PL
Uchwała Nr 219 Rady Ministrów z dnia 29 października 2002 r. w sprawie krajowego planu gospodarki odpadami
Statutory Text (3 Articles)
§ 1. Uchwala si´ krajowy plan gospodarki odpadami, stanowiàcy za∏àcznik do uchwa∏y.
§ 2. Uchwa∏a wchodzi w ˝ycie z dniem powzi´cia
i podlega og∏oszeniu w Dzienniku Urz´dowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
Prezes Rady Ministrów: L. Miller
Za∏àcznik do uchwa∏y nr 219 Rady Ministrów
z dnia 29 paêdziernika 2002 r. (poz. 159)
KRAJOWY PLAN GOSPODARKI ODPADAMI
SPIS TREÂCI
Spis tabel ...............................................................................................................................................................
368
Spis rysunków .......................................................................................................................................................
369
Spis skrótów ..........................................................................................................................................................
370
Spis planów i programów uwzgl´dnionych w KPGO ........................................................................................
371
STRESZCZENIE .....................................................................................................................................................
372
1. WPROWADZENIE .............................................................................................................................................
382
1.1. Konstrukcja krajowego planu gospodarki odpadami..............................................................................
382
2. AKTUALNY STAN PRAWNY I ORGANIZACYJNY GOSPODARKI ODPADAMI W POLSCE ........................
383
3. DIAGNOZA STANU AKTUALNEGO GOSPODARKI ODPADAMI, ZA¸O˚ENIA PROGNOSTYCZNE,
OKREÂLENIE CELÓW W GOSPODARCE ODPADAMI ORAZ PRZEWIDYWANE ZADANIA..........................
385
3.1. Odpady powstajàce w sektorze komunalnym .........................................................................................
385
3.1.1. Odpady komunalne .............................................................................................................................
385
3.1.1.1. Stan aktualny gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce .................................................
386
3.1.1.2. Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów komunalnych ......................................................................
391
3.1.1.3. OkreÊlenie celów do osiàgni´cia w gospodarce odpadami komunalnymi .............................
391
3.1.1.4. Plan dzia∏aƒ w gospodarce odpadami komunalnymi ...............................................................
393
3.1.1.5. Niezb´dne koszty zwiàzane z realizacjà przedsi´wzi´ç w gospodarce odpadami
komunalnymi ................................................................................................................................
404
3.1.2. Odpady opakowaniowe ......................................................................................................................
404
3.1.2.1. Stan aktualny gospodarki odpadami opakowaniowymi...........................................................
405
3.1.2.2. Prognoza dotyczàca masy odpadów opakowaniowych ..........................................................
405
3.1.2.3. Cele i zadania w gospodarce odpadami opakowaniowymi .....................................................
407
3.1.2.4. Dzia∏ania zmierzajàce do poprawy sytuacji w zakresie gospodarowania odpadami
opakowaniowymi w perspektywie roku 2007 ............................................................................
413
3.1.3. Komunalne osady Êciekowe ...............................................................................................................
416
3.1.3.1. Diagnoza stanu aktualnego ........................................................................................................
416
3.1.3.2. Prognoza ......................................................................................................................................
418
3.1.3.3. Cele do osiàgni´cia w gospodarce komunalnymi osadami Êciekowymi ................................
418
3.1.3.4. Program dzia∏aƒ ..........................................................................................................................
420
3.2. Odpady powstajàce w sektorze gospodarczym.......................................................................................
421
3.2.1. Stan gospodarki odpadami w sektorze gospodarczym w Polsce ...................................................
3.2.2. Odpady z sektora gospodarczego ......................................................................................................
3.2.2.1. Odpady z przemys∏u wydobywczego .........................................................................................
429
3.2.2.2. Odpady z przemys∏u chemicznego .............................................................................................
432
3.2.2.3. Odpady z przemys∏u energetycznego.........................................................................................
436
3.2.2.4. Odpady z przemys∏u hutniczego .................................................................................................
438
3.2.2.5. Odpady z przemys∏u remontowo-budowlanego .......................................................................
443
3.2.2.6. Odpady z przemys∏u rolno-spo˝ywczego...................................................................................
446
3.2.2.7. Odpady z przemys∏u drzewnego, celulozowego i papierniczego.............................................
449
3.2.2.8. Odpady sorbentów, materia∏ów filtracyjnych, tkanin i ubraƒ ochronnych .............................
450
3.2.3. Mo˝liwoÊci minimalizacji powstawania odpadów ..........................................................................
451
3.2.4. Prognozy powstawania odpadów w sektorze gospodarczym ........................................................
452
3.2.5. OkreÊlenie potrzeb w zakresie gospodarki odpadami z sektora gospodarczego ..........................
454
3.3. Odpady niebezpieczne ...............................................................................................................................
459
3.3.1. Stan aktualny gospodarki odpadami niebezpiecznymi....................................................................
459
3.3.2. Szczególne rodzaje odpadów niebezpiecznych ................................................................................
466
3.3.2.1. Odpady zawierajàce PCB .............................................................................................................
466
3.3.2.2. Oleje odpadowe ...........................................................................................................................
468
3.3.2.3. Baterie i akumulatory ...................................................................................................................
470
3.3.2.4. Odpady zawierajàce azbest ........................................................................................................
471
3.3.2.5. Pestycydy ......................................................................................................................................
472
3.3.2.6. Zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne ..........................................................................
473
3.3.2.7. Wycofane z eksploatacji pojazdy ................................................................................................
474
3.3.2.8. Odpady medyczne i weterynaryjne ............................................................................................
475
3.3.2.9. Odpady materia∏ów wybuchowych ...........................................................................................
477
3.3.3. Mo˝liwoÊci minimalizacji iloÊci powstawania odpadów niebezpiecznych ....................................
477
3.3.4. Prognozy powstawania odpadów......................................................................................................
478
3.3.5. OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami niebezpiecznymi .....................................................
481
3.3.6. Niezb´dne koszty zwiàzane z realizacjà przedsi´wzi´ç w gospodarce odpadami
niebezpiecznymi ..................................................................................................................................
484
4. MO˚LIWOÂCI POZYSKIWANIA ÂRODKÓW FINANSOWYCH NA REALIZACJ¢ PRZEDSI¢WZI¢å
PRZEWIDZIANYCH W KPGO ...........................................................................................................................
489
4.1. Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç przewidzianych w KPGO.....................................
493
5. SYSTEM MONITORINGU I OCENY REALIZACJI ZAMIERZONYCH CELÓW W PLANACH GOSPODARKI
ODPADAMI .......................................................................................................................................................
518
Za∏àcznik 1 — Wykaz aktów prawnych ...............................................................................................................
526
Za∏àcznik 2 — Odpady komunalne ......................................................................................................................
Za∏àcznik 3 — Wykaz instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów ......................................................
Spis tabel
Tabela S.2.1.
Tabela S.4.1.
Tabela S.4.2.
Tabela S.4.3.
Tabela 3.1.1.1.
Tabela 3.1.1.2.
Tabela 3.1.1.3.
Tabela 3.1.1.4.
Tabela 3.1.1.5.
Tabela 3.1.1.6.
Tabela 3.1.1.7.
Tabela 3.1.1.8.
Tabela 3.1.1.9.
Tabela 3.1.1.10.
Tabela 3.1.1.11.
Tabela 3.1.1.12.
Tabela 3.1.1.13.
Tabela 3.1.1.14.
Tabela 3.1.2.1/a.
Tabela 3.1.2.1/b.
Tabela 3.1.2.1/c.
Tabela 3.1.2.2.
Tabela 3.1.2.3.
Tabela 3.1.2.4.
Tabela 3.1.2.5.
Tabela 3.1.3.1.
Tabela 3.1.3.2.
Tabela 3.1.3.3.
Tabela 3.2.1.1.
Tabela 3.2.1.2.
Tabela 3.2.1.3.
Tabela 3.2.2.3.1.
Tabela 3.2.2.4.1.
Tabela 3.2.4.1.
Prognozy powstawania omawianych w tekÊcie odpadów wytwarzanych w sektorze gospodarczym w latach 2006—2014
Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç inwestycyjnych wynikajàcych z KPGO
w latach 2003—2014
Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç pozainwestycyjnych wynikajàcych
z KPGO w latach 2003—2014
Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014
Wskaêniki generowania strumieni odpadów komunalnych dla obszarów miejskich i wiejskich
dla roku 2000
Bilans odpadów komunalnych w Polsce w 2000 r. w podziale na 18 strumieni odpadów na terenach miejskich i wiejskich
IloÊç odpadów komunalnych sta∏ych wywiezionych w 2000 r.
Prognoza iloÊci odpadów komunalnych w Polsce na lata 2005, 2006, 2010, 2014
Opcje stosowania metod odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych
biodegradacji poza sk∏adowaniem
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w poszczególnych województwach
Planowana iloÊç odpadów wielkogabarytowych zbieranych selektywnie
Planowana iloÊç odpadów budowlanych zbieranych selektywnie
Planowana iloÊç odpadów niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych zbieranych selektywnie
IloÊç sk∏adowanych odpadów komunalnych w latach 2003—2014 w Polsce
Planowana obj´toÊç sk∏adowisk odpadów komunalnych w Polsce
Nak∏ady inwestycyjne obiektów i instalacji
Jednostkowe koszty zagospodarowania odpadów komunalnych w przeliczeniu na 1 mieszkaƒca
Szacunkowe dane dotyczàce masy odpadów opakowaniowych w latach 2000—2007
Prognoza dotyczàca struktury odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych wytwarzanych w Polsce w latach 2000—2007
Prognoza wytwarzanych odpadów opakowaniowych w 2005 r. w podziale na województwa
Prognoza iloÊci odpadów, które nale˝y poddaç recyklingowi w 2007 r., oraz iloÊci do innych
procesów odzysku
Prognoza wytwarzania odpadów w 2007 r. oraz iloÊci, które nale˝y poddaç procesom odzysku i recyklingu w podziale na poszczególne województwa
Normy, na podstawie których przeprowadza si´ ocen´ zgodnoÊci opakowaƒ z wymaganiami
dot. produkcji i sk∏adu opakowaƒ oraz wymagaƒ dla opakowaƒ wielokrotnego u˝ytku (zgodnie z EN 13427:2000*)
Normy, na podstawie których przeprowadza si´ ocen´ zgodnoÊci opakowaƒ z wymaganiami
dotyczàcymi odzysku (zgodnie z EN 13427:2000*)
Zestawienie komunalnych oczyszczalni Êcieków dzia∏ajàcych w Polsce
Osady z oczyszczalni komunalnych w 1999 r.
Osady z oczyszczalni komunalnych w 2000 r. [wg GUS]
Bilans odpadów pochodzenia przemys∏owego w 2000 r.
Bilans odpadów i struktura gospodarki odpadami wg bran˝ sektora gospodarczego w Polsce
w 2000 r.
Rodzaje odpadów wytwarzane w najwi´kszych iloÊciach w poszczególnych ga∏´ziach przemys∏u wraz ze strukturà gospodarki
Rodzaje odpadów wykazujàce najwi´kszy procent odzysku
Struktura gospodarki odpadami odlewniczymi
Prognozy powstawania odpadów w sektorze gospodarczym w latach 2006—2014
Tabela 3.2.5.1.
Tabela 3.3.1.1.
Tabela 3.3.1.2.
Tabela 3.3.1.3.
Tabela 3.3.3.1.
Tabela 3.3.3.2.
Tabela 3.3.3.3.
Tabela 3.3.3.4.
Tabela 3.3.4.1.
Tabela 3.3.5.1.
Tabela 3.3.5.2.
Tabela 4.1.1.
Tabela 4.1.2.
Tabela 4.1.3.
Tabela 4.1.4.
Tabela 4.1.5.
Tabela 4.1.6.
Tabela 5.1.
Tabela 5.2.
— 369 —
Poz. 159
Przewidywane zadania do realizacji w ramach gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym
Powstawanie i struktura gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce w 2000 r.*
Powstawanie i plan zbiórki odpadów niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych w latach 2006—2014
Odzysk i unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych w instalacjach w∏asnych i w instalacjach jednostek zewn´trznych w 2000 r.
IloÊç odpadów przewidzianych do odzysku/unieszkodliwienia w instalacjach zewn´trznych
w 2003 r.
Prognozy odzysku i unieszkodliwiania odpadów w instalacjach zewn´trznych wg wyszczególnionych procesów w latach 2003—2014
Prognozy wytwarzania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych w latach
2003—2014
Porównanie iloÊci odpadów przeznaczonych do odzysku i unieszkodliwienia w Polsce z wydajnoÊcià odpowiednich instalacji
Przewidywane zadania do realizacji w ramach gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce
Szacunkowe koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów w latach 2003, 2006, 2010 i 2014
Zestawienie kosztów zbierania, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych
w ramach KPGO w Polsce
Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç w ramach gospodarki odpadami w sektorze komunalnym w Polsce
Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç w ramach gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym w Polsce
Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç w ramach gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce
Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç inwestycyjnych wynikajàcych z KPGO
w latach 2003—2014
Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç pozainwestycyjnych wynikajàcych
z KPGO w latach 2003—2014
Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014
Rodzaje danych przekazywanych w ramach krajowego systemu monitoringu zgodnie z ustawà z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych
Rodzaje danych przekazywanych w ramach krajowego systemu monitoringu zgodnie z ustawà z dnia 11 maja 2001 r. o obowiàzkach przedsi´biorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o op∏acie produktowej i op∏acie depozytowej
Spis rysunków
Rys. 3.1.1.1.
Rys. 3.1.1.2.
Rys. 3.1.1.3.
Rys. 3.1.1.4.
Rys. 3.1.1.5.
Rys. 3.1.1.6.
Rys. 3.1.3.1.
Rys. 3.1.3.2.
Rys. 3.1.3.3.
Rys. 3.2.1.1.
Rys. 3.2.1.2.
Sk∏adowiska odpadów komunalnych w Polsce
Kompostownie odpadów komunalnych w Polsce
Ograniczanie iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji kierowanych do sk∏adowania w przyj´tych przedzia∏ach czasowych wg Dyrektywy 1999/31/EC
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w Polsce
Przyrost zdolnoÊci odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych
ulegajàcych biodegradacji
IloÊci odpadów komunalnych przeznaczone do odzysku i unieszkodliwiania przewidziane
w KPGO w poszczególnych przedzia∏ach czasowych
Post´powanie z osadami na oczyszczalniach Êcieków wg GUS w roku 2000
Prognoza masy osadów wytwarzanych w komunalnych oczyszczalniach Êcieków [Mg]
Zmiany w strukturze unieszkodliwiania i wykorzystania osadów z komunalnych oczyszczalni
Êcieków wg klasyfikacji GUS [opracowanie w∏asne]
Struktura gospodarki odpadami w sektorze gospodarczym
Instalacje do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów z sektora gospodarczego
Rys. 3.2.2.1.1.
Rys. 3.2.2.2.1.
Rys. 3.2.2.2.2.
Rys. 3.2.2.4.1.
Rys. 3.2.2.5.
Rys. 3.2.2.6.1.
Rys. 3.3.1.1.
Rys. 3.3.1.2.
Rys. 5.1.
Rys. 5.2.
— 370 —
Poz. 159
Struktura gospodarki odpadami w przemyÊle wydobywczym
Struktura gospodarki odpadami w przemyÊle chemii nieorganicznej
Struktura gospodarki odpadami w przemyÊle chemii organicznej
Struktura gospodarki odpadami z hutnictwa ˝elaza i stali
Struktura gospodarki zu˝ytymi oponami
Struktura gospodarki odpadami powstajàcymi w przemyÊle rolno-spo˝ywczym
Struktura gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce
Lokalizacja instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych
Obieg dokumentów zwiàzanych z gospodarkà odpadami wynikajàcych z obowiàzujàcych
ustaw i rozporzàdzeƒ wykonawczych
Obowiàzki sprawozdawcze w ramach krajowego systemu monitoringu opakowaƒ i odpadów
opakowaniowych
Spis skrótów
ADR
AGD
BAT
BC-100, BC-50
BDR GUS
BOÂ
BREF
BSE
BZT5
CEN
CO2
COBRO
CPD
EBOiR
EEC
euro
GEF
GIOÂ
GPPU
GPZON
GUS
HCFC, HFC
HRM
IETU
IGO
IRR
ISO
ISPA
KPGO
LRM
LRM
NFOÂiGW
NPPC
— Umowa europejska dotyczàca mi´dzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych
— Artyku∏y Gospodarstwa Domowego
— Best Available Techniques (najlepsze dost´pne techniki)
— bloki ciep∏ownicze
— Bank Danych Regionalnych GUS
— Bank Ochrony Ârodowiska
— BAT reference document — dokument referencyjny dla BAT
— gàbczasta encefalopatia mózgu
— pi´ciodniowe biochemiczne zapotrzebowanie tlenu
— Committee Europeen de Normalisation — Komitet Europejski ds. standaryzacji
— dwutlenek w´gla
— Centralny OÊrodek Badawczo-Rozwojowy Opakowaƒ
— Construction Products Directive — dyrektywa UE dot. wyrobów budowlanych
— Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju
— European Economic Community
— obowiàzujàca waluta Unii Europejskiej
— Global Environment Facility — Fundusz na rzecz Globalnego Ârodowiska
— G∏ówny Inspektorat Ochrony Ârodowiska
— Gdaƒskie Przedsi´biorstwo Produkcyjno-Us∏ugowe
— Gminny Punkt Zbiórki Odpadów Niebezpiecznych
— G∏ówny Urzàd Statystyczny
— czynniki ch∏odnicze
— odpady wysokiego ryzyka
— Instytut Ekologii Terenów Uprzemys∏owionych
— Instytut Gospodarki Odpadami (od 1 lipca 2002 r. Instytut Mechanizacji Budownictwa
i Górnictwa Skalnego Oddzia∏ Zamiejscowy „Centrum Gospodarki Odpadami” w Katowicach)
— wskaênik wewn´trznej stopy zwrotu
— International Organization for Standardization — Mi´dzynarodowa organizacja standaryzacyjna
— Instrument for Structural Policies for Pre-Accession — PRZEDAKCESYJNY INSTRUMENT
POLITYKI STRUKTURALNEJ
— krajowy plan gospodarki odpadami
— Liczba równowa˝nych mieszkaƒców — Liczba wyra˝ajàca wielokrotnoÊç ∏adunku zanieczyszczeƒ zawartych w Êciekach w stosunku do jednostkowego ∏adunku zanieczyszczeƒ
w Êciekach odprowadzanych od jednego mieszkaƒca w ciàgu doby
— odpady niskiego ryzyka
— Narodowy Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej
— Narodowy Program Przygotowania do Cz∏onkostwa
NPV
— wskaênik wartoÊci zaktualizowanej netto
OJ
— Official Journal — dziennik urz´dowy Unii Europejskiej
OPAK-1, OPAK-2, OPAK-3, formularz raportu wojewódzkiego — wzory sprawozdaƒ sk∏adanych przez producentów, eksporterów, importerów opakowaƒ oraz marsza∏ka województwa — wg rozporzàdzeƒ Ministra Ârodowiska (Dz. U. z 2002 r. Nr 122, poz. 1053 i 1054)
OÂ-OP1
— sprawozdanie o wielkoÊci nale˝nej op∏aty produktowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 157, poz. 1865)
OÂ-OP2
— sprawozdanie o wielkoÊciach wprowadzonych na rynek krajowy opakowaƒ i produktów,
osiàgni´tych wielkoÊciach odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych oraz wp∏ywach z op∏at produktowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 2, poz. 26)
PCA
— Polskie Centrum Akredytacji
PCB
— Polichlorowane Bifenyle
PCBC
— Polskie Centrum Badaƒ i Certyfikacji
PCDD
— polichlorowane dibenzoparadioksyny
PCDF
— polichlorowane dibenzofurany
PCV
— polichlorek winylu
PE
— polietylen
PET
— politereftalan etylenu
PHARE
— program pomocy dla krajów Europy Ârodkowej i Wschodniej
PIG
— Paƒstwowy Instytut Geologiczny
PKB
— Produkt Krajowy Brutto
PLN
— symbol ISO 4217 polskiego z∏otego
PN-EN
— norma europejska transponowana do Polskiej Normy
POW
— placówki opieki weterynaryjnej
POZ
— placówki opieki zdrowotnej
PP
— polipropylen
PS
— polistyren
PU
— poliuretan
SIGOP
— System Informatyczny Gospodarki Odpadami w Polsce
SPON
— stacje prze∏adunkowe odpadów niebezpiecznych
SRM
— odpady szczególnego ryzyka
UMiRM
— Urzàd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast
USD
— symbol ISO 4217 dolara USA
WFOÂiGW
— Wojewódzki Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej
WIOÂ
— Wojewódzki Inspektorat Ochrony Ârodowiska
WWA
— wielopierÊcieniowe w´glowodory aromatyczne
Za∏àczniki 1—3
— Za∏àczniki 1—3 do krajowego planu gospodarki odpadami stanowiàcego za∏àcznik do
uchwa∏y nr 219 Rady Ministrów z dnia 29 paêdziernika 2002 r.
Spis planów i programów uwzgl´dnionych w KPGO
1 — II Polityka ekologiczna paƒstwa
2 — Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010
3 — Za∏o˝enia polityki energetycznej Polski do 2020 r.
4 — Program usuwania azbestu i wyrobów zawierajàcych azbest stosowanych na terytorium Polski
5 — Program restrukturyzacji hutnictwa ˝elaza i stali
6 — Program redukcji emisji SO2 w energetyce zawodowej
7 — Reforma górnictwa w´gla kamiennego w Polsce w latach 1998—2002
8 — Program informacyjno-edukacyjny w zakresie likwidacji w Polsce urzàdzeƒ i odpadów zawierajàcych
PCB/PCT
9 — Kompleksowy program gospodarki odpadami niebezpiecznymi w regionie Polski po∏udniowej
10 — Programy Gospodarki Odpadami — Kraków, Szczecin, ¸ódê, Ruda Âlàska, Racibórz (woj. katowickie)
11 — System zarzàdzania gospodarkà odpadami medycznymi w woj. Êlàskim
12 — Praca PBZ-030-08 pt.: „Opracowanie ogólnokrajowego systemu utylizacji odpadów gumowych”
13 — PCZ-01-19 „Zagospodarowanie szlamów i py∏ów z procesów surowcowych hutnictwa ˝elaza w celu dostosowania bran˝y do standardów ekologicznych Unii Europejskiej”
14 — Bran˝owy program restrukturyzacji i modernizacji przemys∏u utylizacyjnego w Polsce
STRESZCZENIE
Wprowadzenie
Krajowy plan gospodarki odpadami (KPGO) obejmuje obszar ca∏ego kraju.
Polska jest krajem nadba∏tyckim, po∏o˝onym
w Êrodkowej cz´Êci Europy. Paƒstwami sàsiadujàcymi
z Polskà sà: od pó∏nocy Federacja Rosyjska (okr´g kaliningradzki), od wschodu Litwa, Bia∏oruÊ, Ukraina, od
po∏udnia — S∏owacja, Czechy, od zachodu — Niemcy.
Obszar Polski rozciàga si´ od 49°00’ do 54°50’ szerokoÊci geograficznej pó∏nocnej i od 14°08’ do 24°09’
d∏ugoÊci geograficznej wschodniej.
Polska zajmuje powierzchni´ 312 685 km2, na którà
sk∏ada si´: 311 904 km2 obszaru làdowego, ∏àcznie
z wodami Êródlàdowymi i 781 km2 cz´Êci morskich
wód wewn´trznych. Powierzchnia wód terytorialnych
wynosi 8,3 tys. km2.
Ukszta∏towanie powierzchni na obszarze Polski
sprzyja produkcji rolniczej, co jest zwiàzane z przewagà terenów nizinnych, na które przypada 75,1% powierzchni kraju. Obszary wzniesione 200—300 m
n.p.m. zajmujà 16,2% powierzchni, 300—500 m n.p.m.
— 5,6%, a obszary powy˝ej 500 m n.p.m. — tylko 3,1%.
U˝ytki rolne w Polsce zajmujà powierzchni´
186 tys. km2, lasy i zadrzewienia — 91 tys. km2, tereny
osiedlowe — 10,3 tys. km2, u˝ytki kopalne —
0,4 tys. km2, nieu˝ytki — 5 tys. km2. Powierzchnia terenów miejskich wynosi 20,9 tys. km2, terenów wiejskich
zaÊ — 291,9 km2. Liczba ludnoÊci wynosi 38,6 mln,
w tym na terenach wiejskich zamieszkuje ok. 14,7 mln
ludnoÊci, na terenach miejskich zaÊ ok. 23,9 mln (dane
G∏ównego Urz´du Statystycznego za rok 2000).
Terytorialnie Polska jest podzielona na: 16 województw, 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatów oraz 2478 gmin. G∏ównymi ga∏´ziami przemys∏u
w Polsce sà: paliwowo-energetyczny, metalurgiczny,
elektromaszynowy, elektrotechniczny i elektroniczny,
metalowy, chemiczny, mineralny, przemys∏ spo˝ywczy, drzewno-papierniczy i lekki.
KPGO zosta∏ sporzàdzony jako realizacja przepisów
ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U.
Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113,
poz. 984), która w rozdziale 3 art. 14—16 wprowadza
obowiàzek opracowania planów na szczeblu krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, ustawy
o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U.
Nr 100, poz. 1085 oraz z 2002 r. Nr 143, poz. 1196) termin uchwalenia pierwszego krajowego planu gospodarki odpadami up∏ywa 31 paêdziernika 2002 r.
Zarówno za∏o˝one cele w „II Polityce ekologicznej
paƒstwa”, jak i okreÊlone w ustawie o odpadach w rozdziale 2 art. 5 — zasady post´powania z odpadami, stanowià podstaw´ do formu∏owania zadaƒ w planie go-
spodarki odpadami. KPGO zawiera zadania w zakresie
gospodarki odpadami konieczne do realizacji celów zawartych w dokumencie pt.: „II Polityka ekologiczna
paƒstwa”, jak równie˝ okreÊlone w „Programie wykonawczym do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata
2002—2010” i „Narodowym programie przygotowania
do cz∏onkostwa” w obszarze „Ârodowisko” wraz z zestawem planów implementacyjnych, ze szczególnym
uwzgl´dnieniem planów implementacyjnych Dyrektyw UE w zakresie odpadów (wykaz dyrektyw UE zawarto w za∏àczniku 1).
Zgodnie z polskim i unijnym prawodawstwem
w dziedzinie odpadów do opracowania zakresu zadaƒ
przyj´to nast´pujàce zasady post´powania z odpadami
— zapobieganie i minimalizacja powstawania odpadów,
— zapewnienie odzysku, w tym g∏ównie recyklingu
odpadów, których powstania w danych warunkach
techniczno-ekonomicznych nie da si´ uniknàç,
— unieszkodliwianie odpadów (poza sk∏adowaniem),
— bezpieczne dla zdrowia ludzkiego i Êrodowiska
sk∏adowanie odpadów, których nie da si´, z uwagi
na warunki techniczno-ekonomiczne, poddaç procesom odzysku lub unieszkodliwiania.
Stan aktualny gospodarki odpadami w Polsce
W 2000 r. wytworzono w
139 340 tys. Mg odpadów, w tym
Polsce
ogó∏em
— w sektorze komunalnym — 13 860 tys. Mg odpadów,
— w sektorze gospodarczym — 125 480 tys. Mg odpadów, w tym 1 578 tys. Mg odpadów niebezpiecznych.
1. 1. Sektor komunalny
W sektorze tym powstaje rocznie ok. 13 860 tys. Mg
odpadów, z czego
— odpady komunalne oszacowano
na poziomie
13 500 tys. Mg,
w tym odpady opakowaniowe
3 400 tys. Mg,
— komunalne osady Êciekowe
(w przeliczeniu na suchà mas´)
360 tys. Mg.
Oko∏o 97% odpadów komunalnych wywiezionych
w 2000 r. przez przedsi´biorstwa zajmujàce si´ zbiórkà
i transportem tych odpadów trafia∏o na zorganizowane
sk∏adowiska komunalne, których zarejestrowano 999
o ∏àcznej powierzchni 3125 ha (dane GUS).
W wyniku selektywnej zbiórki odpadów prowadzonej na terenie 30% gmin w Polsce wydzielono ok.
148 tys. Mg makulatury, szk∏a, tworzyw sztucznych
i metali, co stanowi ok. 1,1% ca∏oÊci wytwarzanych odpadów komunalnych.
stàpi∏a znaczna poprawa w zakresie gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym.
W Polsce dzia∏ajà 52 sortownie odpadów, w których wst´pnie wysegregowane odpady przygotowuje
si´ do dalszego odzysku.
Przedstawione tendencje sà zgodne z zadaniami
Polityki ekologicznej paƒstwa w zakresie zwi´kszania
udzia∏u odzyskiwanych i ponownie stosowanych
w procesie produkcyjnym odpadów przemys∏owych.
Proces kompostowania odpadów prowadzony jest
aktualnie w 54 zak∏adach, a iloÊç odpadów poddawanych recyklingowi organicznemu w kompostowniach
wynosi 248 tys. Mg, co stanowi ok. 2% ogólnej iloÊci
wytwarzanych odpadów komunalnych.
W kraju 42% wytwarzanych komunalnych osadów
Êciekowych podlega procesowi unieszkodliwiania poprzez sk∏adowanie, a procesowi odzysku — 22%, w tym
w celach przemys∏owych — 8%, a rolniczo — 14% osadów. Kompostuje si´ 7%, a przekszta∏ca termicznie 2%.
Oko∏o 27% komunalnych osadów Êciekowych obejmujà inne sposoby post´powania (najcz´Êciej magazynowanie na oczyszczalniach Êcieków).
1.2. Sektor gospodarczy
Odpady powstajàce w sektorze gospodarczym stanowià najwi´kszy strumieƒ odpadów wytwarzanych
w Polsce. W 2000 r. wytworzono 125,48 mln Mg odpadów innych ni˝ komunalne, z czego 96,5 mln Mg
(76,9%) poddano procesowi odzysku, unieszkodliwiono poza sk∏adowaniem 2,8 mln Mg (2,2%), a sk∏adowano 22,3 mln Mg (17,8%). Magazynowano 3,9 mln Mg
odpadów (3,1%).
Najwi´ksze iloÊci odpadów wytwarza przemys∏ wydobywczy, nast´pnie energetyczny i rolno-spo˝ywczy.
Najwi´kszy stopieƒ (powy˝ej 80%) odzysku i unieszkodliwiania (z wy∏àczeniem sk∏adowania) wykazujà odpady z przemys∏u drzewnego (87%), hutniczego
(83,8%) oraz wydobywczego (81,7%), natomiast najmniejszy — odpady powstajàce w przemyÊle chemicznym (29,2%). Na sk∏adowiskach deponowane sà
(w najwi´kszej iloÊci) odpady powstajàce w przemyÊle
chemicznym, a w szczególnoÊci w przemyÊle chemii
nieorganicznej (fosfogipsy) — 67,1%, a tak˝e energetycznym — 22,7% i remontowo-budowlanym — 12,9%.
Wytwarzanie odpadów w Polsce jest nierównomierne przestrzennie — ponad 70% odpadów powstaje w trzech województwach Polski po∏udniowej: Êlàskim, dolnoÊlàskim i ma∏opolskim. Najmniej odpadów
wytwarzanych jest w pó∏nocno-wschodniej cz´Êci kraju: w województwie warmiƒsko-mazurskim i podlaskim powstaje poni˝ej 1% ca∏ego strumienia odpadów.
Najwi´ksze iloÊci odpadów nagromadzono na sk∏adowiskach w województwach dolnoÊlàskim i Êlàskim.
IloÊç odpadów powstajàcych w sektorze gospodarczym w Polsce sukcesywnie maleje: ze 143,9 mln Mg
w 1990 r. do 125,48 mln Mg w 2000 r. (GUS). Zmieni∏a
si´ równie˝ struktura gospodarki tymi odpadami
w 1990 r. wykorzystywano 77,1 mln Mg (53,6%) odpadów, sk∏adowano zaÊ 66,8 mln Mg (46,4%). W 2000 r.
96,5 mln Mg (76,9%) odpadów poddano procesowi odzysku, natomiast unieszkodliwiono poprzez sk∏adowanie 22,3 mln Mg (17,8%) odpadów. Mo˝na uznaç, ˝e na-
Jednak˝e problemem wymagajàcym rozwiàzania
jest poddanie procesom odzysku/unieszkodliwiania takich rodzajów odpadów, które obecnie deponowane sà
na sk∏adowiskach ze wzgl´du na brak mo˝liwoÊci technologicznych ich przerobu. Sà to: fosfogipsy, odpady
flotacyjne z przeróbki rud miedzi, cynku i o∏owiu, w´gla kamiennego, ˝u˝le z drugiego przetopu z hutnictwa
cynku, ˝u˝le z przetopu o∏owiu z hutnictwa o∏owiu. Nale˝y równie˝ zwróciç uwag´ na zwi´kszenie odzysku/unieszkodliwiania osadów z zak∏adowych oczyszczalni Êcieków z ró˝nych ga∏´zi przemys∏u, szlamów
z obróbki metali oraz materia∏ów Êciernych.
1. 3. Odpady niebezpieczne
W Polsce wytworzono w 2000 r. 1 578 tys. Mg odpadów niebezpiecznych, w tym
— 1 450 tys. Mg odpadów powstajàcych w procesach
przemys∏owych i dzia∏alnoÊci us∏ugowej,
— 102 tys. Mg odpadów powstajàcych w gospodarstwach domowych,
— 1,2 tys. Mg odpadowych odczynników chemicznych,
— 25 tys. Mg specyficznych odpadów medycznych.
Na ogólnà iloÊç odpadów niebezpiecznych powstajàcych w procesach przemys∏owych i dzia∏alnoÊci us∏ugowej ok. 30% podlega procesowi odzysku, ok. 67%
procesowi unieszkodliwiania (w tym ok. 12% poprzez
sk∏adowanie), a magazynowaniu z przeznaczeniem do
odzysku i unieszkodliwiania — ok. 2% odpadów niebezpiecznych.
Problemem wymagajàcym rozwiàzania sà
— odpady niebezpieczne powstajàce w gospodarstwach domowych, które kierowane sà obecnie ze
strumieniem odpadów komunalnych na sk∏adowiska komunalne,
— odpadowe odczynniki chemiczne w szko∏ach ni˝szego szczebla, które sà magazynowane w szko∏ach.
Szczególnych zasad post´powania wymagajà odpady niebezpieczne takie jak
— odpady zawierajàce PCB,
— oleje odpadowe,
— baterie i akumulatory,
— odpady zawierajàce azbest,
— pestycydy,
— zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne,
W stosunku do roku 2000 oczekiwaç nale˝y wzrostu
iloÊci odpadów w tym sektorze o ok. 21% w roku 2006,
33% w roku 2010 (∏àcznie 18 400 tys. Mg odpadów)
oraz 51% w roku 2014 (∏àcznie 21 000 tys. Mg odpadów).
— wycofane z eksploatacji pojazdy,
— specyficzne odpady medyczne,
— odpadowe materia∏y wybuchowe.
2. Prognoza
Szacuje si´, ˝e ∏àczna iloÊç odpadów wytworzonych w Polsce wynosiç b´dzie
w 2006 r. —143 784 tys. Mg,
w 2010 r. — 145 317 tys. Mg,
w 2014 r. — 171 982 tys. Mg.
2. 1. Sektor komunalny
W sektorze komunalnym w 2006 r. powstanie
ok. 16 800 tys. Mg odpadów, w tym
— odpadów komunalnych
16 100 tys. Mg,
zawierajàcych odpady
opakowaniowe w iloÊci ok.
— komunalnych osadów Êciekowych
4 500 tys. Mg,
700 tys. Mg.
(w przeliczeniu na suchà mas´)
2. 3. Odpady niebezpieczne
Szacuje si´, ˝e w Polsce zostanà wytworzone w latach 2006—2014 nast´pujàce iloÊci odpadów niebezpiecznych
— 2006 r.
2 110 tys. Mg,
— 2010 r.
2 124 tys. Mg,
— 2014 r.
2 191 tys. Mg.
Poz. 159
W stosunku do roku 2000 nale˝y oczekiwaç wzrostu
iloÊci odpadów niebezpiecznych o ok. 34% w roku
2006, ok. 35% w roku 2010 oraz ok. 39% w roku 2014.
3. Cele i zadania w gospodarowaniu odpadami
3. 1. Sektor komunalny
W KPGO w cz´Êci dotyczàcej odpadów pochodzàcych z sektora komunalnego przy rozpatrywaniu po-
2. 2. Sektor gospodarczy
Zmiany w iloÊci i jakoÊci odpadów wytwarzanych
w Polsce w sektorze gospodarczym w perspektywie
czasowej do 2014 r. zale˝eç b´dà przede wszystkim od
rozwoju poszczególnych ga∏´zi przemys∏u, rzemios∏a
i us∏ug. DoÊwiadczenia Êwiatowe wskazujà, ˝e na ka˝dy 1% wzrostu PBK przypada 2% wzrost iloÊci wytwarzanych odpadów.
W najbli˝szej przysz∏oÊci (lata 2003—2006) zak∏ada
si´ utrzymanie obecnego poziomu wytwarzania odpadów lub ich nieznaczny wzrost. Wynika to z jednej strony z prowadzonej konsekwentnie polityki ekologicznej
promujàcej metody minimalizacji i zapobiegania powstawaniu odpadów, z drugiej zaÊ zwi´kszenia kontroli nad wytwórcami odpadów i odkrycia tzw. szarej strefy odpadowej. W dalszej perspektywie nale˝y si´ spodziewaç relatywnego zmniejszenia (w stosunku do
wzrostu produkcji) iloÊci wytwarzanych odpadów.
szczególnych rozwiàzaƒ technicznych wzi´to pod uwag´ koniecznoÊç
— odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem)
odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji
dla osiàgni´cia w 2010 r. redukcji iloÊci tych odpadów kierowanych do sk∏adowania do poziomu
75% odpadów wytworzonych w 1995 r. (4 380 tys.),
redukcji do poziomu 50% odpadów komunalnych
ulegajàcych biodegradacji sk∏adowanych w roku
2013 (równie˝ w odniesieniu do odpadów wytworzonych w 1995 r.),
— zapewnienia odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych dla osiàgni´cia w roku 2007
— poziomu odzysku
— 50%,
— poziomu recyklingu
— 25%,
— wydzielenia odpadów wielkogabarytowych ze strumienia odpadów komunalnych przez selektywnà
zbiórk´; za∏o˝ono uzyskanie co najmniej 20% poziomu selektywnej zbiórki odpadów wielkogabarytowych wydzielonych w 2006 r. oraz 50% poziomu
w roku 2010. Za∏o˝ony poziom selektywnej zbiórki
w 2014 r. — 70%,
— wydzielenia odpadów budowlanych wchodzàcych
w strumieƒ odpadów komunalnych poprzez ich selektywnà zbiórk´ zapewniajàcà uzyskanie co najmniej 15% poziomu selektywnej zbiórki — w roku
2006, 40% w roku 2010 oraz 60% w roku 2014,
— wydzielenia odpadów niebezpiecznych ze strumienia odpadów komunalnych poprzez ich selektywnà
zbiórk´, celem unieszkodliwienia; za∏o˝ony poziom
selektywnej zbiórki: 15% odpadów niebezpiecznych wydzielonych ze strumienia odpadów komunalnych w 2005 r., 50% w 2010 r. i 80% w 2014 r.
Realizacja wy˝ej wymienionych celów w zakresie
redukcji odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji (odpady organiczne pochodzàce z gospodarstw domowych, tzw. odpady zielone, komunalne
osady Êciekowe, odpady papieru i tektury, materia∏y
naturalne typu drewno, tekstylia) wymagaç b´dzie budowy w Polsce do roku 2006 instalacji odzysku i unieszkodliwiania o ∏àcznej przepustowoÊci na poziomie
ok. 720 tys. Mg odpadów, w tym
— 680 tys. Mg odpadów typu organicznego wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych,
— oko∏o 36 tys. Mg komunalnych osadów Êciekowych
(ok. 10% ca∏oÊci wytworzonych osadów).
Odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem)
prowadzone b´dzie g∏ównie metodami kompostowania i fermentacji beztlenowej.
Preferuje si´ kojarzenie gospodarki odpadami komunalnymi ulegajàcymi biodegradacji z gospodarkà
komunalnymi osadami Êciekowymi i budow´ wspólnych zak∏adów odzysku i unieszkodliwiania.
Uzyskanie do roku 2007 poziomu 48% recyklingu
odpadów opakowaniowych papieru i tektury wià˝e si´
z budowà systemu zbiórki tych opakowaƒ, budowà zak∏adów segregacji oraz uszlachetniania pozyskanych
surowców oraz docelowo budowà instalacji termicznego przekszta∏cania odpadów. Instalacje te powinny zabezpieczyç przyjmowanie w roku 2007 ok. 1 800 tys. Mg
odpadów papieru i tektury.
W omawianym okresie 2003—2006 w sektorze komunalnym powinny byç równie˝ podj´te dzia∏ania organizacyjne i techniczne w celu zapewnienia wydzielenia w ramach selektywnej zbiórki
— 20% odpadów wielkogabarytowych (200 tys. Mg),
— 15% odpadów budowlanych (370 tys. Mg),
— 15% odpadów niebezpiecznych (17 tys. Mg wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych)
oraz budowa odpowiednich linii technologicznych demonta˝u i sortowania zebranych odpadów wielkoga-
Poz. 159
barytowych i budowlanych, a tak˝e budowa gminnych
punktów zbiórki odpadów niebezpiecznych przed ich
transportem do instalacji unieszkodliwiania.
W okresie od 2007—2010 r. powinna nastàpiç intensyfikacja dzia∏aƒ, które spowodujà rozbudow´ i budow´ nowych instalacji odzysku i unieszkodliwiania
odpadów, w tym instalacji zwiàzanych z termicznym
przekszta∏caniem odpadów. ¸àczna przepustowoÊç
obiektów w tym sektorze okreÊlona jest na poziomie 4
100 tys. Mg w skali roku. Instalacje zwiàzane z kompostowaniem, fermentacjà beztlenowà, biologiczno-mechanicznym przetwarzaniem oraz termicznym przekszta∏ceniem powinny mieç przepustowoÊç na poziomie 3 270 tys. Mg w skali roku. Na t´ przepustowoÊç
sk∏adajà si´
— organiczne odpady komunalne — 2 070 tys. Mg,
— osady Êciekowe — 150 tys. Mg,
— odpady opakowaniowe z papieru — 1 050 tys. Mg.
W wymienionym okresie nast´powaç powinna dalsza rozbudowa i budowa instalacji demonta˝u i recyklingu odpadów wielkogabarytowych i budowlanych.
Budowa i eksploatacja instalacji odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów spowoduje
znacznà redukcj´ iloÊci odpadów sk∏adowanych. Szacuje si´, ˝e pojemnoÊç sk∏adowisk odpadów komunalnych w Polsce w okresie do 2006 r. wynosiç powinna
47 937 tys. m3, w latach 2007—2010 — 44 580 tys. m3,
a w latach 2011—2014 — 40 715 tys. m3.
Zamykaç si´ b´dzie stare sk∏adowiska niespe∏niajàce wymogów technicznych oraz dà˝yç do maksymalnego ograniczenia iloÊci sk∏adowisk w kraju. Szacuje
si´, ˝e w okresie do 2006 r. powstanie w kraju ok. 50 nowoczesnych ponadlokalnych sk∏adowisk, w latach
2006—2010 dalszych 50 obiektów.
3.2. Sektor gospodarczy
Na podstawie analizy stanu gospodarki odpadami
wytwarzanymi w sektorze gospodarczym wskazano,
zgodnie z wytycznymi zawartymi w „II Polityce ekologicznej paƒstwa”, nast´pujàce cele do osiàgni´cia
w latach 2003—2014
— dwukrotne zwi´kszenie udzia∏u odzyskiwanych
i ponownie stosowanych w procesach produkcyjnych odpadów przemys∏owych w porównaniu ze
stanem z 1990 r. (w 1990 r. procesom odzysku poddawano 77,1 mln Mg),
— rozszerzenie mechanizmów rynkowych oraz przygotowanie skutecznych instrumentów ekonomicznych,
— wdro˝enie systemów pe∏nej i wiarygodnej ewidencji odpadów i metod ich zagospodarowywania (bazy danych),
— identyfikacja zagro˝eƒ i rozszerzenie zakresu prac
na rzecz likwidacji starych sk∏adowisk odpadów,
modernizacji sk∏adowisk eksploatowanych oraz rekultywacji terenów zdegradowanych,
— wdro˝enie skutecznego systemu kontroli i nadzoru
nad gospodarowaniem odpadami, w tym prowadzenie monitoringu,
— rozszerzenie zakresu prac badawczo-rozwojowych
nad nowymi technologiami odzysku i ponownego
zastosowania odpadów,
Poz. 159
— kontynuacja badaƒ nad nowymi technologiami,
przyczyniajàcymi si´ do zapobiegania/minimalizacji powstawania odpadów oraz zmniejszania ich
szkodliwoÊci,
— kontynuacja badaƒ nad nowymi technologiami
w zakresie odzysku/unieszkodliwiania odpadów,
— kontynuacj´ prac badawczo-rozwojowych dotyczàcych technologii ma∏oodpadowych oraz technologii odzysku i ponownego u˝ycia odpadów.
— organizacja systemu zbiórki, magazynowania
i transportu odpadów powstajàcych w sektorze
ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw,
Dla osiàgni´cia wymienionych celów niezb´dne
jest podj´cie dzia∏aƒ pozainwestycyjnych (prawne i organizacyjne) oraz inwestycyjnych.
— ewidencja zak∏adowych sk∏adowisk odpadów przemys∏owych,
Zadania pozainwestycyjne dotyczà przede wszystkim: dalszej modyfikacji uregulowaƒ prawnych w dziedzinie odpadów, opracowania i wdro˝enia rozwiàzaƒ
organizacyjnych (przede wszystkim struktur organizacyjnych oraz systemów wymiany informacji), zapewniajàcych w∏aÊciwe bie˝àce zarzàdzanie strumieniami
odpadów (pozwolenia, organizacja systemów zbiórki,
transportu i przerobu, ewidencja, rejestracja, monitoring); wdra˝ania mechanizmów ekonomicznych stymulujàcych w∏aÊciwe zagospodarowanie odpadów;
prac badawczych i rozwojowych w zakresie metodyk
pomiarowych oraz technologii zagospodarowania odpadów; edukacji i szkolenia.
Potrzeby uregulowaƒ prawnych
W zakresie uregulowaƒ prawnych niezb´dne jest
wprowadzenie do ustawodawstwa polskiego
— wymagaƒ dyrektywy UE w sprawie gospodarowania odpadami pochodzàcymi z eksploatacji i przeróbki surowców mineralnych (po zatwierdzeniu
projektu),
— wymagaƒ prawnych dotyczàcych unieszkodliwiania odpadów poubojowych (zgodnych z Decyzjami Rady 2000/418/EC z dnia 29.06.2000 r.
i 2000/766EEC z 5.12.2000 r., wspartymi kolejnymi
decyzjami — 2001/2/EEC, 2001/9/EEC i 2001/25/EEC
i ostatecznym rozporzàdzeniem Parlamentu Europejskiego 01/999).
Potrzeby organizacyjne
— rozpoznanie stanu gospodarki odpadami w ma∏ych
i Êrednich podmiotach gospodarczych,
— kontrola i monitoring wytwórców odpadów i podmiotów posiadajàcych instalacje do unieszkodliwiania odpadów w celu stwierdzenia, czy dzia∏alnoÊç ta nie narusza przepisów ochrony Êrodowiska
i jest zgodna z normami i zaleceniami,
— dà˝enie do stosowania niskoodpadowych technologii produkcji, czystszych w odniesieniu do Êrodowiska oraz zapewniajàcych produkcyjne wykorzystanie wszystkich sk∏adników przerabianych surowców,
— uczestniczenie wytwórców odpadów z sektora gospodarczego w programach zarzàdzania Êrodowiskowego (normy ISO serii 14 000),
— uwzgl´dnienie w planach gospodarki odpadami na
poziomie powiatu i gminy wykazu zwa∏owisk odpadów wydobywczych przeznaczonych do odzysku lub rekultywacji,
— sporzàdzenie wykazu terenów pogórniczych zdegradowanych, przeznaczonych do rekultywacji,
— prowadzenie dzia∏aƒ informacyjno-edukacyjnych
dla ma∏ych i Êrednich podmiotów gospodarczych,
majàce na celu zwi´kszenie stopnia odzysku wytwarzanych przez nich odpadów, oraz wykorzystywanie istniejàcych ju˝ instalacji do zagospodarowania lub unieszkodliwiania odpadów w celu ograniczenia do minimum ich sk∏adowania,
— opracowanie list rankingowych sk∏adowisk przeznaczonych do likwidacji lub modernizacji oraz terenów zdegradowanych przeznaczonych do rekultywacji,
— utworzenie nowej struktury lub wykorzystanie istniejàcej, prowadzàcej baz´ danych o najlepszych
dost´pnych technikach (BAT/BREF) dla przemys∏u
i us∏ug zwiàzanych z wytwarzaniem, odzyskiem
i unieszkodliwianiem odpadów oraz wydajàcej rekomendacje i wytyczne dotyczàce zu˝ycia materia∏ów, energii i wody w procesach produkcyjnych,
— opracowanie strategii nadzoru weterynaryjnego
nad procesem powstawania i niszczenia odpadów
pochodzenia zwierz´cego,
— organizacja systemu nadzoru weterynaryjnego
nad procesem powstawania i niszczenia odpadów
pochodzenia zwierz´cego szczególnego ryzyka
(SRM) oraz odpadów wysokiego ryzyka (HRM),
w tym zw∏aszcza byd∏a, owiec i kóz oraz ich wy∏àczenie z ∏aƒcucha pokarmowego ludzi i zwierzàt,
— monitoring gospodarki odpadami powstajàcymi
w sektorze gospodarczym.
Potrzeby inwestycyjne
— budowa 6 instalacji do stabilizacji odpadów przy
wykorzystaniu odpadów z przemys∏u energetycznego — do zagospodarowania osadów Êciekowych, szlamów, zawiesin o wydajnoÊci 120 m3/h,
— budowa 8 instalacji do wytwarzania betonów samozag´szczalnych o wydajnoÊci 120 m3/h z zastosowaniem popio∏ów lotnych,
— budowa 8 nowych i modernizacja 15 obecnie istniejàcych instalacji przygotowujàcych materia∏y na
bazie odpadów z przemys∏u energetycznego do
wykorzystania w technologiach górniczych — podsadzania podziemnych wyrobisk górniczych o wydajnoÊci 100 tys. Mg/rok,
— budowa 2 linii technologicznych do przetwarzania
produktu odsiarczania spalin metodà pó∏suchà na
materia∏ przydatny do stabilizacji gruntu, makroniwelacji, rekultywacji i budowy dróg. WydajnoÊç linii technologicznej powinna wynosiç 15 tys. Mg/rok,
— budowa 3 instalacji aktywacji popio∏ów konwencjonalnych jako dodatku poprawiajàcego parametry u˝ytkowe betonu,
Poz. 159
3. 3. Odpady niebezpieczne
W KPGO w cz´Êci dotyczàcej odpadów niebezpiecznych przy rozpatrywaniu poszczególnych rozwiàzaƒ technicznych wzi´to pod uwag´ koniecznoÊç
— ca∏kowitego zniszczenia i wyeliminowania PCB ze
Êrodowiska do 2010 r. poprzez kontrolowane
unieszkodliwienie PCB oraz dekontaminacj´ lub
unieszkodliwienie urzàdzeƒ zawierajàcych PCB,
— zapewnienia odzysku i recyklingu olejów odpadowych do roku 2007 zgodnie z rozporzàdzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r. w sprawie
rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów
opakowaniowych i pou˝ytkowych (Dz. U. Nr 69,
poz. 719),
— budowa 4 instalacji do produkcji spoiw cementujàcych dla potrzeb budownictwa drogowego i geotechnicznego na bazie popio∏ów konwencjonalnych i fluidalnych. WydajnoÊç instalacji 7,0 Mg/h,
— zapewnienia bezpiecznego dla zdrowia ludzi usuni´cia wyrobów zawierajàcych azbest i zdeponowania ich na wyznaczonych sk∏adowiskach w sposób eliminujàcy ich negatywne oddzia∏ywanie,
— budowa instalacji do wytwarzania kruszyw granulowanych na bazie popio∏u lotnego i ˝u˝la. WydajnoÊç instalacji 50 tys. Mg/rok,
— likwidacji do 2010 r. mogilników zawierajàcych
przeterminowane Êrodki ochrony roÊlin,
— budowa 9 instalacji do wytwarzania materia∏ów do
makroniwelacji i rekultywacji terenu przy wykorzystaniu odpadów energetycznych. WydajnoÊç instalacji ok. 36 tys. m3/rok,
— budowa instalacji do wytwarzania spoiw cementowo-popio∏owych zast´pujàcych cement. WydajnoÊç instalacji 100 tys. Mg/rok,
— budowa 10 instalacji do produkcji mieszanek dla
drogownictwa na bazie odpadów energetycznych
do wykonywania stabilizacji gruntów, podbudów,
nawierzchni drogowych o wydajnoÊci 30 tys. m3/rok,
— budowa 6 instalacji do magazynowania popio∏u
lotnego z okresu szczytu zimowego na okres letni
o pojemnoÊci 60 tys. m3,
— rekultywacja sk∏adowisk, dla których brak jest mo˝liwoÊci odzysku nagromadzonych odpadów,
— modernizacja sk∏adowisk odpadów, które nie spe∏niajà wymogów ekologicznych,
— budowa systemu do unieszkodliwiania odpadów
poubojowych
— urzàdzenie zbiornic zwierzàt pad∏ych,
— modernizacja istniejàcych zak∏adów utylizacyjnych,
— budowa 4 nowych zak∏adów utylizacyjnych,
— dostosowanie istniejàcych instalacji do spalania
màczek i t∏uszczów do norm obowiàzujàcych
w UE,
— wdro˝enie instalacji do wdmuchiwania py∏ów stalowniczych o zawartoÊci >10% Zn w hutach ˝elaza
i stali.
— zapewnienia odzysku i recyklingu zu˝ytych urzàdzeƒ ch∏odniczych i klimatyzacyjnych zwierajàcych
CFC HCFC do 2007 r. zgodnie z rozporzàdzeniem
Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych (Dz. U.
Nr 69, poz. 719),
— zapewnienia odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji,
— minimalizacji iloÊci powstawania specyficznych
odpadów medycznych wymagajàcych szczególnych metod unieszkodliwiania na drodze termicznego przekszta∏cania, poprzez zastosowanie segregacji odpadów u êród∏a ich powstawania, a tak˝e
poprzez eliminacj´ nieprawid∏owych praktyk w gospodarce odpadami medycznymi.
Dla realizacji wymienionych celów w gospodarce
odpadami niebezpiecznymi niezb´dne jest podj´cie
wyszczególnionych dzia∏aƒ prawnych, organizacyjnych i inwestycyjnych.
Potrzeby uregulowaƒ prawnych
W zakresie uregulowaƒ prawnych niezb´dne jest
wprowadzenie przepisów prawnych w zakresie wymagaƒ dyrektywy, dotyczàcej urzàdzeƒ elektrycznych
i elektronicznych oraz odpadowych urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych (po zatwierdzeniu projektu).
Potrzeby organizacyjne
Ze wzgl´du na fakt powstawania wielu odpadów
niebezpiecznych w sposób rozproszony najistotniejszà
sprawà jest stworzenie warunków do zbiórki tych odpadów od mieszkaƒców oraz od ma∏ych i Êrednich
firm. W tym celu proponuje si´ organizacj´ gminnych punktów zbierania odpadów niebezpiecznych
(GPZON) i stacji prze∏adunkowych odpadów niebezpiecznych (SPON). Punkty gromadzenia odbiera∏yby
odpady niebezpieczne (w tym zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne jako zawierajàce odpady niebezpieczne) od mieszkaƒców i przeterminowane odczynniki chemiczne ze szkó∏ ni˝szego szczebla bez ponoszenia op∏at, odp∏atnie zaÊ (na zasadzie us∏ugi) od ma∏ych
i Êrednich przedsi´biorstw.
Poz. 159
azbestowych na istniejàcych sk∏adowiskach odpadów,
— modernizacja lub wybudowanie nowych sk∏adowisk na odpady niebezpieczne w hutach metali nie˝elaznych: miedzi, o∏owiu, cynku i aluminium,
— uruchomienie instalacji do unieszkodliwiania urzàdzeƒ ch∏odniczych,
Zadaniem stacji prze∏adunkowych (jedna na
ok. 50 punktów gminnych) b´dzie magazynowanie,
przygotowywanie do wysy∏ki i przesy∏anie do w∏aÊciwych instalacji zebranych odpadów. Transport odpadów niebezpiecznych do i ze stacji prze∏adunkowych
mo˝e byç realizowany bàdê Êrodkami w∏asnymi b´dàcymi na wyposa˝eniu stacji lub poprzez specjalistyczne firmy transportowe posiadajàce stosowne zezwolenia. Koszty unieszkodliwiania odpadów zebranych od
mieszkaƒców i ze szkó∏ powinny byç pokrywane z funduszy gminnych.
— budowa stacji do dekontaminacji transformatorów
zawierajàcych PCB,
Konieczne jest równie˝ doskonalenie istniejàcej
zbiórki odpadów: akumulatorów, olejów itp. w sieciach
organizowanych przez producentów i organizacje odzysku. Ponadto celowym jest prowadzenie kontroli
prawid∏owoÊci gospodarki odpadami poprzez kontynuacj´ dotychczasowych dzia∏aƒ w zakresie monitoringu gospodarki odpadami niebezpiecznymi, a tak˝e
wdra˝anie technik minimalizacji powstawania odpadów u êród∏a powstawania.
— budowa 43 stacji prze∏adunkowych odpadów niebezpiecznych (SPON).
Potrzeby inwestycyjne
Dla prawid∏owego funkcjonowania gospodarki odpadami niebezpiecznymi niezb´dne jest
— uruchomienie instalacji do odzysku i unieszkodliwiania zu˝ytych urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych (po usuni´ciu elementów szczególnie niebezpiecznych typu: elementy zawierajàce rt´ç,
PCB, akumulatory i baterie itp.),
— budowa 2 492 gminnych punktów zbierania odpadów niebezpiecznych (GPZON),
4. Planowane nak∏ady na przedsi´wzi´cia inwestycyjne i pozainwestycyjne wynikajàce z KPGO w latach
2003—2014
Nak∏ady na przedsi´wzi´cia inwestycyjne okreÊlone w KPGO kszta∏tujà si´ ∏àcznie w latach 2003—2014
na poziomie: 11 788,9 mln z∏, w tym: w sektorze komunalnym: 8 777,0 mln z∏, w sektorze gospodarczym
2 014,4 mln z∏, w zakresie zaÊ realizacji zadaƒ dotyczàcych gospodarowania odpadami niebezpiecznymi
koszty okreÊlono na poziomie: 997,4 mln z∏.
— wybudowanie ogólnokrajowego sk∏adowiska odpadów niebezpiecznych o pojemnoÊci 500 tys. Mg,
Nak∏ady na przedsi´wzi´cia pozainwestycyjne
okreÊlone w KPGO kszta∏tujà si´ ∏àcznie w latach 2003
do 2014 na poziomie: 2 129,3 mln z∏, w tym: w sektorze
komunalnym: 2 034,3 mln z∏, w sektorze gospodarczym: 33,0 mln z∏, w zakresie zaÊ realizacji zadaƒ dotyczàcych gospodarowania odpadami niebezpiecznymi
koszty okreÊlono na poziomie: 61,7 mln z∏.
— budowa 40 sk∏adowisk dla odpadów azbestowych
o ∏àcznej pojemnoÊci 6 650 tys. Mg lub alternatywnie dobudowanie oddzielnych kwater dla odpadów
Wyszczególnienie nak∏adów w poszczególnych
przedzia∏ach czasowych przedstawiono w tabelach 4.1,
4.2 i 4.3 zamieszczonych poni˝ej.
— wybudowanie instalacji do termicznego przekszta∏cania szerokiej gamy odpadów niebezpiecznych
o wydajnoÊci 20 tys. Mg/rok lub alternatywnie instalacji do plazmowego spalania odpadów,
RAZEM
Niepubliczne
Publiczne
PrzedsiĊbiorca,
inwestor
Pomoc zagraniczna
PrzedsiĊwziĊcia
pozainwestycyjne
przedsiĊwziĊcia inwestycyjne
przedsiĊwziĊcia
pozainwestycyjne
przedsiĊwziĊcia inwestycyjne
przedsiĊwziĊcia
pozainwestycyjne
683,4
3555,9
605,5
973,
70,9
201,9
5,5
788,0
8,8
0,5
17,7
4,3
668,6
Fundusze (NFOĝiGW,
WFOĝiGW)
56,
475,4
25,8
przedsiĊwziĊcia inwestycyjne
5,8
0,0
2,9
0,0
2004–2006
16,3
2003
4,1
0,0
5039,6
605,2
255,9
2,5
848,3
25,6
979,3
5,1
33,6
2007–2010
8,5
0,0
4638,9
605,2
78,
1,5
788,8
7,4
842,5
1,3
205,6
2011–2014
Koszty w latach 2003 do 2014 [mln PLN]
2,2
przedsiĊwziĊcia
pozainwestycyjne
przedsiĊwziĊcia inwestycyjne
Rodzaj przedsiĊwziĊcia
przedsiĊwziĊcia inwestycyjne
Samorządy terytorialne przedsiĊwziĊcia
pozainwestycyjne
BudĪet paĔstwa
Rodzaj jednostki finansującej
Tabela S.4.3. Planowane nakáady na finansowanie przedsiĊwziĊü wynikających z KPGO w latach 2003–204
2017,8
3578,0
10,0
2443,9
55,0
2646,5
24,9
3120,4
21,3
0,0
13917,8
2003–2014
1. WPROWADZENIE
Krajowy plan gospodarki odpadami (KPGO) zosta∏
sporzàdzony jako realizacja ustaleƒ ustawy z dnia
27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628
oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz. 984), która
w rozdziale 3 art. 14—16 wprowadza obowiàzek opracowania planów na szczeblu krajowym, wojewódzkim,
powiatowym i gminnym.
Zarówno za∏o˝one cele w „II Polityce ekologicznej
paƒstwa”, jak i okreÊlone w ustawie o odpadach w rozdziale 2 art. 5 zasady post´powania z odpadami, stanowià podstaw´ do formu∏owania zadaƒ w planie gospodarki odpadami. KPGO zawiera zadania w zakresie gospodarki odpadami konieczne do realizacji celów zawartych w dokumencie pt.: „II Polityka ekologiczna
paƒstwa”, jak równie˝ okreÊlone w „Programie wykonawczym do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata
2002—2010” i „Narodowym programie przygotowania
do cz∏onkostwa” w obszarze „Ârodowisko” wraz z zestawem planów implementacyjnych, ze szczególnym
uwzgl´dnieniem planów implementacyjnych Dyrektyw UE w zakresie odpadów (wykaz dyrektyw UE zawarto w za∏àczniku 1). Ponadto w niniejszym planie
uwzgl´dniono dotychczasowe programy oraz opracowania dotyczàce gospodarowania odpadami wykonane w poszczególnych resortach.
Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
o wprowadzeniu ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych
ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 oraz z 2002 r. Nr 143,
poz. 1196) termin uchwalenia pierwszego krajowego
planu gospodarki odpadami up∏ywa 31 paêdziernika
2002 r. Projekt krajowego planu podlega zaopiniowaniu przez zarzàdy województw. Ocena realizacji zadaƒ
wytyczonych w krajowym planie gospodarki odpadami nastàpi po up∏ywie 2 lat od jego przyj´cia. Jego aktualizacja nastàpi nie póêniej ni˝ po up∏ywie 4 lat. Z tego wzgl´du opracowany plan obejmuje w g∏ównej
mierze okres 2003—2006, z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2014, z rozbiciem na dwa okresy
czteroletnie, tj. 2007—2010 i 2011—2014.
Poz. 159
Cele polityki ekologicznej w dokumencie „II Polityka ekologiczna paƒstwa” w dziedzinie gospodarowania odpadami sprecyzowane zosta∏y nast´pujàco
„Ochrona przed odpadami jest specyficznà dziedzinà ochrony Êrodowiska, gdy˝ poszczególne przedsi´wzi´cia w tym zakresie w dalszej perspektywie, poza
bezspornymi efektami ekologicznymi w postaci likwidacji zagro˝eƒ, mogà przynieÊç równie˝ wymierne korzyÊci materialne wynikajàce z racjonalnego gospodarowania odpadami (odzysk surowców i materia∏ów,
wykorzystanie energii). Powinna byç traktowana priorytetowo, poniewa˝ odpady stanowià êród∏o zanieczyszczenia wszystkich elementów Êrodowiska (wody
powierzchniowe i podziemne, gleby i grunty, powietrze)”.
„Celem nadrz´dnym polityki w zakresie gospodarowania odpadami jest zapobieganie powstawaniu odpadów, przy rozwiàzywaniu problemu odpadów
„u êród∏a”, odzyskiwanie surowców i ponowne wykorzystanie odpadów oraz bezpieczne dla Êrodowiska
koƒcowe unieszkodliwianie odpadów niewykorzystanych. Warunkiem realizacji tego celu jest zmniejszenie
materia∏o- i energoch∏onnoÊci produkcji (stosowanie
czystych technologii), wykorzystywanie alternatywnych odnawialnych êróde∏ energii, stosowanie analizy
pe∏nego ”cyklu ˝ycia„ produktu (produkcji, transportu,
opakowania, u˝ytkowania, ewentualnego ponownego
wykorzystania i unieszkodliwiania).”
W Êwietle powy˝szego celem krajowego planu gospodarki odpadami jest okreÊlenie zakresu zadaƒ koniecznych do zapewnienia zintegrowanej gospodarki
odpadami w kraju, w sposób zapewniajàcy ochron´
Êrodowiska, z uwzgl´dnieniem obecnych i przysz∏ych
mo˝liwoÊci technicznych, organizacyjnych oraz uwarunkowaƒ ekonomicznych, jak równie˝ z uwzgl´dnieniem poziomu technicznego istniejàcej infrastruktury.
1.1. Konstrukcja krajowego planu gospodarki odpadami
Dla potrzeb konstrukcji planu dokonano podzia∏u
odpadów na 2 zasadnicze grupy
Zgodnie z polskim i unijnym prawodawstwem
w dziedzinie odpadów do opracowania zakresu zadaƒ
przyj´to nast´pujàce zasady post´powania z odpadami
— odpady powstajàce w sektorze komunalnym: odpady komunalne, odpady opakowaniowe, komunalne osady Êciekowe,
— zapobieganie i minimalizacja powstawania odpadów,
— odpady powstajàce w sektorze gospodarczym: odpady przemys∏owe.
— zapewnienie odzysku, w tym g∏ównie recyklingu odpadów, których powstania w danych warunkach techniczno-ekonomicznych nie da si´ uniknàç,
Z uwagi na fakt, ˝e w ka˝dym z wy˝ej wymienionych sektorów powstajà odpady o charakterze niebezpiecznym, t´ grup´ wydzielono i omówiono oddzielnie.
— unieszkodliwianie odpadów (poza sk∏adowaniem),
Krajowy plan gospodarki odpadami zosta∏ opracowany w oparciu o analiz´ poszczególnych grup odpadów, zawartych w rozporzàdzeniu Ministra Ârodowiska z dnia 27 wrzeÊnia 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206). Analiza ta dotyczy∏a
w szczególnoÊci stanu aktualnego gospodarki odpada-
— bezpieczne dla zdrowia ludzkiego i Êrodowiska
sk∏adowanie odpadów, których nie da si´, z uwagi
na warunki techniczno-ekonomiczne, poddaç procesom odzysku lub unieszkodliwiania.
mi w poszczególnych grupach (êród∏a wytwarzania, bilans odpadów, charakterystyka jakoÊciowa odpadów,
istniejàce mo˝liwoÊci odzysku i unieszkodliwiania). Na
podstawie dotychczasowych trendów okreÊlono prognozy zmian iloÊci i jakoÊci odpadów. Dane te sta∏y si´
podstawà do okreÊlenia celów, a nast´pnie zadaƒ.
Przedstawiono warianty rozwiàzaƒ techniczno-technologicznych i organizacyjnych wraz z okreÊleniem kosztów oraz ich oceny w aspekcie kryteriów ochrony Êrodowiska. Wyniki analiz dotyczàcych poszczególnych
grup odpadów stanowià materia∏ êród∏owy, wykazy instalacji do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów
oraz wykaz aktów prawnych obowiàzujàcych w Polsce
i Unii Europejskiej przedstawiono w za∏àcznikach (wykaz za∏àczników zawarto w spisie za∏àczników).
2. AKTUALNY STAN PRAWNY I ORGANIZACYJNY
GOSPODARKI ODPADAMI W POLSCE
Obowiàzujàce prawo wprowadza zasady, które powinny byç przestrzegane w gospodarce odpadami
(spis aktów prawnych znajduje si´ w za∏àczniku 1).
W ustawie — Prawo ochrony Êrodowiska (tytu∏ I dzia∏ II) wprowadzono nast´pujàce zasady ogólne
— zasad´ zintegrowanego podejÊcia do ochrony Êrodowiska jako ca∏oÊci (ochrona jednego lub kilku
elementów przyrodniczych powinna byç realizowana z uwzgl´dnieniem ochrony pozosta∏ych elementów),
— zasad´ zapobiegania (ten, kto podejmuje dzia∏alnoÊç mogàcà negatywnie oddzia∏ywaç na Êrodowisko, jest obowiàzany do zapobiegania temu oddzia∏ywaniu),
— zasad´ przezornoÊci (ten, kto podejmuje dzia∏alnoÊç, której negatywne oddzia∏ywanie na Êrodowisko nie jest jeszcze w pe∏ni rozpoznane, jest obowiàzany, kierujàc si´ przezornoÊcià, podjàç wszelkie mo˝liwe Êrodki zapobiegawcze),
Poz. 159
— zasad´, ˝e decyzja wydana z naruszeniem przepisów
dotyczàcych ochrony Êrodowiska jest niewa˝na,
— zasad´, ˝e podmioty korzystajàce ze Êrodowiska
oraz organy ochrony Êrodowiska sà obowiàzane
do stosowania metodyk referencyjnych, je˝eli metodyki takie zosta∏y okreÊlone na podstawie ustaw,
przy czym je˝eli na podstawie ustaw wprowadzono obowiàzek korzystania z metodyki referencyjnej, dopuszczalne jest stosowanie innej metodyki
pod warunkiem udowodnienia pe∏nej równowa˝noÊci uzyskiwanych wyników.
W ustawie o odpadach (rozdzia∏ 2) sformu∏owano
nast´pujàce zasady
— zasad´ przestrzegania w∏aÊciwej hierarchii post´powania z odpadami (najbardziej preferowanym
dzia∏aniem jest zapobieganie powstawaniu odpadów, nast´pnie ograniczanie iloÊci i ucià˝liwoÊci
(szkodliwoÊci) odpadów, odzysk (wykorzystanie
odpadów), unieszkodliwianie odpadów, z wy∏àczeniem sk∏adowania, a najmniej preferowanym sk∏adowanie odpadów),
— zasad´ bliskoÊci (odpady powinny byç w pierwszej
kolejnoÊci poddawane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania; jeÊli nie jest to
mo˝liwe, to uwzgl´dniajàc najlepszà dost´pnà
technik´ lub technologi´, powinny byç przekazywane do najbli˝ej po∏o˝onych miejsc, w których
mogà zostaç poddane odzyskowi lub unieszkodliwione),
— zasad´ rozszerzonej odpowiedzialnoÊci producenta (producent jest nie tylko odpowiedzialny za powstajàce w procesie produkcyjnym odpady, ale
równie˝ za odpady powstajàce w trakcie u˝ytkowania, jak i po zu˝yciu wytworzonych przez niego produktów — odpowiednie projektowanie produktów).
— zasad´ „zanieczyszczajàcy p∏aci” (ten, kto powoduje szkod´ w Êrodowisku, w szczególnoÊci przez jego zanieczyszczenie, ponosi koszty usuni´cia skutków tego zanieczyszczenia oraz ten, kto mo˝e spowodowaç szkod´ w Êrodowisku, w szczególnoÊci
przez jego zanieczyszczenie, ponosi koszty zapobiegania temu zanieczyszczeniu),
W prawodawstwie zosta∏y sformu∏owane szczegó∏owe zasady post´powania z niektórymi rodzajami odpadów (rozdzia∏ 5 ustawy o odpadach, ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, „ustawa
o op∏acie produktowej”, ustawa o post´powaniu z substancjami zubo˝ajàcymi warstw´ ozonowà, ustawa
o zakazie stosowania wyrobów zawierajàcych azbest),
tj. z
— zasad´ dost´pu obywateli do informacji o Êrodowisku i jego ochronie na warunkach okreÊlonych
w ustawie — Prawo ochrony Êrodowiska,
— PCB,
— zasad´ uwzgl´dniania wymagaƒ ochrony Êrodowiska i zrównowa˝onego rozwoju przy opracowywaniu polityk, strategii, planów i programów,
— odpadami z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz z przetwarzania tych odpadów,
— prawo obywateli do uczestniczenia w post´powaniu w sprawie wydania decyzji z zakresu ochrony
Êrodowiska lub przyj´cia projektu polityki, strategii, planu lub programu, w tym dotyczàcych gospodarki odpadami, w przypadkach okreÊlonych
w ustawie — Prawo ochrony Êrodowiska,
— olejami odpadowymi,
— bateriami i akumulatorami,
— odpadami medycznymi i weterynaryjnymi,
— komunalnymi osadami Êciekowymi,
— odpadami opakowaniowymi,
— urzàdzeniami zawierajàcymi substancje zubo˝ajàce warstw´ ozonowà,
Podstawowymi decyzjami w zakresie gospodarowania odpadami (poza odpadami komunalnymi) sà
— azbestem,
— pozwolenie zintegrowane, jeÊli odzysk lub unieszkodliwianie odpadów odbywajà si´ w instalacji, na
której prowadzenie jest wymagane to pozwolenie,
— lampami wy∏adowczymi,
— oponami.
Szczegó∏owe wymagania zosta∏y okreÊlone w odniesieniu do budowy i eksploatacji instalacji do termicznego przekszta∏cania odpadów oraz sk∏adowania
odpadów (rozdzia∏ 6 i 7 ustawy o odpadach — w powiàzaniu z ustawà o zagospodarowaniu przestrzennym i ustawà — Prawo budowlane).
W ustawie o odpadach zawarto wymaganie, aby
stworzyç i utrzymaç w kraju zintegrowanà i wystarczajàcà sieç instalacji i urzàdzeƒ do odzysku i unieszkodliwiania odpadów, spe∏niajàcych wymagania okreÊlone
w przepisach o ochronie Êrodowiska.
Zasady obowiàzujàce w zakresie mi´dzynarodowego obrotu odpadami sà okreÊlone w rozdziale 8 ustawy o odpadach — w szczególnoÊci w zakresie zezwoleƒ.
W prawodawstwie okreÊlono system wymaganych
decyzji administracyjnych w zakresie gospodarki odpadami.
W zakresie wytwarzania odpadów (art. 17 ustawy
o odpadach) wymagane jest posiadanie przez wytwórc´ odpadów jednej z nast´pujàcych decyzji administracyjnych
— pozwolenia zintegrowanego,
— pozwolenia na wytwarzanie odpadów,
— decyzji zatwierdzajàcej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi (zwanej dalej „decyzjà zatwierdzajàcà program”)
lub z∏o˝enie informacji o wytwarzanych odpadach oraz
o sposobach gospodarowania wytworzonymi odpadami (zwanej dalej „informacjà”), przy czym pozwolenia
(art. 180 ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska) sà
wydawane wy∏àcznie w zwiàzku z eksploatacjà instalacji.
Zgodnie z art. 25 ustawy o odpadach wytwórca odpadów mo˝e zleciç wykonanie obowiàzku gospodarowania odpadami innemu posiadaczowi odpadów. Posiadacz odpadów mo˝e je przekazywaç wy∏àcznie podmiotom, które uzyska∏y zezwolenia w∏aÊciwego organu na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie gospodarki
odpadami, chyba ˝e dzia∏alnoÊç taka nie wymaga uzyskania zezwolenia. Je˝eli posiadacz odpadów, w tym
wytwórca odpadów, przekazuje odpady nast´pnemu
posiadaczowi odpadów, który ma zezwolenie w∏aÊciwego organu na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie
gospodarowania tymi odpadami, odpowiedzialnoÊç za
dzia∏ania obj´te tym zezwoleniem przenosi si´ na tego
nast´pnego posiadacza odpadów.
— zezwolenie na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie
odzysku lub unieszkodliwiania odpadów,
— zezwolenie na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie
zbierania lub transportu odpadów.
W ustawie o odpadach wprowadzono generalnà
zasad´, ˝e wydawana jest jedna decyzja obejmujàca
wszystkie rodzaje dzia∏alnoÊci w zakresie gospodarki
odpadami. W przypadku wi´c, gdy wytwórca odpadów
prowadzi jednoczeÊnie dzia∏alnoÊç w zakresie gospodarowania odpadami, jest on zwolniony z obowiàzku
uzyskiwania odr´bnego zezwolenia na prowadzenie tej
dzia∏alnoÊci, jeÊli posiada pozwolenie na wytwarzanie
odpadów lub decyzj´ zatwierdzajàcà program gospodarki odpadami niebezpiecznymi, z tym ˝e we wniosku
o wydanie tych decyzji, jak i w samych decyzjach muszà byç uwzgl´dnione wymagania stawiane zezwoleniom na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie gospodarowania odpadami (art. 31).
Natomiast posiadacz odpadów, który ∏àcznie prowadzi dzia∏alnoÊç w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów oraz zbierania lub transportu odpadów, jest zwolniony z obowiàzku uzyskania odr´bnego zezwolenia na prowadzenia dzia∏alnoÊci w zakresie zbierania lub transportu odpadów. W tym przypadku jednak zarówno wniosek, jak i zezwolenie na
prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie odzysku lub
unieszkodliwiania odpadów, musi uwzgl´dniaç wymagania stawiane zezwoleniu na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie zbierania lub transportu odpadów
(art. 32).
Posiadacze odpadów, w przypadkach okreÊlonych
w ustawie o odpadach, zostali zobowiàzani do prowadzenia ewidencji odpadów i przekazywania zbiorczych
zestawieƒ danych marsza∏kowi województwa. Wymagania w zakresie sprawozdawczoÊci zawiera równie˝
ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych
— w odniesieniu do producentów opakowaƒ, importerów i eksporterów opakowaƒ oraz „ustawa o op∏acie
produktowej” — w odniesieniu do pakujàcych produkty w opakowania oraz producentów i importerów niektórych wybranych produktów.
Prawodawstwo wprowadza nast´pujàce instrumenty finansowo-ekonomiczne
— op∏at´ za korzystanie ze Êrodowiska („zwyk∏a”
i podwy˝szona),
— administracyjnà kar´ pieni´˝nà,
— zró˝nicowane stawki podatków i innych danin publicznych s∏u˝àce celom ochrony Êrodowiska,
— op∏at´ produktowà,
— op∏at´ depozytowà,
— kaucj´.
Powy˝sze zasady i wymagania muszà byç uwzgl´dnione przy opracowywaniu KPGO, który zosta∏ okreÊlony w rozdziale 3 ustawy o odpadach. Plan jest przygotowywany przez Ministra Ârodowiska, a zatwierdzany
przez Rad´ Ministrów. Musi byç on zgodny z politykà
ekologicznà paƒstwa.
Plan ten powinien okreÊlaç
— aktualny stan gospodarki odpadami obejmujàcy
w szczególnoÊci rodzaj, iloÊç i êród∏o pochodzenia
odpadów, które majà byç poddane procesom odzysku i unieszkodliwiania, oraz rozmieszczenie istniejàcych instalacji i urzàdzeƒ do odzysku lub
unieszkodliwiania odpadów wraz z wykazem
podmiotów prowadzàcych dzia∏alnoÊç w tym zakresie,
— prognozowane zmiany w zakresie gospodarki odpadami,
— dzia∏ania zmierzajàce do poprawy sytuacji w zakresie gospodarowania odpadami dotyczàce w szczególnoÊci zapobiegania powstawaniu odpadów lub
ograniczania iloÊci odpadów i ich negatywnego
oddzia∏ywania na Êrodowisko oraz prawid∏owego
post´powania z nimi, w tym ograniczenia iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji
zawartych w odpadach komunalnych kierowanych
na sk∏adowiska oraz przedstawienie projektowanego systemu gospodarowania odpadami,
— instrumenty finansowe s∏u˝àce realizacji zamierzonych celów,
— system monitoringu i oceny realizacji zamierzonych celów.
Krajowy plan mo˝e okreÊlaç przedsi´wzi´cia priorytetowe o charakterze ponadwojewódzkim, niezb´dne do utworzenia i utrzymania w kraju zintegrowanej
i wystarczajàcej sieci instalacji i urzàdzeƒ do unieszkodliwiania odpadów.
Plan powinien obejmowaç wszystkie rodzaje odpadów powstajàcych w kraju oraz przywo˝onych na
jego teren, a w szczególnoÊci odpady komunalne,
z uwzgl´dnieniem odpadów ulegajàcych biodegradacji, odpady opakowaniowe, odpady budowlane, wraki
samochodowe, opony oraz odpady niebezpieczne,
w tym odpady medyczne i weterynaryjne, oleje odpadowe, baterie i akumulatory.
Projekt planu jest opiniowany przez zarzàdy województw. Nieudzielenie opinii w ciàgu 2 miesi´cy uznaje si´ za opini´ pozytywnà.
Ustawa — Prawo ochrony Êrodowiska w odniesieniu do projektu krajowego planu gospodarki odpadami wymaga przeprowadzenia post´powania w sprawie oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko (tytu∏ I dzia∏ VI
rozdzia∏ 1). Minister Ârodowiska, jako organ admini-
Poz. 159
stracji opracowujàcy projekt dokumentu, sporzàdza
prognoz´ oddzia∏ywania na Êrodowisko, w stosunku
do zawartoÊci której zosta∏y okreÊlone wymagania
(art. 41 ust. 2 ww. ustawy). Zakres i stopieƒ szczegó∏owoÊci informacji wymaganych w prognozie oddzia∏ywania na Êrodowisko krajowego planu gospodarki odpadami Minister Ârodowiska uzgadnia z G∏ównym Inspektorem Sanitarnym. Nast´pnie projekt planu wraz
z prognozà jest poddawany opiniowaniu przez G∏ównego Inspektora Sanitarnego. Minister Ârodowiska zapewnia równie˝ udzia∏ spo∏eczeƒstwa w post´powaniu
w sprawie oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko projektu planu. Minister Ârodowiska, opracowujàc koƒcowà
wersj´ projektu planu, bierze pod uwag´ ustalenia zawarte w prognozie oddzia∏ywania na Êrodowisko, opini´ G∏ównego Inspektora Sanitarnego, a tak˝e rozpatruje uwagi i wnioski zg∏oszone w zwiàzku z udzia∏em
spo∏eczeƒstwa.
Ponadto ustawa — Prawo ochrony Êrodowiska wymaga, aby Minister Ârodowiska zapewni∏ mo˝liwoÊç
udzia∏u spo∏eczeƒstwa poprzedzajàcego przyj´cie krajowego planu gospodarki odpadami (tytu∏ I dzia∏ V).
Zgodnie z ustawowo okreÊlonà procedurà Minister podaje do publicznej wiadomoÊci (np. w sposób zwyczajowo przyj´ty w siedzibie organu w∏aÊciwego do sprawy, ale równie˝ na stronie internetowej) informacj´
o zamieszczeniu w publicznie dost´pnym wykazie danych o projekcie planu oraz o mo˝liwoÊci sk∏adania
uwag i wniosków w terminie 21 dni od daty podania do
publicznej wiadomoÊci, wskazujàc jednoczeÊnie miejsce ich sk∏adania, a po up∏ywie wyznaczonego terminu
rozpatruje zg∏oszone uwagi i wnioski. Do krajowego
planu za∏àcza si´ informacje o zg∏oszonych uwagach,
wnioskach oraz sposobie ich wykorzystania. Minister
Ârodowiska podaje do publicznej wiadomoÊci informacj´ o zamieszczeniu w publicznie dost´pnym wykazie danych o krajowym planie gospodarki odpadami.
3. DIAGNOZA STANU AKTUALNEGO GOSPODARKI
ODPADAMI, ZA¸O˚ENIA PROGNOSTYCZNE, OKREÂLENIE CELÓW W GOSPODARCE ODPADAMI ORAZ
PRZEWIDYWANE ZADANIA
3.1. Odpady powstajàce w sektorze komunalnym
3.1.1. Odpady komunalne
Zgodnie z ustawà z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628, z póên. zm.) — odpady komunalne sà definiowane jako: „odpady powstajàce
w gospodarstwach domowych, a tak˝e odpady niezawierajàce odpadów niebezpiecznych pochodzàcych od
innych wytwórców odpadów, które ze wzgl´du na swój
charakter lub sk∏ad sà podobne do odpadów powstajàcych w gospodarstwach domowych”.
Tak wi´c êród∏ami wytwarzania odpadów komunalnych sà
— gospodarstwa domowe,
— obiekty infrastruktury takie jak: handel, us∏ugi i rzemios∏o, szkolnictwo, obiekty turystyczne, targowiska.
3.1.1.1. Stan aktualny gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce
— metale (opakowania z blachy stalowej, opakowania
z aluminium, pozosta∏e odpady metalowe),
Bilans odpadów komunalnych
— odpady mineralne — odpady z czyszczenia ulic
i placów: gleba, ziemia, kamienie itp.,
Bioràc pod uwag´ wy˝ej przedstawione êród∏a wytwarzania odpadów komunalnych oraz analizujàc ich
sk∏ad z punktu widzenia mo˝liwoÊci technologicznych
zwiàzanych z odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów — dla potrzeb konstrukcji niniejszego planu — wyodr´bniono ni˝ej wymienione strumienie odpadów
— odpady organiczne (domowe odpady organiczne
pochodzenia roÊlinnego i pochodzenia zwierz´cego ulegajàce biodegradacji oraz odpady pochodzàce z piel´gnacji ogródków przydomowych, kwiatów domowych, balkonowych — ulegajàce biodegradacji),
— odpady zielone (odpady z ogrodów i parków, targowisk, z piel´gnacji zieleƒców miejskich, z piel´gnacji cmentarzy — ulegajàce biodegradacji),
— papier i karton (opakowania z papieru i tektury,
opakowania wielomateria∏owe na bazie papieru,
papier i tektura — nieopakowaniowe),
— tworzywa sztuczne (opakowania z tworzyw sztucznych, tworzywa sztuczne — nieopakowaniowe),
— tekstylia,
— szk∏o (opakowania ze szk∏a, szk∏o — nieopakowaniowe),
— drobna frakcja popio∏owa — odpady ze spalania
paliw sta∏ych w piecach domowych (g∏ównie w´gla), z uwagi na udzia∏ w sk∏adzie odpadów komunalnych popio∏u wyodr´bniono t´ frakcj´ jako nieprzydatnà do odzysku i unieszkodliwiania innymi
metodami poza sk∏adowaniem,
— odpady wielkogabarytowe,
— odpady budowlane — odpady z budowy, remontów i demonta˝u obiektów budowlanych — w cz´Êci wchodzàcej w strumieƒ odpadów komunalnych,
— odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie domowych odpadów komunalnych.
Dla wy˝ej wymienionych strumieni odpadów komunalnych ustalono wskaêniki charakterystyki iloÊciowej i jakoÊciowej, z uwzgl´dnieniem ró˝nic mi´dzy odpadami powstajàcymi na terenach zabudowy miejskiej
i wiejskiej. Wskaêniki te w przeliczeniu na statystycznego mieszkaƒca przedstawia tabela 3.1.1.1.
Szczegó∏owà analiz´ zwiàzanà z ustaleniem Êrednich wskaêników charakteryzujàcych odpady komunalne zawiera za∏àcznik 2.
W oparciu o powy˝sze wskaêniki dokonano bilansu wytwarzanych odpadów komunalnych w Polsce. Dane
te zawiera tabela 3.1.1.2.
Zbiórka, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów komunalnych w Polsce
oznacza równie˝ niekontrolowane wprowadzanie odpadów do Êrodowiska.
Zbiórka odpadów, a szczególnie selektywna zbiórka odpadów komunalnych nie odbiegajà zasadniczo
pod wzgl´dem technicznym (stosowanych pojemników, samochodów) od standardów unijnych. W ma∏ych jednostkach administracyjnych stosowane sà
jeszcze nieefektywne du˝e pojemnoÊciowo kontenery
do zbierania odpadów w stanie luênym, co powoduje
niewykorzystanie ich pojemnoÊci, a tak˝e ∏adownoÊci
samochodów transportowych i podwy˝sza koszty
zbiórki i transportu. Bardzo niska jest skutecznoÊç selektywnej zbiórki odpadów, zw∏aszcza zbiórki odpadów
komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Nie wszystkich mieszkaƒców kraju obejmuje zorganizowana
zbiórka odpadów.
Dotychczas w Polsce istniejà nieliczne regionalne
systemy gospodarki odpadami. Tworzenie struktur organizacyjnych przez ∏àczenie si´ gmin w celu realizacji
wspólnych przedsi´wzi´ç ma swoje uzasadnienie zarówno z punktu widzenia technicznego, jak i ekonomicznego.
Pozostawienie obywatelom prawnej mo˝liwoÊci
wywo˝enia odpadów we w∏asnym zakresie — poza
systemem ich odbioru przez specjalistyczne firmy —
powoduje, ˝e znaczna iloÊç odpadów pozostaje poza
kontrolà. Nie zawsze wytwórcy odpadów mimo zawartej umowy z przewoênikiem korzystajà z tych us∏ug, co
Wed∏ug przeprowadzonych obliczeƒ w oparciu
o przyj´te wskaêniki — w Polsce powstaje rocznie
13,5 mln Mg odpadów komunalnych, co w przeliczeniu
na statystycznego mieszkaƒca daje poziom 350 kg/rok.
Zaznaczyç nale˝y, ˝e odpady komunalne powstajàce
w gospodarstwach domowych stanowià ok. 60% ca∏ego strumienia odpadów komunalnych. Wed∏ug GUS —
zgodnie z danymi dostarczonymi przez przedsi´biorstwa zajmujàce si´ zbiórkà i transportem odpadów komunalnych — w 2000 r. — wywiezionych zosta∏o w Polsce 12,2 mln Mg odpadów komunalnych. W poszczególnych województwach iloÊci wywiezionych odpadów przez specjalistyczne firmy przedstawiono w tabeli 3.1.1.3.
Z porównania — iloÊci wytwarzanych w Polsce odpadów komunalnych oraz iloÊci wywo˝onych odpadów przez specjalistyczne firmy — mo˝na wnioskowaç, ˝e ok. 10% odpadów komunalnych powstajàcych
na terenie kraju trafia do Êrodowiska w sposób niekontrolowany.
Wed∏ug danych GUS na terenach miejskich zorganizowanà zbiórkà odpadów obj´tych jest 94% mieszkaƒców, a na terenach wiejskich ok. 74%.
W 2000 roku wg GUS ok. 30% gmin w Polsce prowadzi∏o selektywnà zbiórk´ odpadów, czego efektem
by∏o wydzielenie z ogólnej masy odpadów nast´pujàcych iloÊci materia∏ów, które poddano recyklingowi
— 29 tys. Mg makulatury,
— 58 tys. Mg szk∏a,
— 17 tys. Mg tworzyw sztucznych,
— 44 tys. Mg metali,
∏àcznie 148 tys. Mg, co stanowi 1,2% ca∏oÊci wytwarzanych odpadów.
W Polsce funkcjonujà obecnie 52 sortownie odpadów, w których w zdecydowanej wi´kszoÊci przypadków prowadzony jest proces doczyszczania odpadów
w sposób r´czny bàdê r´czno-mechaniczny.
W Polsce dzia∏a 54 zak∏adów, w których prowadzony jest proces kompostowania odpadów. Komposto-
Poz. 159
wanie prowadzone jest przy pomocy ró˝nych technologii od prostych pryzmowych do kompostowania
dynamicznego w bioreaktorach. IloÊç odpadów pod-dawanych recyklingowi organicznemu w obecnie
funkcjonujàcych kompostowniach wynosi 248 tys. Mg,
co stanowi 2% ogólnej iloÊci wytwarzanych odpadów.
W Polsce pracuje jedna spalarnia odpadów komunalnych w Warszawie. W 2000 r. spalarnia unieszkodliwi∏a 2,9 tys. Mg odpadów, aktualnie unieszkodliwia
57 tys. Mg rocznie. Oko∏o 97% odpadów komunalnych,
wywiezionych w 2000 r. przez przedsi´biorstwa zajmujàce si´ zbiórkà i transportem tych odpadów, trafi∏o na
zorganizowane sk∏adowiska komunalne, których zarejestrowano — 999 (wg GUS). Sk∏adowiska te zajmowa∏y powierzchni´ 3 125 ha. W 2000 r. zakoƒczono eksploatacj´ 88 obiektów o ∏àcznej powierzchni 239,5 ha. Rekultywacj´ przeprowadzono na powierzchni 60 ha.
W 2002 r. zarejestrowano 1098 sk∏adowisk odpadów
komunalnych. W 2002 r. prowadzone sà przeglàdy ekologiczne sk∏adowisk odpadów. W wyniku tych przeglàdów mo˝liwe b´dzie dokonanie kompleksowej oceny
aktualnego stanu sk∏adowisk z punktu widzenia technicznego i ekologicznego.
Wykaz instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych oraz wykaz sk∏adowisk w Polsce
znajduje si´ w za∏àczniku 3.
Lokalizacj´ sk∏adowisk i kompostowni w poszczególnych województwach przedstawiono na rysunkach
3.1.1.1. i 3.1.1.2.
3.1.1.2. Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów komunalnych
W oparciu o obserwacje (na przestrzeni ostatnich
20 lat) iloÊci i jakoÊci powstajàcych odpadów komunalnych oraz powo∏ujàc si´ na wieloletnie badania odpadów prowadzone przez oÊrodki naukowe w Polsce
— mo˝na stwierdziç, ˝e iloÊci odpadów sukcesywnie rosnà, a ich sk∏ad zmienia si´ w miar´ rozwoju gospodarczego i wzrostu poziomu ˝ycia mieszkaƒców.
OczywiÊcie zmiany jakoÊci i iloÊci odpadów nast´pujà
wolno, tak jak wolno nast´pujà zmiany w przyzwyczajeniach, czy zmiany w poziomie dochodów ludnoÊci.
Poz. 159
Oczekiwaç nale˝y dalszych zmian iloÊciowo-jakoÊciowych odpadów komunalnych. Dla potrzeb konstrukcji
KPGO przyj´to prognoz´ demograficznà okreÊlanà przez
GUS. Na prognozowane zmiany wielkoÊci strumienia odpadów komunalnych sk∏adajà si´ tak˝e zmiany jednostkowych wskaêników emisji odpadów, których trendy
zmian wynikajà z przes∏anek rozwoju gospodarczo-spo∏ecznego. Szczegó∏owo kwesti´ przyj´tych wskaêników
prognostycznych omówiono w za∏àczniku 2.
W tabeli 3.1.1.4 przedstawiono prognoz´ iloÊci powstajàcych odpadów komunalnych w Polsce w okresie
2005—2014 w podziale na 18 strumieni rozwa˝anych
w niniejszym KPGO — w odniesieniu do 2000 r.
3.1.1.3. OkreÊlenie celów do osiàgni´cia w gospodarce odpadami komunalnymi
— rozwój selektywnej zbiórki odpadów budowlanych,
Cele krótkookresowe 2003—2006
— rozwój selektywnej zbiórki odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych,
— obj´cie wszystkich mieszkaƒców kraju zorganizowanà zbiórkà odpadów; a co za tym idzie wyeliminowanie niekontrolowanego wprowadzania odpadów komunalnych do Êrodowiska,
— podnoszenie ÊwiadomoÊci spo∏ecznej obywateli,
— podniesienie skutecznoÊci selektywnej zbiórki odpadów ze szczególnym uwzgl´dnieniem rozwoju
selektywnej zbiórki odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji,
— rozwój selektywnej zbiórki odpadów wielkogabarytowych,
— intensyfikacja dzia∏aƒ w zakresie zamykania, rekultywacji lub modernizacji nieefektywnych lokalnych
sk∏adowisk odpadów komunalnych; budowa sk∏adowisk regionalnych wg standardów UE.
Dla osiàgni´cia wy˝ej wymienionych celów konieczne jest podj´cie nast´pujàcych przedsi´wzi´ç
— utworzenie w skali kraju co najmniej kilkudziesi´ciu
ponadgminnych struktur gospodarki odpadami
komunalnymi, dla realizacji wspólnych przedsi´wzi´ç,
— planowanie i realizacja rozwiàzaƒ kompleksowych,
zintegrowanych, uwzgl´dniajàcych wszystkie wytwarzane odpady mo˝liwe do wspólnego zagospodarowania, niezale˝nie od êród∏a ich pochodzenia,
— utrzymanie przez gminy lub powiaty kontroli nad
zak∏adami przetwarzania odpadów komunalnych,
co jest istotne z punktu widzenia rozwoju racjonalnej gospodarki odpadami.
Cele d∏ugookresowe 2007—2014
— dalsza organizacja i doskonalenie ponadlokalnych
i lokalnych systemów gospodarki odpadami komunalnymi,
Poz. 159
Faza 3 — odzysk i unieszkodliwianie
Jak wskazujà doÊwiadczenia krajów daleko zaawansowanych w stosowaniu nowoczesnych rozwiàzaƒ w gospodarowaniu odpadami — jeszcze przez wiele lat b´dà wprowadzane obecnie stosowane podstawowe metody odzysku i unieszkodliwiania odpadów,
doskonalone b´dà okreÊlone technologie, coraz wy˝szy stawaç si´ b´dzie poziom rozwiàzaƒ technicznych
poszczególnych metod.
Zaznaczyç nale˝y, ˝e nie ma rozwiàzaƒ optymalnych i uniwersalnych dla ka˝dych warunków lokalnych.
— dalszy rozwój selektywnej zbiórki odpadów komunalnych,
Wybór metody uzale˝niony jest od wielu czynników, takich jak
— kontynuacja i intensyfikacja akcji szkoleƒ i podnoszenia ÊwiadomoÊci spo∏ecznej,
— iloÊç i jakoÊç odpadów na danym obszarze,
— wdra˝anie nowoczesnych technologii odzysku
i unieszkodliwiania odpadów, w tym metod termicznego przekszta∏cania odpadów,
— intensyfikacja odzysku i unieszkodliwiania odpadów wielkogabarytowych, budowlanych i niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych.
Dla opracowania strategii dzia∏aƒ w Polsce — zmierzajàcych do sukcesywnej redukcji odpadów komunalnych kierowanych na sk∏adowiska przeanalizowano
poni˝ej kolejne fazy zwiàzane z powstawaniem, zbiórkà, odzyskiem i unieszkodliwianiem tych odpadów,
a tak˝e rynkiem zbytu koƒcowych produktów.
Faza 1 — wytwarzanie odpadów komunalnych
Przeciwdzia∏anie i minimalizacja produkcji odpadów jest priorytetem w hierarchii polityki odpadowej
Unii Europejskiej jako najbardziej po˝àdana opcja post´powania z odpadami. Wiele ró˝nych metod mo˝na
zastosowaç w celu zach´ty do redukowania iloÊci produkowanych odpadów. Dzia∏ania obejmujà mi´dzy innymi
— edukacj´ spo∏ecznà prowadzonà w celu zach´cania
spo∏eczeƒstwa do ograniczania wytwarzanych odpadów,
— kompostowanie przydomowe frakcji odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji,
— zastosowanie instrumentów finansowych celem
zach´cania wytwórców do ograniczania iloÊci odpadów.
Faza 2 — zbiórka i transport odpadów
Istnieje Êcis∏y zwiàzek pomi´dzy planowanymi na
danym obszarze metodami odzysku i unieszkodliwiania odpadów a systemem zbiórki odpadów. Decyzje
o przyj´ciu okreÊlonego systemu zbiórki selektywnej,
zbiórki odpadów zmieszanych bàdê przyj´cie systemu
∏àcznego powinny byç podj´te na szczeblu lokalnym
w zakresie przedsi´wzi´ç przewidywanych w lokalnych
planach gospodarki odpadami.
— dost´pnoÊç terenów pod lokalizacj´ obiektów zwiàzanych z zagospodarowaniem odpadów,
— warunki „ekologiczne” (rejony chronione z uwagi
na wyst´powanie uj´ç wodnych, parki krajobrazowe, rezerwaty itp.),
— warunki ekonomiczne (mo˝liwoÊci finansowe),
— rynek zbytu na produkty powstajàce w procesach
odzysku i unieszkodliwiania (np. kompost, gaz,
energia itd.),
— akceptacja spo∏eczna.
Faza 4 — odbiorcy i rynek
Podstawowym problemem warunkujàcym optymalne rozwiàzanie gospodarki odpadami komunalnymi jest dost´pnoÊç rynku i potencjalni odbiorcy. Przed
podj´ciem decyzji o wyborze inwestycji do odzysku lub
unieszkodliwiania odpadów komunalnych konieczne
jest zidentyfikowanie potencjalnych odbiorców
i ch∏onnoÊci rynkowej na produkty powstajàce w okreÊlonych procesach. Analiza rynku okreÊli problemy
zwiàzane z wymaganà jakoÊcià produktu.
Potrzeby w zakresie techniczno-technologicznym
Dostosowanie polskiej gospodarki odpadami do standardów UE wymagaç b´dzie w najbli˝szych latach przede
wszystkim intensyfikacji dzia∏aƒ zwiàzanych z odzyskiem
i unieszkodliwianiem odpadów komunalnych ulegajàcych
biodegradacji. Spe∏nienie wymogu Dyrektywy Rady
1999/31/EC z 26 kwietnia 1999 r. w sprawie sk∏adowania odpadów zwiàzane b´dzie ze znacznà redukcjà odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji kierowanych do sk∏adowania. Oznacza to koniecznoÊç rozwoju metod odzysku,
w tym recyklingu organicznego, a tak˝e odzysku energii poprzez wprowadzanie termicznego przekszta∏cania odpadów.
Niezb´dny b´dzie rozwój lokalnych kompostowni
wykorzystujàcych selektywnie zbierane odpady kuchenne ulegajàce biodegradacji i odpady zielone.
Wspieraç nale˝y (poprzez odpowiednie akcje w∏adz
lokalnych) kompostowanie odpadów we w∏asnym zakresie przez mieszkaƒców peryferyjnych rejonów
miast oraz mieszkaƒców wsi.
W tabeli 3.1.1.5 przedstawiono mo˝liwe metody odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów
komunalnych ulegajàcych biodegradacji.
Strategia dzia∏aƒ zmierzajàcych do redukcji odpadów
komunalnych ulegajàcych biodegradacji
Z bilansu i prognozy odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w Polsce wyznaczone zosta∏y niezb´dne poziomy ich zagospodarowania w okreÊlonych
przedzia∏ach czasu.
W za∏àczniku 2 zawarto krótkà charakterystyk´ ró˝nych mo˝liwych do zastosowania technologii odzysku
i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Przeprowadzono tak˝e obliczenia
bilansowe wymaganych do wydzielenia z ogólnego
strumienia odpadów komunalnych — odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w poszczególnych
województwach na terenie kraju. Wyznaczone iloÊci
tych odpadów w poszczególnych latach, tj. do 2006,
2010 i 2013 okreÊlajà wielkoÊci zadaƒ zwiàzanych z ich
odzyskiem i unieszkodliwianiem.
Do g∏ównych instrumentów s∏u˝àcych promowaniu procesów odzysku odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji jako alternatywie dla ich sk∏adowania nale˝y polityka op∏at, w szczególnoÊci polityka
op∏at za sk∏adowanie. Cena za przyjmowanie odpadów
do sk∏adowania powinna byç na takim poziomie, aby
zach´caç do innych rozwiàzaƒ w zakresie odzysku
i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji.
Tabela 3.1.1.6 oraz rysunek 3.1.1.4. przedstawiajà
wyznaczone dla Polski poziomy planowanego odzysku
i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji przy za∏o˝eniu
osiàgni´cia wymaganych redukcji: 75% w 2010 r.
i 50% w 2013 r. Przyj´to, ˝e w okresie 2003—2006 zmierzaç si´ b´dzie do uzyskania 12% poziomu odzysku
i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji (bez odpadów
opakowaniowych). W omawianej tabeli w pozycji: „dodatkowy konieczny recykling” wyznaczone iloÊci odpadów okreÊlajà równoczeÊnie zakres zadaƒ zwiàzanych
z budowà instalacji odzysku i unieszkodliwiania
(poza sk∏adowiskami). W za∏àczniku 2 zawarto równie˝
wyznaczone poziomy odzysku i unieszkodliwiania
(poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach do 2006 r. i do 2010 r.
i 2013 r. w poszczególnych województwach. Zbiorcze
zestawienie dotyczàce województw zawiera tabela
3.1.1.7.
W 2010 r. do sk∏adowania mo˝na b´dzie dopuÊciç
oko∏o 3 300 tys. Mg odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Wed∏ug opracowanej prognozy
w 2010 r. ca∏kowita iloÊç wytworzonych odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji wyniesie oko∏o
6 400 tys. Mg. Oznacza to, ˝e do 2010 r. nale˝y zagwarantowaç odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) tych odpadów na poziomie 3 100 tys. Mg.
Poz. 159
W pierwszym okresie realizacji tego celu, czyli w latach 2003—2006, za∏o˝ono (patrz tabela 3.1.1.6), ˝e odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji osiàgnie
w Polsce poziom 1 460 tys. Mg, w tym iloÊç poddanych
odzyskowi i recyklingowi odpadów zielonych oko∏o
120 tys. Mg, odpadów opakowaƒ z papieru i tektury
oko∏o 780 tys. Mg.
opolskie
mazowieckie
maáopolskie
áódzkie
lubuskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
0,0
0,1
0,1
0,0
0,9
0,7
29,7
5,7
2,9
4,6
0,6 133,8
6,1
0,2
0,2
0,0
1,6
1,0
18,2
0,0
1,4
13,5
24,9
20,1
24,2
3,7
38,3
47,5
7,1
1,2
15,2
16,7
3,5
0,0
22,1
4,5
24,0
29,5
10,1
50,0
65,3
5,7
30,0
37,8
88,6
15,7
182,9 118,8 108,1
Dopuszczalne skáadowanie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
ħródáo: na podstawie danych opracowanych przez IETU
277,2 184,1 162,7
69,0
Dodatkowy konieczny odzysk i unieszkodliwianie (poza skáadowaniem) odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
78,9
121,3
16,1
IloĞü poddanych odzyskowi i recyklingowi odpadów opakowaĔ papierowych
17,2
24,4
42,1
97,7 104,2 195,8
21,0
59,3 153,3 162,7 292,5
93,3 220,3 246,8 456,7
39,9
8,6
60,3
14,9
45,7
9,9
89,5
19,1
55,7
96,5
66,7 131,5
80,8 144,7 108,5 210,1
35,0
8,0
75,0 162,1
40,3
7,0
94,6
51,7
8,8
25,4
31,0
29,2
5,4
318,4
481,5
212,4
43,4
26,9
55,4 120,7
12,0
70,9
15,0
75,8
81,5 182,0 104,9
75,4 131,0 284,8 164,8
38,3
9,1
477,5 113,7 122,3 273,1 157,4
275,5
155,3
25,8
934,2 179,3 244,6 539,5 312,5
624,0 148,5 159,8 356,8 205,7
85,1
113,6
606,7 399,0 355,8 201,1 492,3 538,1 987,2 179,5 316,3 230,8 450,3 1055,6 198,6 280,0 614,4 355,6
65,1
11,2
62,1 120,4
33,1
5,8
83,5 144,7 100,0 197,3
82,5
45,6
8,7
3,0
1,1
IloĞü kompostowanych odpadów zielonych
88,9 229,9 244,0 438,7
46,0
26,3
4,8
0,0
0,2
274,3 178,2 162,1
77,9 143,0
24,7
0,2
0,7
839,4 174,2 217,7 482,2 279,1
41,8
4,5
707,4 168,4 181,2 404,6 233,2
2013
Caákowita iloĞü wytworzonych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
72,5
14,3
53,5 124,3 140,9 260,1
29,1
12,5
Ğląskie
Dopuszczalne skáadowanie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
92,3
5,0
ĞwiĊtokrzyskie
158,3 105,3
51,5
9,5
warmiĔsko-mazurskie
636,7 151,6 163,0 364,1 209,9
wielkopolskie
Dodatkowy konieczny odzysk i unieszkodliwianie (poza skáadowaniem) odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
57,9
10,1
88,9
80,2
34,4
5,6
IloĞü poddanych odzyskowi i recyklingowi odpadów opakowaĔ papierowych
42,8
19,7
3,1
15,1
35,6
15,9
58,1 104,8
9,1
536,5 351,5 315,4 176,6 439,2 477,1 866,5 160,5 281,5 201,0 393,9
17,0
53,9
8,1
IloĞü kompostowanych odpadów zielonych
27,7
21,4
3,2
358,4 232,8 211,9 116,2 300,4 318,8 573,2 109,2 189,1 130,7 257,8
32,9
38,5
6,1
2010
Caákowita iloĞü wytworzonych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
48,4
Dodatkowy konieczny odzysk i unieszkodliwianie (poza skáadowaniem) odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
42,6
6,5
Dopuszczalne skáadowanie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
65,2
IloĞü poddanych odzyskowi i recyklingowi odpadów opakowaĔ papierowych
9,7
481,8 314,8 284,1 157,7 398,0 428,8 774,0 145,4 254,0 178,7 350,6
1,6
IloĞü kompostowanych odpadów zielonych
podlaskie
406,4 264,0 240,2 131,7 340,6 361,5 649,9 123,8 214,4 148,2 292,3
IloĞü kompostowanych odpadów
2006
Caákowita iloĞü wytworzonych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
podkarpackie
[tys. Mg]
pomorskie
365,7 237,6 216,2 118,6 306,5 325,4 584,9 111,4 192,9 133,3 263,0
dolnoĞląskie
IloĞü zebranej makulatury
IloĞü odpadów komunalnych ulegających biodegradacji wytworzonych w roku 2000
2000
IloĞü odpadów komunalnych ulegających biodegradacji wytworzonych w roku 1995
StrumieĔ odpadów komunalnych
zachodniopomorskie
Tabela 3.1.1.7. Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza skáadowaniem) odpadów komunalnych ulegających biodegradacji w poszczególnych
województwach
Odpady zielone
Odpady zielone naj∏atwiej, spoÊród odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, zbiera si´ w
sposób selektywny i poddaje procesom kompostowania. Metod´ kompostowania wskazuje si´ jako podstawowà dla recyklingu organicznego odpadów zielonych. Wybór technologii (od najprostszych metod
kompostowania w pryzmach po metody komorowe,
kontenerowe z pe∏nà automatyzacjà procesu) uzale˝niony jest od decydentów lokalnych na poziomie powiatu bàdê gminy. W KPGO za∏o˝ono, ˝e w 2006 r. 35%
tego strumienia odpadów b´dzie poddanych procesom kompostowania, a w 2010 r. 50%.
Odpady z opakowaƒ z papieru i tektury
Przyj´to za∏o˝enie, ˝e wymagane prawem iloÊci
tych odpadów poddane b´dà recyklingowi. Szczegó∏owy plan dzia∏aƒ dla tej grupy odpadów przedstawia
punkt 3.1.2.
Dodatkowy konieczny recykling odpadów ulegajàcych
biodegradacji
Jak wynika z danych, jakie zawiera tabela 3.1.1.6, poza dzia∏aniami przedstawionymi powy˝ej dotyczàcymi odpadów zielonych i opakowaƒ z papieru
i tektury — pozostaje znaczàca cz´Êç odpadów (dodatkowy konieczny recykling), na którà sk∏adajà si´
przede wszystkim
— odpady organiczne z gospodarstw domowych,
Poz. 159
— z budowà instalacji zapewniajàcych przyj´cie
ok. 680 tys. Mg w roku 2006. Uwzgl´dniajàc aktualny poziom kompostowania odpadów w Polsce —
248 tys. Mg, oznacza to, ˝e wyst´puje koniecznoÊç
zainstalowania urzàdzeƒ o rocznej przepustowoÊci
430 tys. Mg.
Wybór okreÊlonych metod i technologii dokonywany b´dzie na poziomie województw, powiatów i gmin.
Na tych poziomach ustalone b´dà tak˝e iloÊci niezb´dnych instalacji oraz ich przepustowoÊci. Nie preferujàc
˝adnej z mo˝liwych opcji, nale˝y sàdziç, ˝e w g∏ównej
mierze w pierwszym okresie realizacji KPGO decyzje
dotyczyç b´dà biologicznych (kompostowanie, fermentacja) lub biologiczno-mechanicznych metod odzysku i unieszkodliwiania odpadów.
Charakterystyk´ wariantowych mo˝liwoÊci zawarto w za∏àczniku 2.
Powy˝sze ustalenia traktowaç nale˝y jako wytyczne
dla wojewódzkich planów gospodarki odpadami,
w których powinny zapaÊç decyzje dotyczàce konkretnych rozwiàzaƒ w zale˝noÊci od uwarunkowaƒ lokalnych. W tabeli 3.1.1.7 zamieszczono planowane iloÊci
do odzysku i unieszkodliwiania w poszczególnych województwach. Na poziomie planu krajowego nie rozstrzyga si´ kwestii, jakie przyj´te zostanà w poszczególnych województwach technologie odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Zarówno rodzaj, jak i iloÊç instalacji oraz
ich przepustowoÊci i lokalizacje muszà wynikaç ze
szczegó∏owych analiz
— papier i tektura (nieopakowaniowe).
— planów zagospodarowania przestrzennego na
szczeblu województwa i gminy,
Mo˝liwoÊci odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) tych odpadów uzale˝nione sà od warunków lokalnych, a tak˝e mo˝liwoÊci finansowych poszczególnych jednostek administracyjnych.
— realizacji dotychczasowych i planowanych dzia∏aƒ
w poszczególnych jednostkach administracyjnych.
Plan dzia∏aƒ w latach 2003—2006
Dla osiàgni´cia wymaganego dyrektywà UE
zmniejszenia iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji przewidzianych do sk∏adowania do
poziomu 75% wytworzonych odpadów komunalnych
ulegajàcych biodegradacji (wg roku 1995) w roku 2010
przewidziano sukcesywne wdra˝anie rozwiàzaƒ zwiàzanych z recyklingiem tych odpadów. W pierwszym
okresie realizacji Planu, czyli 2003—2006 za∏o˝ono, ˝e
osiàgnie si´ poziom 12% odzysku i unieszkodliwiania
(poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji poza recyklingiem odpadów opakowaniowych. Plan odzysku i recyklingu odpadów
opakowaniowych jest omówiony w rozdziale 3.1.2.
Realizacja ustaleƒ KPGO w cz´Êci dotyczàcej odpadów ulegajàcych biodegradacji w pierwszym okresie,
czyli 2003—2006, zwiàzana b´dzie w g∏ównej mierze
— ze znacznym rozwojem w stosunku do stanu obecnego — selektywnej zbiórki odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji,
Plan dzia∏aƒ w latach 2007—2013
Dla osiàgni´cia w 2010 r. wymaganego poziomu
odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji konieczne b´dzie zainstalowanie do roku 2010 urzàdzeƒ
o rocznych mo˝liwoÊciach przerobu 2 067 tys. Mg odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji.
Przy za∏o˝eniu, ˝e do roku 2006 zapewniony b´dzie
odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów na poziomie 680 tys. Mg — niezb´dna przepustowoÊç obiektów do zainstalowania w okresie
2007—2010 b´dzie wynosiç 1387 tys. Mg. W województwach, w których wyst´pujà najwi´ksze iloÊci odpadów, wskazuje si´ na potrzeb´ zastosowania termicznych metod przekszta∏cania odpadów, z wykorzystaniem energii. Taka potrzeba wystàpi niewàtpliwie
w du˝ych aglomeracjach miejskich.
Na etapie opracowywania wojewódzkich, powiatowych i gminnych planów gospodarki odpadami trzeba
wziàç pod uwag´ nast´pujàce uwarunkowania i bariery zastosowania metod termicznych w danych warunkach lokalnych
Odpady opakowaniowe
Odpady opakowaniowe przedstawione sà w punkcie 3.1.2.
Odpady wielkogabarytowe
Odpady wielkogabarytowe to odpady z gospodarstw domowych, które ze wzgl´du na du˝e rozmiary
(nie mieszczà si´ do standardowych pojemników) wymagajà odr´bnego traktowania. Zak∏ada si´ nast´pujàcy rozwój selektywnej zbiórki odpadów wielkogabarytowych
— w roku 2005 — 20% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych,
— w roku 2006 — 20% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych,
Poz. 159
— w roku 2010 — 50% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych,
— w roku 2014 — 70% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych.
Szacuje si´, ˝e w roku 2000 wytworzono
ok. 700 tys. Mg odpadów wielkogabarytowych. Tabela 3.1.1.8. zawiera iloÊci odpadów wielkogabarytowych, które zgodnie z wy˝ej przedstawionymi za∏o˝eniami powinny zostaç zebrane w wyniku zbiórki selektywnej w latach: 2005, 2006, 2010 i 2014. Odpady wielkogabarytowe szczegó∏owo omówiono w za∏àczniku 2.
W planach na szczeblu wojewódzkim, powiatowym
i gminnym nale˝y opracowaç szczegó∏owe przedsi´wzi´cia do realizacji zwiàzane z organizacjà zbiórki oraz
odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów wielkogabarytowych.
Odpady budowlane
— w roku 2010 — 40% wytwarzanych odpadów budowlanych,
Odpady budowlane wchodzàce w strumieƒ odpadów komunalnych szczegó∏owo omówiono w za∏àczniku 2. Odpady z budowy, remontów i demonta˝u obiektów budowlanych w sektorze gospodarczym zosta∏y
omówione w pkt 3.2. Zak∏ada si´ nast´pujàcy rozwój
selektywnej zbiórki odpadów budowlanych
— w roku 2014 — 60% wytwarzanych odpadów budowlanych.
— w roku 2005 — 15% wytwarzanych odpadów budowlanych,
Szacuje si´, ˝e w roku 2000 wytworzono
ok. 1560 tys. Mg odpadów budowlanych. Tabela 3.1.1.9
zawiera iloÊci odpadów budowlanych, które zgodnie
z wy˝ej przedstawionymi za∏o˝eniami powinny zostaç
zebrane selektywnie w latach: 2006, 2010 i 2014.
— w roku 2006 — 15% wytwarzanych odpadów budowlanych,
W planach na szczeblu wojewódzkim, powiatowym
i gminnym nale˝y opracowaç szczegó∏owe przedsi´wzi´cia zwiàzane z organizacjà zbiórki oraz odzyskiem
i unieszkodliwianiem odpadów budowlanych.
Odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych
— w roku 2006 — 15% odpadów b´dzie zbieranych selektywnie,
Odpady te szczegó∏owo omówiono w za∏àczniku 2.
Zak∏ada si´ nast´pujàcy rozwój systemu gospodarki
odpadami niebezpiecznymi
— w roku 2005 — 15% odpadów b´dzie zbieranych selektywnie,
— w roku 2010 — 50% odpadów b´dzie zbieranych selektywnie,
— w roku 2014 — 80% odpadów b´dzie zbieranych selektywnie.
Szacuje si´, ˝e w roku 2000 w strumieniu odpadów
komunalnych by∏o 102 tys. Mg odpadów niebezpiecznych. Tabela 3.1.1.10 przedstawia zak∏adane iloÊci se-
lektywnie zbieranych odpadów niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych w latach
2005, 2006, 2010 i 2014.
Plan gospodarowania odpadami niebezpiecznymi
zosta∏ przedstawiony w rozdziale 3.3. W planach na
szczeblu wojewódzkim, powiatowym i gminnym b´dà
opracowane szczegó∏owe przedsi´wzi´cia do realizacji
zwiàzane z organizacjà zbiórki oraz odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów niebezpiecznych wchodzàcych
w strumieƒ odpadów komunalnych.
— od roku 2007 do roku 2013 nastàpi zamkni´cie kolejnych obiektów i budowa dalszych 50 sk∏adowisk.
Sk∏adowanie
Ze wst´pnej oceny stanu sk∏adowisk w kontekÊcie
mo˝liwoÊci ich zamkni´cia z uwagi na wyczerpywanie
si´ pojemnoÊci ch∏onnej (bàdê innych przyczyn) —
przeprowadzanej przez Urzàd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wynika, ˝e do roku 2006 w Polsce zamkni´tych
b´dzie ok. 300 sk∏adowisk. Przy za∏o˝eniu, ˝e generalnà tendencjà jest budowa du˝ych obiektów i zmniejszenie ich iloÊci — przyjàç nale˝y, ˝e
— do roku 2006 wybudowanych b´dzie 50 nowych
sk∏adowisk,
Docelowo do 2014 r. w poszczególnych województwach kraju powinno dà˝yç si´ do zredukowania iloÊci
ma∏ych nieefektywnych sk∏adowisk lokalnych i zapewnienia funkcjonowania sk∏adowisk ponadgminnych
w iloÊci od 5 do 15 (max.) obiektów w skali województwa.
Tabela 3.1.1.11. przedstawia iloÊci odpadów komunalnych, które b´dà musia∏y byç sk∏adowane w kraju
w latach 2003—2014. IloÊç odpadów przewidywanych
do sk∏adowania w poszczególnych województwach
podano w za∏àczniku 2.
Tabela 3.1.1.12. podaje obj´toÊci sk∏adowisk odpadów komunalnych, jakie b´dà musia∏y byç zapewnione w poszczególnych przedzia∏ach czasowych w Polsce (dane te z podzia∏em na województwa zawiera za∏àcznik 2).
3.1.1.5. Niezb´dne koszty zwiàzane z realizacjà przedsi´wzi´ç w gospodarce odpadami komunalnymi
Poz. 159
Realizacja zadaƒ wynikajàcych z KPGO wymagaç
b´dzie znacznych Êrodków finansowych zarówno na inwestycje zwiàzane z budowà niezb´dnych instalacji do
odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych
ulegajàcych biodegradacji, wielkogabarytowych, budowlanych i niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ
odpadów komunalnych, jak i na utrzymanie systemu
gospodarki tymi odpadami (zbieranie i transport odpadów oraz eksploatacja instalacji). Konieczne b´dà tak˝e
nak∏ady finansowe na budow´ nowych sk∏adowisk odpadów i ich eksploatacj´. W oparciu o przyj´te wskaênikowe koszty jednostkowe dla ró˝nych wariantów technologicznych (szczegó∏owa analiza zawarta jest w za∏àczniku 2) oraz sporzàdzone bilanse odpadów oszacowano dla kraju niezb´dne nak∏ady finansowe oraz jednostkowe koszty funkcjonowania, w przeliczeniu na
1 mieszkaƒca. Dane te przedstawiajà poni˝sze tabele.
W rezultacie zrealizowania zadaƒ przewidzianych
w niniejszym KPGO koszty obcià˝enia statystycznego
mieszkaƒca kraju b´dà kszta∏towa∏y si´ na poziomie
oko∏o 60 PLN rocznie w roku 2006 i oko∏o 80 PLN rocznie w 2014 r., z wyszczególnieniem przedstawionym
w poni˝szej tabeli
Aktualnie koszty, które ponosi mieszkaniec z tytu∏u
wywozu odpadów, nie odzwierciedlajà rzeczywistych
kosztów zwiàzanych z zagospodarowaniem odpadów,
poniewa˝ ceny negocjowane sà z przewoênikami i nie
wynikajà z realnego poziomu kosztów. Ârednie obcià˝enie statystycznego mieszkaƒca Polski mo˝na obecnie szacowaç na poziomie 30 PLN/rok. Oznacza to, ˝e
w 2006 r. w wyniku realizacji przedsi´wzi´ç wskaza-
nych w niniejszym planie koszty obcià˝ajàce mieszkaƒca wzrosnà o ok. 100%, a w roku 2014 — prawie trzykrotnie.
3.1.2. Odpady opakowaniowe
Cz´Êç KPGO odnoszàca si´ do odpadów opakowaniowych dotyczy lat 2003—2014 i uwzgl´dnia trzy prze-
dzia∏y czasowe: 2003—2006, 2007—2010, 2011—2014.
Jest ona zgodna z wytycznymi zawartymi w Dyrektywie 94/62/WE oraz z innymi aktami prawnymi i normatywnymi Unii Europejskiej, a tak˝e z politykà ekologicznà paƒstwa i krajowymi regulacjami w zakresie odpadów opakowaniowych. Cz´Êç ta w szerokim zakresie
uwzgl´dnia wymagania ochrony Êrodowiska i ma na
celu ograniczenie zagro˝eƒ ekologicznych wynikajàcych z wprowadzania na rynek opakowaƒ, ich stosowania, a nast´pnie odzysku powsta∏ych odpadów lub
sposobu unieszkodliwienia. Realizacja zadaƒ okreÊlonych w tej cz´Êci planu nie b´dzie stanowiç barier
w funkcjonowaniu rynku krajowego i nie ograniczy
wolnej konkurencji, a tak˝e nie b´dzie stwarzaç przeszkód we wzajemnej wymianie handlowej mi´dzy krajami Unii Europejskiej po uzyskaniu przez Polsk´ cz∏onkostwa we Wspólnocie.
Koncepcja KPGO dotyczàca odpadów opakowaniowych oraz strategia w zakresie gospodarki tymi odpadami jest oparta na nast´pujàcych zasadach
— zrównowa˝ony rozwój (przewidziane do realizacji
zadania ekologiczne w sposób ewolucyjny i harmonijny towarzyszà rozwojowi sektora opakowaniowego),
— zapobieganie powstawaniu odpadów opakowaniowych oraz ograniczenie deponowania tych odpadów na sk∏adowiskach przez
— wprowadzanie instrumentów ekonomicznych,
organizacyjnych i prawnych przeciwdzia∏ajàcych powstawaniu odpadów,
— organizowanie systemów zbiórki opakowaƒ pou˝ytkowych przydatnych do recyklingu,
— promowanie opakowaƒ wielokrotnego u˝ytku
w przypadkach uzasadnionych ekologicznie
i ekonomicznie oraz z zachowaniem wymagaƒ
bezpieczeƒstwa i higieny (opakowania wielokrotnego u˝ytku stajà si´ odpadem po wielokrotnej rotacji),
— projektowanie systemów pakowania w oparciu
o metod´ redukcji odpadów „u êród∏a” i stosowanie takich systemów,
— produkcj´ i stosowanie opakowaƒ zgodnych
z wymaganiami ochrony Êrodowiska,
— odzyskiwanie z odpadów opakowaniowych surowców lub energii,
— obligatoryjny poziom odzysku i recyklingu ustalany jest na szczeblu krajowym, przy uwzgl´dnieniu
poziomów obowiàzujàcych przedsi´biorców,
— stosowanie uzasadnionych ekologicznie i ekonomicznie metod odzysku,
— przy obecnym post´pie naukowo-technicznym
w dziedzinie odzysku odpadów, recykling traktuje
Poz. 159
si´ jako metod´ preferowanà z uwagi na wymagania ochrony Êrodowiska,
— budowa i wdra˝anie systemu gospodarki odpadami odbywa si´ na zasadach wspó∏odpowiedzialnoÊci ogniw „∏aƒcucha opakowaniowego” oraz przy
szerokiej konsultacji z tymi ogniwami, a tak˝e
wspó∏pracy z jednostkami naukowo-badawczymi
dzia∏ajàcymi w obszarze opakowaƒ i odpadów
opakowaniowych.
3.1.2.1. Stan aktualny gospodarki odpadami opakowaniowymi
W roku 2000 mas´ odpadów opakowaniowych powsta∏ych w Polsce oszacowano na oko∏o 3,4 mln Mg.
Struktur´ i mas´ tych odpadów z podzia∏em na poszczególne rodzaje oraz mas´ odpadów w przeliczeniu
na mieszkaƒca zestawiono w kol. 3 tabeli 3.1.2.1/a.
Do roku 2002 odzysk odpadów opakowaniowych
prowadzony by∏ przede wszystkim jako recykling
materia∏owy. W zwiàzku z brakiem w kraju instalacji
o znaczàcych zdolnoÊciach przerobowych do termicznych metod przekszta∏cania odpadów opakowaniowych poziom odzysku odpowiada∏ osiàgni´temu
poziomowi recyklingu. Z uwagi na brak systemu organizacyjno-prawnego, okreÊlajàcego êród∏a finansowania selektywnej zbiórki, uzyskany w latach
1998—2000 poziom recyklingu szacowany by∏ na
oko∏o 16%. Recykling ten realizowany by∏ jako recykling materia∏owy (przetwarzanie odpadów bez
zmiany ich struktury chemicznej), przede wszystkim
w odniesieniu do odpadów, które stanowi∏y wartoÊciowy surowiec wtórny potrzebny ze wzgl´dów
technologicznych istniejàcym zak∏adom przetwórczym. Najwy˝szy poziom w granicach limitów wytyczonych w Dyrektywie 94/62/EC (25—45%) osiàgni´to dla odpadów z papieru i tektury (oko∏o 37%), zdecydowanie ni˝szy dla szklanej st∏uczki opakowaniowej (oko∏o 10%), odpadów aluminiowych (oko∏o 9%)
i odpadów z tworzyw sztucznych (oko∏o 5%). Odpady wielomateria∏owe, z uwagi na brak technologii
przetwórczych, deponowane by∏y na sk∏adowiskach
odpadów komunalnych.
3.1.2.2. Prognoza dotyczàca masy odpadów opakowaniowych
Prognoz´ masy odpadów opakowaniowych wytwarzanych w Polsce przedstawia kol. 4—6 tabeli
3.1.2.1/a. Przewiduje si´, ˝e do roku 2007 nastàpi
wzrost masy odpadów opakowaniowych do oko∏o
4,7 mln Mg, tj. wzrost o oko∏o 1 mln Mg w odniesieniu
do roku 2002, natomiast w perspektywie roku 2014,
z uwagi na wprowadzone regulacje prawne, masa odpadów opakowaniowych powinna ulec ograniczeniu.
Jak wykazujà dane w tabeli najwi´kszy udzia∏ w ogólnej masie odpadów opakowaniowych stanowià odpady z papieru i tektury oraz szk∏a, nast´pnie z tworzyw
sztucznych.
Szacunki masy wytworzonych odpadów zestawione w tabeli 3.1.2.1/a. zosta∏y wykonane na podstawie
prognoz zu˝ycia opakowaƒ w oparciu o przewidywany w latach 2000—2007 wzrost wartoÊci produktu krajowego brutto — PKB. Nale˝y si´ jednak liczyç z tym,
˝e rozwój przemys∏u opakowaniowego i kierunki tego
rozwoju, a co za tym idzie iloÊç wytwarzanych odpadów opakowaniowych, b´dzie zale˝eç od wielu czynników krajowych (sytuacja gospodarcza, ogólny
wzrost spo˝ycia, zmiany demograficzne, zmiany stylu
i poziom ˝ycia ludnoÊci), a tak˝e rozwoju mi´dzynarodowej wymiany towarowej zarówno z krajami Unii Eu-
Poz. 159
ropejskiej, krajami Europy Ârodkowej i Wschodniej
oraz ogólnej koniunktury gospodarczej na rynkach
Êwiatowych. Obecnie najwi´kszy wzrost produkcji
i zu˝ycia obserwuje si´ dla opakowaƒ z tworzyw
sztucznych lub z udzia∏em tworzyw sztucznych. Wzrost
ten w ostatnim okresie kszta∏towa∏ si´ na poziomie
10% rocznie i by∏ pi´ciokrotnie wy˝szy ni˝ w krajach
Europy Zachodniej. Przewidywanà struktur´ odpadów
opakowaniowych z tworzyw sztucznych przedstawiono w tabeli 3.1.2.1/b. Struktura ta wykazuje, ˝e ponad
60% masy wytwarzanych odpadów opakowaniowych
stanowià poliolefiny.
Prognozowanà struktur´ i mas´ odpadów opakowaniowych wytwarzanych w 2005 r. w podziale na poszczególne województwa zilustrowano w tabeli 3.1.2.1/c.
Przewiduje si´, ˝e najwi´ksza iloÊç odpadów zostanie
wytworzona w województwie mazowieckim, Êlàskim
i wielkopolskim.
3.1.2.3. Cele i zadania w gospodarce odpadami opakowaniowymi
∏u technicznego do segregacji odpadów opakowaniowych (stacje segregacji, stacje prze∏adunkowe
itp.) oraz budow´ potencja∏u technicznego w zakresie selektywnego gromadzenia odpadów opakowaniowych oraz ich transportu (pojemniki do
segregacji, Êrodki transportu, wiejskie punkty gromadzenia odpadów itp.).
W zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi w∏adze publiczne zamierzajà osiàgnàç nast´pujàce
cele
1) System gospodarki odpadami opakowaniowymi
w skali kraju powinien zapewniç osiàgni´cie nast´pujàcych minimalnych poziomów odzysku i recyklingu
— do koƒca 2007 r., odzysku w wysokoÊci 50%, recyklingu 25%,
— w terminie uzgodnionym z Komisjà Europejskà
poziomów okreÊlonych w projekcie nowelizacji
dyrektywy 94/62/WE.
Lata 2003—2006
W okresie tym przewiduje si´ budow´ systemu
odzysku i recyklingu zgodnie z wprowadzonymi regulacjami prawnymi oraz uzyskanie w roku 2006
w skali kraju poziomów recyklingu dla poszczególnych grup materia∏owych okreÊlonych dla przedsi´biorców, tj. dla opakowaƒ: z papieru i tektury
45%, z aluminium 35%, ze szk∏a 35%, z tworzyw
sztucznych 22%, wielomateria∏owych 20%, ze stali
18%, z drewna i materia∏ów naturalnych 13%.
Budowa systemu jest zwiàzana z modernizacjà
istniejàcych zak∏adów recyklingowych oraz nowymi inwestycjami w zakresie technologii recyklingu
odpadów, dla których obecnie brak w kraju mo˝liwoÊci recyklingu lub zdolnoÊci sà niewystarczajàce. JednoczeÊnie przewiduje si´ budow´ potencja-
Lata 2007—2014
Osiàgni´cie w skali kraju w roku 2007 ustalonych ustawowo poziomów odzysku i recyklingu
jest zwiàzane z poddaniem odzyskowi oko∏o
2400 tys. Mg, w tym wtórne przetworzenie oko∏o
1200 tys. Mg odpadów opakowaniowych. W odniesieniu do lat 1998—2000 oznacza to wzrost odzysku prawie pi´ciokrotnie, recyklingu prawie trzykrotnie. W perspektywie kilku najbli˝szych lat 25%
poziom recyklingu dla wszystkich rodzajów materia∏ów opakowaniowych wydaje si´ realny. Natomiast zapewnienie 50% odzysku wymaga
— I wariant — uruchomienia inwestycji, które umo˝liwià odzyskiwanie energii z oko∏o 1200 tys. Mg
odpadów (np. spalarnie odpadów komunalnych,
w których spalaniu by∏yby poddane odpady opakowaniowe pozostawione w odpadach komunalnych, produkcja z odpadów opakowaniowych
brykietów i ich wykorzystanie jako paliwa zast´pczego),
— II wariant — uzyskania w skali kraju wy˝szego
ni˝ 25% poziomu recyklingu przez intensyfikacj´ i optymalizacj´ systemu recyklingu, stosowanie recyklingu organicznego lub eksport odpadów w celach recyklingu. Stosowanie recyklingu organicznego jest mo˝liwe w przypadku
wprowadzenia na rynek opakowaƒ z materia∏ów ulegajàcych biodegradacji, przydatnych do
kompostowania.
W KPGO przyj´to zasad´, ˝e recykling traktuje
si´ jako metod´ preferowanà z uwagi na wymagania ochrony Êrodowiska i do roku 2007 nale˝y realizowaç wariant II, przy uwzgl´dnieniu recyklingu
organicznego (w∏adze publiczne zamierzajà promowaç opakowania biodegradowalne, przydatne
do kompostowania oraz rozwój tej formy recyklingu przez zwolnienie przedsi´biorców z obowiàzku
recyklingu tych opakowaƒ, w tym z op∏at produktowych).
Przyj´cie wariantu II mo˝e byç zwiàzane ze
zwi´kszeniem limitów recyklingu w krajowych regulacjach prawnych. Ewentualna korekta przyj´tego wariantu zostanie przeprowadzona po uzyskaniu danych iloÊciowych z krajowego systemu monitoringu, co nastàpi nie wczeÊniej ni˝ w roku 2004
(dane za rok 2002 mogà obejmowaç jedynie opa-
O ile w 2007 r. dla wszystkich grup materia∏owych uzyskany zostanie obligatoryjny dla przedsi´biorców poziom recyklingu, masa przetworzonych odpadów wynosi∏aby 1748,3 tys. Mg. Oznacza to osiàgni´cie w skali kraju recyklingu w granicach 37% i koniecznoÊç poddania odzyskowi energii jedynie 13 % odpadów, tj. oko∏o 638,4 tys. Mg.
Bioràc pod uwag´, ˝e realny okres uruchomienia spalarni odpadów komunalnych to lata
2007—2014, niemo˝liwe jest w warunkach krajowych osiàgni´cie 50% poziomów odzysku do roku
2007, bez zwi´kszenia poziomów recyklingu. Nale˝y za∏o˝yç wype∏nienie brakujàcego limitu odzysku
zwi´kszonym poziomem recyklingu dla opakowaƒ
przydatnych do tej formy odzysku.
Opierajàc si´ na prognozie masy odpadów
wytwarzanych w 2007 r. w poszczególnych woje-
Poz. 159
kowania z okreÊlonà symbolikà PKWiU). JeÊli uzyskane dane wska˝à, ˝e budowany system recyklingu nie jest sprawny, w∏adze publiczne dokonajà
stosownych korekt w poziomach recyklingu przewidzianych na 2007 i lata kolejne lub uwzgl´dnià
odzysk zgodnie z wariantem I. Dane uzyskane
w ramach krajowej sprawozdawczoÊci b´dà podstawà do oceny efektywnoÊci systemu recyklingu
zwiàzanego z op∏atami produktowymi oraz systemów realizowanych przez organizacje odzysku,
a tak˝e do dokonania rankingu samych organizacji
odzysku pod kàtem uzyskanych wskaêników efektywnoÊci.
Analiz´ masy odpadów, które nale˝y poddaç
odzyskowi i recyklingowi, aby uzyskaç okreÊlone
na rok 2007 poziomy, przedstawiono w tabeli
3.1.2.2 (przy za∏o˝eniu, ˝e poziomy recyklingu na∏o˝one na przedsi´biorstwa dotyczà skali ca∏ego
kraju). Kolumna 5 tej tabeli zawiera szacunkowe
masy odpadów, które mo˝na wykorzystaç do innych form odzysku.
wództwach mo˝na oszacowaç mas´, którà teoretycznie mo˝na poddaç odzyskowi energetycznemu w przewidzianych do realizacji spalarniach
odpadów komunalnych. Spaleniu powinny byç
poddawane opakowania, które zgodnie z normà
EN 13431:2000 Opakowania — wymagania dotyczàce opakowaƒ przydatnych do odzysku w postaci energii, w tym okreÊlenie minimalnej wartoÊci opa∏owej dolnej, sà przydatne do odzysku
energii i odpowiednio oznaczone, tak aby mieszkaƒcy dokonujàcy segregacji w gospodarstwach
domowych mogli je odró˝niç od odpadów przydatnych do recyklingu. Szacunkowe masy odpadów do recyklingu oraz do innych form odzysku
w 2007 r. w poszczególnych województwach zestawiono w tabeli 3.1.2.3. W KPGO zak∏ada si´, ˝e
poszczególne województwa powinny zrealizowaç
recykling, co najmniej na takim poziomie, jaki zosta∏ okreÊlony dla przedsi´biorców.
W latach 2007—2014 przewiduje si´ modernizacj´ istniejàcych zak∏adów recyklingowych i nowe inwestycje w zakresie technologii recyklingu
oraz odzysku energii (np. recykling chemiczny odpadów z tworzyw sztucznych, odzysk energii z odpadów opakowaniowych pozostawionych w odpadach komunalnych, produkcja paliwa zast´pczego
itp.) przy rozbudowie potencja∏u technicznego do
segregacji odpadów opakowaniowych przydatnych do recyklingu (stacje segregacji, stacje prze∏adunkowe itp.) oraz w zakresie selektywnego gromadzenia odpadów opakowaniowych i ich transportu.
W przypadku nowelizacji Dyrektywy 94/62/EC
do koƒca 2010 r. zostanà podniesione krajowe poziomy odzysku oraz recyklingu zgodnie z nowymi
wytycznymi (projekt nowelizacji z 2001 r. przewiduje: odzysk w granicach 60—75%, recykling
55—70%, obligatoryjny poziom recyklingu dla
szk∏a — 60%, papieru i tektury — 55%, metali —
50% oraz tworzyw sztucznych — 20%).
Jednostki odpowiedzialne
— organizacje odzysku, przedsi´biorcy wprowadzajàcy na rynek krajowy zapakowane wyroby (producenci krajowi i importerzy),
— zak∏ady odzysku i recyklingu,
— administracja samorzàdowa szczebla gminnego
odpowiedzialna za gospodark´ odpadami i opracowanie planów gminnych,
Poz. 159
— administracja samorzàdowa szczebli wojewódzkich, tj. zarzàdy województw odpowiedzialne za
system gospodarki odpadami w skali województw
(opracowanie planów wojewódzkich) oraz za system monitoringu opakowaƒ i odpadów opakowaniowych, a tak˝e kontroli wype∏niania przez przedsi´biorców obowiàzku recyklingu,
— Minister Ârodowiska zarzàdzajàcy systemem gospodarki odpadami w skali kraju oraz systemem
monitoringu, który nale˝y traktowaç jako narz´dzie
kontroli realizacji zamierzonych celów.
W przypadku uzyskania danych z systemu monitoringu, Êwiadczàcych o braku mo˝liwoÊci uzyskania w 2007 r. 50% poziomu odzysku, w∏adze publiczne podejmà dzia∏ania zmierzajàce do zwi´kszenia limitów recyklingu w krajowych aktach
prawnych. W przypadku uzyskania danych Êwiadczàcych o nieefektywnym systemie recyklingu
i braku mo˝liwoÊci uzyskania w 2007 r. 25% poziomu recyklingu wprowadzà korekty w krajowych
aktach prawnych oraz dodatkowe instrumenty
ekonomiczne, np. system depozytowy na opakowania jednorazowego u˝ycia do napojów, podniesienie stawek op∏at produktowych na grupy materia∏owe, które nie uzyska∏y przewidzianych limitów recyklingu, preferencje dla opakowaƒ wielokrotnego u˝ycia przez znaczàce obni˝enie stawek
op∏at produktowych lub ich ca∏kowite zniesienie
(odzysk tych opakowaƒ spoczywa∏by na ich posiadaczu) itd. Po uzyskaniu danych z systemu monitoringu w∏adze publiczne dokonajà oceny spraw-
noÊci i efektywnoÊci systemów recyklingu opartego na op∏atach produktowych oraz na op∏atach
pobieranych przez organizacje odzysku. Pod kàtem sprawnoÊci i efektywnoÊci dokonana zostanie
równie˝ ocena organizacji odzysku. Minister Ârodowiska dokona oceny organizacji, które w∏aÊciwie wywiàzujà si´ z umów zawartych z przedsi´biorcami i uzyska∏y najlepsze wskaêniki efektywnoÊci. Ocena ta ma na celu potwierdzenie przez
Ministra Ârodowiska dzia∏alnoÊci organizacji
zgodnie z wymaganiami ochrony Êrodowiska
i rzetelnego wywiàzywania si´ z obowiàzków przej´tych od przedsi´biorców. Kryteria dokonania
oceny zostanà opracowane przez cia∏o doradcze
powo∏ane przez Ministra Ârodowiska przy udziale
jednostek naukowo-badawczych dzia∏ajàcych
w obszarze opakowaƒ i odpadów opakowaniowych.
2) Wszystkie rodzaje opakowaƒ wprowadzane na rynek powinny odpowiadaç wymaganiom ekologicz-
Zgodnie z wymaganiami odnoÊnie do odzysku
opakowania wprowadzane na rynek powinny byç
przydatne przynajmniej do jednej z form wymienionych w tabeli 3.1.2.5.
Lata 2007—2014
Przestrzeganie przez dostawców wymagaƒ
ekologicznych dotyczàcych opakowaƒ oraz dokonanie deklaracji zgodnoÊci. Kontrola prawid∏owoÊci wykonywania deklaracji i spe∏nienia wymagaƒ
ekologicznych dotyczàcych opakowaƒ.
Poz. 159
nym zawartym w normach PN-EN zwiàzanych
z Dyrektywà 94/62/WE
Lata 2003—2006
Produkowane i importowane opakowania
(w tym ich elementy) oraz opakowania wprowadzane na krajowy rynek z wyrobem muszà odpowiadaç wymaganiom ekologicznym zawartym
w normach PN-EN zwiàzanych z Dyrektywà
94/62/EC. Normy, które sà podstawà dokonania
oceny ekologicznej oraz potwierdzenia zgodnoÊci
przez deklaracj´, zosta∏y zamieszczone w tabeli
3.1.2.4. i w tabeli 3.1.2.5.
Podstawà prawnà do dokonania oceny b´dzie
ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny
zgodnoÊci (Dz. U. Nr 166, poz. 1360), a sposób wykonania deklaracji zawarty jest w normie PN-EN
45014:2000 Ogólne kryteria deklaracji zgodnoÊci
sk∏adanej przez dostawc´.
Jednostki odpowiedzialne
— Minister Ârodowiska — inicjatywa legislacyjna do nowelizacji krajowych aktów prawnych
zwiàzanych z wymaganiami ekologicznymi
dotyczàcymi opakowaƒ,
— Minister Gospodarki — wytypowanie jednostki do kontroli dostawców w zakresie przeprowadzania deklaracji zgodnoÊci opakowaƒ
z normami wymienionymi w tabeli 3.1.2.4
i tabeli 3.1.2.5,
— producenci i importerzy opakowaƒ (w tym ich
elementów), producenci i importerzy wyro-
bów wprowadzajàcy na rynek krajowy wyroby w opakowaniach powinni zapewniç, aby
opakowania odpowiada∏y wymaganiom. Potwierdzenie zgodnoÊci b´dzie odbywa∏o si´
przez certyfikacj´ (wydanie przedsi´biorcy
dobrowolnego certyfikatu potwierdzajàcego
spe∏nienie wymagaƒ przez uprawnionà jednostk´) i/lub deklaracj´ zgodnoÊci opracowanà przez przedsi´biorców dysponujàcych odpowiednià dokumentacjà przeprowadzonej
oceny w oparciu o normy wskazane w tabeli
3.1.2.4. oraz tabeli 3.1.2.5,
— jednostki naukowo-badawcze, które prowadzà prace w zakresie
— certyfikacji opakowaƒ,
— analiz cyklu ˝ycia opakowaƒ,
— metod pomiaru zawartoÊci metali ci´˝kich
i innych niebezpiecznych substancji
w opakowaniach oraz kontroli ich iloÊci
przedostajàcej si´ do Êrodowiska,
— ustalania minimalnych zawartoÊci surowców wtórnych w opakowaniach,
— ekologicznie akceptowanych metod recyklingu i odzysku energii,
— opracowywania kryteriów przydatnoÊci
opakowaƒ do ró˝nych form odzysku,
w tym do recyklingu,
— ustalania standardów jakoÊciowych i warunków technicznych odbioru odpadów
opakowaniowych przez zak∏ady przetwórcze itd.
3) Ograniczenie masy odpadów opakowaniowych deponowanych na sk∏adowiskach
Lata 2003—2014
Administracja publiczna popiera wszelkie dzia∏ania (zgodne z wymaganiami ochrony Êrodowiska) polegajàce na ograniczeniu masy deponowanych na sk∏adowiskach selektywnie zebranych odpadów opakowaniowych. Celowi temu s∏u˝y
— ewidencja odpadów opakowaniowych deponowanych na sk∏adowiskach odpadów,
— rozwój technik odbioru odpadów z miejsc nagromadzenia oraz w∏aÊciwej segregacji prowadzonej w zak∏adach/stacjach segregacji polegajàcej na przygotowaniu odpadów zgodnie z wymaganiami znormalizowanymi lub technicznymi warunkami odbioru okreÊlonymi przez zak∏ady przetwórcze.
Jednostki odpowiedzialne
— zarzàdy sk∏adowisk odpadów oraz administracja
samorzàdowa szczebli gminnych, w gestii których znajdujà si´ sk∏adowiska odpadów,
— administracja samorzàdowa szczebli wojewódzkich. Uwzgl´dnienie w planach gospodarki odpadami opakowaniowymi ewidencji odpadów
deponowanych na sk∏adowiskach odpadów.
4) Wprowadzenie standardów dotyczàcych jakoÊci
i czystoÊci surowców wtórnych uzyskanych z odpadów opakowaniowych
Poz. 159
Lata 2003—2006
Pozyskanie surowców pochodzàcych z odpadów opakowaniowych powinno prowadziç do uzyskania materia∏ów mo˝liwie jednorodnych, jednogatunkowych, charakteryzujàcych si´ niskim stopniem zanieczyszczenia, gdy˝ takie ∏atwiej znajdujà
odbiorców. W praktyce selektywnie gromadzone
odpady opakowaniowe nie stanowià jeszcze surowców wtórnych. Pod poj´ciem surowców wtórnych (zgodnie z ustaleniami gospodarki materia∏owej) rozumie si´ zebrane selektywnie odpady, posortowane w swoim rodzaju, wst´pnie oczyszczone, które spe∏niajà wymagania norm paƒstwowych, zak∏adowych lub bezpoÊrednio ustalonych
z odbiorcà (np. makulatura zgodnie z europejskim
wykazem znormalizowanych rodzajów i odmian
wed∏ug PN-EN 643:95, st∏uczka zgodnie z warunkami technicznymi odbioru okreÊlonymi przez huty
szk∏a opakowaniowego itd.).
Jednostki odpowiedzialne
— organizacje reprezentujàce zak∏ady recyklingowe. Opracowanie wymagaƒ technicznych odbioru dla grup materia∏owych nieobj´tych wymaganiami znormalizowanymi,
— organizacje reprezentujàce przedsi´biorstwa
us∏ug komunalnych przeprowadzajàce segregacj´ i przygotowanie odpadów do przekazania do
zak∏adów przetwórczych. Przygotowanie odpadów do przetworzenia zgodnie z warunkami
technicznymi odbioru (np. zak∏adowe normy jakoÊci surowców wtórnych),
— administracja samorzàdowa szczebli gminnych
odpowiedzialna za gospodark´ odpadami opakowaniowymi na w∏asnym terenie, posiadajàca
w∏asne firmy us∏ug komunalnych,
— jednostki naukowo-badawcze dzia∏ajàce w obszarze opakowaƒ i odpadów opakowaniowych.
Opracowanie kryteriów technicznych dla opakowaƒ przydatnych do recyklingu w warunkach
krajowych i wymagaƒ technicznych ich odbioru.
5) Utworzenie bazy danych i doskonalenie systemu
monitoringu
Lata 2003—2014
Wdro˝enie systemu monitoringu opakowaƒ
i odpadów opakowaniowych oraz jego doskonalenie, co umo˝liwi uzyskanie danych potrzebnych do
— kontroli realizowanych w kraju zadaƒ i osiàgni´tych celów oraz do wprowadzania ewentualnych dzia∏aƒ korygujàcych,
— sporzàdzania raportów krajowych w uj´ciu formularzy Decyzji 97/138/WE po przystàpieniu
Polski do Unii Europejskiej,
— informowania spo∏eczeƒstwa i zainteresowane
jednostki o stanie gospodarki odpadami opakowaniowymi,
— sporzàdzania wojewódzkich planów gospodarki
odpadami opakowaniowymi przez administracj´ samorzàdowà szczebla wojewódzkiego,
— analizy oddzia∏ywania opakowaƒ oraz odpadów
opakowaniowych na Êrodowisko (baza danych
o toksycznych i niebezpiecznych sk∏adnikach
materia∏ów opakowaniowych oraz komponentach u˝ywanych do ich wytwarzania, a tak˝e
wp∏ywie tych substancji na Êrodowisko podczas
odzysku odpadów opakowaniowych).
Jednostki odpowiedzialne
— Minister Ârodowiska zarzàdzajàcy bazà danych,
a w przysz∏oÊci odpowiedzialny za opracowanie
raportów krajowych w uk∏adzie formularzy Decyzji 97/138/WE,
— administracja samorzàdowa szczebla wojewódzkiego (urz´dy marsza∏kowskie) uprawnione do ewidencji danych przesy∏anych przez zobowiàzane jednostki w ramach obowiàzkowej
sprawozdawczoÊci,
— jednostki naukowo-badawcze prowadzàce bazy
danych o opakowaniach i niebezpiecznych dla
Êrodowiska sk∏adnikach zawartych w opakowaniach w ramach swojej dzia∏alnoÊci statutowej.
6) Konsultacja i uzgodnienie z organizacjami reprezentujàcymi producentów opakowaƒ oraz wyrobów dotyczàce minimalnych poziomów opakowaƒ
wielokrotnego u˝ycia wprowadzanych na rynek dla
niektórych rodzajów wyrobów
Lata 2003—2014
Zgodnie z zasadà przeciwdzia∏ania powstawaniu odpadów opakowaniowych w∏adze publiczne
preferujà opakowania wielokrotnego u˝ycia
w przypadkach uzasadnionych ekologicznie i ekonomicznie oraz z zachowaniem wymagaƒ bezpieczeƒstwa oraz higieny. Zamierzajà dopingowaç
producentów do rozszerzenia stosowania takich
opakowaƒ przez wprowadzanie odpowiednich instrumentów ekonomicznych (np. wprowadzanie
systemu depozytowego na opakowania jednorazowego u˝ycia do napojów itp.).
Jednostki odpowiedzialne
— organizacje reprezentujàce producentów opakowaƒ i wyrobów,
— Minister Ârodowiska.
7) Dzia∏ania informacyjno-edukacyjne
Lata 2003—2014
— edukacja ca∏ego spo∏eczeƒstwa prowadzona
w krajowym systemie nauczania, poczàwszy od
zaj´ç w szko∏ach podstawowych, Êrednich i wy˝szych (przede wszystkim dla kierunków ekologicznych),
— informacja powszechna zwiàzana z aspektem
ekologicznym opakowaƒ prowadzona w prasie,
radiu oraz TV,
— edukacja i informacja na temat prowadzonej
w kraju zbiórki odpadów opakowaniowych, któ-
Poz. 159
ra umo˝liwi akceptacj´ tej zbiórki przez mieszkaƒców oraz podmioty gospodarcze uczestniczàce w „∏aƒcuchu opakowaniowym”. Szczególnie wa˝na jest w∏aÊciwa edukacja mieszkaƒców i informacja o prowadzonej na terenie ich
osiedla/gminy zbiórki opakowaƒ pou˝ytkowych.
Selektywna zbiórka zu˝ytych opakowaƒ jest
mo˝liwa jedynie przy pe∏nej akceptacji mieszkaƒców, którzy majà wyrobione nawyki segregacji opakowaƒ w swoich gospodarstwach domowych. Mieszkaƒcy muszà mieç pe∏nà informacj´ odnoÊnie do rodzajów zbieranych opakowaƒ, celowoÊci prowadzenia ich zbiórki, oznakowaƒ umieszczonych na opakowaniach, przeznaczenia ustawianych pojemników na odpady,
terminów odbioru odpadów itd.,
— informacja prowadzona w ramach paƒstwowego monitoringu opakowaƒ i odpadów opakowaniowych, a tak˝e informacja oferowana przez
jednostki naukowo-badawcze.
Jednostki odpowiedzialne
— szkolnictwo publiczne. Wprowadzanie do programów nauczania (poziom podstawowy, gimnazjalny oraz licealny oraz wszystkie kierunki
ekologiczne szkolnictwa akademickiego) tematyki gospodarki odpadami opakowaniowymi,
— organizacje reprezentujàce producentów i u˝ytkowników opakowaƒ. Informacja w zakresie wymagaƒ ekologicznych dotyczàcych opakowaƒ,
— organizacje odzysku. Dzia∏ania informacyjne dla
przedsi´biorców w zakresie obowiàzków zwiàzanych z recyklingiem odpadów opakowaniowych,
— administracja samorzàdowa szczebli wojewódzkich i gminnych. Bioràc pod uwag´, ˝e mieszkaƒcy odgrywajà kluczowà rol´ w prowadzeniu
selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych,
muszà byç odpowiednio poinformowani o roli,
jakà pe∏nià i dostosowaç do niej swe zachowania odnoÊnie do systemów zwrotu opakowaƒ,
zbiórki i odzyskiwania odpadów opakowaniowych dla nich dost´pnych,
— Narodowy Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej oraz fundusze wojewódzkie.
Dofinansowanie projektów i akcji informacyjno-edukacyjnych,
— jednostki naukowo-badawcze. Prowadzanie informacji, organizacja konferencji, seminariów
i szkoleƒ w zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi,
— Minister Ârodowiska. Prowadzenie bie˝àcej
dzia∏alnoÊci informacyjnej w zakresie wprowadzanych regulacji prawnych dotyczàcych opakowaƒ i odpadów opakowaniowych. Zapewnienie
nadzoru merytorycznego i patronatu nad konferencjami, seminariami oraz innymi inicjatywami
o szczególnym znaczeniu dla propagowania odzysku odpadów opakowaniowych.
3.1.2.4. Dzia∏ania zmierzajàce do poprawy sytuacji
w zakresie gospodarowania odpadami opakowaniowymi w perspektywie roku 2007
Poz. 159
budowà stacji uzdatniania st∏uczki w woj. poznaƒskim (200 tys. Mg), mazowieckim (100 tys. Mg), Êlàskim (100 tys. Mg) i mniejsze o zdolnoÊciach oko∏o
50 tys. ton.
Odpady z papieru i tektury
Odpady z tworzyw sztucznych
Przemys∏ celulozowo-papierniczy jest przygotowany do koƒca 2007 r. osiàgnàç 49% poziom recyklingu
odpadów opakowaniowych dla oszacowanej masy odpadów wytworzonych w tym roku na poziomie
1 681 tys. Mg (poziom ustawowy 48%). Oznacza to przetworzenie 823 tys. Mg, nawet przy uwzgl´dnieniu 11%
strat masy zebranych odpadów powstajàcej przy sortowaniu makulatury na poszczególne odmiany.
Przetworzenie takiej masy odpadów wymaga
— zwi´kszenia efektywnoÊci i rozszerzenia zakresu selektywnej zbiórki lub skupu (zwi´kszenie iloÊci pojemników i obj´cie zbiórkà wi´kszej liczby mieszkaƒców, przeprowadzenie kampanii informacyjnej
propagujàcej celowoÊç segregacji makulatury opakowaniowej w gospodarstwach domowych, jednostkach gospodarczych i handlowych itd.),
— przeprowadzania w∏aÊciwej segregacji odpadów
na znormalizowane gatunki makulatury (poprawa
bazy technicznej firm us∏ug komunalnych w zakresie segregacji),
— zwi´kszenia zapotrzebowania na wyroby celulozowo-papiernicze z udzia∏em makulatury (propagowanie stosowania tych wyrobów).
Szklana st∏uczka opakowaniowa
W warunkach krajowych w odniesieniu do odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych powinien
byç rozbudowywany przede wszystkim recykling materia∏owy, g∏ównie dla odpadów jednorodnych polimerowo (PE, PP, PET), z których mo˝na uzyskaç surowce wtórne o odpowiednich standardach jakoÊciowych,
znajdujàce zbyt na rynku. Recykling chemiczny jest
znacznie dro˝szy i wymaga∏by kosztownych inwestycji
technologicznych, co mo˝e nie byç realne w obecnych
warunkach gospodarczych kraju. W∏adze publiczne popierajà inicjatywy budowy i rozbudowy technologii recyklingu chemicznego uzasadnione ekonomicznie
i ekologicznie, np. produkcja nienasyconych ˝ywic poliestrowych z odpadów PET, przetwarzanie odpadów
poliolefin (depolimeryzacja katalityczna) w celu uzyskania parafiny i oleju parafinowego lub dodatków paliwowych itp.
Bioràc pod uwag´ mas´ odpadów oszacowanà na
2007 r. (oko∏o 600 tys. Mg) 25% poziom recyklingu b´dzie wymaga∏ przetworzenia oko∏o 150 tys. Mg. Nale˝y
podkreÊliç, ˝e obowiàzkowy limit recyklingu mo˝na wype∏niç przez przetwórstwo poliolefin (najtaƒsze i stosunkowo proste technologie recyklingu), stanowiàcych
ponad 60% udzia∏ w ogólnej prognozie wytwarzanych
odpadów z tworzyw sztucznych oraz PET pochodzàcy
z butelek do napojów oraz folii opakowaniowych.
Wprowadzony w polskich uregulowaniach prawnych 40% poziomu recyklingu dla opakowaƒ szklanych
na 2007 r. wymaga zwi´kszenia zdolnoÊci przetwórczych o oko∏o 100 tys. Mg (przetworzenie oko∏o
500 tys. Mg), co wiàza∏oby si´ z modernizacjà wanien
szklarskich.
Przy obecnie utrzymujàcej si´ tendencji do wysokich cen tworzyw pierwotnych przewidywany jest
wzrost popytu na surowce wtórne. Wprowadzenie
obowiàzku recyklingu odpadów opakowaniowych i koniecznoÊci udokumentowania jego wype∏nienia oraz
system op∏at recyklingowych i produktowych poprawi
relacj´ cen mi´dzy surowcami wtórnymi a pierwotnymi. Spowoduje to wzrost zdolnoÊci przetwórczych
w ró˝nych zak∏adach przetwarzajàcych tworzywa
sztuczne (np. wykorzystanie odpadów do aglomeracji
i regranulacji). Obecne zdolnoÊci przetwórcze mo˝na
szacowaç na ok. 60—80 tys. Mg i dotyczà one przede
wszystkim recyklingu materia∏owego poliolefin i PET.
Zwi´kszenie przetwórstwa st∏uczki opakowaniowej
jest jednak zwiàzane z
W tym sektorze odpadów opakowaniowych w∏adze
publiczne zamierzajà
— poprawà efektywnoÊci i rozszerzeniem zakresu selektywnej zbiórki/skupu (zwi´kszenie iloÊci pojemników i obj´cie zbiórkà wi´kszej liczby mieszkaƒców, wprowadzanie pojemników na ró˝ne kolory
szk∏a (bezbarwne i kolorowe), przeprowadzanie
kampanii informacyjnej propagujàcej celowoÊç segregacji na poziomie gospodarstwa domowego,
zak∏adu, jednostki handlowej itd.),
— wprowadziç dla producentów i u˝ytkowników opakowaƒ wymóg przeprowadzania analizy stosowanych opakowaƒ lub systemów pakowania pod kàtem przydatnoÊci do recyklingu, a tak˝e certyfikacj´ opakowaƒ w tym zakresie,
W latach 1998—2000 osiàgni´to oko∏o 10% poziom
recyklingu dla opakowaƒ szklanych. WielkoÊç rocznej
zbiórki st∏uczki w tym okresie kszta∏towa∏a si´ w granicach 80 tys. Mg, natomiast zapotrzebowanie hut szk∏a
opakowaniowego wynosi∏o 300—400 tys. Mg. Oznacza
to znaczàcy deficyt surowca w tej grupie materia∏owej.
— prowadzeniem w∏aÊciwej segregacji st∏uczki przez
przedsi´biorstwa odbierajàce odpady (brak zanieczyszczeƒ obcego pochodzenia),
— rozbudowà zaplecza technicznego do uzdatniania
st∏uczki o zdolnoÊciach oko∏o 500 tys. Mg, w tym
— zwi´kszyç efektywnoÊç i rozszerzyç zakres selektywnej zbiórki (zwi´kszenie iloÊci pojemników i obj´cie zbiórkà wi´kszej liczby mieszkaƒców, inicjowaç dzia∏ania informacyjne propagujàce celowoÊç
segregacji odpadów na poszczególne polimery),
— okreÊliç rodzaje opakowaƒ przydatnych do recyklingu, dla których zbiórka ma ekonomiczne uzasadnienie,
— zdecydowanie poprawiç baz´ technicznà przedsi´biorstw odbierajàcych odpady w zakresie segregacji odpadów na poszczególne polimery i przygotowanie ich do przetwórstwa zgodnie z warunkami
odbioru technicznego okreÊlonymi przez zak∏ady
przetwórcze,
— w perspektywie roku 2007 zwi´kszyç zdolnoÊci
przetwórcze o ok. 60—80 tys. Mg,
— promowaç dzia∏ania prowadzàce do zwi´kszenia
zapotrzebowania na wyroby z udzia∏em surowców
wtórnych (akcje informacyjne propagujàce wyroby
wytwarzane z udzia∏em tworzyw wtórnych).
Odpady metalowe
Odpady z blachy stalowej stosunkowo ∏atwo mogà
byç oddzielane od pozosta∏ych odpadów na sk∏adowiskach i kompostowniach za pomocà separatorów magnetycznych, a nast´pnie wykorzystane w hutach jako
z∏om. Polskie huty nie dysponujà jednak technologià
odcynowania blachy stalowej i w zwiàzku z tym opakowania wykonane z takiej blachy mogà byç dodawane
w ograniczonych iloÊciach jako z∏om przy wytopie gorszych gatunków wyrobów metalurgicznych (dla wi´kszoÊci wyrobów metalurgicznych niewskazana jest zawartoÊç cyny powy˝ej 1%). OkreÊlony na 2007 r. 20%
poziom recyklingu wymaga przetworzenia oko∏o
40—50 tys. Mg odpadów stalowych. Jest to masa mo˝liwa do przetopienia w hutach jako z∏om. Kosztowne
inwestycje w zakresie technologii odcynowania by∏yby
uzasadnione tylko przy wi´kszej masie odpadów tego
rodzaju.
Opakowaniowe odpady aluminiowe (puszki do napojów, pojemniki aerozolowe, tuby itd.) po oczyszczeniu sà wartoÊciowym surowcem do produkcji ró˝nych
wyrobów aluminiowych. Obecnie najbardziej efektywne jest przetwórstwo puszek po napojach, natomiast
opakowania aerozolowe, jako pojemniki ciÊnieniowe,
wymagajà wprowadzenia odr´bnej zbiórki prowadzonej przez specjalistyczne firmy posiadajàce uprawnienia w tym zakresie. OkreÊlony na 2007 r. 40% poziom
recyklingu odpadów aluminiowych (przetworzenie
oko∏o 20—30 tys. Mg) jest bardzo realny (wysoka cena
z∏omu aluminiowego i popyt hut na ten surowiec).
W tym sektorze odpadów opakowaniowych w∏adze
publiczne zamierzajà
— doprowadziç do rozbudowy linii segregacji z∏omu
opakowaniowego w kompostowniach i sk∏adowiskach odpadów komunalnych, uzupe∏niajàc je
w urzàdzenia do prasowania z∏omu,
— propagowaç recykling aluminium z innych ni˝
puszki napojowe opakowaƒ,
— propagowaç organizacj´ systemu skupu lub zbiórki pojemników aerozolowych (stalowych i aluminiowych) w celu uruchomienia inwestycji w zakresie profesjonalnych metod przygotowania tych odpadów do recyklingu.
Odpady wielomateria∏owe
W przypadku opakowaƒ wielomateria∏owych
(w których nie mo˝na r´cznie rozdzieliç poszczegól-
Poz. 159
nych materia∏ów), brak jest obecnie w kraju technologii przetwórczych o znaczàcych zdolnoÊciach (np.
laminaty z udzia∏em papieru, tworzyw sztucznych
i aluminium). W polskich zak∏adach celulozowo-papierniczych wyst´pujà problemy z przyj´ciem makulatury opakowaniowej zawierajàcej tektur´ lub
papier laminowane tworzywami sztucznymi. Tendencje Êwiatowe wskazujà, ˝e preferowanà metodà
odzysku dla opakowaniowych odpadów wielomateria∏owych jest ich spalanie z odzyskiem energii
w spalarniach odpadów komunalnych. W tym przypadku, wielomateria∏owe opakowania pou˝ytkowe
nie wymaga∏yby prowadzenia selektywnej zbiórki,
lecz pozostawienia w odpadach komunalnych i uruchomienia w kraju spalarni odpadów komunalnych.
Masa wykorzystanych w ten sposób odpadów mo˝e byç uwzgl´dniona w obliczeniach dotyczàcych
poziomu odzysku, a nie recyklingu. Mo˝liwe jest
zrealizowanie obowiàzkowego poziomu recyklingu
odpadów wielomateria∏owych przez poddanie ich
obróbce polegajàcej na przekszta∏ceniu w paliwo
zast´pcze.
OkreÊlony na rok 2007 25% poziom recyklingu dla
opakowaƒ wielomateia∏owych wymaga uruchomienia
technologii o zdolnoÊciach oko∏o 50 tys. Mg. Obecnie
w kilku zak∏adach przemys∏u papierniczego trwajà prace nad wykorzystaniem pude∏ek z laminatów po p∏ynnych produktach spo˝ywczych (pude∏ka te zawierajà
ponad 70% pierwotnej masy celulozowej) do wytwarzania papieru i tektury. W przypadku przemys∏owego
wdro˝enia tej technologii 25% poziom recyklingu na
2007 r. sta∏by si´ realny dla tej grupy odpadów wielomateria∏owych.
W sektorze odpadów opakowaniowych w∏adze publiczne zamierzajà
— wprowadziç dla producentów i u˝ytkowników opakowaƒ wymóg przeprowadzania oceny opakowaƒ
pod kàtem przydatnoÊci do odzysku, a w szczególnoÊci do recyklingu lub certyfikacj´ opakowaƒ
w tym zakresie,
— objàç systemem zbiórki tylko te rodzaje opakowaƒ,
dla których istniejà technologie przetwórcze,
— dla opakowaƒ nieprzydatnych do recyklingu uruchamiaç technologie termicznych metod odzysku
w ramach systemów przewidzianych dla odpadów
komunalnych.
Odpady z materia∏ów naturalnych
Opakowania z materia∏ów naturalnych to przede
wszystkim opakowania drewniane, w tym palety.
Obecnie w kraju nie stosuje si´ w odniesieniu do tych
odpadów technologii recyklingu. OkreÊlony na 2007 r.
15% poziom recyklingu, wymagajàcy przetworzenia
oko∏o 80 tys. Mg, jest mo˝liwy w przypadku wdro˝enia
przemys∏owych technologii recyklingu, np. produkcji
p∏yt wiórowych lub pilÊniowych z udzia∏em drewna pochodzàcego z opakowaƒ.
3.1.3. Komunalne osady Êciekowe
3.1.3.1. Diagnoza stanu aktualnego
Poz. 159
go rozk∏adu wyst´powania oczyszczalni Êcieków, a tym
samym poÊrednio produkcji osadów.
Na podstawie danych statystycznych gromadzonych przez GUS mo˝liwe jest okreÊlenie przestrzenne-
Komunalne oczyszczalnie Êcieków (tabela 3.1.3.1)
obs∏ugiwa∏y w 1999 r. 19 900 tys. ludnoÊci i wytwarza-
∏y ponad 354 000 Mg osadów w przeliczeniu na suchà
mas´ (tabela 3.1.3.2). 48% populacji wytwarzajàcej
Êcieki nie by∏o obs∏ugiwane przez oczyszczalnie. Monitoring gospodarki osadowej do koƒca roku 2001 ograniczony by∏ do okreÊlenia iloÊci osadów w przeliczeniu
na suchà mas´ i okreÊlenia procesów, z jakich osady
pochodzà. Odpady wytwarzane w komunalnych
oczyszczalniach Êcieków1) podzieliç mo˝na generalnie
na odpady ze skratek (skratki — 19-08-01), z piaskowni-
ków (19-08-02) i procesów stabilizacji i odwadniania
osadów, w tym ustabilizowane komunalne osady Êciekowe (19-08-05). Informacja o poszczególnych odpadach oczyszczalni nie jest dost´pna w sprawozdawczoÊci GUS. Drugim elementem, który do poczàtku roku
2002 nie podlega∏ monitoringowi, jest sk∏ad chemiczny osadów Êciekowych i stopieƒ zanieczyszczenia sanitarnego. Dost´pna jest natomiast informacja o iloÊci
osadów wykorzystanych.
———————
1) Za komunalne osady Êciekowe uwa˝a si´ w myÊl definicji ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach „pochodzàcy
z oczyszczalni Êcieków osad z komór fermentacyjnych oraz innych instalacji s∏u˝àcych oczyszczaniu Êcieków komunalnych
oraz innych Êcieków o sk∏adzie zbli˝onym do sk∏adu Êcieków komunalnych”.
W roku 2000 odnotowano wzrost iloÊci wytwarzanych osadów w oczyszczalniach Êcieków komunalnych
do niemal 360 Gg s.m. Wzrost ten zwiàzany by∏ z oddaniem do u˝ytku kolejnych inwestycji — budowa kana-
lizacji i oczyszczalni i w efekcie ze wzrostem liczby obs∏ugiwanych przez oczyszczalnie mieszkaƒców do ponad 20 mln.
Szacunki GUS podajà, ˝e w roku 2000 na oczyszczalniach nagromadzona by∏a dwuletnia produkcja osadów.
3.1.3.2. Prognoza
w roku 2006 do ok. 700 tys. Mg s.m. w roku 2014. Prognoz´ przedstawia rysunek 3.1.3.2.
Prognozuje si´, ˝e wzrost iloÊci osadów kszta∏towa∏
si´ b´dzie na nast´pujàcym poziomie: 490 tys. Mg s.m.
W roku 2014 przewidywany jest dwukrotny przyrost masy osadu w stosunku do roku 2000.
3.1.3.3. Cele do osiàgni´cia w gospodarce komunalnymi osadami Êciekowymi
roÊlin na kompost, a nawet rekultywacji terenów przemys∏owych2).
Podstawowe cele do osiàgni´cia w gospodarce komunalnymi osadami Êciekowymi wynikajà z celów
ochrony Êrodowiska
Zmiany w projektowaniu i budowie oczyszczalƒ polegajàce na odejÊciu od z∏ej praktyki budowy oczyszczalni i ich eksploatacji bez rozwiàzania problemu koƒcowego zagospodarowania osadów przy jednoczesnym przestrzeganiu prawa dotyczàcego wykorzystania osadów powinny doprowadziç w najbli˝szych latach do likwidacji zjawiska magazynowania osadów na
terenie oczyszczalni Êcieków.
— zwi´kszenie stopnia kontroli obrotu komunalnymi
osadami Êciekowymi celem zapewnienia maksymalnego bezpieczeƒstwa zdrowotnego i Êrodowiskowego,
— zwi´kszenie stopnia przetworzenia komunalnych
osadów Êciekowych,
— maksymalizacja stopnia wykorzystania substancji
biogennych zawartych w osadach przy jednoczesnym spe∏nieniu wszystkich wymogów dotyczàcych bezpieczeƒstwa sanitarnego i chemicznego.
Istniejàce trendy zostanà utrzymane przy jednoczesnym podj´ciu dalszych staraƒ o zwi´kszenie kontroli
osadów wykorzystywanych dla celów przyrodniczych.
Ten ostatni kierunek mo˝e si´ rozwinàç jedynie pod
warunkiem wybudowania sieci podczyszczalni Êcieków przemys∏owych, które sà kierowane do tej pory na
oczyszczalnie komunalne. Nale˝y za∏o˝yç, ˝e mimo to
zawartoÊç zanieczyszczeƒ w osadach pochodzàcych
z du˝ych zespo∏ów miejskich nie b´dzie spe∏niaç kryteriów wymaganych przy zastosowaniu osadów do nawo˝enia i u˝yêniania gruntów rolnych, czy produkcji
———————
Preferowanym kierunkiem post´powania z osadami Êciekowymi b´dzie kompostowanie. Znaczàca modyfikacja sk∏adu chemicznego zachodzi w przypadku
mieszania osadów z innymi odpadami lub ziemià. Ziemia kondycjonowana osadem mo˝e stanowiç dobry
produkt dla potrzeb zak∏adania i konserwacji miejskich
terenów zielonych oraz rekultywacji sk∏adowisk i terenów poprzemys∏owych o wysokim stopniu zanieczyszczenia. Stàd te˝ kierunek ten powinien byç preferowany w oczyszczalniach posiadajàcych powiàzania z zak∏adami kompostowania odpadów komunalnych i z zak∏adami wytwarzajàcymi znaczne iloÊci odpadów organicznych (np. zak∏ady wytwarzajàce kor´, trociny). Produkcja kompostów z osadów Êciekowych bez dodatków organicznych jest nieuzasadniona technologicznie
i ekonomicznie w relacji do kosztów sk∏adowania. Generalnie nale˝y przyjàç, ˝e przetwórstwo osadów powinno byç realizowane poza oczyszczalniami Êcieków.
Zak∏ada si´, ˝e iloÊç osadów kompostowanych mo˝e
2) Kryteria te zawiera rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie komunalnych osadów Êcieko-
wych (Dz. U. Nr 134, poz. 1140).
3.1.3.4. Program dzia∏aƒ
Okres do roku 2006
Dzia∏ania prawne
Obecnie nie przewiduje si´ zmian prawnych. Ewentualne dzia∏ania prawne b´dà podejmowane po zmianie przepisów UE.
Monitoring i inspekcja
Podstawowe badania osadów wykonywane sà
w tej chwili na ogó∏ w∏asnymi si∏ami oczyszczalni Êcieków.
Koszty zwi´kszenia zakresu obowiàzków pomiarowych oraz stosowania poszczególnych metod referencyjnych przez laboratoria oczyszczalni wliczone zostanà w koszty oczyszczania Êcieków.
Poz. 159
gi kompostowania i termicznego przekszta∏cania osadów. Dla uzyskania zak∏adanych wielkoÊci kompostowania osadów wymagane b´dzie wybudowanie oko∏o
9 kompostowni o Êredniej przepustowoÊci dobowej na
poziomie 4—5 Mg s.m. osadów. Dla potrzeb rozwini´cia tego kierunku niezb´dne b´dzie przygotowanie
projektów typowych dla oczyszczalni obs∏ugujàcych
do 15 000 LRM, w których czynnikiem strukturotwórczym b´dà wióry, trociny, kora pochodzàce z pobliskich zak∏adów przemys∏u drzewnego. Prace te powinny pozwoliç na zbudowanie ciàgów kompostowania osadów w oko∏o 22 oczyszczalniach Êcieków w nast´pnym okresie planistycznym.
Dzia∏ania w latach 2007—2010
Struktura dzia∏aƒ obj´tych programem powinna
byç zbli˝ona do dzia∏aƒ krótkookresowych przewidzianych do realizacji do roku 2006.
Zestaw dzia∏aƒ prawnych
Monitoring jakoÊci komunalnych osadów Êciekowych na zawartoÊç zwiàzków organicznych powinien
zostaç wsparty odpowiednim programem badaƒ
wst´pnych, który ustala∏by zawartoÊç zwiàzków organicznych w komunalnych osadach Êciekowych (PCB,
WWA itp.) w wytypowanych do badaƒ oczyszczalniach. Zak∏adajàc, ˝e w ramach programu badaniem
obj´to by jedynie 250 oczyszczalni (10% obecnie istniejàcej liczby) przez okres 3-letni, pobierajàc 18 prób osadów, to koszt takiego programu badaƒ wyniós∏by oko∏o 18 mln z∏, z czego do roku 2006 oko∏o 1,8 mln z∏. W jego wyniku okreÊlone zosta∏yby oczyszczalnie, które ze
wzgl´du na wysokie poziomy zanieczyszczeƒ organicznych w osadach nie powinny kierowaç osadów do wykorzystania.
Program badawczy powinien byç zrealizowany
przez Inspekcj´ Ochrony Ârodowiska przy wspó∏pracy
jednej z placówek naukowo-badawczych Ministra Ârodowiska.
Nak∏ady poniesione zosta∏yby z NFOÂiGW.
Inwestycje
Nie przewiduje si´ dodatkowych inwestycji w zakresie gospodarki komunalnymi osadami Êciekowymi
poza wynikajàcymi z programu budowy oczyszczalni
Êcieków i modernizacji ciàgów technologicznych
w obiektach istniejàcych. Koszty te zostanà uwzgl´dnione w programie inwestycyjnym gospodarki wodno-Êciekowej.
Dzia∏ania prawne uzale˝nione b´dà od zmian
w prawodawstwie UE oraz wyników prowadzonego
programu badaƒ komunalnych osadów Êciekowych na
zawartoÊç zwiàzków organicznych.
Monitoring i inspekcja
Kontynuowany powinien byç program badaƒ jakoÊci komunalnych osadów Êciekowych opracowany
w poprzednim okresie. Jego koszt ocenia si´ w tym
okresie planistycznym na oko∏o 16,2 mln z∏. Program
ten realizowany by∏by przez Inspekcj´ Ochrony Ârodowiska we wspó∏pracy z jednostkà badawczo-rozwojowà MÂ.
Inwestycje
Budowa oko∏o 9 zak∏adów kompostowania osadów
Êciekowych w aglomeracjach do 15 000 LRM posiadajàcych nadmiary niezagospodarowanych odpadów drzewnych o Êredniej wydajnoÊci dobowej 4 do 5 Mg s.m.
osadów. Pozwoli to na obj´cie kompostowaniem oko∏o 32 000 Mg s.m. osadów.
Kontynuacja inwestycji w zakresie kontroli iloÊci
i jakoÊci wytwarzanych i wykorzystywanych osadów
w oczyszczalniach Êcieków wybudowanych przed rokiem 2000.
Dzia∏ania w latach 2011—2014
Dzia∏ania monitoringowe
Zak∏ada si´, ˝e do roku 2006 oczyszczalnie obs∏ugujàce powy˝ej 100 000 LRM wyposa˝one zostanà w systemy kontroli iloÊci osadów o wysokim stopniu automatyzacji.
Zwi´kszenie poziomu kompostowania i termicznego przekszta∏cania osadów z obecnych niepe∏nych 9%
do 28% wymagaç b´dzie Êcis∏ej wspó∏pracy projektantów z wykonawcami inwestycji zagospodarowania odpadów komunalnych. W uzasadnionych ekonomicznie
przypadkach oczyszczalnie mogà posiadaç w∏asne cià-
Analiza skutecznoÊci wprowadzonych ewentualnie
instrumentów prawnych i analiza szczelnoÊci systemu
kontrolnego to cele, które w latach 2010—2014 powinny zostaç zrealizowane przez s∏u˝by monitoringowe
we wspó∏pracy z jednostkami badawczo-rozwojowymi MÂ.
Wyniki analizy pos∏u˝à zwi´kszeniu efektywnoÊci
systemu monitoringowego i redukcji zakresu kontroli.
Dzia∏ania inwestycyjne
Zakoƒczenie programu modernizacji oczyszczalni
Êcieków w zakresie kontroli iloÊci i jakoÊci komunalnych osadów Êciekowych.
Realizacja programu budowy instalacji termicznego przekszta∏cania komunalnych osadów Êciekowych
w wybranych aglomeracjach powy˝ej 100 000 LRM.
Stworzy to podstawy do redukcji iloÊci odpadów organicznych w kolejnych okresach planistycznych do poziomu 15—20% ca∏kowitej wytwarzanej iloÊci osadów.
Kontynuacja programu budowy kompostowni komunalnych osadów Êciekowych — kolejne 50 ma∏ych
kompostowni o ∏àcznym przerobie ok. 72 000 Mg s.m.
— pozwoli na osiàgni´cie wskaênika kompostowanych
osadów Êciekowych na zak∏adanym poziomie 20%, tj.
oko∏o 143 000 Mg s.m.
Jego realizacja pozwoli na stworzenie materialnej
podstawy dla uzyskania komunalnych osadów Êciekowych po procesach kompostowania stanowiàcych ponad 25% strumienia wytwarzanych osadów.
3.2. Odpady powstajàce w sektorze gospodarczym
3.2.1. Stan gospodarki odpadami w sektorze gospodarczym w Polsce
Odpady powstajàce w sektorze gospodarczym stanowià najwi´kszy strumieƒ odpadów wytwarzanych
Wytwarzanie odpadów w Polsce jest nierównomierne przestrzennie — ponad 70% odpadów powstaje w trzech województwach Polski po∏udniowej: Êlàskim, dolnoÊlàskim i ma∏opolskim. Najmniej odpadów
wytwarzane jest w pó∏nocno-wschodniej cz´Êci kraju
w województwie warmiƒsko-mazurskim i podlaskim
Poz. 159
w Polsce. Za sektor gospodarczy uwa˝a si´ poszczególne bran˝e przemys∏u, rolnictwo, rzemios∏o i niektóre
us∏ugi.
Dla okreÊlenia aktualnego stanu w gospodarce odpadami w sektorze gospodarczym wykorzystano
przede wszystkim dane G∏ównego Urz´du Statystycznego (GUS) za rok 2000. Dane te obejmujà grup´ du˝ych zak∏adów, wytwarzajàcych powy˝ej 1000 Mg odpadów rocznie. Informacje o iloÊci i rodzajach odpadów wytwarzanych przez sektor ma∏ych i Êrednich
przedsi´biorstw majà charakter szacunkowy lub
wskaênikowy. Ta sfera powstawania odpadów nie by∏a
do tej pory przedmiotem szerszych badaƒ i nie
uwzgl´dniano jej w statystykach. Jak wykazujà fragmentaryczne badania, iloÊci odpadów wytwarzane
przez te êród∏a stanowià ∏àcznie oko∏o 2—8% ca∏ego
strumienia odpadów powstajàcych w Polsce. Z uwagi
na rodzaje wytwarzanych odpadów i trudnoÊci z kontrolowaniem gospodarki odpadami w tym sektorze,
mali i Êredni producenci powinni zostaç bezwzgl´dnie
obj´ci projektowanym systemem gospodarki odpadami w kraju.
W 2000 r. wytworzono w Polsce 125,48 mln Mg odpadów innych ni˝ komunalne, z czego 96,5 mln Mg
(76,9%) poddano odzyskowi, unieszkodliwiono poza
sk∏adowaniem 2,8 mln Mg (2,2%), a sk∏adowano
22,3 mln Mg (17,8%). Magazynowano 3,9 mln Mg odpadów (3,1%). Wytwarzanie i sposób gospodarowania
odpadami pochodzenia przemys∏owego w poszczególnych województwach przedstawiono w tabeli 3.2.1.1.
powstaje poni˝ej 1% odpadów ca∏ego strumienia. Najwi´ksze iloÊci odpadów nagromadzono na sk∏adowiskach w województwach dolnoÊlàskim i Êlàskim.
IloÊç odpadów powstajàcych w sektorze gospodarczym w Polsce sukcesywnie maleje: ze 143,9 mln Mg
25 300,0
97 476 324,2
132 180,0
123 322 485,6
4468000,0
13 600
20 533 126,0
1,0
1 199 931,0
79,7
165 200,0
405 338,2
485 050,0
283 200,0
24 682,0
19 491,0
2 086,0
16 999,0
186 200,0
70,3
7,2
2,1
0,1
1,5
1,4
–
–
–
–
5 292,0
92 890,0
396 100,0
149 082,6
10 798,0
31 700,0
10 798,0
–
–
–
–
–
19,1
87,0
86,2
22,9
98,4
77,5
68,7
–
16,8
10,3
8,2
4,2
6,2
12,9
3,2
73
1,2
1,3
31,3
30
Unieszkodliwianie
SR]DVNáDGRZDQLHP
VNáDGRZDQLH
[Mg]
%
[Mg]
%
–
–
230 300,0
4,7
(UyGáR GDQH]DUZJ*86RUD]6,*23
QXPHUDFMDJUXS]JRGQD]UR]SRU]G]HQLHP0LQLVWUD URGRZLVND]GQLDZU]H QLDUZVSUDZLHNDWDORJXRGSDGyZ ']81USR]
2GSDG\]SU]HP\VáXVNyU]DQHJR
futrzarskiego i tekstylnego (04)
5 652 600,0
Odpady z przetwórstwa drewna oraz
SURGXNFMLSá\WLPHEOLPDV\
celulozowej, papieru i tektury (03)
6 528 562,0
1 636 100,0
7 793 540,0
2 185 800,0
8 951 996,5
83,8
74,8
731 190,0
771 300,0
10 630 510,5
Odpady z budowy, remontów
LGHPRQWD*XRELHNWyZEXGRZODQ\FK
oraz infrastruktury drogowej (17)
3U]HP\Vá
remontowo-budowlany
3U]HP\Vá
rolno-spo*\Zczy
3U]HP\Vá
drzewny,
celulozowy
i papierniczy
3U]HP\Vá
skórzany
i tekstylny
RAZEM
94,8
6 114,0
171 020,0
1 013 390,0
409 900,0
26 700,0
173 800,0
1 307 600,0
596 500,0
70
12 348,0
17 640,0
%
85,4
4 900 000,0
Odzysk
[Mg]
4 184 600,0
,OR ü
wytworzona
[Mg]
Odpady z rolnictwa, sadownictwa,
KRGRZOLU\ERáyZVWZDOH QLFWZD
RUD]SU]HWZyUVWZD*\ZQR FL
2GSDG\]KXWQLFWZD*HOD]DLVWDOL
(10 02)
Odpady z hutnictwa aluminium
(10 03)
2GSDG\]KXWQLFWZDRáRZLX
Odpady z hutnictwa cynku (10 05)
Odpady z hutnictwa miedzi (10 06)
2GSDG\]RGOHZQLFWZD*HOD]D
LPHWDOLQLH*HOD]Q\FK 10)
2GSDG\]NV]WDáWRZDQLDRUD]
fizycznej i mechanicznej obróbki
powierzchni metali
i tworzyw sztucznych (12)
:V]\VWNLHURG]DMHRGSDGyZáF]QLH
Grupa odpadów
3U]HP\Vá
hutniczy
Sektor
gospodarczy
3 015 978,2
5 590,0
51 400,0
616 808,1
768 729,0
234 800,0
4 628,0
1 095,0
695,0
277 211,0
–
–
[Mg]
485 100,0
2,5
4,2
2,6
5,9
9,9
10,7
0,6
4,1
0,4
21,2
–
–
%
9,9
Magazynowanie
W strumieniu odpadów wytwarzanych w sektorze
gospodarczym powstajà równie˝ odpady niebezpieczne, które zosta∏y omówione szczegó∏owo w rozdziale
3.3.
Stan bazy technicznej do odzysku i unieszkodliwiania
odpadów z sektora gospodarczego (innych ni˝ niebezpieczne)
Podczas szczegó∏owej analizy strumienia odpadów
powstajàcych w sektorze gospodarczym (innych ni˝
niebezpieczne) przyj´to za∏o˝enie, ˝e gospodarka odpadami poddanymi procesom odzysku i/lub unieszkodliwianymi (z wyjàtkiem sk∏adowania) w 75% wytwarzanej iloÊci, nie stwarza obecnie wi´kszych problemów (z wyjàtkiem odpadów, tzw. masowych) i w perspektywie do 2006 r. nie b´dzie sprawà priorytetowà.
Wydaje si´, ˝e proste usprawnienie procedur, czy niewielkie zmiany technologiczne pozwolà na zagospodarowanie pozosta∏ych 25% wytwarzanych odpadów.
Konsekwencjà przyj´tego za∏o˝enia jest wydzielenie
z ca∏ego strumienia odpadów powstajàcych w sektorze
gospodarczym (innych ni˝ niebezpieczne) rodzajów
odpadów, dla których gospodarka prowadzona jest
w sposób niedostateczny. Podstawowym problemem
jest du˝y procent odpadów trafiajàcych na sk∏adowiska. Dotyczy to odpadów z nast´pujàcych podgrup
— z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania
produktów przemys∏u chemii nieorganicznej,
— z odlewnictwa ˝elaza i metali nie˝elaznych,
— z procesów termicznych,
— z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania
pow∏ok ochronnych (farb, lakierów emalii ceramicznych, kitu, klejów, szczeliw i farb drukarskich),
— powstajàcych przy poszukiwaniu, wydobywaniu,
fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz innych
kopalin,
— z budowy, remontów i demonta˝u obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej,
— z przemys∏u skórzanego, futrzarskiego i tekstylnego,
— produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania
podstawowych produktów przemys∏u syntezy organicznej.
Przeprowadzona szczegó∏owa analiza iloÊci sk∏adowanych odpadów w poszczególnych grupach wykaza∏a, ˝e istniejà rodzaje odpadów, dla których obecnie
brak jest dost´pnych i ekonomicznie uzasadnionych
metod pozwalajàcych na ograniczenie ich sk∏adowania
(sà to np. fosfogipsy). Problemem sà równie˝ odpady
powstajàce w trakcie flotacyjnego wzbogacania kopalin. Sk∏adowane jest tylko 23% tych odpadów, ale jest
to ∏àcznie ponad 6,5 mln Mg.
Obecnie nie istniejà technologie pozwalajàce na
zmniejszenie iloÊci odpadów powstajàcych w trakcie
przerobu surowców mineralnych (fosfogipsy, odpady
Poz. 159
flotacyjne), nale˝y wi´c liczyç si´ z faktem, i˝ nadal du˝e iloÊci tych rodzajów odpadów b´dà sk∏adowane.
Problem ten dotyczy kilku du˝ych producentów odpadów i próby jego rozwiàzania powinny byç prowadzone na miejscu u wytwórcy.
Problematyczne jest równie˝ poddawanie odzyskowi nast´pujàcych rodzajów odpadów
— osady z zak∏adowych oczyszczalni Êcieków z ró˝nych ga∏´zi przemys∏u,
— zu˝yte wyk∏adziny w´glowe i materia∏y ogniotrwa∏e z elektroliz w hutnictwie aluminium,
— ˝u˝le z drugiego przetopu w hutnictwie cynku,
— ˝u˝le z przetopu o∏owiu w hutnictwie o∏owiu.
Odpady z budowy, remontów i demonta˝u obiektów budowlanych oraz drogowych powstajà w du˝ym
rozproszeniu. Ten fakt powoduje trudnoÊci z dok∏adnym oszacowaniem powstajàcych iloÊci oraz utrudnia
ich odzysk. Istniejà technologie pozwalajàce na przetworzenie i wykorzystanie znacznych iloÊci odpadów
budowlanych, konieczne jest jednak stworzenie systemu zbiórki i selektywnego sk∏adowania w celu ich dalszego przerobu.
W przypadku pozosta∏ych rodzajów odpadów mo˝na stwierdziç, i˝ istniejà w kraju technologie i instalacje
pozwalajàce na odzysk lub unieszkodliwienie wszystkich deponowanych odpadów (innych ni˝ niebezpieczne) z sektora gospodarczego. Nale˝y przy tym zaznaczyç, ˝e niniejszy plan nie obejmuje kompleksowej
kontroli i oceny prawid∏owoÊci post´powania w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania przez jednostki, którym przekazano odpady.
Powstajà wàtpliwoÊci, dlaczego mimo istniejàcych
mo˝liwoÊci przerobu tak wiele nieprzetworzonych odpadów trafia na sk∏adowiska. Najprawdopodobniej powodem tego sà zbyt niskie koszty sk∏adowania w stosunku do kosztów przerobu odpadów. Dodatkowym
czynnikiem jest rozproszenie ma∏ych êróde∏ powstawania odpadów i nieop∏acalnoÊç ekonomiczna realizacji przedmiotowych przedsi´wzi´ç z zakresu gospodarki odpadami w podmiotach gospodarczych i ma∏ych
jednostkach organizacyjnych. Uwzgl´dniç nale˝y równie˝ z∏à kondycj´ finansowà du˝ej liczby podmiotów
gospodarczych oraz fakt, ˝e w minionych latach poczyniono bardzo du˝e nak∏ady finansowe na porzàdkowanie gospodarki wodno-Êciekowej w zak∏adach.
Niektóre sk∏adowiska, na których deponowane sà
odpady, nie posiadajà odpowiednich systemów zabezpieczeƒ pozwalajàcych na ograniczenie ich wp∏ywu na
Êrodowisko. Wprowadzenie w ˝ycie dyrektywy
1999/31/EC dotyczàcej sk∏adowania odpadów powinno
poprawiç t´ sytuacj´ i zmieniç na korzyÊç relacje cenowe sk∏adowania i przetwarzania odpadów. Nale˝y równie˝ stworzyç odpowiednie instrumenty finansowe
i organizacyjne (np. wysokoÊç op∏at za sk∏adowanie
docelowo wy˝sza Êrednio o jeden rzàd wielkoÊci od
obecnych, udost´pnienie informacji nt. mo˝liwoÊci odzysku/unieszkodliwiania odpadów), które umo˝liwià
rozwiàzanie problemu ze sk∏adowaniem opisywanych
odpadów.
— zmniejszenie do minimum przemieszczania odpadów, zgodnie z zasadami bliskoÊci i samowystarczalnoÊci,
Analizujàc stan gospodarki odpadami, wskazano
cele dla odpadów wytwarzanych w sektorze gospodarczym do osiàgni´cia w latach 2003—2014, które sà
zgodne z wytycznymi zawartymi w Polityce Ekologicznej Paƒstwa
— ograniczanie iloÊci odpadów deponowanych na
sk∏adowiskach,
— dwukrotne zwi´kszenie udzia∏u odzyskiwanych
i ponownie stosowanych w procesach produkcyjnych odpadów przemys∏owych w porównaniu ze
stanem z 1990 r. (w 1990 r. procesom odzysku poddawano 77,1 mln Mg),
— sukcesywna likwidacja starych, wczeÊniej nagromadzonych odpadów przemys∏owych,
— rozszerzenie mechanizmów rynkowych oraz przygotowanie skutecznych instrumentów ekonomicznych,
— zorganizowanie sprawnego systemu odzysku
wszystkich surowców wtórnych z wykorzystaniem
najlepszych dost´pnych technik (BAT),
— kontynuacja prac badawczo-rozwojowych dotyczàcych technologii ma∏oodpadowych oraz technologii odzysku i ponownego u˝ycia odpadów.
— wdro˝enie skutecznego systemu kontroli i nadzoru
nad gospodarowaniem odpadami, w tym prowadzenie monitoringu,
Analizujàc zagro˝enia, jakie mogà wystàpiç ze strony odpadów przemys∏owych powstajàcych w sektorze
gospodarczym dla Êrodowiska, w analizach szczegó∏owych zwrócono uwag´ równie˝ na promieniotwórczoÊç naturalnà odpadów spowodowanà obecnoÊcià
naturalnych izotopów promieniotwórczych potasu
K-40, radu Ra-226 i toru Th-228. Dotyczy to w szczególnoÊci odpadów z przemys∏ów: wydobywczego, energetycznego i hutniczego, w których procesy technologiczne i przeróbcze mogà spowodowaç znaczàce
z punktu widzenia ochrony radiologicznej zwi´kszenie
st´˝enia tych izotopów w powstajàcych odpadach,
a tym samym ograniczenie mo˝liwoÊci odzysku lub
unieszkodliwiania tych grup odpadów.
— rozszerzenie zakresu prac badawczo-rozwojowych
nad nowymi technologiami odzysku i ponownego
zastosowania odpadów,
Wykaz instalacji do odzysku lub unieszkodliwiania
odpadów z sektora przemys∏owego przedstawia
rys. 3.2.1.2. oraz za∏àcznik 3.
— wdro˝enie systemów pe∏nej i wiarygodnej ewidencji odpadów i metod ich zagospodarowywania (bazy danych),
— identyfikacja zagro˝eƒ i rozszerzenie zakresu prac
na rzecz likwidacji starych sk∏adowisk odpadów,
modernizacji sk∏adowisk eksploatowanych oraz rekultywacji terenów zdegradowanych,
Odr´bne zagadnienie stanowià du˝e iloÊci odpadów
wydobywczych zdeponowane na starych ha∏dach kopalnianych, zwa∏owiskach zewn´trznych i zgromadzone
w osadnikach przemys∏owych. Z koƒcem roku 2000 na
sk∏adowiskach nagromadzono ok. 1,5 mld Mg odpadów
wydobywczych. W porównaniu do ogólnej iloÊci odpadów przemys∏owych nagromadzonych na sk∏adowiskach na koniec roku 2000 w iloÊci 2 011 034,5 tys. Mg,
odpady pochodzàce z wydobycia stanowià 73,1% masy odpadów.
6 474,4 tys. Mg, co stanowi 8,8% ca∏oÊci odpadów
wydobywczych; z czego 5 612,5 tys. Mg (86,7%) poddano procesowi odzysku.
Czynnikiem decydujàcym o wytwarzaniu tak znaczàcej iloÊci odpadów omawianej grupy jest skala dzia∏alnoÊci wydobywczej i przetwórstwa kopalin w naszym kraju. Pomimo post´pujàcej restrukturyzacji polskiego przemys∏u, wydobycie szeregu surowców
utrzymuje si´ nadal na wysokim poziomie.
W´giel kamienny jest i przez najbli˝sze lata nadal
pozostanie podstawowym paliwem w Polsce. W prognozach zak∏ada si´, ˝e w roku 2006 wydobycie w´gla
b´dzie wynosiç 99 mln Mg, w roku 2010 — 90 mln Mg,
w roku 2014 — 86 mln Mg, i spadnie do 80 mln Mg
w roku 2020. Przewidywany spadek wydobycia w´gla
spowodowany jest prognozowanym spadkiem udzia∏u
w´gla kamiennego w produkcji energii. IloÊç odpadów
powstajàcych przy eksploatacji w´gla kamiennego jest
zale˝na od wielkoÊci eksploatacji. Na 1 Mg wydobytego w´gla przypada 0,4 Mg odpadów. W najbli˝szej
przysz∏oÊci nie jest mo˝liwe zmniejszenie tego wspó∏czynnika.
W przypadku odpadów wydobywczych êród∏em
ich wytwarzania sà przede wszystkim zak∏ady górnicze,
a w bardzo ograniczonym zakresie — przedsi´biorstwa
poszukiwawcze i samodzielne zak∏ady przeróbcze, nieprowadzàce eksploatacji. Ich generalna klasyfikacja
opiera si´ na sposobie ich wytwarzania — wyró˝nia si´
odpady górnicze i przeróbcze.
G∏ównym êród∏em odpadów jest górnictwo i przeróbka w´gla kamiennego, górnictwo w´gla brunatnego, wydobycie i przetwórstwo rud miedzi i rud cynkowo-o∏owiowych, a tak˝e przeróbka siarki, wydobycie
soli potasowo-magnezowych i soli kamiennej oraz wydobycie i przeróbka surowców skalnych. W górnictwie
surowców skalnych dominuje eksploatacja masowa,
co prowadzi do zwi´kszenia iloÊci odpadów i powoduje znaczne straty kopaliny towarzyszàcej.
W górnictwie w´gla kamiennego wytworzono
w 2000 r. 37 561,4 tys. Mg odpadów, co stanowi 51,1%
wszystkich odpadów wydobywczych, z czego procesom odzysku poddano 32 143,0 tys. Mg tych odpadów,
czyli ok. 85,6%. Najwi´ksze iloÊci odpadów stosuje si´
do: niwelacji terenu (43,4% ogó∏u), robót in˝ynieryjnych (27,2% ogó∏u) oraz podsadzki hydraulicznej
(3,4%). Sk∏adowano 5 395,5 tys. Mg, co stanowi ok.
14,4%. Na natomiast sk∏adowiskach nagromadzono
762 815,6 tys. Mg, co stanowi 51,9% wszystkich odpadów wydobywczych.
Drugim, pod wzgl´dem wielkoÊci, wytwórcà odpadów wydobywczych w Polsce jest górnictwo rud metali nie˝elaznych — miedzi oraz cynku i o∏owiu. W roku
2000 w tym przemyÊle powsta∏o 29 313,8 tys. Mg odpadów, tj. 39,8% wszystkich odpadów z grupy 01, z czego procesowi odzysku poddano 22 124,9 tys. Mg, czyli
75,5% odpadów. Na sk∏adowiskach zdeponowano
6 597,2 tys. Mg odpadów, czyli 22,5%, a magazynowano 591,7 tys. Mg, tj. oko∏o 2%. IloÊç odpadów z górnictwa metali nie˝elaznych nagromadzonych na sk∏adowiskach do koƒca roku 2000 wynosi∏a 557 940,8 tys. Mg,
co stanowi oko∏o 38% wszystkich nagromadzonych
odpadów wydobywczych.
W bilansie odpadów z przemys∏u wydobywczego
znacznà iloÊç stanowià równie˝ odpady z górnictwa
surowców skalnych. W 2000 roku powsta∏o
Prognozy iloÊci i jakoÊci odpadów
Na iloÊç i jakoÊç powstajàcych odpadów mineralnych, a tak˝e na mo˝liwoÊci zwi´kszenia ich odzysku
decydujàcy wp∏yw b´dzie mieç tempo rozwoju ca∏ego
sektora górniczego w kraju w ciàgu najbli˝szych lat.
Poniewa˝ prognozy przewidujà spadek wydobycia,
iloÊç odpadów b´dzie równie˝ maleç. W roku 2010 b´dzie ich ok. 36 mln Mg, w roku 2014 oko∏o 34 mln Mg,
a w roku 2020 oko∏o 32 mln Mg.
Wydobycie w´gla brunatnego w Polsce w 2000 r.
wynios∏o 59 486 tys. Mg. Prognozy przewidujà stabilizacj´ wydobycia w´gla brunatnego na tym samym poziomie do roku 2020.
Wydobycie rud miedzi w 2000 r. wynios∏o
27 142 tys. Mg rudy, w tym 513 tys. Mg miedzi metalicznej i 1 363 Mg srebra. Poziom wydobycia rud miedzi i produkcji miedzi metalicznej powinien utrzymaç
si´ na dotychczasowym poziomie. Znaczna cz´Êç produkcji miedzi i srebra przeznaczana jest na eksport, tak
wi´c o wielkoÊci produkcji b´dà decydowaç wahania
cen tych metali na rynkach Êwiatowych.
G∏ównà mas´ odpadów w przemyÊle miedziowym
stanowiç b´dà nadal odpady poflotacyjne. Pod wzgl´dem masy ich przyrost utrzyma si´ na dotychczasowym poziomie. JakoÊç tych odpadów w porównaniu
z latami ubieg∏ymi nie zmieni si´.
W ciàgu najbli˝szych czterech lat o ponad po∏ow´
zmniejszy si´ iloÊç wytwarzanych odpadów z przeróbki rud Zn—Pb, a w perspektywie do roku 2014 odpady
te nie b´dà ju˝ wytwarzane (likwidacja kopalƒ). Otwartym problemem pozostanie jednak sanacja terenów
pogórniczych w silnie zdegradowanym rejonie bytomskim oraz olkusko-chrzanowskim.
Przy wzroÊcie importu siarki surowej rozpatruje si´
kontynuacj´ wydobycia siarki rodzimej w kopalni
Osiek oraz zmniejszenie wydobycia w kopalni Jeziórko.
Powinno to doprowadziç do utrzymania wielkoÊci wydobycia na poziomie z roku 2000 — 1 400 tys. Mg. Zahamowany zostanie przyrost odpadów z przeróbki
siarki. W roku 2000 wytworzono zaledwie 630 Mg keku.
Nie przewiduje si´ znaczàcego wzrostu wydobycia
soli potasowo-magnezowych i soli kamiennej. W roku
2000 ∏àczne wydobycie soli wynios∏o 3,223 mln Mg
i wykazywa∏o tendencj´ wzrostowà, g∏ównie dzi´ki
zwi´kszonemu eksportowi soli kamiennej i solanki.
Znaczne perspektywy rozwojowe rysujà si´ w górnictwie i przeróbce surowców skalnych. Szczególnie
korzystna koniunktura utrzymuje si´ od kilku lat w górnictwie kamieni drogowych i budowlanych oraz kruszywa naturalnego. Górnictwo surowców skalnych
sta∏o si´, obok górnictwa w´gla kamiennego, najwa˝niejszà dziedzinà przemys∏u wydobywczego w Polsce.
Rozwój tej bran˝y przemys∏u b´dzie post´powa∏ w ciàgu najbli˝szych lat w zwiàzku z budowà autostrad
i dróg ekspresowych, a tak˝e wobec wzrastajàcego
eksportu kruszyw ∏amanych i kruszyw naturalnych grubych.
Na niezmienionym poziomie powinno utrzymaç si´
wydobycie pozosta∏ych surowców skalnych: piasków
przemys∏owych, surowców w´glanowych, surowców
ilastych.
W górnictwie surowców skalnych mo˝na spodziewaç si´ znacznego spowolnienia przyrostu odpadów
górniczych i przeróbczych. Prognozy takie wià˝à si´
z korzystnymi zmianami w dziedzinie urabiania kopalin skalnych, a tak˝e z wprowadzeniem, przynajmniej
w wi´kszych zak∏adach górniczych, nowoczesnych
technologii przeróbki.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Analiza stanu gospodarki odpadami z przemys∏u
wydobywczego wykaza∏a, ˝e g∏ówny problem stanowià odpady flotacyjne z przeróbki w´gla kamiennego,
rud miedzi, rud cynku i o∏owiu oraz odpady porafinacyjne rud siarki, które praktycznie w ca∏oÊci sà deponowane na sk∏adowiskach.
Szczególnie nale˝y zwróciç uwag´ na odpady flotacyjne, wytwarzane obecnie przez KGHM „Polska
Miedê” S.A. i deponowane w osadniku ˚elazny Most,
jednym z najwi´kszych tego typu obiektów na Êwiecie.
Nie ma mo˝liwoÊci ograniczenia powstawania tych odpadów, a próby ich zastosowania na skal´ przemys∏owà nie powiod∏y si´. Sk∏adowanie tych odpadów stanowi problem ponadlokalny i jest obecnie jedynà realnà metodà unieszkodliwiania tych odpadów. Równie˝
zagospodarowanie odpadów flotacyjnych z przeróbki
rud cynku i o∏owiu oraz w´gla kamiennego jest problemem trudnym i ostatecznie jeszcze nierozwiàzanym.
Czynnikiem utrudniajàcym poddanie procesom odzysku odpadów flotacyjnych z w´gla kamiennego jest
du˝a wilgotnoÊç i trudnoÊci w transporcie. Natomiast
odpady porafinacyjne (kek) z przeróbki rud siarki, ze
wzgl´du na swój charakter nie sà poddawane procesom odzysku.
Dlatego te˝ nale˝y po∏o˝yç du˝y nacisk na opracowywanie nowych technologii oraz kontynuacj´ badaƒ
nad rozwiàzaniami w zakresie stosowania odpadów
flotacyjnych, a w szczególnoÊci z przeróbki rud miedzi.
Poz. 159
Ponadto nale˝y zwi´kszaç stopieƒ odzysku odpadów pogórniczych, np. wykorzystujàc do tego celu
mechanizmy ekonomiczne. Nale˝y równie˝ dostosowaç prawodawstwo po zatwierdzeniu projektu dyrektywy w sprawie gospodarowania odpadami pochodzàcymi z poszukiwania, wydobywania, przeróbki
(w tym przeróbki mechanicznej) i sk∏adowania minera∏ów w czasie ca∏ego cyklu produkcyjnego kopalni
i kamienio∏omów.
Komisja Europejska przedstawi∏a na spotkaniu
w lutym 2002 r. w Brukseli projekt tej dyrektywy. Zgodnie z projektem, paƒstwa cz∏onkowskie b´dà musia∏y
zobowiàzaç przedsi´biorców do
— podj´cia wszystkich koniecznych Êrodków zapobiegajàcym awariom, a w razie ich wystàpienia ograniczenia skutków dla Êrodowiska i zdrowia cz∏owieka,
— wykorzystania nadk∏adu, ska∏y p∏onnej, do podsadzania wyrobisk, jeÊli jest to korzystne dla Êrodowiska,
— wykorzystywania nadk∏adu do rekultywacji zdegradowanych terenów, jeÊli inaczej nie postanowiono
zagospodarowaç tych odpadów w pozwoleniu na
prowadzenie dzia∏alnoÊci,
— u˝ytkowania terenu, na którym zlokalizowany jest
zak∏ad górniczy, zgodnie z pozwoleniem na prowadzenie dzia∏alnoÊci, a po jej zakoƒczeniu rekultywowania terenu, majàc szczególnie na uwadze ochron´ flory i fauny.
Projekt dyrektywy nak∏ada te˝ na przedsi´biorc´
obowiàzek opracowania specjalnego programu gospodarki odpadami. Przedsi´biorca musi dà˝yç do
ograniczenia produkcji odpadów oraz ograniczenia ich
szkodliwoÊci poprzez stosowanie odpowiednich technologii wydobywania kopalin, a tak˝e ich przeróbki.
W dyrektywie znalaz∏ si´ zakaz sk∏adowania odpadów
górniczych w wodach podziemnych, rzekach, jeziorach
i morzach w jakiejkolwiek formie (ciek∏ej lub sta∏ej). Zobowiàzano równie˝ paƒstwa cz∏onkowskie do informowania o zamkni´tych kopalniach w danym kraju w celu stworzenia rejestru. Zinwentaryzowane kopalnie
i kamienio∏omy b´dà klasyfikowane wed∏ug zagro˝enia dla Êrodowiska.
Niezale˝nie od istniejàcych i przysz∏ych mo˝liwoÊci
wykorzystania odpadów, w przypadku odpadów
z przemys∏u wydobywczego, ze wzgl´du na obecny
stan wiedzy oraz poziom techniki i technologii, a tak˝e
potrzeby rynku, jedynà racjonalnà metodà unieszkodliwiania znacznej ich cz´Êci jest sk∏adowanie. W tym wypadku nale˝y wymagaç stosowania technologii bezpiecznego ich sk∏adowania. W przypadku sk∏adowania
na powierzchni konieczna jest rekultywacja sk∏adowisk
wy∏àczonych z eksploatacji i co do których wiadomo,
˝e odpady nie b´dà mia∏y gospodarczego zastosowania. Niewàtpliwie najkorzystniejsze dla Êrodowiska jest
ograniczenie iloÊci odpadów. W przypadku odpadów
wydobywczych najwi´ksze ograniczenie wytwarzania
odpadów wià˝e si´ ze spadkiem wydobycia, a ten z ko-
lei zwiàzany jest z ekonomicznym wykorzystaniem wydobywanych kopalin.
W przypadku odpadów wydobywczych ich odzysk
i unieszkodliwianie zwiàzane jest ÊciÊle z rejonem powstawania tych odpadów. W przypadku poddania tych
odpadów procesom odzysku, najwi´ksze iloÊci zu˝ywane sà w robotach in˝ynierskich i niwelacyjnych oraz
robotach górniczych. Niewielki procent odpadów jest
stosowany do produkcji materia∏ów budowlanych. Odpady te ze wzgl´du m.in. na koszty transportu wykorzystywane sà raczej lokalnie. Równie˝ ich sk∏adowanie
odbywa si´ na terenie lub w bliskim sàsiedztwie zak∏adów wydobywczych lub przeróbczych.
Zadania
Organizacyjno-prawne
— wprowadzenie do ustawodawstwa polskiego wymagaƒ dyrektywy UE w sprawie gospodarowania
odpadami pochodzàcymi z eksploatacji i przeróbki
surowców mineralnych (po zatwierdzeniu projektu),
— uwzgl´dnienie w planach gospodarki odpadami na
poziomie powiatu i gminy wykazu zwa∏owisk odpadów wydobywczych przeznaczonych do wykorzystania lub rekultywacji,
— opracowanie wykazu terenów pogórniczych zdegradowanych, przeznaczonych do rekultywacji,
— kontynuowanie prac badawczych nad nowymi
technologiami odzysku odpadów flotacyjnych
z przeróbki w´gla kamiennego, rud miedzi, rud
cynku i o∏owiu oraz siarki,
— wprowadzenie mechanizmów ekonomicznych
w celu zwi´kszenia odzysku odpadów z procesów
wydobywczych.
Techniczno-technologiczne
— zwi´kszenie stopnia odzysku odpadów wydobywczych z bie˝àcej produkcji oraz nagromadzonych
na sk∏adowiskach,
— zwi´kszenie stopnia lokowania odpadów w technologiach górniczych, jeÊli jest to korzystne dla Êrodowiska,
— rekultywacja sk∏adowisk odpadów w przypadku
braku mo˝liwoÊci odzysku nagromadzonych odpadów.
3.2.2.2. Odpady z przemys∏u chemicznego
A. Odpady z przeróbki ropy naftowej, oczyszczania
gazu ziemnego oraz pirolitycznej przeróbki w´gla
Odpady z tego sektora powstajà w wyniku nast´pujàcych procesów
— przeróbki ropy naftowej, w wyniku której powstajà
produkty do otrzymywania paliw p∏ynnych, olejów
smarowych, smarów i asfaltów,
— oczyszczania gazu ziemnego, g∏ównie jego odsiarczania,
Poz. 159
— wysokotemperaturowej przeróbki w´gla kamiennego metodà odgazowania w temperaturze powy˝ej 1000°C, której g∏ównym produktem jest koks
oraz smo∏a surowa, benzol i gaz koksowniczy,
— produkcji grafitu syntetycznego i elektrod w´glowych.
Stan aktualny gospodarki odpadami
Odpady z tego sektora powstajà w zak∏adach przetwórstwa ropy naftowej (rafinerie, petrochemie), kombinatach koksochemicznych, fabrykach chemicznych
(np. parafiny), kopalniach gazu ziemnego, zak∏adach
przeróbki gazu ziemnego, zak∏adach zajmujàcych si´
regeneracjà olejów, zak∏adach produkujàcych grafit
syntetyczny i elektrody w´glowe. Odpady tej grupy
powstajà równie˝ w zak∏adach zajmujàcych si´ przetwarzaniem odpadowych tworzyw (np. poliolefinowych), wytwarzajàcych pó∏produkty do produkcji paliw. Wed∏ug dost´pnych danych szacuje si´ liczb´ êróde∏ powstawania odpadów w tej grupie w kraju na
oko∏o 170.
Ogó∏em w kraju wytworzono w 2000 r. 408,1 tys. Mg
odpadów tego typu. Najwi´ksza iloÊç odpadów to odpady z procesów termicznej przeróbki w´gla — stanowià one 86,29% ca∏ego strumienia odpadów z tego
sektora.
Najwi´ksza iloÊç odpadów powstaje w miastach na
prawach powiatu: Kraków — woj. ma∏opolskie oraz
P∏ock — woj. mazowieckie. Pozosta∏e zak∏ady wytwarzajàce wi´ksze iloÊci odpadów tej grupy zlokalizowane sà g∏ównie w po∏udniowym regionie Polski w województwach: Êlàskim i podkarpackim.
Aktualnie prawie wszystkie odpady poddawane sà
procesowi odzysku (39,66%) lub unieszkodliwiania poza sk∏adowaniem (60,19%). Jedynie 0,15% odpadów
magazynuje si´ na terenach zak∏adów wytwarzajàcych
odpady. IloÊç odpadów przeznaczonych do sk∏adowania wynosi 0,0002% ca∏ego strumienia tej grupy odpadów.
Najcz´Êciej stosowanà metodà odzysku jest ich ponowne zawracanie do produkcji na terenie zak∏adów,
które je wytwarzajà. Unieszkodliwianie odbywa si´
g∏ównie metodà chemicznà lub termicznà na terenie
zak∏adów wytwarzajàcych te odpady lub w firmach,
posiadajàcych odpowiednie instalacje w celu ich
unieszkodliwiania.
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
IloÊç odpadów z przeróbki ropy naftowej, oczyszczania gazu ziemnego oraz wysokotemperaturowej
przeróbki w´gla zale˝y od iloÊci i jakoÊci surowca przerabianego w poszczególnych typach zak∏adów, zastosowanej technologii, wielkoÊci zak∏adu i stopnia kompleksowoÊci danego zak∏adu. W zwiàzku z rozwojem
sektora przemys∏u petrochemicznego nastàpi wzrost
iloÊci odpadów powstajàcych, zale˝ny i proporcjonalny do wzrostu produkcji.
W wyniku analizy aktualnego stanu mo˝na stwierdziç, ˝e generalnie gospodarka odpadami z przemys∏u
syntezy organicznej prowadzona jest w Polsce w sposób zadowalajàcy.
Odpady powstajàce w tej grupie sà w wi´kszoÊci
poddawane procesom odzysku lub unieszkodliwiania.
Do unieszkodliwiania wi´kszoÊci wytworzonych odpadów z omawianej grupy stosowane sà g∏ównie metody termiczne. Odpady przemys∏owe z syntezy organicznej, szczególnie te rodzaje, dla których brak jest
technologii odzysku lub unieszkodliwiania, deponowane sà bezpoÊrednio na sk∏adowiska odpadów przemys∏owych lub niebezpiecznych.
Poz. 159
unieszkodliwiania odpadów w celu ograniczenia
do minimum ich sk∏adowania,
— doskonalenie metod zbiórki, transportu, odzysku
i unieszkodliwiania odpadów z przemys∏u chemicznego od ma∏ych i Êrednich wytwórców,
— kontynuacja prac badawczo-rozwojowych nad metodami minimalizacji powstawania odpadów oraz
zwi´kszenia odzysku odpadów z przemys∏u chemii
organicznej (osady Êciekowe z zak∏adowych
oczyszczalni Êcieków).
D. Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania pow∏ok ochronnych (farb, lakierów, emalii
ceramicznych, kitu, szczeliw i farb drukarskich)
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
Stan aktualny gospodarki odpadami
Ze wzgl´du na kryzys gospodarczy, prognozy rozwoju wspomnianych ga∏´zi przemys∏u chemicznego
sà niekorzystne. JeÊli w gospodarce nastàpi poprawa,
to ogólna produkcja b´dzie równie˝ stopniowo ros∏a,
co prze∏o˝y si´ na zwi´kszenie iloÊci wytwarzanych odpadów. Jednak˝e pomimo stopniowego wzrostu produkcji i rozwoju gospodarczego kraju prognozuje si´
sukcesywny spadek iloÊci wytwarzanych odpadów
w wyniku zastosowania nowoczesnych technologii,
a tak˝e wdra˝ania programów zarzàdzania Êrodowiskowego wg norm serii ISO 14000, czy programów
Czystszej Produkcji.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Generalnie odpady z przemys∏u chemii organicznej
sà w ok. 90% poddawane procesom odzysku lub
unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem). Procesy te
odbywajà si´ przewa˝nie u wytwórców odpadów, którzy posiadajà odpowiednie do tego celu instalacje, lub
w specjalistycznych firmach.
Z oceny stanu obecnego w gospodarce odpadami
tej grupy wynika, ˝e nie sà aktualnie wymagane nowe
inwestycje w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów. Nale˝y jednak prowadziç kontrol´ firm posiadajàcych instalacje do unieszkodliwiania analizowanych
odpadów w celu stwierdzenia, czy dzia∏alnoÊç ta nie narusza przepisów ochrony Êrodowiska i jest zgodna z normami i zaleceniami. Zak∏ady, w miar´ potrzeb, powinny
dà˝yç do stopniowej modernizacji swoich urzàdzeƒ.
Problem stanowià osady Êciekowe z zak∏adowych
oczyszczalni Êcieków. Nale˝y dà˝yç tu do w∏aÊciwego
oczyszczenia osadów z wykorzystaniem metod fizykochemicznych i biologicznych w celu usuni´cia szkodliwych substancji i umo˝liwienia ich dalszego wykorzystania. Istnieje mo˝liwoÊç zastosowania osadów Êciekowych przy rekultywacji sk∏adowiska lub termicznego
unieszkodliwiania.
Zadania
— prowadzenie dzia∏aƒ informacyjno–edukacyjnych
dla ma∏ych i Êrednich podmiotów gospodarczych,
majàcych na celu zwi´kszenie stopnia odzysku wytwarzanych przez nich odpadów oraz wykorzystywanie istniejàcych ju˝ instalacji do odzysku lub
Odpady tego typu powstajà zarówno w du˝ych zak∏adach, zajmujàcych si´ produkcjà farb, klejów, szczeliw oraz dzia∏alnoÊcià poligraficznà, jak równie˝ w licznych, rozproszonych zak∏adach produkcyjnych i us∏ugowych, nale˝àcych generalnie do prawie wszystkich
bran˝ przemys∏owych. Do wi´kszych wytwórców odpadów tej grupy zaliczyç mo˝na zak∏ady zajmujàce si´
produkcjà maszyn, pojazdów i urzàdzeƒ, firmy przeprowadzajàce remonty, zak∏ady blacharskie i lakiernicze, zak∏ady meblarskie, drukarnie.
IloÊç zinwentaryzowanych odpadów z produkcji,
przygotowania, obrotu i stosowania pow∏ok ochronnych (farb, lakierów, emalii ceramicznych, kitu, szczeliw i farb drukarskich) wytworzonych w 2000 r. wynosi
20,46 tys. Mg. Z tej iloÊci 3,29 tys. Mg to odpady zaliczane do niebezpiecznych. Zarówno ró˝norodnoÊç
bran˝, w których powstawaç mogà odpady kwalifikowane do tej grupy, jak i ich liczba i rozproszenie wytwórców znacznie utrudniajà przeprowadzenie analizy
szacunkowej rzeczywistej masy powstajàcych odpadów, jak i metod dalszego post´powania z odpadami.
W zwiàzku z powy˝szym oszacowano, ˝e w kraju wytwarzane jest oko∏o 40 tys. Mg odpadów w tej grupie.
IloÊç odpadów niebezpiecznych oszacowano na poziomie 4 tys. Mg rocznie. Odpady z tej grupy cechuje du˝a toksycznoÊç, ∏atwopalnoÊç i reaktywnoÊç.
Wed∏ug dost´pnych danych odpady powstajàce
w grupie odpadów z produkcji, przygotowania, obrotu
i stosowania pow∏ok ochronnych sà poddawane procesowi odzysku w 38% ogólnej masy. Natomiast
unieszkodliwianiu ró˝nymi metodami (z wyjàtkiem
sk∏adowania) poddane zosta∏o 42,22% ca∏ego strumienia tej grupy. Sk∏aduje si´ 17,79% odpadów, a magazynowane jest 6,69% odpadów. Najwy˝szy stopieƒ odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) notuje
si´ w podgrupie odpadów farb drukarskich — sà one
w 87,39% odzyskiwane, a w 8,12% unieszkodliwiane.
Wysokie ceny farb stosowanych w poligrafii sprawiajà, ˝e sà one ze wzgl´dów oszcz´dnoÊciowych niemal
w ca∏oÊci odzyskiwane. Najcz´stszà metodà odzysku
tych odpadów jest ich ponowne zawracanie do produkcji na terenie zak∏adów, które je wytwarzajà.
Unieszkodliwianie odbywa si´ g∏ównie metodà chemicznà lub termicznà — równie˝ przede wszystkim na
terenie zak∏adów wytwarzajàcych te odpady.
Pozosta∏e odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania pow∏ok ochronnych wytwarzane
przez wi´kszych wytwórców, sà zazwyczaj przekazywane do unieszkodliwienia firmom posiadajàcym odpowiednie do tego celu instalacje. Natomiast niezinwentaryzowane odpady nale˝àce do tej grupy sà najcz´Êciej ∏àczone ze strumieniem odpadów komunalnych
i usuwane na sk∏adowiska komunalne, co nale˝y uznaç
za niedopuszczalne post´powanie. Innà praktykà jest
spalanie tych odpadów w kot∏owniach zak∏adowych
nieprzystosowanych do tego celu, usuwanie odpadów
ciek∏ych do kanalizacji lub bezpoÊrednio do gruntu lub
wód powierzchniowych. Praktykowane obecnie sposoby post´powania z odpadami powstajàcymi w grupie
odpadów z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania pow∏ok ochronnych pochodzàcymi z ma∏ych
rozproszonych êróde∏ nale˝y uznaç za nieprawid∏owe
i zagra˝ajàce Êrodowisku.
Z przeprowadzonego rozpoznania wynika, ˝e
w kraju istnieje ju˝ baza instalacji, umo˝liwiajàcych
pe∏ne unieszkodliwienie odpadów z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania pow∏ok ochronnych.
Obecnie wykorzystuje si´ trzy g∏ówne metody
unieszkodliwiania tych odpadów (termiczne przekszta∏canie w piecach obrotowych lub jako dodatek
do paliwa w cementowniach, unieszkodliwianie metodami fizyczno–chemicznymi: koagulacj´, destylacj´, zestalanie oraz sk∏adowanie). Niektóre rodzaje
odpadów, np. odpadowy toner drukarski, sà odzyskiwane.
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
IloÊç odpadów powstajàcych w tej grupie nie powinna wzrastaç, przewiduje si´ natomiast zmniejszenie ogólnej toksycznoÊci tych odpadów. Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat mo˝na dostrzec znaczàcy
post´p w dostosowywaniu produkcji, zastosowaniu
oraz technikach nanoszenia poszczególnych rodzajów
materia∏ów malarskich do wymagaƒ ochrony Êrodowiska.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Z przeprowadzonej analizy stanu gospodarki odpadami oraz bazy przetwórczej wynika, ˝e istniejàca baza
jest wystarczajàca dla odpadów poddawanych procesom odzysku i unieszkodliwiania. W zwiàzku z tym nie
przewiduje si´ budowy nowych instalacji, przeznaczonych specjalnie do odzysku/unieszkodliwiania tego typu odpadów.
Z uwagi na to, ˝e du˝a iloÊç odpadów z produkcji,
przygotowania, obrotu i stosowania pow∏ok ochronnych powstaje w ma∏ych, rozproszonych zak∏adach
produkcyjnych i us∏ugowych, konieczne jest stworzenie mo˝liwoÊci zapewnienia zgodnego z wymogami
ochrony Êrodowiska systemu zbiórki, gromadzenia,
transportu i unieszkodliwiania tych odpadów.
Poz. 159
Zadania
— organizacja systemu zbiórki, gromadzenia, transportu odzysku i unieszkodliwiania odpadów z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania pow∏ok
ochronnych od ma∏ych i Êrednich wytwórców,
— kontynuacja prac badawczo-rozwojowych nad metodami minimalizacji powstawania odpadów
i zwi´kszenia odzysku odpadów z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania pow∏ok ochronnych.
3.2.2.3. Odpady z przemys∏u energetycznego
Odpady z procesów termicznych — odpady z elektrowni i innych zak∏adów energetycznego spalania paliw
Odpady te powstajà w energetyce g∏ównie w procesie spalania surowców energetycznych (w´giel kamienny i brunatny) oraz w wyniku stosowania metod
oczyszczania gazów odlotowych.
Podstawowymi odpadami sta∏ymi, powstajàcymi
w toku produkcji energii elektrycznej i cieplnej ze spalania paliw sta∏ych w elektrowniach i elektrociep∏owniach, sà tzw. odpady paleniskowe oraz odpady z odsiarczania spalin. W szczególnoÊci do tych odpadów zalicza si´: ˝u˝le ze spalania w´gla kamiennego, ˝u˝le ze
spalania w´gla brunatnego, popio∏y lotne z w´gla kamiennego, popio∏y lotne z w´gla brunatnego, mieszanki popio∏owo-˝u˝lowe z mokrego odprowadzania odpadów paleniskowych, mikrosfery z popio∏ów lotnych,
sta∏e odpady z wapniowych metod odsiarczania spalin,
w tym gips poreakcyjny, odpady z odsiarczania wg metody pó∏suchej i suchej, mieszaniny popio∏ów lotnych
i odpadów sta∏ych z wapniowych metod odsiarczania
gazów odlotowych — wg metod suchych, pó∏suchych
odsiarczania spalin oraz spalania w z∏o˝u fluidalnym.
Stan aktualny gospodarki odpadami
èród∏a wytwarzania odpadów paleniskowych i odpadów z odsiarczania spalin w energetyce to elektrownie i elektrociep∏ownie.
W kraju w 2000 r. wytworzono ogó∏em 19 740,8 tys. Mg
odpadów energetycznych. Z ogólnej iloÊci wytworzonej, procesom odzysku poddano 74,62%, tj.
14 731 tys. Mg odpadów, w tym 8 264,1 tys. Mg na cele przemys∏owe (np. przemys∏ materia∏ów budowlanych, produkcja cementu, betonów). Unieszkodliwiono 4 509,7 tys. Mg odpadów, w tym sk∏adowano
4 485,1 tys. Mg, tj. 99,45% wszystkich unieszkodliwianych odpadów (w stosunku do iloÊci wytworzonej
sk∏adowanie stanowi oko∏o 23%). Magazynowano
500,1 tys. Mg. Na sk∏adowiskach nagromadzono ogó∏em na koniec 2000 r. 323 037,5 tys. Mg odpadów.
Najwi´ksze iloÊci pod wzgl´dem odzysku wykazujà
rodzaje odpadów przedstawione w tabeli 3.2.2.3.1.
W ca∏oÊci poddawane procesom odzysku sà nast´pujàce rodzaje odpadów: popio∏y lotne z w´gla brunatnego, popio∏y lotne z paliw p∏ynnych, inne szlamy
z oczyszczania spalin, mikrosfery z popio∏ów lotnych.
Analizujàc stan gospodarki odpadami energetycznymi, stwierdzono, ˝e ok. 75% odpadów podlega odzyskowi. Z przeprowadzonego rozpoznania wynika, ˝e
popio∏y lotne i ˝u˝le znalaz∏y bardzo szerokie zastosowanie w ró˝nych ga∏´ziach przemys∏u, a przede
wszystkim sà stosowane w przemyÊle materia∏ów budowlanych do produkcji cementu, betonów, kruszyw,
ceg∏y, materia∏ów termo- i hydroizolacyjnych, ceramiki specjalnej itd.
W górnictwie w´gla kamiennego popio∏y stosowane sà do: podsadzania podziemnych wyrobisk eksploatacyjnych, uszczelniania zrobów przed przenikaniem
gazów i wody, wzmacniania górotworu, izolowania
pól po˝arowych.
Jednym z masowych kierunków zastosowania odpadów energetycznych jest ich zastosowanie do makroniwelacji i rekultywacji terenu. W kraju powszechnie stosuje si´ popio∏y i ˝u˝le z w´gla brunatnego do
wype∏niania wyrobisk w´gla brunatnego, kruszyw, gliny i siarki. Mieszanin´ popio∏owo-˝u˝lowà ze sk∏adowisk stosuje si´ do budowy obwa∏owaƒ sk∏adowisk
odpadów paleniskowych i innych odpadów. W budownictwie drogowym popio∏y i ˝u˝le mogà spe∏niaç rol´
kruszyw, dodatków doziarniajàcych, dodatków pucolanowych do spoiw, spoiw bàdê wype∏niaczy, stosowane
sà równie˝ do budowy nasypów komunikacyjnych.
W zwiàzku ze wzrastajàcà iloÊcià wytwarzanych odpadów z odsiarczania spalin nale˝y zwróciç uwag´ na
odzysk tego rodzaju odpadów. Najwi´ksze mo˝liwoÊci
zagospodarowania istniejà dla gipsu poreakcyjnego
jako materia∏u zast´pujàcego gips naturalny.
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
W zwiàzku z brakiem planów budowy nowych elektrowni i elektrociep∏owni opalanych w´glem (z wyjàtkiem budowy Elektrociep∏owni Be∏chatów II) przewiduje si´, ˝e iloÊç i jakoÊç klasycznych odpadów paleniskowych — popio∏u i ˝u˝la — nie ulegnie zasadniczym
zmianom. IloÊç popio∏u i ˝u˝la klasycznego w latach
2003—2014 powinna kszta∏towaç si´ na poziomie
14—15 mln Mg rocznie. JakoÊç klasycznych popio∏ów
i ˝u˝li — uzyskiwanych z kot∏ów py∏owych bez instalacji odsiarczania lub z odsiarczaniem metodà mokrà
bàdê pó∏suchà DRY PACK — nie powinna ulec zmianom.
Poz. 159
Wdra˝anie kolejnych instalacji odsiarczania spalin
wp∏ynie na jakoÊç i iloÊç sta∏ych odpadów z elektrowni
i elektrociep∏owni. Powstanà znaczne iloÊci mieszanin
popio∏u i odpadów z odsiarczania z instalacji odsiarczania wg metod pó∏suchych i suchych oraz popio∏ów
ze spalania fluidalnego. Z instalacji odsiarczania wg
metody mokrej wapienno-gipsowej powstanie gips
poreakcyjny. IloÊç gipsu poreakcyjnego w latach
2003—2006 i dalej do roku 2014 utrzyma si´ na poziomie 2,3—2,5 mln Mg /rok.
W roku 2006 planuje si´ wytworzenie ok. 4 mln Mg
popio∏ów ze spalania fluidalnego. IloÊç ta nieznacznie
wzroÊnie do poziomu ok. 4,3 mln Mg w roku 2014. Produkcja nawozów magnezowych jako odpadu z odsiarczania spalin metodà magnezowà za∏o˝ona zosta∏a
g∏ównie w instalacjach, w które planuje si´ wyposa˝yç
bloki ciep∏ownicze BC-100 i BC-50, zainstalowane
w aglomeracjach miejskich. Przewiduje si´ wytworzenie po roku 2003 ok. 0,5 mln Mg tych odpadów.
Zgodnie z dokumentem rzàdowym „Ocena realizacji i korekta za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do
2020 roku” przewiduje si´ w elektrowniach i elektrociep∏owniach zawodowych utrzymanie zapotrzebowania
na w´giel kamienny w wyniku zwi´kszonego zapotrzebowania na energi´ elektrycznà oraz za∏o˝ono stabilnà
wielkoÊç produkcji energii elektrycznej z w´gla brunatnego. W zwiàzku z powy˝szym przewiduje si´, ˝e iloÊç
powstajàcych odpadów b´dzie kszta∏towaç si´ na poziomie 20,8—22,3 mln Mg rocznie.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Analiza stanu obecnego w zakresie gospodarki odpadami z przemys∏u energetycznego pozwoli∏a na
okreÊlenie nast´pujàcych potrzeb w zakresie polityki
ekologicznej, normalizacji, informacji i zapewnienia
bazy technicznej dla wykorzystania popio∏ów, ˝u˝li
i odpadów z odsiarczania spalin
— stworzenie mechanizmów ekonomicznych, które
wp∏ynà na op∏acalnoÊç stosowania surowców
z odzysku,
— opracowanie nowych lub uzupe∏nienie istniejàcych
norm dla stosowania odpadów z odsiarczania spalin,
— opracowanie wytycznych dotyczàcych stosowania
odpadów z przemys∏u energetycznego do makroniwelacji, rekultywacji terenu, budowy dróg,
— transpozycja norm Unii Europejskiej traktujàcych
o stosowaniu odpadów powstajàcych w procesie
spalania,
Odpadem poddawanym procesom odzysku
w 100% jest odpadowy siarczan ˝elazawy, a odpadami
odzyskiwanymi w iloÊci >96 % sà: zgary z hutnictwa ˝elaza i py∏y z oczyszczania gazów. Najmniej poddawanym procesowi odzysku odpadem (ok. 20%) sà ˝u˝le
z innych procesów.
Unieszkodliwianiu poprzez sk∏adowanie podlega
ok. 4,7% wytwarzanych odpadów hutniczych. Odpady,
które sà sk∏adowane w najwi´kszych iloÊciach to: ˝u˝le z procesów wytapiania, ˝u˝le z innych procesów,
szlamy z oczyszczania gazów odlotowych, zu˝yte materia∏y ogniotrwa∏e, zendry i zgorzeliny.
Odpady unieszkodliwiane w inny sposób ni˝ sk∏adowanie stanowià marginalnà cz´Êç, sà to g∏ównie
szlamy oraz zu˝yte materia∏y ogniotrwa∏e.
Odpady z hutnictwa ˝elaza i stali sà w wysokim
stopniu poddawane procesom odzysku. G∏ównymi
kierunkami zastosowania ˝u˝li hutniczych, jako odpadów ˝elazonoÊnych, jest ich recykling do procesów surowcowych w hutnictwie ˝elaza. Ponadto znajdujà one
zastosowanie równie˝ w pozahutniczych kierunkach,
takich jak: drogownictwo jako kruszywo (˝u˝le hutnicze), budownictwo jako kruszywo do betonów, posypka do pap (˝u˝le hutnicze), produkcja ceg∏y budowlanej, jako dodatek korygujàcy (py∏y stalownicze), górnictwo w´gla kamiennego, jako substytut piasku podsadzkowego (˝u˝el wielkopiecowy granulowany), produkcja klinkieru cementowego (py∏y i szlamy stalownicze, ˝u˝le wielkopiecowe granulowane), produkcja
szk∏a kolorowego (py∏y stalownicze).
Rozwijane kierunki odzysku odpadów z procesów
hutniczych sà na ogó∏ zgodne z tendencjami Êwiatowymi, przy czym w dzia∏aniach badawczo-rozwojowych
w krajach europejskich wyst´pujà równie˝ dodatkowo
prace nad minimalizacjà powstawania odpadów
w tym sektorze.
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
Zu˝ycie gotowych wyrobów hutniczych w Polsce
wynios∏o w 2000 r. 7,3 mln Mg i wzros∏o o 17,1% w stosunku do 1999 r., w którym wielkoÊç ta wynosi∏a
6,26 mln Mg. Wed∏ug prognoz opracowanych w „Programie restrukturyzacji hutnictwa ˝elaza i stali”
w 2006 r. zak∏ada si´ wzrost zu˝ycia wyrobów gotowych o 13 % w stosunku do 2000 r., a w 2014 o 28,4%.
Prognozuje si´, ˝e udzia∏ importu finalnych wyrobów
hutniczych, przy uwzgl´dnieniu wyników realizacji programu restrukturyzacji (w tym ograniczonego programu inwestycyjnego), wykazywaç b´dzie tendencj´ malejàcà i zmniejszy si´ w roku 2006 do poziomu ok. 36%,
a wielkoÊç tego importu nie przekroczy 3,3 mln Mg.
Z powy˝szego wynika, ˝e iloÊç odpadów z hutnictwa ˝elaza i stali wzroÊnie w 2006 r. do 5,5 mln Mg,
a w 2014 r. do 6,7 mln Mg.
Poz. 159
ne odzysku odpadów poprodukcyjnych, z wyjàtkiem
drobnoziarnistych odpadów ˝elazonoÊnych, szczególnie zaolejonych.
Czynnikiem ograniczajàcym odzysk szlamów jest
ich wysokie uwodnienie. Warunkiem gwarantujàcym
ca∏kowity odzysk szlamów ˝elazonoÊnych w procesach
produkcyjnych jest wyposa˝enie instalacji w efektywne
urzàdzenia odpylajàce zabezpieczajàce skutecznà
ochron´ Êrodowiska. Do czasu przeprowadzenia ww. inwestycji proponuje si´ zagospodarowaç szlam ˝elazonoÊny, po odwodnieniu go na prasie filtracyjnej, w cementowniach do produkcji klinkieru cementowego.
Równie˝ ca∏kowity odzysk py∏ów stalowniczych
o zaw. >10% Zn wymaga∏by zainstalowania pneumatycznego urzàdzenia do wdmuchiwania py∏ów w hutach: Cz´stochowa, L.W., Ostrowiec, Zawiercie i Stalowa Wola.
Zadania
— zakup pneumatycznego urzàdzenia do wdmuchiwania py∏ów w 5 hutach ˝elaza i stali.
B. Odpady z hutnictwa i odlewnictwa aluminium
Stan aktualny gospodarki odpadami
Jedynym zak∏adem wytwarzajàcym odpady z hutnictwa aluminium jest Huta Aluminium „Konin”.
Znaczne iloÊci odpadów zawierajàcych aluminium powstajà w zak∏adach zajmujàcych si´ przetwórstwem
aluminium, posiadajàcych odlewnie.
Ogó∏em w 2000 r. wytworzono w Polsce
17,64 tys. Mg tych odpadów. W najwi´kszej iloÊci powstajà zgary i ˝u˝le odlewnicze oraz szlamy i osady pofiltracyjne z oczyszczania gazów odlotowych zawierajàce substancje niebezpieczne.
Z ∏àcznej iloÊci wytworzonych odpadów w 2000 r.
70% poddano odzyskowi, a 30% sk∏adowaniu. Odpadami, które poddano procesom odzysku w 100%, sà
zgary i ˝u˝le odlewnicze.
Odpady, które sà w ca∏oÊci sk∏adowane to: odpadowe anody, uszkodzone i zu˝yte elektrody, odpady tlenku glinu, py∏y z gazów odlotowych zawierajàce substancje niebezpieczne, piana z wytopu, zu˝yte wyk∏adziny w´glowe i materia∏y ogniotrwa∏e z elektroliz i py∏
z oczyszczania gazów odlotowych.
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
Zgodnie z prognozami iloÊç odpadów z hutnictwa
i odlewnictwa ulegnie zmniejszeniu na skutek zmian
w technologiach produkcyjnych.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Generalnie mo˝na stwierdziç, ˝e gospodarka odpadami w sektorze hutniczym przebiega prawid∏owo.
W kraju istniejà mo˝liwoÊci techniczne i technologicz-
Zak∏ada si´, ˝e do 2006 r.
— procesom odzysku w 100% poddane b´dà py∏y
z elektrofiltrów w procesie elektrolizy,
— iloÊç szlamu kriolitowego zmaleje o ok. 30 % w stosunku do aktualnej wielkoÊci.
Zadania
— Stosowanie po 2010 r. BAT dla hutnictwa aluminium, co spowoduje koniecznoÊç zmiany technologii w produkcji aluminium pierwotnego.
Poz. 159
wych. Odpady te sà w sposób prawid∏owy poddane
odzyskowi w procesach produkcyjnych. Jedynym problemem jest brak technologii zagospodarowania ˝u˝li
z przetopu o∏owiu, które jak dotychczas podlegajà sk∏adowaniu.
Zadania
— prace nad opracowaniem i wdro˝eniem technologii zagospodarowania ˝u˝li z przetopu o∏owiu.
C. Odpady z hutnictwa o∏owiu
Stan aktualny gospodarki odpadami
D. Odpady z hutnictwa cynku
Do zak∏adów wytwarzajàcych i zajmujàcych si´
przetwórstwem odpadów z hutnictwa o∏owiu nale˝à
g∏ównie: „Orze∏ Bia∏y” S.A. w Bytomiu i Huta Metali
Nie˝elaznych „Szopienice” S.A. w Katowicach (do
2002 r.), a od 2002 r. „Baterpol” Sp. z o.o.
Stan aktualny gospodarki odpadami
Ogó∏em w 2000 r. wytworzono w kraju 26,7 tys. Mg
odpadów z hutnictwa o∏owiu, z czego 99,6% wytwarzanych odpadów stanowià ˝u˝le i zgary. W najwi´kszych
iloÊciach powstajà ˝u˝le z procesu topienia o∏owiu, po
spuszczaniu z pieca wytopionego o∏owiu. ˚u˝le te stanowià ok. 82% ogólnej iloÊci wytworzonych odpadów.
Struktura gospodarki odpadami z hutnictwa o∏owiu jest nast´pujàca
— odzysk — 22,9%,
— unieszkodliwianie poprzez sk∏adowanie — 73%,
— magazynowanie — 4,1%.
Do zak∏adów wytwarzajàcych odpady z hutnictwa
cynku nale˝à g∏ównie: Huta Cynku „Miasteczko Âlàskie”, Zak∏ady Górniczo-Hutnicze „Boles∏aw” i „Boles∏aw-Recycling” Sp. z o.o. w Bukownie, oraz inne zak∏ady, jak: Zak∏ady Metalurgiczne „Silesia” S.A., Fabryka ¸àczników S.A. w Radomiu, wytwarzajàce niewielkie iloÊci tych odpadów.
Ogó∏em w 2000 r. wytworzono 173,8 tys. Mg odpadów z hutnictwa cynku.
W najwi´kszej iloÊci wytwarzane sà ˝u˝le granulowane z pieców szybowych oraz ˝u˝le z pieców obrotowych stanowiàce ok. 60% ogólnej iloÊci wytworzonych
odpadów. Drugim co do wielkoÊci rodzajem powstajàcych odpadów sà szlamy z oczyszczania gazów odlotowych (17,5%), a nast´pnie zgary (ok. 13%). IloÊci pozosta∏ych rodzajów odpadów z hutnictwa cynku mieszczà
si´ w granicach od 1,8 do 4,5 %.
Odpadami poddanymi odzyskowi w 100 % sà py∏y
z oczyszczania gazów odlotowych, natomiast zgary sà
odzyskiwane w 77%, a ˝u˝le jedynie w 10 %.
Struktura gospodarki odpadami z hutnictwa cynku
jest nast´pujàca
˚u˝le z przetopu o∏owiu sà jedynym rodzajem odpadów, który jest sk∏adowany w ok. 90% iloÊci wytworzonej. ˚u˝le sà zwykle kierowane na sk∏adowiska zak∏adowe, gdy˝ proces ich dalszego przerobu jest nieop∏acalny, ze wzgl´du na niskà zawartoÊç metalu.
— unieszkodliwianie poprzez sk∏adowanie — 1,2 %,
Magazynowanych jest ok. 4% ogó∏u wytwarzanych odpadów (zgary).
Jak wynika z analizy stanu aktualnego, na ogólnà
liczb´ 26,7 tys. Mg wytwarzanych odpadów z hutnictwa o∏owiu poddanych odzyskowi jest ok. 6 tys. Mg odpadów (ok. 23%), w tym 62,3% w celach przemys∏owych. G∏ównym kierunkiem odzysku odpadów takich
jak: py∏y i szlamy z oczyszczania gazów odlotowych
i zgary jest ich zawrót do procesów produkcyjnych jako materia∏u metalonoÊnego.
— odzysk — 98,4 %,
— magazynowanie — 0,4 %.
Odpadami odzyskiwanymi w 100 % sà: zgary, py∏y
z oczyszczania gazów odlotowych i ˝u˝le granulowane
z pieców szybowych oraz ˝u˝le z pieców obrotowych,
a prawie w 100% — szlamy z oczyszczania gazów odlotowych oraz inne niewymienione odpady.
Jedynym rodzajem sk∏adowanych odpadów sà
˝u˝le, które sà deponowane w ok. 66%. Magazynowane jest 0,4% ogó∏u wytwarzanych odpadów (szlamów
z oczyszczania gazów odlotowych i innych niewymienionych odpadów).
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Jak wynika z analizy stanu aktualnego, odpady
z hutnictwa cynku sà prawie w ca∏oÊci poddawane odzyskowi (ok. 98% wytworzonej iloÊci).
W tendencjach gospodarki odpadami powstajàcymi w krajowym hutnictwie o∏owiu nie przewiduje si´
zasadniczych zmian w kierunkach wykorzystania takich
odpadów jak zgary i py∏y z oczyszczania gazów odloto-
G∏ównym kierunkiem wykorzystania odpadów takich jak: py∏y i szlamy z oczyszczania gazów odlotowych, zgary oraz ˝u˝le jest ich zawrót do procesów produkcyjnych jako materia∏u metalonoÊnego.
Ponadto ok. 40% odpadów z hutnictwa cynku znajduje zastosowanie w innych kierunkach jak: drogownictwo, budownictwo, rekultywacja wyrobisk pokopalnianych.
Oceniajàc stan gospodarki odpadami z hutnictwa
cynku, nale˝y stwierdziç, ˝e jest on poprawny zarówno
z punktu widzenia spe∏nienia wymogów prawnych, jak
i ochrony Êrodowiska.
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
Krajowy przemys∏ cynkowo-o∏owiowy charakteryzuje si´ wielowiekowà tradycjà górniczo-hutniczà.
Jednak wyczerpujàce si´ zasoby czynnych kopalƒ
wskazujà, ˝e dalsza dzia∏alnoÊç tego przemys∏u bazowaç b´dzie na imporcie koncentratów tego surowca.
W sektorze tym nie przewiduje si´ w najbli˝szych
latach istotnych zmian w asortymencie produkowanych wyrobów, a tym samym w rodzajach i iloÊci wytwarzanych odpadów.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Generalnie mo˝na stwierdziç, ˝e gospodarka odpadami z hutnictwa cynku przebiega prawid∏owo. W kraju istniejà mo˝liwoÊci techniczne i technologiczne pe∏nego odzysku odpadów poprodukcyjnych.
W tendencjach gospodarki odpadami powstajàcymi w krajowym hutnictwie cynku nie przewiduje si´ zasadniczych zmian w kierunkach wykorzystania takich
odpadów jak: ˝u˝le, zgary, py∏y i szlamy z oczyszczania
gazów odlotowych. Odpady te sà w sposób prawid∏owy odzyskiwane w procesach produkcyjnych. Problem
stanowià ˝u˝le z drugiego przetopu, które ze wzgl´du
na brak technologii zagospodarowania sà deponowane na sk∏adowisku.
Poz. 159
Stan aktualny gospodarki odpadami
Do najwi´kszych wytwórców odpadów z hutnictwa
miedzi w Polsce zaliczane sà huty: Huta G∏ogów i Huta
Legnica.
W 2000 r. w Polsce wytworzono oko∏o 1 307,6 tys. Mg
odpadów z hutnictwa miedzi. Najwi´kszym rodzajem
wytwarzanych odpadów z hutnictwa miedzi sà ˝u˝le
szybowe i granulowane stanowiàce ok. 94,6% ogólnej
iloÊci wytworzonych odpadów. Py∏y i szlamy z oczyszczania gazów odlotowych stanowià ∏àcznie 4,7% ogólnej iloÊci wytwarzanych odpadów. IloÊç pozosta∏ych
rodzajów odpadów z hutnictwa miedzi (zgary i zu˝yte
materia∏y ogniotrwa∏e) wynosi 0,7%.
Struktura gospodarki odpadami z hutnictwa miedzi
jest nast´pujàca
— odzysk — 77,5%,
— unieszkodliwianie poprzez sk∏adowanie — 1,3%,
— magazynowanie — 21,2 %.
Odpadem poddawanym procesom odzysku
w 100% sà zgary, a odpadami odzyskiwanymi w iloÊci
powy˝ej 70% sà: ˝u˝le szybowe i granulowane. Ponadto sà one odzyskiwane równie˝ ze sk∏adowisk, na których nagromadzonych jest ok. 9 mln Mg ˝u˝li. Py∏y
z oczyszczania gazów odlotowych odzyskiwane sà
w 73,8%, zu˝yte materia∏y ogniotrwa∏e w 71%. Odpadem odzyskiwanym w najmniejszym stopniu (ok. 35%)
sà szlamy z oczyszczania gazów odlotowych.
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
Przewiduje si´, ˝e w 2006 r. powstanie ok. 950 tys. Mg
˝u˝li szybowych i ok. 350 tys. Mg ˝u˝li granulowanych.
IloÊç powstajàcych ˝u˝li b´dzie si´ utrzymywa∏a na
tym poziomie do 2014 r.
Zadania
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
— systematyczne wdra˝anie nowoczesnych technologii i modernizacja zdolnoÊci produkcyjnych,
Gospodarka odpadami z hutnictwa miedzi jest prawid∏owa i nie ma potrzeby wprowadzania istotnych
zmian w tym zakresie oraz nowych inwestycji.
— prace nad opracowaniem i wdro˝eniem technologii odzysku/unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) ˝u˝li z drugiego przetopu.
E. Odpady z hutnictwa miedzi
Hutnictwo miedzi zajmuje dominujàcà pozycj´
w ca∏ym sektorze metali nie˝elaznych ze wzgl´du na
wielkoÊç produkcji, jak równie˝ nowoczesnoÊç stosowanych technologii w pozyskiwaniu i przerobie rud
oraz produkcji miedzi elektrolitycznej. Dzia∏alnoÊç hutnicza skoncentrowana jest w hutach podleg∏ych KGHM
„Polska Miedê” S.A., usytuowanych w województwie
dolnoÊlàskim.
F. Odpady z odlewnictwa ˝elaza i metali nie˝elaznych
Odpady odlewnicze powstajà g∏ównie w postaci
rdzeni w procesach odlewania ˝elaza i stali, jak i metali nie˝elaznych. Jak we wszystkich procesach metalurgicznych, odlewaniu towarzyszà ˝u˝le oraz py∏y z odpylania.
Odpady odlewnicze wyst´pujà w postaci rdzeni
przepalonych i nieprzepalonych oraz ˝u˝li i popio∏ów.
˚u˝le i popio∏y stanowià oko∏o 10% odpadów powstajàcych w odlewniach.
Stan aktualny gospodarki odpadami
Odpady z hutnictwa miedzi obejmujà g∏ównie: ˝u˝le, ˝u˝le szybowe, ˝u˝le granulowane, zgary, py∏y i szlamy z oczyszczania gazów odlotowych.
Proces odlewania ˝elaza i stali oraz metali nie˝elaznych prowadzony jest w kraju w oko∏o 130 odlew-
niach. Najwi´ksze odlewnie, w których powstaje
20—70 tys. Mg odpadów rocznie, zlokalizowane sà na
terenie województw: Êlàskiego, Êwi´tokrzyskiego,
opolskiego, ma∏opolskiego, lubuskiego, lubelskiego
i warmiƒsko–mazurskiego.
W odlewniach ˝elaza i stali jedynie 66% odpadów
jest poddana odzyskowi. Jednak˝e w ciàgu 3 lat od
1997 r. nastàpi∏a bardzo wyraêna poprawa stopnia odzysku — o 36%.
Zadania
Podstawowymi kierunkami odzysku odpadowych
mas formierskich z odlewni sà
— regeneracja i ponowne zastosowanie mas formierskich,
— zastosowanie w robotach in˝ynieryjnych (budowa
dróg, nasypów),
— zastosowanie jako substytutu piasku naturalnego
w produkcji materia∏ów budowlanych,
— zastosowanie jako masy inertnej na sk∏adowiskach
odpadów komunalnych.
Generalnie, w odlewniach metali nie˝elaznych gospodarka odpadami odlewniczymi przebiega prawid∏owo. W odlewniach ˝elaza i stali zbyt du˝o mas formierskich jest kierowanych do sk∏adowania, chocia˝
obserwuje si´ pewien post´p w zagospodarowaniu
odpadów.
— zwi´kszenie poziomu recyklingu zu˝ytych mas formierskich poprzez wprowadzenie nowoczesnych
metod ich odzysku,
— minimalizacja iloÊci powstajàcych odpadów odlewniczych.
G. Odpady z kszta∏towania oraz fizycznej i mechanicznej obróbki powierzchni metali i tworzyw sztucznych
Odpady tego typu powstajà w produkcji elementów metalowych i z tworzyw sztucznych oraz obróbce
koƒcowej, a tak˝e w procesach remontowych. Wytwarzanie elementów metalowych i z tworzyw sztucznych
realizowane jest w produkcji urzàdzeƒ, w tym elektrycznych, mebli, Êrodków transportu i innego sprz´tu
i elementów dla u˝ytku przemys∏owego, komercjalnego lub domowego.
Procesy jednostkowe stosowane przy wytwarzaniu
produktów metalowych i z tworzyw sztucznych obejmujà m.in.: ci´cie, obróbk´ skrawaniem, szlifowanie,
obróbk´ wykrojów matryc, spawanie i polerowanie.
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
Stan aktualny gospodarki odpadami
Nie przewiduje si´ istotnych zmian zarówno iloÊci,
jak i jakoÊci odpadów odlewniczych.
Odpady z kszta∏towania oraz fizycznej i mechanicznej obróbki powierzchni metali i z tworzyw sztucznych
generowane sà na obszarze ca∏ego kraju. Wyst´pujà
one w du˝ym rozproszeniu w ma∏ych i Êrednich zak∏adach metalurgicznych, przetwórstwa tworzyw sztucznych oraz w zak∏adach produkcji cz´Êci i akcesoriów do
pojazdów mechanicznych i silników.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Konieczne jest zwi´kszenie stopnia regeneracji zu˝ytych mas formierskich. Minimalizacja iloÊci odpadów mo˝e zachodziç na drodze poprawy jakoÊci produkowanych rdzeni i form odlewniczych poprzez
zmniejszanie iloÊci wybraków.
Zwi´kszenie odzysku mas formierskich powinno
zachodziç na drodze regeneracji przy u˝yciu nowoczesnych metod, takich jak: p∏ukanie ciÊnieniowe, p∏ukanie ze Êcieraniem, uzdatnianie termiczne, a nie wy∏àcznie standardowych technik separacji mechanicznej.
W kraju w 2000 r. wytworzono 771,3 tys. Mg odpadów tego typu.
Dominujàce rodzaje powstajàcych odpadów to: odpady z toczenia i pi∏owania ˝elaza i jego stopów, inne
odpady ˝elaza i jego stopów. Obydwa powy˝sze rodzaje obejmujà 79,6% ogólnej wielkoÊci wytworzonych
odpadów.
Struktura gospodarki odpadami z kszta∏towania
oraz fizycznej i mechanicznej obróbki powierzchni metali i tworzyw sztucznych jest nast´pujàca
— odzysk — 94,8%,
— unieszkodliwianie poza sk∏adowaniem — 1,4%,
— sk∏adowanie — 3,2%,
— magazynowanie — 0,6%.
Odpady odzyskiwane w ca∏oÊci to odpady z toczenia i pi∏owania ˝elaza i jego stopów oraz metali nie˝elaznych, a tak˝e odpadowe oleje z obróbki metali. Natomiast wÊród sk∏adowanych odpadów dominujà nast´pujàce rodzaje: zu˝yte Êcierniwo, szlamy z mechanicznej obróbki powierzchni, odpady spawalnicze i zu˝yte elektrody, odpady tworzyw sztucznych.
Odpady unieszkodliwiane w inny sposób ni˝ sk∏adowanie to odpadowe emulsje z obróbki metali oraz
odpady z odt∏uszczania parà i wodà, które nale˝à do
odpadów niebezpiecznych.
Podstawowe rodzaje odpadów wyst´pujàce w tej
grupie, tj. wióry i Êcinki metali, sà poddawane odzyskowi w procesach hutniczych. Stosowany aktualnie sposób odzysku odpadowych wiórów i Êcinków nale˝y
uznaç za prawid∏owy, umo˝liwiajàcy ca∏kowity recykling tego rodzaju odpadów.
Problem stanowià odpady w formie pylistej, których postaç wymaga wst´pnego uzdatnienia przed ich
odzyskiem w procesach hutniczych.
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
Nie przewiduje si´ istotnych zmian zarówno iloÊci,
jak i jakoÊci odpadów metalicznych z kszta∏towania
oraz fizycznej i mechanicznej obróbki powierzchni metali i tworzyw sztucznych.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
W zakresie odpadów metalicznych z kszta∏towania
oraz fizycznej i mechanicznej obróbki powierzchni metali i z tworzyw sztucznych problem jest rozwiàzany
i nie wymaga dodatkowych inwestycji. W zakresie gospodarki zu˝ytymi p∏ynami z obróbki metali równie˝
istnieje w kraju dostateczna moc przerobowa funkcjonujàcych instalacji do ich przerobu. Nale˝a∏oby jednak
zwróciç wi´kszà uwag´ na minimalizacj´ powstawania
takich odpadów, jak zu˝yte oleje i emulsje z obróbki
metali. Wymaga to m.in. doskonalenia jakoÊci stosowanych olejów emulgujàcych oraz stosowania w zak∏adach procedur obejmujàcych konserwacj´ urzàdzeƒ, oczyszczanie p∏ynów z zanieczyszczeƒ itp. w celu wyd∏u˝enia okresu ich u˝ytkowania. Ponadto istotna
jest standaryzacja stosowanych w danym zak∏adzie
p∏ynów ch∏odzàcych w celu u∏atwienia ich recyklingu.
Zadania
— rozwijanie metod i technik minimalizacji odpadów
powstajàcych w wyniku kszta∏towania oraz fizycz-
Poz. 159
nej i mechanicznej obróbki powierzchni metali
i tworzyw sztucznych,
— zwi´kszenie odzysku odpadów, które sà deponowane na sk∏adowiskach: zu˝yte Êcierniwo, szlamy
z mechanicznej obróbki powierzchni, odpady spawalnicze, zu˝yte elektrody.
3.2.2.5. Odpady z przemys∏u remontowo-budowlanego
A. Odpady z budowy, remontów i demonta˝u obiektów budowlanych i infrastruktury drogowej
Odpady te powstajà w licznych zak∏adach remontowo-budowlanych, drogownictwie oraz w budownictwie przemys∏owym w bardzo du˝ym rozproszeniu, co
utrudnia szacowanie ich iloÊci. Do grupy wytwórców
odpadów tego typu nale˝y równie˝ w∏àczyç przedsi´biorstwa odpowiedzialne za dostaw´ wody, ciep∏a czy
gazu. W wyniku sytuacji awaryjnych powstawaç b´dà
du˝e iloÊci gruntów z wykopów i pog∏´biania. Ponadto
w wyniku zdarzeƒ losowych i awarii urzàdzeƒ (wypadki, uszkodzenia transformatorów itp.), równie˝ nale˝y
braç pod uwag´ powstawanie odpadów (gleby) zanieczyszczonej substancjami ropopochodnymi. Tak˝e
w kolejnictwie, w wyniku prac remontowych i demonta˝owych, b´dà powstawaç du˝e iloÊci odpadów. Odpady te powstajà zarówno na etapie budowy, jak i wykonywanych planowych i awaryjnych remontów oraz
prac rozbiórkowych.
Odpady zawierajàce azbest zosta∏y omówione
szczegó∏owo w cz´Êci dotyczàcej odpadów niebezpiecznych (rozdzia∏ 3.3).
Charakterystyka jakoÊciowa odpadów jest bardzo
zró˝nicowana w zale˝noÊci od êród∏a powstawania.
Odpady powstajàce w trakcie prac budowlanych, remontowych i demonta˝owych w budownictwie przemys∏owym mogà byç zanieczyszczone, m.in.: metalami ci´˝kim, substancjami ropopochodnymi, PCB, substancjami impregnujàcymi. Odpady powstajàce w kolejnictwie mogà byç zanieczyszczone Êrodkami impregnujàcymi (podk∏ady kolejowe), olejami i smarami lub
innymi substancjami niebezpiecznymi oraz metalami
ci´˝kimi (t∏uczeƒ torowy) i PCB (gleba i ziemia, w tym
kamienie oraz kondensatory).
Stan aktualny gospodarki odpadami
W kraju w 2000 r. wytworzono ogó∏em 2 185,8 tys. Mg
odpadów z sektora budowlano-remontowego. Pod
wzgl´dem rodzajowym najwi´ksze iloÊci powstajàcych
odpadów stanowi∏y nast´pujàce rodzaje odpadów: ˝elazo i stal, grunt z wykopów i pog∏´biania, odpady betonu oraz gruz betonowy z rozbiórek i remontów, wymieszany gruz i materia∏y z rozbiórki, odpady materia∏ów budowlanych bazujàcych na gipsie, gleba i kamienie. Wymienione rodzaje stanowi∏y 98,39% wszystkich
odpadów tej grupy.
Z ogólnej iloÊci wytworzonej w 2000 r. odpadów
2 185,1 tys. Mg poddano odzyskowi 1 636,1 tys. Mg
(74,85%); w tym 778,5 tys. Mg stanowi∏ odzysk na cele
przemys∏owe. Unieszkodliwiono 314,9 tys. Mg odpadów, w tym sk∏adowano 283,2 tys. Mg (89,93% odpadów unieszkodliwionych). Natomiast w inny niewyszczególniony powy˝ej sposób unieszkodliwiono
30,4 tys. Mg. Magazynowano 234,8 tys. Mg. Na sk∏adowiskach nagromadzono ogó∏em 24 950,6 tys. Mg
odpadów.
Analizujàc aktualny stan gospodarki odpadami,
mo˝na stwierdziç, ˝e dla niektórych rodzajów odpadów prowadzone sà prawid∏owe sposoby post´powania zgodne z aktualnymi wymogami (w ca∏oÊci
poddane procesom odzysku sà nast´pujàce rodzaje
odpadów: drewno, tworzywa sztuczne, asfalt zawierajàcy smo∏´, o∏ów i cynk), natomiast istniejà odpady,
które wymagajà wdro˝enia uregulowaƒ organizacyjno-prawnych i wymagaƒ techniczno-technologicznych.
Z przeprowadzonego rozpoznania mo˝na zauwa˝yç, ˝e najlepiej rozwini´ty jest rynek odzysku odpadów i z∏omów metalicznych oraz stopów metali. Odpady te przerabiane sà w hutnictwie ˝elaza i stali oraz hutnictwie metali kolorowych jako surowiec do wytopu
stali i metali kolorowych. W Polsce na przestrzeni lat
rozwinà∏ si´ system odzysku metali poprzez sieç punktów skupu surowców wtórnych. Ponadto wiele zak∏adów, w których metale sà odpadem poprodukcyjnym,
przekazuje te odpady bezpoÊrednio do hut.
W skali kraju op∏acalnoÊç skupu metali wynika
z mo˝liwoÊci zaoszcz´dzenia energii niezb´dnej do wytopu pierwotnego metalu. Istniejàca baza przetwórcza
dla tych odpadów jest wystarczajàca.
Równie˝ odpady drewna (z wyjàtkiem impregnowanego), szk∏a i tworzyw sztucznych posiadajà odpowiednià baz´ przetwórczà. Odpady z tworzyw sztucznych mogà byç poddane odzyskowi lub unieszkodliwione poprzez: recykling materia∏owy, recykling chemiczny lub recykling energetyczny. Szk∏o i st∏uczka
szklana zagospodarowywana jest g∏ównie w hutnictwie szk∏a w procesie topienia szk∏a w hutach. W celu
maksymalizacji odzysku szk∏a jako surowca wtórnego
niezb´dne jest prowadzenie prac demonta˝owych
w sposób pozwalajàcy na selektywne gromadzenie
tego odpadu i usuni´cie zanieczyszczeƒ (np. kit, ramy).
Odpadowe drewno mo˝e byç wykorzystane do
produkcji p∏yt wiórowych (warunkiem przyj´cia odpadów do zagospodarowania jest usuni´cie okuç ˝elaznych i grubych gwoêdzi) lub do produkcji brykietów
energetycznych. Drewno niezawierajàce Êrodków konserwujàcych i impregnujàcych mo˝e byç równie˝ wykorzystane do celów energetycznych.
Poz. 159
skach komunalnych, jak i na wydzielonych sk∏adowiskach gruzu budowlanego. Ponadto wiele zak∏adów
sk∏aduje gruz na terenach przyzak∏adowych. Nale˝y
zwróciç uwag´ na fakt powstawania odpadów w niewielkich iloÊciach z ma∏ych przedsi´biorstw w du˝ym
rozproszeniu. G∏ównym kierunkiem zastosowania gruzu budowlanego jest budownictwo i drogownictwo (jako kruszywo drogowe).
Problemy z odzyskiem wykazujà odpady, takie jak
wymieszany gruz i materia∏y z rozbiórki, odpady betonu oraz gruz betonowy z rozbiórek i remontów, grunt
z wykopów i pog∏´biania, we∏na mineralna.
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
Prognoza uzale˝niona jest od rozwoju lub recesji
w poszczególnych sektorach gospodarki, a w szczególnoÊci w budownictwie, drogownictwie i kolejnictwie.
Nale˝y si´ liczyç ze zwi´kszeniem iloÊci powstajàcych
odpadów. Jednak˝e okreÊlenie konkretnych iloÊci powstajàcych odpadów jest utrudnione, gdy˝ nie sà prowadzone ˝adne statystyki.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
— w przypadku odpadów drewna, szk∏a i tworzyw
sztucznych nale˝y zwróciç uwag´ na selektywne
zbieranie odpadów, a w szczególnoÊci szk∏a oraz
drewna (wydzielenie drewna impregnowanego)
oraz na pozyskanie czystego surowca bez zanieczyszczeƒ,
— nale˝y równie˝ zwróciç uwag´ na zwi´kszenie odzysku gruzu budowlanego poprzez organizacj´
systemu zbiórki tych odpadów. Ponadto w przypadku wymieszanego gruzu i materia∏ów z rozbiórki nale˝y zwi´kszyç stopieƒ odzysku, co jest zwiàzane z selektywnym gromadzeniem tego rodzaju
odpadu,
— w zakresie odpadów i z∏omów metalicznych oraz
stopów metali problem jest rozwiàzany i nie wymaga dodatkowych rozwiàzaƒ technicznych.
Zadania
— selektywna zbiórka poszczególnych rodzajów odpadów przez podmioty wytwarzajàce,
— ewidencja podmiotów wytwarzajàcych odpady na
poziomie powiatów,
— organizacja systemu zbiórki odpadów budowlanych,
W skali kraju generalnie istniejà instalacje przyjmujàce wspomniane wy˝ej odpady do odzysku lub
unieszkodliwiania. Ponadto dzia∏ajà zak∏ady, które prowadzà ten proces tylko dla w∏asnych potrzeb, np.
w przypadku odpadowego drewna.
— osiàgni´cie poziomu 90% odzysku gruzu budowlanego,
Aktualnie gruz budowlany w ok. 70% podlega odzyskowi. Pozosta∏a iloÊç jest deponowana na wysypi-
— rozwijanie sieci punktów skupu surowców wtórnych.
— zmniejszenie iloÊci odpadów unieszkodliwianych
poprzez sk∏adowanie,
Wyroby mi´sne produkowane sà w ok. 100 zak∏adach,
tzw. przemys∏u kluczowego, co stanowi ok. 60% produkcji, i w ok. 2000 zak∏adach o ró˝nym profilu produkcyjnym (40% produkcji).
Odpady te zwykle sà przekazywane do unieszkodliwienia na màczki paszowe,odsprzedawane jako pasza,
kompostowane lub sk∏adowane.
Rodzajem odpadu, który jest poddawany procesom odzysku lub unieszkodliwiania w najmniejszym
stopniu, sà osady Êciekowe z zak∏adowych oczyszczalni Êcieków. Osady te sk∏adajà si´ g∏ównie z t∏uszczów
zwierz´cych, bia∏ka, odchodów zwierz´cych, krwi itp.
Mogà byç one dodawane do masy kompostowej lub
unieszkodliwiane za pomocà biodegradacji. Sk∏ad osadów Êciekowych predysponuje je do przyrodniczego
zastosowania.
Jako dodatkowà bran˝´ przemys∏u mi´snego wyró˝niç mo˝na przemys∏ drobiowy.
W bran˝y tej funkcjonuje ok. 33 zak∏adów oraz ok.
100 ubojni. Podstawowym kierunkiem odzysku odpadów z przemys∏u drobiowego jest stosowanie ich jako
nawóz lub pasza.
B. Odpady z przemys∏u utylizacyjnego
Bran˝a utylizacyjna jest ÊciÊle powiàzana z bran˝à
mi´snà i drobiarskà. Przemys∏ utylizacyjny jest jednym
z ubocznych ogniw ca∏ego ∏aƒcucha produkcji zwierz´cej, który unieszkodliwia odpady pochodzenia zwierz´cego powstajàce w produkcji i przetwórstwie mi´sa.
Z odpadów tych wytwarzane sà màczki mi´sno-kostne, stanowiàce wartoÊciowy komponent pasz treÊciwych. Produktem przemys∏u utylizujàcego sà równie˝ t∏uszcze techniczne.
Nowe zasady segregacji i unieszkodliwiania odpadów pochodzenia zwierz´cego ujawni∏y niski poziom
polskich zak∏adów utylizacyjnych i niedostosowanie
sektora do dzia∏ania wed∏ug tych zasad.
W ostatnim okresie Unia Europejska (Decyzjami Rady 2000/418/EC z dnia 29.06.2000 r. i 2000/766EEC
z 5.12.2000 r., wspartymi kolejnymi decyzjami —
2001/2/EEC, 2001/9/EEC i 2001/25/EEC i ostatecznym rozporzàdzeniem Parlamentu Europejskiego 01/999) zaostrzy∏a istotnie przepisy dotyczàce utylizacji odpadów
pochodzenia zwierz´cego na produkcj´ màczek utylizacyjnych i zakaza∏a ich u˝ytkowania w ˝ywieniu zwierzàt.
Stan ten jest konsekwencjà wystàpienia schorzenia
zwanego gàbczastà encefalopatià mózgu (BSE) u byd∏a.
Zgodnie z wymaganiami Unii odpady pochodzenia
zwierz´cego zosta∏y podzielone na 3 grupy ryzyka
— odpady niskiego ryzyka (LRM),
— odpady wysokiego ryzyka (HRM),
— odpady szczególnego ryzyka (SRM).
Dotychczasowe szacunki odpadów pochodzenia
zwierz´cego charakteryzujà si´ du˝ym zró˝nicowaniem wyników, gdy˝ mieszczà si´ w przedzia∏ach
Poz. 159
Odpady szczególnego
ryzyka (SRM)
— od 30 do 100 tys. Mg,
Padlina — odpady
wysokiego ryzyka (HRM)
— od 40 do 150 tys. Mg,
Odpady niskiego
ryzyka (LRM)
— od 363 do 617 tys. Mg,
¸àcznie w skali roku
— od 433 do 840 tys. Mg.
W wyniku przeprowadzonych analiz mo˝na stwierdziç, ˝e zasoby netto odpadów szczególnego ryzyka
(SRM) wynoszà obecnie ok. 40—45 tys. Mg.
¸àczna masa pad∏ych zwierzàt (wraz z drobiem)
wynosi 72,5 tys. Mg/rok.
Odpady poubojowe niskiego ryzyka (LRM) wynoszà obecnie ok. brutto (potencjalnie) — 566 tys. Mg,
a netto, tj. mo˝liwe do zbiórki — 495 tys. Mg, w tym ok.
332 tys. Mg z uboju przemys∏owego, 143 tys. Mg z uboju lokalnego oraz 20 tys. Mg z uboju gospodarczego.
Potencja∏ produkcyjny przemys∏u utylizacyjnego
wynosi w Polsce 3400 Mg/dob´, tj. oko∏o 850 tys. Mg
surowców rocznie. Potencja∏ ten przekracza prawie
o 50% zasoby surowcowe netto. Wyst´puje wi´c nadwy˝ka zdolnoÊci przerobu odpadów na màczk´ zwierz´cà. Zak∏ady utylizacyjne przerabiajà ok. 500 tys. Mg
odpadów. Ârednie wykorzystanie mocy produkcyjnych
wynosi ok. 60%.
Potencja∏ produkcyjny przemys∏u utylizacyjnego
charakteryzuje si´ du˝ym rozdrobnieniem, dominujà
zak∏ady ma∏e o przerobie do 50 Mg/dob´, tj. ok.
12,5 tys. Mg odpadów rocznie.
Przeci´tny standard technologiczny przemys∏u utylizacyjnego jest niski i bardzo zró˝nicowany. Tak˝e bardzo niski jest przeci´tny stan sanitarny zak∏adów.
Z badaƒ ankietowych Ministerstwa Rolnictwa
i Rozwoju Wsi wynika, ˝e wed∏ug ocen w∏aÊcicieli 50%
zak∏adów utylizacyjnych ma programy inwestycyjne
dostosowujàce ich zak∏ady do standardów UE. W pozosta∏ych zak∏adach brak jest takich programów. Natomiast opinie powiatowych lekarzy weterynarii wskazujà, ˝e tylko 25% zak∏adów przedstawi∏o takie programy
do akceptacji s∏u˝bom weterynaryjnym.
¸àczne nak∏ady inwestycyjne na restrukturyzacj´
i modernizacj´ sektora utylizacyjnego wynoszà
Urzàdzenie zbiornic zwierzàt
pad∏ych
ok. 45,0 mln PLN,
Modernizacja zak∏adów
utylizacyjnych
ok. 167,5 mln PLN,
Budowa nowych 3–4 zak∏adów
utylizacyjnych
ok. 150,0 mln PLN,
Dostosowanie instalacji
do spalania màczek i t∏uszczów
ok. 7,5 mln PLN,
Razem
ok. 370,0 mln PLN.
Warunkiem zbytu produktów pochodzenia zwierz´cego — zarówno na rynkach zagranicznych, jak i na
rynku krajowym — jest zbudowanie szczelnego systemu nadzoru weterynaryjnego nad procesem powstawania i niszczenia odpadów pochodzenia zwierz´cego
szczególnego ryzyka (SRM) oraz odpadów wysokiego
ryzyka (HRM), w tym zw∏aszcza byd∏a, owiec i kóz oraz
ich wy∏àczenie z ∏aƒcucha pokarmowego ludzi i zwierzàt. KoniecznoÊç posiadania i stosowania takiego systemu wynika ze standardów Unii Europejskiej, wymaganych tak˝e przez krajowe przepisy weterynaryjne,
obowiàzujàce od 1 kwietnia 2001 r.
C. Odpady z przemys∏u owocowo-warzywnego
G∏ównymi êród∏ami powstawania tych odpadów
sà: zak∏ady produkujàce ˝ywnoÊç dla ludzi i pasze dla
zwierzàt, przechowalnie ˝ywnoÊci i pasz oraz roÊlinnych i zwierz´cych surowców s∏u˝àcych do ich produkcji, oÊrodki (punkty) dystrybucji ˝ywnoÊci i pasz, zak∏ady zbiorowego ˝ywienia (w tym ró˝nego rodzaju sto∏ówki), nierolnicze gospodarstwa domowe.
Powstajàce odpady sà zazwyczaj w 90% sprzedawane. Ponadto istniejà obecnie liczne mo˝liwoÊci w zakresie odzysku odpadów z przemys∏u owocowo-warzywnego: pasze, susze owocowe, pozyskiwanie pektyn, destylaty owocowe, produkcja kwasku cytrynowego, aromaty i barwniki; unieszkodliwianie pestek owocowych na czyÊciwa polernicze, oleje pestkowe, produkcja furfuralu. Wi´kszoÊç z odpadów z zak∏adów
przetwórstwa rolno-spo˝ywczego nadaje si´ do produkcji kompostu, zw∏aszcza w po∏àczeniu z innymi rodzajami odpadów, poprawiajàcymi sk∏ad chemiczny
lub uwodnienie. Wytwarzanie i w∏aÊciwoÊci ich zale˝à
od rodzaju i masy przerabianych surowców, technologii produkcji oraz lokalnych mo˝liwoÊci paszowego
u˝ytkowania poprodukcyjnych mas. ZmiennoÊç wymienionych czynników utrudnia oszacowanie istniejàcych i prognozowanie potencjalnych zasobów odpadów organicznych przydatnych do kompostowania.
Poz. 159
Ponad 84% odpadów wytwarzanych w tym sektorze jest poddawanych odzyskowi — przewa˝nie odsprzedawane rolnikom, którzy stosujà osady sp∏awiakowe i osady defekosaturacyjne do nawo˝enia gleby.
Nieca∏e 5% odpadów jest deponowane, przewa˝nie na
zak∏adowych sk∏adowiskach.
E. Odpady z przemys∏u mleczarskiego
Bran˝a mleczarska jest rozdrobniona i sk∏ada si´
z kilkuset zak∏adów (oko∏o 700). W 2000 r. zinwentaryzowano ∏àcznie 518,8 tys. Mg odpadów pochodzàcych
z tego przemys∏u. Blisko 99% odpadów jest poddawanych odzyskowi, sk∏aduje si´ jedynie 1,1% powstajàcych odpadów.
G∏ównym odpadem jest serwatka, która powstaje
w wyniku wytwarzania serów. Oko∏o 50% skupionego
mleka jest przerabiane z powstawaniem serwatki. Ocenia si´, ˝e obecnie zaledwie 15—18% serwatki jest
przetwarzane. Najpowszechniejsze obecnie metody
post´powania z serwatkà to: sprzeda˝ na pasze i w niewielu przypadkach proszkowanie. Jako dzia∏ania nieprawid∏owe oceniç nale˝y kierowanie serwatki na wylewiska. Istniejà obecnie inne metody odzysku serwatki, m.in. przetwarzanie na wyroby jadalne, stosowanie
do produkcji alkoholu. Odpad ten wykorzystuje si´ te˝
do uzyskania biomasy dro˝d˝owo-bia∏kowej i Êrodków
fermentacyjnych do produkcji antybiotyków, paliw
i bia∏ek jednokomórkowców.
F. Odpady z przemys∏u napojów alkoholowych i bezalkoholowych
W najwi´kszych iloÊciach wytwarzane sà odpady
z destylacji spirytualiów oraz wyt∏oki, osady moszczowe i pofermentacyjne, wywary. Ogó∏em, stopieƒ odzysku tych odpadów jest bardzo wysoki i wynosi Êrednio
96%, z wyjàtkiem osadów Êciekowych z zak∏adowych
oczyszczalni Êcieków (66,3% odzysku). Odpady z tego
przemys∏u powinny byç stosowane jako pasze lub
w celach nawozowych.
D. Odpady z przemys∏u cukrowniczego
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
Produkcja cukrownicza ma charakter kampanijny.
W okresie oko∏o 3 miesi´cy dokonuje si´ przerobu ca∏ej iloÊci skupionego surowca; wtedy równie˝ powstajà g∏ówne typy i iloÊci odpadów. Produkcja cukru z buraka zalicza si´ do odpadotwórczej. Nie sà aktualnie
znane i realizowane technologie wytwarzania cukru
mogàce zminimalizowaç iloÊci powstajàcych odpadów.
Prognozowanie iloÊci odpadów w przemyÊle rolno-spo˝ywczym jest niezwykle trudne z uwagi na zmiany restrukturyzacyjne, jakie sà planowane w rolnictwie
w najbli˝szym okresie. Szacuje si´, ˝e przy sprzyjajàcej
koniunkturze gospodarczej iloÊç odpadów w poszczególnych sektorach tego przemys∏u wzroÊnie do roku
2006 Êrednio o 10%.
Zgodnie z danymi GUS, w 2000 r. powsta∏o
7 589,67 tys. Mg odpadów tej podgrupy. Dominujàcym rodzajem odpadów sà wys∏odki, wytwarzane
w iloÊci 5 907,1 tys. Mg. W znacznych iloÊciach powstajà tak˝e osady z mycia i czyszczenia oraz nienormatywny w´glan wapnia oraz kreda cukrownicza
(wapno defekacyjne).
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Odpady w przemyÊle cukrowniczym stanowià od
20 do 40% ogólnej masy buraków cukrowych, a osady
Êciekowe — 50%.
Jednak˝e, wspó∏czesne zak∏ady przemys∏u spo˝ywczego sà coraz wi´ksze i dlatego masa odpadów do
odzysku te˝ roÊnie, co sprawia, ˝e za∏o˝enie odbierania
Odpady z przemys∏u rolno-spo˝ywczego powstajà
w du˝ych iloÊciach na terenie ca∏ego kraju. Z analizy
wynika, ˝e sà one w bardzo du˝ym stopniu poddawane procesom odzysku, a dominujàcymi metodami sà
przeznaczenie na pasze lub nawóz.
odpadów na pasze lub nawozy przez okolicznych rolników nie zawsze si´ sprawdza.
Podsumowujàc problemy zwiàzane z gospodarkà
odpadami z uboju nale˝y stwierdziç, ˝e wynikajà one
g∏ównie z braku wzorców i systemu unieszkodliwiania
tych odpadów. Odpady takie powinny byç unieszkodliwiane poprzez termiczne przekszta∏cenie, ale cz´sto
przewo˝enie ich do punktów unieszkodliwiania jest
ekonomicznie nieop∏acalne (transport, koniecznoÊç
utrwalania), a ma∏e ubojnie nie sà zainteresowane
przetwarzaniem ma∏ych iloÊci takiego odpadu. Chocia˝
jest to zabronione, cz´sto odpady te sà zakopywane
lub sk∏adowane, co stwarza zagro˝enie dla Êrodowiska.
Wiele ga∏´zi przemys∏u spo˝ywczego dzia∏a w trybie kampanii, co oznacza, ˝e w bardzo krótkim czasie
w jedno miejsce dostarczane sà bardzo du˝e iloÊci nietrwa∏ego surowca, z którego powstaje natychmiast du˝a iloÊç równie nietrwa∏ych odpadów.
Zak∏ady produkcyjne przemys∏u rolno-spo˝ywczego nie uwzgl´dnia∏y do tej pory w kosztach produktu
kosztów zwiàzanych z unieszkodliwianiem odpadów
metodà innà ni˝ wywiezienie na sk∏adowisko (do tej
pory nie by∏y to koszty znaczàce).
MnogoÊç rolno-spo˝ywczych przetwórni na rynku
i idàca za tym silna konkurencja sprawia, ze ka˝de podniesienie ceny przez producenta mo˝e oznaczaç utrat´
rynku. Dlatego wi´kszoÊç zak∏adów rolno-spo˝ywczych nie traktuje obowiàzku odzysku lub unieszkodliwiania wytwarzanych odpadów zgodnie z prawem, jak
d∏ugo to jest tylko mo˝liwe.
Ze wzgl´du na bardzo du˝e rozproszenie odpadów
pochodzàcych z sektora rolno-spo˝ywczego trudno
jest oszacowaç faktycznà iloÊç odpadów, dlatego jednym z najpilniejszych zadaƒ jest dokonanie pe∏nej inwentaryzacji miejsc wytwarzania odpadów i ich iloÊci.
Wiele wyliczeƒ wskazuje, ˝e dost´pne technologie odzysku odpadów z przemys∏u rolno-spo˝ywczego, które
sà obecnie w przewa˝ajàcej cz´Êci sk∏adowane, prowadzà do wytworzenia produktów dro˝szych ni˝ ich inne
rynkowe substytuty. Stwarza to problem op∏acalnoÊci
takiej produkcji. Dlatego te˝ nale˝y rozwa˝yç sposoby
systemowego wspomagania finansowego dla wytwórców odpadów chcàcych wdra˝aç tego typu technologie.
Zadania
— przeprowadzenie ewidencji i kontroli miejsc wytwarzania odpadów z przemys∏u rolno-spo˝ywczego,
— dà˝enie do zwi´kszania stopnia odzysku odpadów
z przemys∏u rolno-spo˝ywczego, ze szczególnym
naciskiem na wykorzystanie paszowe i nawozowe
oraz pozosta∏e przyrodnicze,
— organizacja systemu zbiórki odpadów z przemys∏u
rolno-spo˝ywczego,
Poz. 159
— opracowanie strategii nadzoru weterynaryjnego
nad procesem powstawania i niszczenia odpadów
pochodzenia zwierz´cego,
— zbudowanie szczelnego systemu nadzoru weterynaryjnego nad procesem powstawania i niszczenia
odpadów pochodzenia zwierz´cego szczególnego
ryzyka (SRM) oraz odpadów wysokiego ryzyka
(HRM), w tym zw∏aszcza byd∏a, owiec i kóz, oraz ich
wy∏àczenie z ∏aƒcucha pokarmowego ludzi i zwierzàt,
— budowa systemu unieszkodliwiania odpadów poubojowych
— urzàdzenie zbiornic zwierzàt pad∏ych,
— modernizacja zak∏adów utylizacyjnych,
— budowa nowych 3—4 zak∏adów utylizacyjnych,
— dostosowanie instalacji do spalania màczek
i t∏uszczów.
3.2.2.7. Odpady z przemys∏u drzewnego, celulozowego i papierniczego
Stan aktualny gospodarki odpadami
Odpady z przetwórstwa drewna oraz produkcji papieru, tektury, masy celulozowej, p∏yt i mebli powstajà
g∏ównie w tartakach, zak∏adach przetwórstwa drzewnego, zak∏adach stolarskich, wytwórniach p∏yt pilÊniowo-wiórowych, fabrykach papierniczo-celulozowych.
Wed∏ug danych GUS, w 2000 r. wytworzono ∏àcznie
2 056,3 tys. Mg odpadów z przetwórstwa drewna oraz
produkcji papieru, tektury, masy celulozowej, p∏yt i mebli.
W przemyÊle przetwórstwa drewna oraz produkcji
p∏yt i mebli dominujàcy udzia∏ iloÊciowy majà takie odpady, jak: wióry, Êcinki, kawa∏ki drewna i p∏yt wiórowych, fornir oraz trociny i odpady kory i korka.
Gospodarka tymi odpadami odbywa si´ zasadniczo w sposób prawid∏owy — Êredni stopieƒ odzysku
odpadów wynosi blisko 90%. Kora i korek podlega odzyskowi w celach energetycznych — na terenie zak∏adów wytwarzajàcych odpad lub przez odbiorców indywidualnych. Powszechnie znane i stosowane sà ró˝nego rodzaju urzàdzenia do spalania tych odpadów wykorzystywanych jako paliwa. Ponadto mo˝na zastosowaç to rozwiàzanie do ka˝dego istniejàcego kot∏a opalanego w´glem. Zabronione jest stosowanie tych instalacji do odpadów z chemicznej przeróbki drewna
i z np. lakierowanymi pow∏okami. W tym wypadku wymagane jest posiadanie przez instalacj´ do spalania
dodatkowych urzàdzeƒ oczyszczajàcych powstajàce
gazy odlotowe.
Równie˝ odpady z przetwórstwa drewna oraz produkcji p∏yt i mebli stosowane sà w ogrodnictwie i leÊnictwie — jako komponent mieszanek torfowych lub
naturalna Êció∏ka w szkó∏kach leÊnych. Przyrodnicze
u˝ytkowanie odpadów z przetwórstwa drzewnego jest
jednak zbyt niskie w stosunku do potencjalnych mo˝liwoÊci.
— doskonalenie metod i technik procesów przekszta∏cania odpadów drzewnych z odzyskiem energii,
Odpady z produkcji oraz z przetwórstwa masy celulozowej, papieru i tektury wytwarzane sà w iloÊci
514 900 Mg. W najwi´kszej iloÊci wytwarzana jest kora. SpoÊród ca∏oÊci odpadów z tej grupy 62,1% jest
poddawane procesom odzysku, 3,76% unieszkodliwiane, 31,32% sk∏adowane, a 2,94% magazynowane.
— opracowanie klasyfikacji, umo˝liwiajàcej precyzyjny podzia∏ odpadów drewna pou˝ytkowego wed∏ug mo˝liwoÊci i sposobów gospodarowania nimi,
Odpadami, które sk∏aduje si´ w najwi´kszej iloÊci,
sà: szlamy z przeróbki makulatury, osady z zak∏adowych
oczyszczalni Êcieków, odrzuty z przeróbki makulatury.
Podstawowym problemem w zwi´kszeniu stopnia odzysku tych odpadów jest ich du˝e uwodnienie. Z tego
powodu sà one najcz´Êciej deponowane na zak∏adowych sk∏adowiskach odpadów, pe∏niàcych rol´ stawów
osadowych lub lagun. Gospodarka tymi odpadami wymaga inwestycji u ich wytwórców — np. zainstalowania prasy, gdzie nast´puje odwodnienie szlamów i osadów do wilgotnoÊci umo˝liwiajàcej energetyczne zastosowanie tych odpadów. Sk∏adniki organiczne osadu
mogà zastàpiç cz´Êç w´gla lub oleju opa∏owego.
Odpady te mogà byç równie˝ stosowane jako sk∏adnik kompostów organicznych oraz czynnik glebotwórczy dla gleb ubogich lub zdegradowanych (zawierajà
Êrednio do 66% substancji organicznej). Innà metodà
jest granulowanie osadów wst´pnych lub mieszanych.
— zwi´kszenie stopnia odzysku lub unieszkodliwiania
odpadów powstajàcych w przemyÊle papierowo-celulozowym poprzez inwestycje i modernizacje
technologiczne u wytwórców tych odpadów,
— zwi´kszenie stopnia wykorzystania odpadowych
surowców wtórnych w procesie produkcji papieru
i celulozy,
— budowa nowej lub modernizacja istniejàcych obecnie instalacji do termicznego przekszta∏cania odpadów drzewnych (tzw. drewna pou˝ytkowego) zawierajàce m.in. impregnaty, kleje, lakiery, pow∏oki
sztuczne,
— opracowanie nowych technologii w celu minimalizacji powstawania oraz mo˝liwoÊci stosowania
osadów z zak∏adowych oczyszczalni Êcieków.
3.2.2.8. Odpady sorbentów, materia∏ów filtracyjnych,
tkanin i ubraƒ ochronnych
Stan aktualny gospodarki odpadami
Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów
W okresie czasu 2003—2006 nie przewiduje si´
zmian w iloÊci i jakoÊci wytwarzanych z przetwórstwa
drewna oraz produkcji papieru, tektury, masy celulozowej, p∏yt i mebli.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Odpady z przetwórstwa drewna i produkcji mebli
i p∏yt nie stanowià obecnie istotnego problemu w zakresie gospodarki odpadami. Ponad 90% wytwarzanej
iloÊci tych odpadów jest poddawane odzyskowi. Istniejà metody oraz instalacje mogàce przyjàç pozosta∏e odpady z tej grupy. Najpowszechniejszà metodà odzysku
jest termiczne przekszta∏canie z odzyskiem energii
cieplnej. Spalanie odpadów pochodzenia roÊlinnego,
w ró˝nych jego postaciach, jest znacznie korzystniejsze
(ze wzgl´dów ekologicznych) ni˝ spalanie w´gla czy
oleju opa∏owego. Zwrócenie uwagi na odzysk odpadowych surowców pochodzenia roÊlinnego do celów
energetycznych jest celowe równie˝ z uwagi na koniecznoÊç zast´powania kopalnianych surowców energetycznych materia∏em alternatywnym.
W Polsce stosowanie surowców odpadowych
z przetwórstwa drewna, jako opa∏u, jest w pe∏ni zasadne. Jednym z kierunków przysz∏ego zwi´kszenia odzysku odpadów drzewnych jest ich brykietowanie, które
umo˝liwi szersze wykorzystanie tych odpadów.
Zu˝yte sorbenty, materia∏y filtracyjne, czyÊciwo
i odzie˝ ochronna oraz zu˝yte filtry olejowe i powietrzne powstajà w licznych, nale˝àcych do prawie wszystkich bran˝ przemys∏owych zak∏adach. Generalnie, odpady te powstajà w zak∏adach posiadajàcych w∏asne
zaplecze transportowe, warsztaty lub serwisy konserwatorskie.
Na podstawie danych GUS na terenie Polski zewidencjonowano ogó∏em 10,7 tys. Mg odpadów sorbentów, materia∏ów filtracyjnych, tkanin i ubraƒ ochronnych. Prawie 96% ca∏ego strumienia odpadów stanowià zu˝yte sorbenty, materia∏y filtracyjne, czyÊciwo
i odzie˝ ochronna. Zewidencjonowano zaledwie
500 Mg filtrów olejowych i powietrznych, co jest iloÊcià
zdecydowanie zani˝onà w stosunku do stanu faktycznego. Ogó∏em, iloÊç odpadów sorbentów, materia∏ów
filtracyjnych, tkanin i ubraƒ ochronnych szacuje si´ na
co najmniej 50 000 Mg rocznie.
Aktualnie 4,67% strumienia tych odpadów poddawane jest odzyskowi, 60% jest unieszkodliwiane,
w tym przekszta∏cane termicznie — 51%; sk∏aduje si´
13% odpadów, a magazynuje 22,4%.
Prognozy iloÊci i jakoÊci odpadów
Zadania
IloÊç odpadów jest ÊciÊle zwiàzana z liczbà zak∏adów produkcyjnych oraz zak∏adów, w których dokonuje si´ konserwacji, napraw maszyn lub u˝ywa odzie˝y
ochronnej.
— rozwijanie przyrodniczych kierunków stosowania
odpadów drzewnych,
W zwiàzku z prognozowanym wzrostem gospodarczym, liczba takich zak∏adów b´dzie ros∏a, proporcjo-
nalnie zwi´kszy si´ tak˝e iloÊç odpadów sorbentów,
materia∏ów filtracyjnych, tkanin i ubraƒ ochronnych.
Poz. 159
— redukcja odpadów przynosi w efekcie wymierne
korzyÊci ekonomiczne, Êrodowiskowe, spo∏eczne
i zdrowotne.
OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
Z przeprowadzonego rozpoznania wynika, ˝e gospodarka zewidencjonowanymi odpadami sorbentów,
materia∏ów filtracyjnych, tkanin i ubraƒ ochronnych
jest zadowalajàca. Nale˝y jednak zdawaç sobie spraw´, ˝e prezentowane dane statystyczne pokazujà zaledwie wycinek sytuacji w kraju. Z doÊwiadczeƒ wynika,
˝e w wi´kszoÊci zak∏adów odpady te nie sà zbierane
selektywnie tylko ∏àczone ze strumieniem odpadów
komunalnych i usuwane na sk∏adowiska odpadów komunalnych. Innà praktykà jest spalanie tych odpadów
w kot∏owniach zak∏adowych nieprzystosowanych do
tego celu, usuwanie odpadów bezpoÊrednio do gruntu. Praktykowane obecnie sposoby post´powania z tego typu odpadami pochodzàcymi z ma∏ych rozproszonych êróde∏ nale˝y uznaç za nieprawid∏owe i zagra˝ajàce Êrodowisku.
Istniejà mo˝liwoÊci minimalizacji iloÊci i szkodliwoÊci odpadów tego typu, wymagajà one jednak dzia∏aƒ
organizacyjnych oraz edukacyjno-informacyjnych
skierowanych do wytwórców odpadów.
Zadanie ograniczenia produkcji odpadów jest zadaniem d∏ugofalowym i wymagajàcym rozleg∏ych dzia∏aƒ. Zmniejszenie iloÊci odpadów powstajàcych w zak∏adach produkcyjnych mo˝na m.in. osiàgnàç stosujàc
nast´pujàce Êrodki
1) optymalizacja gospodarki magazynowej i poprawa
praktyk operacyjnych, do których nale˝à
— kontrola zapasów i pozosta∏oÊci surowców,
— prowadzenie
nych,
dzia∏aƒ
szkoleniowo-edukacyj-
— poprawa praktyk w zakresie dostaw, magazynowania i transportu materia∏ów,
— segregacja ró˝nych typów odpadów dla u∏atwienia ponownego u˝ycia,
— segregacja odpadów niebezpiecznych i inertnych,
— eliminacja êróde∏ wycieków i rozlewów;
2) modyfikacja urzàdzeƒ
W kraju istnieje obecnie baza instalacji, umo˝liwiajàcych pe∏ne unieszkodliwienie wszystkich rodzajów
odpadów sorbentów, materia∏ów filtracyjnych, tkanin
i ubraƒ ochronnych. Nie ma potrzeby nowych inwestycji w zakresie unieszkodliwiania tego typu odpadów.
Zadania
— organizacja systemu zbiórki w sektorze ma∏ych
i Êrednich przedsi´biorstw,
— prowadzenie dzia∏aƒ edukacyjno-informacyjnych
dotyczàcych zasad prawid∏owej gospodarki odpadami dla ich wytwórców,
— ewidencja i kontrola post´powania z odpadami
w zak∏adach wytwarzajàcych.
3.2.3. Mo˝liwoÊci minimalizacji powstawania odpadów
Zapobieganie i ograniczanie powstawania odpadów jest najbardziej po˝àdanà strategià gospodarki
odpadami. Kwestia zmniejszenia iloÊci i toksycznoÊci
wytwarzanych odpadów jest wyraênie podkreÊlona
i traktowana priorytetowo zarówno w ustawodawstwie polskim, jak i Unii Europejskiej. Jest jednym z postulatów Agendy XXI.
DoÊwiadczenia Êwiatowe wskazujà, ˝e
— instalowanie urzàdzeƒ, których stosowanie
ogranicza lub eliminuje odpady,
— modyfikacja wyposa˝enia w celu zwi´kszenia recyklingu lub ponownego u˝ycia odpadów,
— poprawa wydajnoÊci urzàdzeƒ,
— konserwacja profilaktyczna urzàdzeƒ,
— zmiana procesu technologicznego — zastosowanie najlepszej dost´pnej technologii (Best
Available Technology — BAT) tam, gdzie jest to
ekonomicznie mo˝liwe,
— zmiana produktu koƒcowego na bardziej przyjazny Êrodowisku, przed∏u˝enie okresu przydatnoÊci produktu,
— substytucja niebezpiecznych surowców materia∏ami bezpiecznymi dla Êrodowiska,
— optymalizacja parametrów procesów technologicznych i zu˝ycia surowców,
— unowoczeÊnienie procesów produkcyjnych,
— automatyzacja procesu technologicznego;
3) recykling i ponowne u˝ycie
— instalowanie systemów zamkni´tych,
— recykling wewn´trzny (np. wykorzystanie odpadu jako surowca produkcji, odzysk surowców
wtórnych lub sk∏adników u˝ytecznych),
— stopieƒ redukcji wytwarzanych odpadów mo˝e si´
wahaç w szerokich granicach, od 10 do 95%, przy
czym na etapie wst´pnym — bezinwestycyjnym —
osiàgana redukcja mo˝e wynieÊç 15–25%,
— recykling zewn´trzny (np. odpady jako substytut
surowców naturalnych),
— okres zwrotu kosztów inwestycyjnych poniesionych w celu minimalizacji odpadów wynosi Êrednio 5 lat,
Jednà z metod minimalizacji iloÊci i toksycznoÊci
odpadów jest wprowadzenie w zak∏adach zasad, tzw.
Czystszej Produkcji (CP).
— gie∏da odpadów.
Idea CP k∏adzie nacisk na ograniczenie zanieczyszczeƒ „u êród∏a”, czyli w momencie ich powstawania
w procesie produkcyjnym. Idea∏em Czystszej Produkcji
jest produkcja bezodpadowa. G∏ównymi aspektami
Czystszej Produkcji sà: zmniejszenie ucià˝liwoÊci dla
Êrodowiska oraz dodatkowy efekt ekonomiczny. Czystsza Produkcja jest dzia∏aniem ciàg∏ym.
Czystszà Produkcj´ uzyskuje si´ poprzez
— zmian´ postaw ludzkich,
— modernizacj´ lub zmian´ technologii,
— stosowanie know-how.
Narodowy Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej dofinansowuje ogólnopolski program
Czystszej Produkcji ze Êrodków na edukacj´ ekologicznà, stwarzajàc jednoczeÊnie preferencje finansowe
w ramach innych linii kredytowych dla realizacji projektów CP.
Kolejnà metodà jest wprowadzanie przez podmioty gospodarcze systemu zarzàdzania Êrodowiskowego
wed∏ug norm ISO serii 14000. Norma ISO 14001 jest
przydatna dla przedsi´biorstw o dowolnym charakterze i wielkoÊci. Norma ta okreÊla wymagania, które
umo˝liwiajà sformu∏owanie polityki i celów dzia∏alnoÊci organizacji, jej wyrobów i us∏ug, które mogà oddzia∏ywaç na Êrodowisko i które organizacja mo˝e kontrolowaç. Jednym z celów powinna byç minimalizacja
wytwarzanych odpadów.
Obowiàzek dà˝enia do minimalizacji wytwarzanych odpadów spoczywa tak˝e na w∏adzach lokalnych,
administracji rzàdowej i samorzàdowej. Oprócz stosowania wymogów obecnego prawodawstwa w dziedzinie gospodarki odpadami nale˝y promowaç dzia∏ania
zmierzajàce w tym kierunku, m.in. poprzez
— propagowanie i rozpowszechnianie modelowych
programów zmniejszenia iloÊci odpadów „u êród∏a”, np. poprzez powo∏anie odpowiedniej agencji
lub oÊrodka promocyjnego,
— udost´pnianie materia∏ów szkoleniowych i edukacyjnych zainteresowanym jednostkom i zak∏adom,
— prowadzenie szerokiej popularyzacji programu minimalizacji i edukacji spo∏eczeƒstwa w tym kierunku,
— ustalanie normatywów i wymogów ekologicznych
wobec jednostek gospodarczych,
— wprowadzenie wskaêników materia∏och∏onnoÊci
i odpadowoÊci danego rodzaju produkcji,
— wprowadzenie lokalnych przepisów prawnych majàcych na celu zmniejszenie iloÊci i toksycznoÊci
wytwarzanych odpadów „u êród∏a”, np. dotyczàcych ograniczeƒ sprzeda˝y lub u˝ytkowania niektórych produktów mogàcych pogorszyç stan Êrodowiska.
Poz. 159
3.2.4. Prognozy powstawania odpadów w sektorze
gospodarczym
Zmiany w iloÊci i jakoÊci odpadów wytwarzanych
w Polsce w sektorze gospodarczym w perspektywie
czasowej do 2014 r. zale˝eç b´dà przede wszystkim od
rozwoju poszczególnych ga∏´zi przemys∏u, rzemios∏a
i us∏ug. Obecnie niektóre z sektorów przemys∏owych
(hutnictwo ˝elaza i stali, przemys∏ skórzany, tekstylny)
odczuwajà szczególnie dotkliwie skutki kryzysów zewn´trznych i spadku koniunktury. Z doÊwiadczeƒ Êwiatowych wynika, ˝e na ka˝de 1% wzrostu PBK przypada
2% wzrost iloÊci wytwarzanych odpadów. Prognozujàc
rozwój sektora gospodarczego i zwiàzanà z nim iloÊç
wytwarzanych odpadów, pod uwag´ nale˝y wziàç
w szczególnoÊci tendencje we wspó∏czesnej gospodarce Êwiatowej (w Êwiatowej produkcji i handlu, technologiach, przep∏ywach bezpoÊrednich inwestycji zagranicznych oraz sytuacji na rynkach walutowych i finansowych). Przyjmujàc „wariant optymistyczny” rozwoju sytuacji w Polsce, jako sta∏à tendencj´ przewiduje
si´ wyjÊcie z recesji i dalszy rozwój gospodarczy kraju
w nast´pstwie restrukturyzacji przemys∏u i handlu
w okresie najbli˝szych 15 lat. Zgodnie z obserwowanymi tendencjami rozwoju, istniejà du˝e szanse, ˝e przy
utrzymaniu progresu gospodarczego, Polska po roku
2005 przejdzie ze stadium wzrostu opartego g∏ównie
na wykorzystaniu zasobów naturalnych i czynnika pracy do stadium, w którym dominuje efektywne wykorzystanie kapita∏u rzeczowego i ludzkiego oraz innowacje technologiczne oparte na przemys∏ach „wiedzy”.
Budowa nowoczesnej gospodarki polegaç b´dzie na
intensyfikacji dzia∏aƒ: zwi´kszajàcych innowacyjnoÊç
i przedsi´biorczoÊç, tworzàcych lepszà infrastruktur´
technicznà, pobudzajàcych rozwój sektora ma∏ych
i Êrednich przedsi´biorstw.
Na iloÊç odpadów wp∏yw majà równie˝ czynniki
demograficzne. Do roku 2014 sytuacja demograficzna
Polski nie ulegnie wi´kszym zmianom, dominowaç b´dzie jednak tendencja zni˝kowa. Z poprawà warunków
˝ycia wzrastaç b´dzie Êrednia wieku mieszkaƒców kraju, co spowoduje wi´ksze zapotrzebowanie na us∏ugi
medyczne. Skutkiem tego b´dzie wzrost iloÊci odpadów ze s∏u˝by zdrowia.
Obecna polityka paƒstwa w zakresie ochrony Êrodowiska promuje wdra˝anie nowych technologii ma∏oi bezodpadowych, metody Czystszej Produkcji oraz budow´ w∏asnych instalacji s∏u˝àcych odzyskowi
i unieszkodliwianiu odpadów przez ich wytwórców.
W perspektywie kilkunastu lat spowoduje to relatywny spadek iloÊci wytwarzanych odpadów w istniejàcych zak∏adach oraz zwi´kszenie stopnia odzysku odpadów u ich wytwórców.
Z drugiej strony, rozszerzenie kontroli w zakresie
gospodarki odpadami, b´dàce pochodnà utrwalania
obecnego i projektowanego prawodawstwa w tej dziedzinie oraz doskonalenia metod inspekcji przez upowa˝nione organy i instytucje spowoduje odkrycie tzw.
szarej strefy odpadowej, czyli odpadów niewykazywanych obecnie w statystyce. Stan taki istnieje obecnie
m.in. z powodu nieznajomoÊci obowiàzujàcych przepi-
sów prawnych w dziedzinie gospodarki odpadami
przez wytwórców odpadów lub celowego zatajenia danych o wytwarzanych odpadach celem unikni´cia odpowiednich op∏at. Udzia∏ „szarej strefy odpadowej”
(sk∏adajàcej si´ w przewa˝ajàcej mierze ze êróde∏ rozproszonych — ma∏ych zak∏adów produkcyjnych, rzemieÊlniczych i us∏ugowych) w wytwarzaniu odpadów
ocenia si´ na 5—8% ca∏oÊci obecnego strumienia odpadów w Polsce. Odpady te, w miar´ wprowadzania
i udoskonalania systemów ich ewidencji i zbiórki, powinny zostaç poddane procesom odzysku lub unieszkodliwione w odpowiedni sposób. W wyniku stopniowego zwi´kszania si´ iloÊci odpadów ze êróde∏ rozproszonych, po˝àdane jest projektowanie przysz∏ych inwestycji i instalacji w zakresie gospodarki odpadami
jako obiektów modu∏owych, zdolnych przystosowaç
si´ do zmiennej iloÊci surowca.
Podsumowujàc, w najbli˝szej przysz∏oÊci (lata
2003—2006) zak∏ada si´ utrzymanie obecnego poziomu wytwarzania odpadów lub ich nieznaczny wzrost
(choç obecnie nie jest mo˝liwe dok∏adne okreÊlenie iloÊci i rodzajów tych odpadów w tym horyzoncie czasowym), przy jednoczesnym wdra˝aniu lub udoskonalaniu metod i instalacji s∏u˝àcych do ich odzysku lub
unieszkodliwienia.
Zak∏adany wzrost iloÊci wytwarzanych odpadów
wynikaç b´dzie z nast´pujàcych czynników
— powstawania nowych inwestycji i podmiotów gospodarczych — wytwórców odpadów,
— zwi´kszania produkcji lub jej asortymentu przez istniejàcych wytwórców odpadów, co w okresie poprzedzajàcym wprowadzenie nowych technologii
spowoduje proporcjonalny wzrost iloÊci odpadów,
— wzrostu iloÊci urzàdzeƒ do oczyszczania Êcieków
lub spalin oraz poprawy efektywnoÊci ich oczyszczania,
— zwi´kszenia iloÊci odpadów rozbiórkowych i poremontowych typu budowlanego w wyniku przebiegu procesów restrukturyzacji przemys∏u i us∏ug.
W dalszej przysz∏oÊci (horyzont czasowy
2007—2010 r. oraz 2011—2014 r.) przewiduje si´ relatywne zmniejszenie (w stosunku do wzrostu produkcji)
wytwarzanych odpadów, zwiàzane z wprowadzaniem
technologii ma∏o- i bezodpadowych. Szacuje si´, ˝e
w pierwszym, bezkapita∏owym okresie wprowadzania
Poz. 159
zasad minimalizacji odpadów redukcja ich iloÊci wytwarzanych przez sektor gospodarczy mo˝e wynieÊç
5–25%. Na etapie wdro˝enia i eksploatacji nowych
technologii spadek iloÊci generowanych odpadów mo˝e si´gnàç kilkudziesi´ciu procent (w grupach odpadów obj´tych programem minimalizacji). Nale˝y jednak zdaç sobie spraw´ z faktu, ˝e du˝a cz´Êç technologii jest w fazie projektowej lub wst´pnych badaƒ
i obecnie ich konkurencyjnoÊç ekonomiczna jest niska.
Wprowadzanie technologii przyjaznych Êrodowisku
dotyczyç b´dzie przede wszystkim nowo budowanych
zak∏adów, które b´dà musia∏y uwzgl´dniç koniecznoÊç
prowadzenia w∏aÊciwej gospodarki odpadami z punktu widzenia Êrodowiskowego i ekonomicznego, a tak˝e
du˝ych zak∏adów przemys∏owych, dla których modernizacja procesów produkcyjnych pod kàtem wymagaƒ
Êrodowiska nie b´dzie oznaczaç znacznego podwy˝szenia ich kosztów.
Wy∏oni si´ podzia∏ na trzy grupy odpadów i ich wytwórców
1) odpady, których iloÊci nie mo˝na zmniejszyç,
poniewa˝ wynika ona z charakteru produkcji (produkowane przez np. górnictwo, energetyk´, hutnictwo);
2) odpady, których iloÊç mo˝e zostaç zmniejszona
w wyniku zastosowania opracowanych nowych
technologii ma∏o- i bezodpadowych;
3) odpady, dla których mo˝na zwi´kszyç stopieƒ odzysku lub unieszkodliwienia (istniejàca baza przetwórcza) w wyniku prawid∏owej organizacji systemu zbiórki.
Wraz z udoskonalaniem metod przerobu odpadów
pojawi si´ tak˝e mo˝liwoÊç odzysku odpadów zdeponowanych dotychczas na sk∏adowiskach. Dzia∏ania takie sà po˝àdane z uwagi na nieprawid∏owà (w wi´kszoÊci przypadków) lokalizacj´ tych obiektów i nieodpowiednie lub niewystarczajàce zabezpieczenie sk∏adowisk przed negatywnym wp∏ywem na Êrodowisko.
Do nowych, nasilajàcych si´ w ostatnich latach,
problemów rzutujàcych na iloÊç i jakoÊç wytwarzanych
odpadów nale˝y konsumpcyjne nastawienie du˝ych
grup spo∏ecznych.
Prognozowane zmiany w iloÊci wytwarzanych odpadów w wybranych sektorach przemys∏owych przedstawia tabela 3.2.4.1.
3.2.5. OkreÊlenie potrzeb w zakresie gospodarki odpadami z sektora gospodarczego
Proponowane przedsi´wzi´cia w dziedzinie gospodarowania odpadami obejmujà szereg zadaƒ pozainwestycyjnych i inwestycyjnych. Zadania pozainwestycyjne dotyczà przede wszystkim: dalszej modyfikacji
uregulowaƒ prawnych w dziedzinie odpadów, opracowania i wdro˝enia rozwiàzaƒ organizacyjnych (przede
wszystkim struktur organizacyjnych oraz systemów
wymiany informacji), zapewniajàcych w∏aÊciwe bie˝àce zarzàdzanie strumieniami odpadów (pozwolenia,
organizacja systemów zbiórki, transportu i przerobu,
ewidencja, rejestracja, monitoring, kontrola); wdra˝ania mechanizmów ekonomicznych stymulujàcych w∏aÊciwe zagospodarowanie odpadów; prac badawczych
i rozwojowych w zakresie metodyk pomiarowych oraz
technologii zagospodarowania odpadów; edukacji
i szkolenia.
Zadania inwestycyjne obejmujà przedsi´wzi´cia
w zakresie budowy niezb´dnego potencja∏u technicznego warunkujàcego w∏aÊciwe zagospodarowanie odpadów (budowa obiektów, zakup i instalacja urzàdzeƒ,
Êrodki transportu).
Potrzeby uregulowaƒ prawnych
W zakresie uregulowaƒ prawnych niezb´dne jest
wprowadzenie do ustawodawstwa polskiego
— wymagaƒ dyrektywy UE w sprawie gospodarowania odpadami pochodzàcymi z eksploatacji i przeróbki surowców mineralnych (po zatwierdzeniu
projektu),
— wymagaƒ prawnych dotyczàcych unieszkodliwiania odpadów poubojowych (zgodnych z Decyzjami Rady 2000/418/EC z dnia 29.06.2000 r.
i 2000/766EEC z 5.12.2000 r., wspartymi kolejnymi
decyzjami — 2001/2/EEC, 2001/9/EEC i 2001/25/EEC
i ostatecznym rozporzàdzeniem Parlamentu Europejskiego 01/999).
Poz. 159
— kontrola i monitoring wytwórców odpadów i podmiotów posiadajàcych instalacje do unieszkodliwiania odpadów w celu stwierdzenia, czy dzia∏alnoÊç ta nie narusza przepisów ochrony Êrodowiska
i jest zgodna z normami i zaleceniami,
— dà˝enie do stosowania niskoodpadowych technologii produkcji, czystszych w odniesieniu do Êrodowiska oraz zapewniajàcych produkcyjne wykorzystanie wszystkich sk∏adników przerabianych surowców,
— uczestniczenie wytwórców odpadów z sektora gospodarczego w programach zarzàdzania Êrodowiskowego (normy ISO serii 14000),
— kontynuacja badaƒ nad nowymi technologiami,
przyczyniajàcymi si´ do zapobiegania/minimalizacji powstawania odpadów oraz zmniejszania ich
szkodliwoÊci,
— kontynuacja badaƒ nad nowymi technologiami
w zakresie odzysku/unieszkodliwiania odpadów,
— organizacja systemu zbiórki, gromadzenia i transportu odpadów powstajàcych w sektorze ma∏ych
i Êrednich przedsi´biorstw,
— ewidencja zak∏adowych sk∏adowisk odpadów przemys∏owych,
— uwzgl´dnienie w planach gospodarki odpadami na
poziomie powiatu i gminy wykazu zwa∏owisk odpadów wydobywczych przeznaczonych do odzysku lub rekultywacji,
— sporzàdzenie wykazu terenów pogórniczych zdegradowanych, przeznaczonych do rekultywacji,
Potrzeby organizacyjne
— prowadzenie dzia∏aƒ informacyjno-edukacyjnych
dla ma∏ych i Êrednich podmiotów gospodarczych,
majàce na celu zwi´kszenie stopnia odzysku wytwarzanych przez nich odpadów oraz wykorzystywanie istniejàcych ju˝ instalacji do zagospodarowania lub unieszkodliwiania odpadów w celu ograniczenia do minimum ich sk∏adowania,
— rozpoznanie stanu gospodarki odpadami w ma∏ych
i Êrednich podmiotach gospodarczych,
— opracowanie list rankingowych sk∏adowisk przeznaczonych do likwidacji lub modernizacji oraz te-
renów zdegradowanych przeznaczonych do rekultywacji,
— utworzenie nowej struktury lub wykorzystanie istniejàcej, prowadzàcej baz´ danych o najlepszych
dost´pnych technikach (BAT/BREF) dla przemys∏u
i us∏ug zwiàzanych z wytwarzaniem, odzyskiem
i unieszkodliwianiem odpadów oraz wydajàcej rekomendacje i wytyczne dotyczàce zu˝ycia materia∏ów, energii i wody w procesach produkcyjnych,
— opracowanie strategii nadzoru weterynaryjnego
nad procesem powstawania i niszczenia odpadów
pochodzenia zwierz´cego,
— organizacja systemu nadzoru weterynaryjnego
nad procesem powstawania i niszczenia odpadów
pochodzenia zwierz´cego szczególnego ryzyka
(SRM) oraz odpadów wysokiego ryzyka (HRM),
w tym zw∏aszcza byd∏a, owiec i kóz, oraz ich wy∏àczenie z ∏aƒcucha pokarmowego ludzi i zwierzàt,
— monitoring gospodarki odpadami powstajàcymi
w sektorze gospodarczym.
Potrzeby inwestycyjne
Poz. 159
— budowa 4 instalacji do produkcji spoiw cementujàcych dla potrzeb budownictwa drogowego i geotechnicznego na bazie popio∏ów konwencjonalnych
i fluidalnych. WydajnoÊç instalacji — 7,0 Mg/h,
— budowa instalacji do wytwarzania kruszyw granulowanych na bazie popio∏u lotnego i ˝u˝la. WydajnoÊç instalacji — 50 tys. Mg/rok,
— budowa 9 instalacji do wytwarzania materia∏ów do
makroniwelacji i rekultywacji terenu przy wykorzystaniu odpadów energetycznych. WydajnoÊç instalacji — ok. 36 tys. m3/rok,
— budowa instalacji do wytwarzania spoiw cementowo-popio∏owych zast´pujàcych cement. WydajnoÊç instalacji — 100 tys. Mg/rok,
— budowa 10 instalacji do produkcji mieszanek dla drogownictwa na bazie odpadów energetycznych do
wykonywania stabilizacji gruntów, podbudów, nawierzchni drogowych o wydajnoÊci 30 tys. m3/rok,
— budowa 6 instalacji do magazynowania popio∏u
lotnego z okresu szczytu zimowego na okres letni
o pojemnoÊci 60 tys. m3,
— budowa 6 instalacji do stabilizacji odpadów przy
wykorzystaniu odpadów z przemys∏u energetycznego — do zagospodarowania osadów Êciekowych, szlamów, zawiesin o wydajnoÊci 120 m3/h,
— rekultywacja sk∏adowisk, dla których brak jest mo˝liwoÊci odzysku nagromadzonych odpadów,
— budowa 8 instalacji do wytwarzania betonów samozag´szczalnych o wydajnoÊci 120 m3/h z zastosowaniem popio∏ów lotnych,
— budowa systemu do unieszkodliwiania odpadów
poubojowych
— budowa 8 nowych i modernizacja 15 obecnie istniejàcych instalacji przygotowujàcych materia∏y na
bazie odpadów z przemys∏u energetycznego do
wykorzystania w technologiach górniczych — podsadzania podziemnych wyrobisk górniczych o wydajnoÊci 100 tys. Mg/rok,
— modernizacja sk∏adowisk odpadów, które nie spe∏niajà wymogów ekologicznych,
— urzàdzenie zbiornic zwierzàt pad∏ych,
— modernizacja istniejàcych zak∏adów utylizacyjnych,
— budowa 4 nowych zak∏adów utylizacyjnych,
— dostosowanie istniejàcych instalacji do spalania
màczek i t∏uszczów do norm obowiàzujàcych
w UE,
— budowa 2 linii technologicznych do przetwarzania
produktu odsiarczania spalin metodà pó∏suchà na
materia∏ przydatny do stabilizacji gruntu, makroniwelacji i rekultywacji, budowy dróg. WydajnoÊç linii
technologicznej powinna wynosiç 15 tys. Mg/rok,
— instalacja pneumatycznych urzàdzeƒ do wdmuchiwania py∏ów stalowniczych o zawartoÊci >10% Zn
w hutach ˝elaza i stali.
— budowa 3 instalacji aktywacji popio∏ów konwencjonalnych jako dodatku poprawiajàcego parametry u˝ytkowe betonu,
Przewidywane zadania do realizacji w ramach gospodarki odpadami w sektorze gospodarczym przedstawiono w tabeli 3.2.5.1.
3.3. Odpady niebezpieczne
Z definicji odpadów niebezpiecznych wynika, ˝e
stanowià one szczególne zagro˝enie dla zdrowia ludzi
i Êrodowiska i dlatego gospodarka nimi wymaga szczególnej kontroli.
Rodzaje odpadów niebezpiecznych wymienione sà
w za∏àczniku do rozporzàdzenia Ministra Ârodowiska
z dnia 27 wrzeÊnia 2001 r. w sprawie katalogu odpadów
(Dz. U. Nr 112, poz. 1206). List´ odpadów niebezpiecznych ustalono poprzez oznakowanie odpadów niebezpiecznych w katalogu odpadów indeksem górnym
w postaci gwiazdki przy kodzie rodzaju odpadów.
Poz. 159
tyzacj´ oraz bezpoÊredni kontakt z przedsi´biorcami
wytwarzajàcymi najwi´ksze iloÊci odpadów niebezpiecznych.
Z uwagi na fakt, ˝e wiele rodzajów odpadów niebezpiecznych powstaje w sektorze ma∏ych i Êrednich
przedsi´biorstw, które ze wzgl´du na iloÊç wytwarzanych odpadów i du˝e rozproszenie nie sà obj´te statystykà paƒstwowà i monitoringiem odpadów prowadzonym przez WIOÂ, dokonano oszacowania ich iloÊci
w oparciu o literaturowe wskaêniki.
Szacunkami obj´to nast´pujàce grupy odpadów
— odpady z zak∏adów fotograficznych,
3.3.1. Stan aktualny gospodarki odpadami niebezpiecznymi
èród∏a powstawania
Odpady niebezpieczne powstajà zarówno w sektorze gospodarczym, jak i w komunalnym. Podstawowym
êród∏em powstawania odpadów niebezpiecznych jest
dzia∏alnoÊç przemys∏owa i us∏ugowa. Ponadto odpady
te powstajà w gospodarstwach domowych, s∏u˝bie
zdrowia, szkolnictwie oraz resorcie Obrony Narodowej.
Bilans odpadów niebezpiecznych
Dane o iloÊci odpadów niebezpiecznych powstajàcych w 2000 r. pozyskano z krajowej bazy danych monitoringu gospodarki odpadami niebezpiecznymi
SIGOP, znajdujàcej si´ w gestii G∏ównego Inspektoratu
Ochrony Ârodowiska oraz ze statystyki paƒstwowej
GUS. Nast´pnie pozyskane tà drogà informacje zosta∏y zweryfikowane w oparciu o przeprowadzonà ankie-
— zu˝yte rozpuszczalniki,
— akumulatory i baterie,
— zu˝yte êród∏a Êwiat∏a zawierajàce rt´ç,
— oleje odpadowe,
— opakowania po nawozach sztucznych,
— opakowania po Êrodkach ochrony roÊlin,
— odpady medyczne,
— odpady zawierajàce azbest,
— odpady materia∏ów wybuchowych.
W tabeli 3.3.1.1. przedstawiono iloÊç odpadów niebezpiecznych wytworzonà w dzia∏alnoÊci przemys∏owej i us∏ugowej wraz ze strukturà gospodarki tymi odpadami.
IloÊç odpadów niebezpiecznych wytworzonych
w gospodarstwach domowych w 2000 r. zosta∏a oszacowana na oko∏o 102 tys. Mg. Odpady niebezpieczne
powstajàce w gospodarstwach domowych kierowane
sà obecnie ze strumieniem odpadów komunalnych na
sk∏adowiska komunalne.
Dzia∏em gospodarki b´dàcym poza statystykà
GUS, stanowiàcym êród∏o powstawania odpadów niebezpiecznych w postaci przeterminowanych odczynników chemicznych, jest sektor szkolnictwa, g∏ównie wydzia∏y chemiczne szkó∏ wy˝szych. W ostatnich latach
zosta∏ opracowany program minimalizacji iloÊci ich
powstawania poprzez uruchomienie mi´dzyuczelnianego systemu informatycznego, pozwalajàcego na
prowadzenie prawid∏owej gospodarki magazynowej
oraz wymian´ odczynników.
Problemem dotychczas nierozwiàzanym jest gospodarka odpadowymi odczynnikami chemicznymi
w szko∏ach ni˝szego szczebla. Oszacowano, ˝e w skali
roku powstaje oko∏o 1200 Mg odpadowych odczynników chemicznych. Odpady te sà gromadzone w szkolnych magazynach.
Przyjmuje si´, ˝e odpady te mogà byç zbierane
w proponowanych do utworzenia gminnych punktach
zbiórki odpadów niebezpiecznych (GPZON) przeznaczonych g∏ównie do zbierania odpadów niebezpiecznych od mieszkaƒców. Koszty zwiàzane z gospodarkà
tymi odpadami mogà byç pokrywane w cz´Êci lub ca∏oÊci przez gminy.
Poz. 159
Kolejnym dzia∏em gospodarki stanowiàcym êród∏o
powstawania odpadów niebezpiecznych sà placówki
s∏u˝by zdrowia. Powstajàce w tych placówkach odpady medyczne wymagajà, zgodnie z obowiàzujàcymi
przepisami, specjalnego traktowania zarówno na poziomie zbiórki i gromadzenia, jak i docelowego unieszkodliwiania.
Na podstawie danych z GIOÂ, wskaêników literaturowych oraz przeprowadzonej ankietyzacji dokonano
oszacowania iloÊci wytwarzanych odpadów medycznych. IloÊç ta w 2000 r. kszta∏towa∏a si´ na poziomie
25 tys. Mg.
Uwzgl´dniajàc powy˝sze êród∏a, mo˝na oszacowaç, ˝e iloÊç wytwarzanych w 2000 r. odpadów niebezpiecznych wynosi∏a ok. 1 580 tys. Mg.
Odzysk i unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych
Odpady niebezpieczne mogà byç poddawane procesom odzysku lub unieszkodliwiania w instalacjach
w∏asnych u ich wytwórców lub w instalacjach jednostek zewn´trznych.
Zestawienie iloÊci odpadów niebezpiecznych poddawanych procesom odzysku i unieszkodliwiania we
w∏asnych i zewn´trznych instalacjach przedstawiono
w tabeli 3.3.1.3.
W tabeli tej rozwa˝ano jedynie odpady powstajàce
w sektorze gospodarczym i us∏ugowym, gdy˝ odpady
niebezpieczne pochodzàce ze strumienia odpadów komunalnych oraz przeterminowane odczynniki chemiczne powstajàce w szkolnictwie ró˝nego szczebla
nie podlegajà obecnie procesom odzysku i unieszkodliwiania.
Analiza stanu odzysku i unieszkodliwiania odpadów powstajàcych w sektorze gospodarczym i us∏ugowym wykaza∏a, ˝e ok. 59% tych odpadów jest poddawane procesowi odzysku bàdê unieszkodliwiania we
w∏asnych instalacjach, a pozosta∏e 41% w instalacjach
zewn´trznych. Oznacza to, ˝e w sektorze gospodarczym istniejà moce przerobowe dla odzysku bàdê
unieszkodliwiania cz´Êci odpadów w∏asnych.
Aktualnie funkcjonuje w kraju 114 instalacji prowadzàcych procesy odzysku i unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych, przyjmujàcych odpady niebezpieczne od wytwórców zewn´trznych. Wykaz tych instalacji
wraz z okreÊleniem mocy przerobowych, rodzaju procesu oraz kodów przetwarzanych odpadów przedsta-
Poz. 159
wiono w za∏àczniku 3, natomiast lokalizacj´ tych obiektów na terenie kraju ilustruje rys. 3.3.1.2.
Transport odpadów niebezpiecznych
Transport odpadów niebezpiecznych z miejsc wytwarzania do miejsc ich odzysku lub unieszkodliwiania
realizowany jest z wykorzystaniem Êrodków transportu, b´dàcych w gestii
— wytwórców odpadów,
— w∏aÊcicieli instalacji do odzysku bàdê unieszkodliwiania,
— specjalistycznych firm transportowych.
Wed∏ug ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach posiadacz odpadów, który prowadzi dzia∏alnoÊç
w zakresie transportu odpadów, jest zobowiàzany uzyskaç zezwolenie na prowadzenie tej dzia∏alnoÊci.
Transport odpadów niebezpiecznych powinien odbywaç si´ z zachowaniem obowiàzujàcych przepisów, takich jak
— ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu
drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602, z póên. zm.),
— rozporzàdzenie Ministra Transportu i Gospodarki
Morskiej z dnia 15 czerwca 1999 r. w sprawie przewozu drogowego materia∏ów niebezpiecznych
(Dz. U. Nr 57, poz. 608),
— rozporzàdzenie Ministra Transportu i Gospodarki
Morskiej z dnia 15 czerwca 1999 r. w sprawie kursów dokszta∏cajàcych kierowców pojazdów przewo˝àcych materia∏y niebezpieczne (Dz. U. Nr 57,
poz. 609).
Zgodnie z ww. rozporzàdzeniami przy przewozach
materia∏ów niebezpiecznych w kraju obowiàzujà przepisy zawarte w za∏àcznikach A i B do Umowy europejskiej dotyczàcej mi´dzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR) — jednolity
tekst Umowy ADR z 1999 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 287).
Za∏àcznik A [ADR] zawiera klasyfikacj´ wszystkich
produkowanych na Êwiecie materia∏ów niebezpiecznych, dzielàc je na 9 klas, a w ramach klas na punkty
i grupy, oraz okreÊla zasady ich oznakowania. Klasa
i punkt charakteryzujà materia∏ i rodzaj stwarzanego
zagro˝enia, a litera okreÊla stopieƒ nat´˝enia tego zagro˝enia.
Poz. 159
Za∏àcznik B [ADR] okreÊla ogólne i szczegó∏owe
warunki przewozu materia∏ów niebezpiecznych, warunki techniczne, jakim powinny odpowiadaç pojazdy
samochodowe przywo˝àce te materia∏y, wymogi kwalifikacyjne kierowców, wymogi techniczne opakowaƒ
transportowych, a tak˝e warunki za∏adunku i wy∏adunku poszczególnych materia∏ów.
Za∏àcznik ten okreÊla równie˝, szczegó∏owo dla
klas, punktów i materia∏ów, maksymalne iloÊci dopuszczone do przewozu jednorazowo. Podaje równie˝ górnà granic´ „ma∏ej iloÊci”, poni˝ej której przewo˝one ∏adunki zwolnione sà w cz´Êci lub ca∏oÊci z wymogów
obowiàzujàcych przy przewozie materia∏ów niebezpiecznych.
Aktualnie zosta∏ przekazany do Senatu tekst ustawy
z dnia 12 wrzeÊnia 2002 r. o przewozie drogowym
towarów niebezpiecznych. Ustawa ta ma obowiàzywaç z dniem 1 stycznia 2003 r., z wyjàtkiem art. 16
pkt 5 i art. 23 ust. 2, które majà wejÊç w ˝ycie
z dniem 1 stycznia 2004 r. Przygotowywane jest równie˝ do opublikowania (do koƒca 2002 r.) rozporzàdzenie Ministra Infrastruktury w sprawie zakresu i sposobu stosowania przepisów o transporcie materia∏ów
niebezpiecznych do transportu odpadów niebezpiecznych.
W chwili obecnej brak jest dok∏adnych danych
o iloÊci podmiotów gospodarczych posiadajàcych zezwolenie na transport odpadów niebezpiecznych.
Zwiàzane to jest m.in. z brakiem oddzielnego rejestru
dla firm prowadzàcych t´ dzia∏alnoÊç. Wiele podmiotów gospodarczych prowadzàcych dzia∏alnoÊç w tym
zakresie posiada ∏àczne zezwolenie na odzysk, unieszkodliwianie i transport odpadów niebezpiecznych. Rejestr firm prowadzàcych t´ dzia∏alnoÊç b´dzie dost´pny po uruchomieniu wojewódzkich baz danych w urz´dach marsza∏kowskich.
3.3.2. Szczególne rodzaje odpadów niebezpiecznych
SpoÊród odpadów niebezpiecznych mo˝na wyró˝niç grupy odpadów wymagajàce szczególnych zasad
post´powania. Do odpadów tych nale˝à: odpady zawierajàce PCB, oleje odpadowe, baterie i akumulatory,
odpady zawierajàce azbest, pestycydy, zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne, wycofane z eksploatacji
Poz. 159
pojazdy, odpady medyczne oraz odpady materia∏ów
wybuchowych. Niektóre z wymienionych odpadów zosta∏y uj´te w ustawie o odpadach (rozdzia∏ 3 art. 15
i rozdzia∏ 5), a tak˝e sà przedmiotem odr´bnych dyrektyw lub projektów dyrektyw Unii Europejskiej.
3.3.2.1. Odpady zawierajàce PCB
Krajowe przepisy prawne definiujà PCB w nast´pujàcy sposób: „PCB — rozumie si´ przez to polichlorowane difenyle, polichlorowane trifenyle, monometylotetrachlorodifenylometan, monometylodichlorodifenylometan, monometylodibromodifenylometan oraz
mieszaniny zawierajàce jakàkolwiek z tych substancji
w iloÊci powy˝ej 0,005 % wagowo ∏àcznie”.
PCB zaliczane sà do substancji stwarzajàcych
szczególne zagro˝enie dla Êrodowiska. Zabronione jest
wprowadzanie PCB do obrotu lub poddawanie ich procesom odzysku.
Stan aktualny gospodarki odpadami
W Polsce zasady regulujàce gospodark´ odpadami
zawierajàcymi PCB, zgodne z ustawodawstwem Unii
Europejskiej, zawarte sà w ustawie z dnia 27 kwietnia
2001 r. o odpadach, ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r.
— Prawo ochrony Êrodowiska, ustawie z dnia 27 lipca
2001 r. o wprowadzeniu ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych
ustaw oraz w rozporzàdzeniu Ministra Gospodarki
z dnia 24 czerwca 2002 r. w sprawie wymagaƒ w zakresie wykorzystywania i przemieszczania substancji
stwarzajàcych szczególne zagro˝enie dla Êrodowiska
oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub
urzàdzeƒ, w których by∏y lub sà wykorzystywane substancje stwarzajàce szczególne zagro˝enie dla Êrodowiska.
Znaczne opóênienie we wprowadzaniu uregulowaƒ prawnych dotyczàcych PCB w kraju w stosunku do
krajów europejskich spowodowa∏o nieprawid∏owà gospodark´ tymi odpadami, w wyniku której PCB przedostawa∏o si´ do Êrodowiska. Kondensatory trafia∏y na
ogó∏ na z∏omowiska i wysypiska, a oleje zawierajàce
PCB przetwarzane by∏y ∏àcznie z olejami mineralnymi,
podwy˝szajàc poziom PCB w olejach regenerowanych.
W Polsce okresem, w którym najwi´cej PCB przedosta∏o si´ do Êrodowiska, by∏y najprawdopodobniej lata
90. Ocenia si´, ˝e rocznie ponad 500 Mg urzàdzeƒ z PCB
mog∏o trafiç na z∏omowiska lub sk∏adowiska odpadów.
Do chwili obecnej nie zinwentaryzowano b´dàcych
w eksploatacji urzàdzeƒ z PCB. Obowiàzek inwentaryzacji do dnia 31.12.2002 r. zosta∏ wprowadzony na mocy ww. rozporzàdzenia Ministra Gospodarki.
Szacuje si´, ˝e unieszkodliwieniu i dekontaminacji
podlegaç b´dzie ok. 250 tys. sztuk kondensatorów oraz
ok. 1000 sztuk transformatorów. Przy za∏o˝eniu, ˝e
Êrednia masa kondensatora wynosi 0,03 Mg, a masa
p∏ynu eksploatacyjnego w transformatorze ma∏ej mocy wynosi Êrednio 1,0 Mg, iloÊç odpadów przeznaczona do unieszkodliwienia wyniesie odpowiednio
— kondensatory — 7500 Mg,
— p∏yny usuni´te z transformatorów — 1000 Mg,
— oleje odpadowe i ciecze z dekontaminacji transformatorów — 2000 Mg (przy za∏o˝eniu dwukrotnego
p∏ukania).
Poz. 159
— Zak∏ady Azotowe ANWIL S.A. we W∏oc∏awku posiadajàce instalacj´ do termicznego unieszkodliwiania p∏ynów zawierajàcych PCB,
— Przedsi´biorstwo Us∏ug Specjalistycznych i Projektowych CHEMEKO Sp. z o.o. we W∏oc∏awku prowadzàce dekontaminacj´ transformatorów oraz organizacj´ dostaw odpadów z PCB do unieszkodliwiania w instalacji Zak∏adów Azotowych ANWIL,
— Zak∏ady Chemiczne ROKITA S.A. w Brzegu Dolnym
posiadajàce instalacj´ do termicznego unieszkodliwiania p∏ynów zawierajàcych PCB,
— POFRABAT Sp. z o.o. w Warszawie realizujàcy
zbiórk´ kondensatorów z PCB z przekazaniem ich
do ca∏kowitego zniszczenia za granicà; w latach
1999—2001 wywieziono do Francji oko∏o 170 Mg
kondensatorów z PCB.
Analizy chemiczne PCB wykonywane sà w pi´ciu
rekomendowanych laboratoriach, tj. w Centralnym Laboratorium Naftowym w Warszawie, Instytucie Chemii
i Technologii Nafty i W´gla Politechniki Wroc∏awskiej,
Instytucie Chemii i Technologii Nieorganicznej Politechniki Krakowskiej, Paƒstwowym Instytucie Weterynarii w Pu∏awach oraz Akademii Medycznej w Poznaniu.
Popularyzacja problematyki PCB realizowana jest
w ramach dofinansowanego przez Narodowy Fundusz
Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej „Programu
informacyjno-edukacyjnego w zakresie likwidacji
w Polsce urzàdzeƒ i odpadów zawierajàcych
PCB/PCT”.
Cele
Ca∏kowite zniszczenie i wyeliminowanie PCB ze
Êrodowiska do 2010 r. poprzez kontrolowane unieszkodliwienie PCB oraz dekontaminacj´ lub unieszkodliwienie urzàdzeƒ zawierajàcych PCB.
Zadania
Organizacyjne
— utworzenie na poziomie wojewódzkim baz informacyjnych zawierajàcych dane dotyczàce iloÊci
i miejsc wyst´powania PCB oraz innych informacji
okreÊlonych w § 8 ust. 1 cytowanego powy˝ej rozporzàdzenia Ministra Gospodarki z dnia 24 czerwca 2002 r.,
Dodatkowo szacuje si´, ˝e w wyniku dekontaminacji innych urzàdzeƒ energetycznych (m.in. kable olejowe, wy∏àczniki) powstanie ok. 1000 Mg p∏ynów usuni´tych z urzàdzeƒ oraz 2000 Mg p∏ynów z procesu ich dekontaminacji.
— opracowanie planów unieszkodliwienia i dekontaminacji zarejestrowanych urzàdzeƒ oraz projektów
gromadzenia i unieszkodliwiania urzàdzeƒ zawierajàcych PCB niepodlegajàcych rejestracji,
¸àczna iloÊç odpadów z PCB wymagajàcych unieszkodliwienia do 2010 r. wyniesie wi´c ok. 13 500 Mg.
— organizowanie kampanii reklamowo-propagandowej w zakresie prawid∏owego post´powania z odpadami zawierajàcymi PCB,
Zbieraniem, dekontaminacjà i unieszkodliwianiem
urzàdzeƒ i odpadów z PCB zajmujà si´ nast´pujàce
uprawnione podmioty gospodarcze
— wprowadzenie na listy przedsi´wzi´ç priorytetowych Narodowego Funduszu Ochrony Ârodowiska
i Gospodarki Wodnej oraz Wojewódzkich Funduszy
Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej przedsi´wzi´ç zwiàzanych z unieszkodliwianiem cieczy
zawierajàcych PCB oraz unieszkodliwianiem i dekontaminacjà urzàdzeƒ zawierajàcych PCB.
Inwestycyjne
Usuwanie PCB stanowi przejÊciowy, czasowo ograniczony problem, dlatego te˝ uwa˝a si´, ˝e inwestowanie w budow´ nowych instalacji unieszkodliwiania
PCB, szczególnie w odniesieniu do kondensatorów,
jest niecelowe. Odpady kondensatorów z PCB mogà
byç przekazywane do unieszkodliwienia do zagranicznych firm specjalistycznych lub mogà byç unieszkodliwiane termicznie w istniejàcych instalacjach w kraju.
Alternatywnie nale˝y rozwa˝yç mo˝liwoÊç unieszkodliwiania tego typu odpadów w oparciu o nowoczesne
rozwiàzania technologiczne (np. metod´ plazmowà),
których uruchomieniem na terenie kraju zainteresowani sà prywatni inwestorzy.
W zakresie unieszkodliwiania cieczy z PCB przyjmuje si´, ˝e istniejàce moce przerobowe instalacji Zak∏adów Azotowych „ANWIL” S.A. (4 tys. Mg/r.) oraz Zak∏adów Chemicznych ROKITA (500 Mg/r.) sà wystarczajàce.
WydajnoÊç instalacji do dekontaminacji transformatorów z PCB firmy CHEMEKO (us∏ugi u êród∏a wytwarzania i w miejscu unieszkodliwiania) nie zaspokoi
potrzeb w tym zakresie. Zwi´kszenie mo˝liwoÊci dekontaminacji urzàdzeƒ mo˝na uzyskaç poprzez uruchomienie dodatkowej stacji dekontaminacji w kraju lub
wykorzystanie potencja∏u instalacji funkcjonujàcych za
granicà (rozwiàzania te sà zgodne z zasadami polityki
ekologicznej Unii Europejskiej).
Koszty unieszkodliwiania odpadów oraz unieszkodliwiania i dekontaminacji urzàdzeƒ zawierajàcych
PCB szacowane sà na ok. 200 mln PLN.
Rozszerzenia wymaga sieç akredytowanych laboratoriów analitycznych wykonujàcych analizy zawartoÊci PCB zarówno dla potrzeb posiadaczy odpadów, jak
i s∏u˝b kontrolnych.
Z uwagi na du˝e obcià˝enie finansowe posiadaczy
urzàdzeƒ z PCB kosztami ich unieszkodliwienia i dekontaminacji, istotne jest uwzgl´dnienie partycypacji
w tych kosztach Êrodków publicznych pochodzàcych
z funduszy ochrony Êrodowiska.
3.3.2.2. Oleje odpadowe
Oleje odpadowe to wszystkie oleje smarowe lub
przemys∏owe nienadajàce si´ ju˝ do zastosowania, do
którego by∏y pierwotnie przeznaczone, a w szczególnoÊci zu˝yte oleje silników spalinowych i oleje przek∏adniowe, a tak˝e oleje smarowe, oleje do turbin i oleje
hydrauliczne. G∏ównym êród∏em powstawania olejów
odpadowych sà stacje obs∏ugi pojazdów, bazy transportowe i remontowe oraz urzàdzenia pracujàce
w przemyÊle. Poza tym oleje odpadowe mogà pochodziç ze statków ˝eglugi morskiej i làdowej oraz nadbrze˝y portowych (tzw. oleje z´zowe).
Poz. 159
Stan aktualny gospodarki odpadami
Z danych GUS wynika, ˝e w kraju w 2000 r. wytworzono 116,1 tys. Mg odpadów z grupy 13. IloÊç ta zosta∏a zweryfikowana w oparciu o dane zawarte w bazie danych SIGOP oraz o dane ankietowe. W wyniku weryfikacji iloÊç powstajàcych olejów odpadowych ustalono
na poziomie 122,2 tys. Mg. W strukturze gospodarki
olejami odpadowymi dominuje odzysk — 68% wytwarzanych odpadów, unieszkodliwianie — 22% oraz magazynowanie — ok. 10% odpadów.
Oleje odpadowe poddawane sà procesowi odzysku
lub unieszkodliwiania nast´pujàcymi metodami stosowanymi w kraju
— regeneracja,
— destylacja pró˝niowa i rafinacja adsorpcyjna produktów celowych,
— kraking termiczny,
— proces spalania z zastosowaniem d∏ugich pieców
do wypalania klinkieru,
— procesy wst´pnej obróbki polegajàcej na odwodnieniu i oczyszczaniu olejów odpadowych.
W Polsce olejami odpadowymi zajmuje si´ obecnie
szereg firm, z których wiodàcymi sà stosujàca proces
regeneracji Rafineria Jedlicze oraz stosujàce inne metody odzysku lub unieszkodliwiania: Rafineria Jas∏o,
Gorlice, Czechowice, Trzebinia, Glimar, MERCAR Sp.
z o.o., Lafarge Cement Polska—Cementownia Kujawy,
Po∏udniowe Zak∏ady Rafineryjne Naftopol S.A. Oddzia∏
K´dzierzyn-Koêle itp.
Oleje odpadowe sà równie˝ spalane w cementowniach (Lafarge Cement Polska — Cementownia Kujawy) i spalarniach odpadów, wspólnie z odpadami z innych grup (np. w Zak∏adach Chemicznych Rokita
w Brzegu Dolnym, UTILITOP VULCANUS w Gorzowie
Wlkp.), poddawane oczyszczaniu — odwadnianiu (firma AWAS Polska w Warszawie, SHIP-SERWICE S.A.
Szczecin, EKO Med. Wroc∏aw) lub unieszkodliwiane
poprzez sodyfikacj´, biodegradacj´ (EKOL PROJEKT
INTER-NATIONAL z D∏ugo∏´ki, EKOBAU Oddzia∏ Katowice, Opole).
Istniejàce moce przerobowe instalacji do odzysku
i unieszkodliwiania odpadów olejowych w wi´kszoÊci
przypadków nie sà w pe∏ni wykorzystane i si´gajà rz´du 50% lub poni˝ej.
PoÊród metod odzysku przemys∏owego stosowanego przez podmioty gospodarcze, w stosunku do olejów
odpadowych wytwarzanych na skutek w∏asnej dzia∏alnoÊci, przewa˝ajà procesy wst´pnej obróbki, polegajàce na odwodnieniu i oczyszczaniu tych olejów do postaci pozwalajàcej na przekazywanie ich firmom zajmujàcym si´ zbiórkà lub przerobem olejów odpadowych.
Dotychczas na rynku krajowym poszczególne rafinerie i przedsi´biorcy zajmujàcy si´ przerobem olejów
odpadowych zbierali oleje we w∏asnym zakresie.
Rafineria Jedlicze zorganizowa∏a 21 baz zbiórki,
z czego ka˝da baza posiada∏a przydzielony jej teren
dzia∏ania. Obok zespo∏u baz Rafinerii Jedlicze funkcjonowa∏y tak˝e inne podmioty zwiàzane z pozosta∏ymi
firmami, których dzia∏alnoÊç by∏a ukierunkowana na
przemys∏owe wykorzystanie olejów odpadowych.
Podmioty zbierajàce by∏y ró˝nej wielkoÊci i z ró˝nym
wyposa˝eniem, zwykle powiàzane umowami z odbiorcami.
Na zbiórk´ olejów odpadowych wydano w skali
kraju 272 zezwolenia, natomiast na ich odzysk i unieszkodliwianie 52 zezwolenia (wg stanu na wrzesieƒ
2002 r.).
Wprowadzone nowe regulacje prawne w zakresie
gospodarki odpadami, a szczególnie ustawa o obowiàzkach przedsi´biorców w zakresie gospodarowania
niektórymi odpadami oraz o op∏acie produktowej
i op∏acie depozytowej zobowiàza∏y przedsi´biorców
(producentów i importerów) wprowadzajàcych na rynek oleje smarowe do uzyskania okreÊlonych poziomów odzysku i recyklingu odpadów pou˝ytkowych,
w tym przypadku olejów odpadowych.
Na rynku krajowym funkcjonujà obecnie trzy organizacje odzysku zajmujàce si´ olejami odpadowymi
— Konsorcjum Olejów Przepracowanych Organizacja
Odzysku S.A., którego akcjonariuszami sà Rafineria Nafty Jedlicze, Rafineria Trzebinia, Statoil Lubricants Technology, Silesia Oil, ponadto podmioty
prowadzàce zbiórk´ RAN. Pozyskane z rynku przy
pomocy 12 podmiotów RAN — Jedlicze, zajmujàcych si´ wy∏àcznie zbiórkà olejów przepracowanych, oleje sà kierowane do regeneracji w instalacji Hydrorafinacji w Rafinerii Nafty Jedlicze. Udzia∏
Konsorcjum w zbiórce i przerobie olejów odpadowych szacowany jest na ok. 44%,
— PLASTEKOL Organizacja Odzysku S.A. utworzona
przy udziale 17 akcjonariuszy. W realizacji zadania
odzysku i recyklingu olejów odpadowych Organizacja wspó∏pracuje z ponad 20 firmami, w tym
z Rafinerià Gdaƒskà, Rafinerià Jas∏o, BP Polska, Castrol Lubricants i Spó∏ka. Przewidywany udzia∏
PLASTEKOLU na rynku wynosi ok. 25%. Oleje odpadowe, za poÊrednictwem dostawców, dostarczane sà do Rafinerii Jas∏o, gdzie stosowana jest technologia przerobu olejów odpadowych metodà destylacji pró˝niowej i rafinacji adsorpcyjnej produktów,
Poz. 159
proszeniu, np. w gospodarstwach domowych. W tym
przypadku zbiórka jest utrudniona i nieekonomiczna.
Prognoza
Prognozowane iloÊci mo˝liwych do pozyskania
z rynku olejów odpadowych (uwzgl´dniajàce zmagazynowane iloÊci tych odpadów) oraz rozwój sieci ich
zbiórki szczególnie z sektora ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw oraz od ludnoÊci przedstawiajà si´ nast´pujàco
2003 r.
— 182 000 Mg
2006 r.
— 176 000 Mg
2010 r.
— 168 000 Mg
2014 r.
— 160 000 Mg.
Spadek mo˝liwych do pozyskania z rynku olejów
odpadowych zwiàzany jest z prognozowanym spadkiem zapotrzebowania na oleje Êwie˝e oraz zwi´kszeniem czasu ich eksploatacji.
Istniejàce w kraju moce przerobowe w zakresie odzysku i unieszkodliwienia podanych wy˝ej prognozowanych iloÊci powstajàcych odpadów sà wystarczajàce. Niemniej jednak nale˝y podkreÊliç, ˝e nie wszystkie
metody przerobu tych odpadów stosowane w kraju sà
zgodne z wymogami ochrony Êrodowiska, stàd cz´Êç
instalacji b´dzie musia∏a byç zmodernizowana, a cz´Êç
przestanie funkcjonowaç. Bli˝sze okreÊlenie rozwiàzaƒ
techniczno-technologicznych b´dzie mo˝liwe po szczegó∏owych przeglàdach ekologicznych istniejàcych instalacji do przerobu olejów odpadowych.
Cele
Uzyskanie poziomu odzysku i recyklingu olejów
smarowych (z wy∏àczeniem olejów bazowych i olejów
przepracowanych) do roku 2007 zgodnie z rozporzàdzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r.
w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu
odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych (Dz. U.
Nr 69, poz. 719).
Zadania
— Organizacja Odzysku Oiler S.A. wspó∏pracujàca
m. in. z PZR Naftopol S.A., Rafinerià Nafty Jedlicze,
Rethman Recykling Sp. z o.o. Deklarowany udzia∏
na rynku wynosi 17 %. Z klientami Organizacji zakontraktowano zbiórk´ i przerób olejów odpadowych w iloÊci ok. 13,5 tys. Mg.
Na podstawie diagnozy stanu aktualnego stwierdza si´ potrzeb´ zwi´kszenia stopnia pozyskania olejów odpadowych szczególnie ze êróde∏ rozproszonych.
Pozyskanie dodatkowych iloÊci olejów odpadowych
mo˝e byç zrealizowane poprzez zorganizowanie zbiórki tych odpadów ze êróde∏ rozproszonych na poziomie
gminy w proponowanych do utworzenia Gminnych
Punktach Zbiórki Odpadów Niebezpiecznych (GPZON).
Wsparciem dla tych dzia∏aƒ powinna byç kampania reklamowo-propagandowa w zakresie prawid∏owego
post´powania z olejami odpadowymi.
Oleje odpadowe powstajàce w ma∏ych i Êrednich
przedsi´biorstwach w wi´kszoÊci sà przekazywane
specjalistycznym firmom posiadajàcym niezb´dne zezwolenia. Nadal nierozwiàzanym problemem sà ma∏e
iloÊci olejów odpadowych wytwarzane w du˝ym roz-
Nale˝y równie˝ zabezpieczyç w∏aÊciwe funkcjonowanie istniejàcych instalacji zarówno w zakresie wymogów ochrony Êrodowiska, jak i mo˝liwoÊci odzysku
powstajàcych w kraju olejów odpadowych. Dla realizacji tego celu proponuje si´
— uznaç regeneracj´ olejów odpadowych jako metod´ priorytetowà i w miar´ mo˝liwoÊci wykorzystywaç istniejàce w kraju moce przerobowe instalacji
do regeneracji,
— zmodernizowaç pod wzgl´dem technicznym i technologicznym stosowane inne procesy przeróbcze,
w celu uzyskania wy˝szej jakoÊci komponentów
olejów bazowych,
— zaniechaç przerobu olejów odpadowych metodà
krakingu termicznego, w celu dotrzymania przyj´tych w ramach Unii Europejskiej regu∏ technologicznych i wymogów ekologii,
— przestrzegaç podczas spalania olejów odpadowych
jakoÊci spalanych odpadów, zw∏aszcza w zakresie
zawartoÊci chloru i PCB, a tak˝e parametrów spalania, monitorowania parametrów procesowych,
a tak˝e monitoringu gazów spalinowych.
W zwiàzku z powy˝szym wydaje si´ celowe dokonanie przeglàdów ekologicznych instalacji obecnie
funkcjonujàcych do odzysku i unieszkodliwiania olejów odpadowych.
3.3.2.3. Baterie i akumulatory
Baterie i akumulatory sà stosowane powszechnie
jako przenoÊne êród∏a pràdu. Wyst´pujà w postaci
wielkogabarytowej i ma∏ogabarytowej.
Akumulatory wielkogabarytowe dzielone sà na
— kwasowo-o∏owiowe,
— niklowo-kadmowe.
Baterie i akumulatory ma∏ogabarytowe mo˝na podzieliç na
— baterie: alkaliczne, manganowe, litowe, srebrowe,
— akumulatory: niklowo-kadmowe, wodorkowe, litowe.
Stan aktualny gospodarki odpadami
Poz. 159
by w tym zakresie. Gospodarka odpadowymi akumulatorami o∏owiowymi przebiega prawid∏owo.
Akumulatory kadmowo-niklowe wielkogabarytowe u˝ywane sà g∏ównie przez podmioty gospodarcze.
Ich iloÊç wprowadzana na rynek systematycznie maleje. W 2000 r. wprowadzono ich oko∏o 400 Mg. Ze wzgl´du na bardzo d∏ugi okres ˝ywotnoÊci tych akumulatorów (10 do 12 lat) do odpadów przechodzà akumulatory wprowadzone na rynek w latach 90. Ich wielkoÊç
oceniana jest na 1000 Mg w skali roku, z czego odzyskiwane i poddawane procesowi demonta˝u z odzyskiem
niklu i kadmu jest oko∏o 600 Mg.
Problemem jest „szara strefa”, która odzyskuje
z demonta˝u akumulatorów nikiel, a p∏yty ˝elazowo-kadmowe kieruje do hut ˝elaza, stwarzajàc zagro˝enie
dla Êrodowiska poprzez zmian´ parametrów emisyjnych zanieczyszczeƒ do powietrza.
W kraju istniejà moce przerobowe do prawid∏owej
przeróbki odpadowych akumulatorów niklowo-kadmowych.
Baterie i akumulatory ma∏ogabarytowe nie sà aktualnie zbierane. W kraju brak jest technologii ich odzysku i unieszkodliwiania.
Prognoza
2003 r.
2006 r.
2010 r.
2014 r.
Akumulatory
kwasowo-o∏owiowe
— 60 tys. Mg
— 78 tys. Mg
— 105 tys.Mg
— 130 tys.Mg
Akumulatory
niklowo-kadmowe
1 000 Mg
900 Mg
800 Mg
600 Mg
Cele
Odzysk z rynku 100% akumulatorów o∏owiowych
oraz iloÊci pozosta∏ych baterii i akumulatorów zgodnie
z rozporzàdzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca
2001 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych
(Dz. U. Nr 69, poz. 719).
G∏ównym êród∏em akumulatorów o∏owiowych sà
Êrodki transportu. Na podstawie iloÊci zarejestrowanych pojazdów, Êredniego okresu u˝ytkowania akumulatora oraz Êredniej masy akumulatora oszacowano
iloÊç powstawania zu˝ytych akumulatorów o∏owiowych w 2000 r. IloÊç t´ zweryfikowano na podstawie
prowadzonych od niedawna analiz rynku samochodowego, wykorzystujàc dane dotyczàce sprzeda˝y akumulatorów na rynku wtórnym. Uzyskano wielkoÊç rz´du 57 tys. Mg/r. Zak∏ady przerabiajàce z∏om akumulatorowy wykaza∏y zbiórk´ 55 tys. Mg/r. Sytuacj´ poprawi wprowadzona w ˝ycie op∏ata depozytowa, która powinna skutkowaç odzyskiem pe∏nej iloÊci wprowadzonych do u˝ytkowania akumulatorów.
Zadania
Istniejàce w kraju zak∏ady przerobu akumulatorów
wraz z elektrolitem majà moce przerobowe rz´du
190 tys. Mg/r. i ca∏kowicie zabezpieczà przysz∏e potrze-
OdnoÊnie do akumulatorów niklowo-kadmowych
wielkogabarytowych, w przypadku braku zbytu na powstajàcy w procesie unieszkodliwiania tlenek kadmu,
W celu usprawnienia gospodarki ma∏ogabarytowymi bateriami i akumulatorami niezb´dne jest zorganizowanie ich zbiórki z rozproszonych miejsc powstawania. Obowiàzek odzysku z rynku ma∏ogabarytowych
baterii i akumulatorów zosta∏ na∏o˝ony na podmioty
wprowadzajàce je na rynek, a egzekwowany jest przy
zastosowaniu op∏aty produktowej.
Proponuje si´, wzorem Danii, selektywne sk∏adowanie zebranych baterii i akumulatorów na sk∏adowiskach odpadów niebezpiecznych do czasu uruchomienia technologii ich odzysku i unieszkodliwienia.
niezb´dna b´dzie modyfikacja linii do odzysku kadmu
w aspekcie uzyskiwania kadmu metalicznego, który
mo˝e byç magazynowany bez negatywnego oddzia∏ywania na Êrodowisko.
nych sk∏adowiskach w sposób eliminujàcy ich negatywne oddzia∏ywanie.
3.3.2.4. Odpady zawierajàce azbest
Szacuje si´, ˝e na terenie kraju znajduje si´ ogó∏em
ok. 15 466 tys. Mg wyrobów zawierajàcych azbest,
w tym ok. 14 866 tys. Mg p∏yt azbestowo-cementowych
(co odpowiada 1 351 500 tys. m2) oraz 600 tys. Mg rur
azbestowo-cementowych. Zak∏ada si´, ˝e azbest b´dzie usuwany sukcesywnie. W zwiàzku z okreÊleniem
trwa∏oÊci p∏yt azbestowo-cementowych na oko∏o
30 lat przyjmuje si´, ˝e okres usuwania wyrobów
azbestowych b´dzie trwa∏ do 2032 r. Szacuje si´, ˝e
w prognozowanym okresie, tj. do 2014 r., powstanie
ok. 6 650 tys. Mg odpadów zawierajàcych azbest.
Specyficzne w∏asnoÊci azbestu spowodowa∏y, ˝e
znalaz∏ on bardzo szerokie gospodarcze zastosowanie
przede wszystkim w budownictwie, energetyce, a tak˝e w transporcie oraz w przemyÊle maszynowym,
stoczniowym, w∏ókienniczym, chemicznym i innych
ga∏´ziach przemys∏u w postaci oko∏o 3000 wyrobów.
W Polsce ok. 90% azbestu zu˝ywano do produkcji
wyrobów azbestowo-cementowych. Najwi´cej azbestu zu˝yto w latach 70. w iloÊci ok. 60 tys. Mg/r.,
w latach 80. iloÊç zu˝ytego azbestu do produkcji wyrobów azbestowo-cementowych zmniejszy∏a si´ do
ok. 50 tys. Mg/r., a na poczàtku lat 90. iloÊç ta wynosi∏a ok. 30 tys. Mg/r.
Najwi´cej odpadów zawierajàcych azbest powstanie w trakcie prac remontowo-budowlanych — wymiany pokryç dachowych oraz elewacji wykonanych z wyrobów azbestowo-cementowych.
Stan aktualny gospodarki odpadami
W Polsce w 1997 r. wprowadzono ustaw´ o zakazie
stosowania wyrobów zawierajàcych azbest. W wyniku
realizacji zapisów tej ustawy aktualnie w Polsce uzyskano
— zaprzestanie produkcji i przetwarzania przez
wszystkie zak∏ady wyrobów zawierajàcych azbest
(z wyjàtkiem wyrobów, których lista publikowana
jest w rozporzàdzeniach),
— zakoƒczenie obrotu azbestem i wyrobami zawierajàcymi azbest,
— wejÊcie w ˝ycie formalnego zakazu stosowania
azbestu i wyrobów zawierajàcych azbest.
W 2000 r. w wyniku prac demonta˝owych powsta∏o oko∏o 7,7 tys. Mg odpadów zawierajàcych azbest.
Odpady azbestowe przekazywane sà do unieszkodliwienia poprzez sk∏adowanie. Na koniec 2001 r. funkcjonowa∏o 9 sk∏adowisk odpadów azbestowo-cementowych o ró˝nej pojemnoÊci sk∏adowania.
Sukcesywnie prowadzone sà szkolenia pracowników firm remontowych prowadzàcych lub zamierzajàcych prowadziç prace w zakresie demonta˝u wyrobów
azbestowych.
W 2002 r. na zlecenie Ministerstwa Gospodarki zosta∏ opracowany „Program usuwania azbestu i wyrobów zawierajàcych azbest stosowanych na terytorium
Polski”. Program ten w maju 2002 r. zosta∏ zaakceptowany do realizacji przez Rad´ Ministrów.
Cele
Bezpieczne dla zdrowia ludzi usuni´cie wyrobów
zawierajàcych azbest i zdeponowanie ich na wyznaczo-
Prognoza
Zadania
Organizacyjne
— opracowanie na poziomie wojewódzkim baz informacyjnych zawierajàcych dane dotyczàce lokalizacji, iloÊci i stanu wyrobów zawierajàcych azbest, na
podstawie danych uzyskanych z przeglàdów realizowanych przez w∏aÊcicieli lub zarzàdców obiektów i urzàdzeƒ budowlanych na mocy rozporzàdzenia Ministra Gospodarki z dnia 14 sierpnia 1998 r.
w sprawie sposobów bezpiecznego u˝ytkowania
oraz warunków usuwania wyrobów zawierajàcych
azbest (Dz. U. Nr 138, poz. 895),
— monitoring usuwania oraz prawid∏owego post´powania z wyrobami zawierajàcymi azbest,
— organizacja kampanii reklamowo-propagandowej
w zakresie post´powania z odpadami zawierajàcymi azbest,
— opracowywanie programów usuwania wyrobów
zawierajàcych azbest na poziomie wojewódzkim,
powiatowym i gminnym,
— nowelizacja przepisów prawnych zgodnie z „Programem usuwania azbestu i wyrobów zawierajàcych azbest stosowanych na terytorium Polski”.
Inwestycyjne
— usuwanie azbestu jest zadaniem d∏ugoterminowym. Uwzgl´dniajàc prognozowanà iloÊç odpadów do 2014 r., przewiduje si´ adaptacj´ istniejàcych sk∏adowisk (wydzielenie osobnej kwatery do
deponowania odpadów zawierajàcych azbest na
terenie istniejàcych sk∏adowisk odpadów komunalnych) i budow´ nowych 40 sk∏adowisk, a do
koƒca 2032 r. — 84 sk∏adowisk.
Finansowe
— zgodnie z za∏o˝eniami „Programu usuwania azbestu.....” koszty usuni´cia wyrobów zawierajàcych
azbest powinni w 100% pokryç w∏aÊciciele obiektów, w których powstajà odpady zawierajàce
azbest.
3.3.2.5. Pestycydy
Stan aktualny gospodarki odpadami
W Polsce problematyka odpadów w aspekcie Êrodków ochrony roÊlin ma dwojaki charakter: bie˝àcy,
zwiàzany z produkcjà, dystrybucjà i ich stosowaniem
w rolnictwie w chwili obecnej oraz historyczny, zwiàzany z przeterminowanymi Êrodkami ochrony roÊlin zdeponowanymi w tzw. mogilnikach. Dodatkowym elementem bie˝àcej gospodarki chemicznymi substancjami ochronnymi sà impregnaty i konserwanty, g∏ównie
o charakterze owadobójczym i grzybobójczym, stosowane do impregnacji i zabezpieczania drewna.
W roku 2000 ogólna poda˝ rynkowa Êrodków
ochrony roÊlin wynosi∏a 22 164 Mg. Z uwagi na ich wysokie ceny, przeterminowaniu ulegajà nieznaczne iloÊci pestycydów. Powstajà natomiast odpady opakowaniowe po Êrodkach ochrony roÊlin. Szacowana Êrednia
masa opakowania na 1 kg pestycydów wynosi 55,25 g,
co wskazuje, ˝e realnie powstaje w kraju 1 224,5 Mg
tych odpadów. Odpady te trafiajà g∏ównie do strumienia odpadów komunalnych. W zwiàzku z obligacjà
ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych
producenci i importerzy sà zobowiàzani do odebrania
na w∏asny koszt opakowaƒ wielokrotnego u˝ytku i odpadów opakowaniowych. Powinno to doprowadziç do
wyodr´bnienia tego rodzaju odpadów ze strumienia
odpadów komunalnych. System zbiórki opakowaƒ powinien byç zorganizowany w oparciu o punkty sprzeda˝y.
Na podstawie dotychczasowych danych mo˝na
szacowaç, ˝e w Polsce istnia∏o oko∏o 340 tzw. mogilników, w tym oko∏o 50 do∏ów ziemnych, w których deponowano przeterminowane Êrodki ochrony roÊlin, poczàwszy od 1965 r. Z uwagi na to, ˝e brak jest wiarygodnych informacji o iloÊciach tych odpadów zalegajàcych
w mogilnikach, a tak˝e w magazynach, prowadzone sà
prace inwentaryzacyjne i badanie wp∏ywu mogilników
na Êrodowisko gruntowo-wodne. Prace te zostanà zakoƒczone w I kwartale 2003 r.
Szacuje si´, ˝e w mogilnikach i magazynach znajduje si´ jeszcze do 12 000 Mg przeterminowanych
Êrodków ochrony roÊlin i opakowaƒ po nich. Wszystkie
mogilniki wymagajà likwidacji. W pierwszej kolejnoÊci
powinny byç likwidowane te obiekty, które sà zlokalizowane w niekorzystnych warunkach geologicznych
i które bardzo silnie zanieczyszczajà Êrodowisko gruntowo-wodne. W procesie likwidacji i rekultywacji mogilników wytwarzane sà inne odpady niebezpieczne
(zanieczyszczone grunty i betony komór), których masa Êrednio jest czterokrotnie wi´ksza ni˝ iloÊç likwidowanych przeterminowanych Êrodków ochrony roÊlin.
Wytworzone b´dzie wi´c oko∏o 60 000 Mg tych odpadów, które w ca∏oÊci b´dà zdeponowane na sk∏adowiskach odpadów niebezpiecznych.
W okresie od 1999 r. do chwili obecnej ca∏kowitej likwidacji poddanych zosta∏o oko∏o 64 mogilników
i oko∏o 150—200 magazynów. Termicznie unieszkodliwiono ∏àcznie ok. 5600 Mg przeterminowanych Êrodków ochrony roÊlin. Spalanie odbywa∏o si´ g∏ównie
Poz. 159
w spalarniach Holandii i Niemiec. Prace likwidacyjno-rekultywacyjne prowadzone sà na terenie Polski przez
kilka podmiotów gospodarczych, wyst´pujàcych zwykle w konsorcjach, tworzonych do realizacji poszczególnych projektów likwidacyjnych. Najwi´kszy udzia∏
na rynku ma konsorcjum tworzone przez Paƒstwowy
Instytut Geologiczny z firmami SEGI-AT z Warszawy
i (okresowo) Ekolog z Pi∏y. Ponadto aktywnie na rynku
dzia∏a konsorcjum Instytutu Ochrony RoÊlin z Zak∏adem Utylizacji Odpadów z Dàbrowy Górniczej i firmà
Arcadis Ekokonrem z Wroc∏awia oraz Przedsi´biorstwa
Hydrogeotechnika z Kielc i Eko-Krak 2000 z Krakowa.
IloÊç likwidowanych mogilników limitowana jest
jedynie mo˝liwoÊciami finansowymi. Dotychczas
wi´kszoÊç programów likwidacyjnych finansowana
by∏a przez Narodowy i Wojewódzkie Fundusze Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej.
Cele
Likwidacja mogilników zawierajàcych przeterminowane Êrodki ochrony roÊlin do roku 2010.
Zadania
W zakresie likwidacji mogilników
— dokoƒczenie inwentaryzacji miejsc magazynowania i sk∏adowania przeterminowanych Êrodków
ochrony roÊlin,
— opracowanie przez Paƒstwowà S∏u˝b´ Geologicznà listy najbardziej niebezpiecznych dla Êrodowiska naturalnego obiektów (lista priorytetowa),
— umo˝liwienie kontynuacji prowadzonych dotychczas prac likwidacyjnych, z termicznym unieszkodliwianiem w instalacjach znajdujàcych si´ na terenie kraju lub z eksportem odpadów do termicznego unieszkodliwienia poza granicami, w iloÊci oko∏o 3 000 Mg/r,
— uruchomienie znajdujàcej si´ w Polsce spalarki,
spe∏niajàcej wymagania bezpiecznego termicznego unieszkodliwiania przemys∏owych odpadów
niebezpiecznych,
— prowadzenie
obiektach.
monitoringu
na
zlikwidowanych
Inwestycje
— z uwagi na to, ˝e problem mogilników ma charakter zasz∏oÊci, ich likwidacja b´dzie ograniczona czasowo i inwestowanie w budow´ nowej instalacji,
nastawionej wy∏àcznie na rozwiàzanie tego problemu jest niecelowe. Wydobyte przeterminowane
Êrodki ochrony roÊlin mogà byç przekazywane do
unieszkodliwiania do zagranicznych spalarni specjalistycznych (przystosowanych do spalania
zwiàzków chloroorganicznych) lub w krajowej spalarni, zbudowanej w celu unieszkodliwiania innych
przemys∏owych odpadów niebezpiecznych, zapewniajàcej bezpieczeƒstwo Êrodowiskowe,
— konieczne jest uruchomienie, za aprobatà spo∏ecznoÊci lokalnej, znajdujàcej si´ w kraju spalarki odpadów niebezpiecznych, która mo˝e byç wykorzystana do termicznego unieszkodliwiania przeterminowanych Êrodków ochrony roÊlin sk∏adowanych w postaci nieprzemieszanej lub opakowaƒ
po nich,
— alternatywnie nale˝y rozwa˝yç mo˝liwoÊç unieszkodliwienia odpadów w oparciu o nowoczesne rozwiàzania technologiczne (np. metodà plazmowà),
których uruchomieniem na terenie kraju zainteresowani sà prywatni inwestorzy,
— z uwagi na to, ˝e strumieƒ odpadów zwiàzanych
z bie˝àcà gospodarkà Êrodkami ochrony roÊlin i ich
opakowaniami jest iloÊciowo doÊç ograniczony
(w najbli˝szych latach b´dzie wynosi∏ maksymalnie 1200 Mg), nie ma potrzeby realizacji odr´bnych
inwestycji. Produkowane wspó∏czeÊnie Êrodki
ochrony roÊlin i opakowania po nich mogà byç
unieszkodliwiane w klasycznych spalarniach niebezpiecznych odpadów przemys∏owych.
3.3.2.6. Zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne
Rewolucja techniczno-technologiczna i rozwój konsumpcyjnego stylu ˝ycia spowodowa∏y wzrost produkcji oraz skrócenie cyklu ˝ycia urzàdzeƒ elektrycznych
i elektronicznych. Urzàdzenia te bardzo szybko tracà
swoje znamiona nowoczesnoÊci, przestajà spe∏niaç
stawiane im wymagania i zast´powane sà nowymi,
bardziej nowoczesnymi, tak w sensie funkcjonalnoÊci,
jak i energooszcz´dnoÊci, co powoduje masowe wycofywanie ich z u˝ytkowania.
Stan aktualny gospodarki odpadami
Z∏om elektryczny i elektroniczny, obejmujàcy zu˝yte lub wycofane z eksploatacji urzàdzenia, mo˝na podzieliç na g∏ówne grupy, takie jak: urzàdzenia radiowe
i telewizyjne, sprz´t komputerowy, urzàdzenia gospodarstwa domowego, wyposa˝enie biur, sprz´t ∏àcznoÊciowy (centrale i aparaty telefoniczne), urzàdzenia laboratoryjne i techniki medycznej, aparatura i podzespo∏y urzàdzeƒ wojskowych, aparatura i instalacje
mierzàce, sterujàce i regulujàce. Ka˝de z tych urzàdzeƒ
sk∏ada si´ z kombinacji ró˝nych komponentów (m.in.
p∏ytki obwodów drukowanych, pakiety elektroniczne,
kable, TS zawierajàce substancje obni˝ajàce palnoÊç,
wy∏àczniki rt´ciowe, akumulatory i baterie, kondensatory, styczniki itp.) zawierajàcych ró˝norodne substancje, które z jednej strony stanowià surowce, z drugiej
zaÊ strony sà êród∏em istotnych zagro˝eƒ dla Êrodowiska.
Najbardziej zagra˝ajàcymi substancjami wyst´pujàcymi w odpadach elektrycznych i elektronicznych sà
o∏ów, rt´ç, kadm, chrom (Cr+6), substancje chlorowcowane, bromowane substancje obni˝ajàce palnoÊç, arsen i azbest.
Poz. 159
ne z procesu technologicznego i zast´powane innymi
substancjami.
Mniej znane jest oddzia∏ywanie na Êrodowisko substancji bromowanych, stosowanych powszechnie
w urzàdzeniach elektronicznych, jako Êrodek zabezpieczajàcy je przed zapaleniem. U˝ywane sà one g∏ównie
przy produkcji p∏ytek obwodów drukowanych, z∏àczy
stykowych, kabli, ró˝nego rodzaju obudów z tworzyw
sztucznych.
Natomiast w urzàdzeniach ch∏odniczych znajdujà
si´ substancje stwarzajàce zagro˝enie dla warstwy
ozonowej: CFC i HCFC.
W zakresie odpadów elektrycznych i elektronicznych nie sà prowadzone ˝adne statystyki dotyczàce iloÊci ich powstawania. Szacunki przeprowadzane w Instytucie Gospodarki Odpadami wykaza∏y, ˝e w kraju
w skali roku powstaje ok. 300 tys. Mg zu˝ytych urzàdzeƒ AGD (pralki, lodówki, kuchnie gazowe, zamra˝arki itp.) oraz ok. 100 tys. Mg urzàdzeƒ elektronicznych
(sprz´t odtwarzajàcy, odbiorniki TV, komputery, aparaty telefoniczne itp.).
W kraju w chwili obecnej zbiórkà i demonta˝em zu˝ytych urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych zajmuje si´ niewielka liczba podmiotów gospodarczych. Jak
dotàd najwi´kszà firmà Êwiadczàcà us∏ugi monta˝owo-serwisowe urzàdzeƒ ch∏odniczych i klimatyzacyjnych
z odzyskiem substancji kontrolowanych typu CFC
i HCFC jest firma „CIZ” w Be∏ku k. Rybnika w woj. Êlàskim (pokrywajàca zapotrzebowanie na tego typu dzia∏alnoÊç w 20%). Dzia∏alnoÊç zwiàzanà z recyklingiem
odpadów elektrycznych i elektronicznych prowadzà
tak˝e inne firmy jak, np. Thornmann Recycling w Toruniu i z oddzia∏ami w Warszawie, Gdaƒsku, Poznaniu,
Szczecinie i na Âlàsku; firma Mega Service Recycling
w Bielsku-Bia∏ej, P.H.U. PROEKO Grupa Âlàsk itp. Na
etapie wdra˝ania jest instalacja do demonta˝u kineskopów o wydajnoÊci 10 tys. Mg/r. z mo˝liwoÊcià rozszerzenia mocy przerobowych do 50 tys. Mg/r.
Funkcjonujàce obecnie w kraju firmy nie pokrywajà zapotrzebowania na odpady elektryczne i elektroniczne. Nadal wielkogabarytowy sprz´t AGD w wi´kszoÊci kierowany jest do sk∏adnic z∏omu stalowego lub
na sk∏adowiska. WartoÊci surowcowe odpadów sà wykorzystywane w niewielkim stopniu. Istniejàce substancje niebezpieczne w odpadach stanowià istotne zagro˝enie dla Êrodowiska naturalnego.
Sytuacj´ w tym zakresie powinna poprawiç obowiàzujàca od 1 lipca 2002 r. ustawa z dnia 2 marca
2001 r. o post´powaniu z substancjami zubo˝ajàcymi
warstw´ ozonowà (Dz. U. Nr 52, poz. 537 i Nr 100,
poz. 1085), która zakazuje sk∏adowania urzàdzeƒ
ch∏odniczych, klimatyzacyjnych itp. zawierajàcych CFC
i HCFC. Wytwarzajàcy tego typu odpady majà obowiàzek odzyskaç substancje kontrolowane.
Prognoza
Szkodliwe dla zdrowia ludzi i Êrodowiska w∏aÊciwoÊci o∏owiu, kadmu, rt´ci i chromu sà powszechnie znane. Metale te, tam gdzie to jest mo˝liwe, sà wycofywa-
Dynamika przyrostu odpadów elektrycznych i elektronicznych jest trzykrotnie wy˝sza ni˝ pozosta∏ych od-
padów. Szacunki prowadzone w UE zak∏adajà, ˝e iloÊç
tych odpadów przyrasta o 3—5% w skali roku, co oznacza, ˝e w 2014 r. iloÊç tych odpadów ulegnie podwojeniu. JakoÊç odpadów b´dzie ulegaç zmianie wskutek
ograniczenia stosowania iloÊci substancji niebezpiecznych typu o∏ów, kadm, rt´ç i chrom oraz substancji bromowanych.
Poz. 159
odpadów oraz zasady eliminowania szkodliwych substancji: PCV, chlorowców rt´ci, kadmu, o∏owiu i innych
metali ci´˝kich, a tak˝e proekologicznego projektowania, umo˝liwiajàcego prosty demonta˝. Proponuje si´
wprowadzenie tych zaleceƒ do prawodawstwa polskiego po ustanowieniu dyrektywy.
Inwestycyjne
Cele
Odzysk i recykling zu˝ytych urzàdzeƒ klimatyzacyjnych, ch∏odniczych i zamra˝ajàcych oraz pomp ciep∏a
zawierajàcych substancje zubo˝ajàce warstw´ ozonowà (CFC i HCFC) do 2007 r. zgodnie z rozporzàdzeniem
Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r. w sprawie
rocznych poziomów odzysku i recyklingów odpadów
opakowaniowych i pou˝ytkowych.
Zgodnie z projektem dyrektywy Unii Europejskiej
z 28 lipca 2000 r. dotyczàcej zu˝ytych urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych nale˝y odzyskaç 4 kg odpadów elektrycznych i elektronicznych na mieszkaƒca
w terminie do 1 stycznia 2006 r.
Zadania
Organizacyjne
Podstawowà sprawà w gospodarce odpadami
elektrycznymi i elektronicznymi jest organizacja zbiórki tych urzàdzeƒ, w tym urzàdzeƒ zawierajàcych substancje zubo˝ajàce warstw´ ozonowà. Proponuje si´
przyj´cie dwuwariantowego systemu zbiórki odpadów
— od podmiotów gospodarczych — poprzez dystrybutorów sprz´tu elektrycznego lub bezpoÊrednio
do zak∏adów demonta˝u,
— od u˝ytkowników indywidualnych — poprzez sklepy lub punkty zbierania odpadów niebezpiecznych
organizowane przez gminy.
Konieczne jest stworzenie sieci zak∏adów demonta˝u r´cznego i mechanicznego urzàdzeƒ elektrycznych
i elektronicznych.
Celowym jest zorganizowanie wtórnego obiegu
przestarza∏ych sprawnych urzàdzeƒ elektrycznych
i elektronicznych. Patronat nad tego typu dzia∏alnoÊcià
mogà przejàç producenci tych urzàdzeƒ lub organizacje pozarzàdowe typu „Bank Drugiej R´ki”.
Prawne
Warunkiem prawid∏owo prowadzonej gospodarki
odpadami elektrycznymi i elektronicznymi jest wprowadzenie do ustawodawstwa krajowego zaleceƒ stosowanych w prawodawstwie UE. Zalecenia te nie zosta∏y uwzgl´dnione w pracach legislacyjnych dostosowujàcych polskie prawodawstwo do uregulowaƒ
prawnych UE, gdy˝ dyrektywa dotyczàca odpadów
elektrycznych i elektronicznych jest jeszcze w fazie projektu. Najpowa˝niejszym jej zaleceniem jest na∏o˝enie
na producentów tego sprz´tu obowiàzku recyklingu
W okresie 2003—2006 r. wskazane jest uruchomienie linii do przerobu urzàdzeƒ ch∏odniczych, umo˝liwiajàcych prawid∏owy odzysk i unieszkodliwianie substancji CFC i HCFC zawartych w ch∏odnicy, oleju odpadowym oraz warstwie izolacyjnej. Koszt instalacji szacowany jest na ok. 8—12 mln PLN. Alternatywnie mo˝na rozwa˝yç mo˝liwoÊç unieszkodliwiania urzàdzeƒ zawierajàcych substancje zubo˝ajàce warstw´ ozonowà
w instalacjach zagranicznych, po przeprowadzeniu
analizy op∏acalnoÊci takiego przedsi´wzi´cia.
Jako zadanie d∏ugookresowe do 2014 r. proponuje
si´ rozwa˝yç uruchomienie linii do przerobu urzàdzeƒ
elektronicznych zgodnie z technologià „Tertiary Recycling Proces” umo˝liwiajàcà przerób komputerów, kopiarek, faksów, central telefonicznych itd., a tak˝e
opon, mieszanych tworzyw, usieciowanych polimerów
i kompozytów. Koszt linii o wydajnoÊci 100 Mg/dob´ —
200 mln PLN.
3.3.2.7. Wycofane z eksploatacji pojazdy
Wycofane z eksploatacji samochody stanowià du˝e zagro˝enie dla Êrodowiska, zawierajà bowiem
oprócz metali (w tym metali ci´˝kich) równie˝ inne substancje, w tym niebezpieczne takie jak: oleje, p∏yny
ch∏odnicze, akumulatory, a tak˝e zu˝yte opony, szk∏o,
tworzywa sztuczne. Wi´kszoÊç elementów wycofanych
z eksploatacji pojazdów ma wartoÊç surowcowà. Niezb´dny jest wi´c recykling tych materia∏ów pozwalajàcy na odzyskanie z nich sk∏adników u˝ytecznych oraz
wytwarzanie nowych wyrobów.
Stan aktualny gospodarki odpadami
IloÊç z∏omowanych samochodów oszacowano na
podstawie liczby zarejestrowanych samochodów
w kolejnych latach (co pozwala∏o okreÊliç przyrost zarejestrowanych samochodów) i aktualnej iloÊci samochodów wprowadzonych na rynek. W rezultacie uzyskano iloÊç wyrejestrowanych samochodów, które zosta∏y przekazane do z∏omowania. W latach 1997—2000
liczba ta kszta∏towa∏a si´ na poziomie 250 tys. sztuk
rocznie. Przyjmujàc Êrednià mas´ samochodu 940 kg,
uzyskuje si´ rocznà mas´ z∏omu samochodowego na
poziomie 235 tys. Mg. Z ogólnej iloÊci ok. 85,3% masy
wraku samochodowego stanowià materia∏y przeznaczone do recyklingu materia∏owego (np. z∏om, akumulatory, oleje, opony, szk∏o, guma bez zanieczyszczeƒ)
i energetycznego (np. p∏yny ch∏odnicze i hamulcowe,
guma zanieczyszczona, tworzywa sztuczne, zu˝yte
opony). IloÊç nieu˝ytecznych odpadów kierowanych
na sk∏adowiska stanowi 14,7% masy ogó∏em.
W kraju istniejà mo˝liwoÊci technologiczne przerobu wi´kszoÊci elementów pochodzàcych z demonta˝u
samochodów. Jedynie w przypadku pianki poliuretanowej brak jest technologii jej odzysku lub unieszkodliwiania.
Dok∏adnà liczb´ przedsi´biorstw zajmujàcych si´
demonta˝em samochodów w Polsce jest trudno okreÊliç. Zarejestrowane sà one bowiem bàdê jako przedsi´biorstwa zbierania i przeróbki z∏omu, bàdê te˝ jako
przedsi´biorstwa sprzeda˝y i napraw samochodów,
lub te˝ jako przedsi´biorstwa zajmujàce si´ sprzeda˝à,
bàdê regeneracjà cz´Êci samochodowych. Szacunki
wykazujà, ˝e liczba ma∏ych przedsi´biorstw zajmujàcych si´ w Polsce demonta˝em samochodów wynosi
ok. 500—800, wi´kszych zaÊ 20—30.
Poz. 159
o z∏omowaniu samochodu w celu jego wyrejestrowania,
— okreÊlenie wzoru zaÊwiadczeƒ o demonta˝u pojazdu.
Prawne
— uchwalenie ustawy transponujàcej wymagania dyrektywy w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji wraz z wydaniem aktów wykonawczych do
tej ustawy.
Inwestycyjne
— dofinansowanie demonta˝u pojazdów wycofanych
z eksploatacji w stacjach demonta˝u.
W chwili obecnej do firm nale˝ycie przygotowanych do prowadzenia dzia∏alnoÊci zwiàzanej z demonta˝em samochodów nale˝y oko∏o 20—30 przedsi´biorstw w Polsce.
3.3.2.8. Odpady medyczne i weterynaryjne
W Unii Europejskiej prace nad ca∏ym systemem
prawnym dotyczàcym pojazdów wycofanych z eksploatacji nie zosta∏y jeszcze zakoƒczone. Do koƒca 2002 r.
majà zostaç okreÊlone metody obliczania poziomów
ich odzysku i recyklingu.
Odpady medyczne powstajà w procesach diagnozowania, leczenia i profilaktyki medycznej i weterynaryjnej, prowadzonych w sieci lecznictwa otwartego
i zamkni´tego.
Prognoza
Generalnie odpady te, zgodnie z wytycznymi G∏ównego Inspektora Sanitarnego, dzieli si´ na 3 grupy
Prognoz´ iloÊci z∏omowanych samochodów oparto o nast´pujàce czynniki
— analiz´ stanu gospodarczego w Polsce w porównaniu do niektórych krajów Europy Zachodniej
w aspekcie rozwoju rynku samochodowego,
— szacunek iloÊci samochodów przewidywanych do
u˝ytkowania w 2014 r. w Polsce,
— okreÊlenie wartoÊci wspó∏czynnika recyklingu dla
2014 r.,
— okreÊlenie iloÊci z∏omowanych samochodów,
— wartoÊç wskaênika iloÊci osób przypadajàcych na 1
samochód,
— prognozy demograficzne.
Opracowana prognoza wykaza∏a, ˝e w 2006 r. iloÊç
z∏omowanych samochodów b´dzie wynosi∏a ok.
540 tys. sztuk, w 2010 r. — ok. 700 tys. sztuk,
a w 2014 r. — ok. 950 tys. sztuk.
Cele
Spe∏nienie wymogów Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/EC z dnia 18 wrzeÊnia
2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji
w formie ustawowej, która zapewni, ˝e wszystkie pojazdy wycofane z eksploatacji b´dà przekazywane
w ca∏oÊci do stacji demonta˝u. Zostanà w ten sposób
zapewnione wymagania ochrony Êrodowiska.
Zadania
Organizacyjne
— prowadzenie ewidencji stacji demonta˝u upowa˝nionych do wydawania stosownych zaÊwiadczeƒ
Stan aktualny gospodarki odpadami
— odpady bytowo-gospodarcze (zmiotki, szmaty, makulatura, resztki pokonsumpcyjne), niestanowiàce
zagro˝enia,
— odpady specyficzne, które ze wzgl´du na swój charakter zanieczyszczenia drobnoustrojami mogà
stwarzaç zagro˝enie dla ludzi i Êrodowiska. Do grupy tej zaliczane sà: zu˝yte materia∏y opatrunkowe,
sprz´t jednorazowego u˝ytku, szczàtki pooperacyjne i posekcyjne, materia∏ biologiczny oraz inne odpady ze szpitali i oddzia∏ów zakaênych,
— odpady specjalne, do których zaliczane sà substancje radioaktywne, pozosta∏oÊci cytostatyków i cytotoksyków, przeterminowane Êrodki farmaceutyczne, uszkodzone termometry Êwietlówki, odpady srebronoÊne itp.
Z powy˝szego podzia∏u wynika wprost, ˝e odpady
pierwszej grupy nie stwarzajà zagro˝enia dla Êrodowiska, natomiast odpady grupy trzeciej wymagajà oddzielnych technik unieszkodliwiania. Zasadniczym problemem sà odpady grupy drugiej, które powinny byç
gromadzone selektywnie, gdy˝ wymagajà unieszkodliwiania na drodze termicznego przekszta∏cenia.
W sektorze weterynaryjnym powstajà odpady takie
jak
— odpady zakaêne (pad∏e zwierz´ta),
— zu˝yte ig∏y, strzykawki i inny sprz´t jednorazowego
u˝ytku,
— materia∏ biologiczny: organy z operacji, narodzin,
odpady z laboratoriów patologicznych,
— zwierz´ta poddane eutanazji (przewa˝nie psy i koty),
— przeterminowane lekarstwa.
Bilans odpadów specyficznych
IloÊç odpadów powstajàcych na terenie placówek
medycznych zosta∏a oszacowana w oparciu o przyj´te
literaturowe i zalecane przez WHO wskaêniki powstawania specyficznych odpadów medycznych powstajàcych w szpitalach (0,3 kg/∏ó˝ko/dob´ bez rozró˝niania
specjalizacji szpitala).
Po zsumowaniu wszystkich funkcjonujàcych w Polsce ∏ó˝ek szpitalnych, uwzgl´dniajàc wskaênik wykorzystania ∏ó˝ek oraz przyjmujàc wskaênik powstawania
odpadów rz´du 0,3 kg/∏ó˝ko/dob´ uzyskujemy iloÊç odpadów specyficznych powstajàcych w szpitalach na
poziomie 18,2 tys. Mg. WielkoÊç ta pozostaje w zgodzie
z danymi systemu SIGOP, w którym zarejestrowano
7 tys. Mg niebezpiecznych odpadów szpitalnych, powstajàcych w 285 szpitalach, tj. oko∏o 1/3 funkcjonujàcych placówek szpitalnych w kraju. Na podstawie tych
danych iloÊç odpadów w skali kraju wynosi∏aby oko∏o
21 tys. Mg.
Dokonano równie˝ oszacowania iloÊci specyficznych odpadów medycznych powstajàcych w placówkach indywidualnych i specjalistycznych praktyk lekarskich. W oparciu o dane GUS, dotyczàce iloÊci indywidualnych i specjalistycznych gabinetów, oraz o wskaêniki powstawania odpadów z praktyk indywidualnych
i specjalistycznych uzyskano iloÊç specyficznych odpadów medycznych wynoszàcà ok. 1600 Mg.
Poz. 159
tali, natomiast metodami fizykochemicznymi jedynie
w 1,5% szpitali.
Aktualnie w kraju funkcjonujà 22 du˝e regionalne
spalarnie odpadów medycznych o wydajnoÊci sumarycznej rz´du 13,6 tys. Mg/rok oraz pewna iloÊç ma∏ych
spalarni o wydajnoÊci 50—300 kg/godz. Cz´Êç odpadów spalana jest w instalacjach centralnego ogrzewania jako wybór „mniejszego z∏a” (4,2% szpitali).
W jednostkach s∏u˝by zdrowia eksploatowana jest
pewna liczba tzw. „spalarek”, w których proces spalania prowadzony jest w temp. 700—800°C, bez ˝adnych
urzàdzeƒ do oczyszczania spalin.
Na podstawie przedstawionego bilansu specyficznych odpadów medycznych w Polsce mo˝na stwierdziç, ˝e istniejàce moce przerobowe spalarni odpadów
medycznych znacznie przewy˝szajà potrzeby.
Korzystanie przez placówki medyczne z w∏asnych
kot∏owni lub spalarek niespe∏niajàcych wymagaƒ ekologicznych wynika przede wszystkim ze znacznych
kosztów spalania odpadów medycznych. Innymi metodami unieszkodliwiania odpadów medycznych, stosowanymi jak dotychczas w marginalnym stopniu, mogà
byç metody fizykochemiczne, jak np.
— dezynfekcja i sterylizacja w automatach ciÊnieniowych (autoklawach),
— dezynfekcja parowa,
IloÊç odpadów powstajàcych w prywatnych gabinetach weterynaryjnych jest aktualnie niemo˝liwa do
okreÊlenia, gdy˝ w dost´pnych statystykach nie sà
udost´pnione informacje dotyczàce ich iloÊci. Takich
danych nie gromadzi równie˝ Krajowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna.
Reasumujàc, mo˝na szacowaç, ˝e iloÊç specyficznych odpadów medycznych powstajàcych w 2000 r.
w Polsce wynosi ok. 23 tys. Mg. Przyjmujàc, ˝e odpady
weterynaryjne stanowià ok. 10% odpadów medycznych, szacunkowa iloÊç specyficznych odpadów medycznych i weterynaryjnych w 2000 r. kszta∏tuje si´ na
poziomie ok. 25 tys. Mg.
— dezynfekcja chemiczna.
Prognoza
Prognoza wytwarzania specyficznych odpadów
medycznych przedstawiona zosta∏a w oparciu o dane
literaturowe, dane statystyczne (prognoza demograficzna, dynamika wzrostu PKB) oraz doÊwiadczenia
IGO przy opracowaniu „Kompleksowego Programu
Gospodarki Odpadami Niebezpiecznymi w regionie
Polski Po∏udniowej”.
Prognoza ta w latach 2003—2014 przedstawia si´
nast´pujàco
Ocena stanu aktualnego gospodarki odpadami
2003 r.
— 25 800 Mg
Gospodarka odpadami we wszystkich placówkach
s∏u˝by zdrowia odbywa si´ zgodnie z instrukcjami wewnàtrzzak∏adowymi opracowanymi na podstawie wytycznych Inspekcji Sanitarnej. Na podstawie informacji
uzyskanych z G∏ównego Inspektoratu Sanitarnego
mo˝na stwierdziç, ˝e segregacja odpadów na ww. trzy
grupy prowadzona jest prawie we wszystkich szpitalach (99,80%). Odpady specyficzne przechowywane
sà w specjalnych pomieszczeniach w temperaturze
nieprzekraczajàcej 10°C. Maksymalny czas magazynowania odpadów nie powinien byç d∏u˝szy ni˝ 48 godz.
Takie specjalne pomieszczenie posiada 84,5% szpitali.
2006 r.
— 26 500 Mg
2010 r.
— 27 600 Mg
2014 r.
— 29 000 Mg.
Unieszkodliwianie odpadów specyficznych metodà
termicznà realizowane jest w 98,5% ogólnej liczby szpi-
Cele
Minimalizacja iloÊci powstawania niebezpiecznych
odpadów medycznych, wymagajàcych szczególnych
metod unieszkodliwiania na drodze termicznego przekszta∏cania, poprzez segregacj´ odpadów u êród∏a powstawania.
Eliminacja nieprawid∏owych praktyk w gospodarce
odpadami medycznymi, tj. spalania specyficznych odpadów medycznych w tzw. „spalarkach” nieposiadajà-
cych urzàdzeƒ do oczyszczania gazu oraz w piecach
centralnego ogrzewania.
Poz. 159
Zadania
Organizacyjne
Zadania
Inwestycyjne
Na podstawie przedstawionego bilansu specyficznych odpadów medycznych w Polsce oraz prognozy
na lata 2003—2014 mo˝na stwierdziç, ˝e istniejàce moce przerobowe spalarni odpadów medycznych sà wystarczajàce.
Prawne
Zgodnie z za∏o˝eniami ustawy o odpadach zostanà
wprowadzone w ˝ycie nast´pujàce rozporzàdzenia Ministra Zdrowia
— w sprawie rodzajów odpadów medycznych i weterynaryjnych, których poddawanie odzyskowi jest
zakazane,
— w sprawie dopuszczalnych sposobów i warunków
unieszkodliwiania odpadów medycznych i weterynaryjnych,
— w sprawie szczegó∏owego sposobu post´powania
ze sta∏ymi odpadami medycznymi.
3.3.2.9. Odpady materia∏ów wybuchowych
Stan aktualny gospodarki odpadami
Odpady materia∏ów wybuchowych powstajà
w procesie funkcjonowania resortu Obrony Narodowej, a szczególnie si∏ zbrojnych, w przedsi´biorstwach
je stosujàcych oraz na terenach zdegradowanych dzia∏alnoÊcià jednostek wojskowych.
Generalnie odpady te dzielà si´ na
— odpady amunicji,
— odpadowe wyroby pirotechniczne,
— inne materia∏y wybuchowe.
Aktualnie w kraju sà instalacje, pracujàce w oparciu o odpowiednie technologie, których zarzàdzajàcy
dysponujà pozwoleniami formalnoprawnymi na prowadzenie odzysku oraz unieszkodliwiania odpadów
materia∏ów wybuchowych.
Bilans odpadów materia∏ów wybuchowych
IloÊç odpadów materia∏ów wybuchowych wed∏ug
szacunku resortu Obrony Narodowej wynosi
— zmagazynowanych ok. 1000 Mg,
— powsta∏ych w ciàgu roku 500 Mg.
Aktualnie w kraju brak jest danych dotyczàcych iloÊci odpadów materia∏ów wybuchowych powstajàcych
poza resortem Obrony Narodowej.
— opracowanie w kraju „Planu gospodarki odpadami
materia∏ów wybuchowych”,
— zorganizowanie centralnego monitoringu powstawania odpadów materia∏ów wybuchowych i ich
odzysku i unieszkodliwiania.
Prawne
— nowelizacja resortowych przepisów prawnych dotyczàcych odpadów materia∏ów wybuchowych
zgodnie z ustawà o odpadach.
Finansowe
— dofinansowanie zorganizowania centralnego monitoringu odpadów materia∏ów wybuchowych,
— dofinansowanie badaƒ nad nowymi technologiami
odzysku i unieszkodliwiania odpadów materia∏ów
wybuchowych,
— dofinansowanie wdra˝ania nowych technologii odzysku i unieszkodliwiania materia∏ów wybuchowych.
3.3.3. Mo˝liwoÊci minimalizacji iloÊci powstawania
odpadów niebezpiecznych
W gospodarce odpadami podstawowym priorytetem powinna byç redukcja u êród∏a, tj. minimalizacja
iloÊci i szkodliwoÊci odpadów. Minimalizacja iloÊci powstawania odpadów jest zwykle zwiàzana ze specyfikà
zak∏adu i prowadzonych w nim procesów technologicznych.
Jednak istniejà rodzaje odpadów, powstajàcych
w ró˝nych bran˝ach przemys∏owych, dla których mo˝na okreÊliç typowe techniki minimalizacyjne
— odpadowe rozpuszczalniki — odzysk (destylacja)
i ponowne wykorzystanie w procesie; proces mo˝e
byç realizowany we w∏asnej instalacji lub przez firm´ specjalistycznà,
— odpady w postaci wód pop∏ucznych zawierajàce
metale — odparowanie, odwrócona osmoza, wymiana jonowa, elektrolityczny odzysk metali, elektrodializa,
— odpady rozdrobnionych metali (py∏y i szlamy) —
granulowanie i wykorzystanie w procesach hutniczych,
— odpadowe kwasy i alkalia — rozk∏ad termiczny
(proces odzysku kwasu solnego), odparowanie
(dla st´˝onych kwasów i zasad z ma∏ymi iloÊciami
lotnych substancji organicznych) i ponowne wykorzystanie w procesie, krystalizacja, wymiana jonowa (oczyszczanie kwasów i zasad z zanieczyszczeƒ
metalami ci´˝kimi i cyjankami).
Minimalizacja iloÊci powstawania odpadów mo˝e
byç równie˝ realizowana poprzez modyfikacje urzà-
dzeƒ i zmian´ procesów produkcyjnych. Przyk∏adowo
zmiany technologiczne mogà obejmowaç np. zastosowanie kàpieli galwanicznych bezcyjankowych, zastosowanie Êrodków odt∏uszczajàcych na bazie wodnej
w miejsce rozpuszczalników organicznych. Modyfikacja urzàdzeƒ mo˝e natomiast dotyczyç wprowadzenia
filtracji kàpieli galwanicznych, wyd∏u˝ajàc w ten sposób okres ich u˝ytkowania oraz przyczyniajàc si´ do
zmniejszenia iloÊci osadów powstajàcych z neutralizacji zu˝ytych kàpieli galwanicznych.
Najkorzystniejszà dla Êrodowiska formà minimalizacji odpadów jest wprowadzanie na rynek produktów
ekologicznych, tzn. takich, które w wyniku ich u˝ycia nie
b´dà stwarzaç zagro˝enia dla Êrodowiska bàdê b´dà ∏atwe do przetworzenia. Przyk∏adem takich produktów sà
farby wodorozpuszczalne i proszkowe wprowadzane
w miejsce farb na bazie rozpuszczalników organicznych
lub baterie niezawierajàce zwiàzków rt´ci i kadmu.
Bardzo wa˝nym etapem minimalizacji iloÊci i szkodliwoÊci odpadów jest ekologiczne projektowanie wyrobów. Polega ona na u˝yciu surowców przyjaznych
Poz. 159
Êrodowisku w miejsce substancji szkodliwych oraz stosowaniu monta˝u konstrukcyjnego zapewniajàcego ∏atwy demonta˝ elementów zawierajàcych substancje
niebezpieczne.
3.3.4. Prognozy powstawania odpadów
Opracowanie prognoz powstawania odpadów niebezpiecznych na lata 2003, 2006, 2010 i 2014 jest w aktualnej niestabilnej sytuacji gospodarczej kraju wyjàtkowo trudne. Kierujàc si´ za∏o˝eniami strategii gospodarki dla Polski do roku 2025, strategiami wybranych
bran˝ i wskaênikami odzysku z rynku wyrobów podlegajàcych ustawie o obowiàzkach producentów niektórych wyrobów i op∏acie produktowej i depozytowej,
oszacowano iloÊci odpadów powstajàcych w ww. latach wed∏ug podzia∏u na przewidywane technologie
do odzysku bàdê unieszkodliwiania (w tym sk∏adowania) odpadów niebezpiecznych. Za punkt wyjÊcia przyj´to dane prezentowane w tabeli 3.3.1.3. i 3.3.3.1., na
podstawie których okreÊlono prognozowane w latach
2003—2014 iloÊci wytwarzanych odpadów niebezpiecznych.
Prognozy odzysku i unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych w instalacjach zewn´trznych wg wy-
szczególnionych procesów przedstawiono w tabeli
3.3.3.2.
Przyjmuje si´, ˝e iloÊç odpadów niebezpiecznych
poddawanych procesom odzysku i unieszkodliwiania
w instalacjach w∏asnych wyniesie w 2003 r. 900 000 Mg
i w kolejnych latach do 2014 r. nie ulegnie zmianie.
W tabeli 3.3.3.3 przedstawiono prognozowane iloÊci wytwarzanych odpadów w latach 2003—2014,
z uwzgl´dnieniem iloÊci odpadów przeznaczonych do
procesu odzysku i unieszkodliwiania w instalacjach
w∏asnych i jednostek zewn´trznych.
3.3.5. OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami
niebezpiecznymi
Dla okreÊlenia potrzeb dotyczàcych niezb´dnych
wydajnoÊci instalacji do odzysku i unieszkodliwiania
odpadów niebezpiecznych porównano iloÊci powstajàcych w 2003 r. odpadów (wg tabeli 3.3.3.1.), zawierajà-
Tabela ta pozwala okreÊliç stan mocy przerobowych w stosunku do okreÊlonych potrzeb. W tym
miejscu nale˝y podkreÊliç, ˝e aktualnie nie ma podstaw do okreÊlenia poprawnoÊci prowadzenia procesów odzysku i unieszkodliwiania w poszczególnych
instalacjach, w szczególnoÊci termicznego unieszkodliwiania i sk∏adowania. Zgodnie z wst´pnymi ocenami dokonywanymi przez ekspertów opracowujàcych
plan implementacyjny dyrektywy 94/67/EC w sprawie
spalania odpadów niebezpiecznych — 18% iloÊciowo
i ok. 24% bioràc pod uwag´ wydajnoÊç instalacji do
Poz. 159
cych równie˝ wielkoÊci pozyskanych odpadów niebezpiecznych ze strumienia odpadów komunalnych, ze
zdolnoÊcià przerobowà instalacji istniejàcych w kraju,
zak∏adajàc, ˝e aktualnie funkcjonujàce instalacje b´dà
prowadzi∏y nadal swojà dzia∏alnoÊç po ewentualnych
pracach modernizacyjnych (tabela 3.3.3.4.).
termicznego przekszta∏cania odpadów niebezpiecznych spe∏nia wymagania UE, zaÊ pozosta∏a cz´Êç wymagaç b´dzie znacznych prac modernizacyjnych.
Jeszcze trudniej oceniç przydatnoÊç istniejàcych sk∏adowisk. ZnajomoÊç stanu ich zabezpieczeƒ pozwala
stwierdziç, ˝e generalnie sà one niewystarczajàce
w stosunku do wymagaƒ dyrektywy 1999/31/EC dotyczàcej sk∏adowisk odpadów. Prowadzone aktualnie
przeglàdy ekologiczne sk∏adowisk i spalarni pozwolà
zweryfikowaç oceny ich przydatnoÊci do dalszej dzia∏alnoÊci.
Potrzeby inwestycyjne
Potrzeby organizacyjne
Dla prawid∏owego funkcjonowania gospodarki odpadami niebezpiecznymi niezb´dne jest
Ze wzgl´du na fakt powstawania wielu odpadów
niebezpiecznych w sposób rozproszony najistotniejszà
sprawà jest stworzenie warunków do zbiórki tych odpadów od mieszkaƒców oraz od ma∏ych i Êrednich
firm. W tym celu proponuje si´ organizacj´ gminnych
punktów zbierania odpadów niebezpiecznych i stacji
prze∏adunkowych. Punkty gromadzenia odbiera∏yby
odpady niebezpieczne (w tym zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne jako zawierajàce odpady niebezpieczne) od mieszkaƒców i przeterminowane odczynniki chemiczne ze szkó∏ ni˝szego szczebla bez ponoszenia op∏at, zaÊ odp∏atnie (na zasadzie us∏ugi) od ma∏ych
i Êrednich przedsi´biorstw.
— wybudowanie instalacji do termicznego przekszta∏cania szerokiej gamy odpadów niebezpiecznych
o wydajnoÊci 20 tys. Mg/rok,
— wybudowanie ogólnokrajowego sk∏adowiska odpadów niebezpiecznych o pojemnoÊci 500 tys. Mg,
— budowa 40 sk∏adowisk dla odpadów azbestowych
o ∏àcznej pojemnoÊci 6 650 tys. Mg lub alternatywnie dobudowanie oddzielnych kwater dla odpadów
azbestowych na istniejàcych sk∏adowiskach odpadów,
— modernizacja lub wybudowanie nowych sk∏adowisk na odpady niebezpieczne w hutach metali nie˝elaznych: miedzi, o∏owiu, cynku i aluminium,
— uruchomienie linii do unieszkodliwiania urzàdzeƒ
ch∏odniczych,
— budowa stacji do dekontaminacji transformatorów
zawierajàcych PCB,
— uruchomienie linii do automatycznego przerobu
urzàdzeƒ elektronicznych (po usuni´ciu elementów szczególnie niebezpiecznych typu: elementy
zawierajàce rt´ç, PCB, akumulatory i baterie itp.).
Potrzeby uregulowaƒ prawnych
W zakresie uregulowaƒ prawnych niezb´dne jest
wprowadzenie do ustawodawstwa polskiego
— wymagaƒ dyrektywy dotyczàcej wycofywanych
z eksploatacji pojazdów,
— wymagaƒ dyrektyw, dotyczàcych urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych oraz odpadowych urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych (po zatwierdzeniu projektu).
Zadaniem stacji prze∏adunkowych (jedna na ok. 50
punktów gminnych) b´dzie magazynowanie, przygotowywanie do wysy∏ki i przesy∏anie do w∏aÊciwych instalacji zebranych odpadów. Transport odpadów niebezpiecznych do i ze stacji prze∏adunkowych mo˝e byç
realizowany bàdê Êrodkami w∏asnymi b´dàcymi na
wyposa˝eniu stacji lub poprzez specjalistyczne firmy
transportowe posiadajàce stosowne zezwolenia. Koszty unieszkodliwiania odpadów zebranych od mieszkaƒców i ze szkó∏ powinny byç pokrywane z funduszy
gminnych.
Konieczne jest równie˝ doskonalenie istniejàcej
zbiórki odpadów: akumulatorów, olejów itp. w sieciach
organizowanych przez producentów i organizacje odzysku.
Ponadto celowym jest prowadzenie kontroli prawid∏owoÊci gospodarki odpadami poprzez kontynuacj´
dotychczasowych dzia∏aƒ w zakresie monitoringu gospodarki odpadami niebezpiecznymi, a tak˝e wdra˝anie technik minimalizacji powstawania odpadów u êród∏a powstawania.
Przewidywane zadania do realizacji w ramach gospodarki odpadami niebezpiecznymi przedstawiono
w tabeli 3.3.4.1.
3.3.6. Niezb´dne koszty zwiàzane z realizacjà przedsi´wzi´ç w gospodarce odpadami niebezpiecznymi
i Êrednich przedsi´biorstw (zak∏ada si´, ˝e w ka˝dej
gminie docelowo zostanie zorganizowany co najmniej jeden punkt),
Koszty realizacji przedsi´wzi´ç proponowanych
w krajowym planie gospodarki odpadami w zakresie
gospodarowania odpadami niebezpiecznymi rozpatrywano w trzech grupach jako
— placówki opieki zdrowotnej (POZ) i placówki opieki
weterynaryjnej (POW) przyjmujàce odpady gro˝àce infekcjà,
— niezb´dne nak∏ady inwestycyjne zwiàzane z organizacjà zbiórki odpadów niebezpiecznych ze strumienia odpadów komunalnych, z ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw,
— nak∏ady inwestycyjne zwiàzane z budowà niezb´dnych obiektów do prawid∏owego unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych,
— koszty zwiàzane z odzyskiem i unieszkodliwianiem
odpadów niebezpiecznych,
— budowa sk∏adowisk odpadów azbestowych o ∏àcznej pojemnoÊci 6 650 tys. Mg,
— uruchomienie instalacji do dekontaminacji transformatorów zawierajàcych PCB.
Nak∏ady inwestycyjne zwiàzane z organizacjà zbierania odpadów niebezpiecznych ze strumienia odpadów
komunalnych oraz z ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw
Za∏o˝ony system zbiórki odpadów niebezpiecznych
oparty jest o zorganizowanà sieç nast´pujàcych obiektów
I stopieƒ
— gminne punkty zbiórki odpadów niebezpiecznych
(GPZON) przyjmujàce bezp∏atnie odpady niebezpieczne od mieszkaƒców oraz odp∏atnie od ma∏ych
II stopieƒ
— stacje prze∏adunkowe odpadów niebezpiecznych
(SPON) majàce na celu magazynowanie zebranych
w gminach oraz pochodzàcych z du˝ych przedsi´biorstw odpadów niebezpiecznych i przygotowanie ich do transportu do docelowej instalacji wykorzystania/unieszkodliwiania lub na sk∏adowisko,
— system zbierania odpadów z placówek opieki zdrowotnej.
Nak∏ady inwestycyjne na utworzenie jednego
gminnego punktu zbiórki odpadów niebezpiecznych
(GPZON) kszta∏tujà si´ na poziomie 70,5 tys. PLN. Przy
za∏o˝eniu stopniowego rozwoju sieci GPZON, POZ
i POW nak∏ady inwestycyjne wynosiç b´dà: do roku
2006 — 98,7 mln PLN, w latach 2007—2014 —
77 mln PLN.
Nak∏ady inwestycyjne jednej stacji prze∏adunkowej
odpadów niebezpiecznych (SPON) kszta∏tujà si´ na poziomie 1,6 mln PLN. Zak∏ada si´, ˝e jeden SPON obs∏uguje Êrednio 50—60 GPZON (w zale˝noÊci od warunków lokalnych). Ca∏kowite nak∏ady inwestycyjne na budow´ stacji prze∏adunkowych wyniosà: do roku 2006
— 40,0 mln PLN, w latach 2007—2014 — 29,1 mln PLN.
Nak∏ady inwestycyjne zwiàzane z budowà niezb´dnych obiektów
Na podstawie dokonanego bilansu masowego odpadów niebezpiecznych oraz wydajnoÊci istniejàcych
instalacji ich unieszkodliwiania stwierdzono potrzeb´
uruchomienia poni˝ej wymienionych obiektów wymagajàcych nast´pujàcych nak∏adów inwestycyjnych
— instalacja termicznego przekszta∏cania odpadów
niebezpiecznych o wydajnoÊci ok. 20 000 Mg —
70 mln PLN,
— sk∏adowisko odpadów niebezpiecznych o pojemnoÊci 500 000 Mg — 80 mln PLN,
— 40 sk∏adowisk odpadów azbestowych o ∏àcznej pojemnoÊci 6 650 000 Mg; ∏àczne nak∏ady inwestycyjne
na 40 sk∏adowisk oszacowano na ok. 151 mln PLN,
— instalacja do odzysku i unieszkodliwiania urzàdzeƒ
elektrycznych i elektronicznych — ok. 200 mln PLN,
— instalacja do unieszkodliwiania urzàdzeƒ ch∏odniczych — ok. 10 mln PLN,
— instalacja do dekontaminacji transformatorów zawierajàcych PCB — ok. 10 mln PLN.
Poz. 159
to, ˝e koszty te wyra˝ajà si´ w cenie odpowiednich
us∏ug, bowiem w warunkach gospodarki rynkowej cena stanowi pochodnà kosztów eksploatacyjnych. W zale˝noÊci od metody odzysku bàdê unieszkodliwiania
koszty jednostkowe wynoszà
— termiczne unieszkodliwianie — 2 500 PLN/Mg,
— odzysk rozpuszczalników — 2 500 PLN/Mg,
— rozdzia∏ emulsji — 300 PLN/Mg,
— immobilizacja w betonie — 1 000 PLN/Mg,
— wykorzystanie w procesach przemys∏owych —
400 PLN/Mg,
— indywidualne procesy — 10 000 PLN/Mg,
— odzysk metali — 500 PLN/Mg,
— sk∏adowanie do czasu opracowania technologii —
800 PLN/Mg,
Dokonane wst´pne szacunki kosztów zwiàzanych
z realizacjà przedsi´wzi´ç w gospodarce odpadami
niebezpiecznymi pozwoli∏y stwierdziç, ˝e niezb´dne
nak∏ady inwestycyjne na budow´ za∏o˝onych obiektów
wyniosà ∏àcznie ok. 997,4 mln PLN, co przedstawia tabela 4.1.3.
— chemiczne oczyszczanie Êcieków — 800 PLN/Mg,
Koszty zwiàzane z odzyskiem i unieszkodliwianiem
odpadów niebezpiecznych
— unieszkodliwianie odpadów materia∏ów wybuchowych — 2000 PLN/Mg.
Koszty eksploatacyjne zwiàzane z unieszkodliwianiem odpadów niebezpiecznych rozpatrywano
w aspekcie
W przypadku regeneracji olejów odpadowych
i przerobu akumulatorów o∏owiowych koszty tych procesów pokrywane sà z zysków otrzymanych z tytu∏u
zbytu uzyskanych w wyniku tych procesów materia∏ów. Koszty unieszkodliwiania poszczególnych strumieni odpadów niebezpiecznych w latach 2003, 2006,
2010 i 2014 przedstawiono w tabeli 3.3.5.1.
— obs∏ugi sieci gromadzenia odpadów niebezpiecznych (GPZON, SPON),
— unieszkodliwiania strumienia odpadów niebezpiecznych.
Zak∏adajàc Êredni sta∏y koszt eksploatacyjny jednego GPZON na poziomie 31,8 tys. PLN, koszty zwiàzane
z obs∏ugà sieci GPZON kszta∏towaç si´ b´dà w latach
2004—2006 ∏àcznie ok. 98,1 mln PLN, natomiast w latach 2007—2014 ∏àcznie ok. 581,9 mln PLN.
Przy za∏o˝eniu, ˝e sta∏e koszty eksploatacyjne dla
jednego SPON wynoszà 158 tys. PLN, koszty obs∏ugi
sieci SPON wyniosà w latach 2004—2006 ∏àcznie ok.
8,0 mln PLN, natomiast w latach 2007—2014 ∏àcznie
ok. 50,9 mln PLN.
Do dalszych analiz pos∏u˝ono si´ kosztami jednostkowymi odzysku i unieszkodliwiania odpadów. Przyj´-
— sk∏adowanie azbestu — 600 PLN/Mg,
— odzysk rt´ci — 4 000 PLN/Mg,
— obróbka fizykochemiczna — 1 500 PLN/Mg,
Koszty unieszkodliwiania odpadów b´dà wzrasta∏y w zale˝noÊci od stopnia wdro˝enia prawid∏owej gospodarki odpadami niebezpiecznymi od ok.
965 mln PLN w roku 2003, do blisko 2,4 mld PLN
w roku 2014.
W tabeli 3.3.5.2. przedstawiono zestawienie kosztów zbierania, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych w ramach Krajowego Planu Gospodarki Odpadami w Polsce w roku 2003 oraz w latach 2004—2006, 2007—2010 i 2011—2014.
¸àczny koszt zbierania, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych w latach 2003—2014
wyniesie 13,8 mld z∏.
Wyszczególnienie
6WDáHNRV]W\HNVSORDWDF\MQH
gminnych punktów zbiórki
odpadów niebezpiecznych
(GPZON)
2 6WDáHNRV]W\HNVSORDWDF\MQH6WDFML
3U]HáDGXQNRZ\FK 6321
3 Koszty odzysku lub
unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych
Razem
1
6WDáHNRV]W\HNVSORDWDF\MQH
gminnych punktów zbiórki
odpadów niebezpiecznych
(GPZON)
2 6WDáHNRV]W\HNVSORDWDF\MQH6WDFML
3U]HáDGXQNRZ\FK 6321
3 Koszty odzysku lub
unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych
Razem
Koszty odzysku lub
unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych
Razem
1
Lp.
1,0
964,5
3,0
3,0
8,0
3083,1
3189,2
-
4,0
4,0
264,9
23,3
4309,8
4598,0
2007-2010
-
98,1
2004-2006
1,0
318,0
43,1
10,0
264,9
131,9
30,8
3,0
98,1
9,6
9,6
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>mln PLN]
EXG*HWSDVWZD
VDPRU]G\
fundusze
terytorialne
2003
964,5
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
pomoc
zagraniczna
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
4276,0
4262,7
13,3
-
3054,3
3049,3
5,0
-
953,9
953,9
Posiadacz odpadów
[mln PLN]
Tabela 3.3.5.2. Zestawienie kosztów zbierania, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych w ramach KPGO w Polsce
4,0
4,0
4703,8
5048,4
13800,1
Razem w latach 2003–2014
12,0
-
27,6
835,5
376,0
47,0
12,0
317,0
-
-
-
-
-
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>mln PLN]
EXG*HWSDVWZD
VDPRU]G\
fundusze
terytorialne
2011-2014
-
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
317,0
Wyszczególnienie
Koszty eksploatacyjne gminnych
punktów zbiórki odpadów
niebezpiecznych (GPZON)
2 Koszty eksploatacyjne Stacji
3U]HáDGXQNRZ\FK 6321
3 Koszty odzysku lub
unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych
Razem
1
Lp.
pomoc
zagraniczna
-
-
-
-
-
-
12952,6
4668,4
4652,8
15,6
Posiadacz odpadów
[mln PLN]
4. MO˚LIWOÂCI POZYSKIWANIA ÂRODKÓW FINANSOWYCH NA REALIZACJ¢ PRZEDSI¢WZI¢å PRZEWIDZIANYCH W KPGO
èród∏a finansowania inwestycji ekologicznych
zwiàzanych z gospodarkà odpadami mo˝na podzieliç
na trzy grupy
— publiczne — np. pochodzàce z bud˝etu paƒstwa,
miasta lub gminy lub pozabud˝etowych instytucji
publicznych,
— prywatne — np. z banków komercyjnych, funduszy
inwestycyjnych, towarzystw leasingowych,
— prywatno-publiczne — np. ze spó∏ek prawa handlowego z udzia∏em gminy.
Dominujàcymi formami finansowania inwestycji
ekologicznych sà
— zobowiàzania kapita∏owe — kredyty, po˝yczki, obligacje, leasing,
— udzia∏y kapita∏owe — akcje i udzia∏y w spó∏kach,
— dotacje.
Mogà one wyst´powaç ∏àcznie.
Kredyty bankowe mo˝na podzieliç na
— kredyty udzielane ze Êrodków w∏asnych — kredyt
komercyjny,
— kredyty ze Êrodków powierzonych — otrzymanych
z innych êróde∏ na uzgodnionych warunkach,
— kredyty udzielane ze Êrodków w∏asnych z dop∏atà
do oprocentowania przez instytucje zewn´trzne.
W Polsce wyst´pujà najcz´Êciej nast´pujàce formy
finansowania inwestycji w zakresie gospodarki odpadami
— fundusze w∏asne inwestorów,
— po˝yczki, dotacje i dop∏aty do oprocentowania preferencyjnych kredytów udzielane przez Narodowy
i Wojewódzkie Fundusze Ochrony Ârodowiska
i Gospodarki Wodnej,
— kredyty preferencyjne udzielane np. przez Bank
Ochrony Ârodowiska (BOÂ S.A.) z dop∏atami do
oprocentowania lub ze Êrodków donatorów, kredyty komercyjne, kredyty konsorcjalne,
— zagraniczna pomoc finansowa udzielana poprzez
fundacje i programy pomocowe (np. z ekokonwersji poprzez EKOFUNDUSZ, konwersji d∏ugu wobec
Finlandii, funduszu ISPA),
— kredyty mi´dzynarodowych instytucji finansowych
(Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju — EBOiR,
Bank Âwiatowy),
— kredyty i po˝yczki udzielane przez banki komercyjne,
— leasing.
Poz. 159
Fundusze ochrony Êrodowiska i gospodarki wodnej
Zasady funkcjonowania narodowego, wojewódzkich, powiatowych i gminnych funduszy ochrony Êrodowiska i gospodarki wodnej okreÊla ustawa z dnia
27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony Êrodowiska
(Dz. U. Nr 62, poz. 627, ze zm.).
Narodowy Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej dzia∏a od 1989 r., a w 1993 r. nadano osobowoÊç prawnà wojewódzkim funduszom ochrony
Êrodowiska i gospodarki wodnej oraz powo∏ano gminne fundusze. W 1999 r., w zwiàzku z reformà ustrojowà
paƒstwa, powsta∏y fundusze powiatowe.
Zasadniczym celem Narodowego Funduszu jest
wspieranie finansowe przedsi´wzi´ç podejmowanych
dla poprawy jakoÊci Êrodowiska w Polsce. G∏ówne kierunki jego dzia∏alnoÊci okreÊla II Polityka Ekologiczna
Paƒstwa, natomiast co roku aktualizowane sà cele
szczegó∏owe — dokumenty wewn´trzne Narodowego
Funduszu, w tym zw∏aszcza zasady udzielania pomocy
finansowej oraz lista przedsi´wzi´ç priorytetowych.
W zakresie ochrony powierzchni ziemi, w tym ochrony
Êrodowiska przed odpadami, zak∏ada si´ dofinansowanie zadaƒ inwestycyjnych zgodnych z ni˝ej wymienionymi programami priorytetowymi
— rekultywacja terenów zdegradowanych przez wojska Federacji Rosyjskiej, Wojsko Polskie i przemys∏,
— likwidacja ucià˝liwoÊci starych sk∏adowisk odpadów niebezpiecznych,
— unieszkodliwianie
odpadów
powstajàcych
w zwiàzku z transportem samochodowym (autoz∏om, p∏yny eksploatacyjne, akumulatory, ogumienie, tworzywa sztuczne) oraz zbiórka i wykorzystanie olejów przepracowanych,
— przeciwdzia∏anie powstawaniu i unieszkodliwianie
odpadów przemys∏owych i odpadów niebezpiecznych,
— realizacja mi´dzygminnych i regionalnych programów zagospodarowania odpadów komunalnych
(w tym budowa zak∏adów przetwórstwa odpadów
oraz wspomaganie systemów zagospodarowywania osadów Êciekowych).
Rolà wojewódzkiego funduszu jest wspieranie finansowe przedsi´wzi´ç proekologicznych o zasi´gu
regionalnym, a podstawowym êród∏em ich przychodów sà wp∏ywy z tytu∏u op∏at za korzystanie ze Êrodowiska i administracyjnych kar pieni´˝nych.
W ka˝dym województwie WFOÂiGW przygotowujà
na wzór NFOÂiGW listy zadaƒ priorytetowych, które
mogà byç dofinansowywane z ich Êrodków, oraz zasady i kryteria, które b´dà obowiàzywaç przy wyborze zadaƒ do realizacji.
Warunki udzielenia dofinansowania
— udokumentowane pe∏ne pokrycie planowanych
kosztów przedsi´wzi´cia,
— wywiàzanie si´ przez Wnioskodawc´ z obowiàzku
uiszczania op∏at i kar, stanowiàcych przychody Narodowego Funduszu oraz wywiàzywania si´ z innych zobowiàzaƒ w stosunku do Funduszu,
— przedsi´wzi´cie nie mo˝e byç zakoƒczone,
— udzielone dofinansowanie nie mo˝e przekroczyç
kosztów przedsi´wzi´cia.
Fundusze, oprócz udzielania po˝yczek i przyznawania dotacji, zgodnie z art. 411 ust. 1 ustawy — Prawo
ochrony Êrodowiska tak˝e mogà
— udzielaç dop∏at do oprocentowania preferencyjnych kredytów i po˝yczek,
Poz. 159
— dzia∏ania z zakresu rolnictwa ekologicznego bezpoÊrednio oddzia∏ujàce na stan gleby, powietrza
i wód, w szczególnoÊci na prowadzenie gospodarstw rolnych produkujàcych metodami ekologicznymi po∏o˝onych na obszarach szczególnie
chronionych na podstawie przepisów ustawy
o ochronie przyrody,
— inne zadania ustalone przez rad´ gminy, s∏u˝àce
ochronie Êrodowiska i gospodarce wodnej, wynikajàce z zasady zrównowa˝onego rozwoju, w tym
na programy ochrony Êrodowiska.
— wnosiç udzia∏y do spó∏ek dzia∏ajàcych w kraju,
Ârodki powiatowych funduszy przeznacza si´ na
wspomaganie dzia∏alnoÊci wymienionej powy˝ej,
a ponadto na
— nabywaç obligacje, akcje i udzia∏y spó∏ek dzia∏ajàcych w kraju.
— realizacj´ przedsi´wzi´ç zwiàzanych z ochronà powierzchni ziemi,
W kryteriach oceny Wniosku o dofinansowanie
punktowana jest tak˝e pozycja przedsi´wzi´cia na liÊcie przedsi´wzi´ç priorytetowych wojewódzkich funduszy ochrony Êrodowiska i gospodarki wodnej.
— inne zadania ustalone przez rad´ powiatu, s∏u˝àce
ochronie Êrodowiska i gospodarce wodnej, wynikajàce z zasady zrównowa˝onego rozwoju, w tym
na programy ochrony Êrodowiska.
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony Êrodowiska w dziale II rozdziale 4 okreÊla przeznaczenie Êrodków finansowych funduszy gminnych, powiatowych i wojewódzkich.
Fundacje i programy pomocowe
I tak Êrodki gminnych funduszy zgodnie z art. 406
ww. ustawy przeznaczone sà na
EkoFundusz jest fundacjà powo∏anà w 1992 r. przez
Ministra Finansów dla efektywnego zarzàdzania Êrodkami finansowymi pochodzàcymi z zamiany cz´Êci zagranicznego d∏ugu na wspieranie przedsi´wzi´ç
w ochronie Êrodowiska (tzw. konwersja d∏ugu). Dotychczas decyzj´ o ekokonwersji polskiego d∏ugu podj´∏y Stany Zjednoczone, Francja, Szwajcaria, W∏ochy,
Szwecja i Norwegia. Tak wi´c EkoFundusz zarzàdza
Êrodkami finansowymi pochodzàcymi z ekokonwersji
∏àcznie ponad 571 mln USD do wydatkowania w latach
1992—2010.
— edukacj´ ekologicznà oraz propagowanie dzia∏aƒ
proekologicznych i zasady zrównowa˝onego rozwoju,
— wspomaganie realizacji zadaƒ paƒstwowego monitoringu Êrodowiska,
— wspomaganie innych systemów kontrolnych i pomiarowych oraz badaƒ stanu Êrodowiska, a tak˝e
systemów pomiarowych zu˝ycia wody i ciep∏a,
— realizowanie zadaƒ modernizacyjnych i inwestycyjnych, s∏u˝àcych ochronie Êrodowiska i gospodarce
wodnej, w tym instalacji lub urzàdzeƒ ochrony
przeciwpowodziowej i obiektów ma∏ej retencji
wodnej,
— urzàdzanie i utrzymywanie terenów zieleni, zadrzewieƒ, zakrzewieƒ oraz parków,
— realizacj´ przedsi´wzi´ç zwiàzanych z gospodarkà
odpadami,
— wspieranie dzia∏aƒ przeciwdzia∏ajàcych zanieczyszczeniom,
— profilaktyk´ zdrowotnà dzieci na obszarach, na których wyst´pujà przekroczenia standardów jakoÊci
Êrodowiska,
— wspieranie wykorzystania lokalnych êróde∏ energii
odnawialnej oraz pomoc dla wprowadzania bardziej przyjaznych dla Êrodowiska noÊników energii,
— wspieranie ekologicznych form transportu,
Fundacja EkoFundusz
EkoFundusz jest niezale˝nà fundacjà dzia∏ajàcà wed∏ug prawa polskiego, a w szczególnoÊci ustawy o fundacjach oraz Statutu. Obecnie Fundatorem jest Minister Skarbu Paƒstwa.
W Statucie EkoFunduszu pi´ç sektorów ochrony
Êrodowiska uznanych zosta∏o za dziedziny priorytetowe. Sà nimi
— ograniczenie transgranicznego transportu dwutlenku siarki i tlenków azotu oraz eliminacja niskich
êróde∏ ich emisji (ochrona powietrza),
— ograniczenie dop∏ywu zanieczyszczeƒ do Ba∏tyku
oraz ochrona zasobów wody pitnej (ochrona wód),
— ograniczenie emisji gazów powodujàcych zmiany
klimatu Ziemi (ochrona klimatu),
— ochrona ró˝norodnoÊci biologicznej,
— gospodarka odpadami i rekultywacja gleb zanieczyszczonych.
W zakresie gospodarki odpadami priorytetami
EkoFunduszu sà
— tworzenie kompleksowych systemów selektywnej
zbiórki, recyklingu i unieszkodliwiania odpadów
komunalnych i niebezpiecznych,
— przedsi´wzi´cia zwiàzane z eliminacjà powstawania odpadów niebezpiecznych w procesach przemys∏owych (promocja „czystszych technologii”)
i likwidacjà sk∏adowisk odpadów tego rodzaju,
Poz. 159
Racjonalna gospodarka odpadami zosta∏a w∏àczona do sektorów priorytetowych EkoFunduszu dopiero
w 1998 r.
Inne fundacje
Agencja Rozwoju Komunalnego w Warszawie,
Environmental Know-How Fund w Warszawie,
Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej Counterpart Fund w Warszawie,
Fundacja Wspó∏pracy Polsko-Niemieckiej,
— rekultywacja gleb zanieczyszczonych odpadami
niebezpiecznymi stanowiàcymi zagro˝enie dla
zdrowia ludzi lub Êwiata przyrody.
We wszystkich pi´ciu sektorach pomoc finansowà
EkoFunduszu uzyskaç mogà tylko te projekty, które wykazujà si´ wysokà efektywnoÊcià, tj. korzystnym stosunkiem efektów ekologicznych do kosztów. Poza tym
zalecane jest, aby projekty spe∏nia∏y przynajmniej jeden z nast´pujàcych warunków
— wprowadzanie na polski rynek nowych technologii
z krajów-donatorów,
— uruchomienie krajowej produkcji urzàdzeƒ dla
ochrony Êrodowiska,
— szczególne znaczenie dla ochrony zdrowia.
EkoFundusz udziela wsparcia finansowego w formie bezzwrotnych dotacji, a tak˝e preferencyjnych po˝yczek. Dotacje uzyskaç mogà jedynie projekty dotyczàce inwestycji zwiàzanych bezpoÊrednio z ochronà
Êrodowiska (w ich fazie implementacyjnej), a w dziedzinie przyrody równie˝ projekty nieinwestycyjne.
EkoFundusz nie dofinansowuje badaƒ naukowych, akcji pomiarowych, a tak˝e studiów i opracowaƒ oraz
tworzenia wszelkiego rodzaju dokumentacji projektowej.
Z regu∏y wysokoÊç dotacji dla przedsi´wzi´ç inwestycyjnych obliczana jest ze wskaêników NPV oraz IRR.
Je˝eli wniosek o dofinansowanie sk∏ada jednostka gospodarcza, dotacja EkoFunduszu z regu∏y nie przekracza 20% kosztów projektu, a jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach mo˝e dochodziç do 30%.
Gdy inwestorem sà w∏adze samorzàdowe, dotacja
mo˝e pokryç do 30% kosztów (w przypadkach szczególnych do 50%), a dla jednostek bud˝etowych, podejmujàcych inwestycje proekologiczne wykraczajàce poza
ich zadania statutowe, dofinansowanie EkoFunduszu
mo˝e pokryç do 50% kosztów.
Polska Agencja Rozwoju Regionalnego,
Program Ma∏ych Dotacji GEF,
Projekt Umbrella.
ISPA (fr. Instrument Structurel de Pre-Adhesion, ang.
Instrument for Structural Policies for Pre-Accession)
Pomoc Wspólnoty w ramach funduszu ISPA (Instrument for Structural Policies for Pre-Accession) ma
przyczyniaç si´ do lepszego przygotowania krajów stowarzyszonych do cz∏onkostwa w UE w dziedzinie gospodarczej infrastruktury, a w szczególnoÊci w sektorach ochrony Êrodowiska i transportu. ISPA jest instrumentem finansowym do realizacji celów okreÊlonych
w dokumencie „Partnerstwo dla Cz∏onkostwa” oraz
priorytetów wskazanych w Narodowym Programie
Przygotowania do Cz∏onkostwa w UE.
Program ISPA zarzàdzany jest przez Komisj´ Europejskà, a za jego realizacj´ w sektorze Êrodowiska
w Polsce odpowiadajà Ministerstwo Ârodowiska oraz
NFOÂiGW.
Projekty ubiegajàce si´ o dofinansowanie w ramach funduszu ISPA powinny spe∏niaç m.in. takie kryteria, jak
— wielkoÊç inwestycji — co najmniej 5 mln euro,
— podmiot publiczny jako inwestor,
— zgodnoÊç z wymogami dyrektyw UE, m.in.
— odnoÊnie do ochrony wody: 91/271/EWG,
80/778/EWG,
— odnoÊnie
do
91/689/EWG,
odpadów
75/442/EWG,
— odnoÊnie do ochrony powietrza: 96/62/WE,
89/429/EWG, 94/67/WE,
— zgodnoÊç z lokalnymi i regionalnymi programami
zrównowa˝onego rozwoju i ochrony Êrodowiska,
— efektywnoÊç ekonomiczna.
W odniesieniu do projektów, prowadzonych przez
pozarzàdowe organizacje spo∏eczne (przyrodnicze,
charytatywne) nienastawione na generowanie zysków,
dotacja EkoFunduszu mo˝e pokryç do 80% kosztów
w projekcie z dziedziny ochrony przyrody i do 50%
w inwestycjach zwiàzanych z ochronà Êrodowiska.
ISPA jest instrumentem finansowania du˝ych inwestycji o charakterze infrastrukturalnym. Dlatego najwi´ksze prawdopodobieƒstwo otrzymania dofinansowania z funduszu ISPA majà np. systemy zbiórki, odzysku i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych.
EkoFndusz mo˝e wspieraç zarówno projekty dopiero rozpoczynane, jak i b´dàce w fazie realizacji, je˝eli
ich rzeczowe zaawansowanie nie przekracza 60%.
ISPA b´dzie mog∏a dofinansowywaç pojedyncze
inwestycje o wyraênie okreÊlonym zakresie lub pojedyncze etapy du˝ych przedsi´wzi´ç inwestycyjnych.
Ka˝da inwestycja zg∏aszana do dofinansowania
z funduszu ISPA powinna rygorystycznie spe∏niaç
wszystkie normy i standardy techniczne i ekologiczne
obowiàzujàce w Unii Europejskiej, np. sk∏adowiska odpadów b´dà musia∏y byç zgodne ze standardami zawartymi w dyrektywie o sk∏adowaniu odpadów
(1999/31/WE).
ISPA jest funduszem publicznym, dzia∏ajàcym na
podstawie odr´bnego rozporzàdzenia Rady Europejskiej. Przy wydatkowaniu Êrodków z tego funduszu Komisja Europejska musi przestrzegaç prawa Unii Europejskiej o ochronie konkurencji i unikaç faworyzowania
tylko niektórych firm. Zwi´kszy to prawdopodobieƒstwo otrzymania wsparcia z ISPA dla jednostek sektora
publicznego, takich jak przedsi´biorstwa paƒstwowe
o charakterze u˝ytecznoÊci publicznej, gminy i ich zak∏ady bud˝etowe lub przedsi´biorstwa komunalne b´dàce
spó∏kami prawa handlowego, ale pozostajàce w ca∏oÊci
w∏asnoÊcià gmin. Dopuszczalna b´dzie pomoc ISPA dla
gmin, które udzielajà zezwolenia prywatnym firmom na
budow´ i eksploatacj´ publicznej infrastruktury ochrony Êrodowiska (np. sk∏adowisk odpadów).
Dopuszczalny udzia∏ równowa˝nika dotacji w finansowaniu nak∏adów inwestycyjnych wyniesie 75%
udzia∏u wszystkich Êrodków paƒstwowych lub publicznych, uwa˝anych za paƒstwowe, zaanga˝owanych w finansowanie danej inwestycji, wliczajàc Êrodki ISPA.
Fundusz ISPA b´dzie funkcjonowaç do momentu
uzyskania przez Polsk´ cz∏onkostwa w Unii Europejskiej. Rok 2003 b´dzie ostatnim rokiem zg∏aszania projektów do realizacji w ramach programu ISPA, które
b´dà wynikiem wst´pnej selekcji przeprowadzonej
wczeÊniej.
Banki najbardziej aktywnie wspierajàce inwestycje
ekologiczne
Bank Ochrony Ârodowiska S.A. — statutowo na∏o˝ony obowiàzek kredytowania inwestycji s∏u˝àcych
ochronie Êrodowiska,
Bank Gdaƒski S.A.,
Bank Rozwoju Eksportu S.A.,
Polski Bank Rozwoju S.A.,
Bank Âwiatowy,
Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju.
Instytucje leasingowe finansujàce gospodark´ odpadami
Towarzystwo Inwestycyjno-Leasingowe EKOLEASING S.A.,
BEL Leasing Sp. z o.o.,
BISE Leasing S.A.,
Centralne Towarzystwo Leasingowe S.A.,
Europejski Fundusz Leasingowy Sp. z o.o.
Poz. 159
Fundusze Strukturalne, Fundusz SpójnoÊci oraz Programy operacyjne
Po przystàpieniu Polski do Unii Europejskiej zaistnieje mo˝liwoÊç finansowania inwestycji w ochronie
Êrodowiska z Funduszy Strukturalnych (w szczególnoÊci w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego
Ochrona Êrodowiska i gospodarka wodna) oraz Funduszu SpójnoÊci, a tak˝e mo˝liwoÊç finansowania inwestycji ze Zintegrowanego Programu Operacyjnego
Rozwoju Regionalnego (inwestycje w skali regionalnej
i lokalnej). Ramy przedsi´wzi´ç inwestycyjnych finansowanych w przysz∏oÊci ze wspomnianych funduszy
okreÊla Narodowy Plan Rozwoju (2004—2006).
èród∏a finansowania inwestycji zwiàzanych z odpadami zosta∏y okreÊlone w Sektorowym Programie Operacyjnym Ochrona Ârodowiska i Gospodarka Wodna,
opracowanym dla potrzeb przeprowadzenia oceny ex-ante Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004—2006.
Narodowy Plan Rozwoju b´dzie s∏u˝y∏ jako podstawa
negocjowania przez Polsk´ Podstaw Wsparcia Wspólnoty (Community Support Framework), dokumentu
okreÊlajàcego kierunki i wysokoÊç wsparcia ze strony
funduszy strukturalnych na realizacj´ zamierzeƒ rozwojowych oraz jako podstawa interwencji z Funduszu
SpójnoÊci.
W ramach jednego z priorytetów Narodowego Planu Rozwoju: Ochrona Êrodowiska i zagospodarowanie
przestrzenne podstawowe znaczenie b´dzie mia∏o
wsparcie inwestycyjne ukierunkowane mi´dzy innymi
na racjonalnà gospodark´ odpadami. W zakresie gospodarki odpadami i ochrony powierzchni ziemi
wsparcie inwestycyjne w okresie realizacji Narodowego Planu Rozwoju przeznaczone b´dzie przede wszystkim na budow´, rozbudow´ lub modernizacj´ sk∏adowisk odpadów komunalnych, systemy selektywnej
zbiórki, recyklingu i odzysku odpadów komunalnych
(sortownie, kompostownie), systemy zbiórki i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych. Dwa pierwsze
kierunki realizowane b´dà g∏ównie w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR), natomiast trzeci pozostanie domenà
dzia∏aƒ o charakterze krajowym, wspieranych w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Ochrona
Ârodowiska i Gospodarka Wodna. Ârodki finansowe,
przeznaczone na rekultywacj´ ucià˝liwych dla Êrodowiska sk∏adowisk, w tym sk∏adowisk odpadów przemys∏owych dost´pne sà w ramach Êrodowiskowych funduszy celowych oraz z uwagi na koncentracj´ przestrzennà i du˝e koszty takich dzia∏aƒ, w ograniczonym
zakresie tak˝e w ramach ZPORR.
Sektorowy program operacyjny — Ochrona Êrodowiska i gospodarka wodna wspiera dzia∏ania na rzecz
ochrony i poprawy stanu Êrodowiska, w szczególnoÊci
z uwzgl´dnieniem zasady przezornoÊci.
Program b´dzie finansowany ze Êrodków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (ERDF) oraz
ze Êrodków krajowych. Ogó∏em na program operacyjny w latach 2004—2006 przeznaczone b´dzie 6 645 mln
euro, a wk∏ad krajowy ze Êrodków publicznych wyniesie 129 mln euro, co stanowi 29,7% wszystkich Êrod-
ków przeznaczonych na program. Na realizacj´ priorytetu — ochrona Êrodowiska na obszarach zanieczyszczonych — przeznaczono 23% Êrodków. Realizacja tego priorytetu umo˝liwi mi´dzy innymi stworzenie
kompleksowego systemu gospodarki odpadami niebezpiecznymi.
Równolegle z realizacjà sektorowych programów
operacyjnych i programu regionalnego realizowane
b´dà du˝e projekty wspó∏finansowane z Funduszu
SpójnoÊci. Z funduszu tego wsparcie uzyska mi´dzy innymi sektor Êrodowisko. W ramach tego sektora nastàpi wsparcie gospodarki odpadami komunalnymi, majàce na celu stworzenie systemów zbiórki, transportu,
odzysku i unieszkodliwienia odpadów komunalnych.
W ramach tego priorytetu b´dà realizowane dzia∏ania,
s∏u˝àce stworzeniu zintegrowanego systemu gospodarki odpadami oraz dzia∏ania zwiàzane z eliminacjà
zanieczyszczeƒ azbestem.
¸àcznie suma Êrodków publicznych (Fundusze
Strukturalne, Fundusz SpójnoÊci, Êrodki krajowe) w realizacji Narodowego Planu Rozwoju 2004—2006 wyniesie ponad 20 092 mln euro, z czego 13 862 mln euro, tj. 69% ca∏oÊci sumy, pochodziç b´dzie ze Êrodków
wspólnotowych.
Obok Êrodków publicznych w realizacji Narodowego Planu Rozwoju b´dà uczestniczy∏y tak˝e Êrodki
prywatne — pomoc kierowana do przedsi´biorstw
b´dzie podlega∏a zasadom konkurencji. ¸àczna wartoÊç niezb´dnego wk∏adu ze strony podmiotów prywatnych szacowna jest na oko∏o 3 165 mln euro, co
podwy˝sza ∏àcznà sum´ Êrodków zaanga˝owanych
w realizacj´ NPR do ponad 23 mld euro, z czego na
Sektorowy Program Operacyjny: Ochrona Êrodowiska i gospodarka wodna — 5,5% ca∏oÊci Êrodków
(516,0 mln euro) oraz na Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego — 30,3% ca∏oÊci Êrodków (2 805,8 mln euro).
Poz. 159
Narodowy Plan Rozwoju na lata 2004—2006, b´dàcy strategicznym Êredniookresowym dokumentem
planistycznym, wskazujàcym kierunki interwencji publicznej o charakterze strukturalnym, przewiduje koncentracj´ dzia∏aƒ na wybranych priorytetach rozwoju.
Jest wÊród nich priorytet: Ochrona Êrodowiska i racjonalne wykorzystanie zasobów Êrodowiska. Priorytet
ten w ramach Narodowego Planu Rozwoju b´dzie realizowany poprzez
— Cz´Êç Êrodowiskowà Funduszu SpójnoÊci —
2,6—3,1 mld euro (2 mld euro wk∏ad UE),
— Sektorowy Program Operacyjny: Ochrona Êrodowiska i gospodarka wodna — 643 mln euro
(516 mln euro Êrodki ERDF).
Podzia∏ zadaƒ pomi´dzy Fundusz SpójnoÊci a Program operacyjny ochrony Êrodowiska i gospodarki
wodnej opieraç si´ powinien na zasadzie rozdzielnoÊci
dzia∏aƒ. W ramach Programu Operacyjnego realizowane b´dà mi´dzy innymi dzia∏ania, gdzie przewiduje si´
udzia∏ podmiotów niepublicznych (np. odpady niebezpieczne). Program Operacyjny opiera∏ si´ b´dzie
o Êrodki Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (ERDF).
4. 1. Harmonogram rzeczowo-finansowy
wzi´ç przewidzianych w KPGO
przedsi´-
W tabelach 4.1.1 — 4.1.3 przedstawiono harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç inwestycyjnych i pozainwestycyjnych w sektorze komunalnym
i gospodarczym z wyodr´bnieniem zadaƒ w zakresie
gospodarki odpadami niebezpiecznymi. Harmonogram przedstawiono dla okresów: 2003, 2004—2006,
2007—2010, 2011—2014.
Natomiast tabele 4.1.4—4.1.6 zawierajà zbiorcze
planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç
wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014.
=DP\NDQLHUHNXOW\ZDFMDLPRGHUQL]DFMDVNáDGRZLVN
odpadów komunalnych
%XGRZDLQVWDODFMLOLQLLGHPRQWD*XLUHF\NOLQJXRGSDGyZ
wielkogabarytowych
3
4
10
9
Razem
0RGHUQL]DFMDLVWQLHMF\FK]DNáDGyZrecyklingowych
i nowe inwestycje w zakresie technologii recyklingu
odpadów opakowaniowych
%XGRZDSRWHQFMDáXWHFKQLF]QHJRGRVHJUHJDFMLRGSDGyZ
opakowaniowych (stacje segregacji, stacje
SU]HáDGXQNRZHLWS
%XGRZDSRWHQFMDáXWHFKQLF]QHJRZ]DNUHVLH
selektywnego gromadzenia odpadów opakowaniowych
RUD]LFKWUDQVSRUWX SRMHPQLNLGRVHJUHJDFML URGNL
transportu, wiejskie punkty gromadzenia odpadów itp.)
8
7
Budowa instalacji linii unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych wytwarzanych w odpadach
komunalnych
'RVWRVRZDQLHRSDNRZDGRZ\PDJDHNRORJLF]Q\FK
6
Budowa instalacji linii recyklingu odpadów budowlanych
Budowa SRQDGORNDOQ\FKQRZRF]HVQ\FKVNáDGRZLVN
odpadów komunalnych
2
5
%XGRZDLQVWDODFML NRPSRVWRZQL]DNáDGyZIHUPHQWDFML
beztlenowej, mechaniczno-biologicznych instalacji) dla
odzysku i unieszkodliwiania
3U]HGVL Z]L FLH
1
Lp.
EXG*HW
SDVWZD
363
23,0
20
25
5
50
10
20
80
50
80
2003
INWESTYCYJNE
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
120,5
11,5
5
-
-
10
1
4
48
17
24
VDPRU]G\
terytorialne
108
-
-
-
-
25
2
8
26
17
30
fundusze
18
-
-
-
-
-
-
-
-
8
10
pomoc
zagraniczna
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
116,5
11,5
15
25
5
15
7
8
6
8
16
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
7DEHOD+DUPRQRJUDPU]HF]RZRILQDQVRZ\SU]HGVL Z]L üZUDPDFKJRVSRGDUNLRGSDGDPLZVHNWRU]HNRPXQDOQ\PZ3ROVFH
7
6
5
4
3
2
1
Lp.
Razem
%XGRZDLQVWDODFML NRPSRVWRZQL]DNáDGyZ
fermentacji beztlenowej, mechaniczno-biologicznych instalacji) dla odzysku
i unieszkodliwiania
Budowa ponadlokalnych, nowoczesnych
VNáDGRZLVNRGSDGyZNRPXQDOQ\FK
Zamykanie, rekultywacja i modernizacja
VNáDGRZLVNRGSDGyZNRPXQDOQ\FK
%XGRZDLQVWDODFMLOLQLLGHPRQWD*XLUHF\NOLQJX
odpadów wielkogabarytowych
Budowa instalacji linii recyklingu odpadów
budowlanych
Budowa instalacji linii unieszkodliwiania
odpadów niebezpiecznych wytwarzanych
w odpadach komunalnych
'RVWRVRZDQLHRSDNRZDGRZ\PDJD
ekologicznych
0RGHUQL]DFMDLVWQLHMF\FK]DNáDGyZ
recyklingowych i nowe inwestycje w zakresie
technologii recyklingu odpadów
opakowaniowych
%XGRZDSRWHQFMDáXWHFKQLF]QHJRGRVHJUHJDFML
odpadów opakowaniowych (stacje segregacji,
VWDFMHSU]HáDGXQNRZHLWS
%XGRZDSRWHQFMDáXWHFKQLF]QHJRZ]DNUHVLH
selektywnego gromadzenia odpadów
opakowaniowych oraz ich transportu (pojemniki
GRVHJUHJDFML URGNLWUDQVSRUWXZLHMVNLHSXQNW\
gromadzenia odpadów itp.)
3U]HGVL Z]L FLH
1652
69,0
-
-
-
-
75
60
-
-
-
-
-
-
-
2004-2006
EXG*HW
SDVWZD
286,5
34,5
15
-
-
43
6
16
80
71
21
VDPRU]G\
terytorialne
331
-
-
-
-
60
12
24
60
75
100
fundusze
658
-
-
--
-
90
30
28
160
150
200
pomoc
zagraniczna
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>mln PLN]
15
216
64
81
300
371
401
Koszt
RJyáHP
[mln PLN]
376,5
34,5
45
75
15
23
16
13
-
75
80
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
6
5
4
3
2
1
Lp.
,QVWDODFMHOLQLLGHPRQWD*XLUHF\NOLQJXRGSDGyZ
wielkogabarytowych
Instalacje linii recyklingu odpadów
budowlanych
Instalacje linii unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych wytwarzanych w grupie
odpadów komunalnych
%XGRZDQRZ\FKVNáDGRZLVNRGSDGyZ
komunalnych
=DP\NDQLHLUHNXOW\ZDFMDVNáDGRZLVNRGSDGyZ
komunalnych
:GUD*DQLHQRZRF]HVQ\FKWHFKQRORJLLRG]\VNX
i unieszkodliwiania odpadów
w tym termicznych metod
0RGHUQL]DFMDLVWQLHMF\FK]DNáDGyZ
recyklingowych i nowe inwestycje w zakresie
technologii recyklingu odpadów
opakowaniowych
%XGRZDSRWHQFMDáXWHFKQLF]QHJRGRVHJUHJDFML
odpadów opakowaniowych (stacje segregacji,
VWDFMHSU]HáDGXQNRZHLWS
%XGRZDSRWHQFMDáXWHFKQLF]QHJRZ]DNUHVLH
selektywnego gromadzenia odpadów opakowaniowych oraz ich transportu (pojemniki do
VHJUHJDFML URGNLWUDQVSRUWXZLHMVNLHSXQNW\
gromadzenia odpadów itp.)
Razem
3U]HGVL Z]L FLH
3410
92,0
80,0
100,0
1500
570
586
133
220
129
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
2007-2010
EXG*HW
SDVWZD
1137,8
46,0
20,0
-
450
342
205,1
26,9
22
25,8
VDPRU]G\
terytorialne
728,8
-
-
-
375
114
117,2
39,9
44
38,7
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
697,3
-
-
-
375
114
146,5
26,9
22
12,9
pomoc
zagraniczna
846,1
46,0
60,0
100,0
300
-
117,2
39,3
132
51,6
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
6
5
4
3
2
1
Lp.
,QVWDODFMHOLQLLGHPRQWD*XLUHF\NOLQJX
odpadów wielkogabarytowych
Instalacje linii recyklingu odpadów
budowlanych
Instalacje linii unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych wytwarzanych w grupie
odpadów komunalnych
%XGRZDQRZ\FKVNáDGRZLVNRGSDGyZ
komunalnych
=DP\NDQLHLUHNXOW\ZDFMDVNáDGRZLVNRGSDGyZ
komunalnych
:GUD*DQLHQRZRF]HVQ\FKWHFKQRORJLLRG]\VNX
i unieszkodliwiania odpadów
w tym termicznych metod
0RGHUQL]DFMDLVWQLHMF\FK]DNáDGyZrecyklingowych i nowe inwestycje w zakresie technologii recyklingu i odzysku odpadów opakoZDQLRZ\FK QSSURGXNFMDSDOLZD]DVW SF]HJR
recykling chemiczny odpadów z tworzyw
sztucznych itp.)
5R]EXGRZDSRWHQFMDáXWHFKQLF]QHJRGR
segregacji odpadów opakowaniowych (stacje
VHJUHJDFMLVWDFMHSU]HáDGXQNRZHLWS
5R]EXGRZDSRWHQFMDáXWHFKQLF]QHJRZ]DNUHVLH
selektywnego gromadzenia odpadów opakowaniowych oraz ich transportu (pojemniki do
VHJUHJDFML URGNLWUDQVSRUWXZLHMVNLHSXQNW\
gromadzenia odpadów itp.)
Razem
3U]HGVL Z]L FLH
3352
68,0
-
-
-
75,0
60,0
-
1510
-
-
586
570
-
-
-
2011-2014
EXG*HW
SDVWZD
1123,8
34,0-
15,0
-
453
342
205,1
26,9
22
25,8
VDP RU]G\
terytorialne
731,3
-
-
-
377,5
114
117,2
39,9
44
38,7
fundusze
URGN LILQDQVRZHSXEOLF]QH>P OQ3/1@
133
221
129
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
699,8
-
-
-
377,5
114
146,5
26,9
22
12,9
pomoc
zagraniczna
797,1
34,0
45,0
75,0
302
117,2
39,3
133
51,6
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
6
5
4
3
2
1
Lp.
3URMHNWV\WHPXLQIRUPDW\F]QHJR]DNXSVSU] WX
i oprogramowania do systemu monitoringu
RSDNRZDLRGSDGyZRSDNRZDQLRZ\FK
(NVSORDWDFMDLREVáXJDV\VWHPXmonitoringu
RSDNRZDLRGSDGyZRSDNRZDQLRZ\FK
=DU]G]DQLHED]GDQ\FKZFHOXNRQWUROL
funkcjonowania systemu odzysku i recyklingu,
RSUDFRZ\ZDQLHUDSRUWyZLVSUDZR]GDZRMH
wódzkich oraz raportu krajowego
Prace legislacyjne: nowelizacja ustaw, wydanie
UR]SRU]G]HZ\NRQDZF]\FK
Prowadzenie odzysku i recyklingu odpadów
opakowaniowych
(ZLGHQFMDRSDNRZDZSU]HGVL ELRUVWZDFK
']LDáDQLDLQIRUPDF\MQRHGXNDF\MQH
2SUDFRZDQLHVWDQGDUGyZMDNR FLRZ\FKLZDUXQ
ków technicznych odbioru odpadów opakowaQLRZ\FKSU]H]]DNáDG\SU]HWZyUF]H
Razem
5HDOL]DFMDSURJUDPXEDGDMDNR FL
NRPXQDOQ\FKRVDGyZ FLHNRZ\FK
3U]HGVL Z]L FLH
EXG*HWSDVWZD
0,025
0,475
202
0,05
-
0,1
0,05
0,1
0,15
-
0,15
75,0
0,25
125,0
0,1
0,1
0,3
0,65
0,45
2003
0,8
-
0,05
-
-
0,05
0,2
0,5
VDP RU]G\
terytorialne
0,5
-
0,05
-
-
-
-
-
0,45
fundusze
URGN LILQDQVRZHSXEOLF]QH>P OQ3/1@
POZAINWESTYCYJNE
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
pomoc
zagraniczna
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
200,225
0,125
75,0
0,1
125,0
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
8
6
5
4
3
2
1
Lp.
5HDOL]DFMDSURJUDPXEDGDMDNR FL
NRPXQDOQ\FKRVDGyZ FLHNRZ\FK
3URMHNWV\WHPXLQIRUPDW\F]QHJR]DNXSVSU] WXL
oprogramowania do systemu monitoringu
RSDNRZDLRGSDGyZRSDNRZDQLRZ\FK
(NVSORDWDFMDLREVáXJDV\VWHPXmonitoringu
RSDNRZDLRGSDGyZRSDNRZDQLRZ\FK
=DU]G]DQLHED]GDQ\FKZFHOXNRQWUROL
funkcjonowania systemu odzysku i recyklingu,
RSUDFRZ\ZDQLHUDSRUWyZLVSUDZR]GD
wojewódzkich oraz raportu krajowego
Prace legislacyjne: nowelizacja ustaw, wydanie
UR]SRU]G]HZ\NRQDZF]\FK
Prowadzenie odzysku i recyklingu odpadów
opakowaniowych
(ZLGHQFMDRSDNRZDZSU]HGVL ELRUVWZDFK
']LDáDQLDLQIRUPDF\MQRHGXNDF\MQH
2SUDFRZDQLHVWDQGDUGyZMDNR FLRZ\FKLZDUXQ
ków technicznych odbioru odpadów opakowaQLRZ\FKSU]H]]DNáDG\SU]HWZyUF]H
Prowadzenie prac naukowo-badawczych
Z]DNUHVLHRJUDQLF]DQLDQHJDW\ZQHJRZSá\ZX
RSDNRZDQD URGRZLVNRQDWXUDOQH
Razem
3U]HGVL Z]L FLH
-
0,5
1,925
607,1
0,075
1,0
0,45
0,15
-
375,0
225,0
0,75
0,4
0,15
0,2
0,45
2004-2006
EXG*HWSDVWZD
-
2,5
-
-
0,15
-
-
0,25
0,6
1,5
VDP RU]G\
terytorialne
2,0
0,5
-
0,15
-
-
-
-
-
1,35
fundusze
URGN LILQDQVRZHSXEOLF]QH>P OQ3/1@
0,4
0,4
0,8
1,95
1,35
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
pomoc
zagraniczna
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
600,675
-
0,375
225,0
0,3
375,0
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
2
1
6
5
4
3
2
1
Lp.
(NVSORDWDFMDRUD]REVáXJDV\VWHPXmonitoringu
RSDNRZDLRGSDGyZRSDNRZDQLRZ\FK
Prowadzenie prac naukowo-badawczych w zaNUHVLHRJUDQLF]DQLDQHJDW\ZQHJRZSá\ZXRSD
NRZDQD URGRZLVNRQDWXUDOQH
']LDáDQLDLQIRUPDF\MQRHGXNDF\MQH
Prowadzenie odzysku i recyklingu odpadów
opakowaniowych
(ZLGHQFMDRSDNRZDZSU]HGVL ELRUVWZDFK
Razem
5HDOL]DFMDSURJUDPXEDGDMDNR FL
NRPXQDOQ\FKRVDGyZ FLHNRZ\FK
(NVSORDWDFMDRUD]REVáXJDV\VWHPXmonitoringu
RSDNRZDLRGSDGyZRSDNRZDQLRZ\FK
']LDáDQLDLQIRUPDF\MQRHGXNDF\MQH
3UDFHOHJLVODF\MQHGRVWRVRZXMFHNUDMRZHDNW\
prawne do nowelizacji Dyrektywy 94/62/EC
Prowadzenie odzysku i recyklingu odpadów
opakowaniowych
(ZLGHQFMDRSDNRZDZSU]HGVL ELRUVWZDFK
Razem
3U]HGVL Z]L FLH
100,0
606,4
500,0
1,0
5,0
0,4
100,0
618,8
500,0
0,5
1,0
1,1
16,2
Koszt
RJyáHP >P OQ
PLN]
5,4
-
0,2
5,0
0,2
1,0
2011-2014
-
0,5
0,2
0,3
2007-2010
EXG*HWSDVWZD
0,4
-
0,2
-
0,2
1,0
-
-
0,2
0,8
VDP RU]G\
terytorialne
0,2
-
0,2
-
-
16,4
-
-
0,2
-
16,2
fundusze
URGN LILQDQVRZHSXEOLF]QH>P OQ3/1@
pomoc
zagraniczna
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
100,0
600,4
500,0
0,4
-
-
100,0
600,4
500,0
-
0,4
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
0RGHUQL]DFMDVNáDGRZLVNRGSDGyZ
NWyUHQLHVSHáQLDMZ\PRJyZ
ekologicznych
5HNXOW\ZDFMDVNáDGRZLVNGODNWyU\FK
EUDNMHVWPR*OLZR FLRG]\VNX
nagromadzonych odpadów lub które nie
VSHáQLDMZ\PRJyZHNRORJLF]Q\FK
Budowa 5 instalacji do stabilizacji
odpadów przy wykorzystaniu odpadów
]SU]HP\VáXHQHUJHW\F]QHJRGR
]DJRVSRGDURZDQLDRVDGyZ FLHNRZ\FK
szlamów i zawiesin
Budowa 6 instalacji do wytwarzania
betonów VDPR]DJ V]F]DOQ\FK
1
4
3
2
0RGHUQL]DFMDVNáDGRZLVNRGSDGyZ
NWyUHQLHVSHáQLDMZ\PRJyZ
ekologicznych
Razem
3U]HGVL Z]L FLH
1
Lp.
0,0
0,0
18,0
0,0
0,0
15,0
144,0
202,0
0,0
64,0
2004-2006
0,0
2003
0,0
0,0
23,6
91,0
4,0
4,0
6,0
6,0
3,6
3,0
14,4
19,2
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
VDPRU]G\
terytorialne
INWESTYCYJNE
EXG*HWSDVWZD
64,0
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
pomoc
zagraniczna
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
14,4
12,0
106,0
91,8
54,0
54,0
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
Tabela 4.1.2. +DUPRQRJUDP U]HF]RZRILQDQVRZ\ SU]HGVL Z]L ü Z UDPDFK JRVSRGDUNL RGSDGDPL Z\WZDU]DQ\PL Z VHNWRU]H JRVSRGDUF]\P
w Polsce
Budowa instalacji do wykonania spoiw
FHPHQWRZRSRSLRáRZ\FK]DVW SXMF\FK
cement
Budowa systemu do unieszkodliwiania
odpadów poubojowych
- XU]G]HQLH]ELRUQLF]ZLHU]WSDGá\FK
- PRGHUQL]DFMDLVWQLHMF\FK]DNáDGyZ
utylizacyjnych,
- EXGRZDQRZ\FK]DNáDGyZ
utylizacyjnych,
- GRVWRVRZDQLHLVWQLHMF\FKLQVWDODFML
GRVSDODQLDPF]HNLWáXV]F]yZGR
QRUPRERZL]XMF\FKZ8(
Wykonanie instalacji pneumatycznych
XU]G]HGRZGPXFKLZDQLDS\áyZ
VWDORZQLF]\FKR]DZDUWR FL!Zn
ZKXWDFK*HOD]DLVWDOL
Razem
0RGHUQL]DFMDVNáDGRZLVNRGSDGyZ
NWyUHQLHVSHáQLDMZ\PRJyZ
ekologicznych
5HNXOW\ZDFMDVNáDGRZLVNGODNWyU\FK
EUDNMHVWPR*OLZR FLRG]\VNX
nagromadzonych odpadów lub które nie
VSHáQLDMZ\PRJyZHNRORJLF]Q\FK
Budowa 1 instalacji do stabilizacji
odpadów przy wykorzystaniu odpadów
]SU]HP\VáXHQHUJHW\F]QHJR±GR
]DJRVSRGDURZDQLDRVDGyZ FLHNRZ\FK
szlamów i zawiesin
Budowa 2 instalacji do wytwarzania
betonów VDPR]DJ V]F]DOQ\FK
12
1
4
3
2
14
13
3U]HGVL Z]L FLH
Lp.
6,0
3,0
144,0
202,0
0,0
834,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
23,6
91,0
114,6
VDPRU]G\
terytorialne
4,0
1,2
0,6
14,4
19,2
108,2
2,0
34,0
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
2007-2010
0,0
0,0
0,0
EXG*HWSDVWZD
10,0
170,0
40,0
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
68,0
0,0
68,0
pomoc
zagraniczna
4,8
2,4
106,0
91,8
543,6
8,0
68,0
36,0
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
Wprowadzenie do ustawodawstwa polVNLHJRZ\PDJDG\UHNW\Z\8(ZVSUD
wie gospodarowania odpadami pochoG]F\PL]HNVSORDWDFMLLSU]HUyENL
surowców mineralnych (po zatwierdzeniu projektu)
Wprowadzenie do ustawodawstwa polVNLHJRZ\PDJDSUDZQ\FK ]JRGQ\FK
]GHF\]MDPL5DG\8( GRW\F]F\FK
unieszkodliwiania odpadów poubojowych
5D]HPRJyáHPZODWDFK
5HNXOW\ZDFMDVNáDGRZLVNGODNWyU\FK
EUDNMHVWPR*OLZR FLRG]\VNX
nagromadzonych odpadów lub które nie
VSHáQLDMZ\PRJyZHNRORJLF]Q\FK
Budowa systemu do unieszkodliwiania
odpadów poubojowych
- XU]G]HQLH]ELRUQLF]ZLHU]WSDGá\FK
- PRGHUQL]DFMDLVWQLHMF\FK]DNáDGyZ
utylizacyjnych,
- EXGRZDQRZ\FK]DNáDGyZ
utylizacyjnych,
- GRVWRVRZDQLHLVWQLHMF\FKLQVWDODFML
GRVSDODQLDPF]HNLWáXV]F]yZGR
QRUPRERZL]XMF\FKZ8(
Razem
1
2
3U]HGVL Z]L FLH
Lp.
0,3
0,1
0,3
0,1
2003
POZAINWESTYCYJNE
0,0
0,0
0,0
304,0
70,8
0,0
532,0
2014,4
0,0
70,8
0,0
0,0
VDPRU]G\
terytorialne
2011-2014
EXG*HWSDVWZD
0,0
0,0
248,7
63,2
20,0
43,2
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
100,0
432,0
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
0,0
0,0
0,0
148,0
40,0
40,0
pomoc
zagraniczna
0,0
0,0
1313,7
358,0
40,0
318,0
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
Opracowanie zasad systemu zbiórki,
gromadzenia i transportu odpadów
SRZVWDMF\FKZVHNWRU]HPDá\FK
L UHGQLFKSU]HGVL ELRUVWZ
:GUD*DQLH]DVDGSURZDG]HQLDG]LDáD
edukacyjno - informacyjnych dla
PDá\FKL UHGQLFKSRGPLRWyZ
gospodarczych w zakresie
SURZDG]HQLDSUDZLGáRZHMJRVSRGDUNL
odpadami
Organizacja systemu nadzoru
weterynaryjnego nad procesem
powstawania i niszczenia odpadów
SRFKRG]HQLD]ZLHU] FHJR
szczególnego ryzyka (SRM) oraz
odpadów wysokiego ryzyka (HRM)
Monitoring gospodarki odpadami
SRZVWDMF\PLZVHNWRU]H
gospodarczym
Kontynuacja prac badawczoUR]ZRMRZ\FKRUD]G]LDáD
promocyjnych i regulacyjnych
ZVSLHUDMF\FKSRV]XNLZDQLH
i stosowanie metod zapobiegania
i minimalizacji powstawania, odzysku
i unieszkodliwiania odpadów
Razem
1
5
4
3
2
3U]HGVL Z]L FLH
Lp.
0,6
3,36
2,3
13,6
1,5
0,8
0,16
0,3
1,5
0,0
0,3
0,3
0,2
VDPRU]G\
terytorialne
2004-2006
EXG*HWSDVWZD
0,5
4,64
0,6
1,5
1,0
1,04
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
6,0
3,0
2,1
1,5
1,0
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
pomoc
zagraniczna
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
3,3
3,3
0,0
0,0
0,0
0,0
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
Razem 2003–1014
Monitoring gospodarki odpadami
SRZVWDMF\PLZVHNWRU]H
gospodarczym
Kontynuacja i rozszerzenie
dotychczasowych prac badawczych
LEDGDZF]RUR]ZRMRZ\FKRUD]G]LDáD
promocyjnych i regulacyjnych
ZVSLHUDMF\FKSRV]XNLZDQLH
i stosowanie metod zapobiegania,
minimalizacji, odzysku
i unieszkodliwiania odpadów
Razem
1
2
Monitoring gospodarki odpadami
SRZVWDMF\PLZVHNWRU]H
gospodarczym
Kontynuacja prac badawczoUR]ZRMRZ\FKRUD]G]LDáD
promocyjnych i regulacyjnych
ZVSLHUDMF\FKSRV]XNLZDQLH
i stosowanie metod zapobiegania
i minimalizacji powstawania, odzysku
i unieszkodliwiania odpadów
Razem
3U]HGVL Z]L FLH
1
Lp.
7,2
1,5
6,3
32,9
1,5
0,0
6,0
0,3
1,5
6,3
2011-2014
1,5
0,0
6,07
0,75
0,6
0,15
0,75
0,6
0,15
8,63
0,75
0,6
0,15
0,75
0,6
0,15
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
VDPRU]G\
terytorialne
2007-2010
EXG*HWSDVWZD
6,0
0,3
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
pomoc
zagraniczna
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
11,0
3,3
3,3
0,0
3,3
3,3
0,0
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
'RVWRVRZDQLHODERUDWRULyZ:,2
GREDGDQD]DZDUWR ü3&%
Budowa gminnych punktów zbiórki
odpadów niebezpiecznych
*3=21 ±ZVW SQHSUDFH
projektowe
%XGRZD6WDFML3U]HáDGXQNRZ\FK
6321 ±ZVW SQHSUDFH
projektowe
Likwidacja i rekultywacja starych
VNáDGRZLVNSU]HWHUPLQRZDQ\FK
URGNyZRFKURQ\UR OLQ
(tzw. mogilników)
Razem
Wybudowanie instalacji do
WHUPLF]QHJRSU]HNV]WDáFDQLD
odpadów niebezpiecznych o
Z\GDMQR FLWU
%XGRZDVNáDGRZLVNRGSDGyZ
D]EHVWRZ\FKRáF]QHMSRMHPQR FL
2 270 tys. Mg
Uruchomienie instalacji do
XQLHV]NRGOLZLDQLDXU]G]H
FKáRGQLF]\FK
Uruchomienie stacji do
dekontaminacji transformatorów
]DZLHUDMF\FK3&%
1
1
4
3
2
4
3
2
3U]HGVL Z]L FLH
Lp.
10,0
10,0
53,0
70,0
-
44,6
-
-
-
-
2004–2006
-
-
-
-
2003
-
-
13,0
-
1,3
-
0,3
1,0
-
0,3
1,0
0,8
1,0
1,0
21,0
20,0
42,1
40,0
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
VDPRU]G\
terytorialne
INWESTYCYJNE
EXG*HWSDVWZD
40,0
1,0
2,0
1,6
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
0,8
-
-
-
0,8
8,0
8,0
11,0
30,0
pomoc
zagraniczna
Tabela 4.1.3. +DUPRQRJUDPU]HF]RZRILQDQVRZ\SU]HGVL Z]L üZUDPDFKJRVSRGDUNLRGSDGDPLQLHEH]SLHF]Q\Pi w Polsce
-
-
1,0
1,0
8,0
20,0
0,4
-
0,4
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
Modernizacja lub wybudowanie
QRZ\FKVNáDGRZLVNQDRGSDG\
niebezpieczne w hutach metali
QLH*HOD]Q\FK PLHG]LRáRZLX
cynku i aluminium
Budowa gminnych punktów zbiórki
odpadów niebezpiecznych
(GPZON)
%XGRZD6WDFML3U]HáDGXQNRZ\FK
(SPON)
Likwidacja i rekultywacja starych
VNáDGRZLVNSU]HWHUPLQRZDQ\FK
URGNyZRFKURQ\UR OLQ
(tzw. mogilników)
Razem
Wybudowanie ogólnokrajowego
VNáDGRZLVNDRGSDGyZ
QLHEH]SLHF]Q\FKRSRMHPQR FL
500 tys. Mg
%XGRZDVNáDGRZLVNRGSDGyZ
D]EHVWRZ\FKRáF]QHMSRMHPQR FL
2 270 tys. Mg
Modernizacja lub wybudowanie
QRZ\FKVNáDGRZLVNQDRGSDG\
niebezpieczne w hutach metali
QLH*HOD]Q\FK PLHG]LRáRZLX
cynku i aluminium
Uruchomienie instalacji do odzysku
LXQLHV]NRGOLZLDQLDXU]G]H
elektrycznych i elektronicznych
5
1
4
3
2
8
7
6
3U]HGVL Z]L FLH
Lp.
140,0
10,0
53,0
54,0
-
-
-
-
-
-
-
13,0
-
74,3
-
13,0
48,3
VDPRU]G\
terytorialne
5,0
40,0
5,0
21,0
25,0
229,4
120,0
13,0
48,4
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
2007–2010
-
418,7
-
-
-
-
EXG*HWSDVWZD
120,0
39,0
96,7
20,0
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
-
-
-
5,0
70,0
5,0
11,0
25,0
62,0
pomoc
zagraniczna
30,0
-
8,0
4,0
53,0
-
13,0
-
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
10,0
-
131,0
997,4
Razem w latach 2003–2014
-
-
-
60,0
26,0
147,9
11,0
11,0
-
-
403,1
2011–2014
-
9,7
-
-
-
VDPRU]G\
terytorialne
38,5
498,7
48,0
18,0
20,0
10,0
40,0
9,7
38,5
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
40,0
EXG*HWSDVWZD
45,0
1
7
29,1
77,0
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
Wybudowanie ogólnokrajowego
VNáDGRZLVNDRGSDGyZ
QLHEH]SLHF]Q\FKRSRMHPQR FL
500 tys. Mg
Uruchomienie instalacji do odzysku
LXQLHV]NRGOLZLDQLDXU]G]H
elektrycznych i elektronicznych
%XGRZDVNáDGRZLVNRGSDGyZ
D]EHVWRZ\FKRáF]QHMSRMHPQR FL
2 110 tys. Mg
Razem
Budowa gminnych punktów zbiórki
odpadów niebezpiecznych
(GPZON)
%XGRZD6WDFML3U]HáDGXQNRZ\FK
(SPON)
Likwidacja i rekultywacja starych
VNáDGRZLVNSU]HWHUPLQRZDQ\FK
URGNyZRFKURQ\UR OLQ
(tzw. mogilników)
Razem
5
6
3U]HGVL Z]L FLH
Lp.
-
-
-
222,8
49,0
9,0
30,0
10,0
pomoc
zagraniczna
-
128,0
23,0
7,0
10,0
6,0
-
9,7
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
Monitoring funkcjonowania
gospodarki odpadami
niebezpiecznymi
0RQLWRULQJ URGRZLVNDZUHMRQLH
VWDU\FKVNáDGRZLVN
SU]HWHUPLQRZDQ\FK URGNyZ
RFKURQ\UR OLQ W]Z mogilników)
2SUDFRZDQLHLZGUR*HQLHSURJUDPX
edukacyjno-informacyjnego dla
VSRáHF]HVWZDLSU]HGVL ELRUFyZ
']LDáDOQR üEDGDZF]RUR]ZRMRZD
w zakresie: metod zapobiegania,
minimalizacji wytwarzania,
odzysku i unieszkodliwiania
odpadów niebezpiecznych
Razem
Wprowadzenie do prawodawstwa
SROVNLHJRZ\PDJDG\UHNW\Z
GRW\F]F\FK ZUDNyZ
VDPRFKRGRZ\FKRUD]XU]G]H
elektrycznych i elektronicznych
RUD]RGSDGRZ\FKXU]G]H
elektrycznych i elektronicznych
2SUDFRZDQLHLZGUD*DQLH
regionalnych systemów gospodarki
odpadami niebezpiecznymi
1
1
2
4
3
2
3U]HGVL Z]L FLH
Lp.
21,0
0,3
3,1
2,0
0,5
0,5
0,1
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
-
-
0,5
2004–2006
0,5
-
-
-
2003
-
0,2
-
0,2
-
-
10,0
VDPRU]G\
terytorialne
POZAINWESTYCYJNE
EXG*HWSDVWZD
fundusze
7,0
0,3
1,3
0,4
0,3
0,5
0,1
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>POQ3/1@
pomoc
zagraniczna
4,0
-
0,5
0,5
-
-
-
-
-
-
-
-
0,6
0,6
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
Monitoring funkcjonowania
gospodarki odpadami
niebezpiecznymi
0RQLWRULQJ URGRZLVNDZUHMRQLH
VWDU\FKVNáDGRZLVN
SU]HWHUPLQRZDQ\FK URGNyZ
RFKURQ\UR OLQ W]Z mogilników)
Kontynuacja programu edukacyjnoLQIRUPDF\MQHJRGODVSRáHF]HVWZD
LSU]HGVL ELRUFyZ
.RQW\QXDFMDG]LDáDOQR FL
badawczo-rozwojowej w zakresie
metod zapobiegania, minimalizacji
wytwarzania, odzysku
i unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych oraz prace
ZGUR*HQLRZHQDMOHSV]\FK
GRVW SQ\FKWHFKQLN %$7
Razem
.RQW\QXDFMDSUDFZGUR*HQLRZ\FK
GRW\F]F\FKUHJLRQDOQ\FK
systemów gospodarki odpadami
niebezpiecznymi
Monitoring funkcjonowania
gospodarki odpadami
niebezpiecznymi
0RQLWRULQJ URGRZLVNDZUHMRQLH
VWDU\FKVNáDGRZLVN
SU]HWHUPLQRZDQ\FK URGNyZ
RFKURQ\UR OLQ W]Z mogilników)
3
1
3
2
6
5
4
3U]HGVL Z]L FLH
Lp.
4,0
0,5
6,0
30,1
6,0
0,9
1,5
0,4
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
-
-
-
-
-
-
0,4
-
-
-
-
3,0
10,4
VDPRU]G\
terytorialne
1,6
2007–2010
1,5
0,1
EXG*HWSDVWZD
1,5
0,4
1,5
0,4
4,0
0,5
2,0
11,1
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>mln PLN]
pomoc
zagraniczna
-
-
1,0
5,5
1,5
-
-
-
-
-
-
-
-
-
1,5
1,5
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
Kontynuacja programu edukacyjnoLQIRUPDF\MQHJRGODVSRáHF]HVWZD
LSU]HGVL ELRUFyZ
.RQW\QXDFMDG]LDáDOQR FL
badawczo-rozwojowej w zakresie
metod zapobiegania, minimalizacji
wytwarzania, odzysku i
unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych oraz prace
ZGUR*HQLRZHQDMOHSV]\FK
GRVW SQ\FKWHFKQLN %$7
Razem
Monitoring funkcjonowania
gospodarki odpadami
niebezpiecznymi
0RQLWRULQJ URGRZLVNDZUHMRQLH
VWDU\FKVNáDGRZLVNSU]HWHUPLQR
ZDQ\FK URGNyZRFKURQ\UR OLQ
(tzw. mogilników)
Kontynuacja programu edukacyjnoLQIRUPDF\MQHJRGODVSRáHF]HVWZD
LSU]HGVL ELRUFyZ
.RQW\QXDFMDG]LDáDOQR FLEDGDZ
czo-rozwojowej w zakresie: metod
zapobiegania, minimalizacji
wytwarzania, odzysku i
unieszkodliwiania odpadów
niebezpiecznych oraz prace
ZGUR*HQLRZHQDMOHSV]\FK
GRVW SQ\FKWHFKQLN %$7
Razem
Razem w latach 2003–2014
4
1
4
3
2
5
3U]HGVL Z]L FLH
Lp.
1,5
1,6
5,4
11,2
61,7
0,1
-
-
-
0,2
-
-
3,3
-
0,3
0,2
14,8
VDPRU]G\
terytorialne
1,5
0,4
4,0
0,5
8,4
1,5
0,4
6,4
26,4
fundusze
URGNLILQDQVRZHSXEOLF]QH>mln PLN]
1,6
2011–2014
1,5
0,1
EXG*HWSDVWZD
6,0
0,7
4,0
0,5
17,3
6,0
0,8
.RV]WRJyáHP
[mln PLN]
1,5
-
-
-
2,5
1,5
-
1,5
10,0
pomoc
zagraniczna
-
1,5
5,1
1,5
-
-
-
1,5
1,5
Niepubliczne
[mln PLN]
SU]HGVL ELRUVWZD
inwestor
Pomoc zagraniczna
Fundusze
6DPRU]G\WHU\WRULDOQH
%XG*HWSDVWZD
RAZEM
Niepubliczne 3U]HGVL ELRUFDLQZHVWRU
Publiczne
5RG]DMMHGQRVWNLILQDQVXMFHM
pozainwestycyjne
SU]HGVL Z]L FLD
SU]HGVL Z]L FLDLQZHVW\F\MQH
pozainwestycyjne
SU]HGVL Z]L FLD
SU]HGVL Z]L FLDLQZHVW\F\MQH
pozainwestycyjne
SU]HGVL Z]L FLD
SU]HGVL Z]L FLDLQZHVW\F\MQH
pozainwestycyjne
SU]HGVL Z]L FLD
SU]HGVL Z]L FLDLQZHVW\F\MQH
pozainwestycyjne
SU]HGVL Z]L FLD
SU]HGVL Z]L FLDLQZHVW\F\MQH
5RG]DMSU]HGVL Z]L FLD
2003
683,4
201,9
170,9
0,5
18,8
4,3
156,1
2,2
125,8
2,9
0,0
5,8
0,0
3555,9
605,5
973,1
5,5
788,0
17,7
668,6
16,3
475,4
2004-2006
4,1
0,0
5039,6
605,2
1255,9
2,5
848,3
25,6
979,3
5,1
1313,6
2007-2010
8,5
0,0
4638,9
605,2
1178,1
1,5
788,8
7,4
842,5
1,3
1205,6
2011-2014
Koszty w latach 2003-2014 [mln PLN]
Tabela 4.1.6. 3ODQRZDQHQDNáDG\QDILQDQVRZDQLHSU]HGVL Z]L üZ\QLNDMF\FK].3*2ZODWDFK
2017,8
3578,0
10,0
2443,9
55,0
2646,5
24,9
3120,4
21,3
0,0
13917,8
2003-2014
5. SYSTEM MONITORINGU I OCENY REALIZACJI
ZAMIERZONYCH CELÓW W PLANACH GOSPODARKI ODPADAMI
Terminy przygotowywania planów gospodarki odpadami
Krajowy plan gospodarki odpadami — uchwalenie
przez Rad´ Ministrów do 31 paêdziernika 2002 r.
Wojewódzkie plany gospodarki odpadami stanowiàce
cz´Êç wojewódzkich programów ochrony Êrodowiska
— uchwalenie przez sejmiki województw do 30 czerwca 2003 r.
Powiatowe plany gospodarki odpadami stanowiàce
cz´Êç powiatowych programów ochrony Êrodowiska
— uchwalenie przez rady powiatów w terminie do
31 grudnia 2003 r.
Gminne plany gospodarki odpadami stanowiàce cz´Êç
gminnych programów ochrony Êrodowiska — uchwalenie przez rady gmin w terminie do 30 czerwca 2004 r.
Harmonogramy przygotowania planów gospodarki odpadami przez województwa, powiaty i gminy powinny uwzgl´dniaç 2-miesi´czny okres opiniowania
planów przez w∏aÊciwe organy, a tak˝e czas na rozpatrywanie wniosków zg∏oszonych przez ró˝ne organizacje zajmujàce si´ gospodarkà odpadami, w tym ekologiczne organizacje pozarzàdowe.
W przypadku wojewódzkich planów gospodarki
odpadami niezb´dne jest uwzgl´dnienie czasu na przeprowadzenie post´powania w sprawie oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko, w tym przygotowanie prognozy
oddzia∏ywania na Êrodowisko.
Z uwagi na koniecznoÊç spójnoÊci danych wejÊciowych do planów (diagnoza stanu) przygotowywanych
przez województwa, powiaty i gminy, konieczne jest,
˝eby ju˝ na etapie przygotowywania planu wojewódzkiego gminy dysponowa∏y informacjà o stanie gospodarki odpadami na swoim terenie.
Zgodnie z ustawà o odpadach projekty planów
podlegajà zaopiniowaniu
1) projekt planu krajowego — przez zarzàdy województw;
2) projekt planu wojewódzkiego — przez ministra w∏aÊciwego do spraw Êrodowiska oraz organy wykonawcze powiatów i gmin z terenu województwa;
3) projekt planu powiatowego — przez zarzàd województwa oraz przez organy wykonawcze gmin z terenu powiatu;
4) projekt planu gminnego — przez zarzàd województwa oraz zarzàd powiatu.
Ustawa o odpadach wymaga, aby plany: krajowy,
wojewódzkie, powiatowe i gminne by∏y aktualizowane
nie rzadziej ni˝ raz na 4 lata.
Organy wykonawcze województw, powiatów
i gmin przygotowujà co 2 lata sprawozdanie z realiza-
Poz. 159
cji planów gospodarki odpadami i sk∏adajà je sejmikowi województwa, radzie powiatu i radzie gminy.
Je˝eli b´dzie wymaga∏a tego sytuacja lokalna
i uchwalony plan b´dzie wymaga∏ modyfikacji — powinno byç przeprowadzone stosowne post´powanie,
przed up∏ywem wymaganych ustawowo 4 lat, w celu
aktualizacji planu.
Plan gospodarki odpadami powinien byç skorelowany z ca∏ym systemem planowania na okreÊlonym
obszarze, zw∏aszcza z
— programem ochrony Êrodowiska,
— planem zagospodarowania przestrzennego,
— strategià rozwoju województwa,
— za∏o˝eniami do planu zaopatrzenia w ciep∏o, energi´ elektrycznà i paliwa gazowe,
— planem zaopatrzenia w ciep∏o, energi´ elektrycznà
i paliwa gazowe.
Szczególnie istotna jest zgodnoÊç planu gospodarki odpadami z miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego, które okreÊlajà przeznaczenie i zasady zagospodarowania terenu.
Rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
11 grudnia 2001 r. (Dz. U. Nr 152, poz. 1740) w sprawie
niezb´dnego zakresu informacji obj´tych obowiàzkiem
zbierania i przetwarzania oraz sposobu prowadzenia
centralnej i wojewódzkiej bazy danych dotyczàcej wytwarzania i gospodarowania odpadami — w za∏àcznikach nr 1 i nr 2 — wprowadza uk∏ady informacji obj´tych obowiàzkiem zbierania i przetwarzania przez Ministra Ârodowiska oraz marsza∏ków województw w celu
prowadzenia ww. baz danych. W dziale Nr 6 za∏àczników nr 1 i 2 — okreÊlone zosta∏y uk∏ady informacji dotyczàce planów gospodarki odpadami. Informacje te
b´dà przekazywane ze szczebla wojewódzkiego do
szczebla centralnego i b´dà pomocne przy ocenie realizacji uchwalonych planów gospodarki odpadami.
Krajowy plan gospodarki odpadami opracowywany jest w okresie dynamicznych zmian uregulowaƒ
prawnych gospodarki odpadami. Zmianie uleg∏y definicje: odpadów, odpadów niebezpiecznych, odpadów
komunalnych i generalnie klasyfikacja odpadów,
w tym odpadów niebezpiecznych. Wprowadzane sà
w ˝ycie nowe, bardziej ostre wymagania dotyczàce zarówno prowadzenia procesów odzysku, jak i unieszkodliwienia, w tym sk∏adowania odpadów. Przeprowadzane sà przeglàdy ekologiczne sk∏adowisk i spalarni
odpadów. Wszystkie wymienione wy˝ej fakty Êwiadczà
o tym, ˝e dane wejÊciowe do oceny stanu gospodarki
odpadami b´dà wymaga∏y weryfikacji. Sprawà pierwszorz´dnej wagi jest opracowanie i wdro˝enie wojewódzkich baz dotyczàcych gospodarki odpadami, które zawieraç b´dà kompleksowà informacj´ o odpadach, ∏àcznie z informacjà o przedsi´biorcach i instalacjach do odzysku i unieszkodliwiania odpadów. Przeglàdy ekologiczne pozwolà oceniç rzeczywistà przydatnoÊç w aspekcie aktualnych wymagaƒ funkcjonujà-
cych instalacji, a tym samym oceniç rzeczywiste moce
przerobowe b´dàce w dyspozycji.
Nale˝y oczekiwaç, ˝e opracowywanie kolejnych
planów: wojewódzkich, powiatowych i gminnych b´dzie oparte o coraz pe∏niejsze i bardziej poprawne dane o gospodarce odpadami pozwalajàce na dokonanie
oceny stanu gospodarki odpadami.
Aktualizacja krajowego planu powinna obejmowaç
w g∏ównej mierze
W zakresie oceny stanu gospodarki odpadami
— bilans odpadów w poszczególnych sektorach: komunalnym i gospodarczym wykonany w oparciu
o opracowany system baz danych,
— ocen´ istniejàcych obiektów gospodarki odpadami
w oparciu o przeprowadzone przeglàdy ekologiczne i wydane decyzje dotyczàce dalszej eksploatacji
tych obiektów,
Poz. 159
Informacja dotyczàca planów gospodarki odpadami podana w tym rozporzàdzeniu zawiera jedynie podstawowe dane okreÊlajàce
— daty uchwalenia planów, rozpocz´cia i zakoƒczenia
wdra˝ania, uchwalenie ostatniej aktualizacji planu,
— zakres planu z uwzgl´dnieniem rodzaju odpadów
obj´tych planem oraz obszar obejmowany planem.
Zakres danych zawartych w omawianym rozporzàdzeniu nie obejmuje kompleksowych informacji dotyczàcych za∏o˝eƒ i ustaleƒ planów wojewódzkich oraz
planów powiatowych i gminnych pozwalajàcych na
prowadzenie monitoringu realizacji planu gospodarki
odpadami. W zwiàzku z powy˝szym wymagane by∏oby
wydanie odpowiedniego rozporzàdzenia rozszerzajàcego zakres niezb´dnych informacji dotyczàcych monitoringu realizacji planów gospodarki odpadami.
— zbilansowanie potrzeb w gospodarce odpadami
z mo˝liwoÊciami wynikajàcymi ze zweryfikowanej
diagnozy stanu,
Informacja pozwalajàca oceniç prawid∏owoÊç dzia∏aƒ wynikajàcych z za∏o˝eƒ i ustaleƒ zawartych w wojewódzkich planach powinna obejmowaç
W zakresie wytyczonych celów w gospodarce odpadami
— zadania do realizacji w zakresie organizacyjnym
i techniczno-technologicznym,
— zgodnoÊç przyj´tych celów z celami Polityki Ekologicznej Paƒstwa,
— harmonogram realizacji przedsi´wzi´ç,
W zakresie oceny niezb´dnych nak∏adów finansowych
— harmonogram finansowania ze wskazaniem êróde∏
finansowania.
— zbilansowanie kosztów niezb´dnych do realizacji
systemowych rozwiàzaƒ w gospodarce odpadami
przewidzianych w Planach ni˝szego szczebla.
W I Etapie realizacji monitoringu gospodarki odpadami prowadzone b´dà nast´pujàce dzia∏ania
Rok 2002 — marzec 2003 r.
— tworzenie i wdra˝anie wojewódzkich
baz danych dotyczàcych wytwarzania
i gospodarowania
odpadami,
Czerwiec 2003 r.
— raporty wojewódzkie kierowane do
Ministerstwa Ârodowiska,
Rok 2002—2003 r.
— tworzenie i wdra˝anie centralnej bazy
danych dotyczàcej
wytwarzania i gospodarowania odpadami w kraju,
Czerwiec 2004 r.
— raporty wojewódzkie o wytwarzaniu
odpadów i gospodarowaniu odpadami
w 2003 r.,
Czerwiec 2005 r.
— raporty wojewódzkie o wytwarzaniu
odpadów i gospodarowaniu odpadami
w 2004 r.
I Etap realizacji monitoringu gospodarki odpadami
Zgodnie z rozporzàdzeniem Ministra Ârodowiska
z dnia 11 grudnia 2001 r. (Dz. U. Nr 152, poz. 1740)
w sprawie niezb´dnego zakresu informacji obj´tych
obowiàzkiem zbierania i przetwarzania oraz sposobu
prowadzenia centralnej i wojewódzkiej bazy danych
dotyczàcych wytwarzania i gospodarowania odpadami — urz´dy marsza∏kowskie zobowiàzane sà do przekazania pierwszych raportów wojewódzkich za rok
2002 sporzàdzonych na podstawie wojewódzkich baz
danych w terminie do 30 czerwca 2003 r.
Raporty wojewódzkie b´dà zawiera∏y informacje
obejmujàce
— wytwarzanie odpadów,
— gospodarowanie poszczególnymi rodzajami odpadów (odzysk, unieszkodliwianie),
— rejestr wydanych decyzji w zakresie wytwarzania
i gospodarowania odpadów wraz z zestawieniem
rejestrów posiadaczy odpadów zwalnianych z obowiàzku uzyskania zezwolenia,
— plany gospodarki odpadami,
— instalacje s∏u˝àce do odzysku i unieszkodliwiania
odpadów.
Sprawozdanie z realizacji wojewódzkiego planu
gospodarki odpadami powinno obejmowaç
— sprawozdanie z wykonanych zadaƒ organizacyjnych i techniczno-technologicznych,
— zgodnoÊç wykonanych zadaƒ z harmonogramem
prac,
— sprawozdanie z realizacji harmonogramu finansowania za∏o˝onych przedsi´wzi´ç.
Po zebraniu sprawozdaƒ wojewódzkich opracowana b´dzie kompleksowa ocena realizacji zamierzonych
celów w aspekcie wype∏niania wymagaƒ wynikajàcych
z prawodawstwa polskiego i Unii Europejskiej. Ocena
ta b´dzie podstawà do przeprowadzenia aktualizacji
KPGO.
Rok 2005 — I po∏owa 2006 r. — prace nad aktualizacjà krajowego planu
gospodarki odpadami,
II kwarta∏ 2006 r.
— konsultacje i opiniowanie
Krajowego
Planu Gospodarki
Odpadami
przed
uchwaleniem przez
Rad´ Ministrów.
II Etap realizacji monitoringu gospodarki odpadami
Etap ten b´dzie obejmowa∏ okres 2007—2011 r.
W okresie tym nastàpi aktualizacja planów wojewódzkich. Na bie˝àco b´dzie prowadzona sprawozdawczoÊç
z wojewódzkich baz danych, w oparciu o którà prowadzona b´dzie centralna baza danych dotyczàcych wytwarzania i gospodarowania odpadami.
Niezale˝nie od przedstawionych wy˝ej dzia∏aƒ
zmierzajàcych do stworzenia systemu weryfikacji, oce-
Poz. 159
ny i monitoringu post´pów nad realizacjà planów gospodarki odpadami — równolegle przebiegaç powinno
tworzenie systemu monitoringu zgodnie z ustawà
o opakowaniach i odpadach opakowaniowych.
Z uwagi na fakt, ˝e system informacji o gospodarce odpadami opakowaniowymi b´dzie prowadzony
równolegle z systemem informacji o odpadach —
przedstawiono poni˝ej system monitoringu i kontroli
osiàgania celów za∏o˝onych w planie gospodarki odpadami opakowaniowymi.
Krajowy system monitoringu opakowaƒ i odpadów
opakowaniowych, wprowadzony nowym ustawodawstwem obowiàzujàcym od 2002 r., powinien zapewniç
od roku 2003 dost´p
— Ministrowi Ârodowiska do danych, które umo˝liwià
sporzàdzenie krajowego raportu w uj´ciu formularzy Decyzji 97/138/WE oraz prowadzenie kontroli
realizacji zadaƒ i wprowadzanie dzia∏aƒ korygujàcych w przypadku (np. instrumentów finansowych
lub organizacyjno-prawnych),
— Marsza∏kom województw do danych, które umo˝liwià sporzàdzenie wojewódzkich planów gospodarki odpadami opakowaniowymi oraz raportu wojewódzkiego i sprawozdania rocznego,
— spo∏eczeƒstwu i zainteresowanym jednostkom do
informacji o krajowych poziomach odzysku, recyklingu itp.
Obowiàzki sprawozdawcze dotyczà producentów,
importerów i eksporterów opakowaƒ oraz wyrobów,
a tak˝e organów administracji publicznej i Wojewódzkich Funduszy Ochrony Ârodowiska i Zasobów Wodnych. Zestawienie tych obowiàzków w ramach krajowego systemu monitoringu opakowaƒ i odpadów opakowaniowych zestawiono na rys. 5.1. oraz w tabelach
5.1 i 5.2.
Za∏àczniki do krajowego planu
gospodarki odpadami
Za∏àcznik 1
WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH
Prawodawstwo polskie
(stan na 29 paêdziernika 2002 r.)
A. Wykaz nowych aktów prawnych zwiàzanych
z gospodarkà odpadami, tzn. wchodzàcych w ˝ycie
po dniu 30 wrzeÊnia 2001 r.
1. Ustawy
a) ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony
Êrodowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 i Nr 115,
poz. 1229 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 113,
poz. 984 i Nr 153, poz. 1271); wejÊcie w ˝ycie
z dniem 1 paêdziernika 2001 r.,
b) ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach
(Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365
i Nr 113, poz. 984); wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 paêdziernika 2001 r.,
c) ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U.
Nr 100, poz. 1085 oraz z 2002 r. Nr 143, poz. 1196)
— tzw. ustawa wprowadzajàca; wejÊcie w ˝ycie
z dniem 1 paêdziernika 2001 r.,
d) ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz. U. Nr 63, poz. 638);
wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia 2002 r.,
e) ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiàzkach przedsi´biorców w zakresie gospodarowania niektórymi
odpadami oraz o op∏acie produktowej i op∏acie depozytowej (Dz. U. Nr 63, poz. 639 oraz z 2002 r.
Nr 113, poz. 984) — tzw. ustawa o op∏acie produktowej; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia 2002 r.,
f) ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. — Prawo atomowe (Dz. U. z 2001 r. Nr 3, poz. 18, Nr 100, poz. 1085
i Nr 154, poz. 1800); wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia 2002 r.,
g) ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. — Prawo wodne
(Dz. U. Nr 115, poz. 1229 i Nr 154, poz. 1803 oraz
z 2002 r. Nr 113, poz. 984); wejÊcie w ˝ycie z dniem
1 stycznia 2002 r.,
j) ustawa z dnia 10 maja 2002 r. o ratyfikacji Porozumienia mi´dzy Wspólnotà Europejskà a Rzeczàpospolità Polskà w sprawie uczestnictwa Polski w Europejskiej Agencji Ârodowiska oraz Europejskiej
Sieci Informacji i Obserwacji (Dz. U. Nr 115,
poz. 994); wejÊcie w ˝ycie z dniem 8 sierpnia 2002 r.,
k) ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o ratyfikacji Poprawki
do Konwencji Bazylejskiej o kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 135, poz. 1142); wejÊcie
w ˝ycie z dniem 12 wrzeÊnia 2002 r.,
l) ustawa z dnia 12 wrzeÊnia 2002 r. o portowych urzàdzeniach do odbioru odpadów oraz pozosta∏oÊci
∏adunkowych ze statków (Dz. U. Nr 166, poz. 1361),
wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia 2003 r.
2. Rozporzàdzenia
2.1. Rozporzàdzenia i obwieszczenia wydane na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie — Prawo
ochrony Êrodowiska
a) rozporzàdzenie Rady Ministrów z dnia 9 paêdziernika 2001 r. w sprawie op∏at za korzystanie
ze Êrodowiska (Dz. U. Nr 130, poz. 1453 i Nr 151,
poz. 1703 oraz z 2002 r. Nr 161, poz. 1335) — na
podstawie art. 290 ust. 2; wejÊcie w ˝ycie
z dniem 1 stycznia 2002 r.,
b) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia 20 listopada 2001 r. w sprawie rodzajów instalacji,
których eksploatacja wymaga zg∏oszenia (Dz. U.
Nr 140, poz. 1585) — na podstawie art. 153 ust. 1;
wejÊcie w ˝ycie z dniem 26 grudnia 2001 r.,
c) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
24 czerwca 2002 r. w sprawie wymagaƒ w zakresie wykorzystywania i przemieszczania substancji stwarzajàcych szczególne zagro˝enia dla Êrodowiska oraz wykorzystywania i oczyszczania
instalacji lub urzàdzeƒ, w których by∏y lub sà wykorzystywane substancje stwarzajàce zagro˝enie dla Êrodowiska (Dz. U. Nr 96, poz. 860) — na
podstawie art. 163 ust. 1; wejÊcie w ˝ycie
z dniem 16 lipca 2002 r.,
h) ustawa z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach
i preparatach chemicznych (Dz. U. Nr 11, poz. 84,
Nr 100, poz. 1085, Nr 123, poz. 1350 i Nr 125,
poz. 1367 oraz z 2002 r. Nr 142, poz. 1187); wejÊcie
w ˝ycie z dniem 15 lutego 2002 r.,
d) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
26 czerwca 2002 r. w sprawie wzorów wykazów
zawierajàcych informacje i dane o zakresie korzystania ze Êrodowiska i sposobu ich przedstawiania (Dz. U. Nr 100, poz. 920) — na podstawie
art. 286 ust. 3; wejÊcie w ˝ycie z dniem 20 lipca
2002 r.,
i) ustawa z dnia 2 marca 2001 r. o post´powaniu
z substancjami zubo˝ajàcymi warstw´ ozonowà
(Dz. U. Nr 52, poz. 537 i Nr 100, poz. 1085); wejÊcie
w ˝ycie z dniem 1 lipca 2002 r.,
e) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów instalacji
mogàcych powodowaç znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych
albo Êrodowiska w ca∏oÊci (Dz. U. Nr 122,
poz. 1055) — na podstawie art. 201 ust. 2; wejÊcie w ˝ycie z dniem 16 sierpnia 2002 r.,
f) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
31 lipca 2002 r. w sprawie okreÊlenia szczegó∏owego sposobu funkcjonowania Krajowej Komisji do Spraw Ocen Oddzia∏ywania na Ârodowisko oraz wojewódzkich komisji do spraw ocen
oddzia∏ywania na Êrodowisko (Dz. U. Nr 134,
poz. 1139) — na podstawie art. 399 ust. 1; wejÊcie w ˝ycie z dniem 11 wrzeÊnia 2002 r.,
g) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
9 wrzeÊnia 2002 r. w sprawie standardów jakoÊci
gleby i ziemi (Dz. U. Nr 165, poz. 1359) — na podstawie art. 105 ust. 1; wejÊcie w ˝ycie z dniem
19 paêdziernika 2002 r.,
h) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
26 wrzeÊnia 2002 r. w sprawie okreÊlenia urzàdzeƒ, w których mog∏y byç wykorzystywane
substancje stwarzajàce szczególne zagro˝enie
dla Êrodowiska (Dz. U. Nr 173, poz. 1416) — na
podstawie art. 163 ust. 4; wejÊcie w ˝ycie
z dniem 1 listopada 2002 r.,
i) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
9 paêdziernika 2002 r. w sprawie sposobu przedk∏adania wojewodzie informacji o rodzaju, iloÊci
i miejscach wyst´powania substancji stwarzajàcych szczególne zagro˝enie dla Êrodowiska
(Dz. U. Nr 175, poz. 1439) — na podstawie
art. 163 ust. 6; wejÊcie w ˝ycie z dniem 5 listopada 2002 r.,
j) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
1 paêdziernika 2002 r. w sprawie sposobu udost´pniania informacji o Êrodowisku (Dz. U.
Nr 176, poz. 1453) — na podstawie art. 30 ust. 3;
wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia 2003 r.,
k) obwieszczenie Ministra Ârodowiska z dnia
15 paêdziernika 2002 r. w sprawie wysokoÊci
stawek op∏at za korzystanie ze Êrodowiska na rok
2003 (M.P. Nr 49, poz. 715) — na podstawie
art. 291 ust. 2,
l) rozporzàdzenie Rady Ministrów z dnia 24 wrzeÊnia 2002 r. w sprawie okreÊlenia rodzajów
przedsi´wzi´ç mogàcych znaczàco oddzia∏ywaç
na Êrodowisko oraz szczegó∏owych kryteriów
zwiàzanych z kwalifikowaniem przedsi´wzi´ç do
sporzàdzania raportu o oddzia∏ywaniu na Êrodowisko (Dz. U. Nr 179, poz. 1490) — na podstawie
art. 51 ust. 8; wejÊcie w ˝ycie z dniem 13 listopada 2002 r.
2.2. Rozporzàdzenia wydane na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie o odpadach
a) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
27 wrzeÊnia 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206) — na podstawie
art. 4 ust. 1 pkt 1; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia 2002 r.,
b) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia 9 listopada 2001 r. w sprawie stwierdzania kwalifi-
Poz. 159
kacji w zakresie gospodarowania odpadami
(Dz. U. Nr 140, poz. 1584) — na podstawie art. 49
ust. 8; wejÊcie w ˝ycie z dniem 26 grudnia
2001 r.,
c) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
11 grudnia 2001 r. w sprawie zakresu informacji
podawanych przy rejestracji przez posiadaczy
odpadów zwolnionych z obowiàzku uzyskiwania
zezwoleƒ oraz sposobu rejestracji (Dz. U. Nr 152,
poz. 1734) — na podstawie art. 33 ust. 11; wejÊcie w ˝ycie z dniem 12 stycznia 2002 r.,
d) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
11 grudnia 2001 r. w sprawie rodzajów odpadów lub ich iloÊci, dla których nie ma obowiàzku
prowadzenia ewidencji odpadów, oraz kategorii
ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw, które mogà
prowadziç uproszczonà ewidencj´ odpadów
(Dz. U. Nr 152, poz. 1735) — na podstawie art. 36
ust. 13; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia
2002 r.,
e) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
11 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych na potrzeby ewidencji odpadów (Dz. U. Nr 152, poz. 1736) — na podstawie
art. 36 ust. 14; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia
2002 r.,
f) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
11 grudnia 2001 r. w sprawie zakresu informacji
oraz wzorów formularzy s∏u˝àcych do sporzàdzania i przekazywania zbiorczych zestawieƒ danych (Dz. U. Nr 152, poz. 1737) — na podstawie
art. 37 ust. 5; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia
2003 r.,
g) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
11 grudnia 2001 r. w sprawie warunków i zakresu dost´pu do wojewódzkiej bazy danych dotyczàcej wytwarzania i gospodarowania odpadami (Dz. U. Nr 152, poz. 1738) — na podstawie
art. 37 ust. 8; wejÊcie w ˝ycie z dniem 12 stycznia 2002 r.,
h) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
11 grudnia 2001 r. w sprawie zasad sporzàdzania raportu wojewódzkiego (Dz. U. Nr 152,
poz. 1739) — na podstawie art. 37 ust. 11; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia 2003 r.,
i) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
11 grudnia 2001 r. w sprawie niezb´dnego zakresu informacji obj´tych obowiàzkiem zbierania i przetwarzania oraz sposobu prowadzenia
centralnej i wojewódzkiej bazy danych dotyczàcej wytwarzania i gospodarowania odpadami
(Dz. U. Nr 152, poz. 1740) — na podstawie art. 37
ust. 12; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia
2002 r.,
j) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia 6 lutego 2002 r. w sprawie odpadów niebezpiecznych dopuszczonych do przywozu z zagranicy
(Dz. U. Nr 15, poz. 146) — na podstawie art. 65
ust. 4; wejÊcie w ˝ycie z dniem 5 marca 2002 r.,
k) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia 6 lutego 2002 r. w sprawie wprowadzenia obowiàzku uzyskiwania zezwoleƒ na wywóz do okreÊlonych paƒstw odpadów innych ni˝ niebezpieczne (Dz. U. Nr 15, poz. 147) — na podstawie
art. 66 ust. 18; wejÊcie w ˝ycie z dniem 12 marca 2002 r.,
l) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia 6 lutego 2002 r. w sprawie wzoru rejestru decyzji
wydanych w zakresie mi´dzynarodowego obrotu odpadami (Dz. U. Nr 15, poz. 148) — na podstawie art. 68 ust. 3; wejÊcie w ˝ycie z dniem
12 marca 2002 r.,
m) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
29 stycznia 2002 r. w sprawie rodzajów odpadów innych ni˝ niebezpieczne oraz rodzajów instalacji i urzàdzeƒ, w których dopuszcza si´ ich
termiczne przekszta∏canie (Dz. U. Nr 18,
poz. 176) — na podstawie art. 44 ust. 5; wejÊcie
w ˝ycie z dniem 21 marca 2002 r.,
n) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
21 marca 2002 r. w sprawie wymagaƒ dotyczàcych prowadzenia procesu termicznego przekszta∏cania odpadów (Dz. U. Nr 37, poz. 339) —
na podstawie art. 47; wejÊcie w ˝ycie z dniem
27 kwietnia 2002 r.,
o) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
16 kwietnia 2002 r. w sprawie rodzajów oraz
st´˝eƒ substancji, które powodujà, ˝e urobek
jest zanieczyszczony (Dz. U. Nr 55, poz. 498) —
na podstawie art. 4 ust. 2; wejÊcie w ˝ycie
z dniem 1 stycznia 2003 r.,
p) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
5 marca 2002 r. w sprawie okreÊlenia wzoru dokumentów stosowanych w mi´dzynarodowym
obrocie odpadami (Dz. U. Nr 56, poz. 511) — na
podstawie art. 68 ust. 3; wejÊcie w ˝ycie z dniem
30 maja 2002 r.,
q) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
5 marca 2002 r. w sprawie listy odpadów innych ni˝ niebezpieczne, których przywóz z zagranicy nie wymaga zezwolenia G∏ównego Inspektora Ochrony Ârodowiska (Dz. U. Nr 56,
poz. 512) — na podstawie art. 65 ust. 18; wejÊcie
w ˝ycie z dniem 30 maja 2002 r.,
r) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
8 maja 2002 r. w sprawie wniosku o wydanie zezwolenia na przewóz lub na wywóz odpadów
niebezpiecznych za granic´ (Dz. U. Nr 56,
poz. 513) — na podstawie art. 66 ust. 19; wejÊcie
w ˝ycie z dniem 30 maja 2002 r.,
s) rozporzàdzenie Ministra Spraw Wewn´trznych
i Administracji z dnia 13 maja 2002 r. w sprawie
wykazu przejÊç granicznych, którymi mo˝e byç
realizowany mi´dzynarodowy obrót odpadami
(Dz. U. Nr 60, poz. 548) — na podstawie art. 67;
wejÊcie w ˝ycie z dniem 21 maja 2002 r.,
t) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
28 maja 2002 r. w sprawie listy rodzajów odpa-
Poz. 159
dów, które posiadacz odpadów mo˝e przekazywaç osobom fizycznym lub jednostkom organizacyjnym, nieb´dàcym przedsi´biorcami, do
wykorzystania na ich w∏asne potrzeby (Dz. U.
Nr 74, poz. 686) — na podstawie art. 33 ust. 3;
wejÊcie w ˝ycie z dniem 29 czerwca 2002 r.,
u) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
1 sierpnia 2002 r. w sprawie komunalnych osadów Êciekowych (Dz. U. Nr 134, poz. 1140
i Nr 155, poz. 1299) — na podstawie art. 43
ust. 7; wejÊcie w ˝ycie z dniem 11 wrzeÊnia
2002 r.,
v) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
8 paêdziernika 2002 r. w sprawie sk∏adowisk odpadów oraz miejsc magazynowania odpadów
pochodzàcych z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz z przetwarzania tych odpadów (Dz. U. Nr 176, poz. 1456) — na podstawie
art. 40 ust. 8; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia
2003 r.
2.3. Rozporzàdzenia wydane na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie o opakowaniach i odpadach opakowaniowych
a) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
12 lipca 2002 r. w sprawie wzorów formularzy
s∏u˝àcych do sk∏adania rocznych sprawozdaƒ
o masie wytworzonych, przywiezionych z zagranicy oraz wywiezionych za granic´ opakowaƒ
(Dz. U. Nr 122, poz. 1053) — na podstawie art. 7
ust. 2 i art. 9 ust. 4; wejÊcie w ˝ycie z dniem
16 sierpnia 2002 r.,
b) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
12 lipca 2002 r. w sprawie raportów wojewódzkich dotyczàcych gospodarki opakowaniami
(Dz. U. Nr 122, poz. 1054) — na podstawie art. 19
ust. 3; wejÊcie w ˝ycie z dniem 16 sierpnia
2002 r.
2.4. Rozporzàdzenia i obwieszczenia wydane na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w tzw. ustawie
o op∏acie produktowej
a) rozporzàdzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych
i pou˝ytkowych (Dz. U. Nr 69, poz. 719) — na
podstawie art. 3 ust. 8; wejÊcie w ˝ycie z dniem
1 stycznia 2002 r.,
b) rozporzàdzenie Rady Ministrów z dnia 11 wrzeÊnia 2001 r. w sprawie stawek op∏at produktowych (Dz. U. Nr 116, poz. 1235) — na podstawie
art. 14 ust. 4; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia
2002 r.,
c) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie szczegó∏owych warunków, jakie powinien spe∏niç przedsi´biorca
produkujàcy w kraju oleje smarowe z udzia∏em
wytworzonych w kraju olejów bazowych pochodzàcych z regeneracji, w celu w∏àczenia ich do
rzeczywiÊcie uzyskanego poziomu recyklingu
(Dz. U. Nr 131, poz. 1475) — na podstawie art. 3
ust. 13; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia
2002 r.,
d) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
20 grudnia 2001 r. w sprawie wzoru rocznego
sprawozdania o wysokoÊci nale˝nej op∏aty produktowej (Dz. U. Nr 157, poz. 1865) — na podstawie art. 15 ust. 2; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 stycznia 2002 r.,
e) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
7 grudnia 2001 r. w sprawie wzoru sprawozdania o wielkoÊci wprowadzonych na rynek krajowy opakowaƒ i produktów, osiàgni´tych wielkoÊci odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych oraz wp∏ywach z op∏at
produktowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 2, poz. 26) —
na podstawie art. 24 ust. 2; wejÊcie w ˝ycie
z dniem 25 stycznia 2002 r.,
f) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia 8 lipca 2002 r. w sprawie szczegó∏owych zasad i trybu gospodarowania Êrodkami z op∏at produktowych (Dz. U. Nr 122, poz. 1052) — na podstawie
art. 36; wejÊcie w ˝ycie z dniem 16 sierpnia
2002 r.,
g) obwieszczenie Ministra Ârodowiska z dnia
22 sierpnia 2002 r. w sprawie maksymalnych
stawek op∏at produktowych na 2003 r. (M.P.
Nr 37, poz. 591) — na podstawie art. 14 ust. 3.
2.5. Rozporzàdzenia wydane na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie o substancjach i preparatach chemicznych
a) rozporzàdzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca
2002 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacjà i oznakowaniem (Dz. U. Nr 129, poz. 1110) — na podstawie
art. 4 ust. 3; wejÊcie w ˝ycie z dniem 29 sierpnia
2002 r.,
b) rozporzàdzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca
2002 r. w sprawie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej i preparatu niebezpiecznego
(Dz. U. Nr 140, poz. 1171) — na podstawie art. 5
ust. 5; wejÊcie w ˝ycie z dniem 18 wrzeÊnia
2002 r.,
c) rozporzàdzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca
2002 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych (Dz. U.
Nr 140, poz. 1172) — na podstawie art. 4 ust. 2;
wejÊcie w ˝ycie z dniem 18 wrzeÊnia 2002 r.,
d) rozporzàdzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca
2002 r. w sprawie oznakowania opakowaƒ substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 140, poz. 1173) — na podstawie art. 26; wejÊcie w ˝ycie z dniem 18 wrzeÊnia 2002 r.,
e) rozporzàdzenie Ministra Zdrowia z dnia 15 lipca
2002 r. w sprawie substancji niebezpiecznych
i preparatów niebezpiecznych, których opakowania nale˝y zaopatrywaç w zamkni´cia utrud-
Poz. 159
niajàce otwarcie przez dzieci i w wyczuwalne dotykiem ostrze˝enie o niebezpieczeƒstwie (Dz. U.
Nr 140, poz. 1174) — na podstawie art. 28 ust. 3;
wejÊcie w ˝ycie z dniem 18 wrzeÊnia 2002 r.
2.6. Rozporzàdzenia i obwieszczenia wydane na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie o post´powaniu z substancjami zubo˝ajàcymi warstw´
ozonowà
a) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
25 kwietnia 2002 r. w sprawie okreÊlenia wzorów dokumentów wymaganych przy przywozie
z zagranicy substancji kontrolowanych pochodzàcych z odzysku (Dz. U. Nr 66, poz. 602) — na
podstawie art. 15 ust. 3; wejÊcie w ˝ycie z dniem
1 lipca 2002 r.,
b) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
25 kwietnia 2002 r. w sprawie listy technologii
(procesów chemicznych), w których substancje
kontrolowane mogà byç stosowane jako czynniki u∏atwiajàce niektóre procesy chemiczne
(Dz. U. Nr 66, poz. 603) — na podstawie art. 14
ust. 4; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 lipca 2002 r.,
c) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
10 maja 2002 r. w sprawie ustalenia dozwolonych iloÊci tetrachlorku w´gla produkowanego
w celu eksportu, listy technologii, w których
substancja ta mo˝e byç u˝ywana, oraz wzoru
dokumentu s∏u˝àcego do ewidencjonowania
produkcji tetrachlorku w´gla i sposobu wykorzystania (Dz. U. Nr 70, poz. 649) — na podstawie art. 8 ust. 4; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 lipca
2002 r.,
d) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
22 maja 2002 r. w sprawie wymagaƒ dotyczàcych wyposa˝enia technicznego oraz minimalnych kwalifikacji, jakie muszà spe∏niaç przedsi´biorcy prowadzàcy dzia∏alnoÊç, w której wykorzystywane sà substancje kontrolowane (Dz. U.
Nr 71, poz. 658) — na podstawie art. 20 ust. 3;
wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 lipca 2002 r.,
e) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
28 maja 2002 r. w sprawie okreÊlenia szczegó∏owej listy towarów zawierajàcych substancje
kontrolowane podlegajàcych zakazowi przywozu z paƒstw nieb´dàcych stronami Protoko∏u
Montrealskiego (Dz. U. Nr 71, poz. 659) — na
podstawie art. 12 ust. 1; wejÊcie w ˝ycie z dniem
1 lipca 2002 r.,
f) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
28 maja 2002 r. w sprawie okreÊlenia wzorów
formularzy ewidencji substancji kontrolowanych (Dz. U. Nr 78, poz. 709) — na podstawie
art. 33 ust. 2; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 lipca
2002 r.,
g) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
10 czerwca 2002 r. w sprawie sposobu oznakowania pojemników zawierajàcych substancje
kontrolowane oraz produktów i urzàdzeƒ,
w sk∏ad których takie substancje wchodzà
(Dz. U. Nr 94, poz. 837) — na podstawie art. 18
ust. 2; wejÊcie w ˝ycie z dniem 1 lipca 2002 r.,
h) rozporzàdzenie Ministra Spraw Wewn´trznych
i Administracji z dnia 26 czerwca 2002 r. w sprawie listy obszarów zagro˝onych po˝arem lub
wybuchem, w których zastosowanie substancji
kontrolowanych nale˝y uznaç za zastosowanie
krytyczne (Dz. U. Nr 100, poz. 914) — na podstawie art. 17 ust. 6; wejÊcie w ˝ycie z dniem
1 stycznia 2003 r.,
i) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
2 sierpnia 2002 r. w sprawie szczegó∏owych warunków i trybu wydawania pozwoleƒ oraz wzorów wniosków o wydanie pozwolenia na produkcj´ lub obrót z zagranicà substancjà kontrolowanà (Dz. U. Nr 134, poz. 1129) — na podstawie art. 25 ust. 1; wejÊcie w ˝ycie z dniem
11 wrzeÊnia 2002 r.,
j) obwieszczenie Ministra Gospodarki z dnia
28 maja 2002 r. w sprawie szczegó∏owego wykazu kodów taryfy celnej dla substancji kontrolowanych i zawierajàcych je mieszanin (M.P.
Nr 22, poz. 395) — na podstawie art. 6,
Poz. 159
b) ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. — Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 26, poz. 96, z póên. zm.)
w zakresie odpadów sk∏adowanych w wyrobiskach
górniczych,
c) ustawa z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki (Dz. U. Nr 47,
poz. 243, z póên. zm.) w zakresie zatapiania odpadów ze statków,
d) ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaênych zwierzàt, badaniu zwierzàt rzeênych
i mi´sa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U.
z 1999 r. Nr 66, poz. 752, z póên. zm.) w zakresie odpadów zwierz´cych,
e) ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierajàcych azbest (Dz. U. Nr 101,
poz. 628, z 1998 r. Nr 156, poz. 1018, z 2000 r. Nr 88,
poz. 986 oraz z 2001 r. Nr 100, poz. 1085 i Nr 154,
poz. 1793) w zakresie odpadów zawierajàcych
azbest,
f) ustawa z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawo˝eniu (Dz. U. Nr 89, poz. 991) w zakresie stosowania niektórych odpadów powstajàcych w hodowli
jako nawóz naturalny,
k) obwieszczenie Ministra Gospodarki z dnia
28 maja 2002 r. w sprawie wykazu prac uznawanych za prace laboratoryjne i analityczne,
w których mogà byç stosowane poszczególne
substancje kontrolowane, oraz wymagaƒ dotyczàcych wprowadzania do obrotu krajowego
substancji kontrolowanych u˝ywanych do celów laboratoryjnych i analitycznych (M.P. Nr 22,
poz. 396) — na podstawie art. 6,
g) ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu
przestrzennym (Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139,
z póên. zm.),
l) obwieszczenie Ministra Gospodarki z dnia
28 maja 2002 r. w sprawie listy dozwolonych
technologii niszczenia substancji kontrolowanych oraz warunków stosowania tych technologii (M.P. Nr 22, poz. 397) — na podstawie art. 6,
j) ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54,
poz. 654, z póên. zm.),
m) obwieszczenie Ministra Gospodarki z dnia
2 sierpnia 2002 r. w sprawie udzielenia upowa˝nienia wyspecjalizowanej jednostce do wydawania opinii o mo˝liwoÊci produkcji substancji
kontrolowanej lub dokonania obrotu z zagranicà substancjà kontrolowanà lub mieszaninà zawierajàcà substancj´ kontrolowanà (M.P. Nr 35,
poz. 553) — na podstawie art. 24 ust. 6.
B. Wykaz dotychczasowych aktów prawnych zwiàzanych z gospodarkà odpadami, które zachowa∏y moc
(tj. tych, które wesz∏y w ˝ycie przed dniem 1 paêdziernika 2001 r.)
1. Ustawy
a) ustawa z dnia 13 wrzeÊnia 1996 r. o utrzymaniu czystoÊci i porzàdku w gminach (Dz. U. Nr 132,
poz. 622, z 1997 r. Nr 60, poz. 369 i Nr 121, poz. 770,
z 2000 r. Nr 22, poz. 272, z 2001 r. Nr 100, poz. 1085
i Nr 154, poz. 1800 oraz z 2002 r. Nr 113, poz. 984)
w zakresie odpadów komunalnych,
h) ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. — Prawo budowlane
(Dz. U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126, z póên. zm.),
i) ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14,
poz. 176, z póên. zm.),
k) ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i us∏ug oraz o podatku akcyzowym (Dz. U.
Nr 11, poz. 50, z póên. zm.),
l) ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorzàdzie województwa (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590 oraz
z 2002 r. Nr 23, poz. 220 i Nr 62, poz. 558),
m) ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorzàdzie powiatowym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 oraz
z 2002 r. Nr 23, poz. 220, Nr 62, poz. 558 i Nr 113,
poz. 984),
n) ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorzàdzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 oraz z 2002 r.
Nr 23, poz. 220, Nr 62, poz. 558 i Nr 113, poz. 984),
o) ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony
Ârodowiska (Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 982
i Nr 113, poz. 984).
2. Rozporzàdzenia
a) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
14 sierpnia 1998 r. w sprawie bezpiecznego u˝ytkowania oraz warunków usuwania wyrobów zawierajàcych azbest (Dz. U. Nr 138, poz. 895) — na
podstawie art. 4 ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierajàcych azbest,
b) rozporzàdzenie Ministra Transportu i Gospodarki
Morskiej z dnia 15 czerwca 1999 r. w sprawie przewozu drogowego materia∏ów niebezpiecznych
(Dz. U. Nr 57, poz. 608) — na podstawie art. 56
ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo
o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602, z póên.
zm.),
c) rozporzàdzenie Ministra Finansów z dnia 7 stycznia
1998 r. w sprawie okreÊlenia rodzajów odpadów,
których wykorzystanie uprawnia do zwolnienia od
podatku dochodowego, oraz szczegó∏owych zasad
ustalania wartoÊci odpadów wykorzystywanych
w procesie produkcji (Dz. U. Nr 8, poz. 29), wydane
na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 26 lipca
1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
oraz art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r.
o podatku dochodowym od osób prawnych,
d) rozporzàdzenie Ministra Finansów z dnia 20 lutego
1998 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku dochodowych od osób fizycznych oraz ustawy
o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U.
Nr 26, poz. 150).
3. Umowy mi´dzynarodowe
a) Konwencja bazylejska sporzàdzona dnia 22 marca
1989 r. o kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych (Dz. U.
z 1995 r. Nr 19, poz. 88),
b) Konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu mórz
przez zatapianie odpadów i innych substancji sporzàdzona w Moskwie, Waszyngtonie, Londynie
i Meksyku w dniu 29 grudnia 1972 r. (Dz. U.
z 1984 r. Nr 11, poz. 46 oraz z 1997 r. Nr 47,
poz. 300),
c) Mi´dzynarodowa konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki sporzàdzona w Londynie 2 listopada 1973 r. wraz z za∏àcznikami I, II, III,
IV i V oraz Protokó∏ z 1978 r. dotyczàcy konwencji
wraz z za∏àcznikiem I, sporzàdzony w Londynie
dnia 17 lutego 1978 r. (Dz. U. z 1987 r. Nr 17,
poz. 101),
d) Konwencja sporzàdzona w Helsinkach dnia 9 kwietnia 1972 r. o ochronie Êrodowiska morskiego obszaru Morza Ba∏tyckiego (Dz. U. z 2000 r. Nr 28,
poz. 346),
e) Protokó∏ o ochronie Êrodowiska do Uk∏adu w sprawie Antarktyki, sporzàdzony w Madrycie dnia
4 paêdziernika 1991 r. (Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz. 52).
Poz. 159
1. Ustawy
a) ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o odpadach (Dz. U.
Nr 96, poz. 592, z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 113,
poz. 715, z 1999 r. Nr 101, poz. 1178 oraz z 2000 r.
Nr 12, poz. 136, Nr 22, poz. 272, Nr 89, poz. 991
i Nr 109, poz. 1157),
b) ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kszta∏towaniu Êrodowiska (Dz. U. z 1994 r. Nr 49,
poz. 196, z póên. zm.),
c) ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o post´powaniu
w sprawie ocen oddzia∏ywania na Êrodowisko oraz
o dost´pie do informacji o Êrodowisku i jego
ochronie (Dz. U. Nr 109, poz. 1157).
2. Rozporzàdzenia
a) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
14 czerwca 2000 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które wytwarzajàcy odpady mo˝e przekazaç
osobom fizycznym do wykorzystania (Dz. U. Nr 51,
poz. 620),
b) rozporzàdzenie Ministra Ochrony Ârodowiska, Zasobów Naturalnych i LeÊnictwa z dnia 12 wrzeÊnia
1998 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych na potrzeby ewidencji odpadów oraz s∏u˝àcych do przekazywania informacji o rodzaju i iloÊci
odpadów umieszczonych na sk∏adowisku odpadów i o czasie ich sk∏adowania (Dz. U. Nr 121,
poz. 794),
c) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 paêdziernika 1998 r. w sprawie szczegó∏owych zasad
usuwania, wykorzystywania i unieszkodliwiania
odpadów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 145, poz. 942
i z 2001 r. Nr 22, poz. 251),
d) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia 2 listopada 2000 r. w sprawie okreÊlenia odpadów, które
powinny byç wykorzystywane w celach przemys∏owych, oraz warunków, jakie muszà byç spe∏nione przy ich wykorzystywaniu (Dz. U. Nr 100,
poz. 1078); rozporzàdzenie to uniewa˝ni∏o rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia 2 lipca 1998 r.
w sprawie okreÊlenia odpadów, które powinny byç
wykorzystywane w celach przemys∏owych, oraz
warunków, jakie muszà byç spe∏nione przy ich wykorzystywaniu (Dz. U. Nr 90, poz. 573),
e) rozporzàdzenie Ministra Ochrony Ârodowiska, Zasobów Naturalnych i LeÊnictwa z dnia 11 sierpnia
1999 r. w sprawie warunków, jakie muszà byç spe∏nione przy wykorzystywaniu osadów Êciekowych
na cele nieprzemys∏owe (Dz. U. Nr 72, poz. 813).
II. Akty prawne, które straci∏y moc z dniem 1 stycznia
2002 r.
C. Wykaz aktów prawnych zwiàzanych z gospodarkà
odpadami, które straci∏y moc po dniu 30 wrzeÊnia
2001 r.
I. Akty prawne, które straci∏y moc z dniem 1 paêdziernika 2001 r.
1. Ustawy
a) ustawa z dnia 10 kwietnia 1986 r. — Prawo atomowe (Dz. U. Nr 12, poz. 70, z póên. zm.) w zakresie
odpadów promieniotwórczych,
b) ustawa z dnia 24 paêdziernika 1974 r. — Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230, z póên. zm.).
2. Rozporzàdzenia
a) rozporzàdzenie Ministra Ochrony Ârodowiska, Zasobów Naturalnych i LeÊnictwa z dnia 24 grudnia
1997 r. w sprawie klasyfikacji odpadów (Dz. U.
Nr 162, poz. 1135 i z 2001 r. Nr 17, poz. 204),
Poz. 159
b) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska z dnia
30 lipca 2001 r. w sprawie wprowadzania do powietrza substancji zanieczyszczajàcych z procesów technologicznych i operacji technicznych
(Dz. U. Nr 87, poz. 957) wydane na podstawie
art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie i kszta∏towaniu
Êrodowiska; wejÊcie w ˝ycie z dniem 8 wrzeÊnia
2001 r.
b) rozporzàdzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia
1998 r. w sprawie op∏at za sk∏adowanie odpadów
(Dz. U. Nr 162, poz. 1128, z póên. zm.).
E. Wykaz przygotowywanych nowych aktów prawnych zwiàzanych z gospodarkà odpadami, przewidzianych do opublikowania do koƒca 2002 r.
III. Akty prawne, które straci∏y moc z dniem 30 maja
2002 r.
1. Ustawy
1. Rozporzàdzenia
a) ustawa o transporcie drogowym towarów niebezpiecznych,
a) rozporzàdzenie Ministra Ochrony Ârodowiska, Zasobów Naturalnych i LeÊnictwa z dnia 6 kwietnia
1998 r. w sprawie okreÊlenia listy odpadów, których przywo˝enie z zagranicy nie wymaga zezwolenia G∏ównego Inspektora Ochrony Ârodowiska
(Dz. U. Nr 47, poz. 299 oraz z 2000 r. Nr 20, poz. 251),
b) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia 19 lipca
1999 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w mi´dzynarodowym obrocie odpadami
(Dz. U. Nr 69, poz. 768).
IV. Akty prawne, które utraci∏y moc z dniem 13 listopada 2002 r.
1. Rozporzàdzenia
a) rozporzàdzenie Ministra Ochrony Ârodowiska, Zasobów Naturalnych i LeÊnictwa z dnia 14 lipca 1998 r.
w sprawie okreÊlenia rodzajów inwestycji szczególnie szkodliwych dla Êrodowiska i zdrowia ludzi
albo mogàcych pogorszyç stan Êrodowiska oraz
wymagaƒ, jakim powinny odpowiadaç oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko tych inwestycji (Dz. U.
Nr 93, poz. 589 oraz z 2000 r. Nr 12, poz. 136) — na
podstawie art. 40 ust. 5 pkt 1 i pkt 2 lit. b ustawy
o zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 70
ust. 4 ustawy o ochronie i kszta∏towaniu Êrodowiska.
D. Wykaz dotychczas obowiàzujàcych rozporzàdzeƒ
zwiàzanych z gospodarkà odpadami, które czasowo
zachowa∏y moc
1. Rozporzàdzenia
1.1. Rozporzàdzenia tracàce moc z dniem 1 lipca 2003 r.
(o ile wczeÊniej nie zostanà wydane nowe rozporzàdzenia)
a) rozporzàdzenie Ministra Ochrony Ârodowiska,
Zasobów Naturalnych i LeÊnictwa z dnia 13 lutego 1998 r. w sprawie oznaczania opakowaƒ
(Dz.U. Nr 25, poz. 138),
b) ustawa o zmianie ustawy o odpadach, ustawy
o opakowaniach i odpadach opakowaniowych,
ustawy o obowiàzkach przedsi´biorców w zakresie
gospodarowania niektórymi odpadami oraz
o op∏acie produktowej i op∏acie depozytowej oraz
ustawy o wprowadzeniu ustawy — Prawo ochrony
Êrodowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie
niektórych ustaw (druk 732).
2. Rozporzàdzenia
2.1. Rozporzàdzenia do wydania na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie — Prawo ochrony
Êrodowiska
a) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
szczegó∏owych warunków, jakim powinna odpowiadaç prognoza oddzia∏ywania na Êrodowisko dotyczàca projektów miejscowych planów
zagospodarowania przestrzennego, na podstawie art. 41 ust. 3,
b) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki w sprawie
szczegó∏owych wymagaƒ, jakim powinny odpowiadaç wytwarzane i wprowadzane do obrotu
baterie i akumulatory, na podstawie art. 169
ust. 1,
c) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
wysokoÊci op∏at rejestracyjnych uiszczanych
z wnioskiem o wydanie pozwolenia zintegrowanego, na podstawie art. 210 ust. 4,
d) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
rodzajów instalacji, dla których prowadzàcy mogà ubiegaç si´ o ustalenie programu dostosowawczego, na podstawie art. 425 ust. 1.
2.2. Rozporzàdzenia do wydania na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie o odpadach
a) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
metodyki referencyjnej badaƒ odpadów wymienionych na liÊcie odpadów niebezpiecznych pozwalajàcej na stwierdzenie, ˝e nie posiadajà one
w∏aÊciwoÊci, które powodujà, ˝e odpady te stanowià odpady niebezpieczne, na podstawie
art. 4 ust. 1 pkt 2 (proponowana zmiana brzmienia upowa˝nienia),
b) rozporzàdzenie Ministra Zdrowia w sprawie
szczegó∏owego sposobu post´powania ze sta∏ymi odpadami medycznymi, na podstawie art. 7
ust. 4,
c) rozporzàdzenie Ministra Infrastruktury w sprawie zakresu i sposobu stosowania przepisów
o transporcie materia∏ów niebezpiecznych do
transportu odpadów niebezpiecznych, na podstawie art. 11 ust. 5,
d) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
okreÊlenia odpadów pochodzàcych z procesów
wytwarzania dwutlenku tytanu oraz z przetwarzania tych odpadów, które nie mogà byç unieszkodliwione przez ich sk∏adowanie, oraz w sprawie dopuszczalnych iloÊci odpadów wytwarzanych w przeliczeniu na ton´ wyprodukowanego
dwutlenku tytanu, na podstawie art. 40 ust. 7,
e) rozporzàdzenie Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów odpadów medycznych i weterynaryjnych, których poddawanie odzyskowi jest zakazane, na podstawie art. 42 ust. 2,
f) rozporzàdzenie Ministra Zdrowia w sprawie dopuszczalnych sposobów i warunków unieszkodliwiania odpadów medycznych i weterynaryjnych, na podstawie art. 42 ust. 3,
g) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
szczegó∏owych wymagaƒ dotyczàcych lokalizacji, budowy, eksploatacji i zamkni´cia, jakim powinny odpowiadaç poszczególne typy sk∏adowisk odpadów, na podstawie art. 50 ust. 2,
Poz. 159
waƒ wielokrotnego u˝ytku, na podstawie art. 5
ust. 4 (proponowana zmiana brzmienia upowa˝nienia),
d) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
rodzajów opakowaƒ podlegajàcych oznakowaniu oraz wzorów oznaczeƒ opakowaƒ, na podstawie art. 6 ust. 5.
2.4. Rozporzàdzenia do wydania na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie — Prawo atomowe
a) rozporzàdzenie Rady Ministrów w sprawie odpadów promieniotwórczych — na podstawie
art. 51 pkt 1—3 i art. 55 pkt 1—4,
b) rozporzàdzenie Rady Ministrów w sprawie
udzielania zgody na przywóz na polski obszar
celny, wywozu z polskiego obszaru celnego oraz
tranzytu przez ten obszar odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa — na podstawie
art. 62 ust. 4.
2.5. Rozporzàdzenia do wydania na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie o substancjach i preparatach chemicznych
a) rozporzàdzenie Ministra Zdrowia w sprawie metod przeprowadzania badaƒ w∏aÊciwoÊci fizykochemicznych, toksycznoÊci i ekotoksycznoÊci
substancji i preparatów chemicznych — na podstawie art. 24 ust. 2.
F. Wykaz przygotowywanych nowych aktów prawnych zwiàzanych z gospodarkà odpadami, przewidzianych do wydania w 2003 r.
h) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki w sprawie
rodzajów odpadów, które mogà byç sk∏adowane
w sposób nieselektywny — na podstawie art. 55
ust. 5,
1. Ustawy
i) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
zakresu, czasu, sposobu i warunków prowadzenia monitoringu sk∏adowisk odpadów, na podstawie art. 60.
b) ustawa o zmianie niektórych ustaw w zwiàzku z recyklingiem pojazdów wycofanych z eksploatacji.
2.3. Rozporzàdzenia do wydania na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie o opakowaniach
i odpadach opakowaniowych
a) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
metodyk referencyjnych oznaczania sumy zawartoÊci o∏owiu, kadmu, rt´ci i chromu szeÊciowartoÊciowego w opakowaniach, na podstawie
art. 5 ust. 2 (proponowana zmiana brzmienia
upowa˝nienia),
b) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
rodzajów opakowaƒ i warunków dla zwolnienia
opakowaƒ w zakresie maksymalnej sumy zawartoÊci o∏owiu, kadmu, rt´ci i chromu szeÊciowartoÊciowego — na podstawie art. 5 ust. 3,
c) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
wymagaƒ dotyczàcych opakowaƒ ze wzgl´du na
zalecanà metod´ odzysku oraz dotyczàce opako-
a) ustawa o zmianie ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska oraz o zmianie niektórych innych ustaw,
2. Rozporzàdzenia
2.1. Rozporzàdzenia do wydania na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie — Prawo ochrony
Êrodowiska
a) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska okreÊlajàce
standardy emisyjne z instalacji w zakresie wprowadzania gazów lub py∏ów do powietrza, wytwarzania odpadów, emitowania ha∏asu — na
podstawie art. 145 ust. 1,
b) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
dodatkowych wymagaƒ, jakie powinien spe∏niaç przeglàd ekologiczny dla poszczególnych
rodzajów instalacji — na podstawie art. 242
ust. 1.
2.2. Rozporzàdzenia do wydania na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie o odpadach
a) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki w sprawie
szczegó∏owego sposobu post´powania z olejami odpadowymi — na podstawie art. 7 ust. 4,
przy stosowaniu substancji kontrolowanych jako czynnika u∏atwiajàcego niektóre procesy chemiczne — na podstawie art. 14 ust. 5,
b) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki w sprawie
szczegó∏owego sposobu post´powania z zanieczyszczonym urobkiem pochodzàcym z pog∏´biania akwenów morskich i innych — na podstawie art. 7 ust. 4,
b) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki wprowadzajàce ograniczenia w obrocie krajowym substancjami kontrolowanymi wyprodukowanymi
lub przywiezionymi z zagranicy zgodnie z przepisami ustawy oraz o ich wykorzystaniu w dzia∏alnoÊci gospodarczej — na podstawie art. 16
ust. 3.
c) rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju
Wsi w sprawie szczegó∏owego sposobu post´powania z odpadami pochodzàcymi z procesów
odsiarczania spalin stosowanymi w rolnictwie
— na podstawie art. 7 ust. 4,
d) rozporzàdzenie Rady Ministrów w sprawie zasad
i sposobów finansowania przedsi´wzi´ç priorytetowych krajowego planu gospodarki odpadami o charakterze ponadwojewódzkim — na podstawie art. 15 ust. 5 (proponowana zmiana
brzmienia upowa˝nienia),
e) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
szczegó∏owego zakresu, sposobu i formy sporzàdzania wojewódzkiego, powiatowego i gminnego planu gospodarki odpadami — na podstawie art. 15 ust. 8,
f) rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska w sprawie
obowiàzku stosowania polskiej normy okreÊlajàcej wymagania dla olejów odpadowych w procesach ich odzysku i unieszkodliwiania — na
podstawie art. 39 ust. 7,
d) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki w sprawie
kryteriów dopuszczenia odpadów do sk∏adowania na sk∏adowisku odpadów danego typu — na
podstawie art. 55 ust. 3.
2.3. Rozporzàdzenia do wydania na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie o opakowaniach
i odpadach opakowaniowych
a) rozporzàdzenie Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów opakowaƒ dla okreÊlonych rodzajów
substancji chemicznych, wobec których stosuje
si´ innà wysokoÊç kaucji — na podstawie art. 10
ust. 4,
b) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki w sprawie
rodzajów napojów, których nie dotyczy obowiàzek, o którym mowa w ust. 1 — na podstawie
art. 13 ust. 2 (proponowana zmiana brzmienia
upowa˝nienia).
2.4. Rozporzàdzenia do wydania na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie o post´powaniu
z substancjami zubo˝ajàcymi warstw´ ozonowà
a) rozporzàdzenie Ministra Gospodarki okreÊlajàce
iloÊç substancji kontrolowanych wymienionych
w art. 14 ustawy, dozwolonych do wykorzystania z przeznaczeniem na cele laboratoryjne
i analityczne, jako substratu do produkcji nowych substancji oraz w celu zastosowania jako
czynnika u∏atwiajàcego niektóre procesy chemiczne, wymagania, jakie muszà byç spe∏nione
2.5. Rozporzàdzenia do wydania na podstawie upowa˝nieƒ zawartych w ustawie — Prawo atomowe
a) rozporzàdzenie Rady Ministrów w sprawie wymagaƒ dotyczàcych zawartoÊci naturalnych izotopów promieniotwórczych w surowcach i materia∏ach stosowanych w budynkach przeznaczonych na pobyt ludzi i inwentarza ˝ywego,
a tak˝e w odpadach przemys∏owych stosowanych w budownictwie oraz kontroli zawartoÊci
tych izotopów.
Prawodawstwo Unii Europejskiej
(stan na 29 paêdziernika 2002 r.)
I. Wykaz obowiàzujàcych aktów prawnych Unii Europejskiej zwiàzanych z gospodarkà odpadami
A. Wymagania ogólne
— Dyrektywa Rady 75/442/EWG z dnia 15 lipca 1975 r.
w sprawie odpadów (tzw. dyrektywa ramowa) znowelizowana dyrektywami Rady: 91/156/EWG
i 91/692/EWG oraz decyzjà Komisji 96/350/WE
(tekst pierwotny: OJ L 194 25.07.1975 p. 39).
— Dyrektywa Rady 91/689/EWG z dnia 12 grudnia
1991 r. w sprawie odpadów niebezpiecznych znowelizowana dyrektywà Rady 94/31/WE (tekst pierwotny: OJ L 377 31.12.1991 p. 20).
— Decyzja Komisji 76/431/EWG z dnia 21 kwietnia
1976 r. ustanawiajàca Komitet Gospodarowania
Odpadami (OJ L 115 01.05.1976 p. 73).
— Decyzja Komisji 2000/532/WE z dnia 3 maja 2000 r.
zast´pujàca decyzj´ Komisji 94/3/WE ustanawiajàcà list´ odpadów zgodnie z art. 1 pkt — a dyrektywy Rady 75/442/EWG w sprawie odpadów oraz decyzj´ Rady 94/904/WE ustanawiajàcà list´ odpadów niebezpiecznych zgodnie z art. 1 ust. 4 dyrektywy Rady 91/689/EWG w sprawie odpadów niebezpiecznych, znowelizowana decyzjami Komisji
2001/118/WE, 2001/119/WE i 2001/573/WE (tekst
pierwotny: OJ L 226 06.09.2000 p. 3).
— Zalecenie Rady 81/972/EWG z dnia 3 grudnia
1981 r. w sprawie ponownego u˝ycia makulatury
oraz stosowania papieru pochodzàcego z recyklingu (OJ L 355 10.12.1981 p. 56).
— Rezolucja Rady z dnia 7 maja 1990 r. o polityce w zakresie odpadów (OJ C 12218.05.1990 p. 2).
— Rezolucja Rady z dnia 24 lutego 1997 r. w sprawie
strategii Wspólnoty w zakresie gospodarki odpadami (OJ C 076 11.03.1997 p. 1).
— Rezolucja Komitetu Konsultacyjnego ECSC w sprawie klasyfikacji z∏omu (OJ C 356 22.11.1997 p. 8).
Mi´dzynarodowy obrót odpadami
— Konwencja Bazylejska o kontroli transgranicznego
przemieszczania i usuwania (unieszkodliwiania)
odpadów niebezpiecznych.
— Decyzja Rady 97/640/WE z dnia 22 wrzeÊnia 1997 r.
o uznaniu w imieniu Wspólnoty poprawki do konwencji o kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania (unieszkodliwiania) odpadów niebezpiecznych, jak postanowiono w decyzji III/1
Konferencji Paƒstw — Stron Konwencji (OJ L 272
04.10.1997 p. 45).
— Rozporzàdzenie Rady 259/93/EWG z dnia 1 lutego
1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesy∏ania odpadów wewnàtrz, do i z Wspólnoty Europejskiej,
znowelizowane rozporzàdzeniem Rady 97/120/WE
oraz decyzjà Komisji 99/816/WE (tekst pierwotny
OJ L 030 06.02.1993 p. 1).
— Decyzja Komisji 94/774/WE z dnia 24 listopada
1994 r. w sprawie ogólnie obowiàzujàcych dokumentów przewozowych stosownie do rozporzàdzenia Rady 259/93/EWG z dnia 1 lutego 1993 r.
w sprawie nadzoru i kontroli przesy∏ania odpadów
wewnàtrz, do i z Wspólnoty Europejskiej (OJ L 310
03.12.1994 p. 70).
— Rozporzàdzenie Rady 1420/1999/WE z dnia
29 kwietnia 1999 r. ustanawiajàce wspólne zasady
i procedury stosowane do przesy∏ania niektórych
rodzajów odpadów do niektórych krajów nieb´dàcych cz∏onkami OECD znowelizowane rozporzàdzeniami Komisji: 1208/2000, 2630/2000, 1800/2001
i 2243/2001 (tekst pierwotny: OJ L 166 01.07.1999
p. 6).
— Rozporzàdzenie Komisji 1547/1999/WE z dnia
12 lipca 1999 r. okreÊlajàce procedury kontrolne
wed∏ug rozporzàdzenia Rady 259/93/EWG stosowane do przesy∏ania niektórych rodzajów odpadów do niektórych krajów, do których nie ma zastosowania Decyzja OECD C(92)39 final, znowelizowane rozporzàdzeniami Komisji: 334/2000, 354/2000,
1208/2000, 1552/2000, 1800/2001 i 2243/2001 (tekst
pierwotny: OJ L 185 17.07.1999 p. 1).
— Rezolucja Rady z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie
transgranicznego przemieszczania odpadów niebezpiecznych do paƒstw trzecich (OJ C 009
12.01.1989 p. 1).
Poz. 159
— Decyzja Komisji 94/741/WE z dnia 24 paêdziernika
1994 r. w sprawie kwestionariuszy dla raportów
paƒstw cz∏onkowskich dotyczàcych implementacji
okreÊlonych dyrektyw w zakresie gospodarki odpadami (OJ L 296 17.11.1994 p. 42).
— Decyzja Komisji 96/302/WE z dnia 17 kwietnia 1996 r.
dotyczàca formy, w jakiej nale˝y dostarczaç informacji, zgodnie z art. 8 ust. 3 dyrektywy Rady
91/689/EWG w sprawie odpadów niebezpiecznych
(OJ L 116 11.05.1996 p. 26).
— Decyzja Komisji 97/622/WE z dnia 27 maja 1997 r.
w sprawie kwestionariuszy dla raportów paƒstw
cz∏onkowskich dotyczàcych implementacji okreÊlonych dyrektyw w zakresie gospodarki odpadami
(OJ L 256 19.09.1997 p. 13).
— Decyzja Komisji 98/184/WE z 25 lutego 1998 r.
w sprawie kwestionariusza dla raportów paƒstw
cz∏onkowskich dotyczàcych implementacji dyrektywy Rady 94/67/WE w sprawie spalania odpadów
niebezpiecznych (OJ L 067 07.03.1998 p. 48).
— Decyzja Rady 1999/412/WE z dnia 3 czerwca 1999 r.
w sprawie kwestionariusza dla obowiàzku raportowania krajów cz∏onkowskich zgodnie z art. 41
ust. 2 rozporzàdzenia Rady 259/93/EWG (OJ L 156
23.06.1999 p. 37).
— Decyzja Komisji 2000/738/WE z dnia 17 listopada
2000 r. w sprawie kwestionariusza dla raportów
paƒstw cz∏onkowskich dotyczàcych implementacji
dyrektywy 1999/31/WE w sprawie sk∏adowania odpadów (OJ L 298 25.11.2000 p. 24).
— Decyzja Komisji 2001/753/WE z dnia 17 paêdziernika 2001 r. w sprawie kwestionariusza dla raportów
paƒstw cz∏onkowskich dotyczàcych implementacji
dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady
2000/53/WE w sprawie pojazdów wycofanych
z eksploatacji (OJ L 282 26.10.2001 p. 77).
B. Wymagania szczegó∏owe dla poszczególnych sposobów gospodarowania odpadami
Spalanie odpadów
— Dyrektywa Rady 89/369/EWG z dnia 8 czerwca 1989 r.
w sprawie zapobiegania zanieczyszczeniu powietrza przez nowe zak∏ady spalania odpadów komunalnych (OJ L 163 14.06.1989 p. 32).
— Dyrektywa Rady 89/429/EWG z dnia 21 czerwca
1989 r. w sprawie zmniejszania zanieczyszczenia
powietrza przez istniejàce zak∏ady spalania odpadów komunalnych (OJ L 203 15.07.1989 p. 50).
SprawozdawczoÊç
— Dyrektywa Rady 94/67/WE z dnia 16 grudnia 1994 r.
w sprawie spalania odpadów niebezpiecznych
(OJ L 365 31.12.1994 p. 34).
— Dyrektywa Rady 91/692/EWG z dnia 23 grudnia
1991 r. w sprawie raportów na temat unormowaƒ
i usprawnieƒ we wprowadzaniu postanowieƒ dyrektyw dotyczàcych Êrodowiska (OJ L 377
31.12.1991 p. 48).
— Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
2000/76/WE z dnia 4 grudnia 2000 r. w sprawie spalania odpadów (OJ L 332 28.12.2000 p. 91). Z dniem
28 grudnia 2005 r. zastàpi ona dyrektywy
89/369/EWG, 89/429/EWG i 94/67/WE.
— Decyzja Komisji 97/283/WE z dnia 21 kwietnia
1997 r. w sprawie zharmonizowanych metod pomiarowych okreÊlania st´˝enia masowego dioksyn
i furanów w emisjach do atmosfery zgodnie z art. 7
ust. 2 dyrektywy Rady 94/67/WE w sprawie spalania odpadów niebezpiecznych (OJ L 113
30.04.1997 p. 11).
Sk∏adowanie odpadów
— Dyrektywa Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia
1999 r. w sprawie sk∏adowania odpadów (OJ L 182
16.07.1999 p. 1).
C. Wymagania szczegó∏owe dla poszczególnych strumieni odpadów
Oleje przepracowane
— Dyrektywa Rady 75/439/EWG z dnia 16 czerwca
1975 r. w sprawie usuwania olejów odpadowych
znowelizowana dyrektywami Rady: 87/101/EWG
i 91/692/EWG oraz dyrektywà Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/76/WE (tekst pierwotny: OJ
L 194 25.07.1975 p. 23).
PCB
— Dyrektywa Rady 96/59/WE z dnia 16 wrzeÊnia
1996 r. w sprawie unieszkodliwiania (usuwania)
polichlorowanych bifenyli i polichlorowanych trifenyli (PCB/PCT) (OJ L 243 24.09.1996 p. 31).
— Decyzja Komisji 2001/68/WE z dnia 16 stycznia
2001 r. ustanawiajàca dwie referencyjne metody
pomiaru PCB zgodnie z art. 10(a) dyrektywy Rady
96/59/WE w sprawie unieszkodliwiania (usuwania)
polichlorowanych bifenyli i polichlorowanych trifenyli (PCB/PCT) (OJ L 023 25.01.2001 p. 31).
Poz. 159
wanych odpadami z przemys∏u dwutlenku tytanu
(OJ L 409 31.12.1992 p. 11).
Komunalne osady Êciekowe
— Dyrektywa Rady 86/278//EWG z dnia 12 czerwca
1986 r. w sprawie ochrony Êrodowiska, a szczególnie gleb, przy stosowaniu osadów Êciekowych
w rolnictwie znowelizowana dyrektywà Rady
91/692/EWG (tekst pierwotny: OJ L 181 04.07.1986
p. 6)
Odpady opakowaniowe
— Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
94/62/WE z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowaƒ i odpadów opakowaniowych (OJ L 365
31.12.1994 p. 10).
— Decyzja Komisji 97/129/WE z dnia 28 stycznia
1997 r. ustanawiajàca system identyfikacji materia∏ów opakowaniowych podj´ta stosownie do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady
94/62/WE w sprawie opakowaƒ i odpadów opakowaniowych (OJ L 050 20.02.1997 p. 2 8).
— Decyzja Komisji 97/138/WE z dnia 3 lutego 1997 r.
ustanawiajàca wzory formularzy bazy danych podj´ta stosownie do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 94/62/WE w sprawie opakowaƒ i odpadów opakowaniowych (OJ L 052 22.02.1997
p. 22).
— Decyzja Komisji 1999/177/WE z dnia 8 lutego
1999 r. ustanawiajàca warunki odst´pstw od wymogów dotyczàcych st´˝eƒ metali ci´˝kich w odniesieniu do skrzynek i palet wykonanych z tworzyw sztucznych — ustanowionych dyrektywà Parlamentu Europejskiego i Rady 94/62/WE w sprawie
opakowaƒ i odpadów opakowaniowych (OJ L 056
04.03.1999 p. 47).
Baterie i akumulatory
— Dyrektywa Rady 91/157/EWG z dnia 18 marca
1991 r. w sprawie baterii i akumulatorów zawierajàcych niebezpieczne substancje znowelizowana
dyrektywà Komisji 98/101/WE (tekst pierwotny: OJ
L 078 26.03.1991 p. 38).
— Dyrektywa Komisji 93/86/EWG z dnia 4 paêdziernika 1993 r. dostosowujàca do post´pu technicznego
dyrektyw´ Rady 91/157/EWG w sprawie baterii
i akumulatorów zawierajàcych niebezpieczne substancje (OJ L 264 23.10.1993 p. 51).
Odpady z przemys∏u dwutlenku tytanu
— Dyrektywa Rady 78/176/EWG z dnia 20 lutego
1978 r. w sprawie odpadów z przemys∏u dwutlenku tytanu znowelizowana dyrektywami Rady
82/883/EWG, 83/29/EWG oraz 91/692/EWG (tekst
pierwotny: OJ L 054 25.02.1978 p. 19).
— Dyrektywa Rady 92/112/EWG z dnia 15 grudnia
1992 r. w sprawie procedur harmonizacji programów redukcji i eliminacji zanieczyszczeƒ spowodo-
— Decyzja Komisji 2001/171/WE z dnia 19 lutego
2001 r. ustanawiajàca warunki odst´pstw od wymogów dotyczàcych st´˝eƒ metali ci´˝kich w odniesieniu do opakowaƒ szklanych — ustanowionych dyrektywà Parlamentu Europejskiego i Rady
94/62/WE w sprawie opakowaƒ i odpadów opakowaniowych (OJ L 062 02.03.2001 p. 20).
— Decyzja Komisji 2001/524/WE z dnia 28 czerwca
2001 r. dotyczàca publikacji referencji dla norm EN
13428:2000, EN 13429:2000, EN 13430:2000, EN
13431:2000 i EN 13432:2000 w Oficjalnym Dzienniku Wspólnot Europejskich w zwiàzku z dyrektywà
Parlamentu Europejskiego i Rady 94/62/WE w sprawie opakowaƒ i odpadów opakowaniowych (OJ
L 190 12.07.2001 p. 21).
Pojazdy wycofane z eksploatacji („wraki samochodowe”)
— Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
2000/53/WE z dnia 18 wrzeÊnia 2000 r. w sprawie
pojazdów wycofanych z eksploatacji (OJ L 269
21.10.2000 p. 34).
— Decyzja Komisji 2002/151/WE z dnia 19 lutego 2002 r.
o minimalnych wymaganiach dla certyfikatu zniszczenia wydawanego zgodnie z art. 5(3) dyrektywy
Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE
w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji
(OJ L 50 21.2.2002 p. 94).
Poz. 159
Azbest
— Dyrektywa Rady 87/217/EWG z dnia 19 marca
1987 r. w sprawie zapobiegania i zmniejszania zanieczyszczenia Êrodowiska azbestem (OJ L 085
28.03.1987 p. 40).
Odpady ze statków
— Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
2000/59/WE z dnia 27 listopada 2000 r. w sprawie
urzàdzeƒ portowych do przyjmowania odpadów ze
statków i pozosta∏oÊci ∏adunku (OJ L 332
28.12.2000 p. 81).
Substancje zubo˝ajàce warstw´ ozonowà
— Rozporzàdzenie Parlamentu Europejskiego i Rady
2037/2000/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie
substancji zubo˝ajàcych warstw´ ozonowà (OJ
L 244 29.09.2000 p. 1).
— Rozporzàdzenie Parlamentu Europejskiego i Rady
2039/2000/WE z dnia 28 wrzeÊnia 2000 r. nowelizujàcego Rozporzàdzenie 2037/2000/WE w sprawie
substancji zubo˝ajàcych warstw´ ozonowà w odniesieniu do alokacji chlorofluorow´glowodorów
w stosunku do roku bazowego (OJ L 244
29.09.2000 p. 25).
— Rozporzàdzenie Parlamentu Europejskiego i Rady
2038/2000/WE z dnia 28 wrzeÊnia 2000 r. nowelizujàcego Rozporzàdzenie 2037/2000/WE w sprawie
substancji zubo˝ajàcych warstw´ ozonowà w odniesieniu do inhalatorów i pomp medycznych do
Êrodków farmaceutycznych (OJ L 244 29.09.2000
p. 25).
II. Wykaz projektów aktów prawnych Unii Europejskiej zwiàzanych z gospodarkà odpadami
— Poprawiony projekt rozporzàdzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady w sprawie statystyki w zakresie odpadów — COM(2001)0739 final — COD
1999/0010.
— Projekt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniajàcej dyrektyw´ 94/62/WE w sprawie
opakowaƒ i odpadów opakowaniowych —
COM(2001)0729 final — COD 2001/0291.
— Poprawiony projekt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ograniczenia stosowania pewnych niebezpiecznych substancji w sprz´cie
elektrycznym
i
elektronicznym
—
COM(2001)0316 final — COD 2000/0159.
— Poprawiony projekt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie odpadów sprz´tu elektrycznego i elektronicznego — COM(2001)0315 final — COD 2000/0158.
— Projekt decyzji Rady ustanawiajàcej kryteria i procedury dopuszczenia odpadów na sk∏adowiska
stosownie do art. 16 i za∏àcznika II dyrektywy
1999/31/WE w sprawie sk∏adowania odpadów —
COM(2002) 512 final.
Za∏àcznik 2
ODPADY KOMUNALNE
SPIS TREÂCI
SPIS TABEL ............................................................................................................................................................
SPIS RYSUNKÓW..................................................................................................................................................
1. WPROWADZENIE ..............................................................................................................................................
2. STAN AKTUALNY GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI W POLSCE ..............................................
2.1. èród∏a wytwarzania odpadów komunalnych..........................................................................................
2.2. Bilans odpadów komunalnych .................................................................................................................
2.3. Charakterystyka jakoÊciowa odpadów komunalnych............................................................................
2.3.1. Wskaêniki charakterystyki jakoÊciowej odpadów komunalnych ..................................................
2.3.2. Ustalenie danych wyjÊciowych w zakresie strumienia odpadów — do konstrukcji KPGO ........
2.4. Stan aktualny w zakresie zbierania i transportu odpadów ...................................................................
2.5. Stan aktualny w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów .......................................................
3. OKREÂLENIE CELÓW DO OSIÑGNI¢CIA W GOSPODARCE ODPADAMI KOMUNALNYMI WYNIKAJÑCYCH Z DIAGNOZY STANU OBECNEGO ........................................................................................................
4. PROGNOZA........................................................................................................................................................
5. ZA¸O˚ENIA DO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI ........................................................
5.1. Wymogi prawne .........................................................................................................................................
5.2. Warianty rozwiàzaƒ technicznych i technologicznych...........................................................................
5.2.1. Odpady komunalne ulegajàce biodegradacji ................................................................................
5.2.2. Odpady opakowaniowe ....................................................................................................................
5.2.3. Odpady wielkogabarytowe...............................................................................................................
5.2.4. Odpady budowlane ...........................................................................................................................
5.2.5. Odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych .......................................
5.2.6. Odpady tekstylne...............................................................................................................................
6. PLAN PRZEDSI¢WZI¢å TECHNICZNO-TECHNOLOGICZNYCH ....................................................................
6.1. Odpady komunalne ulegajàce biodegradacji ..........................................................................................
6.2. Odpady opakowaniowe ............................................................................................................................
6.3. Odpady wielkogabarytowe .......................................................................................................................
6.4. Odpady budowlane....................................................................................................................................
6.5. Odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych ..............................................
6.6. Sk∏adowanie ...............................................................................................................................................
7. HARMONOGRAM REALIZACJI ZADA¡ ..........................................................................................................
8. NIEZB¢DNE KOSZTY ZWIÑZANE Z REALIZACJÑ PRZEDSI¢WZI¢å W GOSPODARCE ODPADAMI
KOMUNALNYMI ...............................................................................................................................................
8.1. Koszty zbiórki, transportu, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ............................
8.1.1. Koszty zbiórki odpadów komunalnych ............................................................................................
8.1.2. Koszty transportu odpadów komunalnych .....................................................................................
8.1.3. Koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych .......................................................
8.2. Koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji ..................
8.3. Koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów wielkogabarytowych ..................................................
8.4. Koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów budowlanych ...............................................................
8.5. Koszty unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych .............................................................................................................................................................
8.6. Sumaryczne koszty odzysku i unieszkodliwiania wybranych strumieni odpadów komunalnych ...
8.7. Nak∏ady zwiàzane z budowà nowych sk∏adowisk odpadów komunalnych ........................................
8.8. ¸àczne nak∏ady i koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ..................................
9. SPIS LITERATURY .............................................................................................................................................
539
540
542
542
542
542
543
543
547
549
551
555
555
559
559
560
561
572
572
573
574
577
578
578
586
586
588
588
591
594
599
599
599
600
600
602
604
606
608
610
SPIS TABEL
Tabela 2-1
Tabela 2-2
Tabela 2-3
Tabela 2-4
Tabela 2-5
Tabela 2-6
Tabela 2-7
Tabela 2-8
Tabela 4-1
Tabela 4-2
Tabela 4-3
Tabela 5-1
Tabela 5-2
Tabela 5-3
Tabela 6-1
Tabela 6-2
Tabela 6-3
Tabela 6-4
Tabela 6-5
Tabela 6-6
Tabela 7-1
Tabela 8-1
Tabela 8-2
Tabela 8-3
Tabela 8-4
Tabela 8-5
Tabela 8-6
Tabela 8-7
Tabela 8-8
Tabela 8-9
Tabela 8-10
Tabela 8-11
Tabela 8-12
Tabela 8-13
Wskaêniki charakterystyki iloÊciowej odpadów komunalnych ..............................................
Sk∏ad morfologiczny odpadów domowych i z obiektów infrastruktury* ..............................
Âredni sk∏ad odpadów wielkogabarytowych ..........................................................................
Âredni sk∏ad odpadów budowlanych i poremontowych........................................................
Âredni sk∏ad odpadów z ogrodów i parków ............................................................................
Sk∏ad morfologiczny zmiotek ulicznych ..................................................................................
Wskaêniki generowania strumieni odpadów komunalnych dla obszarów miejskich i wiejskich ............................................................................................................................................
Bilans odpadów komunalnych w Polsce w 2000 r. wed∏ug strumieni odpadów z podzia∏em na miasto/wieÊ ..................................................................................................................
Prognoza liczby ludnoÊci na lata 2005, 2010 i 2014 w podziale na miasto/wieÊ ..................
Prognoza zmian wskaêników emisji w latach 2005, 2010 i 2014 w Polsce w podziale na
miasto/wieÊ ................................................................................................................................
Prognoza iloÊci odpadów komunalnych w Polsce na lata 2005, 2006, 2010, 2014 ..............
Opcje zagospodarowania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji poza sk∏adowaniem ..................................................................................................................................
Wykaz potencjalnie odzyskiwanych materia∏ów z odpadów wielkogabarytowych ............
Metody unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów
komunalnych..............................................................................................................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w poszczególnych województwach ................................................
Planowana iloÊç odpadów wielkogabarytowych zbierana selektywnie w poszczególnych
województwach ........................................................................................................................
Planowana iloÊç odpadów budowlanych zbierana selektywnie w poszczególnych województwach..................................................................................................................................
Planowane iloÊci odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych zbierane selektywnie w poszczególnych województwach ............................................
IloÊç sk∏adowanych odpadów komunalnych w latach 2002—2014 ......................................
Planowana obj´toÊç sk∏adowisk odpadów komunalnych ......................................................
Przyrost zdolnoÊci odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w okresach 2006—2010 i 2011—2013....................................................................
Jednostkowe koszty zbierania odpadów komunalnych i ich frakcji ......................................
Koszty transportu odpadów......................................................................................................
Koszty odzysku lub unieszkodliwiania odpadów w ró˝nych technologiach ........................
Nak∏ady inwestycyjne wybranych obiektów ..........................................................................
Koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów budowlanych, wielkogabarytowych i niebezpiecznych ..............................................................................................................................
Przewidywane koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych
biodegradacji w okresie krótkoterminowym — do roku 2006 ..............................................
Przewidywane koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych
biodegradacji — rok 2013..........................................................................................................
Niezb´dne nak∏ady inwestycyjne oraz koszty funkcjonowania systemu zagospodarowania odpadów wielkogabarytowych w roku 2006 ....................................................................
Niezb´dne nak∏ady inwestycyjne oraz koszty funkcjonowania systemu zagospodarowania odpadów wielkogabarytowych w roku 2014 ....................................................................
Niezb´dne nak∏ady inwestycyjne oraz koszty funkcjonowania systemu zagospodarowania odpadów budowlanych w roku 2006 ................................................................................
Niezb´dne nak∏ady inwestycyjne oraz koszty funkcjonowania systemu zagospodarowania odpadów budowlanych w roku 2014 ................................................................................
Nak∏ady i koszty zwiàzane z unieszkodliwianiem komunalnych odpadów niebezpiecznych
wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych do roku 2006 ............................................
Nak∏ady i koszty zwiàzane z unieszkodliwianiem komunalnych odpadów niebezpiecznych
wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych w latach 2007—2014................................
543
543
545
546
546
546
548
549
557
558
559
563
573
576
579
587
589
590
592
593
597
599
600
600
601
601
602
603
605
606
607
Tabela 8-14
Tabela 8-15
Tabela 8-16
Tabela 8-17
Tabela 8-18
Tabela 8-19
Tabela 8-20
Tabela XX-1
Tabela XX-2
Tabela XX-3
Tabela XX-4
Tabela XX-5
Tabela XX-6
Tabela XX-7
Tabela XX-8
Tabela XX-9
Tabela XX-10
Tabela XX-11
Tabela XX-12
Tabela XX-13
Tabela XX-14
Tabela XX-15
Tabela XX-16
Tabela XX-17
— 540 —
Poz. 159
¸àczne nak∏ady na zagospodarowanie wybranych strumieni odpadów komunalnych do
2006 r. ........................................................................................................................................
¸àczne nak∏ady na zagospodarowanie wybranych strumieni odpadów komunalnych
w latach 2006—2014 ..................................................................................................................
Zestawienie ∏àcznych nak∏adów inwestycyjnych na zagospodarowanie wybranych strumieni odpadów komunalnych w Polsce do 2014 r. ................................................................
Nak∏ady inwestycyjne na budow´ sk∏adowisk i koszty funkcjonowania systemu transportu i unieszkodliwiania odpadów komunalnych na sk∏adowiskach ........................................
Nak∏ady inwestycyjne obiektów i instalacji ............................................................................
Roczne koszty funkcjonowania systemu unieszkodliwiania odpadów komunalnych ........
Jednostkowe koszty zagospodarowania odpadów komunalnych — w przeliczeniu na
1 mieszkaƒca ..............................................................................................................................
— Bilans odpadów komunalnych powstajàcych w Polsce (wg stanu w roku 2000) ............
— Bilans odpadów komunalnych powstajàcych na terenach miejskich (wg stanu w roku
2000) ......................................................................................................................................
— Bilans odpadów komunalnych powstajàcych na terenach wiejskich (wg stanu w roku
2000) ......................................................................................................................................
— IloÊç odpadów komunalnych sta∏ych wywiezionych w 2000 r. ........................................
— Wyniki selektywnej zbiórki w poszczególnych województwach ......................................
— IloÊç odpadów komunalnych poddanych recyklingowi organicznemu w kompostowniach w 2000 r. ......................................................................................................................
— Liczba i powierzchnia czynnych sk∏adowisk zorganizowanych oraz iloÊç odpadów wywiezionych na nie w roku 2000 ..........................................................................................
— Powierzchnia sk∏adowisk zorganizowanych zamkni´ta i zrekultywowana w 2000 r. oraz
sk∏adowiska o zakoƒczonej eksploatacji..............................................................................
— Odgazowanie sk∏adowisk odpadów komunalnych w 2000 r. ..........................................
— Prognoza strumieni odpadów dla województw i Polski w roku 2005 ..............................
— Prognoza strumieni odpadów komunalnych dla województw i Polski w roku 2006 ......
— Prognoza strumieni odpadów komunalnych dla województw i Polski w roku 2010 ......
— Prognoza strumieni odpadów komunalnych dla województw i Polski w roku 2014 ......
— Planowany odzysk i unieszkodliwianie odpadów komunalnych w 2005 r. ......................
— Planowany odzysk i unieszkodliwianie odpadów komunalnych w 2006 r. ......................
— Planowany odzysk i unieszkodliwianie odpadów komunalnych w 2010 r. ....................
— Planowany odzysk i unieszkodliwianie odpadów komunalnych w 2014 r. ......................
611
612
612
613
614
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
SPIS RYSUNKÓW
Rysunek 2–1
Rysunek 2–2
Rysunek 2–3
Rysunek 2–4
Rysunek 2–5
Rysunek 2–6
Rysunek 5–1
Rysunek 5–2
Rysunek 5–3
Rysunek 5–4
Rysunek 5–5
Rysunek 5–6
Rysunek 5–7
Rysunek 5–8
Sk∏ad morfologiczny odpadów domowych wytworzonych na terenach miejskich ............
Sk∏ad morfologiczny odpadów domowych wytworzonych na terenach wiejskich ............
Sk∏ad morfologiczny odpadów domowych i z obiektów infrastruktury................................
Sk∏ad odpadów wielkogabarytowych ......................................................................................
Sk∏ad odpadów budowlanych i poremontowych ..................................................................
IloÊci wytwarzanych odpadów komunalnych w poszczególnych województwach ............
Ograniczanie iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji kierowanych do
sk∏adowania w przyj´tych przedzia∏ach czasowych KPGO ..................................................
Strumienie odpadów organicznych kierowanych do kompostowni ....................................
Schemat pracy nowoczesnej kompostowni ............................................................................
Schemat instalacji fermentacji..................................................................................................
Schemat technologiczny procesu fermentacji ........................................................................
Bilans masowy procesu fermentacji zmieszanych odpadów komunalnych ........................
Schemat technologiczny nowoczesnej spalarni odpadów.....................................................
Blokowy schemat ideowy poszczególnych faz i bilansu masy instalacji pirolitycznej ........
544
544
545
545
546
554
561
565
566
567
567
Rysunek 6–1
Rysunek 6–2
Rysunek 6–3
Rysunek 6–4
Rysunek 6–5
Rysunek 6–6
Rysunek 6–7
Rysunek 6–8
Rysunek 6–9
Rysunek 6–10
Rysunek 6–11
Rysunek 6–12
Rysunek 6–13
Rysunek 6–14
Rysunek 6–15
Rysunek 6–16
Rysunek 6–17
Rysunek 7–1
Rysunek 7–2
— 541 —
Poz. 159
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. dolnoÊlàskim ......................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. kujawsko-pomorskim ........................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. lubelskim ............................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. lubuskim ............................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. ∏ódzkim ..............................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. ma∏opolskim ......................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. mazowieckim ....................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. opolskim ............................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. podkarpackim ....................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. podlaskim ..........................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. pomorskim ........................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. Êlàskim................................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. Êwi´tokrzyskim ..................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. warmiƒsko-mazurskim ......................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. wielkopolskim ....................................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w woj. zachodniopomorskim........................
Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w Polsce..........................................................
Przyrost zdolnoÊci odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji ..............................................................................................
IloÊci odpadów komunalnych przeznaczone do odzysku i unieszkodliwiania przewidziane
w KPGO w poszczególnych przedzia∏ach czasowych ............................................................
580
580
580
581
581
581
582
582
582
583
583
583
584
584
584
585
1. WPROWADZENIE
W procesie dostosowawczym Polski do wymogów
Unii Europejskiej spoÊród wielu spraw wymagajàcych
uporzàdkowania, bàdê zmian — problem przebudowy
gospodarki odpadami jest jednym z bardziej istotnych.
Dzia∏ania dla realizacji celu, jakim jest budowa nowych systemów gospodarki odpadami, powinny przebiegaç równolegle na kilku p∏aszczyznach
— prawnej,
Poz. 159
w gospodarstwach domowych, a tak˝e odpady niezawierajàce odpadów niebezpiecznych pochodzàcych od
innych wytwórców odpadów, które ze wzgl´du na swój
charakter lub sk∏ad sà podobne do odpadów powstajàcych w gospodarstwach domowych”.
Tak wi´c êród∏ami wytwarzania odpadów komunalnych sà
— gospodarstwa domowe,
— obiekty infrastruktury, takie jak: handel, us∏ugi i rzemios∏o, szkolnictwo, obiekty turystyczne, targowiska.
— organizacyjnej,
— ekonomicznej,
— techniczno-technologicznej.
W 2001 r. wesz∏y w ˝ycie nowe ustawy (w tym ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach — Dz. U.
Nr 62, poz. 628, ze zm.), co by∏o wa˝nym krokiem
w procesie dostosowania naszego prawa do dyrektyw
Unii Europejskiej.
Nowa ustawa o odpadach wprowadza znaczne
zmiany w dotychczasowych, ma∏o skutecznych, rozwiàzaniach prawnych.
Przyj´to do dalszych rozwa˝aƒ nast´pujàce grupy
odpadów, które wytwarzane sà przez wy˝ej wymienione êród∏a
— odpady z gospodarstw domowych,
— odpady z obiektów infrastruktury,
— odpady wielkogabarytowe,
— odpady z budowy, remontów i demonta˝u obiektów budowlanych,
Przede wszystkim wyraênie okreÊla zasady post´powania z odpadami, które mo˝na scharakteryzowaç
nast´pujàco
— odpady z ogrodów i parków,
— zapobieganie i minimalizacja powstawania odpadów,
— odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych.
— poddanie odzyskowi odpadów, których powstawania w danych warunkach techniczno-ekonomicznych nie da si´ uniknàç,
— unieszkodliwianie odpadów,
— bezpieczne dla zdrowia ludzkiego i Êrodowiska —
sk∏adowanie odpadów, których nie da si´, z uwagi
na warunki techniczno-ekonomiczne — poddaç odzyskowi bàdê unieszkodliwiç.
Wdro˝enie tych zasad do praktyki wymaga opracowania okreÊlonej strategii ÊciÊle zwiàzanej z obszarem
dzia∏aƒ. Temu celowi s∏u˝à plany gospodarki odpadami, do których przygotowania zobowiàzuje nowa ustawa o odpadach.
Dziedzinà wymagajàcà szczególnych przedsi´wzi´ç jest gospodarka odpadami komunalnymi.
W niniejszym dokumencie przedstawiono plan gospodarki odpadami komunalnymi na szczeblu krajowym, z uwzgl´dnieniem zadaƒ dla poszczególnych województw, wynikajàcych z wymogów prawa krajowego
i unijnego.
2. STAN AKTUALNY GOSPODARKI
KOMUNALNYMI W POLSCE
ODPADAMI
2.1. èród∏a wytwarzania odpadów komunalnych
Zgodnie z ustawà o odpadach — definicja odpadów
komunalnych jest nast´pujàca: „odpady powstajàce
— odpady z czyszczenia ulic i placów,
2.2. Bilans odpadów komunalnych
Potencjalne iloÊci wytwarzanych w Polsce odpadów komunalnych okreÊlono w oparciu o trzy zasadnicze êród∏a informacji
— dane GUS za 2000 r.,
— wyniki badaƒ wskaêników nagromadzenia odpadów komunalnych prowadzonych przez ró˝ne
oÊrodki naukowe w Polsce [22, 32, 60, 65, 73] oraz
oszacowane wskaêniki w ramach zrealizowanych
programów gospodarki odpadami komunalnymi
[4, 6, 48, 57, 58, 59, 61],
— zebrane drogà ankietyzacji dane z powiatów i gmin;
ankiety zosta∏y rozes∏ane do wszystkich gmin
w Polsce. Nie otrzymano odpowiedzi z wszystkich
jednostek administracyjnych, w wielu przypadkach
informacje nie sà pe∏ne. W zwiàzku z brakiem kompletnych informacji otrzymane dane z gmin i powiatów pos∏u˝y∏y do weryfikacji danych wyznaczonych poprzez przyj´te wskaêniki nagromadzenia
odpadów oraz danych otrzymanych z GUS.
Potencjalna iloÊç wytwarzanych w Polsce odpadów
komunalnych okreÊlona zosta∏a w oparciu o dane
wskaênikowe, które przyj´te zosta∏y dla 7 êróde∏ powstawania odpadów, z uwzgl´dnieniem ró˝nic dla jednostek miejskich i wiejskich. Wskaêniki te przedstawia
tabela 2—1.
2.3. Charakterystyka jakoÊciowa odpadów komunalnych
2.3.1. Wskaêniki charakterystyki jakoÊciowej odpadów komunalnych
W oparciu o analiz´ materia∏ów êród∏owych
— Materia∏y Urz´du Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast
[23, 24, 31, 32];
Poz. 159
— Badania odpadów — m. in.: Kraków, ¸ódê, Katowice, Rybnik, Warszawa, Szczecin [22, 32, 60, 63,
65, 73];
— Programy Gospodarki Odpadami - Ruda Âlàska,
woj. katowickie, Kraków, Szczecin, ¸ódê, Racibórz
[4, 6, 48, 57, 58, 59, 61]
przyj´to do rozwa˝aƒ w ramach konstrukcji Krajowego Planu Gospodarki Odpadami — Êredni sk∏ad morfologiczny poszczególnych grup odpadów. Dane te
zestawiono w tabelach 2-2 do 2-5 oraz przedstawiono
na rysunkach 2-2 — 2-7.
Odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych (brak badaƒ szczegó∏owych dotyczàcych morfologii tej grupy odpadów; sk∏ad podano
wed∏ug obowiàzujàcej klasyfikacji w grupie 20)
— rozpuszczalniki,
— kwasy,
— alkalia,
— odczynniki fotograficzne,
— Êrodki ochrony roÊlin (np. pestycydy, herbicydy, insektycydy),
— lampy fluorescencyjne i inne odpady zawierajàce
rt´ç,
— urzàdzenia zawierajàce freony,
Poz. 159
— odpady organiczne zwierz´ce — domowe odpady
organiczne pochodzenia zwierz´cego ulegajàce
biodegradacji,
— odpady organiczne inne — odpady z piel´gnacji
ogródków przydomowych, kwiatów domowych,
balkonowych — ulegajàce biodegradacji,
— odpady zielone — odpady z ogrodów i parków, targowisk, z piel´gnacji zieleƒców miejskich, z piel´gnacji cmentarzy — ulegajàce biodegradacji,
— papier i karton podzielono na trzy grupy: opakowania z papieru i tektury, opakowania wielomateria∏owe na bazie papieru, papier i tektura (nieopakowaniowe),
— tworzywa sztuczne podzielono na dwie grupy: opakowania z tworzyw sztucznych, tworzywa sztuczne
(nieopakowaniowe),
— oleje i t∏uszcze inne ni˝ jadalne,
— tekstylia,
— farby, tusze, farby drukarskie, kleje, lepiszcze i ˝ywice zawierajàce substancje niebezpieczne,
— szk∏o podzielono na dwie grupy: opakowania ze
szk∏a, szk∏o (nieopakowaniowe),
— detergenty zawierajàce substancje niebezpieczne,
— leki cytotoksyczne i cytostatyczne,
— metale podzielono na trzy grupy: opakowania z blachy stalowej, opakowania z aluminium, pozosta∏e
odpady metalowe,
— baterie i akumulatory ∏àcznie z bateriami i akumulatorami o∏owiowymi, niklowo-kadmowymi lub
bateriami zawierajàcymi rt´ç oraz niesortowane
baterie i akumulatory zawierajàce te baterie,
— odpady mineralne — odpady z czyszczenia ulic
i placów: gleba, ziemia, kamienie itp.,
— zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne (inne
ni˝: lampy fluorescencyjne i inne odpady zawierajàce rt´ç oraz urzàdzenia zawierajàce freony) zawierajàce niebezpieczne sk∏adniki,
— drobna frakcja popio∏owa — odpady ze spalania
paliw sta∏ych w piecach domowych (g∏ównie w´gla), z uwagi na udzia∏ w sk∏adzie odpadów komunalnych popio∏u wyodr´bniono t´ frakcj´ jako nieprzydatnà do odzysku i unieszkodliwiania (poza
sk∏adowaniem),
— drewno zawierajàce substancje niebezpieczne.
— odpady wielkogabarytowe,
2.3.2. Ustalenie danych wyjÊciowych w zakresie strumienia odpadów — do konstrukcji KPGO
— odpady budowlane — odpady z budowy, remontów i demonta˝u obiektów budowlanych — wchodzàce w strumieƒ odpadów komunalnych,
Bioràc pod uwag´ wy˝ej przedstawiony podzia∏ odpadów komunalnych, koniecznoÊç wyró˝nienia odpadów opakowaƒ oraz bli˝szà charakterystyk´ odpadów
komunalnych ulegajàcych biodegradacji, na potrzeby
konstrukcji planu zosta∏o wydzielonych 20 strumieni
odpadów
— odpady organiczne roÊlinne — domowe odpady
organiczne pochodzenia roÊlinnego,
— odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych.
Dla wy˝ej wymienionych strumieni ustalono
wskaêniki charakterystyki jakoÊciowej odpadów komunalnych z uwzgl´dnieniem ró˝nic mi´dzy odpadami
powsta∏ymi na terenach zabudowy miejskiej i wiejskiej, które znajdujà si´ w tabeli 2-7.
Z uwagi na sposób zbiórki odpadów komunalnych
ulegajàcych biodegradacji po∏àczono trzy grupy odpadów: odpady domowe organiczne pochodzenia roÊlinnego i pochodzenia zwierz´cego oraz inne domowe
odpady organiczne w grup´ odpady kuchenne ulegajàce biodegradacji. Ostatecznie w KPGO rozwa˝a si´
18 strumieni odpadów.
Bilans odpadów komunalnych powstajàcych
w poszczególnych województwach przedstawiajà tabele
— tabela XX-1 — bilans odpadów komunalnych powstajàcych w Polsce,
Poz. 159
— tabela XX-2 — bilans odpadów komunalnych wytwarzanych w gminach o przewadze ludnoÊci miejskiej,
— tabela XX-3 — bilans odpadów komunalnych wytwarzanych w gminach o przewadze ludnoÊci wiejskiej.
Tabele XX-1, XX-2 i XX-3 zamieszczone sà w zbiorze tabel. W obliczeniach zosta∏y przyj´te dane demograficzne GUS za 2000 r.
Tabela 2-8 przedstawia bilans odpadów komunalnych w podziale na 18 strumieni na terenach miejskich
i wiejskich.
2.4. Stan aktualny w zakresie zbierania i transportu
odpadów
— organ okreÊlajàcy (program) zasady ochrony Êrodowiska,
Zgodnie z ustawà z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach „zbieranie odpadów — to ka˝de dzia∏anie,
w szczególnoÊci umieszczanie w pojemnikach, segregowanie i magazynowanie odpadów, które ma na celu
przygotowanie ich do transportu do miejsc odzysku
lub unieszkodliwiania”.
— organ ustalajàcy sposób post´powania z odpadami na terenie gminy,
Ustawa z dnia 13 wrzeÊnia 1996 r. o utrzymaniu czystoÊci i porzàdku w gminach oraz ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy — Prawo ochrony
Êrodowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw okreÊlajà zadania gminy oraz obowiàzki
w∏aÊcicieli nieruchomoÊci dotyczàce utrzymania czystoÊci i porzàdku, a tak˝e warunki udzielania zezwoleƒ
podmiotom Êwiadczàcym us∏ugi w zakresie obj´tym
regulacjà ustaw.
— organ wydajàcy uzgodnienia lub opiniujàcy wydawanie zezwoleƒ na prowadzenie dzia∏alnoÊci,
w wyniku której powstajà odpady,
— w∏aÊciciel terenu,
— organ uzgadniajàcy warunki zabudowy i zagospodarowania przestrzennego i uczestniczàcy w wydawaniu pozwolenia na budow´ obiektów,
— organ okreÊlajàcy wymaganà jakoÊç Êwiadczonych
us∏ug,
— inwestor,
— wykonawca us∏ug komunalnych,
W procesie zbiórki i transportu odpadów gminy
wyst´pujà jako
— organ planujàcy przestrzenne zagospodarowanie
gminy i organ odpowiadajàcy za racjonalnà polityk´ przestrzennà,
— operator urzàdzeƒ odzysku i unieszkodliwiania odpadów.
Gminy majà mo˝liwoÊç wyboru organizacji i zarzàdzania gospodarkà odpadami oraz wyboru ról i funkcji,
które b´dà wykonywane w celu zaspokojenia zapotrzebowania na us∏ugi komunalne. W tych sprawach gminy mogà
— powierzyç organizacj´ i zarzàdzanie gospodarkà
odpadami w∏asnemu zak∏adowi bud˝etowemu lub
w∏asnej spó∏ce, ∏àcznie z prowadzeniem niezb´dnych inwestycji (mogà objàç ca∏y rynek w∏asnych
us∏ug),
— powierzyç organizacj´ i zarzàdzanie gospodarkà
odpadami podmiotowi prywatnemu lub kilku podmiotom prywatnym, w∏àcznie z prowadzeniem
przez nie niezb´dnych inwestycji (odsprzedaç rynek w∏asnych us∏ug),
— podzieliç rynek us∏ug w taki sposób, aby gmina
utrzyma∏a we w∏adaniu g∏ówne ogniwa gospodarki i zarzàdzania odpadami komunalnymi (utrzymaç
kontrol´ nad cz´Êcià rynku, z którà zwiàzane sà ryzyka wyst´powania roszczeƒ o napraw´ szkód spowodowanych przesz∏à dzia∏alnoÊcià, i odsprzedaç
cz´Êç rynku zwiàzanà z mniejszym ryzykiem tego
rodzaju),
— przejàç (zgodnie z nowelizacjà ustawy o utrzymaniu czystoÊci i porzàdku w gminach), po przeprowadzeniu referendum, wszystkie obowiàzki zwiàzane z gospodarkà odpadami na swoim terenie.
Szczególne znaczenie w analizie istniejàcego na danym terenie systemu zbiórki odpadów ma ocena systemu selektywnej zbiórki odpadów.
Zgodnie ze znowelizowanà ustawà o utrzymaniu
czystoÊci i porzàdku w gminach gminy „organizujà selektywnà zbiórk´, segregacj´ oraz magazynowanie odpadów komunalnych, w tym odpadów niebezpiecznych, przydatnych do odzysku, oraz wspó∏dzia∏ajà
z przedsi´biorcami podejmujàcymi dzia∏alnoÊç w zakresie gospodarowania tego rodzaju odpadami” (art. 3
ust. 2 pkt 6). W zasadach gospodarowania odpadami
okreÊlonymi w ustawie o odpadach art. 10 mówi, ˝e
„odpady powinny byç zbierane w sposób selektywny”.
Sposób prowadzenia selektywnej zbiórki odpadów determinowany jest g∏ównie sk∏adem iloÊciowo-jakoÊciowym odpadów. Charakterystyka morfologiczna odpadów decyduje o zastosowaniu odpowiednich
technologii odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych.
Sposobów prowadzenia selektywnej zbiórki mo˝e
byç kilka, gdy˝ odpady komunalne w gospodarstwach
domowych mogà byç podzielone na dwa lub wi´cej
sk∏adników. Odpady te mogà byç umieszczane w kontenerach do zbiórki selektywnej dla
— odpadów organicznych;
— materia∏ów przeznaczonych do recyklingu: szk∏o,
metale, papier, plastik;
— inne odpady.
W praktyce segregacj´ odpadów prowadzi si´
„u êród∏a” (w zabudowie zwartej typu osiedla mieszka-
Poz. 159
niowe) do tzw. „dzwonów”, tj. pojemników podzielonych dla ka˝dego strumienia odpadu lub do niepodzielonego pojemnika w rejonach, gdzie selektywna zbiórka jest dopiero wprowadzana. Wrzucanie materia∏ów
przeznaczonych do recyklingu do jednego pojemnika
stosuje si´ w rejonach, gdzie ludnoÊç dopiero si´ uczy
i nabiera „nawyku” selekcji powstajàcych w domach
odpadów. Z czasem wprowadza si´ w tych rejonach
system zbiórki do dzwonów.
Drugim systemem segregacji odpadów komunalnych pochodzenia domowego sà zbiorcze punkty segregowania odpadów — charakterystyczne dla zabudowy rozproszonej w gminach i miasto/gminach oraz
w centrach miast. Obok selektywnej zbiórki odpadów
w gospodarstwach domowych prowadzi si´ tak˝e
zbiórk´ materia∏ów przeznaczonych do recyklingu
z obiektów u˝ytecznoÊci publicznej: biur, szkó∏, sklepów.
Z literatury dotyczàcej mo˝liwoÊci rozwoju selektywnej zbiórki odpadów komunalnych wynika, ˝e zarówno w krajach Unii Europejskiej, jak i w Polsce brak
jest jednoznacznych preferencji w stosunku do okreÊlonej metody selektywnej zbiórki odpadów.
Prze∏adunek i transport odpadów na dalsze odleg∏oÊci sà czynnoÊciami usprawniajàcymi funkcjonowanie przedsi´biorstw wykonujàcych us∏ugi zbiórki
i transportu odpadów na rozleg∏ym terenie w du˝ej odleg∏oÊci od miejsca unieszkodliwiania odpadów.
W ocenie aktualnego stanu zbiórki i transportu odpadów komunalnych w Polsce wykorzystano dane
GUS za 2000 r., informacje zebrane z powiatów i gmin
drogà ankietyzacji przeprowadzonej w okresie IV—V
2002 r. oraz prace wykonane na zlecenie UMiRM [23,
24, 31].
Wed∏ug danych GUS w 2000 r. mieszka∏o ok. trzykrotnie wi´cej osób na obszarach miejskich ni˝ na obszarach wiejskich.
Z przedstawionych danych wynika, ˝e spoÊród badanych gmin zorganizowanà zbiórkà odpadów komunalnych obj´tych by∏o ok. 94% osób na terenach miejskich i ok. 74% osób na terenach wiejskich. Najwi´cej
mieszkaƒców obj´tych zorganizowanà zbiórkà odpadów komunalnych (ok. 95%) wykaza∏y gminy województw: kujawsko-pomorskiego i Êlàskiego, natomiast
najmniej w województwach: pomorskim (ok. 67%)
i warmiƒsko-mazurskim (ok. 78%).
SpoÊród badanych gmin zaledwie 9% wykaza∏o
jednoznacznie, ˝e sà w ca∏oÊci obj´te zorganizowanym
systemem zbiórki odpadów komunalnych.
Z informacji przekazanych przez gminy wynika,
˝e wÊród 1406 przedsi´biorstw, których rodzaj w∏asnoÊci poda∏y badane gminy, by∏o 950 przedsi´biorstw prywatnych, co stanowi ok. 68% ogó∏u.
WÊród 14 przedsi´biorstw wykazanych w pozycji
„inne” znajdowa∏y si´ g∏ównie spó∏dzielnie mieszkaniowe.
Z danych nt. liczby przedsi´biorstw Êwiadczàcych
us∏ugi w gminach wynika, ˝e najcz´Êciej, tj. w ok. 42%
badanych gmin, dzia∏a jedno przedsi´biorstwo,
a w dalszych 21% gmin — dwa. Niemniej w ok. 10%
gmin zezwolenia na przedmiotowà dzia∏alnoÊç ma ponad 5 przedsi´biorstw, w tym, w kilkunastu przypadkach, liczba tych przedsi´biorstw przekracza∏a 20.
Z danych na temat wielkoÊci i sposobu rejestracji
wielkoÊci zbiórki stosowanych w gminach wynika, ˝e a˝
15 % urz´dów gmin nie dysponuje danymi na temat
wielkoÊci zbiórki odpadów na swoim terenie. SpoÊród
pozosta∏ych gmin wi´kszoÊç (57%) posiada ewidencj´
odpadów jedynie w jednostkach obj´toÊciowych. Tylko
pozosta∏e 28% badanych gmin, dysponujàc ewidencjà
odpadów w jednostkach masy, posiada informacje niezb´dne do opracowania planu gospodarki odpadami.
SpoÊród badanych gmin ok. jedna trzecia odzyskuje odpady do recyklingu, zaÊ odpady do recyklingu organicznego zbierane sà w 65 gminach, a odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych zbiera tylko 35 gmin.
W tabeli XX-4 przedstawiono dane udost´pnione
przez GUS o iloÊci odpadów komunalnych wywiezionych w ciàgu roku w poszczególnych województwach.
W 2000 r. wywieziono 12 226 tys. Mg odpadów,
z tego 11 127 tys. Mg odpadów z obszarów miejskich
i 1 098 tys. Mg z obszarów wiejskich.
Najwi´cej odpadów wywieziono z województw
— Êlàskie
— 1 594 tys. Mg,
— dolnoÊlàskie
— 1 511 tys. Mg,
— mazowieckie
— 1 427 tys. Mg,
— wielkopolskie
— 1 054 tys. Mg.
Najwi´kszà iloÊç odpadów z terenów miejskich wywieziono z województw
— Êlàskie
— 1 510 tys. Mg,
— dolnoÊlàskie
— 1 353 tys. Mg,
— mazowieckie
— 1 323 tys. Mg.
Najwi´kszà iloÊç odpadów z terenów wiejskich wywieziono z województw
— dolnoÊlàskie
— 157 tys. Mg,
— ma∏opolskie
— 147 tys. Mg,
— mazowieckie
— 104 tys. Mg.
Poz. 159
powstawania; te które nie mogà byç poddane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania,
powinny byç przekazywane do najbli˝ej po∏o˝onych
miejsc, w których mogà byç poddane odzyskowi lub
unieszkodliwione.
Unieszkodliwianiu poddaje si´ te odpady, z których
uprzednio wysegregowano odpady nadajàce si´ do
odzysku.
Recykling — to taki odzysk, który polega na powtórnym przetwarzaniu substancji lub materia∏ów zawartych w odpadach w procesie produkcyjnym w celu uzyskania substancji lub materia∏u o przeznaczeniu pierwotnym lub o innym przeznaczeniu, w tym te˝ recykling organiczny, z wyjàtkiem odzysku energii.
Recykling organiczny to obróbka tlenowa, w tym
kompostowanie, lub beztlenowa odpadów, które ulegajà rozk∏adowi biologicznemu w kontrolowanych warunkach przy wykorzystaniu mikroorganizmów, w wyniku której powstaje materia organiczna lub metan.
Odzysk lub unieszkodliwianie odpadów mo˝e odbywaç si´ tylko w miejscu wyznaczonym w trybie przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym w instalacjach lub urzàdzeniach, które spe∏niajà okreÊlone wymagania.
W wyniku selektywnej zbiórki na ogó∏ nie uzyskuje
si´ odpowiedniej czystoÊci materia∏u, która jest warunkiem dla skierowania strumienia wyselekcjonowanych
odpadów do dalszego ich wykorzystania. Dlatego konieczne jest kierowanie wyselekcjonowanych odpadów do zak∏adu sortowniczego, w którym odpady poddawane sà oczyszczaniu i wyeliminowaniu materia∏u
balastowego.
Zadaniem sortowni jest
— usuni´cie zanieczyszczeƒ, które nie powinny znajdowaç si´ w materia∏ach przeznaczonych do recyklingu,
— usuni´cie elementów zb´dnych, b´dàcych sk∏adnikami zebranych odpadów,
— kontrola jakoÊci frakcji pozyskanych „u êród∏a”, co
umo˝liwia przedsi´biorstwom zajmujàcym si´
zbiórkà tych odpadów na stosowanie odpowiednich cen za ich zbieranie.
W myÊl ustawy o odpadach „unieszkodliwianie odpadów — to poddanie odpadów procesom przekszta∏ceƒ biologicznych, fizycznych lub chemicznych, okreÊlonym w za∏àczniku nr 6 do ustawy, w celu doprowadzenia ich do stanu, który nie stwarza zagro˝enia dla
˝ycia, zdrowia ludzi lub dla Êrodowiska”.
W za∏àczniku 3 zestawiono informacje dotyczàce
sortowni odpadów wykorzystywanych przez gminy
w 2000 r. Wed∏ug informacji przekazanych przez gminy
w Polsce funkcjonujà 52 sortownie. Prawie do wszystkich sortowni dostarczane sà odpady pochodzàce z selektywnej zbiórki. Wyjàtek stanowi jedna sortownia
w ¸odzi, która doczyszcza odpady mieszane. Sortownia ta ma najwi´kszà maksymalnà zdolnoÊç przetwarzania, tj. 55 tys. Mg, i przetworzy∏a najwi´kszà iloÊç
odpadów, tj. 24 tys. Mg.
Odpady powinny byç w pierwszej kolejnoÊci poddawane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich
Wyniki selektywnej zbiórki w poszczególnych województwach przedstawiono w tabeli XX-5 [wg GUS].
2.5. Stan aktualny w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów
W ciàgu roku wywieziono 148,1 tys. Mg odpadów wyselekcjonowanych, w tym: 28,8 tys. Mg makulatury,
58,3 tys. Mg szk∏a, 17,1 tys. Mg tworzyw sztucznych,
43,7 tys. Mg metali.
Najwi´cej makulatury wywieziono w ciàgu roku
z województw
— ma∏opolskie
— 6126,0 Mg,
— mazowieckie
— 4608,6 Mg,
— Êlàskie
— 4543,2 Mg.
Najwi´cej szk∏a wywieziono w ciàgu roku z województw
— Êlàskie
— 17671,1 Mg,
— dolnoÊlàskie
— 6328,5 Mg,
— pomorskie
— 5602,6 Mg.
Najwi´cej tworzyw sztucznych wywieziono w ciàgu
roku z województw
— Êlàskie
— 3343,6 Mg,
— zachodniopomorskie — 3197,9 Mg,
— ma∏opolskie
— 2463,3 Mg.
Najwi´cej metali wywieziono w ciàgu roku z województw
— ma∏opolskie
— 2519,3 Mg,
— podkarpackie
— 4219,6 Mg,
— Êlàskie
— 3498,6 Mg.
Kompostownie
W za∏àczniku 3 wyszczególnione sà kompostownie
dzia∏ajàce w poszczególnych województwach w 2000 r.,
zgodnie z danymi przekazanymi przez gminy. Podano
w niej podstawowe charakterystyki 54 kompostowni
(adres, nazwa, rodzaj odpadów, technologia, iloÊç odpadów przetworzonych, maksymalna zdolnoÊç przetwarzania). Wi´kszoÊç kompostowni to kompostownie
pryzmowe na terenie utwardzonym z odprowadzeniem Êcieków. Niestety cz´Êç gmin nie posiada informacji o maksymalnej zdolnoÊci przetwarzania kompostowni.
Dwuetapowe prowadzenie procesu zwiàzane jest
z zastosowaniem kompostowania wst´pnego w bioreaktorach. Etap wst´pny umo˝liwia zintensyfikowanie
ca∏ego procesu, dzi´ki czemu produkt koƒcowy o odpowiedniej jakoÊci otrzymuje si´ w znacznie krótszym
czasie. Dwuetapowy proces kompostowania w Polsce
odbywa si´ w 12 gminach technologiami kompostowania w bioreaktorach wg systemu HERHOFF, MUT,
DANO, KNEER. W 2000 r. unieszkodliwiono w kompostowniach polskich 248,3 tys. Mg odpadów; w tym najwi´cej w województwie mazowieckim 133,8 tys. Mg,
w woj. Êlàskim 41,8 tys. Mg i woj. lubuskim 29,7 tys.
Mg (tabela XX-6).
W za∏àczniku 3 zawarto informacje o instalacjach
i urzàdzeniach do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów komunalnych.
Poz. 159
Spalarnie
W Polsce funkcjonuje jedna spalarnia: w Warszawie na Targówku Przemys∏owym w Zak∏adzie Unieszkodliwiania Sta∏ych Odpadów Komunalnych. W 2000 r.
spalarnia ta unieszkodliwi∏a 2,9 tys. Mg odpadów. Wed∏ug aktualnych danych — spalarnia przekszta∏ca termicznie oko∏o 57 tys. Mg odpadów rocznie.
Sk∏adowanie odpadów
Sk∏adowanie, zgodnie z ustawà z dnia 27 kwietnia
2001r. o odpadach, jest jednym z procesów unieszkodliwiania odpadów. Ustawa ta wprowadza obowiàzek
mówiàcy o tym, ˝e przed umieszczeniem na sk∏adowisku odpadów odpady powinny byç poddane procesowi przekszta∏cenia fizycznego, chemicznego lub biologicznego oraz segregacji, w celu ograniczenia zagro˝enia dla ˝ycia i zdrowia ludzi lub dla Êrodowiska lub te˝
ograniczenia iloÊci lub obj´toÊci sk∏adowanych odpadów przekszta∏cania odpadów komunalnych przed ich
wprowadzeniem na sk∏adowisko.
Sk∏adowanie odpadów jest wi´c ostatnim nieuniknionym ogniwem w planowanym systemie gospodarki odpadami komunalnymi.
Ogólne wymagania dotyczàce sk∏adowisk odpadów, zawarte w ustawie o odpadach, obejmujà
— obowiàzek wyznaczenia lokalizacji sk∏adowisk
w oparciu o przepisy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz uzyskiwania wymaganych uzgodnieƒ,
— obowiàzek okreÊlenia (przez organ w∏aÊciwy
w sprawach nadzoru budowlanego) w decyzji o pozwoleniu na budow´ sk∏adowiska odpadów wymagaƒ zapewniajàcych ochron´ ˝ycia i zdrowia ludzi,
ochron´ Êrodowiska oraz ochron´ uzasadnionych
interesów osób trzecich, a tak˝e terminu i sposobu
rekultywacji terenu sk∏adowiska.
WÊród tych szczegó∏owych wymagaƒ, jakie nale˝y
zawrzeç w pozwoleniu na budow´ sk∏adowiska, wymienia si´
— okreÊlenie warunków technicznych urzàdzenia
sk∏adowiska,
— okreÊlenie sposobu eksploatacji sk∏adowiska oraz
obowiàzek opracowania instrukcji eksploatacji,
— okreÊlenie sposobu odprowadzenia, gromadzenia
i oczyszczenia wód odciekowych,
— okreÊlenie sposobu i terminu docelowego zagospodarowania terenu sk∏adowiska,
— obowiàzek prowadzenia ciàg∏ego monitoringu oddzia∏ywania sk∏adowiska na ludnoÊç i Êrodowisko
naturalne w otoczeniu obiektu.
Zasady sk∏adowania odpadów w Unii Europejskiej
zawarte sà w obowiàzujàcej od lipca ubieg∏ego roku
dyrektywie, której najwa˝niejsze postanowienia wymienia si´ poni˝ej
Tabela XX-9
— dla zmniejszenia ogólnego efektu cieplarnianego
wprowadza si´ obowiàzek ograniczenia iloÊci biologicznie rozk∏adalnych odpadów komunalnych
usuwanych na sk∏adowiska (w trzech przedzia∏ach
czasowych — w ciàgu 5 lat do 75%, w ciàgu 10 lat
do 50 % i ostatecznie w ciàgu 15 lat do 35 % zawartoÊci sk∏adników rozk∏adalnych biologicznie w odpadach usuwanych w 1995 r. na sk∏adowiska) oraz
zapewnienia w nowo projektowanych i istniejàcych sk∏adowiskach uj´cia i unieszkodliwiania powstajàcego biogazu,
W dniu 31.12.2000 r. funkcjonowa∏o 999 zorganizowanych sk∏adowisk, które zajmowa∏y powierzchni´
3125,40 ha. Najwi´cej sk∏adowisk zorganizowanych
znajduje si´ w województwach wielkopolskim — 118
i w województwie dolnoÊlàskim — 103, które zajmujà
powierzchnie: wielkopolskie 393,4 ha i dolnoÊlàskie
332,6 ha.
— dla zmniejszenia obj´toÊci oraz ograniczenia ucià˝liwoÊci wszystkie odpady powinny byç poddane
obróbce przed sk∏adowaniem (nie jest jednak wyjaÊnione, jaki powinien byç zakres tej obróbki),
— zakaz sk∏adowania zu˝ytych opon (w ciàgu 5 lat od
wejÊcia w ˝ycie dyrektywy, w tym w ciàgu 2 lat zaprzestanie sk∏adowania ca∏ych opon, oraz w ciàgu
5 lat — opon rozdrobnionych),
— urealnienie op∏at za sk∏adowanie odpadów poprzez
uwzgl´dnienie w koszcie przyj´cia odpadów na
sk∏adowisko wszystkich sk∏adników zwiàzanych
z budowà, eksploatacjà, monitoringiem, zamkni´ciem i rekultywacjà oraz monitoringiem przez 50 lat
po zamkni´ciu sk∏adowiska,
— zakaz wspólnego sk∏adowania odpadów niebezpiecznych z innymi odpadami.
W ustawie o odpadach nie okreÊlono przedzia∏ów
czasowych, w których powinno si´ osiàgnàç stosownà
redukcj´ iloÊci sk∏adowanych odpadów komunalnych
ulegajàcych biodegradacji.
Niezale˝nie od tego prawodawca oczekuje, ˝e z planów gospodarki odpadami na poszczególnych szczeblach (od krajowego do gminnego), do wykonania których obliguje rozdzia∏ 3 art. 15—20 ustawy — wynikaç
b´dà dzia∏ania okreÊlajàce sukcesywnà eliminacj´ biomasy ze sk∏adowisk odpadów poprzez wprowadzanie
biologicznych i termicznych metod unieszkodliwiania
odpadów.
W tabelach XX-7 do XX-9 (zbiór tabel) zebrano dane na temat sk∏adowisk odpadów komunalnych
w Polsce, które dostarczajà nast´pujàcych o nich informacji
Tabela XX-7
Liczba i powierzchnia czynnych sk∏adowisk zorganizowanych oraz iloÊç odpadów wywiezionych na te sk∏adowiska
w 2000 r. (dane udost´pnione przez
GUS),
Tabela XX-8
Powierzchnia sk∏adowisk zorganizowanych zamkni´ta i zrekultywowana
w 2000 r. oraz sk∏adowiska o zakoƒczonej eksploatacji (dane udost´pnione
przez GUS),
Odgazowanie sk∏adowisk odpadów komunalnych w 2000 r. (wg GUS).
Najwi´kszà iloÊç odpadów komunalnych wywieziono w ciàgu roku na sk∏adowiska w województwach
dolnoÊlàskim (1509 tys. Mg), Êlàskim (1489 tys. Mg)
i mazowieckim (1287 tys. Mg).
Powierzchnia sk∏adowisk zorganizowanych zamkni´ta w ciàgu roku wynosi 96,7 ha i najwi´ksza jest
w województwie mazowieckim 32,2 ha, Êlàskim
14,5 ha. Powierzchnia sk∏adowisk zorganizowanych
zrekultywowana w ciàgu roku wynosi 66 ha, przy czym
najwi´kszà powierzchni´ zrekultywowano w województwach: zachodniopomorskim — 9,5 ha, ∏ódzkim
— 8,2 ha i mazowieckim — 7,7 ha. W oÊmiu województwach powierzchnia zrekultywowana jest mniejsza od
powierzchni zamkni´tej, tylko w jednym województwie powierzchnie te by∏y takie same (woj. podlaskie).
Na dzieƒ 31.12.2000 r. liczba sk∏adowisk o zakoƒczonej eksploatacji wynosi∏a 88. Najwi´cej tych sk∏adowisk znajduje si´ w województwach: lubelskim — 15,
mazurskim — 10 i ∏ódzkim — 9. Powierzchnia sk∏adowisk o zakoƒczonej eksploatacji wynosi 239,5 ha, najwi´ksza w województwie ∏ódzkim — 34,6 ha. Najwi´ksze powierzchnie sk∏adowisk o zakoƒczonej eksploatacji zrekultywowane w ciàgu roku znajdujà si´ w województwie wielkopolskim — 15,3 ha, ∏ódzkim — 12,4 ha
i lubuskim — 11,3 ha.
Ogólna powierzchnia sk∏adowisk o zakoƒczonej
eksploatacji zrekultywowana w 2000 r. wynosi∏a 60 ha.
Najwi´kszà powierzchni´ sk∏adowisk zrekultywowanà
w ciàgu roku majà województwa wielkopolskie
15,3 ha, ∏ódzkie: 12,4 ha i lubuskie: 11,3 ha.
Informacje na temat innych (ni˝ sortownie, kompostownie i sk∏adowiska) instalacji i urzàdzeƒ stosowanych w procesie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów komunalnych zestawiono w tabeli 3 za∏àcznika 3.
W wi´kszoÊci przypadków sà to urzàdzenia pomocnicze s∏u˝àce do przygotowania odpadów do recyklingu,
np. rozdrabniarka butelek PET, belownica do papieru,
belownica do plastiku, separator zanieczyszczeƒ.
W dwóch gminach do tej kategorii zaliczono instalacje
do kompostowania osadów Êciekowych oraz do fermentacji sta∏ych odpadów organicznych. Wykazano
równie˝ istnienie jednej instalacji do utylizacji termicznej odpadów tworzyw sztucznych.
Rysunek 2-6 przedstawia iloÊci wytwarzanych odpadów w poszczególnych województwach kraju.
3. OKREÂLENIE CELÓW DO OSIÑGNI¢CIA W GOSPODARCE ODPADAMI KOMUNALNYMI WYNIKAJÑCYCH Z DIAGNOZY STANU OBECNEGO
Celami do osiàgni´cia w gospodarce odpadami komunalnymi
Cele krótkookresowe 2003—2006
— obj´cie wszystkich mieszkaƒców kraju zorganizowanà zbiórkà odpadów, a co za tym idzie wyeliminowanie niekontrolowanego wprowadzania odpadów komunalnych do Êrodowiska,
Poz. 159
— intensyfikacja odzysku i unieszkodliwiania odpadów wielkogabarytowych, budowlanych i niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych.
Potrzeby w zakresie techniczno-technologicznym
Dostosowanie polskiej gospodarki do standardów
UE wymagaç b´dzie intensyfikacji procesów przekszta∏cania odpadów przed sk∏adowaniem.
Znaczny post´p powinien nastàpiç w zakresie
wdra˝ania
— podnoszenie ÊwiadomoÊci spo∏ecznej obywateli,
— biologicznych metod przekszta∏cania odpadów,
— podniesienie skutecznoÊci selektywnej zbiórki odpadów ze szczególnym uwzgl´dnieniem rozwoju
selektywnej zbiórki odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji,
— procesów biologiczno-mechanicznych,
— rozwój selektywnej zbiórki odpadów wielkogabarytowych,
— rozwój selektywnej zbiórki odpadów budowlanych,
— rozwój selektywnej zbiórki odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych,
— intensyfikacja dzia∏aƒ w zakresie zamykania, rekultywacji lub modernizacji nieefektywnych lokalnych
sk∏adowisk odpadów komunalnych; budowa sk∏adowisk regionalnych wg standardów UE.
Dla osiàgni´cia wy˝ej wymienionych celów konieczne jest podj´cie nast´pujàcych przedsi´wzi´ç
— utworzenie w skali kraju co najmniej kilkudziesi´ciu
ponadgminnych struktur gospodarki odpadami
komunalnymi dla realizacji wspólnych przedsi´wzi´ç,
— planowanie i realizacja rozwiàzaƒ kompleksowych,
zintegrowanych, uwzgl´dniajàcych wszystkie wytwarzane odpady mo˝liwe do wspólnego zagospodarowania, niezale˝nie od êród∏a ich pochodzenia,
— utrzymanie przez gminy kontroli nad zak∏adami
przetwarzania odpadów komunalnych, co jest
istotne z punktu widzenia rozwoju racjonalnej gospodarki odpadami.
Cele d∏ugookresowe 2007—2014
— dalsza organizacja i doskonalenie ponadlokalnych
i lokalnych systemów gospodarki odpadami komunalnymi,
— dalszy rozwój selektywnej zbiórki odpadów komunalnych,
— kontynuacja i intensyfikacja akcji szkoleƒ i podnoszenia ÊwiadomoÊci spo∏ecznej,
— wdra˝anie nowoczesnych technologii odzysku
i unieszkodliwiania odpadów, w tym metod termicznego przekszta∏cania odpadów,
— metod termicznych.
Niezb´dny b´dzie rozwój lokalnych kompostowni
selektywnie gromadzonych odpadów organicznych
domowych, odpadów ogrodowych oraz z terenów tzw.
zielonych.
Wspieraç nale˝y (poprzez odpowiednie akcje w∏adz
lokalnych) kompostowanie odpadów we w∏asnym zakresie przez mieszkaƒców peryferyjnych rejonów
miast oraz mieszkaƒców wsi.
Nast´powaç powinien rozwój metod fermentacji
beztlenowej odpadów. W przypadku Êredniej wielkoÊci
regionalnych zak∏adów odzysku i unieszkodliwiania
odpadów — zastosowanie metod mechaniczno-biologicznych mo˝e stanowiç efektywnà opcj´ przekszta∏cania odpadów celem zmniejszenia obj´toÊci i bezpiecznego sk∏adowania.
Potrzeba wprowadzania termicznych metod przekszta∏cania odpadów dotyczy w g∏ównej mierze du˝ych miast polskich i aglomeracji miejskich, gdzie wyst´pujà ograniczone mo˝liwoÊci budowy nowych sk∏adowisk odpadów.
Potrzeby w zakresie podnoszenia ÊwiadomoÊci spo∏ecznej
Akceptacja spo∏eczna dla procesów budowy nowych systemów gospodarki odpadami komunalnymi
jest niezb´dnym warunkiem osiàgni´cia oczekiwanych
rezultatów. W zwiàzku z tym wyst´puje potrzeba prowadzenia szerokich akcji podnoszenia ÊwiadomoÊci
spo∏ecznej z wykorzystaniem wszystkich dost´pnych
metod i Êrodków.
4. PROGNOZA
Przygotowywany Krajowy Plan Gospodarki Odpadami jest tworzony dla lat przysz∏ych, wobec czego
przewidywania co do iloÊci i jakoÊci odpadów, które
w przysz∏oÊci b´dà zagospodarowywane, stanowià
podstaw´ ca∏ego planu. OczywiÊcie zmiany jakoÊci
i iloÊci odpadów nast´pujà wolno, tak jak wolno nast´pujà zmiany w przyzwyczajeniach czy zmiany w poziomie dochodów ludnoÊci. Na prognozowane zmiany
wielkoÊci strumienia odpadów sk∏adajà si´ zasadniczo
2 czynniki: liczba ludnoÊci i jednostkowy wskaênik emisji odpadów, liczony np. w kg odpadów na mieszkaƒca
rocznie.
Prognoz´ zmian wskaêników emisji odpadów wykonano dla poszczególnych typów êróde∏ odpadów.
Dla potrzeb konstrukcji KPGO przyj´to prognoz´ demograficznà okreÊlanà przez GUS.
Rozwa˝ajàc przypuszczalne trendy zmian sk∏adu
odpadów komunalnych — przyj´to na najbli˝sze 13 lat
„optymistyczny” wariant rozwoju sytuacji, który
w przysz∏oÊci b´dzie kszta∏towa∏ sk∏ad odpadów. Przewidywanie zmian sk∏adu opiera∏o si´ m.in. na nast´pujàcych przes∏ankach
— rozwój gospodarki b´dzie post´powa∏ bez wi´kszych za∏amaƒ i struktura gospodarki b´dzie zbli˝a∏a si´ do gospodarki krajów zachodnioeuropejskich,
— rozwój gospodarczy, który powoli pociàga∏ b´dzie
za sobà wzrost zamo˝noÊci spo∏eczeƒstwa, spowoduje m.in. rozwój rynku prasowego, a to w konsekwencji wp∏ynie tak˝e na wzrost iloÊci papieru
w odpadach,
— powoli nast´powaç b´dzie rozwój sieci gastronomicznej, w tym rozwój punktów zbiorowego ˝ywienia w zak∏adach pracy, co spowoduje równoczeÊnie „przemieszczanie si´” odpadów spo˝ywczych
z dzielnic mieszkalnych do centrów miast. Rozwojowi sieci gastronomii sprzyjaç te˝ b´dzie zmiana
systemu pracy wzorowana na standardach zachodnich, czyli praca z przerwà na lunch,
— zak∏ada si´, ˝e przez najbli˝sze 5 lat dominowaç b´dà postawy konsumpcyjne, wysoce „odpadogenne”, nast´pnie zaÊ, stopniowo, coraz cz´Êciej obserwowaç b´dzie si´ postawy proekologiczne,
Poz. 159
w których zawarty b´dzie równie˝ Êwiadomy stosunek do problematyki odpadów. Uwidoczni si´ to
równie˝ m.in. spadkiem iloÊci tworzyw sztucznych
na korzyÊç iloÊci szk∏a i wyrobów z drewna czy innych materia∏ów, przede wszystkim materia∏ów
podatnych na recyrkulacj´ (szk∏o) czy ∏atwo degradowalnych — jak papier czy drewno,
— po poczàtkowym okresie stagnacji nastàpi wzrost
budownictwa oraz w szczególnoÊci prac remontowo-budowlanych, co z drugiej strony zaowocuje
wzrostem iloÊci odpadów poremontowych (w tym
gruzu), w strukturze odpadów da to wzrost iloÊci
odpadów „innych mineralnych”.
Powy˝ej przedstawiony scenariusz rozwija∏ b´dzie
si´ wolno, wobec czego za∏o˝ono te˝ niewielkie —
w skali rocznej — zmiany „emisji” poszczególnych
sk∏adników, zmiany nie wi´ksze ni˝ 3%.
Tabela 4-1 zawiera zestawienie prognozowane liczby ludnoÊci w poszczególnych województwach,
z uwzgl´dnieniem liczby ludnoÊci w rejonach miejskich
i w rejonach wiejskich (wg GUS).
W tabeli 4-2 zestawiono zmiany procentowe wskaêników emisji odpadów komunalnych w rozbiciu na
okresy: 2000—2005, 2006—2010, 2011—2014.
Przy wykorzystaniu obu zestawów danych zosta∏a
ustalona prognozowana iloÊç odpadów komunalnych,
jaka b´dzie wytwarzana w latach 2005, 2010 i 2014 we
wszystkich województwach. Prognozowanà iloÊç odpadów w latach poÊrednich wyznaczono poprzez
aproksymacj´. W tabeli 4-3 znajduje si´ prognoza iloÊci odpadów komunalnych powstajàcych w Polsce.
Tabele XX-10—XX-13, znajdujàce si´ w zbiorze tabel, zawierajà prognoz´ emisji odpadów w latach
2005, 2006, 2010 i 2014.
èród∏o: na podstawie danych opracowanych przez IETU.
5. ZA¸O˚ENIA DO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI
KOMUNALNYMI
— przygotowanie strategii gospodarowania odpadami na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym,
5.1. Wymogi prawne
— opracowanie planów gospodarowania odpadami na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym oraz we wspó∏pracy z innymi krajami, z wydzieleniem planów gospodarowania odpadami
niebezpiecznymi (w tym wybranymi rodzajami
odpadów) i odpadami z opakowaƒ,
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach okreÊla zasady post´powania z odpadami, które sà nast´pujàce
— zapobieganie i minimalizacja powstawania odpadów,
— unieszkodliwianie odpadów,
— tworzenie nowych struktur organizacyjnych
i systemów dla realizacji zobowiàzaƒ, tj. udzielania pozwoleƒ, prowadzenia kontroli, identyfikacji, ewidencji i rejestracji odpadów oraz zak∏adów odzysku i unieszkodliwiania odpadów,
— bezpieczne dla zdrowia ludzkiego i Êrodowiska —
sk∏adowanie odpadów, których nie da si´ z uwagi
na warunki techniczno-ekonomiczne — poddaç odzyskowi bàdê unieszkodliwiç.
— opracowanie koncepcji budowy zintegrowanej
sieci zak∏adów gospodarowania odpadami, ze
szczególnym uwzgl´dnieniem odpadów niebezpiecznych,
— poddanie odzyskowi odpadów, których powstawania w danych warunkach techniczno-ekonomicznych nie da si´ uniknàç,
Strategi´ wdra˝ania tych zasad ma w∏aÊnie okreÊliç
KPGO.
W dokumencie: II Polityka Ekologiczna Paƒstwa
przedstawiajàc cele polityki ekologicznej w zakresie jakoÊci Êrodowiska w dziale dotyczàcym gospodarowania odpadami — okreÊlono priorytety krótkookresowe,
Êredniookresowe i perspektywiczne, które w odniesieniu do odpadów komunalnych sà nast´pujàce
1. Priorytety krótkookresowe — (do czasu wejÊcia Polski do Unii Europejskiej)
— ostateczne dostosowanie polskiego prawa do
regulacji prawnych UE,
— zwi´kszenie wysi∏ków na rzecz uzyskania wsparcia finansowego Unii Europejskiej (w ramach
funduszy przedakcesyjnych, funduszy strukturalnych i funduszu kohezyjnego), jak równie˝
z mi´dzynarodowych instytucji finansowych,
— rozszerzenie mechanizmów rynkowych oraz
przygotowanie skutecznych instrumentów ekonomicznych (kaucje, op∏aty produktowe, system
preferencji podatkowych zmierzajàcy w kierunku rozwiàzaƒ obowiàzujàcych w krajach UE na
recykling i odzysk materia∏ów),
— wdro˝enie systemów pe∏nej i wiarygodnej ewidencji odpadów i metod ich zagospodarowania
(bazy danych),
— identyfikacja zagro˝eƒ i rozszerzenie zakresu
prac na rzecz likwidacji starych sk∏adowisk odpadów, modernizacji sk∏adowisk eksploatowanych
oraz rekultywacji terenów zdegradowanych,
— realizacja programu likwidacji mogilników,
w których sk∏adowane sà przeterminowane
Êrodki ochrony roÊlin i inne substancje niebezpieczne,
— przeprowadzenie ogólnokrajowej inwentaryzacji instalacji do unieszkodliwiania i wykorzystywania odpadów,
— opracowanie i stopniowe wdra˝anie narodowej
strategii iloÊci sk∏adowanych odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, z uwzgl´dnieniem Dyrektywy Rady 1999/31/EC w sprawie
ziemnych sk∏adowisk odpadów,
— przygotowanie KPGO,
— ustanowienie przepisów prawnych dotyczàcych
dopuszczalnych zawartoÊci sumy metali ci´˝kich
(o∏owiu, kadmu, rt´ci i chromu) w opakowaniach oraz harmonogramu stopniowego zmniejszania tej zawartoÊci, z uwzgl´dnieniem Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 94/62/EC
w sprawie opakowaƒ i odpadów opakowaniowych,
— zmniejszenie do minimum przemieszczania odpadów, zgodnie ze wspólnotowymi zasadami
bliskoÊci i samowystarczalnoÊci,
— ograniczenie iloÊci odpadów sk∏adowanych na
sk∏adowiskach,
— utrzymywanie Êredniej iloÊci odpadów komunalnych na poziomie 300 kg/mieszkaƒca (obecnie w Polsce wynosi on ok. 290 kg/mieszkaƒca),
— rozpocz´cie prac nad skonstruowaniem odpowiedniego systemu cyklicznej sprawozdawczoÊci dotyczàcej gospodarowania odpadami, zarówno na potrzeby kraju, jak i Wspólnoty Europejskiej (co 3 lata).
2. W Êredniookresowym horyzoncie czasowym (lata
2003—2010) konieczne b´dzie
— zintensyfikowanie realizacji opracowanych planów gospodarowania odpadami,
— wdro˝enie w ca∏ym kraju systemów selektywnej
zbiórki odpadów komunalnych, w tym odpadów
niebezpiecznych,
— tworzenie kompleksowych systemów odzysku
surowców wtórnych z odpadów, m.in. makulatury, szk∏a, tworzyw sztucznych, odpadów gumowych, puszek aluminiowych; odzyskiwanie
i powtórne wykorzystywanie co najmniej 50%
papieru i szk∏a,
— stworzenie kompleksowego systemu odzysku
opakowaƒ i recyklingu materia∏ów z opakowaƒ, w tym jednolitego systemu ewidencji tych
odpadów, opracowanie i wdro˝enie harmonogramu osiàgni´cia okreÊlonego stopnia odzysku i recyklingu, z uwzgl´dnieniem Dyrektywy
Parlamentu Europejskiego i Rady 94/62/WE
w sprawie opakowaƒ i odpadów opakowaniowych,
— tworzenie rynków zbytu dla materia∏ów z odzysku,
— rozpocz´cie budowy systemu zintegrowanej sieci zak∏adów odzysku i unieszkodliwiania odpadów (powiàzanej z innymi paƒstwami UE),
szczególnie odpadów niebezpiecznych,
— wdro˝enie skutecznego systemu kontroli i nadzoru nad gospodarowaniem odpadami, w tym
prowadzenie monitoringu,
— rozszerzenie zakresu prac badawczo-rozwojowych nad nowymi technologiami odzysku i ponownego wykorzystania odpadów.
3. W okresie perspektywicznym (lata 2010—2025)
priorytetowe kierunki polityki w zakresie ochrony
Êrodowiska przed odpadami obejmujà
— pe∏nà przebudow´ modelu konsumpcji i produkcji w kierunku poprawy efektywnoÊci energetycznej i surowcowej,
— realizacja zobowiàzaƒ w zakresie zmniejszania
iloÊci sk∏adowanych odpadów komunalnych
ulegajàcych biodegradacji, z uwzgl´dnieniem
Dyrektywy Rady 1999/31/EC w sprawie ziemnych sk∏adowisk odpadów,
— ostateczne rozwiàzanie problemu opakowaƒ
i odpadów z opakowaƒ,
— zorganizowanie sprawnego systemu odzysku
wszystkich surowców wtórnych z wykorzystaniem najlepszych dost´pnych technik (BAT),
— zapewnienie ca∏kowitego unieszkodliwiania nagromadzonych odpadów niebezpiecznych,
w szczególnoÊci rozwa˝enie celowoÊci budowy
odpowiednich instalacji w kraju lub wykorzystania istniejàcych za granicà,
— sukcesywnà likwidacj´ starych, wczeÊniej nagromadzonych odpadów przemys∏owych i komunalnych,
— kontynuacj´ prac badawczo-rozwojowych dotyczàcych technologii ma∏oodpadowych oraz technologii odzysku i ponownego u˝ycia odpadów.
Âcis∏e przestrzeganie uznanej hierarchii dzia∏aƒ
w gospodarowaniu odpadami — zapobieganie powstawaniu odpadów, ponowne wykorzystywanie i odzyskiwanie materia∏ów oraz energii, przekszta∏canie fizykochemiczne, termiczne lub biologiczne, unieszkodliwianie poprzez obróbk´ termicznà i bezpieczne sk∏adowanie — s∏u˝yç b´dzie zarówno zmniejszeniu rozmiaru problemu odpadów, jak i oszcz´dnoÊci energii
oraz surowców.
5.2. Warianty rozwiàzaƒ technicznych i technologicznych
Formu∏owanie wariantów rozwiàzaƒ nast´puje
przede wszystkim przy uwzgl´dnieniu
— aktualnych uwarunkowaƒ zwiàzanych z gospodarkà odpadami,
Istniejà trzy metody zbierania miejskich odpadów
komunalnych ulegajàcych biodegradacji
1. bezpoÊrednio z domostw (zbiórka przy „kraw´˝niku”);
2. z zastosowaniem pojemników ustawionych w bezpoÊrednim sàsiedztwie gospodarstw domowych
(centra zbiórki);
3. poprzez bezpoÊrednià dostaw´ odpadów do obiektów odzysku (centra recyklingu).
Ad. 1 Zbiórka bezpoÊrednio z domostw
Ogólnie mo˝na przyjàç, ˝e istniejà cztery poni˝sze sposoby zbiórki ulegajàcej biodegradacji
frakcji odpadów komunalnych z gospodarstw
domowych do
— pojemników na biomas´,
— worków papierowych,
— worków plastikowych (niektóre z nich ulegajà
biodegradacji),
— worków z materia∏ów ulegajàcych biodegradacji.
Pojemniki na biomas´ wykonane sà z tworzywa
sztucznego i wystawiane sà na ogó∏ razem z pojemnikami do zbiórki frakcji mieszanych. PojemnoÊç tych pojemników wynosi od 40 do 120 litrów. Worki papierowe sà cz´sto wykorzystywane do zbiórki cz´Êci ulegajàcej biodegradacji odpadów komunalnych, poniewa˝ nie trzeba usuwaç papieru przed kompostowaniem. Zwykle
worki z odpadami sà szatkowane przed procesem
kompostowania. W niektórych krajach wykorzystuje si´ torby plastikowe w ró˝nych kolorach
oznaczajàcych odpowiednie frakcje, sposób ten
u∏atwia wizualne sortowanie ju˝ na terenie obiektów przerobu. Wadà worka plastikowego jest koniecznoÊç jego usuni´cia przed procesem przerobu jego zawartoÊci. Ulegajàce biodegradacji worki na biomas´ stajà si´ coraz bardziej powszechne, poniewa˝ podobnie jak w przypadku worków
papierowych nie trzeba ich usuwaç przed kompostowaniem. Dodatkowà zaletà jest fakt, ˝e sà one
bardziej trwa∏e ni˝ worki papierowe, które si´
przerywajà, kiedy sà wilgotne. Cena worków ulegajàcych biodegradacji jest jednak wy˝sza od ceny worków plastikowych czy papierowych.
Cz´stotliwoÊç zbiórki zale˝y od jednostki administracyjnej, ale ogólnie odbywa si´ raz na tydzieƒ
lub co dwa tygodnie. Cz´stotliwoÊç zbiórki odpadów domowych jest wy˝sza w czasie lata z powodu odorów.
Ad. 2 Zbiórka odpadów w bezpoÊrednim sàsiedztwie
gospodarstw domowych
Do tego celu wykorzystywane sà zwykle du˝e pojemniki rozlokowane w bezpoÊrednim sàsiedztwie osiedli, usytuowanych w miejscach centralnych, np. przy supermarketach. Pojemniki oznakowane sà kolorami w zale˝noÊci od frakcji.
W ten sposób mo˝na zbieraç papier, tektur´, odpady organiczne, odpady zielone. W przypadku
odpadów organicznych zbiórka odbywa si´ do
Poz. 159
worków plastikowych lub papierowych. Cz´stotliwoÊç opró˝niania pojemników zale˝y od miasta i frakcji odpadów, np. odpady ˝ywnoÊciowe
zbierane sà cz´Êciej. Ta metoda zbierania odpadów nadaje si´ do zastosowania szczególnie
w miejscach g´sto zaludnionych z ograniczonà
przestrzenià.
Ad. 3 Dostawa bezpoÊrednio do komunalnych obiektów odzysku (centra recyklingu)
Odpady ulegajàce biodegradacji mogà byç bezpoÊrednio dostarczane do komunalnych obiektów odzysku odpadów, znanych równie˝ jako
centra recyklingu. Obiekty te poza odpadami takimi jak butelki, puszki, baterie itp. mogà przyjmowaç równie˝ papier, odpady spo˝ywcze,
drewno i odpady zielone, jak równie˝ odpady
wielkogabarytowe. Jednostki te wykorzystywane sà raczej do odzysku odpadów z terenów rzadko zaludnionych, takich jak tereny wiejskie, gdzie
bezpoÊrednia zbiórka z gospodarstw mo˝e byç
nieuzasadniona ekonomicznie.
Strategie i instrumenty s∏u˝àce promowaniu zbiórki
selektywnej
Mo˝na zastosowaç ró˝ne Êrodki w celu zach´cania
do zbiórki selektywnej i zwi´kszenia iloÊci odpadów
zbieranych selektywnie. Obejmujà one g∏ównie nast´pujàce dzia∏ania
1. obowiàzki okreÊlone prawem,
2. wykorzystanie przepisów lokalnych,
3. instrumenty finansowe,
4. d∏ugotrwa∏a edukacja spo∏eczna.
Pos∏u˝enie si´ kombinacjà powy˝szych dzia∏aƒ mo˝e przynieÊç zamierzone skutki w postaci wy˝szych
wskaêników zbiórki.
Ad. 1 Obowiàzek zbiórki selektywnej okreÊlony prawem
Obowiàzek na∏o˝ony na gmin´ wg ustawy z dnia
27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. Nr 62,
poz. 628, z póên. zm.) oraz ustawy z dnia 13 wrzeÊnia 1996 r. o utrzymaniu czystoÊci i porzàdku
w gminach (Dz. U. Nr 132, poz. 622, z póên. zm.).
Ad. 2 Wykorzystanie przepisów lokalnych
Instrument, jakim jest prawo lokalne, jest komplementarny w stosunku do instrumentów wymienionych powy˝ej. Prawo lokalne jak i inne
dzia∏ania legislacyjne obligujàce gospodarstwa
domowe i innych producentów odpadów, takich
jak firmy handlowe czy instytucje paƒstwowe,
mogà byç wykorzystane do efektywnego wprowadzania zbiórki selektywnej, wymuszajàc odpowiedni sposób zbiórki. Odnosi si´ to g∏ównie
do typu pojemnika oraz cz´stotliwoÊci ich wystawiania do zbiórki.
Ad. 3 Instrumenty finansowe
Obejmujà one najcz´Êciej dzia∏ania wp∏ywajàce
na koszty zbiórki i przerobu odpadów z gospo-
darstw domowych i innych obiektów. Celem tych
dzia∏aƒ jest zach´cenie producenta do produkowania mniejszej iloÊci odpadów lub zbiórki ich
w odpowiedni sposób u∏atwiajàcy ich recykling.
Gospodarstwa, które odzyskujà cz´Êç odpadów,
mogà zaoszcz´dziç na wydatkach zwiàzanych ze
zbiórkà odpadów. Dodatkowo mo˝na stosowaç
kompostowanie przydomowe równie˝ przynoszàce oszcz´dnoÊci, np. obni˝yç op∏aty za zbiórk´ odpadów dla gospodarstw prowadzàcych
kompostowanie we w∏asnym zakresie.
Ad. 4 D∏ugotrwa∏a edukacja spo∏eczna
Poz. 159
Wzgl´dy dodatkowe
Przed rozpocz´ciem wdra˝ania zbiórki selektywnej
konieczne jest okreÊlenie potencja∏u rynkowego i identyfikacja odbiorców koƒcowych. To pozwoli zidentyfikowaç standardy jakoÊciowe wymagane dla ró˝nych
produktów, a zatem uwzgl´dniç stopieƒ zanieczyszczenia produktu.
Zbiórka odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji (mieszane)
Odpady ulegajàce biodegradacji mogà byç zbierane jako cz´Êç frakcji zbieranych do pojemników. Ogólnie przyjmuje si´, ˝e mieszane odpady zbierane do pojemników mogà byç sk∏adowane lub spalane lub przerabiane w instalacjach mechaniczno-biologicznych,
w których najcz´Êciej stosuje si´ wst´pne r´czno-mechaniczne sortowanie i kompostowanie dla zmniejszenia masy.
Kampania edukacji spo∏ecznej stanowi zasadniczà cz´Êç wdra˝ania strategii i planów gospodarki odpadami. Celem tych kampanii jest zach´canie producentów odpadów przede wszystkim do
ograniczania iloÊci wytwarzanych odpadów,
a nast´pnie do segregacji odpadów u êród∏a i ich
odzysku. Mieszkaƒcy mogà byç informowani
o znaczeniu ich aktywnego udzia∏u w powodzeniu programów separacji u êród∏a. Cz´stokroç
programy tego typu osiàga∏y wysokie zaanga˝owanie spo∏eczne na poczàtku, które potem jednak spada∏o z powodu braku dzia∏aƒ ze strony
w∏adz miasta.
W tabeli 5-1 przedstawiono opcje zagospodarowania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji
poza sk∏adowaniem.
W przypadku odpadów zbieranych oddzielnie liczba opcji odzysku i unieszkodliwiania jest zdecydowanie wi´ksza; od prostych technologii kompostowania
do skomplikowanych procesów termicznych takich jak
piroliza czy zgazowanie.
Podstawowym problemem warunkujàcym optymalne rozwiàzanie gospodarki odpadami ulegajàcymi
biodegradacji jest dost´pnoÊç rynku i potencjalni odbiorcy. Przed podj´ciem decyzji o wyborze inwestycji
takich jak kompostownia czy instalacja fermentacji
Faza 3 — Odzysk i unieszkodliwianie
beztlenowej konieczne jest zidentyfikowanie potencjalnych odbiorców i ch∏onnoÊci rynkowej. Analiza rynku
okreÊli problemy zwiàzane z wymaganà jakoÊcià produktu.
Do g∏ównych instrumentów s∏u˝àcych promowaniu odzysku odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji jako alternatywie dla ich sk∏adowania nale˝y polityka op∏at w szczególnoÊci op∏at za sk∏adowanie,
które powinny zach´caç do innych rozwiàzaƒ w zakresie unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji.
Faza 4 — koƒcowe produkty
Koƒcowym ogniwem w ∏aƒcuchu odpadowym jest
jego ostateczne przeznaczenie lub wykorzystanie, które w znacznym stopniu zale˝y od sposobu zbiórki. Odpady zbierane w pojemnikach, tzw. odpady mieszane,
mogà byç w wi´kszoÊci przypadków sk∏adowane lub
spalane z odzyskiem energii lub nie. Zbieranie odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji nieselektywnie ogranicza ich póêniejsze wykorzystanie. Jednak
nawet w krajach o wysokich wskaênikach odpadów
zbieranych selektywnie iloÊç odpadów zbieranych do
pojemników, tzw. odpadów mieszanych, ciàgle stanowi i b´dzie stanowiç istotnà cz´Êç zbieranych odpadów.
Odpady segregowane u êród∏a i zbierane w systemie zbiórki selektywnej nadajà si´ do odzysku. Je˝eli
jednak nie b´dzie zwracaç si´ uwagi na jakoÊç zbieranego materia∏u i utrzymania potencja∏u rynkowego,
Poz. 159
istnieje ryzyko stworzenia dodatkowego problemu gospodarki odpadami segregowanymi. Konieczne jest
przedstawienie problemu rynku i odbiorców odzyskanego materia∏u celem zapewnienia struktur koniecznych do ustanowienia stabilnego rynku.
Krótka charakterystyka mo˝liwych opcji zagospodarowania odpadów
Kompostowanie odpadów
Ju˝ od szeregu lat ugruntowa∏ si´ poglàd, ˝e prowadzenie kompostowania ca∏ej masy odpadów mija
si´ z celem, g∏ównie z uwagi na z∏à jakoÊç kompostu
otrzymywanego tà drogà i co si´ z tym wià˝e ograniczeniem mo˝liwoÊci jego zastosowania. Obecnie rozwój metod kompostowania wià˝e si´ z rozwojem technologii kompostowania nast´pujàcych odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji
— odpadów kuchennych ulegajàcych biodegradacji,
osadów Êciekowych, odpadów z przemys∏u spo˝ywczego etc. lub
— odpadów zielonych (odpady z porzàdkowania parków, ogrodów, terenów zielonych ulegajàce biodegradacji).
Majàc powy˝sze na uwadze — pierwszym czynnikiem wymagajàcym przeanalizowania przed podj´ciem decyzji o budowie kompostowni jest znajomoÊç
zasobów masy organicznej zawartej w odpadach. Bilansujàc te zasoby, nale˝y wziàç pod uwag´ ró˝ne êród∏a ich wytwarzania.
Rysunek 5–2 Strumienie odpadów organicznych kierowanych do kompostowni
Wed∏ug dotychczasowych badaƒ prowadzonych
dla potrzeb tworzenia programów gospodarki odpadami, mi´dzy innymi w województwie katowickim,
w aglomeracji krakowskiej czy ∏ódzkiej, iloÊci odpadów
organicznych stanowiàcych potencjalne zasoby do zasilania kompostowni sà doÊç zró˝nicowane, uzale˝nione od warunków lokalnych.
Odr´bnà aczkolwiek niezmiernie istotnà sprawà
przy opracowywaniu planu jest ustalenie przepustowoÊci kompostowni. Obecnie ugruntowa∏ si´ poglàd,
˝e planujàc zastosowanie metody kompostowania,
mamy na uwadze jedynie poddawanie temu procesowi wyodr´bnionej z ca∏ej masy odpadów cz´Êci „kompostowalnej”. Wydzielenie biomasy mo˝e nast´powaç
w wyniku selektywnej zbiórki prowadzonej przez wytwórców odpadów lub segregacji prowadzonej jako
proces wst´pny w sortowni odpadów. Drugi sposób
jest znacznie trudniejszy w realizacji, dlatego na ogó∏
przyjmuje si´ stosowanie selektywnej zbiórki odpadów.
Potencjalna zawartoÊç biomasy w odpadach nie
oznacza, ˝e ca∏oÊç jest do pozyskania w celach odzysku
w kompostowni. Nale˝y przeprowadziç symulacj´ dotyczàcà mo˝liwych w danych warunkach lokalnych iloÊci odpadów, które w wyniku selektywnej zbiórki mogà zostaç wyodr´bnione dla potrzeb zak∏adu kompostowania.
Potencjalna iloÊç odpadów organicznych na rozpatrywanym obszarze wskazuje mi´dzy innymi sposób
prowadzenia procesu. Mo˝na rozpatrywaç mo˝liwoÊci
prowadzenia procesu jednoetapowo bàdê dwuetapo-
wo. Do jednoetapowych nale˝à sposoby kompostowania w warunkach naturalnych jako metody najprostszego odzysku organicznej masy, w tym
— kompostowanie domowe na w∏asny u˝ytek jako
sposobu minimalizacji iloÊci odpadów trafiajàcych
do ogólnego strumienia,
— kompostowanie w pryzmach napowietrzanych
sztucznie lub poprzez przerzucanie.
Dwuetapowe prowadzenie procesu zwiàzane jest
z zastosowaniem kompostowania wst´pnego w biore-
Poz. 159
aktorach. Etap wst´pny umo˝liwia zintensyfikowanie
ca∏ego procesu, dzi´ki czemu produkt koƒcowy o odpowiedniej jakoÊci otrzymuje si´ w znacznie krótszym
czasie. Mo˝na przyjàç, ˝e przy jednoetapowym prowadzeniu procesu czas osiàgni´cia wymaganego jakoÊciowo produktu wynosi 5—6 miesi´cy, natomiast
w procesie dwustopniowym od 2—3 miesi´cy.
Rysunek 5—3 pokazuje klasyczny schemat pracy
nowoczesnej kompostowni, przyjmujàcej wysegregowane odpady ulegajàce biodegradacji w wyniku selektywnej zbiórki u wytwórców.
2GSDG\XOHJDMFH
ELRGHJUDGDFML
8VXQL FLH
PDWHULDáyZ
ÄSU]HV]NDG]DMF\FK
2GSDG\XOHJDMFH
ELRGHJUDGDFML
2VDG\ FLHNRZH
2GZRGQLHQLH
2VDG\ FLHNRZH
2GSDG\XOHJDMFH
ELRGHJUDGDFML
.RPSRVWRZDQLH
ZVW SQH
'RMU]HZDQLH
NRPSRVWX
6NáDGRZDQLH
RGSDGyZSRVLWRZ\FK
3U]HVLHZDQLH
0DJD]\QRZDQLH
SU]HM FLRZH
6SU]HGD*
Rysunek 5–3 Schemat pracy nowoczesnej kompostowni
Wybór konkretnego systemu prowadzenia procesu
nast´puje w nast´pnych etapach zwiàzanych z wdra˝aniem planu gospodarki odpadami, czyli w fazie tworzenia dokumentacji przedinwestycyjnej.
Proponowane przez szereg firm zarówno polskich,
jak i zagranicznych — systemy kompostowania ró˝nià
si´ mi´dzy innymi
— sposobem prowadzenia obróbki wst´pnej,
— sposobem rozwiàzania w´z∏a kompostowania,
— sposobem napowietrzania kompostowanej masy,
— stopniem zautomatyzowania etc.
Z literatury przedmiotu wynika, ˝e w wyniku zastosowania ró˝nych technik prowadzenia procesu mo˝na
uzyskaç zbli˝ony jakoÊciowo produkt finalny. Bilans
masowy procesu kompostowania organicznej frakcji
odpadów na etapie prac planistycznych mo˝na przyjàç
nast´pujàco
Z 1 Mg wsadu — 40% dojrza∏y kompost — 400 kg,
— 5% balast
— 50 kg,
— 55% ubytek masy
w wyniku przemian
biochemicznych
— 450 kg.
Fermentacja odpadów
Beztlenowy rozk∏ad odpadów prowadzony jest pod
kàtem produkcji biogazu, który mo˝e byç wykorzystany do produkcji energii. Przyjmuje si´, ˝e z 1 Mg surowych odpadów otrzymaç mo˝na 100 Nm3 gazu o wartoÊci energetycznej 6,2 kw/Nm3, co pozwala uzyskaç
200 kWh energii elektrycznej i 300 kWh energii cieplnej.
Podobnie jak kompostowanie, równie˝ fermentacj´
odpadów mo˝na prowadziç ró˝nymi technikami. O wyborze konkretnej techniki decyduje si´ na etapie przygotowania dokumentacji przedinwestycyjnej. Na ogó∏
czynnikami, które bierze si´ pod uwag´ przy doborze
sposobu prowadzenia procesu, sà parametry
— wilgotnoÊç substratu
— < 15% s.m. we wsadzie — fermentacja „mokra”,
— 15—40% s.m. we wsadzie — fermentacja „sucha”,
Poz. 159
— temperatura fermentacji
— fermentacja mezofilowa (ok. 35°C),
— fermentacja termofilowa (ok. 55°C),
— przep∏yw substancji
— ciàg∏a,
— okresowa,
— stopieƒ fermentacji
— technologia jednostopniowa,
— technologia wielostopniowa.
W wi´kszoÊci przypadków cytowanych w literaturze w instalacjach do prowadzenia fermentacji odpadów stosowane jest wydzielanie odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji z ca∏ego strumienia
w sposób mechaniczny (rzadziej r´czny).
Rysunki 5—4 i 5—5 przedstawiajà przyk∏adowe schematy technologiczne procesów fermentacji odpadów.
Bilans masowy procesu fermentacji przedstawia rysunek 5—6
Pryzmy energetyczne
Jednym ze sposobów fermentacji beztlenowej sà
tzw. pryzmy energetyczne. Inaczej metod´ t´ mo˝na
scharakteryzowaç jako przejÊciowe sk∏adowanie odpadów z intensywnym przebiegiem procesów biochemicznych w z∏o˝u. „˚ywotnoÊç” pryzmy wynosi od
1 do 5 lat, co ma istotne znaczenie przy ograniczonej
powierzchni terenu dla sk∏adowania odpadów. Po
przerobieniu pryzmy (35—50% masy odzyskane w postaci gazu, reszta to kompost i frakcja palna) mo˝na na
tym samym miejscu za∏o˝yç kolejnà pryzm´. WartoÊç
opa∏owa biogazu po ustabilizowaniu si´ procesu wynosi 17,6 do 21 MJ/Nm3.
Mechaniczno-biologiczne metody przekszta∏cania odpadów
Obróbka mechaniczno-biologiczna (wst´pne sortowanie odpadów zmieszanych + kompostowanie frakcji
20—100 mm) ma na celu kontrolowane przygotowanie
odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji do
sk∏adowania lub do wykorzystania produktu do zasto-
sowaƒ ma∏o „wymagajàcych” pod wzgl´dem jakoÊci
stosowanego materia∏u, np. do rekultywacji sk∏adowisk lub innych terenów zdegradowanych.
Termiczne przekszta∏canie odpadów
Planujàc budow´ kompleksowego systemu gospodarki odpadami, konieczne jest uwzgl´dnienie technologii termicznego unieszkodliwiania odpadów.
Podstawowe wzgl´dy przemawiajàce za metodami
termicznymi sà nast´pujàce
— niewielkie zapotrzebowanie na teren,
— pe∏ne sanitarne
w krótkim czasie,
unieszkodliwianie
odpadów
— mo˝liwoÊç centrycznej lokalizacji w stosunku do
rejonów powstawania odpadów,
— znaczne zmniejszenie zapotrzebowania na tereny
sk∏adowisk,
— mo˝liwoÊç wykorzystania energii z procesu termicznego unieszkodliwiania.
WÊród procesów termicznego unieszkodliwiania
odpadów komunalnych zdecydowanie dominujà na
Êwiecie metody spalania. Pozosta∏e procesy sà ciàgle
na etapie poczàtkowym.
Spalanie odpadów
Szczególnie istotnà zaletà tego procesu jest mo˝liwoÊç ca∏kowitego unieszkodliwiania odpadów i usuni´cia ich z obiegu ekologicznego. Uzyskuje si´ przy
tym energi´ i ˝u˝el, który wykorzystaç mo˝na bez szkody dla Êrodowiska. Celowa jest budowa spalarni szczególnie wówczas, gdy w wyniku rozbudowy przestrzennej aglomeracji miejsko-przemys∏owej tereny przydatne na sk∏adowiska sà z koniecznoÊci zlokalizowane
w znacznych odleg∏oÊciach od punktu ci´˝koÊci powstawania odpadów. Zdarza si´ wówczas, ˝e koszty
transportu odpadów mogà byç tak wysokie, ˝e z punktu widzenia ekonomicznego bardziej celowym staje si´
zastosowanie takich metod jak spalanie, poniewa˝ spalarnie nie wymagajà znacznych stref ochronnych i mogà byç lokalizowane w pobli˝u rejonów powstawania
odpadów. Znane sà szeroko przyk∏ady lokalizacji spalarni w obr´bie zabudowy, niemal w centrum miast.
Pracujà od lat bez zastrze˝eƒ, emitujàc do atmosfery
gazy odlotowe, o st´˝eniach sk∏adników nieprzekraczajàcych obowiàzujàcych norm; jest to argument istotny
zwa˝ywszy, ˝e w przypadku sk∏adowisk, nawet uporzàdkowanych, potencjalne zagro˝enia i zanieczyszczenia np. wód podziemnych zawsze istniejà, nawet przy
najlepiej wykonanej izolacji pod∏o˝a.
Spalania odpadów nie mo˝na zaliczyç do nowoÊci
technicznych, gdy˝ w Êwiecie proces ten jest szeroko
znany i stosowany, a od wielu lat prowadzi do pozyskiwania energii.
Aktualnie projektowane i budowane na Êwiecie zak∏ady spalania odpadów komunalnych cechuje wysoka niezawodnoÊç dzia∏ania i mo˝na z nich uzyskaç wystarczajàce iloÊci pary i energii elektrycznej, aby eksploatacja spalarni by∏a ekonomicznie uzasadniona.
Istniejàce w Êwiecie rozwiàzania palenisk rusztowych doprowadzone zosta∏y drogà wieloletniego doskonalenia do rozwiàzaƒ prawie idealnych pod wzgl´dem konstrukcji, doboru materia∏ów, mo˝liwoÊci automatycznego sterowania etc.
Poz. 159
Rozwój techniki spalania na Êwiecie charakteryzuje
si´ dalszym post´pem przy spe∏nianiu coraz ostrzejszych wymagaƒ ochrony Êrodowiska.
Analizujàc celowoÊç zastosowania tej metody, nale˝y wziàç pod uwag´ cechy paliwowe odpadów, które
decydujà o w∏aÊciwym przebiegu procesu spalania.
Jak wskazujà badania prowadzone w Zak∏adzie Zagospodarowania Odpadów Instytutu Ekologii Terenów
Uprzemys∏owionych w Katowicach — w∏aÊciwoÊci paliwowe odpadów komunalnych sà bardzo zró˝nicowane, zale˝à od wielu czynników, takich jak rejon ich
powstawania, pora roku, wyposa˝enie w instalacje sanitarne, w tym w zdalaczynne ogrzewanie budynków
itp. Oceniono na podstawie badaƒ prowadzonych
w ok. 20. miastach woj. katowickiego, ˝e jedynie
ok. 50% powstajàcych odpadów spe∏nia wymogi paliwowe.
WartoÊç kaloryczna tych odpadów zawiera si´
w granicach 1100—1300 kcal/kg, czyli mieÊci si´ w obr´bie wartoÊci uznawanych jako graniczne przy rozpatrywaniu mo˝liwoÊci spalania.
Oferowane aktualnie przez liczne firmy zachodnie
warianty instalacji spalania mo˝na podzieliç nast´pujàco
— instalacje z paleniskiem rusztowym,
— piece obrotowe,
— instalacje ze spalaniem w warstwie fluidalnej,
— instalacje spalania z wykorzystaniem procesu quasi-pirolizy.
Z danych literaturowych dotyczàcych tej dziedziny
gospodarki odpadami wynika jednoznacznie, ˝e w rozwiàzaniach systemowych, przysz∏oÊciowych preferowane sà instalacje z paleniskami rusztowymi, których
obecnie funkcjonuje w Europie ok. 500. Podlegajà one
ciàg∏ej modernizacji, g∏ównie pod kàtem spe∏niania
wymogów ochrony Êrodowiska.
Rysunek 5—7 przedstawia schemat technologiczny
nowoczesnej spalarni.
Technologie pirolizy (odgazowania) budzà du˝e zainteresowanie, znajdujà si´ jednak ciàgle w fazie eks-
perymentowania, mimo ˝e pierwsze instalacje na skal´ technicznà zosta∏y ju˝ zrealizowane.
Schemat instalacji, w której zastosowano procesy
odgazowania i zgazowania (odgazowanie w komorze
reaktora pirolitycznego w temperaturze ok. 600°C oraz
OCZYSZCZANIE
GAZU SYNTEZOWEGO
TERMICZNA OBRÓBKA
ODPADÓW
Poz. 159
zgazowanie sta∏ego produktu pirolizy w reaktorze wysokotemperaturowym) przedstawia rysunek 5—8. Bilans dotyczy 1 Mg unieszkodliwianych odpadów.
OCZYSZCZANIE
WODY PROCESOWEJ
UWAGA
Wszystkie dane
RGQRV]VL GRtony
odpadów przy dodatku
okoáRNJtlenu
i addytywów
procesowych
=$* 6=&=$1,(
6&+à2'=(1,(
SZOKOWE
NEUTRALIZACJA
ODGAZOWANIE
(PIROLIZA)
3à8.$1,(
32=267$à2 &,
POREAKCYJNE
ZGAZOWANIE
ODSIARCZANIE
83à<11,$1,(
)8)/$
OSUSZANIE
FILTRACJA
KONCENTRAT
&<1.82à2:,8
3 kg
HOMOGENIZACJA
)8)/$
FILTRACJA NA
=à2)8: */$$.7
KONCENTRACJA
OSUSZANIE
SOLE
10 kg
ZMINERALIZOWANY
)8)(/0(7$/
260 kg
CZYSTY GAZ
SYNTEZOWY
895 kg
KONDENSAT
(wykorz. do FKáRG]HQLD
380 kg
PRODUKTY
ODPADOWE
SIARKA
2 kg
352'8.7<8)<7(&=1(
DO ENERGETYCZNEGO
LUB CHEMICZNEGO
WYKORZYSTANIA
Rysunek 5–8 Blokowy schemat ideowy poszczególnych faz i bilansu masy instalacji pirolitycznej
Na etapie opracowywania wojewódzkich, powiatowych i gminnych planów gospodarki odpadami trzeba
wziàç pod uwag´ nast´pujàce uwarunkowania i bariery zastosowania metod termicznych w danych warunkach lokalnych
— bariera iloÊciowa,
— bariera wartoÊci opa∏owej,
— bariera finansowa,
— bariera akceptacji spo∏ecznej.
Ad.1 Bariera iloÊciowa
Za optymalne pod wzgl´dem przepustowoÊci
uwa˝a si´ instalacje termicznego przekszta∏cania
odpadów, które przerabiajà co najmniej 100 000 Mg
i wi´cej odpadów w skali roku, natomiast instalacja o wydajnoÊci 60 000 Mg traktowana jest jako
obiekt o dolnej granicy przepustowoÊci z punktu
widzenia op∏acalnoÊci ekonomicznej. Oznacza to,
˝e przy opracowywaniu ww. planów gospodarki
odpadami nale˝y przyjàç obszar „obs∏ugiwany”
przez instalacj´ termicznego przekszta∏cania zamieszka∏y przez co najmniej 250 tys. mieszkaƒców, optymalnie 400 tys. mieszkaƒców.
Ad.2 Bariera wartoÊci opa∏owej
Przyjmuje si´ wartoÊç opa∏owà odpadów minimum 5800 kJ/kg jako granic´ autotermicznego
spalania na ruszcie, czyli takiego, które nie wymaga u˝ycia paliwa wspomagajàcego. W przypadku
technologii pirolitycznej przyjmuje si´ wartoÊç
opa∏owà rz´du 6000 kJ/kg odpadów i wydajnoÊci
rz´du 10 t/h, jako wartoÊci pozwalajàce uzyskaç
dodatni bilans energii w prowadzonym procesie.
Ad.3 Bariera finansowa
OkreÊla gotowoÊç poniesienia wysokich nak∏adów inwestycyjnych oraz kosztów eksploatacyjnych zwiàzanych z funkcjonowaniem obiektu termicznego przekszta∏cania odpadów.
Poz. 159
— stare meble,
— zu˝yty sprz´t gospodarstwa domowego — lodówki, pralki, piece itd.,
— opakowania przestrzenne.
Odpady te w ca∏oÊci sà traktowane jako odpady komunalne, jednak zawierajà one cz´sto substancje i materia∏y uznane za niebezpieczne (rt´ç, oleje spr´˝arkowe), które przed procesem unieszkodliwiania nale˝y
oddzieliç.
Ad.4 Bariera akceptacji spo∏ecznej
Negacja ró˝nych Êrodowisk spo∏ecznych dla idei
termicznego przekszta∏cania odpadów komunalnych wynika niewàtpliwie z braku pe∏nej informacji na ten temat. Bariera ta jest do pokonania pod
warunkiem rzetelnego i wszechstronnego informowania opinii spo∏ecznej oraz ciàg∏ego podnoszenia ÊwiadomoÊci ekologicznej obywateli.
Paliwa z odpadów komunalnych
Produkcja paliwa z odpadów (RDF — refuse derived fuel) jest jednym z kierunków modyfikacji termicznego unieszkodliwiania. Paliwo to powstaje na bazie
wydzielonych z ogólnego strumienia odpadów frakcji
palnych. Powsta∏o szereg ró˝nych instalacji opartych
na tej idei, a zasadniczà przes∏ankà przemawiajàcà za
tà metodà jest stabilnoÊç wartoÊci opa∏owej, która waha si´ Êrednio od 16—18 kJ/kg.
5.2.2. Odpady opakowaniowe
Odpady opakowaniowe przedstawione sà w cz´Êci
g∏ównej krajowego planu.
5.2.3. Odpady wielkogabarytowe
Zbiórka odpadów wielkogabarytowych
Odpady wielkogabarytowe to odpady z gospodarstw domowych, które ze wzgl´du na du˝e rozmiary
(nie mieszczà si´ do standardowych pojemników na
odpady) wymagajà odr´bnego traktowania.
W ostatnich latach mamy do czynienia ze znacznym zwi´kszeniem iloÊci odpadów wielkogabarytowych zwiàzanym ze wzrostem konsumpcji i zamianà
starych sprz´tów domowych na nowoczesne. Powoduje to, ˝e na przydomowe Êmietniki trafiajà takie odpady jak
Odpady wielkogabarytowe sà êród∏ami potencjalnych surowców wtórnych (tabela 5-2), z których przed
ich demonta˝em i unieszkodliwianiem (zgodnie z ustawà o odpadach; art. 12) nale˝y wysegregowaç odpady
nadajàce si´ do odzysku.
Odzysk lub unieszkodliwianie odpadów mo˝e odbywaç si´ tylko w miejscu wyznaczonym w trybie przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym w instalacjach lub urzàdzeniach, które spe∏niajà okreÊlone wymagania (art. 13. 1). Rozbiórka odpadów wielkogabarytowych w odpowiednich zak∏adach, a nie sk∏adowanie ich bezpoÊrednio na sk∏adowisku ma znaczny
wp∏yw na wyd∏u˝enie eksploatacji sk∏adowiska (mo˝liwoÊç lepszego zag´szczania odpadów rozdrobnionych) i ochrony Êrodowiska przed ska˝eniem niebezpiecznymi substancjami zawartymi w niektórych tego
typu odpadach.
System zbiórki odpadów wielkogabarytowych mo˝e byç
— okresowy odbiór tych odpadów bezpoÊrednio od
ich w∏aÊcicieli oraz stworzenie warunków do zamówienia takiej us∏ugi indywidualnie jako „us∏uga na
telefon”,
— bezpoÊredni odbiór przez producenta, który dotyczy przede wszystkim zbiórki sprz´tu elektronicznego i sprz´tów gospodarstwa domowego. System
ten polega na odbiorze sprz´tu AGD i urzàdzeƒ
elektronicznych przez producenta, gdzie podlega
on demonta˝owi i odzyskuje si´ niezb´dne surowce wtórne. Taka forma pozyskiwania odpadów
wielkogabarytowych upraszcza system zbiórki odpadów i ich usuwania. Odpady te nie zasilajà ogólnego strumienia odpadów komunalnych,
— wymienny polegajàcy na przekazywaniu jeszcze
dobrego, ale przestarza∏ego konstrukcyjnie sprz´tu
w zamian za egzemplarz nowej generacji.
W celu racjonalnego zagospodarowania zebranych
odpadów wielkogabarytowych organizuje si´ punkty
zbiórki okresowego ich magazynowania i wst´pnego
demonta˝u. G∏ówne cele tego demonta˝u to
— zmniejszenie obj´toÊci odpadów przed skierowaniem na sk∏adowisko,
— oddzielenie odpadów niebezpiecznych,
— odzysk materia∏ów z odpadów i ich wykorzystanie.
Odpady te sà demontowane na stanowiskach wyposa˝onych w
— stanowiska Êlusarskie wyposa˝one w sto∏y i narz´dzia, dêwigniki,
— instalacj´ do odsysania p∏ynów ch∏odniczych i olejów,
— zestawu do ci´cia gazowego,
— kontenerów na odzyskane materia∏y,
— pojemniki do przechowywania p∏ynów.
5.2.4. Odpady budowlane
Ostatni okres cechuje si´ wzrostem iloÊci odpadów
budowlanych kierowanych do sk∏adowania na sk∏adowiskach odpadów komunalnych.
Odpady budowlane wchodzàce w strumieƒ odpadów komunalnych zawierajà najcz´Êciej
1) odpady materia∏ów i elementów budowlanych
i drogowych — gruz betonowy, ceglany, ceramiczny i asfaltowy;
Poz. 159
5) gleba i grunt z wykopów, kamienie i ˝wir;
6) odpady materia∏ów izolacyjnych.
Znaczna cz´Êç odpadów budowlanych (wg klasyfikacji odpadów — grupa 17) pochodzi ze êróde∏ spoza
gospodarki komunalnej. Ta cz´Êç odpadów budowlanych zosta∏a omówiona w cz´Êci g∏ównej krajowego
planu.
Gleba i ziemia z wykopów (niezawierajàce substancji niebezpiecznych) powinny byç wykorzystywane do
kszta∏towania powierzchni ziemi, stàd pomini´cie ich
w rozporzàdzeniu o przemys∏owym wykorzystaniu odpadów budowlanych.
Odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów budowlanych powinny zajmowaç si´ specjalne zak∏ady usytuowane w pobli˝u lub na terenie sk∏adowisk odpadów
komunalnych. Zak∏ady te wyposa˝one sà w linie do
przekszta∏cania gruzu budowlanego (kruszarki, przesiewacze wibracyjne) i doczyszczania dowiezionych
odpadów budowlanych.
Na wytwórcach odpadów spoczywa obowiàzek ich
w∏aÊciwego zagospodarowania, w tym zbierania i transportu (firmy budowlane, rozbiórkowe, osoby prywatne
prowadzàce prace remontowe). Wytwórca odpadów
mo˝e zleciç wykonanie okreÊlonych dzia∏aƒ innym firmom, o ile posiadajà one stosowne zezwolenia. Zaleca
si´ ju˝ na placu budowy sk∏adowaç w oddzielnych miejscach wst´pnie posegregowane odpady budowlane.
Pozwoli to na selektywne wywo˝enie ich do zak∏adu odzysku i unieszkodliwiania oraz na sk∏adowisko.
WÊród odpadów budowlanych, które mogà trafiç
do zak∏adu odzysku i unieszkodliwiania, znajdujà si´
— gruz betonowy, ceglany, ceramiczny i asfaltowy,
2) odpady drewna, szk∏a i tworzyw sztucznych;
3) odpady asfaltów, smó∏ i produktów smo∏owych —
pokrycia dachowe;
4) z∏omy metaliczne;
— odpady materia∏ów stosowanych do wytwarzania
okien, drzwi i mebloÊcianek,
— odpady materia∏ów izolacji przeciwwilgociowych
i pokryç dachowych,
— odpady z instalacji sanitarnych i elektrycznych, stali zbrojeniowej oraz Êlusarki budowlanej,
— gleba i grunt z wykopów, kamienie,
— odpady materia∏ów izolacyjnych.
Odpady budowlane i poremontowe dostarczane sà
do boksu sk∏adowego. Po roz∏adunku usuwane sà przy
u˝yciu ∏adowarki wyposa˝onej w chwytak — elementy
wielkogabarytowe (mogàce uszkodziç urzàdzenia linii
sortowniczej), cz´Êci te kierowane sà do kruszarki celem rozdrobnienia.
Obróbka odpadów budowlanych polega na rozdrobnieniu i rozdzieleniu na frakcje, w celu uzyskania
kruszywa budowlanego. Obróbka odpadów budowlanych polega na tym, i˝ ∏adowarka z chwytakiem dokonuje wst´pnej segregacji, oddzielajàc cz´Êci o du˝ych
wymiarach od pozosta∏ych odpadów. Pozosta∏e odpady kierowane sà na przesiewacz wibracyjny w celu wydzielenia frakcji 0—20, 20—80 oraz >80 mm. Frakcja >80 mm kierowana jest na lini´ sortowniczà odpadów komunalnych, gdzie wydzielane sà
— odpady ferromagnetyczne,
— odpady metali kolorowych,
— jednorodne odpady tworzyw sztucznych.
Niewysortowana pozosta∏oÊç kierowana jest na
kruszark´ w celu przetworzenia na kruszywo budowlane. Frakcja <20 mm kierowana jako kruszywo drobne,
podsypka. Frakcja 20—80 mm zagospodarowywana
jest jako kruszywo budowlane.
5.2.5. Odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie
odpadów komunalnych
Zbiórka odpadów niebezpiecznych wytwarzanych
w grupie odpadów komunalnych
Generalnie w Polsce nie funkcjonuje zorganizowany kompleksowy system oddzielnej zbiórki odpadów
niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych. W niektórych gminach zapoczàtkowana
zosta∏a, wprawdzie przez lokalnych przewoêników odpadów komunalnych — zbiórka wybranych odpadów
niebezpiecznych, jednak sà to dzia∏ania sporadyczne,
doraêne i nie mo˝na traktowaç ich jako rozwiàzanie
problemu. Przyjmuje si´ obecnie, ˝e ok. 95% odpadów
niebezpiecznych wytwarzanych w gospodarstwach
domowych trafia do wspólnego strumienia odpadów
kierowanych do sk∏adowania na sk∏adowiskach komunalnych.
Podstawowym przedsi´wzi´ciem powinno byç zorganizowanie na terenie ka˝dej gminy systemu zbiórki
odpadów niebezpiecznych, obejmujàcego docelowo
100% mieszkaƒców.
Odbiór tych odpadów powinien byç przez gmin´
(jako jednostk´ odpowiedzialnà za gospodark´ odpadami) powierzony specjalistycznej firmie wywozowej
Poz. 159
spe∏niajàcej wymogi okreÊlone w warunkach przetargu. Firma oprócz specjalistycznego sprz´tu do transportu odpadów niebezpiecznych powinna dysponowaç odpowiednim zapleczem do czasowego przechowywania zebranych odpadów niebezpiecznych. Lokalne sk∏adnice odpadów niebezpiecznych, ich iloÊç w danej jednostce administracyjnej i wielkoÊç uzale˝nione
sà od wielkoÊci i charakteru miasta lub gminy wiejskiej.
W ka˝dym przypadku b´dzie to indywidualna decyzja miejscowych w∏adz poprzedzona przeprowadzonà
analizà warunków lokalnych.
Kolejnym warunkiem uzyskania efektów w zbiórce
odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych jest gotowoÊç mieszkaƒców do
selektywnej zbiórki tych odpadów. Wymaga to przeprowadzenia w ka˝dej gminie odpowiednich akcji
kszta∏towania ÊwiadomoÊci spo∏ecznej, akcji szkoleƒ
w ró˝nych Êrodowiskach.
Z dotychczasowych doÊwiadczeƒ dotyczàcych
efektów selektywnej zbiórki odpadów w Polsce wynika, ˝e uzyskanie wysokich efektów jest sprawà bardzo
trudnà. W wielu miastach, gdzie funkcjonuje ju˝ zorganizowany system selektywnej zbiórki odpadów, efekty
szacowane sà na 1—5% globalnej iloÊci wytwarzanych
odpadów.
System zbiórki odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych
W systemie gospodarki odpadami niebezpiecznymi stosuje si´ nast´pujàce systemy organizacyjne
zbiórki, pod warunkiem, ˝e ka˝de gospodarstwo domowe jest wyposa˝one w specjalny pojemnik do zbiórki odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie
odpadów komunalnych
— zbiórka odpadów niebezpiecznych wytwarzanych
w grupie odpadów komunalnych w punktach
zbiorczych — odpady zbierane w gospodarstwie
domowym odnoszone sà w miar´ potrzeby przez
mieszkaƒców do punktów zbiorczych, w których
obok zbiorników na surowce wtórne przeznacza si´
dodatkowe pojemniki lub specjalnie wydzielonà
cz´Êç zbiorników wielokomorowych na odpady
niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych;
— regularny odbiór odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych przez
specjalny pojazd — odpady zbiera si´ w gospodarstwach domowych w specjalnych pojemnikach,
a nast´pnie Êrednio cztery razy w roku specjalnie
przystosowany pojazd przeje˝d˝a wytyczonà trasà
i zabiera odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych dostarczone przez
mieszkaƒców;
— zbiórka odpadów niebezpiecznych wytwarzanych
w grupie odpadów komunalnych przez sieç handlowà — w∏adze komunalne zawierajà umowy
z ró˝nymi placówkami handlowymi, np. z aptekami, sklepami fotograficznymi, sk∏adami farb itp.
w zakresie przyjmowania i przechowywania ró˝nych rodzajów odpadów niebezpiecznych powstajàcych ze sprzedawanych przez te firmy produktów, przeterminowanych towarów, opakowaƒ itp.
Specjalny pojazd zabiera z tych placówek odpady
niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych na ˝àdanie;
— objazdowe punkty odbioru odpadów niebezpiecznych w dostarczonych mieszkaƒcom pojemnikach
— mieszkaƒcy otrzymujà pojemniki do zbierania
wytypowanych odpadów, które sà regularnie
opró˝niane kilka razy w roku przez odpowiednio
wyszkolony personel. Jest to najdro˝szy, ale dajàcy dobre rezultaty pod wzgl´dem iloÊci zbieranych
odpadów system.
Nowoczesna gospodarka odpadami niebezpiecznymi, wytwarzanymi w grupie odpadów komunalnych, polega na ich selektywnym gromadzeniu na poziomie gospodarstw domowych oraz tworzeniu niezb´dnej bazy technologicznej do gospodarczego wykorzystania lub unieszkodliwiania tych odpadów.
Odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych, pochodzàce z ró˝nych êróde∏, kierowane sà do centralnych zak∏adów unieszkodliwiania
i przerobu (spalanie, neutralizowanie, detoksykacja,
bezpieczne sk∏adowanie) o charakterze regionalnym.
Koncepcja systemu recyklingu zu˝ytych baterii
przedstawia si´ nast´pujàco: u˝ytkownik indywidualny zaopatrujàcy si´ w nowy produkt oddaje w miejscu
zakupu zu˝yte akumulatory i baterie, które gromadzone sà w specjalnych pojemnikach, a nast´pnie przekazywane poprzez sieç hurtowà do centralnego przedsi´biorstwa gospodarki odpadami, organizujàcego ich
transport do zak∏adów utylizacji w kraju lub za granicà.
Poz. 159
Odpady zawierajàce rt´ç, takie jak: zu˝yte lampy
wy∏adowcze, termometry rt´ciowe, urzàdzenia elektryczne kontrolno-sterujàce, po zu˝yciu nie powinny
trafiaç do odpadów komunalnych w postaci st∏uczki
szklanej zanieczyszczonej rt´cià. Wobec istniejàcych
mo˝liwoÊci przerobu lamp wy∏adowczych i innych odpadów zawierajàcych rt´ç, porzàdkowanie gospodarki
tymi odpadami wymaga zorganizowania sieci ich selektywnej zbiórki.
Technologie „suche” oparte sà na oddestylowaniu
rt´ci w pró˝ni oraz jej odzysku z gazów odlotowych.
Technologie „mokre” polegajà na przeprowadzeniu reakcji chemicznej prowadzàcej do zwiàzania wolnej metalicznej rt´ci w siarczek rt´ci.
Rozwiàzanie problemu przeterminowanych i zb´dnych Êrodków farmaceutycznych w krajach wysokorozwini´tych sprowadza si´ do zbiórki medykamentów
od spo∏eczeƒstwa, a nast´pnie unieszkodliwianiu ich
w profesjonalnych zak∏adach przekszta∏cania termicznego.
Zgodnie z za∏o˝eniami systemu gospodarki przeterminowanymi Êrodkami farmaceutycznymi, jednostkami wdra˝ajàcymi ten system sà gminy, które powinny realizowaç nast´pujàce zadania w tym zakresie
— przygotowanie wdro˝enia systemu, polegajàce
(wobec braku w kraju punktów zbiórki odpadów
niebezpiecznych) na ustaleniu, które apteki b´dà
uczestniczy∏y w zbiórce nieu˝ytecznych leków (apteka przyjazna Êrodowisku), wyposa˝eniu aptek
w odpowiednie pojemniki do zbiórki oraz materia∏y informacyjno-reklamowe;
— organizacja odbioru odpadów farmaceutycznych
z aptek i dostarczania ich do zak∏adu unieszkodliwiania.
Legenda do tabeli 5-3
Procesy przekszta∏cania termicznego
A1 — procesy spalania odpadów niebezpiecznych niezawierajàcych zwiàzków chlorowcoorganicznych ani zwiàzków cynku, kadmu, miedzi, niklu,
kobaltu i rt´ci w iloÊci przekraczajàcej 0,5% wagowych suchej masy odpadów ∏àcznie w przeliczeniu na mas´ pierwiastków;
A2 — procesy spalania odpadów niebezpiecznych zawierajàcych zwiàzki chlorowcoorganiczne, w tym
PCB, przy zawartoÊci metali ci´˝kich jak dla A1;
A3 — procesy spalania odpadów niebezpiecznych
w obrotowych piecach do produkcji cementu lub
wapna;
Poz. 159
A4 — procesy pirolitycznego rozk∏adu odpadów niebezpiecznych.
Procesy fizyczne, chemiczne lub ∏àczne fizyczne i chemiczne
B1 — procesy wytràcania trudno rozpuszczalnych
zwiàzków chemicznych metali ci´˝kich zawartych w odpadach dla zmniejszenia ich rozpuszczalnoÊci w wodzie oraz procesy ich immobilizacji poprzez zamykanie w masie betonowej, spiekanie w materia∏ach ceramicznych lub zeszklenie;
B2 — procesy utleniania i redukcji sk∏adników odpadów;
B3 — procesy oddzielania szkodliwych sk∏adników odpadów od oboj´tnych poprzez destylacj´, destylacj´ z parà wodnà, stripping gazowy, ekstrakcj´,
adsorpcj´ i inne procesy fizyczne;
B4 — procesy zoboj´tniania kwasów i zasad.
Sk∏adowanie odpadów niebezpiecznych
D1 — sk∏adowanie luzem na sk∏adowiskach otwartych
urzàdzonych w sposób niepowodujàcy zagro˝enia dla zdrowia i ˝ycia ludzi oraz dla Êrodowiska;
D2 — sk∏adowanie jak w sposobie D1 w pojemnikach
wykonanych z materia∏ów odpornych na korozj´;
D3 — sk∏adowanie w sk∏adowiskach zamkni´tych urzàdzonych na powierzchni ziemi w postaci specjalnych budowli lub pod powierzchnià ziemi w wyrobiskach kopalni surowców mineralnych.
5.2.6. Odpady tekstylne
Odpady tekstylne sà z regu∏y, w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach, odpadami komunalnymi. Do
rodzaju tego nale˝y zarówno odzie˝ zu˝yta, jednoznacznie nieprzydatna do dalszego u˝ytkowania zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, jak te˝ odzie˝ usuwana z zamo˝niejszych gospodarstw domowych ze
wzgl´du na utrat´ tylko niektórych walorów u˝ytkowych (kolor, fason) czy drobne uszkodzenia. Specyfikà
ogólnoÊwiatowà jest przejmowanie takiej odzie˝y
przez osoby czy grupy spo∏eczne, a wr´cz ca∏e kraje
ubo˝sze i dalsze u˝ytkowanie u˝ywanej odzie˝y („second hand”) zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem.
Na gruncie obowiàzujàcej od 1 paêdziernika 2001 r.
definicji odpadu, wszelka odzie˝, której gospodarstwo
domowe „pozbywa si´”, stanowi odpad.
Podstawowà metodà post´powania z odpadami
odzie˝owymi jest segregacja, prowadzàca do wydzielenia frakcji majàcej cechy odzie˝y (przeznaczanej do
sprzeda˝y) oraz frakcji majàcej charakter surowca
wtórnego (poddawanej przerobowi).
Szacuje si´, ˝e na terenie kraju powstaje rocznie
oko∏o 180 tys. Mg odpadowej odzie˝y i innych zu˝ytych
wyrobów tekstylnych stanowiàcych odpady komunalne. Wi´kszoÊç odpadów tekstylnych trafia na sk∏adowiska; wed∏ug badaƒ OÊrodka Badawczo-Rozwojowego
Ekologii Miast udzia∏ tekstyliów w odpadach komunalnych szacuje si´ na 2,5% (wagowo), przy czym udzia∏
ten jest znacznie zró˝nicowany w zale˝noÊci od rodzaju zabudowy (nawet do 10% w niektórych du˝ych miastach).
Podstawowà metodà pozyskiwania odzie˝y jest
zbiórka do specjalnych pojemników, prowadzona jednak z regu∏y odr´bnie od systemów selektywnej zbiórki odpadów organizowanych przez gminy lub przedsi´biorstwa gospodarki komunalnej. Wed∏ug stanu na po∏ow´ 2002 r. na terenie kraju rozstawionych by∏o ok.
Poz. 159
14,5 tys. specjalistycznych pojemników na odzie˝, nale˝àcych do 6 przedsi´biorstw specjalizujàcych si´
w jej przerobie, z których dwa („Vive” w Górkach
Szczukowskich k. Kielc oraz „Wtórpol” w Skar˝ysku-Kamiennej) zarzàdzajà ponad 90% pojemników. Pojemniki na odzie˝ ustawiono w miastach liczàcych ponad 10 tys. mieszkaƒców, mo˝na wi´c przyjàç, ˝e tym
systemem zbiórki obj´tych zosta∏o blisko 23 mln
mieszkaƒców (56% ludnoÊci kraju). Stosunkowo szybki rozwój tej formy zbiórki mia∏ miejsce w ostatnich
dwóch—trzech latach; jeszcze w 1998 r. selektywna
zbiórka odzie˝y by∏a prowadzona zaledwie w 2,3%
gmin.
Drugim istotnym êród∏em pozyskania odpadów
odzie˝owych jest skup pozosta∏oÊci od sklepów z u˝ywanà odzie˝à.
Wed∏ug szacunkowych danych (brak danych w systemie statystyki paƒstwowej) iloÊç odpadowej odzie˝y
pozyskanej w kraju w roku 2001 wynios∏a ok.
27 tys. Mg.
Pozyskane odpady tekstylne sà poddawane procesom odzysku w zak∏adach przetwórczych, w których
nast´puje sortowanie materia∏u. Odzie˝ wzgl´dnie dobrej jakoÊci (ma∏o zu˝yta) jest kierowana do sprzeda˝y
na rynku krajowym lub za granic´ (kraje b. ZSRR, Afryka, Azja). Wi´kszoÊç odzie˝y zu˝ytej jest przerabiana na
czyÊciwo. Kolejny w hierarchii jest odzysk i dalszy przerób zawartych w odpadach surowców w∏ókienniczych,
gdzie proces odzysku polega generalnie na ci´ciu
i szarpaniu (rozw∏óknianiu) odpadów. Otrzymany
w ten sposób surowiec (tzw. szarpanka) jest wykorzystywany ponownie do produkcji wyrobów w∏ókienniczych. Stosunkowo niewielkie iloÊci odpadów tekstylnych sà wykorzystywane do produkcji mas papierniczych, zasadniczo do wyrobu tektury lub produkcji papy.
Mo˝liwoÊci przerobowe istniejàcych zak∏adów sà
oceniane na ok. 140 tys. Mg odzie˝y rocznie.
Na podstawie ankietyzacji zak∏adów przetwarzajàcych odpady tekstylne i odzie˝owe w Polsce (przeprowadzonej przez Krajowà Izb´ Gospodarczà Tekstylnych
Surowców Wtórnych) stwierdzono, ˝e zak∏ady te przerobi∏y w 2001 r. ok. 58 tys. Mg odpadowych tekstyliów,
takich jak
— tekstylia wysortowywane z mieszanin odpadów
(kod 19 12 08),
— odzie˝ pochodzàca bezpoÊrednio z selektywnej
zbiórki odpadów komunalnych (kod 20 01 10),
— tekstylia pochodzàce bezpoÊrednio z selektywnej
zbiórki odpadów komunalnych (kod 20 01 11).
Odpady przerabiane wykorzystywane sà g∏ównie
do produkcji czyÊciwa lub szarpanki potekstylnej.
Ekonomicznà podstaw´ funkcjonowania zak∏adów
przetwarzania odpadów tekstylnych stanowi import
odzie˝y „niesortowanej” (ok. 60% wielkoÊci przerobu).
Przewiduje si´ systematyczny wzrost iloÊci zu˝ywanej odzie˝y, a tym samym wzrost iloÊci powstajàcych
z niej odpadów. Wi´kszoÊç zak∏adów bran˝y deklaruje
zamiar rozbudowy i modernizacji, skutkujàcych zwi´kszaniem mocy przerobowych. Planowane jest zwi´kszenie iloÊci pojemników do osiàgni´cia wskaênika jeden pojemnik na tysiàc mieszkaƒców.
Poz. 159
6. PLAN PRZEDSI¢WZI¢å TECHNICZNO-TECHNOLOGICZNYCH
Organizacyjne
W tabelach XX-14 do XX-17, znajdujàcych si´
w zbiorze tabel, zamieszczono dane o iloÊci odpadów
komunalnych planowanych do recyklingu w latach
2005, 2006, 2010, 2014. W tabelach w rozbiciu na 18
strumieni odpadów komunalnych podano iloÊci odpadów, jakie poszczególne województwa b´dà musia∏y
poddaç odzyskowi i unieszkodliwianiu, ˝eby sprostaç
wymogom prawnym.
— odstàpienie od egzekwowania zakazu importu
odzie˝y „niesortowanej”,
Przedstawiany plan przedsi´wzi´ç do realizacji dotyczy
Potrzeby w zakresie gospodarki odpadami tekstylnymi
— usuni´cie barier formalnych i finansowych dla organizowania zbiórki odpadów tekstylnych, wynikajàcych z koniecznoÊci uzyskania na terenie ka˝dej
gminy odr´bnego zezwolenia na zbieranie odpadów komunalnych.
— odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji,
— odpadów opakowaniowych,
— odpadów wielkogabarytowych,
— odpadów budowlanych wchodzàcych w strumieƒ
odpadów komunalnych,
Inwestycyjne
— odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie
odpadów komunalnych.
— rozbudowanie sieci zbiórki odpadów tekstylnych
do pojemników,
6.1. Odpady komunalne ulegajàce biodegradacji
— rozbudowanie mocy przerobowych zak∏adów sortowania i przetwarzania odpadów do skali odpowiadajàcej wzrostowi iloÊci pozyskiwanych odpadów tekstylnych.
Finansowe
— wsparcie przez gminy systemów selektywnej zbiórki odpadów tekstylnych, zw∏aszcza w rejonach s∏abiej zurbanizowanych, np. poprzez finansowanie
zakupu pojemników.
W tabeli 6.1 przedstawiono iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, które nale˝y wydzieliç z ogólnego strumienia odpadów komunalnych
i poddaç procesom recyklingu i unieszkodliwiania. Rokiem, który stanowi baz´ wyznaczenia iloÊci odpadów
komunalnych ulegajàcych biodegradacji dopuszczonych do sk∏adowania, jest rok 1995. IloÊç odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji przewidzianych
do wydzielenia z ogólnego strumienia odpadów w poszczególnych województwach w latach 2005—2013
przedstawiono na rysunkach 6.1—6.16.
wielkopolskie
ZL WRNU]\VNLH
OVNLH
pomorskie
podkarpackie
opolskie
mazowieckie
PDáRSROVNLH
áyG]NLH
lubuskie
lubelskie
kujawsko-pomorskie
0,0
0,1
0,1
0,7
0,0 29,7
0,9
5,7
2,9
4,6
0,6 133,8
6,1
0,2
0,2
1,6
1,0
0,0 18,2
1,4
0,0
4,5
41,8
0,7
0,2
0,2
0,0
1,1
1,2
28,9
3,0 15,2 248,3
6,9
7,7 13,3
2,6
4,7
3,1
6,0
14,0
3,0
3,8
8,4
4,7
99,5
6,1
3,2
8,1
9,1 15,9
3,1
5,6
3,7
7,1
16,7
3,5
4,5 10,1
5,7 118,6
5,8 11,2
25,8
5,4
7,0 15,7
8,8 184,4
606,7 399,0 355,8 201,1 492,3 538,1 987,2 179,5 316,3 230,8 450,3 1055,6 198,6 280,0 614,4 355,6 7261,2
8,7
182,9 118,8 108,1 59,3 153,3 162,7 292,5 55,7 96,5 66,7 131,5 318,4 75,8 81,5 182,0 104,9 2190,4
— 579 —
'UyGáR QDSRGVWDZLHGDQ\FKRSUDFRZDQ\FKSU]H],(78
9,1 12,0 26,9 15,0 313,0
'RSXV]F]DOQHVNáDGRZDQLHRGSDGyZNRPXQDOQ\FKXOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
43,4
277,2 184,1 162,7 93,3 220,3 246,8 456,7 80,8 144,7 108,5 210,1 481,5 75,4 131,0 284,8 164,8 3322,8
9,9 19,1
'RGDWNRZ\NRQLHF]Q\RG]\VNLXQLHV]NRGOLZLDQLH SR]DVNáDGRZDQLHP RGSDGyZNRPXQDOQ\FK
XOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
8,0 14,9
,OR üSRGGDQ\FKRG]\VNRZLLUHF\NOLQJRZLRGSDGyZRSDNRZDSDSLHURZ\FK
8,6 21,0 24,4 42,1
25,4 17,2 16,1
121,3 78,9 69,0 39,9 97,7 104,2 195,8 35,0 60,3 45,7 89,5 212,4 38,3 55,4 120,7 70,9 1435,0
,OR üNRPSRVWRZDQ\FKRGSDGyZ]LHORQ\FK
274,3 178,2 162,1 88,9 229,9 244,0 438,7 83,5 144,7 100,0 197,3 477,5 113,7 122,3 273,1 157,4 3285,6
158,3 105,3 92,3 53,5 124,3 140,9 260,1 46,0 82,5 62,1 120,4 275,5 31,0 75,0 162,1 94,6 1883,9
4,8
,OR üSRGGDQ\FKRG]\VNRZLLUHF\NOLQJRZLRGSDGyZRSDNRZDSDSLHURZ\FK
'RGDWNRZ\NRQLHF]Q\RG]\VNLXQLHV]NRGOLZLDQLH SR]DVNáDGRZDQLHP RGSDGyZNRPXQDOQ\FK
XOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
'RSXV]F]DOQHVNáDGRZDQLHRGSDGyZNRPXQDOQ\FKXOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
2013
&DáNRZLWDLOR üZ\WZRU]RQ\FKRGSDGyZNRPXQDOQ\FKXOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
5,0 12,5 14,3 24,7
15,1 10,1
88,9 57,9 51,5 29,1 72,5 77,9 143,0 26,3 45,6 33,1 65,1 155,3 29,2 40,3 88,6 51,7 1056,0
,OR üNRPSRVWRZDQ\FKRGSDGyZ]LHORQ\FK
9,5
536,5 351,5 315,4 176,6 439,2 477,1 866,5 160,5 281,5 201,0 393,9 934,2 179,3 244,6 539,5 312,5 6409,8
358,4 232,8 211,9 116,2 300,4 318,8 573,2 109,2 189,1 130,7 257,8 624,0 148,5 159,8 356,8 205,7 4293,2
0.0 24,0 50,0 30,0 570,3
'RSXV]F]DOQHVNáDGRZDQLHRGSDGyZNRPXQDOQ\FKXOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
2010
&DáNRZLWDLOR üZ\WZRU]RQ\FKRGSDGyZNRPXQDOQ\FKXOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
85,1
48,4 32,9 27,7 17,0 35,6 42,8 80,2 13,5 24,9 20,1 38,3
6,5
'RGDWNRZ\NRQLHF]Q\RG]\VNLXQLHV]NRGOLZLDQLH SR]DVNáDGRZDQLHP RGSDGyZNRPXQDOQ\FK
XOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
9,7
65,2 42,6 38,5 21,4 53,9 58,1 104,8 19,7 34,4 24,2 47,5 113,6 22,1 29,5 65,3 37,8 778,5
,OR üSRGGDQ\FKRG]\VNRZLLUHF\NOLQJRZLRGSDGyZRSDNRZDSDSLHURZ\FK
,OR üNRPSRVWRZDQ\FKRGSDGyZ]LHORQ\FK
80,8
45,9 31,0 26,3 15,9 34,3 40,4 75,2 13,0 23,7 18,8 35,7
0.0 22,4 46,9 28,2 538,4
99,7 19,6 25,9 57,4 33,2 684,9
481,8 314,8 284,1 157,7 398,0 428,8 774,0 145,4 254,0 178,7 350,6 839,4 174,2 217,7 482,2 279,1 5760,6
2,7
358,4 232,8 211,9 116,2 300,4 318,8 573,2 109,2 189,1 130,7 257,8 624,0 148,5 159,8 356,8 205,7 4293,2
5,1
2006
&DáNRZLWDLOR üZ\WZRU]RQ\FKRGSDGyZNRPXQDOQ\FKXOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
5,4
57,3 37,5 34,0 18,8 47,5 51,2 92,1 17,4 30,5 21,2 41,6
,OR üSRGGDQ\FKRG]\VNRZLLUHF\NOLQJRZLRGSDGyZRSDNRZDSDSLHURZ\FK
'RGDWNRZ\NRQLHF]Q\RG]\VNLXQLHV]NRGOLZLDQLH SR]DVNáDGRZDQLHP RGSDGyZNRPXQDOQ\FK
XOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
'RSXV]F]DOQHVNáDGRZDQLHRGSDGyZNRPXQDOQ\FKXOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
8,2
469,8 306,8 277,3 153,6 389,0 418,2 753,7 142,1 247,9 173,8 341,1 818,5 171,1 211,8 469,5 271,8 5616,0
1,6
,OR üNRPSRVWRZDQ\FKRGSDGyZ]LHORQ\FK
zachodniopomorskie
406,4 264,0 240,2 131,7 340,6 361,5 649,9 123,8 214,4 148,2 292,3 707,4 168,4 181,2 404,6 233,2 4867,6
,OR üNRPSRVWRZDQ\FKRGSDGyZ
2005
&DáNRZLWDLOR üZ\WZRU]RQ\FKRGSDGyZNRPXQDOQ\FKXOHJDMF\FKELRGHJUDGDFML
podlaskie
[tys. Mg]
Polska
365,7 237,6 216,2 118,6 306,5 325,4 584,9 111,4 192,9 133,3 263,0 636,7 151,6 163,0 364,1 209,9 4380,8
GROQR OVNLH
,OR ü]HEUDQHMPDNXODWXU\
,OR üRGSDGyZRUJDQLF]Q\FKZ\WZRU]RQ\FKZURNX
2000
,OR üRGSDGyZRUJDQLF]Q\FKZ\WZRU]RQ\FKZURNX
6WUXPLHRGSDGyZNRPXQDOQ\FK
ZDUPLVNR
-mazurskie
Tabela 6–13ODQRZDQ\RG]\VNLXQLHV]NRGOLZLDQLH SR]DVNáDGRZDQLHP RGSDGyZNRPXQDOQ\FKXOHJDMF\FKELRGHJUDGDFMLZSRV]F]HJyOQ\FKZRMHZyG]WZDFK
runków lokalnych, a tak˝e mo˝liwoÊci finansowych poszczególnych jednostek administracyjnych.
Najwy˝sze iloÊci, które trzeba wydzieliç i unieszkodliwiç, wyst´pujà w województwach: Êlàskim, mazowieckim, wielkopolskim, dolnoÊlàskim, ma∏opolskim.
W województwach, gdzie wyst´pujà najwy˝sze iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji,
wskazuje si´ na potrzeb´ zastosowania termicznych
metod przekszta∏cania odpadów, z wykorzystaniem
energii. Taka potrzeba wystàpi w du˝ych aglomeracjach miejskich.
Pozosta∏e mo˝liwoÊci odzysku i unieszkodliwiania
odpadów zalecane do realizacji
— kompostowanie odpadów organicznych we w∏asnym zakresie,
Poz. 159
6.3. Odpady wielkogabarytowe
Zak∏ada si´ nast´pujàcy rozwój selektywnej zbiórki
odpadów wielkogabarytowych
— w roku 2005 — 20% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych,
— w roku 2006 — 20% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych,
— w roku 2010 — 50% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych,
— w roku 2014 — 70% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych.
instalacji
W tabeli 6-2 zestawiono iloÊci odpadów wielkogabarytowych w poszczególnych województwach, które
powinny zostaç obj´te zbiórkà oraz odzyskiem i unieszkodliwianiem w odpowiednich instalacjach.
Odpady opakowaniowe omówione sà w cz´Êci
g∏ównej KPGO.
W planach na szczeblu wojewódzkim, powiatowym
i gminnym nale˝y opracowaç szczegó∏owe przedsi´wzi´cie do realizacji zwiàzane z organizacjà zbiórki oraz
odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów wielkogabarytowych.
— budowa centralnych zak∏adów kompostowania lub
fermentacji beztlenowej,
— budowa mechaniczno-biologicznych
przekszta∏cania odpadów.
6.2. Odpady opakowaniowe
podkarpackie
áyG]NLH
lubuskie
lubelskie
kujawsko-pomorskie
38,6
27,5
11,0
11,0
19,6
13,8
5,5
5,5
47,5
34,1
13,7
13,8
58,8
41,4
16,4
16,3
95,6
67,6
26,8
26,8
19,1
13,6
5,4
5,4
37,2
26,2
10,4
10,4
22,6
16,0
6,4
6,3
43,0
30,2
11,9
11,9
94,3
67,3
26,9
26,9
22,1
15,9
6,4
6,4
27,5
19,4
7,7
7,7
62,7
44,1
17,5
17,4
33,4
23,7
9,4
9,4
717,6
508,8
202,6
39,2
PDáRSROVNLH
56,4
mazowieckie
27,8
opolskie
40,2
podlaskie
11,1
pomorskie
16,1
OVNLH
202,4
ZDUPLVNR
-mazurskie
11,0
wielkopolskie
16,1
zachodniopomorskie
703,77
[tys. Mg]
Polska
55,22 38,03 38,71 18,67 48,22 56,65 92,37 19,11 36,29 21,89 40,48 91,94 27,60 26,44 60,10 32,04
GROQR OVNLH
'UyGáR QDSRGVWDZLHGDQ\FKRSUDFRZDQ\FKSU]H],(78
2000
,OR üRGSDGyZZLHONRJDEDU\WRZ\FK
wytworzona w 2000 roku
2005
,OR üRGSDGyZZLHONRJDEDU\WRZ\FK
zbieranych selektywnie 20%
2006
,OR üRGSDGyZZLHONRJDEDU\WRZ\FK
zbieranych selektywnie 20%
2010
,OR üRGSDGyZZLHONRJDEDU\WRZ\FK
zbieranych selektywnie 50%
2014
,OR üRGSDGyZZLHONRJDEDU\WRZ\FK
zbieranych selektywnie 70%
6WUXPLHRGSDGyZNRPXQDOQ\FK
ZL WRNU]\VNLH
Tabela 6–2 3ODQRZDQDLOR üRGSDGyZZLHONRJDEDU\WRZ\FK]ELHUDQDVHOHNW\ZQLHZSRV]F]HJyOQ\FKZRMHZyG]WZDFK
6.4. Odpady budowlane
Zak∏ada si´ nast´pujàcy rozwój selektywnej zbiórki
odpadów budowlanych
— w roku 2005 — 15% wytwarzanych odpadów budowlanych,
— w roku 2006 — 15% wytwarzanych odpadów budowlanych,
— w roku 2010 — 40% wytwarzanych odpadów budowlanych,
— w roku 2014 — 60% wytwarzanych odpadów budowlanych.
Poz. 159
6.5. Odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych
Zak∏ada si´ nast´pujàcy rozwój systemu gospodarki odpadami niebezpiecznymi
— w roku 2005 — 15% odpadów b´dzie zbierana selektywnie,
— w roku 2006 — 15% odpadów b´dzie zbierana selektywnie,
— w roku 2010 — 50% odpadów b´dzie zbierana selektywnie,
— w roku 2014 — 80% odpadów b´dzie zbierana selektywnie.
W tabeli 6-3 zestawiono iloÊci odpadów budowlanych w poszczególnych województwach, które powinny zostaç obj´te zbiórkà oraz odzyskiem i unieszkodliwianiem w odpowiednich instalacjach.
W tabeli 6-4 przedstawione zosta∏y zak∏adane iloÊci
odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych zbieranych selektywnie.
W planach na szczeblu wojewódzkim, powiatowym
i gminnym nale˝y opracowaç szczegó∏owe przedsi´wzi´cie do realizacji zwiàzane z organizacjà zbiórki oraz
odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów budowlanych.
W planach na szczeblu wojewódzkim, powiatowym
i gminnym nale˝y opracowaç szczegó∏owe przedsi´wzi´cia do realizacji zwiàzane z organizacjà zbiórki oraz
unieszkodliwianiem odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych.
podkarpackie
[tys. Mg]
zachodniopomorskie
wielkopolskie
ZDUPLVNR
-mazurskie
ZL WRNU]\VNLH
pomorskie
podlaskie
opolskie
mazowieckie
PDáRSROVNLH
áyG]NLH
lubuskie
lubelskie
kujawsko-pomorskie
20,1
67,6
28,2
94,6
70,6
21,1
20,0
195,3 140,2 145,3
18,9
26,6
31,2
29,4
48,4
45,6
82,1 105,9 163,1
24,7
23,4
69,6 168,0 221,6 339,0
33,4
9,9
9,3
69,4
20,5
19,3
71,1 144,7
34,5
10,3
9,7
46,0
43,5
72,3 154,5
21,2
20,0
80,9 151,6 319,0
39,1
11,6
11,0
84,3
41,3
12,4
11,7
32,3
30,4
56,1
16,6
15,7
98,5 228,7 116,5
47,5 109,4
14,1
13,3
118,91 83,99 89,28 40,96 105,74 129,35 202,89 43,39 85,14 48,85 87,93 193,90 64,04 58,73 134,44 69,35
GROQR OVNLH
'UyGáR QDSRGVWDZLHGDQ\FKRSUDFRZDQ\FKSU]H],(78
2000
,OR üRGSDGyZEXGRZODQ\FK
wytworzonych w 2000 roku
2005
,OR üRGSDGyZEXGRZODQ\FK
zbieranych selektywnie (15%)
2006
,OR üRGSDGyZEXGRZODQ\FK
zbieranych selektywnie (15%)
2010
,OR üRGSDGyZEXGRZODQ\FK
zbieranych selektywnie (40%)
2014
,OR üRGSDGyZEXGRZODQ\FK
zbieranych selektywnie (60%)
6WUXPLHRGSDGyZNRPXQDOQ\FK
OVNLH
Tabela 6–3 3ODQRZDQDLOR üRGSDGyZEXGRZODQ\FK]ELHUDQDVHOHNW\ZQLHZSRV]F]HJyOQ\FKZRMHZyG]WZDFK
Polska
2574,3
1241,2
368,6
347,7
1556,89
'UyGáR QDSRGVWDZLHGDQ\FKRSUDFRZDQ\FKSU]H],(78
,OR üRGSDGyZQLHEH]SLHF]Q\FK
wytwarzanych w grupie odpadów
komunalnych wytworzonych w 2000 roku
2005
,OR üRGSDGyZQLHEH]SLHF]Q\FK
wytwarzanych w grupie odpadów
komunalnych zbieranych selektywnie (15%)
2006
,OR üRGSDGyZQLHEH]SLHF]Q\FK
wytwarzanych w grupie odpadów
komunalnych zbieranych selektywnie (15%)
2010
,OR üRGSDGyZQLHEH]SLHF]Q\FK
wytwarzanych w grupie odpadów
komunalnych zbieranych selektywnie (50%)
2014
,OR üRGSDGyZQLHEH]SLHF]Q\FK
wytwarzanych w grupie odpadów
komunalnych zbieranych selektywnie (80%)
6WUXPLHRGSDGyZNRPXQDOQ\FK
0,9
0,9
3,2
5,1
1,3
1,3
4,4
7,1
GROQR OVNLH
5,51
kujawsko-pomorskie
8,07
lubelskie
5,3
3,3
1,0
1,0
5,51
lubuskie
2,5
1,6
0,5
0,5
2,71
áyG]NLH
6,1
3,9
1,2
1,2
7,00
mazowieckie
PDáRSROVNLH
8,1
5,0
1,5
1,5
12,3
7,6
2,3
2,3
8,10 13,40
opolskie
2,6
1,6
0,5
0,5
2,74
podlaskie
podkarpackie
5,3
3,3
1,0
1,0
5,13
2,9
1,8
0,5
0,5
3,16
[tys. Mg]
OVNLH
pomorskie
5,5
3,4
1,0
1,0
11,6
7,2
2,2
2,2
5,90 13,54
ZL WRNU]\VNLH
3,1
1,9
0,6
0,6
3,92
ZDUPLVNR
-mazurskie
3,6
2,2
0,7
0,7
3,82
wielkopolskie
8,3
5,1
1,5
1,5
8,66
zachodniopomorskie
4,2
2,6
0,8
0,8
4,67
93,6
58,2
17,4
17,4
101,83
Polska
Tabela 6–4 3ODQRZDQHLOR FLRGSDGyZQLHEH]SLHF]Q\FKZ\WZDU]DQ\FKZJUXSLHRGSDGyZNRPXQDOQ\FK]ELHUDQHVHOHNW\ZQLHZSRV]F]HJyOQ\FK
województwach
6.6. Sk∏adowanie
Z oceny stanu sk∏adowisk w kontekÊcie mo˝liwoÊci
ich zamkni´cia z uwagi na wyczerpywanie si´ pojemnoÊci ch∏onnej (bàdê innych przyczyn), przeprowadzanej przez Urzàd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, wynika, ˝e do roku 2006 w Polsce zamkni´tych b´dzie ok.
300 sk∏adowisk. Przy za∏o˝eniu, ˝e generalnà tendencjà
jest budowa du˝ych obiektów i zmniejszenie ich iloÊci
w poszczególnych województwach, przyjàç nale˝y, ˝e
— do roku 2006 wybudowanych b´dzie 50 nowych
sk∏adowisk;
Poz. 159
— od roku 2007 do 2013 — zamkni´cie kolejnych
obiektów i budowa dalszych 50 sk∏adowisk.
W tabeli 6-5 przedstawiono iloÊci odpadów komunalnych, które b´dà musia∏y byç sk∏adowane w latach
2002—2014.
W tabeli 6-6 podano obj´toÊci sk∏adowisk odpadów
komunalnych, jakie b´dà musia∏y byç zapewnione
w poszczególnych województwach w poszczególnych
przedzia∏ach czasowych.
Dzia∏ania w latach 2003—2006
Dla osiàgni´cia wymaganej dyrektywà UE zmniejszenia iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji przewidzianych do sk∏adowania do poziomu 75% (stan roku 1995) w roku 2010 przewidziano
sukcesywne wdra˝anie rozwiàzaƒ zwiàzanych z recyklingiem tych odpadów. W pierwszym okresie realizacji Planu, czyli 2003—2006, za∏o˝ono, ˝e osiàgnie si´
poziom 15% odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji.
Tak wi´c realizacja ustaleƒ KPGO w cz´Êci dotyczàcej odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji
w pierwszym okresie, czyli 2003—2006, zwiàzana b´dzie w g∏ównej mierze
Poz. 159
— ze znacznym rozwojem w stosunku do stanu obecnego — selektywnej zbiórki odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji;
— z budowà instalacji odzysku i unieszkodliwiania
tych odpadów, zapewniajàcych przyj´cie ok.
680 tys. Mg w roku 2006. Uwzgl´dniajàc aktualny
poziom kompostowania odpadów w Polsce —
248 tys. Mg, oznacza to, ˝e wyst´puje koniecznoÊç
zainstalowania urzàdzeƒ o przepustowoÊci
430 tys. Mg.
Na rysunku 7—1 przedstawiono iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, o które nale˝y
zwi´kszyç ich odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) w Polsce.
8. NIEZB¢DNE KOSZTY ZWIÑZANE Z REALIZACJÑ
PRZEDSI¢WZI¢å W GOSPODARCE ODPADAMI
KOMUNALNYMI
8.1. Koszty zbiórki, transportu, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych
Jednym z podstawowych elementów rozpatrywanych w ramach niniejszego Planu sà koszty. Koszty
funkcjonowania gospodarki odpadami komunalnymi,
przyj´te w modelu symulacyjnym zastosowanym do
opracowania KPGO, rozpatrywane sà w trzech fazach,
jako
— koszty zbiórki (odbierania) odpadów,
— koszty transportu,
— koszty odzysku lub unieszkodliwiania odpadów.
Koszty funkcjonowania uk∏adu gospodarki odpadami komunalnymi mogà, przy przyj´tym stopniu uogólnienia, zostaç jedynie zgrubnie oszacowane. Sk∏ada si´
na to wiele przyczyn, g∏ównie fakt nieujawniania rzeczywistych kosztów przez przedsi´biorstwa wywo˝àce
odpady, co m.in. wià˝e si´ z konkurencjà na rynku
transportu odpadów. Innà z przyczyn jest trudnoÊç,
w sensie ksi´gowym, Êcis∏ego rozdzielenia kosztów
ponoszonych przez przedsi´biorstwa wywozowe z ró˝nych tytu∏ów, np. z tytu∏u samego zbierania i samego
transportu odpadów, gdy˝ w praktyce te dwie operacje, nazywane w terminologii gospodarki odpadami
wywozem, wykonywane sà ∏àcznie. Niemniej, w modelu symulacyjnym, czynnik kosztu transportu musia∏
zostaç wyodr´bniony. Nale˝y wyjaÊniç, ˝e w potocznym rozumieniu termin „wywóz” (np. jako op∏ata za
wywóz Êmieci stanowiàca sk∏adnik czynszu) ma odmienne znaczenie i obejmuje tak˝e sk∏adowanie odpadów na sk∏adowisku.
Wskaêniki kosztów, przyj´te na potrzeby niniejszego Planu, majà charakter szacunkowy, oparty, dla elementów: zbiórka i transport, na danych uzyskanych
w wyniku ankietyzacji w kilku przedsi´biorstwach
Przyczyna wy˝szych kosztów zbiórki odpadów
w zabudowie rozproszonej jest oczywista, przejazdy
mi´dzy posesjami zajmujà sporo czasu, a na posesjach
∏aduje si´ niewiele odpadów, wobec czego wydajnoÊç
brygad wywozowych, liczona np. jako iloÊç ton za∏adowanych w ciàgu godziny, jest ma∏a. Przeciwnie, przy
zabudowie wielorodzinnej, a na osiedlach bloków
mieszkalnych w szczególnoÊci, wydajnoÊç ta jest wy-
Poz. 159
transportowych. Dla oceny kosztów odzysku lub
unieszkodliwiania odpadów szacunek oparto na kalkulacjach sporzàdzonych zgodnie z ogólnie przyj´tymi
standardami, a zaczerpni´tych z oszacowaƒ przeprowadzonych w ramach Master Planu dla b. woj. katowickiego, sporzàdzonego w ramach Programu PHARE
II m.in. przez Instytut Ekologii Terenów Uprzemys∏owionych.
8.1.1. Koszty zbiórki odpadów komunalnych
Przy konstruowaniu niniejszego KPGO rozpatrywano kilka systemów zbiórki odpadów
— tradycyjny (wszystkie odpady w jednym pojemniku),
— dla odpadów segregowanych — na frakcj´ tzw. mokrà obejmujàcà odpady ulegajàce biodegradacji,
nadajàce si´ do kompostowania, i na frakcj´ tzw.
suchà obejmujàcà pozosta∏e rodzaje odpadów.
Przy takim systemie na ka˝dej posesji ustawiane sà
zatem 2 rodzaje pojemników,
— selektywna zbiórka odpadów, która obejmuje okreÊlonà liczb´ punktów, w których ustawione sà pojemniki na wyselekcjonowane frakcje odpadów,
np. na szk∏o, makulatur´, metale, tworzywa sztuczne, odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie
odpadów komunalnych, wielkogabarytowe itp.
Podstaw´ stanowi jednak system zbiórki odpadów
w pojemnikach ustawionych na ka˝dej posesji — tradycyjny lub, w przysz∏oÊci, dla odpadów segregowanych. Poni˝sza tabela przedstawia jednostkowe koszty
zbierania odpadów przyj´te do obliczeƒ w niniejszym
opracowaniu, dla 2 podstawowych êróde∏ odpadów
zwiàzanych z zabudowà mieszkaniowà i dla ww. podstawowych systemów zbiórki. Przedstawione tu koszty
zbierania obejmujà koszty zwiàzane z postawieniem
pojemników (w tym ich nabyciem lub dzier˝awà, a tak˝e ewentualnà konserwacjà) oraz ich regularnym
opró˝nianiem. Koszt zbierania powi´kszony o koszt
przewozu stanowi tzw. koszt transportu.
soka. Przy sta∏ej (ustalonej) op∏acie za transport, przedsi´biorstwa wywozowe zabiegajà zatem o wywóz odpadów z osiedli bloków, a ju˝ zw∏aszcza z osiedli po∏o˝onych w pobli˝u sk∏adowiska.
Zró˝nicowanie kosztów zbiórki frakcji organicznej
i frakcji „suchej” wynika z faktu, ˝e frakcja organiczna
jest „ci´˝sza”, tzn. ma wy˝szà g´stoÊç nasypowà, wo-
bec tego przy tej samej obj´toÊci za∏adowana zostanie
wi´ksza iloÊç (masa) odpadów organicznych ni˝ „l˝ejszych” pozosta∏ych odpadów suchych.
8.1.2. Koszty transportu odpadów komunalnych
Podobnie, jak dla kosztów zbiórki, oszacowano jednostkowe koszty transportu odpadów, obrazujàce
W niektórych, wariantowo rozpatrywanych rozwiàzaniach, wyst´puje tak˝e transport „wielkotona˝owy”
odpadów, np. przy zlokalizowaniu sortowni odpadów
(frakcji „suchej”) nie w pobli˝u sk∏adowiska, wystàpi
koniecznoÊç transportu pozosta∏ej po sortowaniu cz´Êci odpadów na wysypisko. W tym wypadku jednak
koszt tego transportu mo˝e zostaç wliczony w koszt odzysku odpadów w sortowni. To samo dotyczy odwozu
pozosta∏oÊci po spalaniu i odpadów z oczyszczania
frakcji kompostowalnej. W niektórych, specyficznych
przypadkach, dodatkowo mo˝na rozpatrywaç koszty
transportu 2-stopniowego, gdy funkcjonowaç musi
stacja prze∏adunkowa, jednak na etapie KPGO taki wariant nie jest rozpatrywany.
8.1.3. Koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów
komunalnych
Podobnie jak w przypadku kosztów transportu tak
i w przypadku kosztów odzysku lub unieszkodliwiania
odpadów przeprowadzono jedynie ich zgrubne „teoretyczne” oszacowanie. W chwili obecnej, zarówno pro-
W nast´pnej tabeli przedstawiono tak˝e oszacowany poziom nak∏adów inwestycyjnych (kosztu wybudowania) danego obiektu technologicznego, w którym
Poz. 159
koszt transportu 1 Mg odpadów na odleg∏oÊç 1 km.
W przyj´tym modelu symulacyjnym przyj´to, ˝e przy
wywozie odpadów dystans: êród∏o odpadów — punkt
obierania odpadów pokonywany jest dwukrotnie (tam
i z powrotem do rejonu wywozu), wobec czego dla ka˝dej wywiezionej tony odpadów koszt ten si´ (w przybli˝eniu) podwaja. Przyj´te jednostkowe koszty transportu przedstawia poni˝sza tabela.
ducenci urzàdzeƒ do obiektów unieszkodliwiania lub
odzysku odpadów, jak i ewentualni inni uczestnicy procesu inwestycji nie sà sk∏onni ujawniaç cen swoich
ofert. W przypadku firm zagranicznych odgrywaç mo˝e pewnà rol´ element promocji oferowanych technologii. Dochodzi tu tak˝e zagadnienie tzw. efektu skali, tj.
relatywnie ni˝szych kosztów jednostkowych w miar´
wzrostu wielkoÊci obiektu. Kalkulacje, na których oparto oszacowanie kosztów odzysku i unieszkodliwiania
odpadów w wybranych obiektach, sporzàdzono, wzorujàc si´ na standardowych arkuszach kalkulacyjnych,
zalecanych do stosowania m.in. przez UNIDO.
Poni˝ej w tabeli przedstawiono skalkulowane jednostkowe koszty odzysku lub unieszkodliwiania odpadów przy zastosowaniu ró˝nych technologii w obiektach o zró˝nicowanych przepustowoÊciach, które
w tym wypadku sà równoznaczne cenie, jakà nale˝a∏oby uiÊciç za ka˝dà ton´ odpadów dostarczonych do danego obiektu. Ni˝ej podane koszty zawierajà ju˝ ewentualne przychody z tytu∏u sprzeda˝y odzyskanych z odpadów substancji lub materia∏ów, kompostu, energii
przeprowadzany b´dzie odzysk lub unieszkodliwianie
odpadów.
W powy˝szej tabeli wype∏nione sà jedynie te pola,
które odpowiadajà obiektom o zakresach przepustowoÊci spotykanych w praktyce i oferowanych na rynku. Przyk∏adowo, typowy, podstawowy modu∏ spalarni odpadów odpowiada przepustowoÊci rz´du
100 000 Mg odpadów rocznie (co z kolei w przybli˝eniu odpowiada iloÊci odpadów „wytwarzanych” przez
ok. pó∏milionowe miasto) i spalarnie budowane sà zazwyczaj jako obiekty du˝e, w przeciwieƒstwie do kompostowni, które oferowane sà w mniejszych modu∏ach, np. jedna z czo∏owych firm zachodnich oferuje
Poz. 159
podstawowe modu∏y kompostowni kontenerowej
przerabiajàce 4000 Mg odpadów rocznie. Spalarnie
odpadów projektuje si´ obecnie zazwyczaj na odpady
wysokokaloryczne, które uzyskuje si´ m.in. w ten sposób, ˝e zbiera si´ oddzielnie odpady „suche” w∏aÊnie
wysokokaloryczne i oddzielnie odpady mokre, organiczne.
W poni˝ej zamieszczonej tabeli przedstawiono
koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów budowlanych, wielkogabarytowych i niebezpiecznych.
8.2. Koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji
Przyjmujàc wyszacowane koszty wariantowych
rozwiàzaƒ techniczno-technologicznych w zakresie
odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych
(rozdz. 8.1.) oraz wyznaczone dla poszczególnych województw iloÊci odpadów, które nale˝y w okreÊlonych przedzia∏ach czasowych wyeliminowaç ze sk∏adowania i poddaç procesom odzysku i unieszkodli-
Poz. 159
wiania (rozdz. 6.1.) — przedstawiono poni˝ej wyszacowane koszty zwiàzane z budowà odpowiednich instalacji.
Poniewa˝ na etapie KPGO nie rozstrzyga si´ kwestii
przyj´cia okreÊlonej technologii spoÊród mo˝liwych
opcji (scharakteryzowanych w rozdz. 5), stàd koniecznoÊç przyj´cia Êrednich kosztów jednostkowych odzysku i unieszkodliwiania odpadów metodami biologicznymi lub termicznymi.
Decyzja o tym, czy w danym województwie wybudowanych zostanie wiele obiektów o ma∏ej przepustowoÊci, zarazem przy niskich kosztach transportu,
czy obiekty o charakterze ponadlokalnym o du˝ej
przepustowoÊci, ale te˝ z wysokimi kosztami transportu, powinna zostaç podj´ta na etapie planów wojewódzkich.
Dla potrzeb wyszacowania kosztów niezb´dnych
dla realizacji przedsi´wzi´ç przewidzianych na etapie
Planu Krajowego przyj´to nast´pujàce wskaêniki kosztów jednostkowych
— nak∏ady inwestycyjne — 700 z∏/1Mg przepustowoÊci
— koszt funkcjonowania systemu (koszty odzysku
i unieszkodliwiania + koszty zbiórki i transportu) —
190 z∏/Mg.
Zak∏adajàc, ˝e w okresie 2006—2013 b´dà funkcjonowa∏y instalacje termicznego przekszta∏cania odpadów w najwi´kszych aglomeracjach w Polsce, przyj´to
Poz. 159
w nak∏adach inwestycyjnych i kosztach funkcjonowania systemów nast´pujàce wskaêniki kosztów jednostkowych metod termicznych na poziomie
— nak∏ady inwestycyjne — 1400 z∏/1Mg przepustowoÊci
— koszt funkcjonowania systemu (koszty odzysku
i unieszkodliwiania + koszty zbiórki i transportu) —
350 z∏/Mg.
Do dalszych kalkulacji, zwiàzanych z tym, ˝e cz´Êç
odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji b´dzie przekszta∏cana metodami termicznymi, przyj´to
m.in. za∏o˝enia, ˝e podstawowe modu∏y budowanych
spalarni majà najcz´Êciej przepustowoÊç ok. 100 000
Mg/rok, ˝e w odpadach komunalnych (niesegregowanych) odpady ulegajàce biodegradacji stanowià ok.
50% oraz ˝e spalane b´dà odpady komunalne jedynie
z g∏ównych aglomeracji, nie zaÊ z ca∏ego województwa. W konsekwencji iloÊci odpadów komunalnych
ulegajàcych biodegradacji kierowanych do spalania
stanowià zawsze wielokrotnoÊç 50 000 Mg/rok.
8.3. Koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów
wielkogabarytowych
W podobny sposób wyszacowano niezb´dne nak∏ady na odzysk i unieszkodliwienie odpadów wielkogabarytowych. Przyj´to jednostkowe wskaêniki kosztów dla tego typu odpadów w wielkoÊci
wskaênik nak∏adów
inwestycyjnych
— 500 z∏/1Mg przepustowoÊci,
Poz. 159
∏àczny jednostkowy koszt funkcjono- — 240 z∏/Mg.
wania systemu zbiórki, transportu,
odzysku i unieszkodliwiania odpadów
wielkogabarytowych
W poni˝ej zamieszczonych tabelach podano wyliczone niezb´dne nak∏ady inwestycyjne oraz koszty
funkcjonowania systemu zagospodarowania odpadów wielkogabarytowych do roku 2006 i perspektywicznie do roku 2014.
¸àczne nak∏ady inwestycyjne do roku 2014 w tym
strumieniu odpadów komunalnych powinny wynieÊç
w skali kraju ok. 360 mln z∏.
wskaênik nak∏adów — 200 z∏/1Mg przepustowoÊci,
inwestycyjnych dla
instalacji zagospodarowania odpadów
budowlanych
8.4. Koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów budowlanych
∏àczny jednostkowy
koszt funkcjonowania systemu zbiórki,
transportu, odzysku
i unieszkodliwiania
odpadów budowlanych
Analogicznym sposobem wyszacowano niezb´dne
nak∏ady na odzysk i unieszkodliwienie odpadów budowlanych. Przyj´to jednostkowe wskaêniki kosztów
dla tego typu odpadów
— 80 z∏/Mg.
Na podstawie tych wskaêników, przy za∏o˝eniu odzysków omówionych we wczeÊniejszych rozdzia∏ach,
wyliczono niezb´dne nak∏ady i szacunkowe koszty, co
przedstawiono w poni˝szych tabelach.
8.5. Koszty unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych
wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych
Niezb´dne nak∏ady inwestycyjne i koszty dla
unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych wyszacowano podobnà metodà, jak dla frakcji odpadów komunalnych omówionych wy˝ej. Przyj´to tu jednostkowe
wskaêniki kosztów jak ni˝ej
wskaênik nak∏adów — 3 500 z∏/1Mg przepustowoÊci,
inwestycyjnych dla
stacji unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych
Poz. 159
∏àczny jednostkowy koszt funkcjono- — 2000 z∏/Mg.
wania systemu zbiórki, transportu
i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych
Przyjmujàc obliczone wczeÊniej iloÊci odpadów
niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych do unieszkodliwienia, niezb´dne nak∏ady
i koszty ich unieszkodliwienia przyjmà wielkoÊci przedstawione w poni˝szych tabelach.
8.6. Sumaryczne koszty odzysku i unieszkodliwiania
wybranych strumieni odpadów komunalnych
¸àczne koszty na unieszkodliwianie odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, wielkogabary-
towych, budowlanych i niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych zsumowano
i zestawiono w poni˝szych tabelach.
¸àczne nak∏ady inwestycyjne na odzysk i unieszkodliwianie wybranych strumieni odpadów komunalnych,
czyli odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji,
wielkogabarytowych, budowlanych oraz odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych powinny wynieÊç do koƒca 2014 r. 5,2 mld z∏,
a w okresie krótkoterminowym do 2006 r. 790 mln z∏.
8.7. Nak∏ady zwiàzane z budowà nowych sk∏adowisk
odpadów komunalnych
Niezb´dne nak∏ady inwestycyjne i koszty dla sk∏adowania odpadów komunalnych obliczono podobnà metodà, jak dla wybranych strumieni omówionych wy˝ej,
wg poni˝szych jednostkowych wskaêników kosztów
wskaênik nak∏adów — 150 z∏/1Mg przepustowoÊci,
inwestycyjnych dla
sk∏adowisk odpadów
komunalnych
∏àczny jednostkowy — 130—170 z∏/Mg.
koszt funkcjonowania systemu zbiórki,
transportu i sk∏adowania odpadów komunalnych
8.8. ¸àczne nak∏ady i koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych
Realizacja zadaƒ wynikajàcych z Krajowego Planu
Gospodarki Odpadami wymagaç b´dzie, jak przedstawiono ju˝ w poprzednich rozdzia∏ach, znacznych Êrodków finansowych zarówno na inwestycje zwiàzane
z budowà niezb´dnych instalacji do odzysku i unieszko-
Poz. 159
Do obliczeƒ niezb´dnych nak∏adów inwestycyjnych za∏o˝ono, ˝e do roku 2006 zostanà wybudowane
nowe (lub zmodernizowane stare) sk∏adowiska, które
przyjmà ok. 20% odpadów przeznaczonych do sk∏adowania, zaÊ do roku 2014 ju˝ wszystkie, przeznaczone do
sk∏adowania, odpady b´dà sk∏adowane na takich sk∏adowiskach. Szacunkowo, do roku 2006 wybudowanych zostanie ok. 50 nowych sk∏adowisk.
Zgodnie z tymi wyliczeniami, przepustowoÊç nowych sk∏adowisk do roku 2006 wyniesie ok. 2,8 mln Mg
odpadów rocznie, zaÊ w okresie 2007—2014 przepustowoÊç nowych sk∏adowisk wzroÊnie o kolejne 7,8 mln Mg
rocznie.
W nast´pstwie takich za∏o˝eƒ, wymagane nak∏ady
inwestycyjne na budow´ sk∏adowisk i koszty funkcjonowania systemu transportu i unieszkodliwiania odpadów komunalnych na sk∏adowiskach wyniosà, jak
przedstawiono w poni˝szej tabeli.
dliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, wielkogabarytowych, budowlanych i niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych, jak i na utrzymanie systemu gospodarki tymi odpadami (zbiórka i transport odpadów oraz eksploatacja
instalacji), jak równie˝ na budow´ nowych sk∏adowisk
i ich prowadzenie. Podsumowanie przedstawionych
wy˝ej kosztów zamieszczono w poni˝szych tabelach.
W rezultacie zrealizowania zadaƒ przewidzianych
w KPGO koszty obcià˝enia statystycznego mieszkaƒca
kraju b´dà kszta∏towa∏y si´ na poziomie ok. 60 z∏ rocz-
nie w roku 2006 i ok. 80 z∏ rocznie w 2014 r., z wyszczególnieniem przedstawionym w poni˝szej tabeli
9. SPIS LITERATURY
1. ARKA Konsorcjum (1997) Koncepcja zak∏adu gospodarki odpadami komunalnymi obs∏ugujàcego
Zwiàzek Mi´dzygminny Chrzanowa, Libià˝a i Trzebini przy uwzgl´dnieniu mo˝liwoÊci Êwiadczenia
us∏ug o zasi´gu regionalnym. Poznaƒ, maszynopis.
2. Charakterystyka i opis technologii kompostowania
tunelowego wg Waste Treatment Technologies
(1995).
3. Chmielewski R. (2000); Unieszkodliwianie odpadów
w warunkach fermentacji beztlenowej z wykorzystaniem tzw. pryzm energetycznych na przyk∏adzie
Zak∏adu Unieszkodliwiania Odpadów w Zakurzewie. Zeszyty Naukowe Politechniki Zielonogórskiej. Zielona Góra. Nr 1.
4. CITEC SA. (1999); Program gospodarki odpadami
komunalnymi dla miasta Ruda Âlàska ze szczególnym uwzgl´dnieniem segregacji odpadów. Katowice, maszynopis.
5. Fundacja Ekologiczna EKOTERM Silesia. (001);
Koncepcja instalacji termicznej segregacji odpadów komunalnych w Rybniku, Rybnik. Maszynopis.
6. GKW Consult, IETU (1995); Warianty gospodarki
odpadami komunalnymi w województwie katowickim, Katowice (maszynopis).
7. Grabowski Z. (2000) Budowa i eksploatacja sk∏adowisk w Êwietle Dyrektywy 99/31/EC. III Mi´dzynarodowa Konferencja: Kompleksowa gospodarka odpadami, Abrys. Pu∏tusk, s. 181—187.
8. GUS (2001); Ochrona Ârodowiska.
9. J´drczak A. (1995); Beztlenowa przeróbka odpadów miejskich i osadów Êciekowych. Mat. konferencji naukowo-technicznej nt. „Gospodarka odpadami komunalnymi”. Koszalin — Ko∏obrzeg, maj,
s. 35—49.
Poz. 159
14. Kempa E. S. (1999); Stan aktualny i perspektywy
rozwoju gospodarki odpadami w kraju i na Êwiecie.
M-pis przygot. na 90-lecie PZITS (niepubl.).
15. Kempa E. S. (2000); Klasy kompostu — realnoÊç czy
fikcja? Zeszyty Naukowe Politechniki Zielonogórskiej. Zielona Góra. Nr 122, s. 153—164.
16. Kierunki dzia∏ania Instytutu Ekologii Terenów
Uprzemys∏owionych wynikajàce ze zmian prawa
ochrony Êrodowiska (2000); Za∏àcznik 1 — Narodowy Program Przygotowania Polski do Cz∏onkostwa
w Unii Europejskiej; Rada Ministrów, Warszawa
2000.
17. Kierunki dzia∏ania Instytutu Ekologii Terenów
Uprzemys∏owionych wynikajàce ze zmian prawa
ochrony Êrodowiska (2000); Za∏àcznik 2 — II Polityka Ekologiczna Paƒstwa; Rada Ministrów, Warszawa 2000.
18. Kierunki dzia∏ania Instytutu Ekologii Terenów
Uprzemys∏owionych wynikajàce ze zmian prawa
ochrony Êrodowiska (2000); Za∏àcznik 3 — Strategia zrównowa˝onego rozwoju Polski do 2025 roku;
Ministerstwo Ârodowiska, Warszawa 2000.
19. Kontenerowa instalacja do kompostowania odpadów biologicznych wg systemu KNEER. Mat. firmy
HORSTMANN. 1996.
20. Krzywicki M. (2000); Kompostowanie odpadów komunalnych metodà biostabilizacji wed∏ug technologii „DANO” 83 Zeszyty Naukowe Politechniki
Zielonogórskiej. Zielona Góra. Nr 122, s. 73—79.
21. Lewandowska K. (1998); Kompost — produkcja,
kierunki i metody wykorzystania w wybranych krajach, cz. I i II. Przeglàd Komunalny Gospodarka Odpadmi 1(76) i 2 (77) s. 40—41 i s. 50—53.
22. Maksymowicz B. (1999); Badania sk∏adu i w∏aÊciwoÊci sta∏ych odpadów komunalnych z terenu ¸odzi, OBREM, ¸ódê, maszynopis.
10. J´drczak A. (1997); Beztlenowa przeróbka bioodpadów metodà „mokrà” i „suchà”. Przeglàd Komunalny. Cz´Êç I; Nr 1 s. 16—19, Cz´Êç II; Nr 2
s. 18—20.
23. Maksymowicz B., Stasiƒski J. (1999); Programowanie, wdra˝anie i zarzàdzanie gospodarkà odpadami
komunalnymi po wprowadzeniu reformy administracyjnej kraju, w aspekcie integracji z Unià Europejskà cz´Êç I i II UMiRM, OBREM, Warszawa/¸ódê
1999.
11. J´drczak A. (1999); Metody fermentacji odpadów
i mo˝liwoÊci zastosowania w Polsce. Mat. VI Polskiego Kongresu Oczyszczania Miast. Szczecin,
paêdziernik 1999, s. 189—199.
24. Op´chowski S.; Monitorowanie wdra˝ania planów
gminnych, powiatowych i wojewódzkich gospodarki odpadami komunalnymi w aspekcie realizacji
planu krajowego. ¸ódê 2001.
12. J´drczak A. (1999); Sk∏ad morfologiczny odpadów
zbieranych selektywnie. Mat. III Mi´dzynarodowego Forum Gospodarki Odpadami, Poznaƒ,
s. 195—205.
25. Pajàk T. (1998) Termiczna utylizacja odpadów komunalnych jako element wspó∏czesnej kompleksowej gospodarki odpadami. Przeglàd Komunalny
nr 3(78).
13. J´drczak A. (2000); Fermentacja metanowa. Miejsce w systemach gospodarki odpadami komunalnymi Zeszyty Naukowe Politechniki Zielonogórskiej. Zielona Góra. Nr 122, s. 53—62.
26. Pajàk T. (1999); Termiczne metody unieszkodliwiania odpadów komunalnych — bariery i perspektywy zastosowania w Polsce. VI Polski Kongres
Oczyszczania Miast. Szczecin, s. 95—105.
27. Pajàk T. (1997); Przeglàd wspó∏czesnych technologii termicznego unieszkodliwiania i wykorzystania
odpadów komunalnych. Informacja INSTAL, nr 11
(165) 1997, s. 27—32.
41. Przywarska R. Biochemiczne metody przeróbki odpadów jako element kompleksowej gospodarki odpadami. VI Polski Kongres Oczyszczania Miast,
Szczecin, s. 75—85.
28. Pajàk T. (1998); Tendencje rozwojowe konwencjonalnych technologii spalania odpadów komunalnych. Informacja INSTAL, nr 11 (1777), 1998,
s. 69—71.
42. Przywarska R., K∏osik — Bazan I. (1999); Mo˝liwoÊci
kompostowania odpadów organicznych. Ekologia
i Technika 5/6 (23/24) 1996, s. 40—42.
29. Pajàk T. (1999); Podstawowe uwarunkowania termicznej utylizacji odpadów komunalnych w Polsce. „Kompleksowa Gospodarka Odpadami”
Abrys Poznaƒ Sp. z o.o., Wis∏a czerwiec 1999,
s. 145—157.
30. Piotrowska H., Wojciechowski A., Litwin B. (1993)
Gospodarka sta∏ymi odpadami komunalnymi
w miastach. Poradnik dla samorzàdów lokalnych.
Warszawa 1993.
31. Piotrowska H, Litwin B. (1999); Post´powanie z odpadami niebezpiecznymi typu komunalnego w dostosowaniu do aktów prawnych, standardów oraz
modelowych rozwiàzaƒ stosowanych w Unii Europejskiej. Warszawa 1999.
32. Piotrowska H, Litwin B. (2000); Charakterystyka iloÊciowa i morfologiczna odpadów w aspekcie ich
mo˝liwoÊci przetwórczych w dostosowaniu do wymagaƒ Unii Europejskiej. Warszawa IGPiK 2000.
33. Plan Implementacyjny (2001) Dyrektywy Rady
75/442/EWG z dnia 15 lipca 1975 r. w sprawie odpadów (ramowej). Warszawa 2001.
34. Plan Implementacyjny (2001) Dyrektywy Rady
99/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. o sk∏adowaniu
odpadów. Warszawa 2001.
35. Plan Implementacyjny (2001) Dyrektywy 94/67/EC
w sprawie spalania odpadów niebezpiecznych.
Polska 2001.
36. Plan
Implementacyjny
(2001)
Dyrektywy
91/689/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. w sprawie
odpadów niebezpiecznych. Warszawa 2001.
43. Przywarska R., Pszczó∏ka K. (1994); Zastosowanie
procesów biotechnologicznych do utylizacji odpadów. Biotechnologia, nr 2, s. 88—97.
44. Przywarska R.: Kompostowanie odpadów na terenach wiejskich — nowe rozwiàzania. „Gospodarka
odpadami na terenach wiejskich”. Mat. specjalistycznych kursów—seminariów. Publikacja PZiTS
Nr 715/1995—1996, s. 74—83.
45. Rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia 29
stycznia 2002 r. w sprawie rodzajów odpadów innych ni˝ niebezpieczne oraz rodzajów instalacji
i urzàdzeƒ, w których dopuszcza si´ termiczne przekszta∏canie (Dz. U. Nr 18, poz. 176).
46. Rozporzàdzenie Ministra Gospodarki z dnia
21 marca 2002 r. w sprawie wymagaƒ dotyczàcych
prowadzenia procesu termicznego przekszta∏cania
odpadów (Dz. U. Nr 37, poz. 339).
47. Rozporzàdzenie Ministra Ârodowiska... projekt
z dnia 15 kwietnia 2002 r. w sprawie szczegó∏owych
wymagaƒ dotyczàcych lokalizacji, budowy, eksploatacji i zamkni´cia, jakim powinny odpowiadaç poszczególne typy sk∏adowisk odpadów.
48. Sieja L + zespó∏ (1999); Regionalny system gospodarki odpadami komunalnymi dla województwa
katowickiego. Tychy — Studium wykonalnoÊci. Basler + Partners, CITEC, IETU, Katowice (maszynopis).
49. Sieja L. (1993); „Gospodarka odpadami w aglomeracjach przemys∏owych na przyk∏adzie woj. katowickiego”. Wydawnictwo Biblioteki Ekologicznej
Gospodarka odpadami na sk∏adowiskach, Poznaƒ,
s. 21—27.
37. Plan Implementacyjny (2001) Dyrektywy Rady
i Parlamentu 94/62/WE z dnia 20 grudnia 1994 r.
w sprawie opakowaƒ i odpadów z opakowaƒ.
Warszawa 2001.
50. Sieja L. (1997); „Regionalny system gospodarki odpadami komunalnymi na przyk∏adzie woj. katowickiego”. Przeglàd Komunalny — Gospodarka komunalna i ochrona Êrodowiska Nr 2 (65) luty 1997,
s. 16—17.
38. Plan Implementacyjny (2001) Dyrektywy Rady
75/439/EWG z dnia 16 czerwca 1975 r. w sprawie
usuwania olejów odpadowych, znowelizowanej
Dyrektywà Rady 87/101/EWG oraz Dyrektywà Rady
91/692/EWG. Warszawa 2001.
51. Sieja L. (1997); Master-Plan gospodarki odpadami
komunalnymi dla województwa katowickiego.
Ochrona Powietrza i Problemy Odpadów 4/1997
Katowice, s. 125—128.
39. Plan
Implementacyjny
(2001)
Dyrektywy
1996/61/WE w sprawie zintegrowanego zapobiegania i ograniczania zanieczyszczeƒ. Warszawa 2001.
52. Sieja L. (1999); Wykorzystanie energii z odpadów
jako element nowoczesnego systemu gospodarki
odpadami komunalnymi. I Ogólnopolskie Sympozjum: Energia z odpadów. Egena. Gdaƒsk, s. 1—10.
40. Przywarska R. (1998) Badania w zakresie kompostowania odpadów organicznych Katowic. Ochrona Powietrza i Problemy Odpadów. 4/1998,
s. 128—133.
53. Sieja L. (2000); „Modelowe rozwiàzanie gospodarki w zespole gmin raciborskich”. Eko Edycja —
Ochrona powietrza i problemy odpadów nr 1/2000,
s. 14—18.
54. Sieja L. (2000); „Tworzenie programów zagospodarowania odpadów komunalnych”. ABRYS
Sp. z o.o. Grupa Konsultingowo-Projektowa Poznaƒ, I Ogólnopolska Konferencja Szkoleniowa pt.
„Powiatowa gospodarka odpadami w aspekcie
zrównowa˝onego rozwoju”, Szczyrk.
55. Sieja L. (2000); Nowa technologia zastosowania pary przegrzanej do unieszkodliwiania i segregacji
odpadów. Konferencja p.n. „Nowe technologie
w gospodarce odpadami”. Polski Klub Ekologiczny, Gliwice.
56. Sieja L. (2000); Uwarunkowania organizacyjne
i ekonomiczne funkcjonowania Zak∏adu Przerobu
Odpadów Komunalnych. PZiTS Poznaƒ. Materia∏y
V Jubileuszowego Seminarium pt. Projektowanie,
Badania i Eksploatacja Zak∏adów Utylizacji Odpadów.
57. Sieja L. + zespó∏ (1997); Ocena aktualnego stanu
gospodarki odpadami komunalnymi w mieÊcie Raciborzu i gminach oÊciennych. IETU. Katowice. Maszynopis.
58. Sieja L. + zespó∏ (1997); Program gospodarki odpadami komunalnymi w gminie Kraków, IETU, Katowice, maszynopis.
59. Sieja L. + zespó∏ (1998); Wieloletni Program gospodarki odpadami komunalnymi miasta Szczecina,
Narodowa Fundacja Ochrony Ârodowiska, maszynopis.
60. Sieja L. + zespó∏, (2000); Charakterystyka fizyczno-chemiczna odpadów komunalnych m. Katowice
w oparciu o obowiàzujàcà klasyfikacj´ odpadów
oraz zmiennoÊç Êrodowiskowa i sezonowa wskaêników ich emisji, IETU, Katowice, maszynopis.
61. Sieja L. + zespó∏. (1998); Program gospodarki odpadami komunalnymi miasta ¸odzi do roku 2010,
IETU, Katowice, maszynopis.
62. Sieja L., Skowron H., Starek A. (1996); Termiczna
utylizacja — radykalny sposób na skuteczne i ekologiczne rozwiàzanie naszego problemu odpadów
komunalnych Rafako. Racibórz.
63. Sieja L. (1982); Koncepcja gospodarki odpadami
komunalnymi w GOP. Wydawnictwo IOÂ. Warszawa.
64. Sieja L., Skowron H. (2001); Wytyczne do planu gospodarki odpadami komunalnymi miasta Szczecina. Szczecin 2001.
65. Skalmowski K. (1999); Monitoring odpadów komunalnych na przyk∏adzie Warszawy. VI Polski Kongres Oczyszczania Miast, s. 161—167.
66. Skalmowski K. (1999); Poradnik gospodarowania
odpadami. Warszawa 1999.
67. Skowron H. (1997); Termiczna utylizacja odpadów
komunalnych — koniecznoÊç w nieodleg∏ej przysz∏oÊci. Rafako SA. Racibórz.
Poz. 159
68. Skowron H. (1998); Termiczna utylizacja odpadów
komunalnych — koniecznoÊç w nieodleg∏ej przysz∏oÊci. (Cz. 1, 2 i 3) EKO-Problemy. Utylizacja odpadów przemys∏owych i komunalnych 1/98, 2/98,
3/98.
69. S∏oniewski A (1995), Kompostowanie kontenerowe. EKO problemy Utylizacji Odpadów Przemys∏owych i Komunalnych.
70. Staszczyk J. (1999) SkutecznoÊç i efektywnoÊç kompostowania odpadów organicznych na przyk∏adzie
technologii firmy MUT. Mat-Stockerau. Austria.
1995.
71. Szpadt R. (1997); Unia Europejska w sprawie sk∏adowisk odpadów. EKOTECHNIKA, 4/97.
72. Szpadt R. (1999); Techniczne i eksploatacyjne zagadnienia zwiàzane ze sk∏adowaniem odpadów.
VI Polski Kongres Oczyszczania Miast. Szczecin,
s. 241—247.
73. Terakowski M., Sieja L. (1995); Badania iloÊci i struktury odpadów komunalnych miasta Krakowa,
IETU, Katowice, maszynopis.
74. Thome-Kozmiensky K. (1996); Czy termiczne metody (usuwania i przetwarzania odpadów) mogà byç
zastàpione innymi?, Mat. Konferencji „Zintegrowane systemy ochrony Êrodowiska. Termiczna utylizacja odpadów”. Mi´dzyzdroje, maj, s. 13—22.
75. Urbaniak W., Wasiak W. (1997); Biogaz pochodzàcy
z odpadów komunalnych jako êród∏o energii. Mat.
mi´dzynarodowej konferencji nt. „Paliwa z odpadów 97”. Ustroƒ, paêdziernik 1997, s. 211 — 217.
76. Ustawa o utrzymaniu porzàdku w gminach z dnia
13.09.1996 r. (Dz. U. Nr 132, poz. 622, z póên. zm.).
77. Ustawa z dnia 9 listopada (2000) o dost´pie do informacji o Êrodowisku i jego ochronie oraz o ocenach oddzia∏ywania na Êrodowisko.
78. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach.
79. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony Êrodowiska.
80. Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o wprowadzeniu
ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, ustawy
o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
81. Ustawodawstwo prawne w zakresie gospodarki odpadami w krajach Unii Europejskiej; 2000.
82. Wandrasz J., Wandrasz A. (1994, 1995); Przetwarzanie krajowych odpadów komunalnych w paliwo
energetyczne. Eko-Problemy. Cz. 1 i 2. Nr 4/94, 1/95.
83. Wandrasz J., Wróblewicz T. (1996); WartoÊç opa∏owa odpadów przeznaczonych do utylizacji termicznej, w funkcji rozwiàzaƒ systemowych zintegrowanej gospodarki sta∏ymi odpadami komunalnymi.
Gospodarka Paliwami i Energià nr 11.
84. Wojciechowski A.(1999); Aktualny stan gospodarki
odpadami komunalnymi w Polsce. VI Polski Kongres Oczyszczania Miast, Szczecin.
85. Wolny T. (2000); Ocena materia∏u wsadowego do
kompostowania w kontenerowej kompostowni typu „KNEER” w MPGK w Âwi´toch∏owicach. Zeszyty Naukowe Politechniki Zielonogórskiej. Nr 122.
Zielona Góra, s. 107—112.
86. Zambrzycki B (2000); Ustawa o odpadach — aktualny stan zmian legislacyjnych, zbie˝noÊç z prawem
Unii Europejskiej. III Mi´dzynarodowa Konferencja: Kompleksowa gospodarka odpadami, Abrys.
Pu∏tusk, s. 23—27.
Poz. 159
87. Zarzycki R. (1999); Spalanie odpadów elementem
gospodarki odpadami. II Mi´dzynarodowa Konferencja „Kompleksowa Gospodarka Odpadami”.
ABRYS Poznaƒ Sp. z o.o. Wis∏a, czerwiec 1999,
s. 139—143.
88. ˚ygad∏o M. (2001); Strategia gospodarki odpadami
komunalnymi. Poznaƒ 2001 r.
89. Encyklopedia Popularna PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.; Warszawa 1999.
90. Encyklopedia Geograficzna Âwiata, Polska; Opres,
Kraków 1997.
WYKAZ INSTALACJI DO ODZYSKU I UNIESZKODLIWIANIA ODPADÓW Z SEKTORA KOMUNALNEGO
WYKAZ INSTALACJI DO ODZYSKU I UNIESZKODLIWIANIA ODPADÓW
Za∏àcznik 3.1.
Za∏àcznik 3
WYKAZ INSTALACJI DO ODZYSKU I UNIESZKODLIWIANIA ODPADÓW Z SEKTORA GOSPODARCZEGO
Za∏àcznik 3.2.
Za∏àcznik 3.3.
WYKAZ INSTALACJI DO ODZYSKU I UNIESZKODLIWIANIA ODPADÓW Z SEKTORA ODPADÓW
NIEBEZPIECZNYCH
Szanowni Paƒstwo!
ZAK¸AD WYDAWNICTW I POLIGRAFII CENTRUM OBS¸UGI KANCELARII PREZESA RADY MINISTRÓW informuje,
˝e stosownie do art. 26 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o og∏aszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych
(Dz. U. z 2000 r. Nr 62, poz. 718), urz´dy terenowe organów administracji rzàdowej oraz organów samorzàdu terytorialnego
zobowiàzane sà do prowadzenia zbiorów Dziennika Ustaw, Monitora Polskiego oraz Monitora Polskiego B i udost´pniania
nieodp∏atnie do powszechnego wglàdu w miejscach do tego przeznaczonych w siedzibach i godzinach pracy urz´dów.
Prenumerat´ rocznà oraz egzemplarze bie˝àce i archiwalne mo˝na zamówiç
listownie pod adresem: Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,
Zak∏ad Wydawnictw i Poligrafii, ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa
lub faksem pod numerem (0-prefix-22) 694-62-06, 694-67-03
Przy zakupie pojedynczych egzemplarzy prosimy o okreÊlenie formy p∏atnoÊci: przelew lub za zaliczeniem pocztowym.
Ceny brutto prenumeraty*) na 2003 r. (w tym 7% VAT)
DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ — 1225,00 z∏
DZIENNIK URZ¢DOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ „MONITOR POLSKI” — 275,00 z∏
DZIENNIK URZ¢DOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ „MONITOR POLSKI B” — 2320,00 z∏
Og∏oszenia sprawozdaƒ finansowych spó∏ek akcyjnych i innych podmiotów gospodarczych
DZIENNIK URZ¢DOWY MINISTRA ZDROWIA — 34,00 z∏
DZIENNIK URZ¢DOWY MINISTRA FINANSÓW — 54,00 z∏
DZIENNIK URZ¢DOWY MINISTRA SPRAWIEDLIWOÂCI — 20,00 z∏
DZIENNIK URZ¢DOWY MINISTRA ÂRODOWISKA I G¸ÓWNEGO INSPEKTORA OCHRONY ÂRODOWISKA — 46,00 z∏
DZIENNIK URZ¢DOWY MINISTRA SKARBU PA¡STWA — 26,00 z∏
PRZEGLÑD LEGISLACYJNY — 216,00 z∏
Dokumenty i informacje o dzia∏alnoÊci Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów oraz artyku∏y i studia dotyczàce
problemów legislacji, êróde∏ prawa, procedur i technik legislacyjnych
BIULETYN ZAMÓWIE¡ PUBLICZNYCH — 1320,00 z∏
Og∏oszenia o przetargach i wynikach post´powaƒ
Informujemy, ˝e nie przyjmujemy zarówno rezygnacji z prenumeraty, jak i zmniejszenia iloÊci prenumerowanych egzemplarzy.
Wyjàtek stanowi likwidacja instytucji lub firmy oraz uzasadnione wydarzenie losowe osób fizycznych.
*) Cena prenumeraty nie obejmuje za∏àczników.
Egzemplarze bie˝àce oraz archiwalne mo˝na nabywaç
– w Zak∏adzie Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsiƒska 69/71,
02-903 Warszawa, tel. 694-67-00, 694-60-96 — na podstawie nades∏anego zamówienia (wy∏àcznie sprzeda˝ wysy∏kowa);
– w punktach sprzeda˝y Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego w Warszawie (sprzeda˝ wy∏àcznie za gotówk´)
– ul. Powsiƒska 69/71, tel. 694-62-96
– al. Szucha 2/4, tel. 629-61-73 (od 1997 r.)
Reklamacje z powodu niedor´czenia poszczególnych numerów zg∏aszaç nale˝y na piÊmie do Zak∏adu Wydawnictw i Poligrafii
Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa,
do 15 dni po otrzymaniu nast´pnego kolejnego numeru
O wszelkich zmianach nazwy lub adresu prenumeratora prosimy niezw∏ocznie informowaç na piÊmie Zak∏ad Wydawnictw i Poligrafii
Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
Dziennik Ustaw i Monitor Polski dost´pne sà w Internecie pod adresem www.cokprm.gov.pl
Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
Redakcja: Rzàdowe Centrum Legislacji — Redakcja Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej
oraz Dziennika Urz´dowego Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”,
Al. Ujazdowskie 1/3, 00-583 Warszawa, tel. 622-66-56
Sk∏ad i kolporta˝: Zak∏ad Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa, tel.: 694-67-50, 694-67-52; faks 694-62-06
Bezp∏atna infolinia: 0-800-287-581
www.cokprm.gov.pl
e-mail: dziust@cokprm.gov.pl
Druk w kooperacji: Toruƒskie Zak∏ady Graficzne „ZAPOLEX” Sp. z o.o., ul. gen. Sowiƒskiego 2/4, 87-100 Toruƒ
03
Z\G
!
T∏oczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Zak∏adzie Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,
ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa
Zam. 43/W/S/2003
ISSN 0209-214X
Cena brutto 60,40 z∏
DZIENNIK URZ¢DOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Nr 11
Warszawa, dnia 28 lutego 2003 r.
TREÂå
Poz.
UCHWA¸A RADY MINISTRÓW
159 — nr 219 z dnia 29 paêdziernika 2002 r. w sprawie krajowego planu gospodarki odpadami
.
365
159
UCHWA¸A Nr 219 RADY MINISTRÓW
z dnia 29 paêdziernika 2002 r.
w sprawie krajowego planu gospodarki odpadami
Na podstawie art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628, z 2002 r.
Nr 41, poz. 365, Nr 113, poz. 984 i Nr 199, poz. 1671 oraz
z 2003 r. Nr 7, poz. 78) Rada Ministrów uchwala, co nast´puje