Êrodowisko dla polityk sektorowych

— opracowanie SOOÂ dla zweryfikowanych „Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do roku 2020”, obejmujàcej rozk∏ady st´˝eƒ i ∏adunków krytycznych (aktualne i prognozowane);

— opracowanie SOOÂ dla polityk bran˝owych i sektorowych.

* W niniejszym zestawieniu dzia∏aƒ podano równie˝ te zadania, których wykonanie w 2002 r. jest konieczne dla

realizacji innych zadaƒ w ramach tego samego celu.

4.4. Gospodarowanie odpadami

A. Stan wyjÊciowy

Gospodarka odpadowa traktowana jest jako odr´bna dziedzina ochrony Êrodowiska. Dzia∏ania w ochronie Êrodowiska przed zagro˝eniami powodowanymi

przez odpady rozpoczynajà si´ od zapobiegania powstawaniu odpadów, redukcji ich iloÊci oraz zamiany

odpadów bardziej szkodliwych na mniej groêne. Zagospodarowanie odpadów stanowi znaczàcà ga∏àê przemys∏u, obejmujàcà szereg technologii odzysku

i unieszkodliwiania.

Pierwszà zasadà gospodarki odpadowej pozostaje

wcià˝ zapobieganie ich powstawaniu. Wyra˝a si´ to

dà˝eniem do stosowania niskoodpadowych technologii produkcji, czystszych w odniesieniu do Êrodowiska

oraz zapewniajàcych produkcyjne wykorzystanie

wszystkich sk∏adników przerabianych surowców. Odpady powstajàce jako produkty uboczne sà cechà procesu technologicznego, ale w∏aÊciwoÊcià najlepszych

technologii jest ma∏a iloÊç produktów ubocznych.

Podobnie jak w odniesieniu do innych dziedzin

ochrony Êrodowiska, w gospodarce odpadowej bardzo

istotne jest zachowanie, w skali mi´dzynarodowej, warunku podobnych kosztów zagospodarowania odpadów, co ma eliminowaç wykorzystywanie obcià˝ania

Êrodowiska w celach konkurencji przemys∏owej.

W wielu wa˝nych rodzajach przemys∏u udzia∏ kosztów

zagospodarowania odpadów w kosztach produkcji jest

powa˝ny i ró˝nice w tym zakresie mogà przesàdzaç

o konkurencyjnoÊci cenowej wyrobu. Stàd potrzeba

akceptacji sposobów zagospodarowania odpadów

przyjmowanych w skali mi´dzynarodowej, oparta na

umowach i konwencjach mi´dzynarodowych, powszechnie obecnie stosowana w odniesieniu do odpadów zawierajàcych substancje zagra˝ajàce cz∏owiekowi lub Êrodowisku w szczególny sposób.

W Polsce odpady przemys∏owe (wÊród których 52%

stanowià odpady z kopalnictwa w´gla i metali nie˝elaznych), powstajàce w iloÊci 126 mln ton rocznie

(1999 r.), sà w 73% wykorzystywane, g∏ównie do niwelacji gruntów i robót ziemnych, a w 22% sk∏adowane na

sk∏adowiskach. Tylko 2% odpadów przemys∏owych jest

unieszkodliwiane (zagospodarowywane) innymi meto-

dami, a 3% — przejÊciowo magazynowane. W latach

1980—2000 nastàpi∏ spadek iloÊci odpadów przemys∏owych ( z 165 mln ton/rok do 126 mln ton/rok), co jest wynikiem przede wszystkim zmniejszenia wydobycia w´gla. Najwi´ksze iloÊci odpadów powstajà w kopalnictwie w´gla (30 % ogólnej iloÊci) oraz w procesie flotacyjnego wzbogacania rud metali nie˝elaznych (22%).

W grupie odpadów przemys∏owych specyficznà ich

cz´Êç stanowià odpady niebezpieczne, z którymi post´powanie, ze wzgl´du na charakter i poziom zagro˝enia

dla cz∏owieka i Êrodowiska, wymaga stosowania sposobów, procedur i systemów nadzoru zapobiegajàcych

przenikaniu wchodzàcych w ich sk∏ad niebezpiecznych

substancji do Êrodowiska. Takà ochron´ cz∏owieka

i Êrodowiska przed odpadami niebezpiecznymi wprowadzono m. in. ustawà z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach.

W skali kraju obserwuje si´ sta∏y wzrost iloÊci odpadów komunalnych. Powstajà one w iloÊci bliskiej

300 kg na mieszkaƒca w ciàgu roku, co stanowi oko∏o

po∏owy iloÊci przypadajàcej na 1 mieszkaƒca w najbogatszych krajach Unii Europejskiej. Ró˝nica ta wskazuje na wielkoÊç zagro˝enia i potrzeby rozwoju gospodarowania tymi odpadami, przede wszystkim jednak na

koniecznoÊç podejmowania dzia∏aƒ zapobiegawczych,

redukujàcych iloÊç odpadów w gospodarstwach domowych. Pierwsze kroki w tym kierunku stanowià

ustawy wprowadzajàce obowiàzek odzysku (w tym recykling) odpadów opakowaniowych, a tak˝e pobieranie op∏at produktowych, w przypadku niespe∏niania

przez podmioty gospodarcze ustalonych wymagaƒ

w zakresie poziomów recyklingu niektórych odpadów.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Za priorytetowe cele w zakresie gospodarowania

odpadami w latach 2003—2010 uznaje si´

— pe∏ne wprowadzenie w ˝ycie regulacji prawnych

zawartych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r.

o odpadach oraz rozporzàdzeniach wykonawczych

do tej ustawy, zgodnie z przyj´tym harmonogramem;

— ratyfikacj´ konwencji mi´dzynarodowych dotyczàcych gospodarki odpadowej oraz dostosowanie do

wymagaƒ tych konwencji prawodawstwa krajowego;

— zwi´kszenie poziomu odzysku (w tym recykling)

odpadów przemys∏owych poprzez odpowiednià

polityk´ podatkowà i system op∏at za korzystanie

ze Êrodowiska;

— zbudowanie — w perspektywie 2010 r. — krajowego systemu unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych.

— stworzenie podstaw dla nowoczesnego gospodarowania odpadami komunalnymi, zapewniajàcego

wzrost odzysku zmniejszajàcego ich mas´ unieszkodliwianà przez sk∏adowanie co najmniej o 30%

do 2006 r. i o 75% do roku 2010 (w stosunku do roku 2000);

C. Zadania na lata 2003—2006

Najpilniejsze zadania o charakterze priorytetowym,

które w ramach realizacji wy˝ej wymienionych celów

nale˝y wykonaç w latach 2003—2006, wyliczone sà poni˝ej.

Dzia∏ania

— zakoƒczenie wdra˝ania przepisów prawa w zakresie gospodarki odpadami, zmienionego w latach 2001—

2002 w ramach harmonizacji z prawem Unii Europejskiej, poprzez uruchomienie systemów ewidencji

i kontroli odpadów oraz opracowanie i podj´cie realizacji krajowego i wojewódzkich planów gospodarki odpadami (2003 r., opracowanie krajowego planu gospodarki odpadami — 2002 r.);

— opracowanie i rozpocz´cie realizacji programów unieszkodliwienia odpadów szczególnie niebezpiecznych, obj´tych przepisami Konwencji Sztokholmskiej w sprawie trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych

(2004 r.);

— opracowanie i realizacja krajowego i regionalnych planów zintegrowanego gospodarowania odpadami

niebezpiecznymi, obejmujàcego sieç magazynów, w tym szczególnie magazynów odpadów powypadkowych, oraz sieç instalacji do unieszkodliwiania (2006 r.);

— utworzenie, lub powo∏anie w ramach ju˝ istniejàcych instytucji, oÊrodka informacji BAT/BREF o procesach technologicznych w zakresie przekszta∏cania i unieszkodliwiania odpadów (2004 r.);

— utworzenie (patrz równie˝ roz. 3.1) systemu zak∏adów demonta˝u i przerobu (strz´pienia) pojazdów wycofanych z eksploatacji, zapewniajàcych zgodny z wymaganiami dyrektywy Unii Europejskiej

2000/53/WE poziom recyklingu odpadów oraz ponownego u˝ycia wybranych cz´Êci samochodowych.

4.5. Chemikalia w Êrodowisku

A. Stan wyjÊciowy

Ogromne znaczenie w polityce ekologicznej paƒstwa ma wprowadzenie pe∏nej kontroli zagro˝eƒ dla

Êrodowiska zwiàzanych z wytwarzaniem, przetwarzaniem, dystrybucjà, sk∏adowaniem oraz stosowaniem

chemikaliów. Realizowane do tej pory dzia∏ania majà

na celu osiàgni´cie takiego stanu Êrodowiska, w którym poziomy substancji chemicznych stworzonych

przez cz∏owieka nie wywo∏ujà znaczàcych zagro˝eƒ ani

oddzia∏ywania na zdrowie ludzkie i Êrodowisko.

Aktualnie prowadzona dzia∏alnoÊç zwiàzana jest

g∏ównie z efektywnym wdro˝eniem Ustawy o substancjach i preparatach chemicznych, uwzgl´dniajàcej prawo wspólnotowe w tym zakresie, uchwalonej 11 stycznia 2001 r. oraz ratyfikowaniem i wdro˝eniem konwencji ONZ, w tym konwencji dotyczàcej trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych. Ma to zapewniç pe∏nà harmonizacj´ z obowiàzujàcymi we Wspólnocie regulacjami

prawnymi w zakresie bezpiecznego gospodarowania

chemikaliami.

Dalsze kierunki dzia∏aƒ muszà byç zwiàzane z planowanymi w najbli˝szej dekadzie radykalnymi zmianami w systemie Wspólnoty zarzàdzania chemikaliami.

Dotychczasowe podejÊcie Wspólnoty w zakresie

prawa dotyczàcego oszacowania i kontroli ryzyka, klasyfikacji, opakowania i etykietowania substancji niebezpiecznych i preparatów oraz ograniczania ich handlu i u˝ywania obejmuje dwa podstawowe zagadnienia: operowanie substancjami chemicznymi, które ju˝

znajdujà si´ na rynku, oraz wprowadzanie nowych chemikaliów na rynek. W ostatnich latach zidentyfikowano

wiele niedostatków tego systemu gospodarowania

chemikaliami. Do najwa˝niejszych nale˝à: (1) ponad

100 000 istniejàcych substancji chemicznych jest stosowane bez uprzedniego testowania, (2) jest obowiàzkiem w∏adz wprowadzajàcych regulacje prawne udowodnienie w∏aÊciwoÊci chemikaliów podlegajàcych

tym regulacjom, (3) nie ma efektywnych instrumentów

dla zapewnienia bezpiecznego stosowania wielu problematycznych substancji, (4) brak motywacji dla

wprowadzania innowacji, szczególnie mniej niebezpiecznych substancji zast´pczych.

Bia∏a Ksi´ga Wspólnoty Europejskiej w sprawie polityki chemicznej przewiduje nast´pujàce strategiczne

kierunki dzia∏aƒ

1. Ochrona zdrowia cz∏owieka i promowanie nietoksycznego Êrodowiska poprzez

— stworzenie docelowego jednolitego systemu

REACH testowania ryzyka oraz autoryzowania oce-

ny substancji w odniesieniu zarówno do nowych,

jak równie˝ do istniejàcych substancji chemicznych. Wymagania nowego systemu, w∏àczajàc

w to wymagania dotyczàce testowania i ocen ryzyka, zale˝à od domniemanych w∏aÊciwoÊci, stosowania, dróg i wielkoÊci nara˝enia oraz wielkoÊci

produkcji lub importu chemikaliów, przy tym bezpoÊredni wytwórcy chemikaliów, ich importerzy

lub wykorzystujàcy chemikalia w swojej dzia∏alnoÊci produkcyjnej sà ca∏kowicie odpowiedzialni za

dostarczanie informacji o w∏asnoÊciach chemikaliów i powstajàcych z nich produktów w aspekcie

zagro˝eƒ dla cz∏owieka i Êrodowiska;

— przyj´cie specjalnej procedury autoryzowania substancji o w∏asnoÊciach szczególnie niebezpiecznych dla zdrowia cz∏owieka lub Êrodowiska,

uwzgl´dniajàcej równie˝ aspekty spo∏eczno-gospodarcze problemu i wskazujàcej na konieczne

Êrodki minimalizacji zagro˝eƒ w przypadku dopuszczenia substancji do produkcji i u˝ytkowania;

— stworzenie rozwiàzaƒ formalno-prawnych stymulujàcych zast´powanie substancji niebezpiecznych

przez bardziej bezpieczne b´dzie jednym z podstawowych Êrodków wspomagajàcych osiàgni´cie

wy˝ej wymienionych celów.

2. Zapewnienie maksymalnej przejrzystoÊci systemu poprzez: zapewnienie dost´pu spo∏eczeƒstwa do

pe∏nej informacji o chemikaliach, na których dzia∏anie

jest nara˝one, z wyjàtkiem danych o charakterze handlowym, oraz przyj´cie jednakowego podejÊcia do istniejàcych i nowo wprowadzanych substancji.

3. Zintegrowanie z mi´dzynarodowymi dzia∏aniami. Ze wzgl´du na wieloÊç rodzajów chemikaliów i du˝e koszty oszacowaƒ rodzajów i wielkoÊci ryzyka zwiàzanego z tymi chemikaliami konieczne jest stosowanie

globalnie zharmonizowanych procedur testowania

i oszacowaƒ ryzyka, tak aby wyniki takich prac mog∏y

byç wykorzystywane bez zastrze˝eƒ przez wszystkich

zainteresowanych w ró˝nych krajach.

4. Promowanie testowania chemikaliów bez u˝ycia

zwierzàt, z zastosowaniem, o ile to mo˝liwe, metod alternatywnych oraz minimalizacjà programów testowania z u˝yciem zwierzàt.

Przyjmuje si´, ˝e rodzaj wprowadzonych rozwiàzaƒ

i przyj´te okresy ich wdra˝ania nie mogà wp∏ywaç na

konkurencyjnoÊç przemys∏u chemicznego. Nowy system zarzàdzania chemikaliami nie mo˝e równie˝ stwarzaç barier dla importu chemikaliów.

Planuje si´ wprowadzenie nowego systemu etapami do 2012 r. W pierwszym etapie, do koƒca 2005 r.,

obowiàzek rejestrowania i przeprowadzania ocen ryzyka, zgodnie z nowymi zasadami, dotyczyç b´dzie substancji produkowanych w iloÊciach ponad 1 000 ton

oraz substancji uznanych za szczególnie niebezpieczne, niezale˝nie od produkowanej iloÊci.

Nowa strategia UE w zakresie chemikaliów zaburzajàcych dzia∏anie gruczo∏ów wydzielania wewn´trznego

Poz. 433

z 1999 r. zak∏ada, ˝e w krótkim okresie czasu zostanà zebrane dane o substancjach chemicznych w celu ustalenia ich roli w procesie zaburzeƒ dzia∏ania gruczo∏ów

wydzielania wewn´trznego. W odniesieniu do wyselekcjonowanych tà drogà substancji Komisja b´dzie nalegaç, aby kraje cz∏onkowskie stosowa∏y w pe∏ni istniejàce ju˝ rozwiàzania prawne. W Êrednim okresie czasu komisja i kraje cz∏onkowskie powinny zapewniç odpowiednie Êrodki dla opracowania efektywnej strategii UE

w zakresie testowania chemikaliów. Ponadto b´dà zintensyfikowane dzia∏ania majàce na celu wyeliminowanie zidentyfikowanych substancji i znalezienie dla nich

odpowiednich substytutów. W d∏u˝szym okresie czasu

przewiduje si´ rewizj´ obowiàzujàcych instrumentów

prawnych dotyczàcych samych chemikaliów, jak równie˝ ochrony zdrowia cz∏owieka i Êrodowiska.

W zakresie dioksyn, furanów i polichlorowanych

bifenyli Komisja w 2001 r. zaproponowa∏a dwucz´Êciowà strategi´ ukierunkowanà z jednej strony na redukcj´ obecnoÊci dioksyn i PCB w Êrodowisku oraz z drugiej strony w produktach ˝ywnoÊciowych i w paszy.

W zakresie Êrodowiska strategia proponuje krótkoterminowà akcj´ (5 lat) obejmujàcà identyfikacj´ êróde∏

zagro˝eƒ oceny ryzyka, zarzàdzania ryzykiem, informowania spo∏eczeƒstwa, wspó∏prac´ z krajami trzecimi

i organizacjami mi´dzynarodowymi oraz dodatkowo

d∏ugoterminowe dzia∏ania w zakresie zbierania danych

i monitoringu. W przypadku ˝ywnoÊci i pasz strategia

obejmuje trzy fundamentalne elementy: okreÊlenie

maksymalnych, dopuszczalnych poziomów koncentracji w ˝ywnoÊci i w paszach, okreÊlenie „poziomów interwencyjnych”, których przekroczenie wskazuje na

podj´cie dodatkowych dzia∏aƒ, oraz okreÊlenie docelowych poziomów nara˝enia spo∏eczeƒstwa europejskiego w aspekcie akceptowalnej wielkoÊci ryzyka.

Wspólnota przyj´∏a dwukierunkowe podejÊcie do

zmniejszania zagro˝eƒ zwiàzanych z wykorzystaniem

pestycydów

— zakaz lub ostre ograniczenia wprowadzania na rynek i wykorzystywania najbardziej niebezpiecznych i ryzykownych pestycydów;

— zapewnienie, ˝e w odniesieniu do wykorzystania

pozosta∏ych, autoryzowanych pestycydów stosowana jest najlepsza praktyka ich stosowania.

Wspólnota podj´∏a ju˝ szereg konkretnych kroków

w tym kierunku, obejmujàcych ustalenie maksymalnych poziomów pozosta∏oÊci pestycydów wewnàtrz

i na powierzchni zbó˝, owoców, warzyw i innych produktów ˝ywnoÊciowych oraz wprowadzenie zasad rzàdzàcych wprowadzaniem nowych pestycydów na rynek, a tak˝e powtórnà autoryzacjà pestycydów ju˝ na

rynku obecnych. Istnieje równie˝ potrzeba rewizji podstawowych przepisów prawnych dotyczàcych pestycydów dla poprawy ca∏ego mechanizmu systemu autoryzacji.

Opisana wy˝ej strategia Unii Europejskiej, ukierunkowana na ograniczanie negatywnego oddzia∏ywania

chemikaliów na Êrodowisko, b´dzie podstawà do modyfikacji systemu bezpieczeƒstwa chemicznego w Polsce w latach 2003—2010.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Do 2010 r. w zakresie bezpieczeƒstwa chemicznego

b´dà realizowane nast´pujàce cele

— wprowadzenie zasad dobrej praktyki laboratoryjnej

(GLP) we wszystkich laboratoriach uczestniczàcych

w systemie paƒstwowej kontroli produkcji i u˝ytkowania niebezpiecznych substancji i preparatów

chemicznych, a tak˝e zorganizowanie laboratoriów

referencyjnych;

Poz. 433

— wprowadzenie systemu zarzàdzania chemikaliami

zgodnego z nowym takim systemem Wspólnoty

przewidzianym do wprowadzenia w najbli˝szej dekadzie;

— wdro˝enie Konwencji Sztokholmskiej ONZ w sprawie trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych;

— wprowadzenie rozwiàzaƒ promujàcych dzia∏ania

w celu zmniejszenia zagro˝eƒ od stosowanych pestycydów, zgodnie z przyj´tà strategià Wspólnoty.

C. Zadania na lata 2003—2006

— zorganizowanie rejestru substancji chemicznych

wytwarzanych w Polsce i importowanych do Polski

spójnego z nowym systemem Wspólnoty REACH;

Dla osiàgni´cia powy˝szych celów konieczne jest

zrealizowanie poni˝szych priorytetowych zadaƒ.

Dzia∏ania

— przyj´cie rozporzàdzeƒ wykonawczych do ustawy o substancjach i preparatach chemicznych i wdro˝enie systemu ich rejestrowania i kontroli (2003 r.);

— pe∏na harmonizacja polskich przepisów z obowiàzujàcymi dyrektywami Unii Europejskiej w dziedzinie

bezpieczeƒstwa chemicznego (2003 r.);

— opracowanie planu wdro˝enia Konwencji Sztokholmskiej w sprawie trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych (2004 r.);

— ratyfikacja Konwencji Sztokholmskiej w sprawie zanieczyszczeƒ organicznych oraz przygotowanie instrumentów jej realizacji (2003 r.);

— przygotowanie planu dzia∏aƒ w zakresie chemikaliów zaburzajàcych dzia∏anie gruczo∏ów wydzielania

wewn´trznego, zgodnie z przyj´tà strategià Wspólnoty w tej dziedzinie (2005 r.);

— wdro˝enie globalnego dobrowolnego systemu klasyfikacji i oznakowania chemikaliów (2005 r.);

— przystàpienie do Konwencji PIC (Konwencja Rotterdamska), wymagajàcej uzyskania przez eksportera

wczeÊniejszej zgody organu paƒstwowego w kraju importera w odniesieniu do mi´dzynarodowego obrotu pestycydami i innymi substancjami niebezpiecznymi (2004 r.);

— podj´cie prac nad rewizjà krajowego prawa dla harmonizacji z dzia∏aniami Wspólnoty potrzebnymi do

wdro˝enia nowego systemu zarzàdzania chemikaliami (2006 r.).

4.6. Powa˝ne awarie przemys∏owe

A. Stan wyjÊciowy

Powa˝ne awarie obejmujà skutki dla Êrodowiska

w wyniku awarii przemys∏owych i transportowych

z udzia∏em niebezpiecznych substancji chemicznych.

Zapobieganie powa˝nym awariom w odniesieniu do

przemys∏u wykorzystujàcego niebezpieczne substancje chemiczne ma ogromne znaczenie ekonomiczne

i decyduje o jego wizerunku i akceptacji w spo∏eczeƒstwie. W tytule IV „Powa˝ne awarie” zawartym

w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony

Êrodowiska okreÊlone zosta∏y podstawowe zasady zapobiegania i przeciwdzia∏ania powa˝nym awariom

przemys∏owym, podmioty, których dotyczà wprowadzone przepisy, oraz ich obowiàzki i zadania, a tak˝e

g∏ówne procedury i dokumenty. PrzejÊciowo obowiàzujà rozporzàdzenia wykonawcze do poprzedniej usta-

wy o ochronie i kszta∏towaniu Êrodowiska okreÊlajàce

wymagania dotyczàce raportów o bezpieczeƒstwie

oraz planów operacyjno-ratowniczych; oczekuje si´ na

szereg dalszych przepisów wykonawczych do nowej

ustawy.

Aktualne przepisy w du˝ej mierze sà zgodne z zapisami Dyrektywy Rady Seveso II, jednak ich wdro˝enie

i prawid∏owe stosowanie w praktyce mo˝e napotykaç

znaczne trudnoÊci. Te niedostatki to: niejednoznacznoÊç niektórych zapisów, która prowadzi do dowolnoÊci interpretacyjnej: pomini´cie niektórych wa˝nych

zagadnieƒ oraz brak nawiàzania tych przepisów do realnej sytuacji polskich przedsi´biorstw chemicznych,

w szczególnoÊci nieprzyj´cie ˝adnego okresu przejÊciowego dla terminów wykonania raportów o bezpieczeƒstwie oraz niezobowiàzanie do przygotowania

procedury weryfikacji jakoÊci w zakresie opracowania

raportu bezpieczeƒstwa i oceny tego raportu.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

W horyzoncie Êredniookresowym (do 2010 r.) nale˝y osiàgnàç nast´pujàce cele

— sporzàdziç oceny ryzyka wszystkich obiektów, obj´tych wymogami dyrektywy „Seveso II” (ni˝sze

kryterium iloÊci substancji niebezpiecznych); b´dzie to dotyczyç ok. 1 000 obiektów na terytorium

kraju;

— sporzàdziç zewn´trzne plany operacyjno-ratownicze dla wszystkich obszarów administracyjnych,

obj´tych zewn´trznym oddzia∏ywaniem awaryjnym zak∏adów o du˝ym ryzyku;

— sporzàdziç wojewódzkie plany zarzàdzania ryzykiem dla wszystkich województw oraz plany powiatowe dla tych powiatów, na terenie których

znajduje si´ wi´cej ni˝ 5 obiektów niebezpiecznych

(z liczby ok. 1 200 obiektów niebezpiecznych na terytorium kraju);

Poz. 433

— zorganizowaç na szczeblu centralnym system analizy doÊwiadczeƒ z przebiegu zaistnia∏ych awarii

i przebiegu akcji ratowniczych; sporzàdzaç okresowo (nie rzadziej ni˝ co 3 lata) raporty w tym zakresie;

— wprowadziç system ubezpieczeƒ ekologicznych dla

tych rodzajów obiektów i dzia∏aƒ niebezpiecznych,

dla których ewentualna sytuacja awaryjna mo˝e

oznaczaç koniecznoÊç szybkiego sfinansowania

dzia∏aƒ ratowniczych i naprawczych;

— sporzàdziç program technicznego wzmocnienia

krajowego systemu ratowniczo-gaÊniczego.

C. Zadania na lata 2003—2006

W horyzoncie krótkookresowym (2003—2006 r.)

b´dà realizowane poni˝sze zadania zwiàzane z powa˝nymi awariami.

Dzia∏ania

— wydanie wszystkich przepisów wykonawczych do ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, dotyczàcych

raportów bezpieczeƒstwa i planów operacyjno-ratowniczych (2003 r.);

— pe∏na harmonizacja polskich przepisów prawnych z dyrektywà „Seveso II” i zmianami do niej oraz innymi dyrektywami Unii Europejskiej odnoszàcymi si´ do przeciwdzia∏ania powa˝nym awariom (w szczególnoÊci dyrektywà dotyczàcà bezpiecznego transportu drogowego niebezpiecznych towarów oraz

transgranicznego przemieszczania odpadów) (2003 r.);

— sporzàdzenie raportów o bezpieczeƒstwie, zak∏adowych planów zarzàdzania ryzykiem i planów operacyjno-ratowniczych dla wszystkich obiektów niebezpiecznych, obj´tych wymogami dyrektywy

Seveso II (wy˝sze kryterium iloÊci substancji niebezpiecznych); b´dzie to dotyczyç ok. 200 obiektów na

terytorium kraju (sukcesywnie);

— zorganizowanie krajowego rejestru obiektów niebezpiecznych poprzez wdro˝enie unijnego systemu

SPIRS (2004 r.);

— ratyfikowanie konwencji EKG ONZ w sprawie transgranicznych skutków awarii przemys∏owych (2003 r.);

— opracowanie programu informowania spo∏eczeƒstwa o powa˝nych awariach i edukacji w tym zakresie,

obejmujàcego dzia∏ania na szczeblu lokalnym, regionalnym i centralnym (2003 r.);

— znowelizowanie przepisów dotyczàcych planowania przestrzennego w taki sposób, aby ka˝dy plan miejscowy dla gminy, na terenie której znajdujà si´ obiekty niebezpieczne, zawiera∏ ustalenia w zakresie powa˝nych awarii (2004 r.).

4.7. Oddzia∏ywanie ha∏asu

A. Stan wyjÊciowy

Przeprowadzone analizy wskazujà, ˝e na ha∏as drogowy w Polsce nara˝onych jest ok. 15 mln osób, a wi´c

prawie 36% ludnoÊci kraju. Liczba ta obejmuje populacj´ zagro˝onà ha∏asem tramwajowym — ok. 2,6 mln

osób. Zagro˝enie ha∏asem kolejowym jest mniejsze

i wynosi niewiele ponad 1 mln osób. Brak jest natomiast wiarygodnego szacunku liczby ludnoÊci nara˝onej na ha∏as lotniczy. Trudno tak˝e przeprowadziç podobny szacunek dla ha∏asu typu przemys∏owego, ze

wzgl´du na du˝e zmiany iloÊci i jakoÊci êróde∏ tego ha-

∏asu dokonujàce si´ ostatnio w Polsce w wyniku zmian

gospodarczych. Jak wynika z badaƒ êróde∏ ha∏asu

przemys∏owego, w ostatnich latach widoczna jest tendencja zmniejszania si´ zagro˝enia ha∏asem przemys∏owym o wysokich poziomach. RównoczeÊnie jednak

wzrasta liczba êróde∏ ha∏asu przemys∏owego o ma∏ym

stopniu przekroczenia dopuszczalnych wskaêników.

Brak jest natomiast korzystnych tendencji w odniesieniu do ha∏asu komunikacyjnego, pomimo i˝ po polskich drogach porusza si´ coraz wi´cej nowoczesnych

i mniej ha∏aÊliwych pojazdów.

Ustawà z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony Êrodowiska zosta∏y w Polsce wdro˝one regulacje

dotyczàce ha∏asu, zaproponowane w projekcie dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie zarzàdzania i oceny

ha∏asu w Êrodowisku, z wyjàtkiem nowych wskaêników i metod oceny klimatu akustycznego (w okresie

opracowywania ustawy zagadnienia te by∏y jeszcze

przedmiotem prac grup roboczych Komisji Europejskiej). Obecnie opracowywane sà rozporzàdzenia wykonawcze do ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska.

Przepisy ustawy wprowadzi∏y m.in. obowiàzek tworzenia, w oparciu o mapy akustyczne, programów ochrony Êrodowiska przed ha∏asem dla aglomeracji i g∏ównych dróg, a tak˝e linii kolejowych i lotnisk; zak∏adajà

równie˝ koniecznoÊç modyfikacji istniejàcego systemu

monitorowania ha∏asu w Êrodowisku, a w niektórych

przypadkach opracowania i wdro˝enia takiego nowoczesnego systemu od podstaw i jego dostosowania,

wraz z systemem informacji o Êrodowisku, do wymagaƒ unijnych.

Do tej pory opracowano kilkaset planów akustycznych miast i miejscowoÊci, jednak s∏u˝y∏y one przede

wszystkim do diagnozy stanu klimatu akustycznego

i nie skutkowa∏y dalszymi dzia∏aniami. Ze wzgl´dów

metodycznych bowiem wspomniane mapy akustyczne

dla aglomeracji nie mogà stanowiç materia∏ów wejÊciowych do programów.

Aktualny stan w zakresie omawianych wy˝ej aspektów ochrony Êrodowiska przed ha∏asem jest odzwierciedleniem braku unifikacji metodycznej w tym zakresie w ostatnich latach. Unifikacja taka jest w toku. I tak

ustanowiona zosta∏a, lub te˝ znajduje si´ w koƒcowej

fazie takich dzia∏aƒ, wi´kszoÊç podstawowych norm

dotyczàcych pomiarów ha∏asu w Êrodowisku. Wyjàtkiem jest tu jedynie szczegó∏owa norma dotyczàca pomiarów ha∏asu komunikacyjnego (aktualnie w opracowaniu). Ponadto ustawa — Prawo ochrony Êrodowiska

wprowadzi∏a bardzo istotnà regulacj´ dotyczàcà okreÊlania w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego standardów akustycznych Êrodowiska.

Spowoduje to znaczne uproszczenie post´powaƒ w zakresie ochrony Êrodowiska przed ha∏asem, zarówno

przy kontroli, jak i podczas prowadzenia procedury lokalizacji inwestycji.

Bardziej zaawansowany od strony organizacyjno-prawnej jest problem êróde∏ ha∏asu, takich jak pojazdy, maszyny i urzàdzenia.

Przepisy wynikajàce z dyrektyw Unii Europejskiej dotyczàcych ha∏asu emitowanego przez pojazdy samochodowe i statki powietrzne zosta∏y wdro˝one stosownym

rozporzàdzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej. Produkowane obecnie w Polsce pojazdy praktycznie spe∏niajà standardy akustyczne obowiàzujàce w Unii

Europejskiej; zosta∏y równie˝ okreÊlone wymagania akustyczne dotyczàce tramwajów i trolejbusów.

Natomiast wymagania odnoszàce si´ do ha∏aÊliwoÊci maszyn i urzàdzeƒ oraz do metod pomiarów ich

mocy akustycznej sà obecnie wdra˝ane w drodze rozporzàdzenia. Przygotowywane obecnie rozporzàdzenie Ministra Gospodarki odnoszàce si´ do tych problemów zak∏ada osiàgni´cie standardów obowiàzujàcych

w Unii od 3 stycznia 2006 r.

Poz. 433

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Strategicznym celem w zakresie ochrony Êrodowiska przed ha∏asem, do osiàgni´cia w perspektywie minimum dwóch dekad, jest zmniejszenie skali nara˝enia

mieszkaƒców na nadmierny, ponadnormatywny poziom ha∏asu, przede wszystkim majàcego najwi´kszy

zasi´g przestrzenny ha∏asu emitowanego przez Êrodki

transportu. Cel taki jest zbie˝ny z dzia∏aniami podejmowanymi w ramach Unii Europejskiej.

Realizujàc ten cel, nale˝y jednoczeÊnie podejmowaç dzia∏ania w celu niedopuszczenia do pogarszania

si´ klimatu akustycznego na obszarach, gdzie sytuacja

akustyczna jest korzystna. Sà to dzia∏ania prewencyjne, wykorzystujàce w szczególnoÊci metody planistyczne (w ramach tworzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, prowadzenia polityki lokalizacyjnej etc.).

Osiàgni´cie powy˝szego, d∏ugofalowego celu wymaga ju˝ w chwili obecnej uruchomienia pewnych

dzia∏aƒ o charakterze ciàg∏ym, jak te˝ wykonania zadaƒ

obejmujàcych krótsze okresy, których wyniki stworzà

podstawy dalszej planowej dzia∏alnoÊci (chodzi tutaj

przede wszystkim o zadania o charakterze metodycznym i doraênym, prewencyjnym).

Najwa˝niejszymi celami Êredniookresowymi do

osiàgni´cia przed 2010 r. sà

— pe∏na harmonizacja polskich przepisów w dziedzinie ochrony Êrodowiska i Êrodków transportu z odpowiednimi dyrektywami Unii Europejskiej dotyczàcymi m.in. ograniczania emisji ha∏asu przez maszyny i urzàdzenia budowlane oraz przez zmechanizowany sprz´t gospodarstwa domowego;

— pe∏na harmonizacja polskich przepisów ochrony

Êrodowiska przed ha∏asem z odpowiadajàcymi im

przepisami Unii Europejskiej, a w szczególnoÊci —

z uregulowaniami wprowadzanymi dyrektywà

w sprawie oceny i zarzàdzania ha∏asem w Êrodowisku (wejdzie w ˝ycie w 2002 r.);

— znormalizowanie pomiarów i oceny ha∏asu oraz

klasyfikacji êróde∏, z uwzgl´dnieniem wymogów

unijnych (wdro˝enie tzw. metod referencyjnych);

— modyfikacja, rozszerzenie i utrzymywanie sytemu

zbierania danych na temat stanu klimatu akustycznego, zgodnego ze znowelizowanymi uregulowaniami prawnymi w kraju oraz wymaganiami Unii

Europejskiej i OECD;

— opracowanie i wdro˝enie systemu informowania

spo∏eczeƒstwa o stanie klimatu akustycznego

i trendach jego zmian w oparciu o najnowsze techniki informatyczne i multimedialne;

— wyeliminowanie z produkcji Êrodków transportu,

maszyn i urzàdzeƒ, których ha∏aÊliwoÊç nie odpowiada standardom Unii Europejskiej, oraz stopniowe eliminowanie z u˝ytkowania tych urzàdzeƒ;

— ograniczenie ha∏asu na obszarach miejskich wokó∏

lotnisk, terenów przemys∏owych oraz g∏ównych

dróg i szlaków kolejowych do poziomu równowa˝nego nieprzekraczajàcego w porze nocnej 55 dB;

— sporzàdzenie dla wszystkich aglomeracji powy˝ej

100 000 mieszkaƒców map akustycznych oraz, na

ich podstawie, programów ograniczania ha∏asu na

obszarach, na których poziom ha∏asu przekracza

wartoÊci dopuszczalne;

— uruchomienie procesów sporzàdzenia map akustycznych dla miast poni˝ej 100 000 mieszkaƒców

oraz, na ich podstawie, sporzàdzania w ramach powiatowych programów ochrony Êrodowiska programów ograniczania ha∏asu na obszarach, na których poziom ha∏asu przekracza wartoÊci dopuszczalne;

— opracowanie i wdro˝enie zestawu metod i wskaêników integrujàcych plany zagospodarowania

przestrzennego i przedsi´wzi´cia w zakresie ochrony Êrodowiska przed ha∏asem na bazie mapowania

cyfrowego;

— wprowadzenie do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego zapisów poÊwi´conych

Poz. 433

ochronie przed ha∏asem, z wyznaczeniem stref

ograniczonego u˝ytkowania wokó∏ lotnisk, terenów przemys∏owych oraz g∏ównych dróg i linii kolejowych wsz´dzie tam, gdzie przekraczany jest

równowa˝ny poziom ha∏asu wynoszàcy 55 dB

w porze nocnej.

W powy˝szych celach, a tak˝e w wynikajàcych

z nich zadaniach (patrz ni˝ej podrozdzia∏ C), nie uj´to

zadaƒ istotnych z punktu widzenia ochrony Êrodowiska

przed ha∏asem i majàcych wp∏yw na realizacj´ polityki

ekologicznej paƒstwa, lecz zawartych w polityce transportowej. Do zadaƒ tych nale˝y przede wszystkim poprawa systemu transportowego w Polsce — modernizacja lub przebudowa tras, budowa obwodnic, modernizacja systemów transportu zbiorowego w miastach

oraz produkcja i wprowadzanie do eksploatacji pojazdów o ha∏aÊliwoÊci zgodnej z aktualnymi uregulowaniami krajowymi i mi´dzynarodowymi.

C. Zadania na lata 2003—2006

Zwiàzane z realizacjà omówionych wy˝ej celów zadania na lata 2003—2006 zosta∏y podane poni˝ej.

Dzia∏ania

— opracowanie przyk∏adowej, pilotowej mapy akustycznej i programu naprawczego w zakresie ochrony

przed ha∏asem dla aglomeracji, zgodnie z wytycznymi na∏o˝onymi ustawà — Prawo ochrony Êrodowiska (2003 r.);

— realizacja zabezpieczeƒ akustycznych Êrodowiska wynikajàca z dzia∏aƒ doraênych (dotyczy budowy ekranów akustycznych, zabezpieczeƒ antywibracyjnych podtorzy tramwajowych, a tak˝e instalacji okien

o zwi´kszonej izolacyjnoÊci) (sukcesywnie);

— dostosowanie i rozwój monitoringowych systemów oceny klimatu akustycznego w Êrodowisku w nawiàzaniu do uregulowaƒ Unii Europejskiej i przepisów ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska (2006 r.);

— przygotowanie i wdro˝enie podstaw metodycznych dotyczàcych programów ochrony Êrodowiska przed

ha∏asem i zagadnieƒ akustycznych w planach zagospodarowania przestrzennego (w tym — obszarów

ograniczonego u˝ytkowania) (2004 r.);

— opracowanie map akustycznych i programów naprawczych w zakresie ochrony przed ha∏asem dla aglomeracji o liczbie mieszkaƒców pow. 250 tys. (2005 r.);

— opracowanie map akustycznych i programów naprawczych w zakresie ochrony przed ha∏asem dla obszarów po∏o˝onych wzd∏u˝ dróg, linii kolejowych oraz lotnisk, zaliczonych do obiektów, których eksploatacja mo˝e powodowaç negatywne oddzia∏ywanie akustyczne na znacznych obszarach (2005 r.);

— opracowanie wytycznych sporzàdzania programów operacyjnych w zakresie budowy ekranów akustycznych (2006 r.);

— wdro˝enie i realizacja programu budowy ekranów akustycznych (sukcesywnie);

— pe∏ne wdro˝enie produkcji maszyn i urzàdzeƒ o zmniejszonej ha∏aÊliwoÊci, zgodnej z dyrektywà Unii Europejskiej 2000/14/EC (2006 r.);

— doposa˝enie laboratoriów wojewódzkich inspektoratów ochrony Êrodowiska w niezb´dnà aparatur´ do

badaƒ akustycznych (w szczególnoÊci w stacje do ciàg∏ego monitorowania ha∏asu) oraz doprowadzenie

do akredytacji tych laboratoriów (sukcesywnie do 2006 r.).

4.8. Oddzia∏ywanie pól elektromagnetycznych

A. Stan wyjÊciowy

W Polsce ochrona Êrodowiska przed polami elektromagnetycznymi realizowana jest w oparciu o obowiàzujàce rozporzàdzenie Ministra Ochrony Ârodowiska, Zasobów Naturalnych i LeÊnictwa z dnia 11 sierpnia 1998 r. w sprawie szczegó∏owych zasad ochrony

przed promieniowaniem szkodliwym dla ludzi i Êrodowiska, dopuszczalnych poziomów promieniowania, jakie mogà wyst´powaç w Êrodowisku, oraz wymagaƒ

obowiàzujàcych przy wykonywaniu pomiarów kontrolnych promieniowania (Dz. U. Nr 107, poz. 676).

OkreÊlone w tym rozporzàdzeniu dopuszczalne poziomy promieniowania nie pozostajà w sprzecznoÊci

z wartoÊciami okreÊlonymi w rekomendacji Rady Europejskiej oraz w zaleceniach mi´dzynarodowych organizacji zajmujàcych si´ ochronà przed promieniowaniem,

afiliowanych przy Âwiatowej Organizacji Zdrowia.

G∏ównymi rodzajami êróde∏ sztucznych pól elektromagnetycznych wyst´pujàcych w naszym otoczeniu sà

— linie elektroenergetyczne;

— obiekty radiokomunikacyjne, w tym: stacje nadawcze radiowe i telewizyjne, stacje bazowe telefonii

komórkowych;

— stacje radiolokacyjne.

W otoczeniu linii elektroenergetycznych wyst´pujà, rozpatrywane oddzielnie, pola elektryczne i magnetyczne. Z punktu widzenia ochrony Êrodowiska znaczenie majà linie i stacje elektroenergetyczne o napi´ciach

znamionowych równych co najmniej 110 kV bàdê wy˝szych. Podstawà do przyj´cia powy˝szego za∏o˝enia

by∏o to, w jakiej odleg∏oÊci od linii mogà wyst´powaç

pola elektryczne i magnetyczne o nat´˝eniach uznawanych za istotne. Rozk∏ady pól elektrycznych i magnetycznych wyst´pujàcych w otoczeniu linii sà zale˝ne od

napi´cia znamionowego linii, pràdu, jaki przez linie

p∏ynie, oraz od konstrukcji linii.

W krajowych przepisach dopuszcza si´ wyst´powanie pochodzàcych od linii elektroenergetycznych

pól elektrycznych o nat´˝eniach mniejszych od 1 kV/m

m.in. na obszarach zabudowy mieszkaniowej. Nat´˝enia pól elektrycznych szybko malejà wraz z oddalaniem

si´ od linii — do 1 kV/m w odleg∏oÊci od 10 do 30 metrów, liczàc od rzutu skrajnego przewodu na powierzchni´ terenu. Mo˝liwe jest takie zaprojektowanie

i wybudowanie linii elektroenergetycznych o napi´ciu

znamionowym 110 kV, aby w jej otoczeniu, na powierzchni terenu, lub tak˝e powy˝ej, nie wyst´powa∏o

pole elektryczne o wartoÊciach nat´˝eƒ wy˝szych od

1 kV/m.

Natomiast pola magnetyczne o nat´˝eniach wy˝szych od dopuszczalnych, w miejscach dost´pnych dla

ludnoÊci, w praktyce nie wyst´pujà.

W radiokomunikacji wykorzystywane sà urzàdzenia wytwarzajàce pola elektromagnetyczne o cz´stotliwoÊciach od oko∏o 0,1 MHz do oko∏o 100 GHz.

Poz. 433

Obiektami radiokomunikacyjnymi o istotnym

z punktu widzenia ochrony Êrodowiska oddzia∏ywaniu

sà

— du˝e radiowo-telewizyjne centra nadawcze;

— stacje bazowe telefonii komórkowych.

Radiowo-telewizyjne centra nadawcze wytwarzajà

pola elektromagnetyczne o cz´stotliwoÊciach od kilkuset kHz do nieco poni˝ej 1GHz. Obiekty takie sà lokalizowane zarówno w miastach, jak i poza miastami. Zasi´gi wyst´powania pól elektromagnetycznych o wartoÊciach dopuszczalnych w otoczeniu urzàdzeƒ radiokomunikacyjnych sà zale˝ne zw∏aszcza od cz´stotliwoÊci pracy urzàdzeƒ, charakterystyk promieniowania anten nadawczych, wysokoÊci zawieszenia tych anten

oraz mocy promieniowanej. Obecnie w Polsce do emisji programów radiowych nie wykorzystuje si´ fal Êrednich. Programy na falach d∏ugich sà nadawane ze stacji znajdujàcych si´ w okolicach Solca Kujawskiego

i Raszyna. Pola elektromagnetyczne o wartoÊciach

wy˝szych od dopuszczalnych wyst´pujà w odleg∏oÊciach do kilkuset metrów od anten nadawczych stacji

d∏ugofalowych. Sieci stacji radiowych nadajàcych na

falach ultrakrótkich i sieci stacji telewizyjnych sà obecnie sieciami powszechnie wyst´pujàcymi.

Stacje ultrakrótkofalowe i telewizyjne sà êród∏ami

pól o cz´stotliwoÊciach od oko∏o 90 MHz do oko∏o

900 MHz. Pola elektromagnetyczne o wartoÊciach

wy˝szych od dopuszczalnych mogà wyst´powaç w odleg∏oÊciach do oko∏o 300 metrów od anten takich stacji, lecz na znacznych wysokoÊciach nad poziomem

otaczajàcego terenu — zw∏aszcza, je˝eli sà to stacje du˝ej mocy, lokalizowane poza terenami miejskimi. Z regu∏y stacje takie majà wysokie maszty kratownicowe,

b´dàce konstrukcjami wsporczymi dla anten. Stacje

nadawcze lokalizowane w centrach miast majà z regu∏y du˝o mniejsze moce, a tym samym — zasi´gi wyst´powania pól o wartoÊciach wy˝szych od dopuszczalnych sà tak˝e mniejsze.

Urzàdzenia nadawcze radiowe i telewizyjne muszà

odpowiadaç mi´dzynarodowym wymaganiom technicznym i sà praktycznie identyczne we wszystkich krajach. Lokalizacja stacji radiowych i telewizyjnych nie

odbiega w praktyce w istotny sposób od rozwiàzaƒ stosowanych na Êwiecie. Jednak˝e ze wzgl´du na krajowe

przepisy ochronne, w Polsce stacje du˝ej mocy sà lokalizowane tak, aby ich anteny by∏y bardziej oddalone

od miejsc dost´pnych dla ludnoÊci, ni˝ si´ to stosuje

w innych krajach.

Stacje bazowe telefonii komórkowych sà obecnie

najbardziej rozpowszechnionym rodzajem obiektów

radiokomunikacyjnych. W Polsce istniejà sieci telefonii komórkowych wykorzystujàcych cz´stotliwoÊci

od 450 do 1 800 MHz.

Zasi´gi wyst´powania pól elektromagnetycznych

o wartoÊciach wy˝szych od dopuszczalnych w otoczeniu anten stacji bazowych telefonii komórkowych sà

zale˝ne od mocy doprowadzonej do tych anten i charakterystyk promieniowania tych anten. W otoczeniu

typowych stacji bazowych telefonii komórkowej GSM

pola elektromagnetyczne o wartoÊciach wy˝szych od

dopuszczalnych wyst´pujà nie dalej ni˝ kilkadziesiàt

metrów od samych anten i na wysokoÊci ich zainstalowania. W praktyce, w otoczeniu anten stacji bazowych

GSM znajdujàcych si´ w miastach, a wi´c najbardziej

rozpowszechnionych, pola o wartoÊciach wy˝szych od

dopuszczalnych w praktyce nie wyst´pujà dalej ni˝

25 metrów od anten, na wysokoÊci zainstalowania

tych anten.

Stacje bazowe telefonii komórkowej muszà odpowiadaç wymaganiom bardzo surowych norm technicznych. Polskie przepisy ochronne, bardziej rygorystyczne od przepisów stosowanych w innych krajach, wymuszajà stosowanie odmiennych sposobów mocowania anten stacji bazowych, tak aby by∏y one znaczniej

ni˝ w innych krajach oddalone od miejsc dost´pnych

dla ludnoÊci.

Urzàdzenia radiolokacyjne zazwyczaj wytwarzajà

impulsowe pola elektromagnetyczne o cz´stotliwoÊciach od kilkuset MHz do stu kilkudziesi´ciu GHz. Zasi´gi oddzia∏ywania stacji radiolokacyjnych sà zale˝ne

od cz´stotliwoÊci pracy stacji, cz´stotliwoÊci powtarzania impulsów, charakterystyk promieniowania anten

oraz mocy promieniowanej. Pola elektromagnetyczne

o wartoÊciach wy˝szych od dopuszczalnych mogà wyst´powaç do odleg∏oÊci kilkuset metrów od anten stacji radiolokacyjnych, na wysokoÊci zainstalowania tych

anten.

Poz. 433

Êrodowiska, Prawo budowlane i ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym — prowadzàc g∏ównie post´powania dotyczàce uzgodnieƒ decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, pozwoleƒ na budow´, pozwoleƒ na emisje pól elektromagnetycznych

oraz pozwoleƒ na u˝ytkowanie obiektów budowlanych. Prowadzone sà tak˝e post´powania o charakterze interwencyjnym. Brak jest usystematyzowanej

dzia∏alnoÊci s∏u˝b Inspekcji Ochrony Ârodowiska. Konieczne jest stworzenie systemu monitoringu Êrodowiska w odniesieniu do pól elekromagnetycznych.

B. Cele Êredniookresowe do 2010 r.

Opisana wy˝ej sytuacja powoduje, ˝e do 2010 r. powinny byç realizowane nast´pujàce cele

— opracowanie i wydanie przepisów wykonawczych

i wytycznych, zapewniajàcych wdro˝enie ustawy

— Prawo ochrony Êrodowiska w cz´Êci dotyczàcej

ochrony przed oddzia∏ywaniem pól elektromagnetycznych oraz odpowiednich przepisów prawa budowlanego i przepisów dotyczàcych planowania

przestrzennego;

— stworzenie odpowiednich struktur organizacyjnych

zajmujàcych si´ monitorowaniem i badaniem pól

elektromagnetycznych, przeszkolenie personelu

i zapewnienie im Êrodków technicznych.

C. Zadania na lata 2003—2006

Obecnie s∏u˝by ochrony Êrodowiska zajmujà si´

sprawami ochrony przed polami elektromagnetycznymi w zakresie wynikajàcym z ustaw — Prawo ochrony

Osiàgni´cie powy˝szych celów wymaga zrealizowania w latach 2003—2006 ni˝ej wymienionych zadaƒ.

Dzia∏ania

— przeglàd unormowaƒ mi´dzynarodowych i krajowych w paƒstwach wysoko rozwini´tych, dotyczàcych

oddzia∏ywania pól elektromagnetycznych na Êrodowisko i zdrowie ludzi (w celu doskonalenia polskich

przepisów i praktyki ich wykonywania) (2003 r.);

— przygotowanie i wprowadzenie w ˝ycie rozporzàdzenia w sprawie zakresu i sposobu prowadzenia badaƒ pól elektromagnetycznych (2003 r.);

— wy∏onienie laboratorium referencyjnego do pomiaru pól elektromagnetycznych w Êrodowisku (2003 r.);

— zakup aparatury i wyposa˝enia dla referencyjnego laboratorium do pomiaru pól elektromagnetycznych

w Êrodowisku (2003 r.);

— opracowanie projektu bazy danych o polach elekromagnetycznych w Êrodowisku i rozszerzenie zakresu

paƒstwowego monitoringu Êrodowiska (2004 r.).

Rozdzia∏ 5

PRZECIWDZIA¸ANIE ZMIANOM KLIMATU

5.1. Stan wyjÊciowy

Zagro˝enia wynikajàce z obserwowanych i oczekiwanych zmian klimatu b´dàcych wynikiem dzia∏alnoÊci cz∏owieka, zarówno dla Êrodowiska naturalnego jak

i dla ludzkiej gospodarki spowodowa∏y, ˝e spo∏ecznoÊç

mi´dzynarodowa skupiona w Organizacji Narodów

Zjednoczonych podj´∏a wysi∏ki w celu zapobie˝enia

pog∏´bianiu si´ tych zmian oraz zredukowania ich niekorzystnych skutków. Zaowocowa∏o to przyj´ciem Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie

zmian klimatu oraz Protoko∏u do tej Konwencji znanym

jako Protokó∏ z Kioto.

Rzeczypospolita Polska jest stronà Konwencji od

roku 1994, a od 22 sierpnia 2002 r. jest stronà Protoko-

∏u do tej Konwencji, co w znacznym stopniu przybli˝a

termin jego wejÊcia w ˝ycie. Protokó∏ b´dzie êród∏em

prawa mi´dzynarodowego z chwilà jego ratyfikacji

przez 55 krajów z za∏àcznika I do Protoko∏u, o ∏àcznej

emisji CO2 równej 55% ogólnej emisji Êwiatowej roku

bazowego.

Skuteczna ochrona klimatu stanowi tak˝e warunek

zrównowa˝onego rozwoju i jest przedmiotem zaleceƒ

Agendy 21 (Strategia na XXI wiek); znajduje si´ równie˝ w centrum uwagi Zgromadzenia Ogólnego ONZ

(Raport Milenijny, Raport na sesj´ UNCED Rio+10). Polityka ochrony klimatu uzyska∏a te˝ najwy˝szy priorytet

w strategii zrównowa˝onego rozwoju Unii Europejskiej do 2010 r. Program wykonawczy tego priorytetu

(European Climate Change Programme) okreÊla zadania wszystkich sektorów gospodarczych majàcych

wp∏yw na emisj´ w krajach cz∏onkowskich.

Polska wype∏ni∏a podj´te zobowiàzanie stabilizacji

emisji gazów cieplarnianych do koƒca XX wieku, na∏o˝one przez Ramowà Konwencj´. Zarówno obserwowany spadek emisji gazów cieplarnianych w Polsce od roku bazowego (tj. od roku 1988), jak i scenariusze przysz∏ych zmian wskazujà, ˝e tak˝e zobowiàzanie do redukcji emisji gazów cieplarnianych o 6% w latach

2008—2012, przyj´te w ramach Protoko∏u z Kioto, zostanie wype∏nione z nadwy˝kà. Wype∏niane sà tak˝e

zobowiàzania dotyczàce regularnego raportowania

o poziomie emisji i poch∏aniania gazów cieplarnianych

oraz o dzia∏aniach podejmowanych przez paƒstwo na

rzecz ochrony klimatu.

Powsta∏y tak˝e zaczàtki instytucjonalnego systemu

wymaganego przez Konwencj´ i Protokó∏, majàcego

zapewniç wype∏nianie postanowieƒ Protoko∏u, w postaci Biura Wykonawczego Konwencji oraz Krajowego

Centrum Inwentaryzacji Emisji Zanieczyszczeƒ.

Szereg przedsi´wzi´ç i analiz zapewniajàcych pe∏nà realizacj´ przyj´tych przez Polsk´ zobowiàzaƒ pozostaje jednak nadal do wykonania.

5.2. Kierunki dzia∏aƒ oraz cele Êredniookresowe do

2010 r.

Kierunki dzia∏aƒ do koƒca pierwszego okresu zobowiàzaƒ (tj. do r. 2012) muszà si´ koncentrowaç na okreÊleniu polityki klimatycznej oraz jej zintegrowaniu z politykà Unii Europejskiej i OECD oraz na przygotowaniu

Polski do wdro˝enia instrumentów umo˝liwiajàcych

wype∏nienie przyj´tych zobowiàzaƒ wynikajàcych

z protoko∏u. Bioràc pod uwag´ zbli˝ajàcy si´ koniec

pierwszego okresu zobowiàzaƒ oraz koniecznoÊç przygotowania si´ przez Polsk´ do podj´cia zobowiàzaƒ

w drugim okresie (2013—2018), niezb´dne b´dzie

stworzenie mechanizmów monitorujàcych wype∏nia-

Poz. 433

nie wszystkich zobowiàzaƒ oraz ocena kierunków rozwoju gospodarki kraju w d∏ugim horyzoncie.

Celem realizacji polityki klimatycznej jest w∏àczenie

si´ Polski do wysi∏ków spo∏ecznoÊci mi´dzynarodowej

na rzecz ochrony klimatu globalnego poprzez wdra˝anie zasad zrównowa˝onego rozwoju, zw∏aszcza w zakresie poprawy wykorzystania energii, zwi´kszenia zasobów leÊnych i glebowych kraju, racjonalizacji wykorzystania surowców i produktów przemys∏u oraz racjonalizacji zagospodarowania odpadów, w sposób zapewniajàcy osiàgni´cie maksymalnych, d∏ugoterminowych korzyÊci gospodarczych, spo∏ecznych i politycznych.

Wynikajàce z tak sformu∏owanego celu ogólnego

szczegó∏owe cele krótkookresowe do roku 2006 obejmujà

— opracowanie i przyj´cie rzàdowej polityki ochrony

klimatu z horyzontem czasowym do 2020 r. i zintegrowanie jej z politykami i dzia∏aniami w sektorach

gospodarczych majàcych najwi´kszy wp∏yw na

emisj´ i poch∏anianie gazów cieplarnianych, wraz

z prognozà zmian emisji gazów cieplarnianych;

— stworzenie warunków organizacyjnych, instytucjonalnych i finansowych do wype∏nienia przyj´tych

przez Polsk´ zobowiàzaƒ w zakresie raportowania,

monitoringu i weryfikacji osiàgni´tych poziomów

emisji;

— stworzenie warunków do udzia∏u polskich przedsi´biorstw w handlu emisjami i wdro˝enie tego

mechanizmu;

— popraw´ systemu informacji i edukacji spo∏eczeƒstwa w zakresie ochrony klimatu.

Do celów Êredniookresowych (2007—2012) nale˝à

— wype∏nienie przyj´tych przez Polsk´ zobowiàzaƒ

do redukcji emisji gazów cieplarnianych o 6%

w stosunku do roku bazowego;

— zintegrowanie polskiej polityki ochrony klimatu

z politykà Unii Europejskiej w celu podj´cia wspólnych zobowiàzaƒ w drugim okresie (po roku 2012);

— zapewnienie realizacji polityki ochrony klimatu na

poziomie sektorów gospodarczych i przedsi´biorstw poprzez stworzenie systemu odpowiednich mechanizmów i zach´t.

5.3. Zadania na lata 2003—2006

Dla zrealizowania okreÊlonych wy˝ej celów niezb´dne jest wykonanie w latach 2003—2006 szczegó∏owych zadaƒ wymienionych poni˝ej.

Dzia∏ania

— opracowanie i wdro˝enie krajowej strategii redukcji emisji i zwi´kszania poch∏aniania gazów cieplarnianych oraz jej okresowe aktualizowanie (2003 r.);

— okreÊlenie i wybór dzia∏aƒ, które b´dà realizowane w ramach polityki ochrony klimatu, wraz z ocenà ich

skutków w zakresie redukcji/poch∏aniania (2003 r.);

— w∏àczenie polityki ochrony klimatu do polityk sektorowych transportu, energetyki, przemys∏u, rolnictwa

i leÊnictwa (2006 r.);

— okreÊlenie limitów emisji dla sektorów, rejonów i przedsi´biorstw (2005 r.);

— wykorzystanie istniejàcych instrumentów rynkowych w celu promowania oszcz´dnoÊci energii, promowania odnawialnych êróde∏ energii i wzrostu zalesienia kraju (praca ciàg∏a);

— stworzenie mechanizmu dobrowolnych porozumieƒ z przedsi´biorstwami w celu osiàgni´cia przyj´tych

poziomów redukcji emisji (2005 r.);

— utworzenie podstaw prawnych i systemu operacyjnego (rejestrowanie, monitoring, weryfikacja i certyfikacja zredukowanych jednostek emisji) umo˝liwiajàcego udzia∏ Polski w mechanizmach wspomagajàcych (zw∏aszcza mechanizmie wspólnych dzia∏aƒ i handlu emisjami), a tak˝e zharmonizowanie go z systemem Unii Europejskiej (2005 r.);

— utworzenie krajowego systemu inwentaryzacji i oceny zmian emisji gazów cieplarnianych na poziomie

przedsi´biorstw, województw i kraju oraz poch∏aniania tych gazów przez lasy i gleby (2003 r.);

— uruchomienie badaƒ naukowych ukierunkowanych na lepsze poznanie procesów klimatotwórczych,

ocen´ wp∏ywu zmian klimatu na spo∏eczeƒstwo i gospodark´ oraz mo˝liwoÊci adaptacji do zmienionych

warunków klimatycznych (praca ciàg∏a);

— stworzenie instytucjonalnych podstaw do przygotowywania okresowych raportów rzàdowych zawierajàcych sprawozdanie z wype∏niania przez Polsk´ przyj´tych zobowiàzaƒ, zgodnie z decyzjami Konferencji Stron (2003 r.);

— opracowywanie rocznych raportów inwentaryzacyjnych oraz przygotowywanie prognoz emisji na lata

2008—2012 i na rok 2005 (systematycznie).

Rozdzia∏ 6

OCENA REALIZACJI POLITYKI EKOLOGICZNEJ

zacja procedur i zakresu dzia∏aƒ w tej dziedzinie

z zaleceniami OECD, wymogami Unii Europejskiej oraz

zobowiàzaniami wobec konwencji mi´dzynarodowych.

6.1. Monitoring i obieg informacji o stanie Êrodowiska

G∏ównym celem Êredniookresowym (do 2010 r.)

w sprawie kontroli i monitoringu jest pe∏na harmoni-

Realizacja tego celu wymaga wykonania w latach

2003—2006 wymienionych poni˝ej priorytetowych zadaƒ.

Dzia∏ania

— powo∏anie nowych struktur organizacyjnych i wdro˝enie systemów obiegu informacji w dziedzinie Êrodowiska, niezb´dnych do spe∏nienia przez Polsk´ warunków uczestnictwa w Unii Europejskiej i realizacji innych zobowiàzaƒ mi´dzynarodowych, w tym

— wdro˝enie systemu rejestracji substancji niebezpiecznych spe∏niajàcego wszystkie wymagania ustawy o substancjach i preparatach chemicznych oraz ustawy o ochronie roÊlin uprawnych (2004 r.);

— wzmocnienie i rozwój dzia∏alnoÊci Krajowego Centrum BAT (poprzez rozbudow´ potencja∏u struktur

organizacyjnych realizujàcych od 2002 r. zadania Centrum w ramach Ministerstwa Ârodowiska lub powierzenie tych zadaƒ innej instytucji wybranej w drodze przetargu) (2004 r.);

— utworzenie krajowego punktu kontaktowego do spraw wdra˝ania programu Unii Europejskiej Natura 2000 (2004 r.);

— wdro˝enie systemu informatycznego PRTR (uwalnianie i transfer zanieczyszczeƒ) (2004 r.);

— wdro˝enie systemu informatycznego SPIRS (rejestracja obiektów niebezpiecznych zgodnie z wymaganiami dyrektywy Seveso II) (2004 r.);

— wzmocnienie etatowe s∏u˝b inspekcji ochrony Êrodowiska na szczeblu centralnym i regionalnym (2004 r.);

— po uzyskaniu przez Polsk´ cz∏onkostwa w Europejskiej Agencji Ârodowiska — rozszerzenie regularnej

wspó∏pracy z Agencjà ju˝ na zasadach odnoszàcych si´ do jej cz∏onków (2003 r.).

6.2. Wskaêniki skutecznoÊci polityki, oceny i raporty

System statystyki publicznej i paƒstwowego monitoringu Êrodowiska oraz pozosta∏e mechanizmy nadzoru i kontroli powinny byç tak zmodyfikowane, aby

mo˝na by∏o

— co 4 lata dokonywaç oceny skutecznoÊci realizacji

polityki ekologicznej paƒstwa z wykorzystaniem

okreÊlonych ni˝ej mierników;

— co 2 lata dokonywaç oceny realizacji wojewódzkich, powiatowych i gminnych programów ochrony Êrodowiska sporzàdzonych w celu realizacji polityki ekologicznej paƒstwa;

— dokonywaç oceny realizacji programów naprawczych poszczególnych komponentów Êrodowiska

przez organy inspekcji ochrony Êrodowiska na

szczeblu krajowym i wojewódzkim.

Poz. 433

a) wskaêniki spo∏eczno-ekonomiczne

— poprawa stanu zdrowia obywateli, mierzonà

przy pomocy takich mierników, jak d∏ugoÊç ˝ycia, spadek umieralnoÊci niemowlàt, spadek zachorowalnoÊci na obszarach, w których szkodliwe oddzia∏ywania na Êrodowisko i zdrowie wyst´pujà w szczególnie du˝ym nat´˝eniu (obszary najsilniej uprzemys∏owione i zurbanizowane);

— zmniejszenie zu˝ycia energii, surowców i materia∏ów na jednostk´ produkcji oraz zmniejszenie

ca∏kowitych przep∏ywów materia∏owych w gospodarce;

— zmniejszenie tempa przyrostu obszarów wy∏àczanych z rolniczego i leÊnego u˝ytkowania dla

potrzeb innych sektorów produkcji i us∏ug materialnych;

— coroczny przyrost netto miejsc pracy w wyniku

realizacji przedsi´wzi´ç ochrony Êrodowiska;

Do szczególnie wa˝nych mierników realizacji polityki ekologicznej paƒstwa nale˝y zaliczyç

b) wskaêniki stanu Êrodowiska i zmiany presji na Êrodowisko

— stopieƒ zmniejszenia ró˝nicy (w %) mi´dzy faktycznym zanieczyszczeniem Êrodowiska (np. depozycjà

lub koncentracjà poszczególnych zanieczyszczeƒ

w powietrzu, wodzie, glebie) a naukowo uzasadnionym zanieczyszczeniem dopuszczalnym (∏adunkiem krytycznym);

— zmniejszenie ∏adunku zanieczyszczeƒ odprowadzanych do wód làdowych i morskich, poprawa

jakoÊci wód p∏ynàcych, stojàcych i wód podziemnych, a szczególnie g∏ównych zbiorników

wód podziemnych, poprawa jakoÊci wody do picia oraz spe∏nienie przez wszystkie te rodzaje

wód wymagaƒ jakoÊciowych obowiàzujàcych

w Unii Europejskiej;

— iloÊç zu˝ywanej energii, materia∏ów, wody oraz

iloÊç wytwarzanych odpadów i emitowanych zanieczyszczeƒ w przeliczeniu na jednostk´ dochodu

narodowego lub wielkoÊç produkcji (wyra˝onà

w jednostkach fizycznych lub wartoÊcià sprzedanà);

— stosunek uzyskiwanych efektów ekologicznych do

ponoszonych nak∏adów (dla oceny programów

i projektów inwestycyjnych w ochronie Êrodowiska);

— techniczno-ekologiczne charakterystyki materia∏ów, urzàdzeƒ, produktów (np. zawartoÊç o∏owiu

w benzynie, zawartoÊç rt´ci w bateriach, jednostkowa emisja w´glowodorów przy eksploatacji samochodu, poziom ha∏asu w czasie pracy samochodu itp.); zgodnie z zasadà dost´pu do informacji dane te powinny byç ujawniane na etykietach lub

w dokumentach technicznych produktów.

Powy˝sze wskaêniki powinny byç gromadzone

i wykorzystywane do ocen realizacji polityki ekologicznej paƒstwa w dwóch przekrojach: terytorialnym

i bran˝owym (do zak∏adu w∏àcznie).

Poza g∏ównymi miernikami przy ocenie skutecznoÊci realizacji polityki ekologicznej paƒstwa b´dà stosowane wskaêniki spo∏eczno-ekonomiczne, wskaêniki

presji na Êrodowisko i stanu Êrodowiska oraz wskaêniki reakcji paƒstwa i spo∏eczeƒstwa, a mianowicie

— poprawa jakoÊci powietrza poprzez zmniejszenie emisji zanieczyszczeƒ powietrza (zw∏aszcza

zanieczyszczeƒ szczególnie szkodliwych dla

zdrowia i zanieczyszczeƒ wywierajàcych najbardziej niekorzystny wp∏yw na ekosystemy, a wi´c

przede wszystkim metali ci´˝kich, trwa∏ych zanieczyszczeƒ organicznych, substancji zakwaszajàcych, py∏ów i lotnych zwiàzków organicznych);

— zmniejszenie ucià˝liwoÊci ha∏asu, przede

wszystkim poziomu ha∏asu na granicy w∏asnoÊci wokó∏ obiektów przemys∏owych, ha∏asu

ulicznego w miastach oraz ha∏asu wzd∏u˝ tras

komunikacyjnych;

— zmniejszenie iloÊci wytwarzanych i sk∏adowanych odpadów, rozszerzenie zakresu ich gospodarczego wykorzystania oraz ograniczenie zagro˝eƒ dla Êrodowiska ze strony odpadów niebezpiecznych;

— ograniczenie degradacji gleb, zmniejszenie powierzchni obszarów zdegradowanych na terenach poprzemys∏owych i terenach po by∏ych bazach wojsk radzieckich, w tym likwidacja starych

sk∏adowisk odpadów, zwi´kszenie skali przywracania obszarów bezpoÊrednio lub poÊrednio

zdegradowanych przez dzia∏alnoÊç gospodarczà

do stanu równowagi ekologicznej, ograniczenie

pogarszania si´ jakoÊci Êrodowiska w jednost-

kach osadniczych i powstrzymanie procesów

degradacji zabytków kultury;

— wzrost lesistoÊci kraju, rozszerzenie renaturalizacji obszarów leÊnych oraz wzrost zapasu

i przyrost masy drzewnej, a tak˝e wzrost poziomu ró˝norodnoÊci biologicznej ekosystemów

leÊnych i poprawa stanu zdrowotnoÊci lasów

b´dàcych pod wp∏ywem zanieczyszczeƒ powietrza, wody lub gleby;

— zahamowanie zaniku gatunków roÊlin i zwierzàt

oraz zaniku ich naturalnych siedlisk, a tak˝e pomyÊlne reintrodukcje gatunków;

— zmniejszenie negatywnej ingerencji w krajobrazie oraz kszta∏towanie estetycznego krajobrazu

zharmonizowanego z otaczajàcà przyrodà;

c) wskaêniki aktywnoÊci paƒstwa i spo∏eczeƒstwa

— kompletnoÊç regulacji prawnych i tempo ich

harmonizacji z prawem wspólnotowym i prawem mi´dzynarodowym;

— spójnoÊç i efekty dzia∏aƒ w zakresie monitoringu i kontroli;

— zakres i efekty dzia∏aƒ edukacyjnych oraz stopieƒ udzia∏u spo∏eczeƒstwa w procesach decyzyjnych;

— opracowanie i realizowanie przez grupy i organizacje pozarzàdowe projektów na rzecz ochrony Êrodowiska.

W nawiàzaniu do wykonywanych ocen b´dà sporzàdzane 2 rodzaje raportów

— raporty Rady Ministrów z realizacji polityki ekologicznej paƒstwa przedk∏adane Sejmowi, sporzàdzane co 4 lata;

— raporty zarzàdów województwa, powiatu i gminny,

przedk∏adane odpowiednio sejmikowi województwa.

Poz. 433

Rozdzia∏ 7

NAK¸ADY NA REALIZACJ¢ POLITYKI

EKOLOGICZNEJ PA¡STWA W LATACH 2003—2006

I PERSPEKTYWICZNIE DO 2010 r.

Nak∏ady na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2003—2006 i perspektywicznie do 2010 r.

okreÊlono na podstawie wczeÊniejszych prac nad programem wykonawczym do II Polityki ekologicznej

paƒstwa. Uwzgl´dniono przy tym przyj´te wczeÊniej

za∏o˝enie, ˝e „Polityka ekologiczna paƒstwa na lata

2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata

2007—2010” oraz „Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010” nale˝y

traktowaç jako dokumenty wzajemnie si´ uzupe∏niajàce.

¸àczny koszt wykonania zadaƒ obj´tych niniejszà

politykà oszacowano na ok. 140 mld PLN. Przyj´cie, ˝e

∏àczne nak∏ady na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa w latach 2003—2010 wyniosà ok. 140 mld PLN

(w cenach 2001 r.), oznacza, ˝e Êrednioroczne nak∏ady

w tym okresie powinny wynieÊç 17,8 mld PLN, w tym

17,5 mld PLN na przedsi´wzi´cia inwestycyjne. Ârednioroczne nak∏ady inwestycyjne na ochron´ Êrodowiska

i gospodark´ wodnà wynios∏y w ostatnim pi´cioleciu

notowanym przez GUS (1996—2000) 9,5 mld PLN w cenach przeliczonych na 2001 r., przy spadajàcym udziale

nak∏adów na te dziedziny w podziale dochodu narodowego (z 2% PKB w 1996 r. do 1,2% PKB w 2000 r.). Z porównania przytoczonych liczb wynika wniosek, ˝e cele

polityki ekologicznej paƒstwa mogà byç osiàgni´te do

2010 r. przy stopniowym wzroÊcie udzia∏u wydatków na

ochron´ Êrodowiska i gospodark´ wodnà w podziale

dochodu narodowego, tj. z 1,2% w latach 2000—2002,

przez 1,3 — 1,4% w latach 2003—2004, 1,5 — 1,6 % w latach 2005—2006, a˝ do 1,7 — 1,8% w latach 2007—2008

i póêniej.

Struktura przedmiotowych nak∏adów w podziale

na poszczególne kierunki dzia∏ania oraz w podziale na

przedsi´wzi´cia pozainwestycyjne i inwestycyjne w latach 2003—2006 oraz 2007—2010 zosta∏a zaprezentowana w zamieszczonej poni˝ej tabeli.

Nak∏ady na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa w latach 2003—2006 i 2007—2010

wed∏ug kierunków dzia∏ania

ceny 2001 r.

Nak∏ady w mln PLN

na przedsi´wzi´cia

pozainwestycyjne

Kierunki dzia∏ania

na przedsi´wzi´cia

inwestycyjne

2003—2006 2007—2010 2003—2006 2007—2010

1. RACJONALNE U˚YTKOWANIE ZASOBÓW

NATURALNYCH

1.1. Zmniejszenie wodoch∏onnoÊci, materia∏och∏onnoÊci i energoch∏onnoÊci gospodarki

8 900

12 000

1.2. Ochrona gleb i rekultywacja terenów

zdegradowanych

120

160

1.3. Wzbogacanie i racjonalne u˝ytkowanie zasobów

leÊnych

600

800

2.1. Gospodarowanie odpadami

12 500

16 600

2.2. Stosunki wodne i jakoÊç wód

170

220

17 000

22 500

2.3. Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniem

120

8 500

11 200

—

11 500

15 200

2.4. Stres miejski. Ha∏as i promieniowanie

1 300

1 700

2.5. Bezpieczeƒstwo chemiczne i biologiczne.

Powa˝ne awarie przemys∏owe

170

220

2.6. Ochrona przyrody i ró˝norodnoÊci biologicznej

i krajobrazowej

270

350

110

140

3.1. Prawo ochrony Êrodowiska i jego dostosowanie

do wymogów Unii Europejskiej

—

3.2. Mechanizmy ekonomiczne i finansowe ochrony

Êrodowiska

—

3.3. Zarzàdzanie, kontrola i monitoring

240

310

3.4. Badania naukowe i post´p techniczny.

Dost´p do informacji i udzia∏ spo∏eczeƒstwa.

Edukacja ekologiczna

—

3.5. Wspó∏praca z zagranicà

100

140

—

1 248

1 640

60 536

80 307

2. POPRAWA JAKOÂCI ÂRODOWISKA

2.3.A. Kompleksowe dzia∏ania na rzecz wprowadzenia

najlepszych dost´pnych technik w przemyÊle

3. NARZ¢DZIA I INSTRUMENTY REALIZACYJNE

3.6. Programy wykonawcze i aktualizacja polityki

ekologicznej paƒstwa

Razem

Szacunkowe prognozy finansowania realizacji polityki ekologicznej paƒstwa w latach 2003—2006 i 2007—2010

z ró˝nych êróde∏ zosta∏y przedstawione poni˝ej.

Przewidywane nak∏ady na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa w latach 2003—2006

wed∏ug êróde∏ finansowania

ceny 2001 r.

Nak∏ady w mln PLN w latach

èród∏a finansowania

2003

2004

2005

2006

2003—2006

Ârodki w∏asne przedsi´biorstw1)

5 459

6 488

7 448

8 529

27 924

Ârodki jednostek samorzàdu terytorialnego1)

1 086

1 188

1 299

1 445

5 018

844

904

964

995

3 707

2 837

3 250

3 390

12 727

Pomoc zagraniczna (w tym fundusze przedakcesyjne UE)

750

720

108

2 328

Fundusz kohezji i fundusze strukturalne UE

—

3 060

3 420

3 600

10 080

10 976

15 640

17 101

18 067

61 784

Bud˝et paƒstwa

Fundusze ekologiczne

RAZEM

1) Z uwzgl´dnieniem zaciàganych kredytów i po˝yczek bankowych.

Przewidywane nak∏ady na realizacj´ polityki ekologicznej paƒstwa w perspektywie lat 2007—2010

wed∏ug êróde∏ finansowania

ceny 2001 r.

Nak∏ady w mln PLN w latach

èród∏a finansowania

2007

2008

2009

2010

2007—2010

Ârodki w∏asne przedsi´biorstw1)

8 858

8 859

35 434

Ârodki jednostek samorzàdu terytorialnego1)

1 585

1 849

1 982

2 137

7 553

Bud˝et paƒstwa

1 379

1 598

1 787

1 995

6 759

Fundusze ekologiczne

4 550

4 549

18 197

108

324

Fundusz kohezji i fundusze strukturalne UE

3 600

3 240

13 680

RAZEM

20 080

20 526

20 489

20 852

81 947

Pomoc zagraniczna (w tym fundusze przedakcesyjne UE)

1) Z uwzgl´dnieniem zaciàganych kredytów i po˝yczek bankowych.

Nak∏ady na ochron´ Êrodowiska i gospodark´ wodnà generowane w kraju, w po∏àczeniu z planowanà i mo˝liwà do uzyskania pomocà zagranicznà, w szczególnoÊci z funduszy pomocowych, funduszy strukturalnych i Funduszu SpójnoÊci Unii Europejskiej, b´dà wystarczajàce dla sfinansowania realizacji przedsi´wzi´ç przewidzianych w niniejszej polityce.

Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie przyjęcia "Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010"

Statutory Text (1 Articles)

Need to analyze how this provision applies to your matter?