Uchwała Nr 105 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2000 r. w sprawie przyjęcia Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2001-2006.

§ 1. Przyjmuje si´ Narodowà Strategi´ Rozwoju Regionalnego 2001—2006, stanowiàcà za∏àcznik do uchwa∏y.

§ 2. Uchwa∏a wchodzi w ˝ycie z dniem powzi´cia.

Prezes Rady Ministrów: J. Buzek

Za∏àcznik do uchwa∏y nr 105 Rady Ministrów

z dnia 28 grudnia 2000 r. (poz. 851)

Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2001—2006

Spis treÊci

Wprowadzenie

I. Stan i trendy zró˝nicowaƒ regionalnych w Polsce na tle sytuacji

regionów Unii Europejskiej

1. Sytuacja makroekonomiczna Polski na tle Unii Europejskiej

2. Zró˝nicowania mi´dzyregionalne

3. Ocena poziomu konkurencyjnoÊci województw — wnioski

II. Proces integracji europejskiej i cele polityki spo∏eczno-gospodarczej paƒstwa w horyzoncie Êredniookresowym

1. Uwarunkowania wynikajàce z procesu integracji europejskiej

2. Uwarunkowania wynikajàce z celów polityki spo∏eczno-gospodarczej i przestrzennej paƒstwa

III. Strategia rozwoju regionalnego

1. Wyzwania stojàce przed politykà rozwoju regionalnego paƒstwa

2. Zasady prowadzenia polityki rozwoju regionalnego paƒstwa

3. Cele, priorytety i instrumenty polityki rozwoju regionalnego

paƒstwa

A. Rozbudowa i modernizacja infrastruktury s∏u˝àcej

wzmacnianiu konkurencyjnoÊci regionów

B. Restrukturyzacja bazy ekonomicznej regionów i tworzenie warunków jej dywersyfikacji

C. Rozwój zasobów ludzkich

D. Wsparcie obszarów wymagajàcych aktywizacji i zagro˝onych marginalizacjà

E. Rozwój wspó∏pracy regionów

IV. Zasady i kryteria uruchamiania Êrodków w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa

1. Ogólne zasady i kryteria wyodr´bniania obszarów wsparcia

Poz. 851

2. Zasady i kryteria wsparcia finansowego programów wojewódzkich i zadaƒ przewidzianych w ich ramach do realizacji

V. Koordynacja i wdra˝anie polityki rozwoju regionalnego paƒstwa

1. Instytucje wdra˝ajàce polityk´ rozwoju regionalnego

2. Ogólne zasady i sposoby organizacji monitorowania i ewaluacji w polityce rozwoju regionalnego

VI. Ramy finansowania NSRR

1. èród∏a finansowania

2. WysokoÊç Êrodków na realizacj´ NSRR

3. Poziom wspó∏finansowania i kierunki wydatkowania Êrodków

Za∏àcznik: Zestawienie ekspertyz wykonanych na potrzeby NSRR

Aneks

Wprowadzenie

1. Polska, wkraczajàc w XXI wiek, jest szybko rozwijajàcym si´ paƒstwem europejskim dà˝àcym do pe∏niejszego w∏àczenia si´ w procesy spo∏eczno-ekonomiczne wspó∏czesnego Êwiata oraz przystàpienia do

Unii Europejskiej. JednoczeÊnie w skali Europy Polska

jest nadal krajem o bardzo niskim poziomie produktu

krajowego brutto na mieszkaƒca, w którym istniejà

istotne bariery rozwoju konkurencyjnoÊci gospodarki

i osiàgania wy˝szego poziomu ˝ycia wszystkich mieszkaƒców. Zjawiska te sà zró˝nicowane przestrzennie,

wp∏ywajàc na mo˝liwoÊci rozwojowe poszczególnych

regionów i ich mieszkaƒców.

2. Polska prowadzi polityk´ spo∏eczno-gospodarczà zmierzajàcà z jednej strony do budowy w pe∏ni

efektywnej i konkurencyjnej gospodarki, a z drugiej

do stworzenia wszystkim obywatelom mo˝liwoÊci

udzia∏u w korzyÊciach wynikajàcych ze wzrostu gospodarczego oraz integracji ze strukturami europejskimi. Aktualnie trwa wprowadzanie wielu reform

systemowych oraz programów restrukturyzacyjnych

i rozwojowych, które sprzyjaç majà realizacji takiej

polityki. Jednà z dziedzin interwencji publicznej, zyskujàcych na znaczeniu w Polsce na poczàtku XXI wieku, jest polityka rozwoju regionalnego. Wynika to

z kilku czynników, w tym przede wszystkim ze skoncentrowanych przestrzennie problemów restrukturyzacji i rozwoju, post´pujàcego procesu decentralizacji

paƒstwa oraz procesu integracji europejskiej. W ramach polityki regionalnej paƒstwa istnieje mo˝liwoÊç

i koniecznoÊç uruchomienia dzia∏aƒ tworzàcych trwa∏e infrastrukturalne i instytucjonalne fundamenty stymulowania rozwoju Polski. Bez sprawnego i efektywnego wykorzystania regionalnie zró˝nicowanych

szans i predyspozycji rozwojowych nie jest mo˝liwe

osiàgni´cie przez Polsk´ wysokiej dynamiki rozwoju

spo∏eczno-ekonomicznego i w∏àczenie si´ w proces

budowy w pe∏ni konkurencyjnego spo∏eczeƒstwa in-

formacyjnego — zgodnie z postanowieniami szczytu

UE w Lizbonie z marca 2000 r.

3. Od roku 1999 dzi´ki dalszej decentralizacji paƒstwa — poprzez utworzenie mniejszej liczby województw, w których funkcjonuje równolegle samorzàd

z administracjà rzàdowà oraz nadaniu samorzàdom

województw podmiotowoÊci w kreowaniu i prowadzeniu polityki regionalnej — kompleksowa polityka rozwoju mo˝e byç prowadzona na dwóch poziomach zarzàdzania paƒstwem: wojewódzkim i centralnym.

Uszczegó∏owienie zasad i norm wspó∏pracy Rzàdu

oraz samorzàdów województw i innych podmiotów

przy prowadzeniu i realizacji polityki rozwoju nastàpi∏o w ustawie z dnia 12 maja 2000 r. o zasadach wspierania rozwoju regionalnego.

4. Niniejszy dokument formu∏uje strategi´ rozwoju

regionalnego na lata 2001—2006 rozumianà jako cz´Êç

strategii rozwoju spo∏eczno-gospodarczego paƒstwa,

która zmierza, przy przestrzeganiu zdefiniowanych zasad i procedur, do realizacji ogólnonarodowych celów

rozwoju okreÊlonych w odniesieniu do przestrzeni Polski i Europy. Zgodnie z ustawà o zasadach wspierania

rozwoju regionalnego Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego (NSRR) jest jednym z narz´dzi tworzonego

systemu polityki rozwoju regionalnego w Polsce, okreÊlajàc cele, priorytety i kryteria wyodr´bniania obszarów wsparcia, zasady i kryteria wsparcia finansowego

programów wojewódzkich ze strony polityki rozwoju regionalnego paƒstwa. Stanowi wi´c punkt odniesienia

dla preliminowania wysokoÊci i kierunków wydatkowania Êrodków z bud˝etu paƒstwa, w tym Êrodków zagranicznych, na realizacj´ kontraktów wojewódzkich

oraz innych zadaƒ z zakresu rozwoju regionalnego, programów doradczych, informacyjnych i przedsi´wzi´ç

o charakterze pilota˝owym. NSRR okreÊla tak˝e sposób koordynacji dzia∏aƒ wszystkich ministrów oraz fun-

duszy celowych, które sà zgodne z celami i zadaniami

polityki rozwoju regionalnego paƒstwa, sà terytorialnie

ukierunkowane i przewidziane do prowadzenia w ramach kontraktów wojewódzkich.

5. NSRR zosta∏a opracowana z uwzgl´dnieniem

uwarunkowaƒ spo∏eczno-ekonomicznych i prowadzonej przez Rzàd polityki spo∏eczno-gospodarczej. Jej zapisy tworzà podstawy do programowania rozwoju regionalnego na poziomie operacyjnym oraz uruchamiania konkretnych przedsi´wzi´ç i projektów zorientowanych na pobudzanie rozwoju regionalnego. Cele polityki rozwoju regionalnego paƒstwa sà formu∏owane

z perspektywy potrzeb ogólnonarodowych. Pierwszeƒstwo ma utrzymanie wysokiego tempa wzrostu

gospodarczego, tworzenie nowych miejsc pracy, stymulowanie przekszta∏ceƒ strukturalnych oraz nowoczesnych form dzia∏alnoÊci zwiàzanych z formowaniem si´ spo∏eczeƒstwa informacyjnego przy jednoczesnym umo˝liwieniu rozwoju i zaspokojenia potrzeb

˝yciowych mieszkaƒców wszystkich regionów Polski.

Istotnà misjà Strategii jest tak˝e, przy realizacji wymienionych celów, pe∏ne wykorzystanie mo˝liwoÊci stworzonych w wyniku decentralizacji zarzàdzania paƒstwem.

6. NSRR zak∏ada pe∏nà harmonizacj´ dzia∏aƒ podejmowanych w ramach polityki rozwoju regionalnego

paƒstwa z zasadami ekorozwoju — zgodnie z prowadzonà przez Polsk´ politykà ekologicznà oraz przyj´tymi zobowiàzaniami mi´dzynarodowymi w tej sferze.

Dotyczy to zarówno postanowieƒ konferencji w Rio de

Janeiro, jak i Agendy 2000.

7. Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego jest

jednà z podstawowych Êredniookresowych (do roku

2006) strategii strukturalnych, nad którymi Rzàd podjà∏

prace na poczàtku 1999 r. w celu zharmonizowania programowania rozwoju w Polsce z programowaniem Unii

Europejskiej. Do strategii strukturalnych nale˝à: Narodowa strategia wzrostu zatrudnienia i rozwoju zasobów

ludzkich, Narodowa strategia rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa (Spójna polityka strukturalna rozwoju

obszarów wiejskich i rolnictwa), Narodowa strategia rybo∏ówstwa, Narodowa strategia ochrony Êrodowiska

oraz Narodowa strategia rozwoju transportu. Zapisy

tych strategii pos∏u˝à do przygotowania Narodowego

planu rozwoju na lata 2003—2006, zawierajàcego propozycj´ dzia∏aƒ oraz wykorzystania pomocy Unii Europejskiej z Funduszy Strukturalnych ukierunkowanych

na zmniejszenie dysproporcji spo∏eczno-gospodarczych pomi´dzy Polskà a Unià Europejskà, zarówno

w odniesieniu do poszczególnych dziedzin gospodarki,

jak i w uk∏adzie regionalnym. Przygotowanie Narodowego planu rozwoju umo˝liwi wynegocjowanie z Komisjà Europejskà Podstaw wsparcia Wspólnoty (Community support framework) — dokumentu zawierajàcego za∏o˝enia finansowania priorytetów i programów

operacyjnych odnoszàcych si´ do poszczególnych dziedzin gospodarki oraz województw. Przy za∏o˝eniu obj´-

Poz. 851

cia wszystkich województw w Polsce celem 1 polityki

strukturalnej Wspólnoty, zapisy NSRR b´dà tworzy∏y

punkt odniesienia dla przygotowania 16 programów

operacyjnych rozwoju regionalnego stanowiàcych element Podstaw wsparcia wspólnoty.

8. Przygotowanie niniejszej wersji NSRR poprzedza∏o opracowanie w maju 1999 r. Za∏o˝eƒ Narodowej

Strategii Rozwoju Regionalnego oraz we wrzeÊniu

1999 r. pierwszego projektu Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego. Zarówno za∏o˝enia, jak i pierwsza

wersja strategii by∏y przedmiotem konsultacji z uk∏adem rzàdowym, samorzàdowym, naukowym oraz profesjonalnym. Niniejsza edycja projektu Narodowej

Strategii Rozwoju Regionalnego uwzgl´dnia zwi´kszony zakres wiedzy o przebiegu procesów przestrzennych, opinie i komentarze ró˝nego typu instytucji, uzyskane w trakcie konsultacji poprzedniej wersji strategii

oraz wymogi wprowadzone ustawà o zasadach wspierania rozwoju regionalnego.

9. Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego

uwzgl´dnia zapisy nast´pujàcych dokumentów wyznaczajàcych cele i kierunki polityki spo∏eczno-gospodarczej paƒstwa, które zosta∏y zaakceptowane przez Rzàd

1) Polska 2025 — D∏ugookresowa strategia trwa∏ego

i zrównowa˝onego rozwoju (lipiec 2000 r.),

2) Strategia finansów publicznych i rozwoju gospodarczego, Polska 2000—2010 (kwiecieƒ 1999 r.),

3) Koncepcja Êredniookresowego rozwoju gospodarczego kraju do 2002 roku (czerwiec 1999 r.),

4) Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju (paêdziernik 1999 r.).

10. W szerokim zakresie wzi´to pod uwag´ podstawowe dokumenty odnoszàce si´ do procesu integracji

europejskiej — Narodowy program przygotowaƒ do

cz∏onkostwa, Wst´pny narodowy plan rozwoju oraz

stanowisko negocjacyjne w obszarze Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych (z listopada 1999 r.). Przy okreÊlaniu zorientowanych regionalnie kierunków dzia∏aƒ uwzgl´dniono tak˝e zapisy

przyj´tych przez Rzàd Êredniookresowych strategii

i programów strukturalnych, w pierwszym rz´dzie

Strategii wzrostu zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich (kwiecieƒ 2000), Spójnej polityki rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa (lipiec 1999), programów restrukturyzacji górnictwa, restrukturyzacji przemys∏u

hutnictwa ˝elaza i stali, restrukturyzacji przemys∏u

obronnego, kierunków dzia∏aƒ wobec ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw, rozwoju handlu wewn´trznego

i innych. Z zakresu polityki spo∏ecznej wzi´to równie˝

pod uwag´ zapisy programu Polityka prorodzinna paƒstwa, przyj´tego przez Rad´ Ministrów w listopadzie

1999 r.

11. W stopniu, w jakim pozwala∏ na to stan prac,

starano si´ uwzgl´dniç strategie rozwoju województw

opracowywane przez samorzàdowe w∏adze woje-

wództw na mocy ustawy o samorzàdzie województwa.

Do koƒca paêdziernika br. proces zatwierdzania przez

sejmiki województw tych zró˝nicowanych metodologicznie i tematycznie dokumentów nie zosta∏ jednak

jeszcze zakoƒczony. Pe∏niejsze uwzgl´dnienie ich treÊci

w Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego b´dzie

mo˝liwe w terminie póêniejszym. Obecna wersja

NSRR nie odnosi si´ do planów zagospodarowania

przestrzennego województw ze wzgl´du na bardzo

ma∏e zaawansowanie procesu ich powstawania. Za∏o˝ono, ˝e podstawowe ramy przestrzenne dla NSRR

tworzy przyj´ta przez RM Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, gdy plany zagospodarowania przestrzennego województw powinny

przede wszystkim byç harmonizowane z zapisami strategii wojewódzkich. Bioràc pod uwag´ poczàtkowy

okres tworzenia systemu programowania polityki regionalnej w Polsce nale˝y przypuszczaç, ˝e pe∏nà zgodnoÊç, w procesie szerokich konsultacji i uzgodnieƒ, dokumenty strategiczne i operacyjne b´dà osiàga∏y stopniowo w ciàgu kilku najbli˝szych lat.

12. Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego

uwzgl´dnia wyniki analiz, diagnoz, prognoz i hipotez

sporzàdzanych przez instytucje publiczne, jednostki

naukowe oraz indywidualnych ekspertów. Przy jej

opracowaniu szczególnie wnikliwie przeanalizowane

zosta∏y doÊwiadczenia Polski ze wspó∏pracy z Unià Europejskà, OECD i innymi instytucjami mi´dzynarodowymi oraz krajami nale˝àcymi do tych organizacji.

Szczególne znaczenie mia∏ dorobek Zespo∏ów Zadaniowych: ds. Rozwoju Regionalnego w Polsce oraz ds.

Polityki Strukturalnej w Polsce, ÊciÊle wspó∏dzia∏ajàcych z Komisjà Europejskà, przedstawicielstwami jej

krajów cz∏onkowskich, Bankiem Âwiatowym oraz innymi mi´dzynarodowymi organizacjami. Dorobek tych

zespo∏ów mo˝e byç wykorzystany dopiero teraz, w wa-

Poz. 851

runkach stworzonych przez d∏ugo oczekiwanà reform´

terytorialnej organizacji kraju.

13. Prace nad sformu∏owaniem NSRR, mimo wykorzystania ww. dost´pnych êróde∏ informacji i ocen diagnostycznych, prowadzone by∏y ze ÊwiadomoÊcià istnienia znacznego pola niepewnoÊci wynikajàcego

z niedostatecznej bazy diagnostycznej i prognostycznej. W szczególnoÊci dotyczy to tempa procesu integracji europejskiej oraz terminu przystàpienia Polski

do UE, tempa i efektów procesu decentralizacji, w tym

decentralizacji finansów publicznych. Za daleko niewystarczajàcà uznaç nale˝y baz´ diagnostycznà w sferze

rozwoju regionalnego, uwzgl´dniajàcà nowy kszta∏t terytorialnej organizacji paƒstwa. Poszerzenie i pog∏´bienie bazy analityczno-informacyjnej b´dzie istotnym

warunkiem prowadzenia przez paƒstwo polityki regionalnej zgodnie z regulacjami ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego oraz standardami UE w tej

sferze.

14. Zagro˝enia realizacji NSRR wynikajà: ze zbyt

powolnego tworzenia efektywnego systemu koordynacji Êrodków finansowych pozostajàcych w gestii innych ministrów, niedostatecznej iloÊci Êrodków finansowych przekazanych do dyspozycji ministrowi w∏aÊciwemu ds. rozwoju regionalnego, opóênieƒ w budowie

systemu programowania, monitorowania, kontroli

i ewaluacji polityki rozwoju regionalnego, a co za tym

idzie niemo˝noÊci spe∏nienia warunków wst´pnych

umo˝liwiajàcych uzyskanie Êrodków przedakcesyjnych

i strukturalnych, braku post´pów w dalszej decentralizacji finansów publicznych i zwi´kszaniu dochodów

w∏asnych samorzàdów terytorialnych, co mo˝e mieç

wp∏yw na ograniczenie mo˝liwoÊci wyboru zadaƒ i zapewnienia wspó∏finansowania programów rozwoju

regionalnego ze êróde∏ regionalnych i lokalnych.

I. STAN I TRENDY ZRÓ˚NICOWA¡ REGIONALNYCH W POLSCE

NA TLE SYTUACJI REGIONÓW UNII EUROPEJSKIEJ

W celu okreÊlenia g∏ównych kierunków polityki regionalnej paƒstwa niezb´dne jest dokonanie analizy

sytuacji spo∏ecznej i gospodarczej Polski oraz jej województw w odniesieniu do sytuacji krajów cz∏onkowskich Unii Europejskiej, krajów do niej kandydujàcych

oraz poszczególnych ich regionów.

1. Sytuacja makroekonomiczna Polski na tle

Unii Europejskiej

Do oceny sytuacji Polski na tle Unii Europejskiej

wykorzystano dwie podstawowe grupy wskaêników

stosowanych w praktyce funduszy strukturalnych przy

ocenie stanu gospodarczego regionów oraz przy okreÊlaniu ich potencja∏u rozwoju. Sà to wskaêniki powiàzane z produktem krajowym brutto (PKB) oraz dotyczàce rynku pracy.

Polska gospodarka, pomimo zwolnienia tempa rozwoju w ostatnich dwóch latach wywo∏anego wewn´trznymi i zewn´trznymi uwarunkowaniami, nadal

charakteryzuje si´ wysokim tempem wzrostu. PKB

w 1999 roku wzrós∏, w stosunku do 1998 roku, o 4,1%

(w 1998 roku o 4,8%), przewy˝szajàc ok. 2-krotnie Êrednie tempo wzrostu krajów „pi´tnastki”. Poczàwszy od

roku 2000 przewidywany jest wzrost PKB na poziomie

ok. 5%.

Wykres 1. Dynamika produktu krajowego brutto (rok poprzedni = 100)

èród∏o: Raport o stanie gospodarki w 1998 r., Ministerstwo Gospodarki, Warszawa, 1999

Pomimo systematycznego wzrostu PKB w Polsce,

szybszego ni˝ w krajach UE, ró˝nica w poziomie rozwoju pomi´dzy Polskà a krajami Unii Europejskiej nadal

pozostaje znaczna. W UE Êredni poziom PKB na mieszkaƒca (wg parytetu si∏y nabywczej PKB na 1 mieszkaƒca) wyniós∏ w 1998 roku 19,8 tys. USD, a w Polsce ok.

7,6 tys. USD (4,1 tys. USD wed∏ug kursu walut). Stanowi∏o to oko∏o 38% Êredniego poziomu PKB na miesz-

kaƒca Wspólnoty Europejskiej (podobnie jak w roku

1997). Dla porównania w roku 1990 wskaênik ten wyniós∏ oko∏o 30%. Dystans rozwojowy Polski do najs∏abiej rozwini´tych krajów Unii Europejskiej, tj. Grecji

i Portugalii, pozostaje du˝y — Êredni poziom PKB

w tych krajach w stosunku do Êredniej UE, mierzony

wed∏ug parytetu si∏y nabywczej, wyniós∏ w roku 1998

odpowiednio 68,9% i 72,7%.

Wykres 2. PKB na 1 mieszkaƒca w Polsce i w krajach UE, 1999

èród∏o: „Podstawowe wielkoÊci i wskaêniki charakteryzujàce rozwój gospodarki w latach

1995—99”, Departament Analiz i Prognoz Ministerstwa Gospodarki, czerwiec 2000.

Wg danych EUROSTAT-u Êredni poziom PKB na

mieszkaƒca, obliczony zgodnie z metodologià u˝ywanà do okreÊlania obszarów problemowych polityki

strukturalnej UE, w latach 1995—97 wyniós∏ w Polsce

zaledwie 34% Êredniego poziomu PKB krajów „pi´tnastki”, gdy np. w Hiszpanii — 79%, Portugalii — 71%,

Grecji — 66%. WÊród krajów kandydujàcych do UE

poziom PKB na mieszkaƒca w Polsce jest tak˝e stosunkowo niski. Polska ma ni˝sze wskaêniki ni˝ S∏owenia (66%), Czechy (64%), W´gry (47%) i S∏owacja

(44%).

Na relatywnie niski poziom PKB w Polsce istotny

wp∏yw wywiera struktura jego tworzenia. Pomimo tendencji spadkowej udzia∏ rolnictwa i leÊnictwa w tworzeniu PKB w Polsce nadal pozostaje wysoki (w roku

1999 ok. 3,9% — wobec 2,3% w UE), aczkolwiek jest ni˝szy ni˝ w Portugalii (5%) i Grecji (16%). JednoczeÊnie

wyst´puje wysoki poziom zatrudnienia w tym sektorze

— ponad 27% ogó∏u pracujàcych w gospodarce narodowej (wobec ok. 5% w UE). Udzia∏ przemys∏u i budownictwa w wypracowaniu wartoÊci dodanej wynosi

w Polsce oko∏o 35,8% (ok. 30% w UE), a us∏ug 59,3%

Poz. 851

(ok. 66% w UE). Sektor prywatny wytwarza 62,9% wartoÊci dodanej (1998) i jednoczeÊnie zatrudnia oko∏o

70% ogó∏u pracujàcych.

Pozytywnà tendencjà, pozwalajàcà utrzymaç wysoki wskaênik wzrostu gospodarczego, jest znaczny (kilkakrotnie szybszy ni˝ przyrost PKB) wzrost nak∏adów

inwestycyjnych, który nastàpi∏ w ostatnich pi´ciu latach (od 2,4% w 1993 r. do 22,2% w 1997 r.). W latach

1998—99 tempo wzrostu nak∏adów inwestycyjnych

uleg∏o jednak spowolnieniu i wynios∏o odpowiednio

15,3% oraz 6,0%. Najwy˝szà dynamik´ wzrostu nak∏adów inwestycyjnych w 1999 roku wykaza∏ sektor us∏ug,

w tym w szczególnoÊci przedsi´biorstwa handlu

(o 33,6% w stosunku do 1998 r.), transportu, gospodarki magazynowej i ∏àcznoÊci (wzrost o 16,6%) oraz poÊrednictwa finansowego (o 14,0%). W roku 1999 nak∏ady brutto na Êrodki trwa∏e stanowi∏y ok. 25,8% PKB,

gdy w roku 1996 tylko 20,8%. Udzia∏ akumulacji w PKB

w Polsce jest wy˝szy ni˝ w wi´kszoÊci krajów UE

(26,7% w 1999 r. wobec 14—25% w UE), jednak w warunkach ogromnych potrzeb rozwojowych polskiej gospodarki wydaje si´ zbyt niski.

Wykres 3. Produkt krajowy brutto (wg parytetu si∏y nabywczej) na 1 mieszkaƒca

w krajach kandydujàcych do Unii Europejskiej, Êrednia w latach 1995—97

èród∏o: EUROSTAT, kwiecieƒ 2000

Mimo znacznego przyrostu nak∏adów inwestycyjnych wyst´puje relatywnie niski poziom innowacyjnoÊci polskiej gospodarki. Udzia∏ nak∏adów na prace badawczo-rozwojowe w Polsce w roku 1998 (0,73% PKB

wobec 2% w UE), mimo niskiej wartoÊci, jest porównywalny lub wy˝szy ni˝ w najs∏abiej rozwini´tych krajach

Unii: Hiszpania — 0,88%; Portugalia — 0,65%; Grecja —

0,48% lub wÊród krajów kandydujàcych: Czechy —

1,07%, W´gry — 0,67%. Ârodki te wspomagajà w wi´kszej cz´Êci ni˝ w innych krajach badania podstawowe

(w Polsce 34,5% w 1998 r., 12% w Irlandii w 1993 r.),

a w mniejszej przeznaczane sà na prace rozwojowe

(39,7% w Polsce, a 52% w Irlandii).

Systematycznie spada w Polsce liczba zg∏oszeƒ patentowych, chocia˝ tempo tego spadku ulega spowolnieniu: w 1998 spadek wyniós∏ 1,4% w stosunku do roku poprzedniego, w 1997 — 5,3%, w 1996 — 10,7%.

Ogólna liczba zg∏oszeƒ patentowych przypadajàca na

100 tys. mieszkaƒców wynios∏a w Polsce w 1997 ro-

ku 6, gdy np. w Niemczech 55, Szwecji 47. Niewielki post´p nastàpi∏ w Polsce w latach 1990—97 w produkcji

wyrobów nowych i zmodernizowanych — udzia∏ wartoÊci produkcji sprzedanej tych wyrobów w ogólnej

wartoÊci produkcji sprzedanej wzrós∏ z 3,0% w 1990 r.

do 8,2% w 1998 r. Niezadowalajàce jest tak˝e tempo

zmian w zakresie udzia∏u w ogólnej produkcji przemys∏owej wyrobów b´dàcych noÊnikami post´pu technicznego. Ich udzia∏ w ogólnej wartoÊci produkcji

sprzedanej wyrobów przemys∏owych (liczonej w cenach bie˝àcych) by∏ w 1998 r. (11%) tylko nieznacznie

wy˝szy ni˝ w roku 1989 (10,3%). Udzia∏ eksportu wyrobów wysokiej techniki w eksporcie ogó∏em wynosi∏

w 1998 r. — 2,4%. Na tym samym poziomie kszta∏towa∏

si´ ten wskaênik dla Portugalii w 1993 r., a dla Grecji

wynosi∏ on 2,1%, przy Êredniej Unii Europejskiej —

12%. Relatywnie niskie pozostajà (pomimo systematycznego realnego wzrostu w ostatnich latach) tak˝e

nak∏ady w dziedzinie rozwoju i modernizacji infrastruktury transportowej, telekomunikacyjnej i szkolnictwa

wy˝szego. Udzia∏ wydatków na sektor transportu w bud˝ecie paƒstwa spad∏ z 5,02% w 1990 roku do 1,93%

w 1999 roku, przy czym udzia∏ nak∏adów inwestycyjnych na transport w nak∏adach inwestycyjnych ogó∏em spad∏ odpowiednio z 1,86% do 0,54%. Nak∏ady inwestycyjne z bud˝etu paƒstwa na transport zmniejszy∏y si´ z 32,9% w 1990 r. do 27,8% w 1999 r. (nie jest to

jednak ca∏oÊç nak∏adów na transport, gdy˝ cz´Êç pokrywana jest przez samorzàdy).

Poz. 851

Czynnikiem unowoczeÊnienia gospodarki jest nap∏yw kapita∏u zagranicznego. Jest on noÊnikiem nowych technologii i organizacji pracy wp∏ywajàcych na

konkurencyjnoÊç. W wielu przypadkach celem inwestorów jest jednak tylko udzia∏ w rynku krajowym, a realizacja takiej polityki przez inwestorów zagranicznych

nie wp∏ywa na wzrost eksportu i bilansu p∏atniczego

kraju. Przy rosnàcych z ka˝dym rokiem inwestycjach

zagranicznych ich ∏àczna wartoÊç wynios∏a do koƒca

1999 r. prawie 39 mld USD (tylko w roku 1999 — 8,3

mln USD). Z danych UNCTAD wynika, ˝e udzia∏ Polski

w ∏àcznej kwocie zaanga˝owanego zagranicznego kapita∏u w Europie Ârodkowej i Wschodniej w 1999 roku

wyniós∏ 36,0%, natomiast Czech — 17,0%, Rosji —

14,0%, W´gier — 8,8%, Rumunii — 7,0%, Chorwacji —

4,0%, a pozosta∏ych krajów — 14,0%. W wielkoÊci inwestycji zagranicznych na 1 mieszkaƒca Polska ust´puje w tym regionie W´grom, S∏owenii i Estonii. Wed∏ug

wst´pnych danych za 1999 rok wartoÊç tego wskaênika dla W´gier wynios∏a ponad 2000 USD, gdy dla Polski 1007 USD.

Udzia∏ eksportu w PKB stanowi∏ w 1999 roku oko∏o

26,6% (w UE od oko∏o 16 do 75%). Udzia∏ Polski w handlu Êwiatowym pozostaje na niskim poziomie i wynosi

oko∏o 0,9% w imporcie i 0,5% w eksporcie (1998), przy

jednoczesnej niekorzystnej strukturze towarowej. W latach 1990—1998 udzia∏ gospodarki polskiej w Êwiatowym imporcie i eksporcie wzrós∏ odpowiednio z 0,3%

Wykres 4. Stopa bezrobocia w Polsce i UE, 1998

èród∏o: Rocznik statystyczny 1999, GUS, Warszawa 1999

do 0,9% i 0,4% do 0,6%. Najwi´kszym partnerem handlowym Polski jest Unia Europejska, na którà przypada

ponad 70% eksportu i oko∏o 65% importu. Deficyt obrotów z zagranicà stanowi∏ w roku 1999 oko∏o 7,5%1

PKB. Stopa inflacji ulega∏a systematycznemu obni˝a——————

1 „Zagraniczna polityka gospodarcza i handel zagraniczny

Polski 1999—2000” — IKCHZ, Warszawa 2000 r., str. 37.

niu, jej wielkoÊç z koƒca 1999 r. wynoszàca 7,3%

(w 1998 r. — 8,6%) znacznie jednak przekracza∏a wielkoÊci notowane w poszczególnych krajach cz∏onkowskich UE. Poziom deficytu bud˝etowego kszta∏towa∏

si´ w Polsce w 1999 r. na poziomie 2,1% PKB — wobec

ok. 1,5% w UE, d∏ug publiczny natomiast stanowi∏ ok.

50% PKB (w UE 71,2%).

Bez pracy na koniec roku 1999 pozostawa∏o 2,4

mln osób. Stopa bezrobocia wynoszàca 13,0% przewy˝sza∏a Êrednià unijnà, która wynosi∏a 10,4%. W stosunku do roku 1997, w którym zanotowano najni˝szy

poziom stopy bezrobocia w Polsce w ostatniej dekadzie, oznacza to wzrost o oko∏o 3 punkty procentowe.

Stopa bezrobocia jest jednak nadal ni˝sza ni˝ w roku

1993, gdy notowany by∏ najwy˝szy poziom bezrobocia

— 16,4%. Najliczniejszà grup´ bezrobotnych stanowià

osoby m∏ode do 24 roku ˝ycia (oko∏o 58%, w UE 9,3%,

ale w odniesieniu do m∏odzie˝y do 24 roku ˝ycia), a blisko 40% ogó∏u bezrobotnych pozostawa∏o bez pracy

rok i d∏u˝ej (w UE ok. 50%). W zwiàzku z niskà produktywnoÊcià rolnictwa i restrukturyzacjà sektorów przemys∏owych istnieje ponadto du˝e, wynoszàce oko∏o

1,2 mln osób bezrobocie ukryte (w tym 0,9 mln osób

w rolnictwie).

Podsumowujàc, mo˝na stwierdziç, ˝e stan i struktura gospodarki, problemy przekszta∏ceƒ przemys∏u

i rolnictwa skutkujàce wysokim poziomem bezrobocia strukturalnego, w tym ukrytego, wp∏ywajà na niski poziom rozwoju i konkurencyjnoÊci Polski. Âwiadczy o tym syntetyczny wskaênik PKB na mieszkaƒca

(wg parytetu si∏y nabywczej), niski w stosunku do poziomu Êredniej PKB w Unii Europejskiej, jak i poszczególnych krajów kandydujàcych. Utrzymujàcy si´ stabilny wzrost gospodarczy oraz wià˝àcy si´ z tym systematyczny wzrost popytu wewn´trznego (mimo niskiego

poziomu innowacyjnoÊci produkcji, wp∏ywajàcej na

pogorszenie konkurencyjnej pozycji na rynku wewn´trznym i w eksporcie) powoduje jednak, ˝e Polska

modernizuje gospodark´ i unowoczeÊnia struktur´

spo∏eczno-gospodarczà. Rodzi to perspektywy w horyzoncie Êrednioterminowym dla stopniowego wzrostu

stopnia spójnoÊci ekonomicznej i spo∏ecznej z krajami

Unii Europejskiej oraz sprostania presji procesów globalizacji.

2. Zró˝nicowania mi´dzyregionalne

Rzetelna ocena konkurencyjnoÊci przestrzeni Polski

oraz stopnia zró˝nicowaƒ mi´dzyregionalnych dokonywana na poziomie województw (odpowiadajàcych

wyznaczonym przez EUROSTAT w krajach Unii Europejskiej regionom NUTS II2) jest podstawowym warunkiem wyznaczania realnych celów polityki regionalnej paƒstwa. Oceny takie, aczkolwiek z regu∏y fragmentaryczne, sà przedmiotem wielu prac i analiz dokonywanych przez lub na zlecenie administracji paƒstwowej, samorzàdowej oraz oÊrodków i instytutów naukowych. W niniejszym rozdziale dokonano jedynie próby

syntetycznego podsumowania najwa˝niejszych zjawisk, które decydujà o stopniu konkurencyjnoÊci województw w stosunku do regionów europejskich oraz

wyznaczajà ich perspektywy rozwojowe.

LudnoÊç Polski w koƒcu 1999 roku osiàgn´∏a 38,7

mln. W roku 1999 zanotowano po raz pierwszy w okresie powojennym ujemne tempo przyrostu ludnoÊci —

——————

2 NUTS — Nomenklatura Statystycznych Jednostek Administracyjnych; jednostki NUTS II sà podstawowym poziomem odniesienia dla polityki regionalnej Unii Europejskiej;

w Polsce na mocy Rozporzàdzenia RM z dnia 13 lipca

2000 r. (Dz. U. Nr 58, poz. 685) wprowadzono NTS.

Poz. 851

liczba ludnoÊci ogó∏em zmniejszy∏a si´ o 13 tys. Do najludniejszych województw nale˝à: mazowieckie i Êlàskie (ponad 4,8 mln mieszkaƒców). Najmniej ludnoÊci

majà województwa lubuskie i opolskie (1 mln). Tendencj´ spadkowà liczby ludnoÊci w latach 90. wykazujà województwa: ∏ódzkie, Êlàskie, Êwi´tokrzyskie oraz

opolskie. Relatywnie wysokim tempem przyrostu ludnoÊci charakteryzujà si´ województwa pomorskie i ma∏opolskie. Ârednio na 100 m´˝czyzn przypada w Polsce

106 kobiet (w UE 105) i poziom ten utrzymuje si´ ju˝ od

kilkudziesi´ciu lat. G´stoÊç zaludnienia w latach 90.

ustabilizowa∏a si´ na poziomie ok. 123—124 osób na

1 km2 (nieznacznie przekracza Êrednià UE, wynoszàcà

116 osób na 1 km2). Zró˝nicowanie g´stoÊci zaludnienia jest znaczne i wynosi na poziomie województw

1:6,6. Najwy˝sza g´stoÊç zaludnienia jest w uprzemys∏owionym województwie Êlàskim (397 osób na km2),

a najni˝sza w województwie warmiƒsko-mazurskim

(60) i podlaskim (61).

W miastach mieszka 61,8% ludnoÊci, przy czym najbardziej zurbanizowane sà województwa: Êlàskie

(80%), dolnoÊlàskie, zachodniopomorskie oraz pomorskie (poni˝ej 70%); relatywnie najs∏abiej — podkarpackie, Êwi´tokrzyskie i lubelskie (poni˝ej 50%). Od poczàtku lat dziewi´çdziesiàtych zmniejsza si´ nap∏yw ludnoÊci ze wsi do miast. Szacuje si´, ˝e w 1999 roku saldo

migracji mi´dzy obszarami miejskimi i wiejskimi by∏o

najni˝sze w okresie powojennym. W ostatnich latach

obserwuje si´ równie˝ zjawisko zmniejszania si´ liczby

mieszkaƒców wielkich aglomeracji miejskich na korzyÊç ich satelitów.

Poziom rozwoju gospodarczego mierzony PKB na

mieszkaƒca (dane z roku 1998) wykazuje znaczne zró˝nicowanie przestrzenne: najwy˝szy osiàgn´∏o województwo mazowieckie — 20,9 tys. z∏ (o 41% wi´cej ni˝

Êrednio w kraju), a najni˝szy województwo lubelskie —

10,4 tys. z∏ (o 27,5% mniej). Wysokim poziomem rozwoju charakteryzujà si´ równie˝ województwa: Êlàskie

i wielkopolskie. Obszar o najni˝szym poziomie PKB na

mieszkaƒca tworzy obecnie pi´ç województw: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, warmiƒsko-mazurskie

oraz Êwi´tokrzyskie, skoncentrowanych w pó∏nocno-wschodniej i po∏udniowo-wschodniej cz´Êci kraju.

Stosunek wartoÊci maksymalnej do minimalnej wskaênika PKB na mieszkaƒca wynosi∏ niespe∏na 1:2,1; podobnie jak w krajach Unii Europejskiej (rozpi´toÊç zró˝nicowaƒ mi´dzyregionalnych na poziomie jednostek

NUTS II, najbardziej zbli˝onych pod wzgl´dem wielkoÊci do polskich województw, wynosi przeci´tnie 1:2).

Z obliczeƒ EUROSTATU, dotyczàcych poziomu PKB

na mieszkaƒca dla regionów NUTS II Unii Europejskiej

i krajów kandydujàcych w latach 1995—1997, wynika,

˝e poziom rozwoju najsilniejszego gospodarczo w Polsce województwa mazowieckiego (którego PKB na

mieszkaƒca wyniós∏ 49% Êredniej UE), odpowiada

w przybli˝eniu poziomowi najbiedniejszych zamorskich regionów krajów europejskich, takich jak: Azory

(50%), Martynika (50%). Najbiedniejsze regiony (dane

za 1997 rok) na kontynencie europejskim to Ipeiros

i Voreio Aigaio (Grecja — odpowiednio 43% i 51%),

Extremadura (Hiszpania — 55%), Acores (Portugalia

51%). Regiony: Pragi, Bratys∏awy i Budapesztu by∏y

Wykres 5. Procentowy udzia∏ województw w wartoÊci dodanej brutto, 1998

èród∏o: Publikacja pt: „Produkt krajowy brutto wed∏ug województw w 1998 r.”,

GUS, Katowice, 2000

w latach 1995—97 jedynymi obszarami krajów kandydujàcych, w których poziom PKB na mieszkaƒca przekroczy∏ poziom 75%.

Obszarami gospodarczo najs∏abszymi w odniesieniu do regionów Unii Europejskiej, a tak˝e krajów Europy Ârodkowej, by∏y województwa: Êwi´tokrzyskie,

lubelskie, podlaskie, podkarpackie i warmiƒsko-mazurskie (PKB mieÊci∏ si´ w przedziale 24—26% Êredniej

UE). Poziom PKB na mieszkaƒca w tych województwach jest wyraênie ni˝szy od poziomu, który by∏ obserwowany w najbiedniejszych regionach Grecji, Portugalii i Hiszpanii w momencie akcesji tych krajów do

UE. I tak np. poziom PKB na mieszkaƒca w momencie

przystàpienia do Unii Europejskiej w najbiedniejszym

regionie Portugalii — Alentejo wynosi∏ 37% (w 1986 r.),

Hiszpanii — Extremadura 44% (1986 r.) i Grecji Voreio

Aigaio 44% (1986 r. — brak danych za rok akcesji 1981).

Projekcja wzrostu PKB w Polsce, bez uwzgl´dnienia interwencji strukturalnej, wskazuje, ˝e najbiedniejsze

województwa w Polsce poziom 40% Êredniej unijnej

mog∏yby osiàgnàç oko∏o 2012 (przy za∏o˝eniu rozwoju

w tempie Êredniej krajowej).

Infrastruktura

Sieç kolejowa ulega systematycznemu skracaniu

(w latach 1991—1998 o 11,5%). Obecnie jej d∏ugoÊç

wynosi 23 210 km, co daje g´stoÊç linii kolejowych na

poziomie 7,4 km/100 km2 i przewy˝sza wartoÊç Êrednià

dla Unii Europejskiej równà ok. 5 km/100 km2. Wyst´pujà znaczne ró˝nice w g´stoÊci sieci kolejowej pomi´dzy Polskà zachodnià i wschodnià, na korzyÊç tej

pierwszej. Ponad 95% to linie normalnotorowe, zelektryfikowane w 52%. Linie kolejowe podstawowego krajowego i mi´dzynarodowego znaczenia, zw∏aszcza zlokalizowane w europejskich korytarzach transporto-

wych, wymagajà modernizacji i dostosowania do standardów europejskich. W latach 1991 i 1998 przewozy

towarowe i pasa˝erskie uleg∏y obni˝eniu, odpowiednio

o 27% i 49%.

Sieç drogowa w Polsce jest dobrze rozwini´ta, liczy

364,3 tys. km, z czego ponad 240 tys. km (67,1%) to drogi o nawierzchni twardej. Wskaênik g´stoÊci dróg o nawierzchni twardej wynosi 78,2 km/100 km2 i stanowi

67% Êredniej dla Unii Europejskiej (116 km/100 km2).

D∏ugoÊç autostrad (264 km) w przeliczeniu na 1000 km2

wynosi zaledwie ok. 0,85 km, przy Êredniej dla UE ok.

16 km. Udzia∏ dróg o nawierzchni twardej jest stosunkowo ma∏y w województwach Polski pó∏nocnej (warmiƒsko-mazurskie, pomorskie i podlaskie). Najkorzystniej sytuacja kszta∏tuje si´ w województwach Polski

po∏udniowej (Êlàskie, ma∏opolskie, dolnoÊlàskie i Êwi´tokrzyskie). Znaczna cz´Êç dróg jest jednak niskiej jakoÊci i wymaga modernizacji lub zmiany nawierzchni.

Transport lotniczy. W latach 1991—1998 transport

ten charakteryzowa∏ si´ du˝à dynamikà wzrostu przewozów. W 1998 r. przewieziono 2632 tys. pasa˝erów, tj.

o ok. 53,5% wi´cej ni˝ w 1990 r., z czego 85% w komunikacji mi´dzynarodowej. Stanowi to jednak zaledwie

znikomy procent ruchu lotniczego w Unii Europejskiej.

Najwi´ksze znaczenie dla obs∏ugi pasa˝erów majà lotniska w Warszawie (blisko 2,5 mln pasa˝erów, tj. 90%

wszystkich w Polsce) oraz w Krakowie, Gdaƒsku, Wroc∏awiu, Poznaniu i Katowicach. Te porty obs∏ugujà loty

mi´dzynarodowe.

Telekomunikacja. W ostatnich latach nastàpi∏ istotny rozwój bran˝y telekomunikacyjnej. G´stoÊç telefoniczna wzros∏a z 78 abonentów na 1000 mieszkaƒców

w 1989 roku do 260,5 w 1999 roku (w 1998 r. — 228).

Wskaênik ten w innych krajach Europy kszta∏towa∏ si´

nast´pujàco: we Francji 583, w Niemczech 566, w Grecji 525, w Austrii 502, w Hiszpanii 417, w Portugalii —

413. System telefonii przewodowej w Polsce jest

znacznie zró˝nicowany terytorialnie. Najwi´ksza dost´pnoÊç telekomunikacyjna wyst´puje w województwie mazowieckim, najmniejsza w województwach

podkarpackim, Êwi´tokrzyskim i warmiƒsko-mazurskim, przy czym ubogà infrastrukturà telekomunikacyjnà wyraênie charakteryzujà si´ tereny wiejskie. Liczba

abonentów telefonii komórkowej na 100 mieszkaƒców

wynosi∏a w 1999 roku 10, gdy w Portugalii wynosi 48,

w Grecji 38. W Polsce przypada 40,8 u˝ytkowników Internetu na 1000 mieszkaƒców.

Ârodowisko naturalne. Od 1990 roku nastàpi∏o

istotne zmniejszenie presji na Êrodowisko i znaczna

poprawa stanu Êrodowiska. W latach 90. emisja py∏ów

do powietrza zmniejszy∏a si´ o 57%, zwiàzków siarki

o 48, a zwiàzków azotu o 28%, co spowodowa∏o

zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza, szczególnie

w regionach uprzemys∏owionych. Z ponad 2,5 mln ton

py∏ów i gazów wyemitowanych w roku 1998 (z których

py∏y zneutralizowane by∏y w 98,6%, a gazy w blisko

38%) ponad 56% wytworzy∏y województwa Êlàskie,

∏ódzkie, ma∏opolskie i mazowieckie. Stosunkowo najmniej zanieczyszczeƒ, zarówno pod wzgl´dem produkcji Êcieków, jak i gazów i py∏ów, jest wytwarzane

w województwach: lubuskim, podlaskim i warmiƒsko-

Poz. 851

-mazurskim. IloÊç nieoczyszczonych Êcieków odprowadzanych do rzek spad∏a prawie o 70%, co poprawi∏o jakoÊç wód w rzekach, szczególnie z punktu widzenia wskaêników fizyczno-chemicznych. W 1998 roku

do wód powierzchniowych odprowadzono 9843,5 hm3

Êcieków przemys∏owych i komunalnych, z czego

oczyszczenia wymaga∏o 2801,9 hm3. Ponad 50% Êcieków nie oczyszczonych odprowadzonych zosta∏o

w trzech województwach: Êlàskim, mazowieckim i kujawsko-pomorskim.

Zró˝nicowanie przestrzenne wykazuje wyposa˝enie w sieç wodno-kanalizacyjnà. Relatywnie najs∏abiej

sà w nià wyposa˝one województwa Polski wschodniej

i pó∏nocno-wschodniej: lubelskie, podlaskie i warmiƒsko-mazurskie; najlepiej: Êlàskie, kujawsko-pomorskie,

∏ódzkie i ma∏opolskie.

Coraz bardziej racjonalne staje si´ tak˝e gospodarowanie odpadami, zw∏aszcza przemys∏owymi. Chocia˝ w pierwszym okresie transformacji do poprawy

stanu Êrodowiska przyczyni∏a si´ zauwa˝alna recesja

gospodarcza, to jednak ju˝ od poczàtku 1992 roku poprawa ta ma miejsce przy utrzymujàcej si´ wysokiej

stopie wzrostu gospodarczego, co oznacza zmniejszajàce si´ iloÊci zanieczyszczeƒ w przeliczeniu na jednostk´ PKB.

Wykres 6. Emisja zanieczyszczeƒ, 1998.

èród∏o: Obliczenia w∏asne na podstawie Rocznika statystycznego województw 1999, GUS, Warszawa

Nadal jednak pozosta∏o wiele „goràcych problemów ekologicznych”, a niektóre zagro˝enia nawet

zwi´kszajà si´. Narastajàcym problemem jest na przyk∏ad „emisja niska”, szczególnie zwiàzana z intensywnym rozwojem motoryzacji.

Nak∏ady na infrastruktur´ stanowià zwykle wi´kszoÊç wydatków regionalnych, stàd stan infrastruktury

i zanieczyszczenia Êrodowiska determinuje cz´sto poziom niezb´dnej pomocy regionalnej.

Ochrona zdrowia. Dost´pnoÊç us∏ug medycznych

w Polsce, mierzona liczbà personelu medycznego (lekarzy, lekarzy-stomatologów, farmaceutów, piel´gniarek), a tak˝e liczbà ∏ó˝ek w szpitalach na 10 tys. ludnoÊci, najlepsza jest w najwi´kszych aglomeracjach i du˝ych miastach. Wskaêniki te charakteryzujà si´ jednak

stosunkowo niewielkim zró˝nicowaniem regionalnym,

a ich poziom zbli˝ony jest do poziomu krajów UE.

W 1998 r. na 10 tys. ludnoÊci przypada∏o w Polsce 23,3

lekarzy (przy 15,6 w Wlk. Brytanii; 24,8 w Portugalii;

26,0 w Szwecji); 4,5 lekarzy stomatologów (przy 1,5

w Portugalii; 3,4 w Hiszpanii; 4,6 w Austrii; 4,7 w Holandii), 55,1 piel´gniarek (31,4 w Portugalii, 33,1 w Grecji,

41,3 w Hiszpanii, 50,6 w Austrii) oraz 53,1 ∏ó˝ek w szpitalach ogólnych (35 w Danii; 33 w Irlandii; 42 w Hiszpanii, 55 w Holandii). Wskaênik liczby aptek przypadajàcych na 10 tys. mieszkaƒców, odzwierciedlajàcy nie tylko dost´p do leków, ale tak˝e poÊrednio potencja∏ kadry medycznej i farmaceutycznej, jest ma∏o zró˝nicowany przestrzennie — najlepiej wyposa˝one w apteki

sà województwa ∏ódzkie i lubelskie, najs∏abiej Pomorze

Zachodnie, Warmia i Mazury oraz Mazowsze.

Potencja∏ gospodarczy

Przemys∏ (razem z budownictwem) wytwarza

35,8% wartoÊci dodanej brutto (1998 r.). Najwy˝szym

udzia∏em tego sektora w wartoÊci dodanej charakteryzujà si´ województwa Êlàskie i wielkopolskie, najni˝szym — lubelskie i podlaskie. W 1999 r. wartoÊç produkcji sprzedanej krajowego przemys∏u w województwach: mazowieckim, Êlàskim i wielkopolskim stanowi∏a 47,8% ogólnej produkcji przemys∏owej kraju. Dla

porównania grupa pi´ciu województw o najmniejszej

wartoÊci produkcji sprzedanej osiàgn´∏a udzia∏ 12,9%.

Rolnictwo w 1998 r. tworzy∏o 4,9% wartoÊci dodanej brutto, przy czym najwi´kszym udzia∏em charakteryzujà si´ województwa: lubelskie, podlaskie, wielkopolskie, opolskie i warmiƒsko-mazurskie. Sektor ten

odznacza si´ znacznym przerostem zatrudnienia, rozdrobnieniem gospodarstw, niskà efektywnoÊcià oraz

niskim stopniem towarowoÊci produkcji. Wi´kszoÊç indywidualnych gospodarstw rolnych prowadzi dzia∏alnoÊç wy∏àcznie bàdê g∏ównie dla zaspokojenia potrzeb

konsumpcyjnych rodzin zwiàzanych z danym gospodarstwem. Zaledwie 45,9% gospodarstw produkuje

g∏ównie lub wy∏àcznie na sprzeda˝, najwi´cej w województwach: kujawsko-pomorskim, podlaskim, wielkopolskim i warmiƒsko-mazurskim (powy˝ej 60%), najmniej w Êlàskim, ma∏opolskim i podkarpackim (oko∏o

20% i mniej). Najwi´cej u˝ytkowników indywidualnych

gospodarstw rolnych utrzymujàcych si´ tylko z pracy

w swoim gospodarstwie by∏o w województwach lubelskim, podlaskim i Êwi´tkorzyskim, a najmniej w województwach Êlàskim i lubuskim. Przeci´tna ogólna powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi∏a 8,2 ha

u˝ytków rolnych, w tym indywidualnego gospodarstwa rolnego 6,9 ha u˝ytków rolnych, przy czym ponad

56,5% polskich gospodarstw posiada powierzchni´ od

1,01—4,99 ha, a tylko ok. 18,7% dysponuje powierzchnià wi´kszà ni˝ 10 ha. Najwi´ksze rozdrobnienie cechuje rolnictwo Polski po∏udniowo-wschodniej, w której

jednoczeÊnie jest najwi´ksze zatrudnienie w tym sektorze.

Prywatyzacja. èród∏em dost´pu do kapita∏u i cz´sto zwiàzanego z nim post´pu jest prywatyzacja. Jej

stopieƒ jest nie tylko odzwierciedleniem przemian

strukturalnych, ale i atrakcyjnoÊci inwestycyjnej. Realizacja procesu przekszta∏ceƒ w uj´ciu terytorialnym jest

zró˝nicowana i w du˝ej mierze uwarunkowana liczbà

przedsi´biorstw paƒstwowych funkcjonujàcych na terenie danego województwa. Ogó∏em w latach 1990—

1999 najwi´cej przedsi´biorstw paƒstwowych obj´to

Poz. 851

przekszta∏ceniami na terenie województw: Êlàskiego

(676), mazowieckiego (543) i dolnoÊlàskiego (451),

a najmniej — na terenie województw: Êwi´tokrzyskiego (142) i podlaskiego (148).

W latach 1990—1998 liczba pracujàcych w sektorze

prywatnym wzros∏a o 3,1 mln osób. Liczba pracujàcych

w sektorze publicznym zmniejszy∏a si´ w tym samym

okresie o 4,6 mln osób. W latach dziewi´çdziesiàtych

zmieni∏a si´ równie˝ struktura pracujàcych wed∏ug

sektorów w∏asnoÊci. Po uwzgl´dnieniu przekszta∏ceƒ

w∏asnoÊciowych w koƒcu 1998 roku pracujàcy w sektorze publicznym stanowili 30,8% (dla porównania

w 1995 roku 38,6%, a w 1990 roku 52,1%) . Udzia∏ pracujàcych w sektorze prywatnym wyniós∏ odpowiednio

69,2%; 61,4%; 47,9%.

Rozwój sektora MSP. G´stoÊç rozmieszczenia MSP

jest tak˝e miernikiem przedsi´biorczoÊci, a tym samym

perspektyw prowadzenia dzia∏alnoÊci gospodarczej.

W latach 90. nastàpi∏ dynamiczny wzrost sektora. Liczba spó∏ek prawa handlowego i prowadzonych przez

osoby fizyczne wzros∏a do ponad 2 mln, w tym z udzia∏em kapita∏u zagranicznego do 40,9 tys. Wskaênik liczby podmiotów gospodarczych na 1000 mieszkaƒców

wyniós∏ w 1998 r. Êrednio w Polsce 73,5, przy czym najwy˝szy poziom osiàgn´∏y województwa: mazowieckie,

zachodniopomorskie i dolnoÊlàskie — powy˝ej 82, najmniejszy: opolskie, Êwi´tokrzyskie, podkarpackie i lubelskie — poni˝ej 60. Najwy˝szy odsetek spó∏ek z

udzia∏em kapita∏u zagranicznego, który w znacznym

stopniu determinowa∏ wielkoÊç nak∏adów inwestycyjnych w regionach, wyst´powa∏ w województwach: lubuskim, zachodniopomorskim, mazowieckim, dolnoÊlàskim i opolskim, najmniejszy w województwach: lubelskim, podlaskim, podkarpackim i Êwi´tokrzyskim.

Rozk∏ad przestrzenny MSP wykazuje koncentracj´

w obr´bie du˝ych aglomeracji miejskich oraz w okr´gach o dobrze rozwini´tym i zró˝nicowanym przemyÊle. W 1998 r. województwami o najwi´kszej liczbie

ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw na 1000 mieszkaƒców by∏y województwa mazowieckie (56), zachodniopomorskie (52), ∏ódzkie, lubuskie i pomorskie (48). Skupia∏y ponad 37% ogó∏u przedsi´biorstw tej wielkoÊci.

Tak˝e najwi´kszy przyrost liczby MSP dotyczy∏ województw ju˝ charakteryzujàcych si´ silnà ich koncentracjà zwiàzanà z aglomeracjami, które w latach 1994—98

skupi∏y ponad 1/3 (tj. pow. 600 tys. tych przedsi´biorstw). Ni˝szy poziom rozwoju przedsi´biorczoÊci

cechuje województwa: lubelskie, podkarpackie, podlaskie i warmiƒsko-mazurskie.

Instytucje otoczenia biznesu. Zmiany gospodarcze

przyczyni∏y si´ do intensywnego rozwoju instytucji

wspierajàcych rozwój przedsi´biorstw, tj. firm Êwiadczàcych us∏ugi finansowe, ubezpieczeniowe, doradcze,

informacyjne i w zakresie obrotu nieruchomoÊciami.

IloÊç tego typu firm na 10 tys. mieszkaƒców wykazuje

znaczne zró˝nicowanie regionalne. Najliczniej instytucje otoczenia biznesu powstajà w województwie mazowieckim oraz województwach po∏o˝onych wzd∏u˝ granicy z Niemcami: dolnoÊlàskim, zachoniopomorskim

i lubuskim, najrzadziej w województwach: Êwi´tokrzyskim, lubelskim i podkarpackim.

Inwestycje zagraniczne. Rozwój gospodarczy regionów jest ÊciÊle uzale˝niony od mo˝liwoÊci pozyskiwania i utrzymywania zdolnoÊci produkcyjnych. AtrakcyjnoÊç nie wyra˝a si´ tylko niskim kosztem produkcji/robocizny, ale jest wynikowà szeregu czynników

sk∏adajàcych si´ na konkurencyjnoÊç. Wed∏ug danych

Paƒstwowej

Agencji

Inwestycji

Zagranicznych

w 1999 r. nap∏yn´∏o do Polski ogó∏em 8,3 mld USD bezpoÊrednich inwestycji zagranicznych, w tym tzw. inwestycji du˝ych (o wartoÊci ponad 1 mln USD) na sum´

7,9 mld USD oraz tzw. ma∏ych — na sum´ 370,0 mln

USD. W porównaniu z rokiem 1998 oznacza to obni˝enie wielkoÊci nap∏ywów o 17,9% (w tym du˝ych

o 17,6%, a ma∏ych a˝ o 24,4%).

Przestrzenna lokalizacja inwestycji zagranicznych

w Polsce jest stabilna i nie wykazuje zmian strukturalnych, a jedynie zmiany iloÊciowe. Inwestorzy zagraniczni preferujà regiony w znacznym stopniu zurbanizowane, z dobrze rozwini´tà infrastrukturà, zasobne

w wykwalifikowane kadry pracownicze i z ∏atwym dost´pem do obiektów biurowych i produkcyjnych. Województwa: mazowieckie (z 483 lokalizacjami), Êlàskie

(268) i wielkopolskie (231) skupi∏y oko∏o 49,4% wszystkich inwestycji zagranicznych w kraju. Na koƒcu listy

znajdujà si´ województwa: lubuskie (z 43 lokalizacjami), opolskie (36) i podlaskie (31). Szczególnym rodzajem zach´t dla inwestycji zagranicznych sà specjalne

strefy ekonomiczne (SSE). Kapita∏ zagraniczny ulokowany w strefach stanowi 81,25% zainwestowanego

tam kapita∏u. Najwi´cej zainwestowano w Katowickiej

SSE (2.921,7 mln z∏), Legnickiej SSE (1.068,2 mln z∏),

Mieleckiej SSE (831 mln z∏), Wa∏brzyskiej SSE (388,8

mln z∏). W pozosta∏ych strefach udzia∏ kapita∏u zagranicznego nie przekracza∏ 20 mln USD. Âwiadczy to, ˝e

system zach´t (zwolnieƒ i ulg podatkowych) jest za ma∏ym bodêcem do inwestowania na obszarach „ja∏owych”, pozbawionych mi´dzy innymi nowoczesnej infrastruktury.

Poz. 851

Badania i rozwój. Dystans, jaki dzieli sfer´ badaƒ

i rozwoju w Polsce od krajów wysoko rozwini´tych —

zarówno pod wzgl´dem poziomu i proporcji finansowania, struktury instytucjonalnej sfery badaƒ i rozwoju oraz jej zwiàzków z gospodarkà, jest nie mniejszy ni˝

ró˝nice w poziomie rozwoju gospodarczego i spo∏ecznego. Udzia∏ nak∏adów przeznaczonych na dzia∏alnoÊç

badawczo-rozwojowà, w stosunku do produktu krajowego brutto, jest porównywalny z poziomem nak∏adów ponoszonych w wielu krajach UE, jednak od kilku

lat systematycznie spada liczba zg∏oszeƒ patentowych

i wzorów u˝ytkowych, a udzia∏ przedsi´biorstw, które

w ciàgu ostatnich trzech lat wprowadzi∏y co najmniej

jednà innowacj´, kszta∏tuje si´ poni˝ej Êredniej dla Unii

Europejskiej (w latach 1994—1996 wyniós∏ on w Polsce

37,6% — wobec 50% Êrednio w UE). Istotnà rol´ w prowadzeniu dzia∏alnoÊci badawczo-rozwojowej odgrywajà przedsi´biorcy. W Polsce udzia∏ przedsi´biorców

jako êród∏a finansowania badaƒ i rozwoju jest niski

i wynosi∏ w 1998 r. — 29,7%, przy Êredniej w Unii Europejskiej wynoszàcej w 1995 r. — 62,1. Infrastruktura instytucjonalna niezb´dna do prowadzenia badaƒ i rozwoju jest w Polsce stosunkowo dobrze rozwini´ta.

W jej sk∏ad wchodzà szko∏y wy˝sze, placówki PAN, jednostki badawczo-rozwojowe oraz przedsi´biorcy i prywatne instytuty badawcze. Funkcjonujàce w Polsce od

2000 r. centra doskona∏oÊci sà pozytywnym przyk∏adem powstawania powiàzaƒ pomi´dzy instytucjami

badawczymi a przedsi´biorcami. W zwiàzku z lokalizacjà oÊrodków akademickich i naukowych istnieje jednak naturalna, znaczna dysproporcja w strukturze przestrzennej nak∏adów na dzia∏alnoÊç badawczo-rozwojowà w Polsce. Istnieje bardzo silna koncentracja przestrzenna w zakresie nak∏adów na badania i rozwój. Ponad 43% Êrodków wydanych w roku 1998 na dzia∏alnoÊç badawczo-rozwojowà przypad∏o na województwo mazowieckie, a kolejne 18% na: Êlàskie i ma∏opolskie. Najmniej na dzia∏alnoÊç badawczo-rozwojowà

przeznaczajà województwa: opolskie, Êwi´tokrzyskie,

lubuskie i podlaskie (∏àcznie ich udzia∏ wynosi 2,9%).

Wykres 7. Nak∏ady na dzia∏alnoÊç badawczo-rozwojowà, 1998

èród∏o: Rocznik statystyczny województw 1999, GUS, Warszawa, 1999

Turystyka. W latach 90. zanotowano wzrost zainteresowania Polskà jako celem podró˝y, zarówno turystycznych, jak i biznesowych oraz handlowych. Zaowocowa∏o to ponad 5-krotnym wzrostem liczby cudzoziemców odwiedzajàcych Polsk´. Liczba turystów

korzystajàcych z bazy noclegowej wzros∏a od 1990 r.

o blisko po∏ow´ i wynios∏a w 1998 r. ponad 15,8 mln

osób. Najliczniej odwiedzane przez turystów by∏y tereny województw: ma∏opolskiego, Êlàskiego, zachodniopomorskiego, pomorskiego, a tak˝e aglomeracja

warszawska. Dost´pnoÊç bazy turystycznej jest zró˝nicowana regionalnie. W odniesieniu do hoteli wy˝szej klasy (które stanowià istotnà miar´ poziomu rozwoju regionu) jej g´stoÊç w województwie Êlàskim

jest 10-krotnie wi´ksza ni˝ w woj. podlaskim. Bioràc

pod uwag´ liczb´ hoteli przypadajàcych na 10 tys.

km2, najlepiej sytuacja kszta∏tuje si´ w województwach Polski po∏udniowej: Êlàskim, ma∏opolskim

i dolnoÊlàskim, najs∏abiej zaÊ w Êwi´tokrzyskim, lubelskim i podlaskim. Niskie wskaêniki w regionach

z du˝ymi aglomeracjami miejskimi (mazowieckie, pomorskie, wielkopolskie i ∏ódzkie) Êwiadczà o znacznym niedoborze w tym zakresie.

Poz. 851

Zasoby ludzkie

Edukacja. Zaledwie ok. 7% spo∏eczeƒstwa posiada

wy˝sze wykszta∏cenie (w UE 20%). Jednak liczba absolwentów uczelni wy˝szych wzrasta w szybkim tempie —

w latach 1990—98 o ok. 310%. Poziom wykszta∏cenia

wykazuje znaczne zró˝nicowanie regionalne, przy

czym osoby z wy˝szym wykszta∏ceniem koncentrujà

si´ zw∏aszcza w du˝ych aglomeracjach miejskich. Niski

poziom wykszta∏cenia ludnoÊci wiejskiej stanowi istotny problem oraz barier´ przemian na wsi. Na wsi ponad 40% osób w wieku 15—24 lat i a˝ 45% w wieku

40—49 lat legitymuje si´ jedynie wykszta∏ceniem podstawowym. Sieç placówek szkolnictwa wy˝szego wraz

z nauczycielami akademickimi nie jest równomiernie

rozmieszczona — skupia si´ w najwi´kszych miastach.

Najwy˝szym wskaênikiem liczby studentów na 1000

mieszkaƒców charakteryzujà si´ województwa: mazowieckie, zachodniopomorskie i ma∏opolskie, najni˝szym: warmiƒsko-mazurskie, opolskie i podkarpackie.

Zatrudnienie i rynek pracy. Zatrudnienie w trzech

podstawowych sektorach w UE kszta∏tuje si´ nast´pu-

Wykres 8. Liczba studentów na 1000 mieszkaƒców w Polsce i Unii Europejskiej,

1997

èród∏o: Ma∏y rocznik statystyczny 1999, GUS, Warszawa 1999

jàco: sektor I-rolnictwo 5%, II-przemys∏ ok. 30% i sektor

III-us∏ugi ok. 65%. W Polsce w 1998 r. w sektorze I pracowa∏o 27,4% ogó∏u zatrudnionych. Najwi´kszy wskaênik obserwuje si´ w regionach: lubelskim 50,1%, podkarpackim 45,6% i podlaskim 44,8%. W Unii Europejskiej najwy˝sze wskaêniki zatrudnienia w rolnictwie

wyst´pujà w regionach greckich Peloponez (43,4%)

i Rytiki Ellada (41,5%).

W sektorze II pracowa∏o 29% ogó∏u pracujàcych

(najwi´kszym zatrudnieniem charakteryzowa∏y si´

w 1998 r. województwa Êlàskie i dolnoÊlàskie), odpowiednio w Unii: Stuttgart (43,8%), Tubingen (42,9%).

W sektorze us∏ug 43,8% (najwi´cej — powy˝ej 50%

w województwach: zachodniopomorskim, pomorskim, lubuskim i dolnoÊlàskim, najmniej — oko∏o 30%

w Êwi´tokrzyskim i podkarpackim). W Unii najwy˝szym

zatrudnieniem w sektorze us∏ug charakteryzujà si´

Ceuta y Melilla (92,6%) i Bruksela (83,2%).

Problemem towarzyszàcym wprowadzeniu mechanizmów wolnorynkowych oraz procesom restrukturyzacji gospodarki sta∏o si´ bezrobocie. Po gwa∏townym

wzroÊcie w poczàtkowym okresie przemian liczba bezrobotnych zacz´∏a spadaç, osiàgajàc poziom 10,4%

w 1998 roku. Nast´pnie znów zacz´∏a wzrastaç i na koniec 1999 roku wynios∏a 13,0%. Tendencja rosnàca za-

Poz. 851

istnia∏a we wszystkich województwach. Najwy˝szà stopà bezrobocia charakteryzowa∏y si´ województwa: zachodniopomorskie i lubuskie (po 17,5%), kujawsko-pomorskie (16,6%) oraz warmiƒsko-mazurskie (22,8%),

najni˝szà zaÊ województwa: mazowieckie (9,6%), Êlàskie (9,9%), ma∏opolskie (10,3%) i wielkopolskie

(10,7%). W UE najwy˝szym wskaênikiem bezrobocia

(dane za rok 1997) charakteryzowa∏ si´ region Reunion

(36,8%) oraz Andaluzja (32%) przy Êredniej 28,1% dla

10 regionów o najwy˝szym wskaêniku. Najni˝szy po-

Wykres 9. Poziom wykszta∏cenia ludnoÊci w Polsce, 1995

èród∏o: Rocznik statystyczny województw 1999, GUS, Warszawa 1999

ziom bezrobocia zanotowano w Luksemburgu 2,5%,

przy Êredniej 3,6% dla 10 regionów NUTS II o najni˝szym wskaêniku.

Wysoki poziom bezrobocia o charakterze strukturalnym w województwach Polski pó∏nocnej jest

w znacznej mierze konsekwencjà upadku bazy ekonomicznej ma∏ych miast oraz paƒstwowych gospodarstw

rolnych. Od poczàtku lat dziewi´çdziesiàtych stopa

bezrobocia stale przekracza w niektórych powiatach

w tych województwach 20%. W okresie grudzieƒ 1998

do grudnia 1999 r. najbardziej dynamiczny wzrost stopy bezrobocia wyst´powa∏ w województwach dotychczas o niskim wskaêniku (wielkopolskie, Êlàskie, ma∏opolskie), co Êwiadczy m.in. o niezakoƒczonych procesach przekszta∏ceƒ strukturalnych. Oko∏o 40% bezrobotnych pozostaje bez pracy ponad rok i d∏u˝ej (w UE

49%), najwi´cej (ok. 45% — 1999 r.) w województwach

warmiƒsko-mazurskim i podkarpackim (odpowiednio

w UE — w 1997 r. — we W∏oszech Campania 79,3%

i Sycylia 73,7%), najmniej (poni˝ej 34%) w lubuskim

i Êlàskim (w UE — Salzburg 4,3%).

3. Ocena poziomu konkurencyjnoÊci

wództw — wnioski

woje-

KonkurencyjnoÊç regionów zdeterminowana jest

szeregiem ró˝nych czynników, m.in. omawianymi

wczeÊniej: innowacyjnoÊcià regionu mierzonà nak∏adami na B+R i udzia∏em przedsi´biorstw w tych nak∏adach oraz udzia∏em wartoÊci produkcji sprzedanej wyrobów nowych i zmodernizowanych w produkcji sprzedanej przemys∏u, zg∏oszeniami patentów i nowych

wzorów, nap∏ywem inwestycji bezpoÊrednich niosàcych nowe technologie, rozwojem sektora MSP, do-

st´pnoÊcià infrastruktury, dost´pnoÊcià wykwalifikowanych kadr, ale tak˝e poziomem produktywnoÊci i towarzyszàcymi mu wysokimi wskaênikami zatrudnienia. Najwy˝sze wskaêniki produktywnoÊci (mierzone

poziomem PKB w stosunku do liczby zatrudnionych)

notujà województwa: mazowieckie, Êlàskie, pomorskie, dolnoÊlàskie i wielkopolskie. Najni˝sze dotyczà

województw: Êwi´tokrzyskiego, lubelskiego, podkarpackiego i podlaskiego. Wysoki wskaênik zatrudnienia,

stanowiàcy miernik aktywnoÊci ekonomicznej ludnoÊci, wyst´puje w województwie mazowieckim, a tak˝e

ma∏opolskim, wielkopolskim, lubelskim i podlaskim.

Niskim stopniem aktywnoÊci cechujà si´ województwa

lubuskie i warmiƒsko-mazurskie. Wskaêniki aktywnoÊci ekonomicznej w wielu wypadkach nie znajdujà odzwierciedlenia w produktywnoÊci (woj. lubelskie, podlaskie). Ma na to wp∏yw struktura dzia∏owo-ga∏´ziowa

pracujàcych, gdzie dominacja nieefektywnego sektora

rolniczego obni˝a produktywnoÊç, a tym samym konkurencyjnoÊç niektórych regionów.

Reasumujàc, w skali kraju najwy˝szà konkurencyjnoÊcià i poziomem rozwoju charakteryzujà si´ województwa: pomorskie, wielkopolskie, mazowieckie, ma∏opolskie i Êlàskie. Swà silnà pozycj´ zawdzi´czajà wysokiemu poziomowi i efektywnoÊci sektora produkcyjnego, potencja∏owi zasobów ludzkich oraz stosunkowo

dobrze rozwini´tej infrastrukturze. Wyraênie najs∏abszymi, ze wzgl´du na poziom i efektywnoÊç rozwoju,

stan infrastruktury jak i poziom ˝ycia, sà województwo

Êwi´tokrzyskie oraz województwa tzw. „Êciany

wschodniej”: warmiƒsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie, podkarpackie. Charakteryzujà si´ one ma∏o efektywnym rolnictwem, przy jednoczesnym niedorozwoju us∏ug i przemys∏u, oraz niskà jakoÊcià zasobów ludzkich. Tym zjawiskom towarzyszy niski wskaênik urbanizacji i zaanga˝owania kapita∏u zagranicznego. Te województwa wymagajà g∏´bokich przekszta∏ceƒ strukturalnych. Dla obrazu przestrzennego zró˝nicowania Polski istotne znaczenie majà tak˝e zró˝nicowania wewnàtrzwojewódzkie. W skali kraju najwi´kszym zró˝nicowaniem wewn´trznym charakteryzuje si´ województwo mazowieckie, ponadto Êlàskie oraz województwa Polski po∏udniowo-wschodniej. Wybrane zjawiska majàce wp∏yw na konkurencyjnoÊç regionów

w uk∏adzie powiatów i grup powiatów prezentujà mapy 24 i 25.

Diagnoza zró˝nicowania poziomu rozwoju województw oraz wzgl´dnego poziomu ich konkurencyjnoÊci implikuje poni˝sze wnioski

• Mi´dzyregionalne zró˝nicowania w Polsce nie odbiegajà od przeci´tnych zró˝nicowaƒ przestrzen-

Poz. 851

nych w obr´bie poszczególnych krajów UE. Wi´ksze od przeci´tnych zró˝nicowania wyst´pujà w zakresie kszta∏towania si´ niektórych wskaêników

spo∏eczno-gospodarczych, które okreÊlajà potencja∏ endogenicznego rozwoju danego województwa. Szczególnie du˝e zró˝nicowania wyst´pujà

w zakresie stopy bezrobocia, udzia∏u pracujàcych

w rolnictwie w stosunku do ogó∏u zatrudnionych,

poziomu wykszta∏cenia mieszkaƒców, dost´pu do

us∏ug edukacyjnych i spo∏ecznych, podstawowego

wyposa˝enia infrastrukturalnego miast i gmin

wiejskich oraz infrastruktury o znaczeniu regionalnym, rozwoju sektora MSP, a tak˝e instytucji otoczenia biznesu.

• RoÊnie zró˝nicowanie tempa i skali procesów rozwojowych. Ich beneficjentami sà regiony wielofunkcyjne, skupiajàce oÊrodki naukowe, najlepiej

przygotowanà kadr´, o relatywnie dobrych powiàzaniach infrastrukturalnych i wykszta∏conych instytucjach otoczenia biznesu, stanowiàce potencjalnà

baz´ dla prowadzenia efektywniejszej polityki rozwoju ni˝ na pozosta∏ych obszarach. Regiony te

w pierwszym rz´dzie b´dà w stanie w∏àczyç si´

w europejskie procesy rozwojowe — uczestniczyç

w procesach globalizacji oraz budowie spo∏eczeƒstwa informacyjnego.

• Procesy rozwojowe napotykajà na wi´ksze problemy o charakterze strukturalnym w województwach o du˝ym odsetku ludnoÊci zatrudnionej

w rolnictwie, skupiajàcych przemys∏y wydobywcze, przemys∏ obronny oraz by∏e paƒstwowe gospodarstwa rolne. Obszary te wymagajà pomocy

paƒstwa ukierunkowanej w pierwszym rz´dzie na

tworzenie warunków dla zapoczàtkowania i podtrzymania procesów przekszta∏ceƒ strukturalnych

oraz ∏agodzenie wyst´pujàcych problemów spo∏ecznych, w pierwszym rz´dzie bezrobocia.

• Rozwój poszczególnych województw w hipotetycznym, równomiernym tempie 5% rocznie (przy

wzroÊcie PKB 2,5% w UE) doprowadzi∏by w 2006

roku do osiàgni´cia przez najs∏absze z nich poziomu 33% Êredniej w UE (obecnie 25%). Jest to poziom znacznie odbiegajàcy od najs∏abszych nawet

regionów UE. Obok w∏aÊciwej polityki makroekonomicznej ukierunkowanej na wzrost gospodarczy

niezb´dne jest pe∏ne wykorzystanie procesów decentralizacji i potencja∏u endogenicznego regionów dla przyspieszenia rozwoju Polski i szybszego

wzrostu spójnoÊci ekonomicznej i spo∏ecznej z krajami Wspólnoty Europejskiej.

II. PROCES INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ I CELE POLITYKI SPO¸ECZNO-GOSPODARCZEJ PA¡STWA

W HORYZONCIE ÂREDNIOOKRESOWYM

1. Uwarunkowania wynikajàce z procesu integracji europejskiej

Cz∏onkostwo Polski w Unii Europejskiej jest szansà

uzyskania post´pu w funkcjonowaniu gospodarki rynkowej, zapewnienia stabilnoÊci demokratycznego porzàdku, budowania spo∏eczeƒstwa obywatelskiego,

zwi´kszenia bezpieczeƒstwa kraju, a tak˝e daje mo˝liwoÊç pe∏nego uczestnictwa w dyskusjach nad kszta∏tem politycznym Europy. To tak˝e szansa dla regionów

i polityki rozwoju regionalnego kraju. DoÊwiadczenia

paƒstw cz∏onkowskich UE wskazujà, ˝e polskie regiony

b´dà mog∏y osiàgnàç szybszy wzrost gospodarczy i zatrudnienia m.in. poprzez popraw´ jakoÊci si∏y roboczej

oraz lepsze wyposa˝enie w podstawowà infrastruktur´. Szansà dla polityki rozwoju regionalnego kraju b´dzie zasilenie jej bud˝etu Êrodkami pomocowymi UE,

zarówno przedakcesyjnymi, jak i strukturalnymi, a tak˝e wzrost jej efektywnoÊci, g∏ównie dzi´ki racjonalizacji wydatkowania dost´pnych zasobów finansowych

oraz zaanga˝owaniu w proces programowania i wdra˝ania programów rozwoju regionalnego szerokich kr´gów spo∏eczeƒstwa.

Polska, deklarujàc zamiar przystàpienia do struktur

wspólnotowych i rozpoczynajàc proces negocjacyjny

z Unià Europejskà, zobowiàza∏a si´ do przyj´cia jej dorobku prawnego, w tym tak˝e w zakresie polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych. Prawodawstwo Wspólnoty w tym obszarze nie wymaga

dokonania bezpoÊredniej transpozycji do polskiej legislacji. Wyznacza ono jedynie ramy (zasady) funkcjonowania polityki strukturalnej UE, a w gestii paƒstw

cz∏onkowskich le˝y ich wdro˝enie — zgodnie z w∏asnymi systemami instytucjonalnymi, prawnymi i finansowymi. Wymogi zwiàzane z procesem dostosowawczym Polski w tej dziedzinie stwarzajà koniecznoÊç

uznania celów i zasad polityki strukturalnej UE oraz Êcis∏e powiàzanie celów i zasad polityki rozwoju regionalnego naszego paƒstwa z unijnymi, a tak˝e budow´

sprawnego systemu administracyjnego i dostosowanie do standardów UE zasad i procedur programowania, finansowania, monitorowania, wprowadzenia zasad ewaluacji pomocy oraz kontroli wydatkowania

Êrodków publicznych. Taka wola zosta∏a wyra˝ona

przez rzàd polski w stanowisku negocjacyjnym w obszarze „Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych”, przyj´tym przez Rad´ Ministrów

w listopadzie 1999 r.

Cel polityki rozwoju regionalnego w Polsce, w perspektywie Êredniookresowej (do 2006 r.), musi

uwzgl´dniaç cele polityki strukturalnej okreÊlone

w traktatach oraz regulacjach funduszy strukturalnych

na lata 2000—2006. Zgodnie z artyku∏em 158 Traktatu

Amsterdamskiego modyfikujàcego Traktat z Maastricht i Traktaty ustanawiajàce Wspólnoty Europejskie, „w celu wspierania swojego wszechstronnego,

harmonijnego rozwoju, Wspólnota rozwija i kontynuuje dzia∏ania prowadzàce do wzmacniania swojej spójnoÊci ekonomicznej i spo∏ecznej. W szczególnoÊci

Wspólnota zmierza do zredukowania zró˝nicowania

w poziomie rozwoju regionów oraz zacofania niektórych regionów i wysp, ∏àcznie z obszarami wiejskimi”.

Podstawowym instrumentem finansowym s∏u˝àcym realizacji powy˝szych dà˝eƒ sà fundusze strukturalne i Fundusz SpójnoÊci. Interwencja publiczna koncentrowana jest na ÊciÊle okreÊlonych obszarach i dokonuje si´ w ramach szczegó∏owych celów funkcjonalnych. Obszarami koncentracji sà, zgodnie z obowiàzujàcà w UE nomenklaturà jednostek terytorialnych do

celów statystycznych — NUTS, jednostki NUTS II

i NUTS III. W okresie programowym 2000—2006 przyj´to trzy cele. G∏ównym obszarem interwencji i koncentracji Êrodków Funduszy Strukturalnych sà regiony

o najni˝szym, w skali Wspólnoty, poziomie rozwoju

spo∏eczno–gospodarczym. Kryterium ich identyfikacji

jest poziom produktu krajowego brutto (PKB) na

Poz. 851

mieszkaƒca dla jednostki NUTS II mniejszy od 75%

Êredniej unijnej. Dzia∏ania podejmowane na tych obszarach majà na celu dynamizacj´ ich rozwoju (cel 1).

Obszary nie zaliczone do celu 1, a stojàce przed wyzwaniami g∏´bokiej restrukturyzacji spo∏eczno-ekonomicznej obj´te zosta∏y celem 2, tj. dzia∏aniami ukierunkowanymi na przezwyci´˝enie problemów strukturalnych.

Dotyczy to obszarów przemys∏owych, us∏ugowych,

wiejskich, miejskich oraz zdominowanych przez rybo∏ówstwo (wyznaczane sà one jako jednostki NUTS III

lub mniejsze, g∏ównie w oparciu o wysokoÊç stopy

bezrobocia i struktur´ zatrudnienia). Ponadto wszystkie obszary Unii nie zaliczone do celu 1 obj´te sà

wsparciem w ramach dzia∏aƒ ukierunkowanych na

adaptacj´ i modernizacj´ systemów edukacyjnych,

szkoleniowych i zatrudnienia (cel 3). Ârodki funduszy

strukturalnych przeznaczone sà tak˝e na realizacj´

ukierunkowanych terytorialnie Inicjatyw Wspólnotowych (generalnie jednostki NUTS III): INTERREG — dotyczy wspó∏pracy przygranicznej, transnarodowej

i mi´dzyregionalnej, EQUAL — dotyczy mi´dzynarodowej wspó∏pracy w dziedzinie przeciwdzia∏ania wszelkim formom dyskryminacji na rynku pracy, LEADER —

dotyczy rozwoju obszarów wiejskich, URBAN — dotyczy gospodarczej i spo∏ecznej regeneracji miast i obszarów miejskich oraz dzia∏aƒ innowacyjnych majàcych wspieraç rozwój w oparciu o projekty pilota˝owe

i wymian´ doÊwiadczeƒ mi´dzy regionami.

Cel generalny polityki strukturalnej Unii Europejskiej zosta∏ odzwierciedlony w przepisach ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego. Dla polityki

rozwoju regionalnego w horyzoncie Êredniookresowym wynika z niego przede wszystkim koniecznoÊç

oddzia∏ywania na wzmacnianie konkurencyjnoÊci

wszystkich województw w Polsce w celu podwy˝szania

poziomu ˝ycia ich mieszkaƒców, a tak˝e poÊwi´cania

wzmo˝onej uwagi obszarom przygranicznym oraz majàcym szczególnie trudne warunki i mo˝liwoÊci rozwoju.

Warunkiem prowadzenia skutecznej polityki rozwoju regionalnego w Polsce b´dzie zintegrowanie

w okresie przedakcesyjnym tych wszystkich kierunków

w ramach jednego spójnego systemu programowania

i realizacji. Szczególne znaczenie ma przy tym integracja programów wspó∏pracy przygranicznej z g∏ównym

nurtem polityki regionalnej z racji odmiennoÊci zasad

i struktur implementacyjnych programu Phare–SpójnoÊç spo∏eczno–gospodarcza oraz programu wspó∏pracy przygranicznej Phare-Crossborder.

Przy wyznaczaniu celów i wdra˝aniu polityki regionalnej w Polsce muszà te˝ byç brane pod uwag´ podstawowe zasady polityki regionalnej Wspólnoty, takie

jak: geograficzna, przedmiotowa i finansowa koncentracja interwencji, wieloletnie programowanie, partnerstwo i subsydiarnoÊç oraz wspó∏finansowanie.

W okresie przedakcesyjnym ze wzgl´du na mniejsze

Êrodki, które Polska b´dzie mog∏a przeznaczyç na polityk´ rozwoju regionalnego, szczególne znaczenie b´dzie mia∏o zachowywanie zasady koncentracji geograficznej i przedmiotowej interwencji publicznej dla osiàgania maksimum efektów mno˝nikowych. Niezb´dne

b´dzie tak˝e zapewnienie Êrodków oraz przygotowanie

i wdro˝enie odpowiednich mechanizmów wspó∏finansowania programów rozwojowych ze êróde∏ krajowych. Tym bardziej, ˝e przystàpienie Polski do Unii Europejskiej otworzy mo˝liwoÊci uzyskania wsparcia

z Funduszy Strukturalnych i Funduszu SpójnoÊci ∏àcznie w wysokoÊci do 4% PKB rocznie, czyli do oko∏o 8%

krajowych Êrodków publicznych. Zasady polityki regionalnej UE stawiajà beneficjentów wsparcia wobec koniecznoÊci wspó∏finansowania programów pomocowych w wysokoÊci co najmniej 25% ich kosztów realizacji. Oznacza to koniecznoÊç przeznaczania na polityk´ strukturalnà co najmniej 1% PKB, czyli oko∏o 2%

wszystkich Êrodków publicznych paƒstwa, a wi´c wielokrotnie wi´cej ni˝ obecnie.

Kszta∏towanie instrumentów polityki regionalnej

w Polsce musi ponadto uwzgl´dniç przepisy prawa

wspólnotowego w innych obszarach. Najwi´ksze znaczenie dla ich kszta∏tu i zasi´gu oddzia∏ywania majà

w szczególnoÊci przepisy dotyczàce prawa konkurencji, polityki spo∏ecznej oraz polityki ochrony Êrodowiska.

W celu pe∏nego uczestnictwa w polityce strukturalnej UE i efektywnego wykorzystania instrumentów

strukturalnych niezb´dne jest zorganizowanie, jeszcze

w okresie przedakcesyjnym (do koƒca 2002 r.), sprawnego systemu koordynacji, programowania, monitorowania i kontroli Êrodków finansowych. W Partnerstwie dla Cz∏onkostwa do celów Êredniookresowych

wspólnych dzia∏aƒ z Unià Europejskà zaliczono: zakoƒczenie tworzenia podstaw prawnych polityki regionalnej, rozwój struktur administracyjnych i procedur bud˝etowych, instrumentów finansowych oraz mechanizmów monitorowania i kontroli umo˝liwiajàcych

uczestniczenie w programach strukturalnych Unii Europejskiej. Narodowy Program Przygotowania do

Cz∏onkostwa w Unii Europejskiej podkreÊli∏ wa˝noÊç

zamierzeƒ zawartych w Partnerstwie dla Cz∏onkostwa,

widzàc w nich szans´ zdynamizowania rozwoju spo∏eczno-gospodarczego Polski i jej poszczególnych regionów1.

2. Uwarunkowania wynikajàce z celów polityki spo∏eczno-gospodarczej i przestrzennej

paƒstwa

Polityka rozwoju regionalnego jest integralnym

elementem polityki strukturalnej paƒstwa. Oznacza to,

˝e cele i kierunki dzia∏aƒ polityki regionalnej zosta∏y

okreÊlone w Êcis∏ym zwiàzku z celami i priorytetami

projektowanej oraz realizowanej polityki spo∏eczno–gospodarczej, zarówno d∏ugo-, jak i Êredniookresowej. Zwiàzek ten dotyczy zarówno polityki makroekonomicznej, jak i poszczególnych polityk strukturalnych.

Zasadniczy trzon dokumentów programowych Rzàdu

tworzà

——————

1 Do celów poÊrednich zapewniajàcych realizacj´ celu g∏ównego wg NPPC zaliczyç nale˝y m.in.: przyj´cie ustawy

o zasadach wspierania rozwoju regionalnego, ustawy

o warunkach dopuszczalnoÊci i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsi´biorców, wprowadzenie zmian do

ustawy o kontroli skarbowej, opracowanie 6 czàstkowych

strategii strukturalnych oraz 16 strategii rozwoju regionalnego, przygotowanie Narodowego Planu Rozwoju do

2006 r. oraz Programu SpójnoÊci.

Poz. 851

• Polska 2025 — D∏ugookresowa strategia trwa∏ego

i zrównowa˝onego rozwoju (przyj´ta przez Rad´

Ministrów w dniu 26 lipca 2000 r.),

• Strategia finansów publicznych i rozwoju gospodarczego, Polska 2000–—2010 (przyj´ta przez Rad´

Ministrów w dniu 22 czerwca 1999 r.),

• Koncepcja Êredniookresowego rozwoju kraju do

2002 roku (przyj´ta przez Rad´ Ministrów w dniu

15 czerwca 1999 r.),

• Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju (przyj´ta przez Rad´ Ministrów w dniu

5 paêdziernika 1999 r.),

Przes∏anki makroekonomiczne i wskazania dla rozwoju regionalnego wynikajà równie˝ z 5 Êredniookresowych strategii sektorowych, sporzàdzanych podobnie jak Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego do

roku 2006. Sà to

• Narodowa strategia wzrostu zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich (przyj´ta przez Rad´ Ministrów w dniu 4 stycznia 2000 r.),

• Spójna polityka strukturalna rozwoju obszarów

wiejskich i rolnictwa (przyj´ta przez Rad´ Ministrów w dniu 13 lipca 1999 r.),

• Narodowa strategia ochrony Êrodowiska (przyj´ta

przez Komitet Rady Ministrów ds. Polityki Regionalnej i Zrównowa˝onego Rozwoju w dniu 27 lipca

2000 r.) ,

• Narodowa strategia rozwoju transportu (projekt),

• Narodowa strategia rybo∏ówstwa (projekt).

Wskazania dla polityki rozwoju regionalnego wynikajà równie˝ z innych dokumentów programowych

rzàdu, takich jak

• Kierunki dzia∏aƒ Rzàdu wobec ma∏ych i Êrednich

przedsi´biorstw w latach 1998—2002,

• Reforma górnictwa w´gla kamiennego w latach

1998–2002,

• Program restrukturyzacji przemys∏u hutnictwa ˝elaza i stali w Polsce,

• Zwi´kszanie innowacyjnoÊci gospodarki w Polsce

do roku 2006,

• Program rozwoju handlu wewn´trznego do 2003

roku,

• Za∏o˝enia polityki innowacyjnej paƒstwa do 2002

roku,

• Narodowy program zdrowia (projekt),

• Strategia rozwoju telekomunikacji na wsi na lata

2000–2004 (projekt),

• II Polityka ekologiczna paƒstwa

Wymienione dokumenty pozwalajà na identyfikacj´ najistotniejszych makroekonomicznych i strukturalnych uwarunkowaƒ polityki rozwoju regionalnego

paƒstwa.

Strategi´ rozwoju kraju w okresie pierwszego

çwierçwiecza okreÊla dokument rzàdowy pod nazwà

Polska 2025 — D∏ugookresowa strategia trwa∏ego

i zrównowa˝onego rozwoju. Jako cel nadrz´dny polityki rozwoju spo∏eczno–gospodarczego przyj´to w niej

zapewnienie dobrobytu polskich rodzin, wzmocnienia

ich samodzielnoÊci materialnej oraz poczucia bezpieczeƒstwa. Ten strategiczny cel powstaje w Êcis∏ym

zwiàzku z tworzeniem podstaw do poprawy warunków

rozwoju rodzin w Polsce, co jest istotà rzàdowego programu Polityka prorodzinna paƒstwa. Podstawà osiàgni´cia tego perspektywicznego celu jest zapewnienie

polskiej gospodarce warunków do trwa∏ego i zrównowa˝onego rozwoju, co oznacza koniecznoÊç integracji

i korelacji aspektów ekonomicznych, spo∏ecznych

i ekologicznych. Wszystkie aspekty tak rozumianego

rozwoju muszà byç przedmiotem zainteresowania

i dzia∏aƒ paƒstwa, samorzàdów oraz podmiotów publicznych i prywatnych w aspektach horyzontalnych

i regionalnych. Osiàgni´cie celu nadrz´dnego dokonywane b´dzie poprzez ukierunkowanie dzia∏aƒ na najwa˝niejszych obszarach decydujàcych o konkurencyjnoÊci gospodarki i poziomie ˝ycia mieszkaƒców. Do

priorytetów zaliczono edukacj´, rozwój nauki, zaplecza

badawczo-rozwojowego gospodarki oraz kultury. Inwestycjom w cz∏owieka b´dà towarzyszyç dzia∏ania na

rzecz poprawy jakoÊci ˝ycia. Jednym z priorytetów jest

równie˝ ochrona Êrodowiska przyrodniczego i uzyskania poczucia bezpieczeƒstwa materialnego oraz osobistego. Warunkiem realizacji wszystkich priorytetów

jest modernizacja struktury gospodarczej.

Istotne znaczenie w unowoczeÊnieniu gospodarki

ma poprawa jej efektywnoÊci wyra˝ajàca si´ we wzroÊcie konkurencyjnoÊci i eksportu. Jednym z warunków

umo˝liwiajàcych unowoczeÊnienie gospodarki jest natomiast podniesienie poziomu jej efektywnoÊci rozumianej jako zdolnoÊç przedsi´biorstw do wykorzystywania post´pu w sferze technologii produkcji i organizacji zarzàdzania.

Wiodàcà rol´ w procesie unowoczeÊniania gospodarki pe∏niç b´dzie restrukturyzacja tradycyjnych ga∏´zi przemys∏u, rozbudowa infrastruktury oraz usuwanie

barier wynikajàcych z ograniczonych mo˝liwoÊci finansowania dzia∏alnoÊci ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw produkcyjnych i us∏ugowych, które umo˝liwiajà powstawanie trwa∏ych miejsc pracy, zw∏aszcza na

obszarach wiejskich i w ma∏ych miastach.

Bardzo wa˝nym czynnikiem okreÊlajàcym warunki

rozwoju kraju w pierwszym çwierçwieczu XXI wieku

jest stan Êrodowiska przyrodniczego. Troska o Êrodowisko b´dzie wyró˝niaç si´ w zintegrowanych dzia∏aniach sektorów gospodarczych i samorzàdów.

Dla polityki rozwoju regionalnego paƒstwa w perspektywie Êredniookresowej zapisy d∏ugookresowej

strategii trwa∏ego i zrównowa˝onego rozwoju oznaczajà koniecznoÊç umocnienia spójnoÊci przestrzennej,

spo∏ecznej i ekologicznej kraju, poprzez

• wykorzystywanie szans rozwoju poszczególnych

regionów i wzmacnianie ich konkurencyjnoÊci,

przy zachowaniu ró˝norodnoÊci kulturowej i przyrodniczej;

• zapobieganie nadmiernym przestrzennym zró˝nicowaniom w poziomie rozwoju i warunków ˝ycia

ludnoÊci poprzez m.in. przeciwdzia∏anie utrwalaniu si´ terytorialnych skupisk biedy;

Poz. 851

• wykorzystanie szans rozwoju, jakie b´dzie stwarzaç

uczestnictwo w polityce regionalnej i funduszach

strukturalnych UE.

W Strategii finansów publicznych i rozwoju gospodarczego, Polska 2000—2010, zosta∏y przyj´te dwa

g∏ówne cele makroekonomiczne rozwoju spo∏eczno–gospodarczego. Pierwszym jest zapewnienie warunków szybkiego rozwoju gospodarczego, czyli utrzymanie tempa rozwoju na poziomie 6—7% rocznie oraz

stabilnoÊci makroekonomicznej. Umo˝liwi to sta∏e redukowanie luki rozwojowej mi´dzy Polskà a krajami

Unii Europejskiej, budowanie mi´dzynarodowej wiarygodnoÊci i konkurencyjnoÊci gospodarki oraz wzrost

poziomu ˝ycia mieszkaƒców. Osiàgni´cie tego celu jest

mo˝liwe, poniewa˝ efektywnoÊç gospodarki polskiej,

mimo znacznych post´pów w ostatnich latach, jest

jeszcze wielokrotnie ni˝sza od przeci´tnej w Unii Europejskiej. Mamy jednoczeÊnie szans´ czerpania korzyÊci

z adaptowania najlepszych znanych w Êwiecie wzorców wysoko efektywnych metod wytwarzania i zarzàdzania oraz lepszych jakoÊciowo produktów, a tak˝e

unikania rozwiàzaƒ, które nie sprawdzi∏y si´ w innych

krajach. Wykorzystanie tej szansy mo˝liwe jest tylko

w warunkach polityki gospodarczej zapewniajàcej makroekonomicznà stabilnoÊç oraz szybkie powi´kszanie

iloÊci i produktywnoÊci zasobów rzeczowych i kapita∏u

ludzkiego.

Dêwignià wzrostu gospodarczego b´dzie równie˝

dokonanie zmiany strukturalnej w gospodarce polegajàcej na przekszta∏ceniu struktury zatrudnienia na korzyÊç bran˝ produkujàcych wyroby wysoko przetworzone, przy jednoczesnym rozwoju us∏ug (powodujàcym wzrost tego sektora w tworzeniu PKB i relatywne

zmniejszenie udzia∏u przemys∏u przy tej samej wielkoÊci produkcji). Mo˝liwe to jest jedynie w warunkach

przyspieszonej prywatyzacji przedsi´biorstw, g∏´bokiej

restrukturyzacji tych obszarów gospodarki, które negatywnie oddzia∏ywajà na produktywnoÊç kapita∏u i pracy. W efekcie tych i innych dzia∏aƒ nastàpi zwi´kszenie

poda˝y kapita∏u, a nast´pnie udzia∏u inwestycji krajowych z oko∏o 20% PKB aktualnie do oko∏o 30% PKB

w przysz∏oÊci.

Za skal´ i trwa∏oÊç wzrostu gospodarczego, w tym

podniesienie efektywnoÊci gospodarowania, w znaczàcej mierze odpowiedzialna jest równowaga makroekonomiczna, której podstawy tworzyç majà stabilne,

przejrzyste i przewidywalne warunki podejmowania

decyzji gospodarczych na szczeblu mikro, umo˝liwiajàce najlepsze wykorzystanie potencja∏u kapita∏owego

i tworzàce zach´ty dla inwestycji zagranicznych.

Strategia finansów publicznych i rozwoju gospodarczego, Polska 2000—2010 zak∏ada ograniczenie

tempa wzrostu wydatków sektora publicznego. RównoczeÊnie nastàpi zmiana ich struktury. W szczególnoÊci zak∏ada si´

— ograniczenie o 1/4 subsydiów na dzia∏alnoÊç gospodarczà,

— szybki wzrost wydatków majàtkowych.

Celem zaprojektowanej struktury wydatków sektora publicznego jest m.in. przyspieszenie procesu roz-

woju niezb´dnej infrastruktury oraz zapewnienie odpowiedniego wspó∏finansowania funduszy przedakcesyjnych, a nast´pnie strukturalnych UE.

W polityce rozwoju regionalnego paƒstwa koniecznoÊç utrwalania wysokiego wzrostu gospodarczego przejawiaç si´ b´dzie w dà˝eniu do poprawy

konkurencyjnoÊci polskich regionów poprzez

a) konsekwentne stosowanie regu∏y efektywnoÊci

ekonomicznej nak∏adów na rozwój regionalny. Dotyczyç to b´dzie nak∏adów na rozwój regionalny

nawet w regionach najs∏abszych. „Taryfa ulgowa”

wobec nich mo˝e polegaç na traktowaniu Êrodków

wsparcia jako inwestycji ekonomicznie uzasadnionych, lecz o d∏u˝szym cyklu zwrotu poniesionych

nak∏adów, a tak˝e na ∏agodzeniu ograniczeƒ w dost´pie do kapita∏u podmiotom, które, mimo ˝e majà dobre biznesplany, nie dysponujà kapita∏ami zabezpieczeniowymi niezb´dnymi do korzystania

z kredytów bankowych. Wobec powszechnoÊci wyst´powania luki infrastrukturalnej pierwszeƒstwo

b´dà mia∏y raczej przedsi´wzi´cia ∏agodzàce t´ luk´ tam, gdzie stanowi ona ju˝ dzisiaj odczuwalnà

barier´ wykorzystania potencjalnych czynników

wzrostu gospodarczego. W pierwszych latach realizacja tej zasady mo˝e prowadziç raczej do polaryzacji, ni˝ do wyrównywania poziomu rozwoju regionów. Regiony najsilniejsze b´dà bowiem lepiej

przygotowane — programowo, instytucjonalnie,

kadrowo i kapita∏owo — do efektywnej absorpcji

krajowych, a zw∏aszcza zagranicznych Êrodków. JeÊli imperatyw wysokiego tempa wzrostu ma byç

przestrzegany, dost´p regionów s∏abszych do tych

Êrodków musi byç warunkowany ich udokumentowanà zdolnoÊcià do podejmowania przedsi´wzi´ç

efektywnych i konkurencyjnych wobec projektów

zg∏aszanych przez regiony lepiej rozwini´te. Regiony s∏absze uzyskajà jednak w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa takà pomoc, aby by∏y

w stanie uruchamiaç przedsi´wzi´cia efektywne

i zapewniajàce konkurencyjnoÊç;

b) dà˝enie do wykorzystania zró˝nicowanych cech,

zasobów i predyspozycji rozwojowych wszystkich

regionów. Trwa∏ego i wysokiego wzrostu gospodarczego nie zapewnià bowiem tylko regiony gospodarczo najsilniejsze — dynamiczne, lecz nieliczne „lokomotywy wzrostu”. We wzroÊcie muszà

partycypowaç wszystkie regiony Polski. Wsparcie

regionów s∏abszych b´dzie polega∏o przede

wszystkim na tworzeniu trwa∏ych podstaw dla poprawy ich konkurencyjnoÊci. Oznacza to ró˝nicowanie skali i rodzaju instrumentów polityki regionalnej paƒstwa w zale˝noÊci od sytuacji spo∏eczno-gospodarczej województw.

Drugim g∏ównym celem spo∏eczno-gospodarczym

w okresie do 2010 roku jest wyraêne powi´kszenie zdolnoÊci i sk∏onnoÊci przedsi´biorstw do tworzenia produktywnych, trwa∏ych miejsc pracy, tak aby mo˝liwe by∏o

jak najlepsze wykorzystanie dost´pnych zasobów pracy,

a tym samym obni˝enie bezrobocia jawnego i ukrytego

w rolnictwie oraz innych dzia∏ach gospodarki — i w ten

sposób zwi´kszenie ekonomicznej samodzielnoÊci osób

oraz rodzin. ¸àcznie do roku 2010 dla rozwiàzania pro-

Poz. 851

blemu bezrobocia nale˝y utworzyç oko∏o 3—4 mln nowych miejsc pracy. Narodowa strategia wzrostu zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich w latach

2000—2006 jako g∏ówny cel w tym obszarze okreÊli∏a

osiàgni´cie wy˝szego zaanga˝owania ludnoÊci w procesie pracy, po∏àczonego z równoczesnym podwy˝szeniem potencja∏u kwalifikacyjnego zasobów ludzkich.

Osiàganie zwi´kszenia iloÊci miejsc pracy, a przez to

wy˝szego zaanga˝owania ludnoÊci w proces pracy, wià˝e si´ z poprawà trwa∏oÊci zatrudnienia (zatrudnialnoÊci), rozwojem przedsi´biorczoÊci, poprawà zdolnoÊci

adaptacyjnej przedsi´biorstw i ich pracowników do warunków gospodarki rynkowej oraz ze wzmocnieniem

polityk równoÊci szans na rynku pracy.

ProduktywnoÊç miejsc pracy wyra˝a si´ zarówno

w koszcie utworzenia samego miejsca pracy, jak

i w lepszym przygotowaniu zawodowym osób wykonujàcych prac´, co z kolei stanowi gwarancj´ wi´kszej

trwa∏oÊci zatrudnienia (zatrudnialnoÊci). Zwi´kszenie

zdolnoÊci i sk∏onnoÊci przedsi´biorstw do tworzenia

miejsc pracy jest ÊciÊle powiàzane ze stopniem realizacji celu pierwszego, tj. zapewnieniem gospodarce

szybkiego i stabilnego rozwoju.

Zgodnie z prognozami przyj´tymi w Narodowej

strategii wzrostu zatrudnienia i rozwoju zasobów

ludzkich zasoby pracy do zagospodarowania w okresie

do 2006 r. wyniosà 2070 tys. osób, w tym

• 1180 tys. osób z przyrostu demograficznego,

• 490 tys. osób ze zmniejszenia istniejàcego obecnie

bezrobocia jawnego (w 1999 r. — 2150 tys. osób),

• 400 tys. osób z ograniczenia bezrobocia ukrytego

(obecny poziom bezrobocia ukrytego szacuje si´

na ponad 1200 tys. osób, w tym ok. 900 tys. osób

w rolnictwie).

Wzrost popytu na nowe miejsca pracy w nadchodzàcej dekadzie jest jednym z najwi´kszych wyzwaƒ, jakie stojà przed paƒstwem i gospodarkà. Paradoksalnie

rozk∏ad terytorialny tego popytu wskazuje na jego koncentracj´ w województwach najs∏abiej zurbanizowanych. W województwach tych bowiem wyst´puje jednoczeÊnie najwi´ksze bezrobocie ukryte na obszarach

wiejskich oraz najwi´kszy przyrost zasobów pracy.

Polityka rozwoju regionalnego paƒstwa, podobnie

jak polityka wielofunkcyjnego rozwoju wsi, musi w tym

kontekÊcie byç zorientowana na tworzenie miejsc pracy poza rolnictwem. Powinno jej tak˝e towarzyszyç pobudzanie mobilnoÊci zawodowej i przestrzennej ludnoÊci w ogóle, a ludnoÊci regionów zagro˝onych wysokim bezrobociem strukturalnym w szczególnoÊci.

Wzrost zatrudnienia w miejscu wyst´powania popytu

nie mo˝e byç bowiem traktowany jako cel bezwarunkowy. Nie chodzi o wspieranie tworzenia jakichkolwiek

miejsc pracy, ale takich, które zapewnià odpowiednià

skal´ dochodów pracujàcym, b´dà wp∏ywa∏y na zwi´kszenia konkurencyjnoÊci gospodarki i poszczególnych

regionów, a wi´c zagwarantujà odpowiednià wydajnoÊç pracy.

Polityka rozwoju regionalnego paƒstwa powinna

przyczyniaç si´ równie˝ do realizowania innych celów

strukturalnych okreÊlonych w dokumentach i programach rzàdowych, uwzgl´dniajàc zró˝nicowanà struktur´ spo∏eczno-gospodarczà poszczególnych województw.

Poza Narodowà strategià wzrostu zatrudnienia

i rozwoju zasobów ludzkich wyraêne implikacje dla

polityki rozwoju regionalnego zawarte sà w

a) Spójnej polityce rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa (i przygotowywanej obecnie Narodowej

strategii rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa),

która zak∏ada dzia∏ania ukierunkowane na popraw´

warunków pracy i poziomu ˝ycia ludnoÊci wiejskiej, przebudow´ struktur sektora rolnego oraz

kszta∏towanie warunków rozwoju zrównowa˝onego na obszarach wiejskich i zwi´kszenie konkurencyjnoÊci wyrobów polskiego przemys∏u spo˝ywczego. Polityka rozwoju regionalnego paƒstwa musi wspomagaç integracj´ dzia∏aƒ prowadzonych

w ramach polityki rozwoju obszarów wiejskich

z przedsi´wzi´ciami ogólnorozwojowymi i restrukturyzacyjnymi podejmowanymi na poziomie regionalnym. W pierwszym rz´dzie dzia∏ania te powinny byç ukierunkowane na podniesienie poziomu edukacji i liczby dost´pnych szkoleƒ oraz mo˝liwoÊci przekwalifikowania dla mieszkaƒców wsi,

przyspieszenia procesów modernizacji rolnictwa

oraz rozwoju infrastruktury spo∏ecznej i technicznej, w szczególnoÊci zwi´kszajàcej atrakcyjnoÊç inwestowania na danym obszarze, wspomaganie

koncentracji funkcji gospodarczych w oÊrodkach

miejskich po∏o˝onych na obszarach rolniczych,

wspomaganie tworzenia w tych miejscach pozarolniczych miejsc pracy (tak˝e w ma∏ych i Êrednich

przedsi´biorstwach).

b) Narodowej strategii rozwoju transportu (projekt),

która zak∏ada modernizacj´ oraz rozbudow´ sieci

drogowej i kolejowej w pierwszym rz´dzie w paneuropejskich korytarzach transportowych (sieç

TINA), wzmocnienie nawierzchni dróg oraz

wzmocnienie obiektów mostowych, popraw´ systemu zarzàdzania drogami, kontrol´ przestrzegania przez u˝ytkowników dróg obowiàzujàcych

norm i przepisów, w tym g∏ównie dotyczàcych

bezpieczeƒstwa ruchu drogowego, a tak˝e popraw´ dost´pnoÊci do portów morskich, budow´ w´z∏ów transportowych i centrów logistycznych oraz

rozwój regionalnych po∏àczeƒ lotniczych. Âredniookresowa polityka rozwoju regionalnego paƒstwa powinna wspomagaç modernizacj´ i rozbudow´ sieci dróg wojewódzkich oraz powiatowych

w pierwszym rz´dzie w regionach, w których podejmowane sà inwestycje o znaczeniu krajowym,

w celu stymulowania powstawania efektywnego,

multimedialnego systemu transportowego obejmujàcego wszystkich mieszkaƒców regionów. Innym kierunkiem dzia∏aƒ polityki regionalnej w sferze wynikajàcej z polityki transportowej paƒstwa

b´dzie koncentrowanie Êrodków na tych zadaniach, które najwydatniej zwi´kszajà atrakcyjnoÊç

inwestowania w regionach, sprzyjajà ochronie

Êrodowiska i bezpieczeƒstwa jazdy (np. obwodnice miast) oraz zwi´kszajà dost´pnoÊç komunikacyjnà obszarów Polski wschodniej i obszarów

Poz. 851

przygranicznych. Chodzi tak˝e o wyrównanie poziomu dost´pnoÊci transportu publicznego, przy

za∏o˝eniu maksymalnego wykorzystania istniejàcej ju˝ infrastruktury, w szczególnoÊci transportu

kolejowego.

c) Narodowej strategii ochrony Êrodowiska (projekt)

oraz II Polityce Ekologicznej Paƒstwa, które jako

priorytetowe do realizacji w Êrednim okresie zak∏adajà dzia∏ania zmierzajàce do poprawy jakoÊci wód

powierzchniowych, zwi´kszenia dost´pnoÊci wody

do picia i poprawy jej jakoÊci, poprawy jakoÊci powietrza na obszarach o przekroczonych dopuszczalnych st´˝eniach zanieczyszczeƒ, ograniczenia

emisji zanieczyszczeƒ z du˝ych obiektów energetycznego spalania paliw oraz racjonalizacji gospodarki odpadami. Zak∏adajà ponadto walk´ z ha∏asem, zachowanie dziedzictwa przyrodniczego i koniecznoÊç podnoszenia ÊwiadomoÊci ekologicznej

w spo∏eczeƒstwie, a tak˝e tworzenie na obszarze

Polski systemu Europejskiej sieci ekologicznej

„NATURA 2000”. Obszary te zosta∏y uznane za

priorytetowe, gdy˝ wymagajà najwi´cej i najbardziej kosztownych dzia∏aƒ uwzgl´dniajàcych m.in.

dostosowanie do wymagaƒ prawa wspólnotowego. Ich realizacja w sposób istotny wp∏ynie na jakoÊç Êrodowiska, a tak˝e na popraw´ warunków

˝ycia i stanu zdrowia ludnoÊci. Równie istotny

w kontekÊcie polityki rozwoju regionalnego paƒstwa jest wp∏yw takich przedsi´wzi´ç na stymulacj´ rozwoju gospodarczego regionów poprzez

zwi´kszenie ich atrakcyjnoÊci inwestycyjnej. Obecnie brak odpowiedniej infrastruktury ochrony Êrodowiska stanowi w wielu przypadkach istotny

czynnik ograniczajàcy mo˝liwoÊci inwestowania

i rozwoju oraz zmniejszajàcy konkurencyjnoÊç poszczególnych regionów.

d) Narodowej strategii rybo∏ówstwa (projekt), której

implikacje odnoszà si´ g∏ównie do sposobu zintegrowanego zagospodarowania strefy przybrze˝nej

Ba∏tyku, przy wykorzystaniu walorów morza i làdu

dla rozwoju gospodarczego. Zak∏ada ona interwencj´ paƒstwa w stymulowanie rozwoju pozaprodukcyjnych funkcji gospodarki rybackiej, a wi´c

rozwoju us∏ug turystycznych, w tym agroturystycznych, popraw´ czystoÊci wód przybrze˝nych rzek

wp∏ywajàcych do morza oraz jezior, utrzymanie

siedlisk cennych gatunków flory i fauny, restytucj´

zasobów po∏owowych wód morskich i jezior,

zmniejszenie ucià˝liwoÊci przetwórstwa rybnego

dla Êrodowiska przyrodniczego — poprzez inwestycje s∏u˝àce uzdatnianiu wody i utylizacji Êcieków. Polityka rozwoju regionalnego paƒstwa

w tym kontekÊcie powinna wspomagaç procesy

modernizacji przemys∏u rybnego i przetworów

rybnych oraz unowoczeÊniania floty po∏owowej

i modernizacji portów rybackich.

e) Kierunkach dzia∏aƒ Rzàdu wobec ma∏ych i Êrednich

przedsi´biorstw do roku 2002, które zak∏adajà

wspieranie przez paƒstwo rozwoju przedsi´biorczoÊci poprzez ograniczenie ogólnych barier zwiàzanych z istniejàcymi przepisami podatkowymi,

prawnymi i organizacyjnymi, a tak˝e ograniczanie

ogólnych barier rozwoju przedsi´biorczoÊci, zwiàzanych z istniejàcymi przepisami podatkowymi

i prawnymi oraz organizacyjnymi, a tak˝e bezpoÊrednie oddzia∏ywanie na sektor MSP ukierunkowane na rozbudow´ systemu doradztwa dla przedsi´biorców, popraw´ dost´pu do informacji, rozbudow´ systemu funduszy kredytowych oraz wprowadzenia rozwiàzaƒ stymulujàcych rozwój rynku

kapita∏owego. Dla polityki rozwoju regionalnego

wspieranie sektora MSP jest istotnym elementem

dzia∏aƒ majàcych na celu dywersyfikacj´ struktury

gospodarczej restrukturyzowanych regionów przemys∏owych, tworzenia alternatywnych miejsc pracy w regionach obj´tych dzia∏aniami aktywizujàcymi, w tym na obszarach o charakterze rolniczym.

Bioràc pod uwag´, ˝e w latach 2000—2006 b´dzie

kontynuowane wsparcie MSP o charakterze horyzontalnym, dzia∏ania podejmowane na poziomie

regionalnym muszà mieç charakter komplementarny i dostarczaç pomocy o zró˝nicowanej, w zale˝noÊci od konkretnej sytuacji strukturalnej, skali

i doborze instrumentów w celu podniesienia poziomu dost´pu MSP do najwa˝niejszych instrumentów finansowych i szkoleniowych. Przy wspieraniu

MSP w ramach programów rozwoju regionalnego

istotne znaczenie oprócz tworzenia miejsc pracy

ma tak˝e promowanie transferu know-how, nowoczesnych rozwiàzaƒ technologicznych oraz ochrony Êrodowiska.

f) Programie Reforma górnictwa w´gla kamiennego

w latach 1998—2002 oraz Korekty tego programu,

zak∏adajàcej wzrost finansowej efektywnoÊci

przedsi´biorstw górniczych poprzez odpowiednie

przekszta∏cenia w∏asnoÊciowe i organizacyjne,

ograniczenie wydobycia do oko∏o 100 mln ton

w´gla w roku 2002, likwidacj´ nierentownych kopalƒ oraz zmniejszenie zatrudnienia do oko∏o

128,3 tys. osób. Realizacja programu warunkuje

przeznaczanie Êrodków polityki rozwoju regionalnego w obszarach wydobycia w´gla kamiennego

(praktycznie na terenie i w otoczeniu GórnoÊlàskiego Okr´gu Przemys∏owego oraz Rybnickiego Okr´gu W´glowego) na wspomaganie procesu przekwalifikowania oraz rozpocz´cie dzia∏alnoÊci gospodarczej przez osoby zwalniane, dywersyfikacj´

bazy ekonomicznej regionu, w tym wsparcie dla

gmin górniczych w zakresie tworzenia podstaw alternatywnych êróde∏ zatrudnienia, rewitalizacji

spo∏eczno-gospodarczej miast oraz obszarów poprzemys∏owych, a tak˝e infrastruktury ochrony

Êrodowiska.

g) Programie restrukturyzacji przemys∏u hutnictwa

˝elaza i stali w Polsce, który zak∏ada zwi´kszenie

efektywnoÊci ekonomicznej poszczególnych hut

i popraw´ mi´dzynarodowej konkurencyjnoÊci poprzez zmniejszanie zatrudnienia, unowoczeÊnianie

technologii, obni˝anie energoch∏onnoÊci i szkodliwoÊci oddzia∏ywania na Êrodowisko oraz popraw´

jakoÊci i struktury produkcji. Realizacja programu

stawia przed politykà rozwoju regionalnego koniecznoÊç wspomagania procesu przekwalifikowania i rozpoczynania dzia∏alnoÊci gospodarczej

przez zwalnianych pracowników, tworzenia podstaw dywersyfikacji bazy ekonomicznej miast,

Poz. 851

w których zlokalizowane sà huty, oraz warunków

dla transferu innowacji w oparciu o nowe i istniejàce oÊrodki naukowo-badawcze, rewitalizacji spo∏eczno-gospodarczej miast i terenów, na których

dochodzi do zaprzestania dzia∏alnoÊci hutniczej.

h) Programie restrukturyzacji przemys∏u obronnego

i wsparcia w zakresie modernizacji technicznej Si∏

Zbrojnych RP, w którym przekszta∏cenia organizacyjne i w∏asnoÊciowe skutkowaç mogà zmniejszaniem zatrudnienia, co b´dzie mia∏o negatywny

wp∏yw na sytuacj´ gospodarek regionów i miast,

gdzie zak∏ady przemys∏u obronnego sà zlokalizowane. Dla polityki rozwoju regionalnego paƒstwa

rodzi to koniecznoÊç wspomagania procesów przekwalifikowania i umo˝liwienia dzia∏alnoÊci gospodarczej zwalnianym pracownikom oraz tworzenia

warunków dla dywersyfikacji bazy ekonomicznej

miast i powiatów najbardziej zale˝nych od zatrudnienia w przemyÊle obronnym.

i) Za∏o˝eniach polityki innowacyjnej paƒstwa do

2002 r. oraz programie Zwi´kszanie innowacyjnoÊci gospodarki w Polsce do roku 2006, które zak∏adajà tworzenie warunków dla zwi´kszenia szybkoÊci tworzenia i absorpcji nowoczesnych rozwiàzaƒ

technologicznych, produktowych i procesowych,

mened˝erskich oraz organizacyjnych w celu wzrostu konkurencyjnoÊci gospodarki Polski.

Programy obejmujà dzia∏ania na rzecz tworzenia

mechanizmów i struktur sprzyjajàcych dzia∏alnoÊci

innowacyjnej, kszta∏towania postaw proinnowacyjnych, zwi´kszenia sprawnoÊci wdra˝ania nowoczesnych rozwiàzaƒ w gospodarce, a tak˝e dzia∏ania

ukierunkowane na zmiany wzorów konsumpcji

i modelu produkcji na bardziej korzystne dla trwa∏ego i zrównowa˝onego rozwoju. Zwi´kszenie innowacyjnoÊci gospodarki w Polsce w znacznym stopniu zale˝y od zwi´kszenia poziomu innowacyjnoÊci

poszczególnych regionów. Dla polityki rozwoju regionalnego oznacza to wspomaganie mechanizmów, struktur i instytucji sprzyjajàcych tworzeniu

i absorpcji innowacji na poziomie regionalnym,

w szczególnoÊci funkcjonujàcych w oparciu o istniejàce oÊrodki akademickie, tworzenie warunków

dla dyfuzji innowacji oraz podstaw dla partnerstwa

publiczno-prywatnego w tym zakresie, kszta∏towanie postaw innowacyjnych poprzez dostarczanie

odpowiedniego typu edukacji i szkoleƒ na poziomie

regionalnym w powiàzaniu z realizowanymi programami restrukturyzacyjnymi i rozwojowymi. Bioràc pod uwag´ relatywnie niski stopieƒ innowacyjnoÊci polskiej gospodarki, polityka regionalna b´dzie mia∏a szczególnà i trudnà rol´ wykorzystywania istniejàcych skoncentrowanych przestrzennie

czynników innowacyjnoÊci oraz promowania nietradycyjnych rozwiàzaƒ w tej sferze.

j) Programie rozwoju handlu wewn´trznego do

2003 r., który zak∏ada, ˝e ze wzgl´du na zrównowa˝one regionalnie warunki spo∏eczno-gospodarcze,

zagadnienia handlu wewn´trznego powinny byç

rozwiàzywane poprzez uwzgl´dnienie ich w kompleksowych programach rozwoju regionalnego,

zgodnie z potrzebami i mo˝liwoÊciami województwa. Po˝àdany zw∏aszcza by∏by dalszy rozwój han-

dlu w regionach o wyraênych dysproporcjach do

Êrednich i wielkich miast, jako wa˝nego czynnika

pobudzajàcego ogólny rozwój gmin, powiatów

i województw. Szczególnego wsparcia wymaga

handel na obszarach wiejskich. Sklep na wsi nie

tylko zaopatruje miejscowà ludnoÊç w niezb´dne

w gospodarstwie artyku∏y i sprzyja podnoszeniu jakoÊci ˝ycia, ale cz´sto stanowi oÊrodek kontaktów

spo∏ecznych i wymiany informacji. W celu pe∏niejszego zaspokojenia potrzeb okolicznych mieszkaƒców konieczne jest zapewnienie lokalnym sklepom

na terenach wiejskich mo˝liwoÊci modernizacji

i rozwoju.

Sposoby i zasady kszta∏towania przestrzeni polskiej okreÊlone w Koncepcji polityki przestrzennego

zagospodarowania kraju majà istotne implikacje dla

polityki rozwoju regionalnego paƒstwa. W obliczu koniecznoÊci przyspieszenia procesów modernizacyjnych polskiej gospodarki efektywnoÊci nadano w Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania

kraju nadrz´dne znaczenie wobec zadania równowa˝enia rozwoju kraju. W odniesieniu do przestrzeni oznacza to zgod´ na koncentracj´ aktywnoÊci spo∏eczno-gospodarczej w miejscach najkorzystniejszych dla

rozwoju gospodarczego. Unikni´cie trwa∏ej polaryzacji

polskiej przestrzeni mia∏oby byç osiàgane poprzez

k) Narodowym programie zdrowia (projekt), który

przedstawia m.in. istot´ systemu ochrony zdrowia

jako integralnego elementu infrastruktury spo∏ecznej regionu, wspó∏okreÊlajàcego poziom jego rozwoju oraz potrzeb´ w∏àczenia projektów restrukturyzacji ochrony zdrowia do finansowania w ramach programów rozwoju regionalnego, zw∏aszcza na terenach, gdzie poprzez restrukturyzacj´

mo˝na b´dzie dostosowaç baz´ materialnà i kadrowà systemu opieki zdrowotnej do nowych potrzeb.

Dzia∏ania te majà przynieÊç efekty w postaci ochrony i tworzenia miejsc pracy s∏u˝àcych rozwojowi

i podniesieniu poziomu zdrowia spo∏eczeƒstwa.

Zak∏ady opieki zdrowotnej majà istotne znaczenie

ekonomiczne, stanowià wa˝ny element lokalnego

rynku pracy i utrzymania wysokokwalifikowanej

i wykszta∏conej kadry w ma∏ych jednostkach osadniczych.

• koncentracj´ aktywnoÊci spo∏eczno–gospodarczej

w celowo wybranych w´z∏ach i pasmach systemu

przestrzennego zagospodarowania (europole, krajowe oÊrodki równowa˝enia rozwoju, pasma dynamizujàce rozwój), zgodnie z obiektywnie uwarunkowanym mechanizmem funkcjonowania gospodarki rynkowej,

l) Strategii rozwoju telekomunikacji na wsi na lata

2000—2004 (projekt), w której zidentyfikowano obszary o niskiej stopie zwrotu inwestycji i przez to

charakteryzujàce si´ ma∏ym zainteresowaniem

operatorów sieci telefonicznych. Brak dost´pu do

odpowiednich us∏ug telekomunikacyjnych mo˝e

byç istotnà przeszkodà w rozwoju regionów zapóênionych. Istnienie infrastruktury dla zaawansowanych us∏ug telekomunikacyjnych podnosi natomiast atrakcyjnoÊç regionów s∏abo rozwini´tych

dla lokalizacji dzia∏alnoÊci gospodarczej. Dla polityki rozwoju regionalnego zapisy Strategii oznaczajà

m.in. koniecznoÊç wsparcia rozbudowy sieci budowy spo∏eczeƒstwa informacyjnego na terenach

wiejskich, w tym budowanie sieci sta∏ego dost´pu

do internetu dla szkó∏ oraz utworzenie oÊrodków

multimedialnych w gminach.

Polityka przestrzennego zagospodarowania kraju

jest kolejnym obszarem interwencji paƒstwa, który

istotnie warunkuje prowadzenie polityki rozwoju regionalnego. Podstawowym celem i jednoczeÊnie zadaniem polityki przestrzennej paƒstwa jest tworzenie korzystnych warunków rozwoju spo∏eczno-gospodarczego kraju poprzez kszta∏towanie odpowiedniej struktury

przestrzennej. Stàd te˝ g∏ównym za∏o˝eniem Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju

jest „dynamizacja rozwoju Polski otwartej na globalny

i europejski system gospodarowania i prze∏amania

w ten sposób zapóênienia cywilizacyjnego”. Przestrzeƒ

polska ma byç otwarta, konkurencyjna, innowacyjna,

efektywna, czysta ekologicznie, zró˝nicowana oraz politycznie zdecentralizowana.

• wyrównywanie ukszta∏towanych historycznie dysproporcji w poziomie zagospodarowania kraju, dyskryminujàcych spo∏ecznoÊci regionalne i lokalne,

• kszta∏towanie odpowiednich warunków przestrzennych przyspieszajàcych rozwój zgodny z parametrami europejskimi oraz umo˝liwiajàcych udzia∏

wszystkim mieszkaƒcom w procesach cywilizacyjnych wspó∏czesnego Êwiata.

Dla polityki rozwoju regionalnego paƒstwa przyj´ta koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju w powiàzaniu z dzia∏aniami realizowanymi

w ramach polityki horyzontalnej (strukturalnej) oznacza m.in.

• wspieranie rozwoju funkcji sto∏ecznych oraz o znaczeniu europejskim Warszawy, wspieranie kszta∏towania si´ europoli — aglomeracji miejskich

o najwi´kszych szansach na awans w hierarchii europejskiej (Warszawa, Trójmiasto, Poznaƒ, Kraków

oraz w d∏u˝szym okresie: Szczecin, Wroc∏aw, ¸ódê,

Katowice, Lublin, Bydgoszcz—Toruƒ, Bia∏ystok,

Rzeszów), wspieranie oÊrodków o znaczeniu krajowym i regionalnym;

• ukierunkowanie wsparcia na restrukturyzacj´ obszarów o zdeformowanej strukturze spo∏eczno–gospodarczej w szczególnoÊci konurbacji po∏udniowej, z uwzgl´dnieniem GórnoÊlàskiego Okr´gu

Przemys∏owego (GOP) oraz regionu po∏udniowo–wschodniego.

• wsparcie kszta∏towania si´ dynamizujàcych rozwój

kompleksów turystycznych, g∏ównie Polski pó∏nocnej, pó∏nocno–wschodniej i wschodniej. Gospodarka turystyczna jest êród∏em koniunktury dla kilkunastu dziedzin gospodarki. JednoczeÊnie sektor

ten jest najwi´kszym generatorem miejsc pracy.

G∏ównymi celami realizowanymi w wyniku polityki rozwoju turystyki i rekreacji sà: ochrona Êrodowiska przyrodniczego i dziedzictwa kulturowego,

rozwój infrastruktury turystycznej i transportowej,

zagospodarowanie wolnych zasobów pracy, wykorzystywanie mo˝liwoÊci gospodarki turystycznej

w restrukturyzacji sektorów, takich jak: rolnictwo,

zdrowie, gospodarka wodna.

• wsparcie dla rozwoju dzia∏alnoÊci spo∏eczno–gospodarczej w powiàzaniu ze zró˝nicowanymi warunkami wewn´trznymi regionów, promowanie

dyfuzji aktywnoÊci biegunów wzrostu i równowagi

Poz. 851

na otaczajàce je obszary, promowanie i wspomaganie przedsi´wzi´ç inwestycyjnych w strefach dotkni´tych recesjà i zapóênionych cywilizacyjnie

(Polska wschodnia, pó∏nocno-wschodnia, GOP).

III. STRATEGIA ROZWOJU REGIONALNEGO

1.Wyzwania stojàce przed politykà rozwoju

regionalnego paƒstwa

Na podstawie przeprowadzonej analizy uwarunkowaƒ wynikajàcych zarówno z sytuacji spo∏eczno–gospodarczej Polski, jak i jej poszczególnych regionów,

procesu integracji europejskiej, a tak˝e celów polityki

wyznaczonych w podstawowych dokumentach programowych rzàdu, formu∏owane sà g∏ówne wyzwania

stojàce przed politykà regionalnà w Polsce w okresie

do roku 2006

• zachowanie spójnoÊci celów polityki rozwoju regionalnego z politykà spo∏eczno-gospodarczà rzàdu

Polityka rozwoju regionalnego paƒstwa nie jest politykà autonomicznà. B´dàc integralnym elementem

polityki strukturalnej realizuje przyj´te przez rzàd cele

polityki spo∏eczno-gospodarczej. W horyzoncie Êredniookresowym b´dzie przyczyniaç si´ do szybkiego

wzrostu gospodarczego, wzrostu konkurencyjnoÊci

gospodarki, tworzenia nowych miejsc pracy, a przez to

do zmniejszania bezrobocia, oraz wspomagaç przekszta∏cenia strukturalne, w szczególnoÊci w restrukturyzowanych obszarach, takich jak przemys∏, transport,

ochrona Êrodowiska i rolnictwo. W horyzoncie d∏ugookresowym polityka regionalna b´dzie przyczyniaç

si´ do kszta∏towania konkurencyjnej, policentrycznej

struktury przestrzennej Polski, wspomagaç integralnoÊç terytorialnà i to˝samoÊç kulturowà ca∏ego kraju,

jak i poszczególnych regionów, oraz stwarzaç podstawy do ekologicznie warunkowanego trwa∏ego rozwoju.

Wyzwania te stwarzajà koniecznoÊç prowadzenia

polityki rozwoju regionalnego w taki sposób, aby osiàgaç cele rozwojowe paƒstwa w warunkach znaczàcej

jego decentralizacji. Implikuje to potrzeb´ ukszta∏towania odpowiednich i trwa∏ych mechanizmów wspó∏pracy oraz koordynacji, zarówno mi´dzyresortowej, jak

i w relacji rzàd — samorzàd. Niezb´dne jest tak˝e wytworzenie instytucjonalnych mechanizmów w∏àczania

w proces programowania i realizacji polityki rozwoju

regionalnego paƒstwa mo˝liwie szerokiego kr´gu innych podmiotów — organizacji spo∏ecznych, naukowych, gospodarczych. Okres liczony od wejÊcia w ˝ycie do pe∏nego wdro˝enia ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego b´dzie testem sprostania temu wyzwaniu.

• wzrost poziomu rozwoju spo∏eczno-gospodarczego wszystkich regionów w Polsce w stosunku do

Êredniej unijnej

Poziom rozwoju spo∏eczno–gospodarczego Polski

mierzony wartoÊcià produktu krajowego brutto na g∏o-

w´ mieszkaƒca wed∏ug parytetu si∏y nabywczej walut

w roku 1999 wyniós∏ zaledwie oko∏o 38% Êredniej unijnej. Polityka spo∏eczno-gospodarcza, w tym dzia∏ania

podejmowane w ramach polityki regionalnej, powinny

zapewniç wzrost zamo˝noÊci wszystkich województw.

Przy utrzymaniu dotychczasowych trendów wzrostu

gospodarczego Êredni poziom PKB w Polsce na mieszkaƒca w roku 2006 mo˝e wynieÊç oko∏o 47% aktualnego poziomu Wspólnoty (przy za∏o˝eniu tempa wzrostu

5% Êredniorocznie w Polsce, a w UE 2,5%). Oznacza to,

˝e poziom PKB na mieszkaƒca, w stosunku do Êredniej

UE, osiàgnàç powinien w najs∏abszym województwie

Êwi´tokrzyskim ok. 33% oraz 71% w województwie mazowieckim. Wyzwaniem polityki regionalnej paƒstwa

w tym kontekÊcie jest tworzenie warunków dla przyspieszenia procesów spójnoÊci spo∏ecznej i ekonomicznej z krajami i regionami Unii Europejskiej ponad

prognozowany na gruncie polityki makroekonomicznej poziom.

• niedopuszczenie do wzrostu zró˝nicowaƒ pomi´dzy najubo˝szymi i najbogatszymi województwami w kraju

Polska charakteryzuje si´ przeci´tnym w skali europejskiej zró˝nicowaniem poziomu PKB na g∏ow´

mieszkaƒca na poziomie województw. Wi´ksze ró˝nice

wyst´pujà w zakresie poziomu bezrobocia, wyposa˝enia infrastrukturalnego, wykszta∏cenia oraz zdolnoÊci

do tworzenia i absorpcji innowacji. Ró˝nice te jeszcze

bardziej si´ uwidaczniajà, jeÊliby analiz´ przeprowadzaç na poziomie podregionów — NTS III, czy te˝ powiatów. Zarówno polityka makroekonomiczna, jak

i koncepcja polityki zagospodarowania przestrzennego

kraju wyznaczajà prymat efektywnoÊci nak∏adów nad

wyrównywaniem poziomu rozwoju, co mo˝e prowadziç do zwi´kszania si´ zró˝nicowaƒ przestrzennych.

W warunkach wzrostu gospodarczego opartego na

zwi´kszaniu efektywnoÊci gospodarowania zasobami

polityka regionalna powinna przeciwdzia∏aç nadmiernemu (nieakceptowanemu spo∏ecznie) wzrostowi zró˝nicowaƒ poprzez likwidowanie barier dla dyfuzji innowacji z obszarów wzrostu, ograniczanie skoncentrowanych przestrzennie najbardziej spo∏ecznie ucià˝liwych

problemów, takich jak bezrobocie, oraz stymulowanie

zdolnoÊci konkurencyjnej obszarów o mniej korzystnych warunkach rozwojowych, w pierwszym rz´dzie

poprzez wsparcie rozbudowy infrastruktury oraz rozwój zasobów ludzkich. Zró˝nicowanie poziomu PKB

na g∏ow´ mieszkaƒca na poziomie województw obecnie wynosi 1:2,1. Nale˝y za∏o˝yç, ˝e na koniec okresu

obowiàzywania strategii proporcje te nie powinny ulec

istotnemu pogorszeniu.

Powy˝sze wyzwania nale˝y uzupe∏niç o przedsi´wzi´cia o charakterze organizacyjnym, bez których nie

jest mo˝liwe ich osiàgni´cie

• przygotowanie struktur administracji centralnej

i regionalnej do efektywnego wdra˝ania polityki

rozwoju regionalnego paƒstwa wspó∏finansowanej przez finansowe instrumenty strukturalne

Unii Europejskiej

Polityka regionalna paƒstwa b´dzie mog∏a staç si´

efektywnym i integralnym elementem polityki rozwoju

m.in. pod warunkiem budowy sprawnego systemu instytucjonalnego w pe∏ni odpowiadajàcego wymogom

prawa polskiego oraz regulacjom wspólnotowych instrumentów strukturalnych. System ten obejmuje zarówno administracj´ rzàdowà na poziomie krajowym

i wojewódzkim, jak i jednostki samorzàdu terytorialnego. W jego zakres wchodzi sfera programowania, monitorowania i kontroli finansowej, a docelowa sprawnoÊç systemu powinna zostaç osiàgni´ta w momencie

przystàpienia Polski do Unii Europejskiej

• wykorzystanie reformy terytorialnej organizacji

kraju do przyspieszenia rozwoju spo∏eczno-gospodarczego paƒstwa

Decentralizacja paƒstwa oraz tkwiàce w niej mo˝liwoÊci zwiàzane z wykorzystaniem potencja∏u struktur

terytorialnych do wspomagania procesów rozwojowych sà nadal, w szczególnoÊci na poziomie regionalnym, wykorzystane w ma∏ym stopniu. Polityka regionalna paƒstwa powinna wspomagaç stopniowe

zwi´kszanie iloÊci Êrodków w∏asnych oraz racjonalizacj´ u˝ytkowania Êrodków publicznych przez samorzàdy terytorialne, tak aby mog∏y one efektywnie wykorzystywaç mo˝liwoÊci stworzone przez reform´

ustrojowà paƒstwa i wspó∏uczestniczyç w kszta∏towaniu i realizacji ogólnonarodowej polityki rozwoju. Konsekwentnemu ograniczaniu musi tak˝e ulegaç zakres

spraw operacyjnych, rozstrzyganych na szczeblu centralnym. Decentralizacja odpowiedzialnoÊci w tych

sprawach sprzyjaç b´dzie umocnieniu strategicznej

i regulacyjnej funkcji centrum. Cele i priorytety polityki rozwoju regionalnego paƒstwa stanowià ofert´, której przyj´cie przez w∏adze regionalne spowoduje uruchomienie wspó∏dzia∏ania i wsparcia dla nich.

2. Zasady prowadzenia polityki rozwoju regionalnego paƒstwa

W warunkach g∏´bokiej decentralizacji paƒstwa

i procesu integracji europejskiej polityka rozwoju regionalnego w Polsce musi byç realizowana przy zachowywaniu podstawowych zasad europejskiej polityki

strukturalnej oraz wymogów wynikajàcych z ustawy

o zasadach wspierania rozwoju regionalnego.

Zasada programowania

Na szczeblu krajowym i wojewódzkim polityka rozwoju regionalnego jest prowadzona w oparciu o wieloletnie strategie, programy i plany rozwojowe, a tam,

gdzie jest to uzasadnione potrzebami spo∏ecznoÊci lokalnych — na poziomie subregionalnym (powiatów

lub ich grup). Programowanie rozwoju regionalnego

ma charakter kompleksowy i komplementarny, co wymusza Êcis∏à koordynacj´ procesu programowania na

szczeblu centralnym (minister w∏aÊciwy ds. rozwoju

Poz. 851

regionalnego), jak i regionalnym (zarzàd województwa). Koordynacja dotyczy zarówno dzia∏aƒ podejmowanych w ramach polityki regionalnej, jak i dzia∏aƒ

zwiàzanych z realizacjà poszczególnych polityk strukturalnych (sektorowych), które wywo∏ujà skutki przestrzenne.

Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego stanowi podstaw´ dla interwencji paƒstwa w przebieg procesów rozwojowych w województwach, okreÊlajàc jej

programowe, instytucjonalne i finansowe ramy. Stanowi równie˝ odniesienie dla dokumentów przygotowywanych na innych szczeblach zarzàdzania paƒstwem oraz podstaw´ dla przygotowania programu

wsparcia okreÊlajàcego szczegó∏owo procedury i mechanizmy polityki regionalnej paƒstwa oraz warunki

wsparcia programów rozwoju przygotowywanych

przez wszystkie województwa, a tak˝e innych programów z zakresu rozwoju regionalnego, takich jak np. Inicjatywa Wspólnotowa INTERREG dla rozwoju wspó∏pracy przygranicznej, wspó∏pracy mi´dzynarodowej

w zakresie planowania przestrzennego oraz wspó∏pracy pomi´dzy miastami i regionami UE. Zgodnie ze stanowiskiem negocjacyjnym w obszarze „polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych” Polska, spodziewajàc si´ obj´cia ca∏ego terytorium celem 1 polityki strukturalnej Wspólnoty, przygotowuje

Narodowy Plan Rozwoju (NPR). OkreÊli on cele, priorytetowe dzia∏ania oraz ramy instytucjonalne i finansowe

dzia∏aƒ strukturalnych paƒstwa. Przygotowanie NPR

umo˝liwi wynegocjowanie i przygotowanie przez Komisj´ Europejskà Podstaw Wsparcia Wspólnoty (Community Support Framework — CSF), które okreÊlà zaanga˝owanie Unii Europejskiej w realizacj´ zamierzanych przez Polsk´ dzia∏aƒ. Ka˝dy priorytet zidentyfikowany w CSF (a tak˝e w NPR) powinien byç wdra˝any

zasadniczo za pomocà jednego programu operacyjnego. Przewiduje si´ przygotowanie kilku programów

o charakterze sektorowym i 16 programów operacyjnych rozwoju regionalnego, dla których jednym

z g∏ównych punktów odniesienia b´dzie niniejsza Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego.

Zasada koncentracji

Bioràc pod uwag´ ograniczonà iloÊç Êrodków finansowych polityka rozwoju regionalnego paƒstwa

koncentruje dzia∏ania interwencyjne na zdefiniowanym geograficznie terytorium (obszary wsparcia) oraz

ustala hierarchi´ priorytetów odpowiadajàcà wa˝noÊci

sformu∏owanych celów, przypisujàc im odpowiednie

ramy finansowe. Stosowanie zasady koncentracji wyra˝a si´ tak˝e poprzez ró˝nicowanie na wyznaczonych

obszarach problemowych (obszarach wsparcia) maksymalnego poziomu pomocy publicznej dla przedsi´biorców (wed∏ug „mapy regionalnej” przygotowanej

na podstawie ustawy o dopuszczalnoÊci i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsi´biorców) oraz maksymalnego dofinansowania przedsi´wzi´ç samorzàdów z zasobu bud˝etu paƒstwa (ustawa o finansach

publicznych), w tym ze êróde∏ zagranicznych.

W okresie przedakcesyjnym, z uwagi na ograniczone mo˝liwoÊci bud˝etu paƒstwa i pozyskania funduszy

z innych êróde∏, Êrodki przeznaczone na realizacj´ polityki rozwoju regionalnego paƒstwa b´dà skoncentrowane na obszarach o najmniej korzystnych warunkach

rozwojowych (najni˝szym poziomie PKB na mieszkaƒca oraz najwy˝szym poziomie bezrobocia strukturalnego), obszarach restrukturyzacji przemys∏ów schy∏kowych i rolnictwa oraz obszarach przygranicznych, przy

jednoczesnym przestrzeganiu regu∏ efektywnoÊci ekonomicznej. Tworzenie warunków dla wzrostu konkurencyjnoÊci wszystkich województw b´dzie osiàgane

g∏ównie poprzez koordynacj´ polityk horyzontalnych

w ramach systemu kontraktów wojewódzkich.

Po przystàpieniu Polski do Unii Europejskiej pojawi

si´, w oparciu o Êrodki strukturalne Wspólnoty, mo˝liwoÊç realizacji szerzej zakrojonych, kompleksowych

dzia∏aƒ polityki regionalnej na terenie wszystkich województw. Ale i wówczas w odniesieniu do celów rozwojowych, zdefiniowanych w niniejszej strategii, b´dzie nast´powa∏a koncentracja Êrodków na niektórych

obszarach — równie˝ przy zachowaniu zasady efektywnoÊci ekonomicznej.

Zasada koncentracji b´dzie stosowana tak˝e do

Êrodków finansowych b´dàcych przedmiotem kontraktów wojewódzkich, które b´dà udost´pniane przez poszczególnych ministrów, agencje i fundusze celowe.

Zasada dodatkowoÊci

Zasada dodatkowoÊci wskazuje, ˝e przy uwzgl´dnieniu sytuacji makroekonomicznej i specyficznych

warunków gospodarczych, takich, jak prywatyzacja,

czy cykl koniunkturalny, wysokoÊç wydatków krajowych na polityk´ strukturalnà danego paƒstwa nie powinna ulegaç zmniejszeniu z racji wsparcia finansowego ze strony Wspólnoty. W kontekÊcie krajowej polityki regionalnej zasad´ t´ nale˝y rozumieç w ten sposób,

i˝ ∏àczne Êrodki przeznaczane na polityk´ regionalnà

paƒstwa w ramach systemu wprowadzanego ustawà

o zasadach wspierania rozwoju regionalnego nie b´dà

mniejsze ni˝ Êrodki przeznaczone dotychczas na realizacj´ ró˝nego typu dzia∏aƒ strukturalnych realizowanych w regionach przez poszczególne ministerstwa,

agencje i fundusze celowe. Tak˝e jednostki samorzàdu

terytorialnego nie powinny zmniejszaç poziomu wydatków rozwojowych kosztem otrzymywanych dotacji

z bud˝etu paƒstwa, w tym ze êróde∏ zagranicznych. Konieczna b´dzie jednak modyfikacja dotychczasowej

struktury przestrzennej wydatkowania Êrodków bud˝etu paƒstwa w dostosowaniu do przyj´tych w niniejszej

strategii priorytetów.

Zasada subsydiarnoÊci

Decentralizacja funkcji zarzàdzania, programowania i realizacji polityki rozwoju oraz jasne okreÊlenie

w∏aÊciwoÊci i kompetencji podmiotów w∏adzy publicznej w ustawie o zasadach wspierania rozwoju regionalnego gwarantujà, ˝e polityka rozwoju regionalnego

paƒstwa b´dzie prowadzona na najbardziej odpowiednim do potrzeb poziomie zarzàdzania paƒstwem. Prowadzenie efektywnej polityki regionalnej jest uwarunkowywane aktywnà wspó∏pracà wszystkich podmiotów uczestniczàcych w procesie programowania i re-

Poz. 851

alizacji. Fundamentem rozwoju regionalnego musi byç

nie tylko samodzielnoÊç regionów (województw) w zakresie okreÊlania celów swego rozwoju, ale tak˝e zdolnoÊç samorzàdu wojewódzkiego do wspó∏pracy z innymi podmiotami publicznymi i prywatnymi przy zapewnianiu odpowiedniego poziomu wspó∏finansowania zadaƒ realizowanych w ramach programów rozwoju regionalnego.

Zasada partnerstwa

W proces przygotowywania, monitorowania i oceny dzia∏aƒ interwencyjnych podejmowanych w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa b´dà

w∏àczane wszystkie zainteresowane instytucje i organizacje — przedstawiciele w∏adz paƒstwowych na poziomie centralnym i regionalnym, w∏adze samorzàdowe

wojewódzkie, powiatowe i gminne, przedstawiciele

Êrodowisk spo∏eczno-gospodarczych oraz Komisja Europejska. Ze wzgl´du na brak ukszta∏towanych mechanizmów szczególna uwaga zostanie poÊwiecona budowaniu relacji partnerstwa (publiczno-prywatnego)

pomi´dzy w∏adzà publicznà a reprezentantami Êrodowisk gospodarczych oraz organizacji pozarzàdowych.

Szczególnà rol´ w budowie zinstytucjonalizowanego

partnerstwa b´dzie odgrywa∏a powo∏ana na mocy

ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego

przy Prezesie Rady Ministrów Rada Polityki Regionalnej Paƒstwa. W zakresie prowadzenia polityki regionalnej paƒstwa b´dzie ona g∏ównym cia∏em doradczym

grupujàcym przedstawicieli partii politycznych zasiadajàcych w parlamencie oraz ekspertów. Udzia∏ partnerów spo∏ecznych w kszta∏towaniu polityki regionalnej paƒstwa jest zapewniany poprzez udzia∏ reprezentatywnego przedstawicielstwa wy∏onionego na mocy

zapisów ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego i uczestniczàcego bezpoÊrednio w opiniowaniu przygotowywanych przez Rzàd dokumentów programowych. Partnerzy spo∏eczni b´dà tak˝e istotnym

elementem wdra˝ania polityki rozwoju regionalnego,

uczestniczàc w pracach komitetów sterujàcych i monitorujàcych oraz licznych cia∏ doradczych i konsultacyjnych prowadzàcych dzia∏alnoÊç na ró˝nych poziomach

realizacji polityki regionalnej.

3. Cele, priorytety i instrumenty polityki rozwoju regionalnego paƒstwa

Celem strategicznym Narodowej Strategii Rozwoju

Regionalnego jest

Tworzenie warunków wzrostu konkurencyjnoÊci regionów oraz przeciwdzia∏anie marginalizacji niektórych obszarów w taki sposób, aby sprzyjaç d∏ugofalowemu rozwojowi gospodarczemu kraju, jego spójnoÊci ekonomicznej, spo∏ecznej i terytorialnej oraz

integracji z Unià Europejskà.

Wzrost konkurencyjnoÊci nale˝y rozumieç jako popraw´ sytuacji wszystkich regionów w Polsce wzgl´dem regionów europejskich, w zakresie produktywnoÊci gospodarki, tworzenia i absorpcji innowacji, wykszta∏cenia mieszkaƒców, dochodów ludnoÊci oraz ilo-

Êci i jakoÊci infrastruktury technicznej, a wi´c tych czynników, które decydujà obecnie o sile gospodarek

paƒstw i regionów. Kompleksowym miernikiem wzrostu konkurencyjnoÊci polskich regionów b´dzie tempo

wzrostu poziomu PKB na mieszkaƒca poszczególnych

województw w Polsce w stosunku do Êredniej Wspólnotowej.

Przeciwdzia∏anie marginalizacji niektórych obszarów nale˝y rozumieç jako podj´cie dzia∏aƒ interwencyjnych na obszarach o najmniejszych mo˝liwoÊciach

rozwojowych oraz najtrudniejszej sytuacji spo∏eczno-gospodarczej. Miernikiem powodzenia polityki rozwoju regionalnego w tym zakresie b´dzie niedopuszczenie do znaczàcego wzrostu zró˝nicowania, w uk∏adzie

województw, poziomu PKB na mieszkaƒca oraz poprawa wzgl´dem Êredniej krajowej wartoÊci podstawowych wskaêników spo∏eczno-gospodarczych mierzonych na poziomie wojewódzkim i powiatowym —

w pierwszym rz´dzie stopy bezrobocia, poziomu wykszta∏cenia oraz wyposa˝enia infrastrukturalnego.

Zmierzajàc do realizacji celu strategicznego polityka rozwoju regionalnego paƒstwa sprzyjaç b´dzie

wzrostowi gospodarczemu, decentralizacji zarzàdzania paƒstwem, przekszta∏ceniom strukturalnym regionów, wzrostowi urbanizacji, zwi´kszaniu mobilnoÊci przestrzennej ludnoÊci, zwi´kszaniu poziomu wiedzy i dost´pu do najnowoczeÊniejszych technologii

spo∏eczeƒstwa i podmiotów gospodarczych. Realizacja strategicznego celu NSRR w konsekwencji prowadziç b´dzie tak˝e do poprawy warunków rozwoju rodzin.

Cel strategiczny Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego zostanie osiàgni´ty poprzez koncentracj´

interwencji paƒstwa w kilku priorytetach polityki rozwoju regionalnego do roku 2006

A. Rozbudowa i modernizacja infrastruktury s∏u˝àcej

wzmacnianiu konkurencyjnoÊci regionów,

B. Restrukturyzacja bazy ekonomicznej regionów

i tworzenie warunków jej dywersyfikacji,

C. Rozwój zasobów ludzkich,

D. Wsparcie obszarów wymagajàcych aktywizacji

i zagro˝onych marginalizacjà,

E. Rozwój wspó∏pracy regionów.

Prowadzenie polityki rozwoju regionalnego przez

paƒstwo b´dzie realizowane przez udzielanie wsparcia

finansowego zadaƒ przedstawianych w programach

wojewódzkich. Oznacza to, ˝e mo˝liwoÊç realizacji powy˝ej sformu∏owanych priorytetów polityki regionalnej paƒstwa w konkretnym województwie b´dzie zale˝a∏a od wyniku negocjacji zwiàzanych z zawarciem

kontraktu wojewódzkiego. Od sprawnoÊci przeprowadzenia negocjacji oraz pe∏nego zrozumienia propozycji

obu stron zale˝eç b´dzie pe∏na realizacja Narodowej

Strategii Rozwoju Regionalnego. Zdefiniowane priorytety rozwoju regionalnego paƒstwa stanowià bowiem

punkt odniesienia dla ubiegania si´ województw

o wsparcie ze Êrodków krajowych i wspólnotowych.

Powodzenie interwencji publicznej w procesy rozwojowe regionów jest uzale˝nione od bardzo wielu

Poz. 851

czynników, niekiedy trudnych do wyodr´bnienia

i kwantyfikacji. Niemniej jednak dla umo˝liwienia oceny stopnia osiàgni´cia g∏ównego celu Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego proponuje si´ stosowanie

nast´pujàcych podstawowych wskaêników spo∏eczno-gospodarczych: Êredni poziom PKB na g∏ow´ mieszkaƒca w Polsce wzgl´dem Êredniej Unii Europejskiej,

zró˝nicowanie poziomu PKB na g∏ow´ mieszkaƒca wg

województw, zró˝nicowanie stopy bezrobocia na poziomie wojewódzkim i na poziomie grup powiatów, odsetek osób z wy˝szym wykszta∏ceniem, zró˝nicowanie

liczby studentów na 10 000 mieszkaƒców wg województw, udzia∏ procentowy inwestycji zagranicznych

wg województw, liczba przedsi´biorstw na 1000 mieszkaƒców na poziomie województw.

Monitorowanie interwencji w ramach polityki rozwoju regionalnego b´dzie oparte na oficjalnych danych G∏ównego Urz´du Statystycznego oraz

EUROSTATU i b´dzie przebiega∏o na zasadach opisanych w rozdziale V.

A. ROZBUDOWA I MODERNIZACJA INFRASTRUKTURY

S¸U˚ÑCEJ WZMACNIANIU KONKURENCYJNOÂCI REGIONÓW

Ustalenie tego priorytetu NSRR ma prowadziç do

wzmocnienia konkurencyjnoÊci województw, odpowiednio do ich endogenicznych potencja∏ów rozwojowych i perspektyw funkcjonowania egzogenicznych

sektorów aktywnoÊci. Ten segment polityki rozwoju regionalnego dotyczyç b´dzie wszystkich województw.

Mo˝liwoÊci rozwoju spo∏eczno–gospodarczego

kraju sà hamowane przez istniejàcà pomi´dzy Polskà

a krajami Unii Europejskiej luk´ infrastrukturalnà. Jest

ona szczególnie widoczna w zakresie infrastruktury

drogowej, ale obejmuje tak˝e infrastruktur´ teleinformatycznà, kolejowà, energetycznà i inne. W uk∏adzie

przestrzennym zró˝nicowania w poziomie infrastruktury wp∏ywajà wyraênie na zmniejszenie konkurencyjnoÊci i szans rozwojowych województw, w których sytuacja pod tym wzgl´dem jest najgorsza. Najwi´ksze

znaczenie dla w∏àczenia si´ regionów w procesy rozwojowe kraju i umo˝liwienia im konkurowania w skali

krajowej i europejskiej ma wsparcie rozbudowy i modernizacji infrastruktury, w szczególnoÊci transportowej i telekomunikacyjnej, o znaczeniu ogólnoeuropejskim i narodowym, oraz infrastruktury technicznej

i spo∏ecznej oÊrodków miejskich mogàcych odgrywaç

rol´ biegunów wzrostu. Dzia∏ania tego typu sà przede

wszystkim przedmiotem interwencji podejmowanej

w ramach polityk horyzontalnych rzàdu, przede

wszystkim — rozwoju transportu i ∏àcznoÊci oraz

ochrony Êrodowiska przyrodniczego. Zadaniem polityki rozwoju regionalnego paƒstwa jest z jednej strony

koordynacja dzia∏aƒ rozwojowych podejmowanych

w ramach polityk horyzontalnych, z drugiej zapewnienie odpowiedniego wspó∏finansowania komplementarnych projektów realizowanych przy wspó∏udziale

samorzàdów i innych podmiotów publicznych i prywatnych.

Inwestycje w infrastruktur´ wp∏ywajà na podwy˝szenie jakoÊci ˝ycia mieszkaƒców (np. poprzez popraw´ stanu Êrodowiska przyrodniczego), zwi´kszenie

stopnia dost´pnoÊci do edukacji, jak i zwi´kszenie

atrakcyjnoÊci lokalizowania si´ w regionie ró˝nego typu dzia∏alnoÊci biznesowej, w tym bezpoÊrednich inwestycji zagranicznych. W d∏u˝szej perspektywie rozbudowa i modernizacja infrastruktury technicznej

i spo∏ecznej w miastach oraz poprawa po∏àczeƒ pomi´dzy oÊrodkami regionalnymi mo˝e skutkowaç zwi´kszeniem mobilnoÊci przestrzennej mieszkaƒców, co

ma kluczowe znaczenie w procesie restrukturyzacji obszarów przemys∏owych i wiejskich.

W ramach tego priorytetu definiuje si´ trzy cele

szczegó∏owe, które tworzà podstawy konkurencyjnoÊci regionów Polski

a) rozwój infrastruktury o znaczeniu ponadlokalnym,

b) rozwój funkcji metropolitalnych najwi´kszych

aglomeracji i miast,

c) rozwój infrastruktury spo∏eczeƒstwa informacyjnego.

Projekty rozbudowy i modernizacji infrastruktury,

jak równie˝ programy, plany i strategie w dziedzinach

transportu, energetyki, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami, przemys∏u, telekomunikacji i turystyki,

opracowywane centralnie lub przez organ wojewódzki, b´dà podlegaç ocenom oddzia∏ywania na Êrodowisko, zgodnie z uchwalonà ustawà o post´powaniu

w sprawie ocen oddzia∏ywania na Êrodowisko oraz dost´pie do informacji o Êrodowisku i jego ochronie. Oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko stanà si´ istotnym

mechanizmem internalizacji zasad trwa∏ego i zrównowa˝onego rozwoju w polityce strukturalnej i regionalnej

a) Rozwój infrastruktury o znaczeniu ponadlokalnym

W dà˝eniu do realizacji tego celu udost´pniane b´dà Êrodki na wspó∏finansowanie dzia∏aƒ samorzàdów

ukierunkowanych na modernizacj´ i rozbudow´ infrastruktury technicznej o znaczeniu ponadlokalnym,

komplementarnych w stosunku do dzia∏aƒ polityki rzàdu w tej sferze. Interwencja paƒstwa koncentrowaç si´

b´dzie na wspó∏finansowaniu infrastruktury transportowej (regionalnej, ponadlokalnej) jako podstawowego elementu budowy potencja∏u endogenicznego rozwoju i zwi´kszania mobilnoÊci przestrzennej ludnoÊci,

infrastruktury edukacyjnej (ponadpodstawowej i wy˝szej), infrastruktury naukowo-badawczej oraz projektów z zakresu infrastruktury ochrony Êrodowiska, które przyczynià si´ do znaczàcej poprawy sytuacji ekologicznej w województwie. W zakresie ochrony Êrodowiska dzia∏aniami priorytetowymi b´dà: uporzàdkowanie

gospodarki wodno-Êciekowej, zw∏aszcza: budowa

oczyszczalni Êcieków, rozbudowa sieci kanalizacyjnych

oraz urzàdzeƒ i zbiorników minimalizujàcych zagro˝enie powodziowe i zwi´kszajàce zasoby dyspozycyjne

wody oraz rozwój niekonwencjonalnych êróde∏ energii, redukcja zanieczyszczeƒ powietrza i racjonalizacja

gospodarki odpadami.

Wsparcie udzielane w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa na rozwój infrastruktury transportowej o znaczeniu ponadlokalnym musi uwzgl´dniaç

plany budowy sieci o charakterze krajowym i europejskim. B´dzie ono uzupe∏nia∏o, a nie zast´powa∏o kiero-

Poz. 851

wane do regionów Êrodki. Tylko dzi´ki programowanym w zintegrowany sposób du˝ym inwestycjom komunikacyjnym i teleinformatycznym paƒstwa oraz towarzyszàcym im dzia∏aniom samorzàdów na poziomie

regionalnym wspó∏finansowanym przez paƒstwo polskie województwa zostanà w∏àczone w system sieci

transeuropejskich.

Wsparcie paƒstwa skierowane na rozbudow´ i modernizacj´ infrastruktury technicznej w ramach realizacji Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego b´dzie

dotyczyç

• infrastruktury transportowej, przede wszystkim

drogowej i kolejowej o znaczeniu wojewódzkim,

z uwzgl´dnieniem elementów systemu krajowego,

a w uzasadnionych przypadkach wsparcie mo˝e

dotyczyç innej infrastruktury transportowej o znaczeniu regionalnym: lotnisk, dróg wodnych, miejskich systemów transportowych, transportu multimedialnego,

• infrastruktury ochrony Êrodowiska o znaczeniu ponadlokalnym,

• infrastruktury s∏u˝àcej do prowadzenia dzia∏alnoÊci

badawczo-rozwojowej,

• infrastruktury szkolnictwa i edukacji, w tym w szczególnoÊci infrastruktury szkolnictwa wy˝szego

o znaczeniu wojewódzkim,

• wojewódzkich oÊrodków naukowo-badawczych,

wojewódzkich instytucji rozwoju technologicznego

i innowacji,

• innej infrastruktury o znaczeniu wojewódzkim realizowanej w powiàzaniu z horyzontalnymi programami krajowymi.

Wsparcie dotyczy w szczególnoÊci takich sytuacji,

w których jednostki samorzàdu terytorialnego nie mogà rozwiàzaç istotnych problemów z powodów geograficznych, klimatycznych, historycznych itp.

b) Rozwój funkcji metropolitalnych najwi´kszych

aglomeracji i miast

W dà˝eniu do realizacji tego celu prowadzona b´dzie rozbudowa i modernizacja infrastruktury technicznej i spo∏ecznej najwi´kszych aglomeracji i miast, tak

aby sta∏y si´ one liczàcymi si´ krajowymi i europejskimi oÊrodkami przep∏ywu: osób, dóbr, kapita∏u i informacji. Celem nadrz´dnym w rozwoju obszarów metropolitalnych jest zapewnienie ich stymulujàcej roli

w rozwoju gospodarczym, spo∏ecznym, przestrzennym i ekologicznym. Obszary te, b´dàc w szczególnoÊci w´z∏ami krajowych i regionalnych systemów infrastruktury oraz równoczeÊnie miejskimi systemami tej

infrastruktury, powinny znaleêç swoje miejsce w programach rozwoju regionalnego, tak aby zosta∏y wykorzystane ich mo˝liwoÊci dla zdynamizowania rozwoju

regionów i kraju. W pierwszym rz´dzie dzia∏ania b´dà

koncentrowaç si´ na modernizacji infrastruktury komunikacyjnej, telekomunikacyjnej, naukowo-badawczej, szkolnictwa wy˝szego, ochrony Êrodowiska, kultury i sztuki, tak aby umo˝liwiç tym oÊrodkom efektywny udzia∏ w konkurowaniu oraz w wymianie kulturalnej

i ekonomicznej mi´dzy miastami w Unii Europejskiej.

Wsparcie dzia∏aƒ wspó∏finansowanych przez samorzàdy w ramach tego celu obejmowaç b´dzie

• uzbrojenie terenu w celu przyciàgania inwestycji,

wsparcie dla tworzenia mi´dzynarodowych i regionalnych gie∏d, instytucji otoczenia biznesu,

• rozbudow´ i modernizacj´ bazy edukacyjnej oraz

badaƒ naukowych, w tym przede wszystkim szkolnictwa wy˝szego,

• infrastruktur´ ochrony Êrodowiska zwiàzanej z poprawà jakoÊci ˝ycia,

• infrastruktur´ transportowà, w tym przede wszystkim budow´ dróg, przepraw mostowych, lotnisk,

systemów komunikacji zbiorowej,

• infrastruktur´ kultury i sztuki decydujàcej o wizerunku miasta i regionu.

c) Rozwój infrastruktury spo∏eczeƒstwa informacyjnego

Rewolucja internetowa i telekomunikacyjna, sta∏y

wzrost znaczenia mediów powodujà tworzenie si´ na

Êwiecie nowego typu spo∏eczeƒstwa, zwanego spo∏eczeƒstwem informacyjnym. Dla budowania si∏y konkurencyjnej Polski i jej regionów niezb´dna jest dalsza

popularyzacja internetu, szczególnie na obszarach

wiejskich, liberalizacja rynku telekomunikacyjnego,

rozwój handlu poprzez internet, zwi´kszenie dost´pnoÊci i podniesienie wiedzy komputerowej ogó∏u ludnoÊci, a przede wszystkim m∏odzie˝y. Technologie informacyjne powinny s∏u˝yç rozwojowi lokalnemu i regionalnemu, ochronie Êrodowiska i zachowaniu ró˝nic

kulturowych, a tak˝e umo˝liwiaç dost´p do informacji

o dzia∏aniach podejmowanych przez administracj´ publicznà. Internet jest najsilniejszym narz´dziem s∏u˝àcym redukowaniu zró˝nicowaƒ regionalnych w dost´pie do informacji i us∏ug elektronicznych. Nowoczesne

technologie, us∏ugi teleinformatyczne i multimedialne,

na których oparta b´dzie aktywnoÊç obywateli, mogà

przyspieszyç rozwój polskiej gospodarki, zwi´kszyç jej

konkurencyjnoÊç i daç nowe miejsca pracy we wszystkich regionach Polski.

Wsparcie uzyskajà inicjatywy samorzàdów dotyczàce budowy infrastruktury s∏u˝àcej rozwojowi spo∏eczeƒstwa informacyjnego, w zakresie rozbudowy regionalnych i lokalnych sieci teleinformatycznych oraz

u∏atwiania dost´pu do internetu w szko∏ach i instytucjach publicznych. Powy˝sze wsparcie udzielane inicjatywom samorzàdów i innych podmiotów publicznych

w ramach polityki rozwoju regionalnego b´dzie mia∏o

szczególne znaczenie dla rozwoju regionów peryferyjnych i terenów s∏abo zurbanizowanych o niedostatecznej dost´pnoÊci komunikacyjnej, w celu podniesienia

ich atrakcyjnoÊci spo∏eczno-ekonomicznej.

B. RESTRUKTURYZACJA BAZY EKONOMICZNEJ REGIONÓW I TWORZENIE WARUNKÓW JEJ DYWERSYFIKACJI

Wsparcie dla restrukturyzacji i dywersyfikacji bazy

ekonomicznej regionów ma na celu zarówno zwi´kszanie produktywnoÊci i rentownoÊci istniejàcych ga∏´zi

gospodarki regionalnej, jak i promowanie nowych

form dzia∏alnoÊci sprzyjajàcych zmianie wizerunku

ekonomicznego oraz wzbogaceniu oferty zatrudnienia

Poz. 851

w regionie. Elementem s∏u˝àcym restrukturyzacji i dywersyfikacji bazy ekonomicznej regionów powinny

staç si´ zarówno ogólnokrajowe, jak i regionalne dzia∏ania s∏u˝àce przyrostowi produkcji eksportowej.

G∏ównym podmiotem interwencji paƒstwa w ramach

tego priorytetu b´dzie sektor produkcyjny — przedsi´biorstwa (w tym MSP) oraz jego otoczenie (infrastruktura biznesu). Celem wsparcia powinny staç si´ równie˝ niektóre sektory us∏ug (rozwój turystyki i jej otoczenia). Nale˝y dà˝yç do zmniejszenia rozpi´toÊci nak∏adów na dzia∏alnoÊç badawczo-rozwojowà pomi´dzy

poszczególnymi regionami, nie rezygnujàc z zasady

promowania badaƒ na najwy˝szym poziomie.

Dzia∏ania podejmowane w ramach tego priorytetu

b´dà dotyczy∏y wszystkich regionów. Jednak w pierwszej fazie wi´kszoÊç Êrodków zostanie skierowana do

kilku województw o ukszta∏towanych tradycjach przemys∏owych, w których wyst´puje wyraêna koncentracja przemys∏ów tradycyjnych o niskiej konkurencyjnoÊci i innowacyjnoÊci oraz wywo∏anej przekszta∏ceniami

koncentracji negatywnych zjawisk spo∏ecznych.

Kierunki dzia∏aƒ w ramach tego priorytetu polegaç

b´dà zarówno na oddzia∏ywaniu na rozwój i powstawanie nowych firm w sektorach zdefiniowanych jako

kluczowe z punktu widzenia potrzeb gospodarek regionalnych, jak i wspieraniu transferu technologii oraz absorpcji innowacji, a tak˝e wsparciu rozwoju turystyki,

co mo˝e byç istotnym elementem restrukturyzacji obszarów przemys∏owych i rolniczych o du˝ych walorach

Êrodowiskowych i kulturowych. Podmiotami obj´tymi

najszerszym zakresem dzia∏aƒ w ramach tego komponentu b´dà ma∏e i Êrednie firmy. Skala udzielanej pomocy dla ich rozwoju b´dzie zró˝nicowana w zale˝noÊci od skali problemów strukturalnych wyst´pujàcych

w danym województwie (np. w odniesieniu do jawnego i ukrytego bezrobocia), a poziom wspó∏finansowania projektów rozwojowych b´dzie zgodny z poziomem ustalonym na podstawie ustawy o warunkach

dopuszczalnoÊci i nadzorowaniu pomocy publicznej

dla przedsi´biorców.

W ramach tego priorytetu wyró˝nia si´ trzy cele

szczegó∏owe

a) stymulowanie lokalizacji inwestycji w regionie oraz

wspieranie rozwoju ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw,

b) wspieranie tworzenia i absorpcji innowacji, w tym

transferu nowoczesnych technologii,

c) rozwój turystyki, rekreacji i ochrona dziedzictwa

kulturowego.

a) Stymulowanie lokalizacji inwestycji w regionie

oraz wspieranie rozwoju ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw

Wsparcie dla MSP mo˝e odegraç istotnà rol´ w stabilizacji i dywersyfikacji zawodowej na lokalnych rynkach pracy, zarówno na obszarach restrukturyzacji

przemys∏u, jak i rolnictwa. Rozwój MSP ma tak˝e znaczenie dla rozwijania kultury przedsi´biorczoÊci na obszarach mniej rozwini´tych, które nie mogà liczyç na

du˝e inwestycje zewn´trzne. Pomoc udzielana w ramach polityki rozwoju regionalnego dla rozwoju MSP

b´dzie komplementarna do dzia∏aƒ podejmowanych

na szczeblu centralnym okreÊlonych w „Kierunkach

polityki rzàdu wobec MSP do roku 2002”. Da to mo˝liwoÊç pog∏´bienia dzia∏aƒ i przyspieszenia procesów

przekszta∏ceƒ strukturalnych w województwach.

Pomoc udzielana w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa b´dzie przeznaczona zarówno na

tworzenie nowych MSP, jak i wsparcie dla ju˝ istniejàcych, w tym na wsparcie procesów prywatyzacyjnych.

Instrumenty wsparcia MSP b´dà ograniczone do kilku

podstawowych rozwiàzaƒ stosowanych w Unii Europejskiej, których efektywnoÊç zosta∏a ju˝ dostatecznie

zweryfikowana w warunkach polskich. Obejmujà one

zarówno instrumenty bezpoÊredniego wsparcia finansowego dla poszczególnych podmiotów, jak i wspierania instytucji otoczenia biznesu.

Lokalizacja nowych inwestycji w danym regionie

uzale˝niona jest od wielu czynników. Podstawowymi

sà m.in. poziom rozwoju infrastruktury oraz jakoÊç kapita∏u ludzkiego, ale du˝e znaczenie ma tak˝e dobra

promocja i sprawna obs∏uga administracyjna inwestorów oraz lokalne preferencje i udogodnienia tworzone

dla pozyskania inwestycji mobilnych. O ile w kwestii

wspierania MSP wypracowane zosta∏y ju˝ pewne doÊwiadczenia, o tyle w zakresie stymulowania nap∏ywu

znaczàcych inwestycji do regionów, z wyjàtkiem programu SSE, brak by∏o do tej pory wypracowanych rozwiàzaƒ. W dobie zaciek∏ej konkurencji pomi´dzy regionami UE i krajów kandydackich o pozyskanie nowych

znaczàcych inwestycji (w tym kapita∏u zagranicznego)

polityka regionalna powinna daç regionom naszego

kraju narz´dzia, dzi´ki którym b´dà mog∏y uczestniczyç

w tej rywalizacji. Stworzenie takiego systemu wymaga∏o b´dzie przeznaczenia Êrodków z bud˝etu paƒstwa,

jak ma to miejsce w krajach UE tworzàcych tego rodzaju systemy wspierania inwestycji. Nie mo˝na b´dzie

w tym wypadku liczyç na zasad´ finansowania tego typu rozwiàzaƒ ze Êrodków pomocowych UE jedynie

przy wspó∏udziale Êrodków krajowych.

G∏ówne grupy instrumentów stosowane w ramach

tego celu obejmujà

• Pomoc przekazywanà w formie dotacji na rzecz

wsparcia infrastruktury s∏u˝àcej stymulowaniu lokalizacji nowych przedsi´biorstw, tak˝e zagranicznych, tworzàcych jakoÊciowe i konkurencyjne miejsca pracy w przemyÊle, w tym w szczególnoÊci na

tworzenie regionalnych biur obs∏ugi inwestorów,

budow´ i przystosowanie infrastruktury biznesu,

przede wszystkim rozbudowy niezb´dnych dla

funkcjonowania i rozwoju przedsi´biorstw regionalnych: gie∏d, hal wystawienniczych, inkubatorów

przedsi´biorczoÊci, centrów biznesu, parków przemys∏owych, instytucji przekazywania wiedzy rynkowej (oÊrodki wspierania biznesu, centra informacji biznesowej, szko∏y biznesu), infrastruktury s∏u˝àcej zach´caniu przedsi´biorstw, tak˝e MSP, do lokalizowania dzia∏alnoÊci na danym terenie (uzbrojenie terenu, modernizacja i rozbudowa budynków

przeznaczonych na lokale do dzia∏alnoÊci produkcyjnej oraz us∏ugowej), obiektów przeznaczonych

na lokale dla dzia∏alnoÊci produkcyjnej lub rzemieÊlniczej oraz us∏ugowej (us∏ugi przemys∏owe).

Poz. 851

Stymulowanie lokalizacji nowych przedsi´biorstw

jest jednym z podstawowych elementów strategii

rozwoju regionalnego ukierunkowanej na zwi´kszenie wzrostu gospodarczego i wykorzystanie potencja∏u endogenicznego regionów. W celu zapewnienia nap∏ywu i sprawnej obs∏ugi bardziej znaczàcych inwestycji tworzone b´dà, na bazie istniejàcych w regionach struktur (agencji RR, spó∏ek zarzàdzajàcych SSE czy regionalnych izb gospodarczych), regionalne centra obs∏ugi inwestorów gromadzàce wszelkie niezb´dne informacje umo˝liwiajàce decyzje inwestycyjne (na temat dost´pnych w regionie lokalizacji gruntów przeznaczonych pod inwestycje, dost´pnej infrastruktury, zasobów rynku pracy, lokalnych preferencji tworzonych przez w∏adze samorzàdowe, lokalnych firm

gotowych do kooperacji bàdê Êwiadczenia us∏ug

na rzecz nowego inwestora itp.). Dane te by∏yby

udost´pniane poszukujàcym potencjalnej lokalizacji inwestorom krajowym i zagranicznym. Sieci tego typu centrów regionalnych mog∏yby koordynowaç swojà dzia∏alnoÊç na poziomie regionalnym

z dzia∏alnoÊcià Polskiej Agencji Inwestycji Zagranicznych. Ukoronowaniem dzia∏aƒ w tym obszarze

mog∏oby byç tworzenie regionalnych systemów

dotacji, skierowanych do wi´kszych i Êrednich inwestorów (w tym zagranicznych). Poczàtkowo systemy takie, na zasadzie pilota˝u, mog∏yby powstaç

w kilku wybranych województwach.

• Pomoc finansowà przeznaczonà bezpoÊrednio dla

przedsi´biorstw, w tym

— Dotacje na zak∏adanie nowych przedsi´biorstw

w sektorze MSP, zwi´kszenie poziomu inwestycji i modernizacj´ MSP. Dotacje b´dà przeznaczane na zak∏adanie nowych MSP, inwestycje

modernizacyjne (w tym wymian´ parku maszynowego), w wyniku których zostanà utworzone

nowe stanowiska pracy. Preferowane b´dà inwestycje, w wyniku których przedsi´biorstwo

zastosuje rozwiàzania innowacyjne, energooszcz´dnà i sprzyjajàcà ochronie Êrodowiska technologi´. Dotacje b´dà przekazywane do MSP za

pomocà regionalnych i lokalnych systemów dotacji komplementarnych w stosunku do dzia∏aƒ

podejmowanych w ramach polityki horyzontalnej paƒstwa w tym zakresie.

— Dokapitalizowanie regionalnych i lokalnych systemów po˝yczkowych oraz systemów por´czeƒ

kredytowych dla MSP. Wspieranie kredytowe

MSP odbywaç si´ b´dzie za poÊrednictwem regionalnych i lokalnych funduszy po˝yczkowych

oraz systemu por´czeƒ kredytowych. Zak∏ada

si´, ˝e dotacje b´dà dokapitalizowywaç przede

wszystkim istniejàce regionalne i lokalne pozabankowe systemy wsparcia MSP. Tylko w wyjàtkowych wypadkach, w województwach, w których w ogóle brak takich systemów, wspomagane b´dzie tworzenie nowych podmiotów. Dofinansowanie mogà uzyskaç wy∏àcznie tylko te

systemy, które uzyskajà pozytywnà ocen´ dzia∏alnoÊci po przeprowadzeniu audytu przez dysponenta Êrodków. Preferowane formy wspiera-

nia MSP w ramach tego instrumentu obejmujà

dop∏aty do inwestycji modernizacyjnych, tworzàcych nowe miejsca pracy oraz redukcj´ oprocentowania kredytów bankowych, zarówno

w formie bezpoÊrednich por´czeƒ, jak i por´czeƒ wzajemnych MSP.

• Instrumenty doradcze oraz informacyjne dla MSP.

Subsydiowanie dostarczania us∏ug doradczych, informacyjnych i szkoleniowych dla MSP jest elementem komplementarnym w stosunku do stosowania instrumentów bezpoÊredniego wsparcia dla

MSP, ale w zale˝noÊci od potrzeb mo˝e byç tak˝e

stosowany samodzielnie. Wdra˝anie tego instrumentu odbywaç si´ b´dzie za pomocà istniejàcych,

specjalistycznych regionalnych i lokalnych instytucji wsparcia biznesu — oÊrodków wspierania

przedsi´biorczoÊci, centrów wspierania przedsi´biorczoÊci, inkubatorów przedsi´biorczoÊci, agencji rozwoju regionalnego i lokalnego.

b) Wspieranie tworzenia i absorpcji innowacji, w tym

transferu nowoczesnych technologii

W uzupe∏nieniu dzia∏aƒ podejmowanych na szczeblu centralnym w ramach programu ”Zwi´kszanie innowacyjnoÊci gospodarki polskiej do roku 2006” dla

przyspieszenia restrukturyzacji i podniesienia konkurencyjnoÊci regionów niezb´dne jest w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa udzielanie wsparcia

przedsi´wzi´ciom, które sprzyjajà wykorzystaniu potencja∏u i inicjatyw województw w zakresie tworzenia

i absorpcji innowacji. W szczególnoÊci wsparcie udzielane samorzàdom koncentrowaç si´ b´dzie na

• tworzeniu i funkcjonowaniu instytucji umo˝liwiajàcych efektywne wykorzystywanie osiàgni´ç nauki

dla potrzeb praktyki gospodarczej: centrów transferu technologii, parków technologicznych, instytucji Êwiadczàcych us∏ugi doradcze dla innowacyjnych przedsi´biorców, inkubatorów innowacji

i przedsi´biorczoÊci, oÊrodków wspierania innowacyjnoÊci; wsparcie mo˝e obejmowaç tak˝e zagospodarowanie majàtku produkcyjnego restrukturyzowanych przedsi´biorstw na inkubatory

przedsi´biorczoÊci i oÊrodki wspierania innowacyjnoÊci i transferu technologii;

• wdra˝aniu nowej technologii — wsparcie podmiotów gospodarczych zaliczanych do sektora ma∏ych

i Êrednich przedsi´biorstw (MSP) poprzez finansowanie inwestycji innowacyjnych oraz kosztów

wdra˝ania nowoczesnych technologii; wsparcie

wype∏ni∏oby zidentyfikowanà luk´ w dost´pie do finansowania innowacyjnych projektów wysokiego

ryzyka i przeznaczone by∏oby dla instytucji venture

capital inicjujàcych monta˝ finansowy dla realizacji

projektów innowacyjnych; wsparcie udzielane by∏oby w zale˝noÊci od potrzeb regionu poprzez fundusz dotacji, fundusze po˝yczkowe lub inwestycje

kapita∏owe istniejàcych i nowo powstajàcych regionalnych funduszy inwestycyjnych o charakterze

funduszy ryzyka,

• programy szkoleniowe i edukacyjne zwiàzane z tematykà innowacyjnoÊci oraz wspieranie twórczoÊci technicznej dzieci i m∏odzie˝y,

Poz. 851

• kompleksowe projekty zwiàzane z budowà spo∏eczeƒstwa informacyjnego.

c) Rozwój turystyki, rekreacji i ochrona dziedzictwa

kulturowego

Dla dywersyfikacji dzia∏alnoÊci gospodarczej istotne znaczenie ma rozwój us∏ug, w tym w szczególnoÊci

rozwój turystyki i ró˝nych form rekreacji. W warunkach

wzrostu gospodarczego, post´pujàcych procesów

zmian strukturalnych oraz wzrostu kontaktów mi´dzynarodowych pojawiajà si´ sprzyjajàce warunki dla rozwoju tego sektora us∏ug. Praktycznie wszystkie polskie

regiony dysponujà du˝ymi niewykorzystanymi mo˝liwoÊciami turystycznymi zwiàzanymi z warunkami

przyrodniczymi i kulturowymi. Niezb´dne sà tak˝e

dzia∏ania modernizacyjne tam, gdzie infrastruktura turystyczna ju˝ istnieje. Rozwój turystyki (w tym agroturystyki) mo˝e byç istotnym czynnikiem wzrostu zatrudnienia szczególnie na obszarach wiejskich, natomiast

ochrona dziedzictwa kulturowego przyczynia si´ do

budowy to˝samoÊci regionalnej, co jest podstawà

spójnoÊci przekszta∏ceƒ spo∏eczno-kulturowych wspó∏czesnej Europy.

W ramach tego celu realizowane b´dà dzia∏ania

ukierunkowane na wsparcie MSP Êwiadczàcych us∏ugi

turystyczne, rozbudow´ i modernizacj´ infrastruktury

turystycznej i rekreacyjnej, promocj´ alternatywnych

form turystyki oraz wykorzystywanie mo˝liwoÊci gospodarczych, spo∏eczno-kulturowych oferowanych

przez Êrodowisko naturalne, stanowiska archeologiczne i obiekty historyczne.

Cel b´dzie realizowany poprzez projekty rozwoju

regionalnych produktów i pakietów produktów zidentyfikowanych marek turystycznych, konkurencyjnych

tak˝e na rynku krajowym i mi´dzynarodowym. Wsparcie uzyskajà regionalnie zdefiniowane

• projekty ukierunkowane na rozwój MSP sektora turystycznego

— projekty podmiotów zamierzajàcych rozpoczàç

dzia∏alnoÊç turystycznà;

— projekty przedsi´biorstw oferujàcych us∏ugi turystyczne, ze szczególnym zwróceniem uwagi

na podejmujàcych dzia∏alnoÊç w nowych miejscach i sektorach turystycznych, oferujàcych nowe produkty turystyczne;

— projekty z zakresu turystyki alternatywnej;

• projekty instytucji sektora publicznego

— projekty z zakresu komunalnej infrastruktury turystycznej i rekreacji,

— projekty z zakresu zagospodarowania turystycznego obiektów historycznych i Êrodowiskowych,

— projekty z zakresu promocji i informacji turystycznej.

C. ROZWÓJ ZASOBÓW LUDZKICH

Poprawa jakoÊci zasobów ludzkich oraz mobilnoÊci

ludnoÊci, w tym przestrzennej, jest niezb´dnym warun-

kiem powodzenia procesów rozwoju i restrukturyzacji

w poszczególnych województwach. Poprawa jakoÊci

zasobów ludzkich zapewnia wzrost przedsi´biorczoÊci

wszystkim regionom. Natomiast zwi´kszenie mobilnoÊci przestrzennej ludnoÊci jest warunkiem powodzenia

restrukturyzacji na obszarach wiejskich i regionach

prze˝ywajàcych trudnoÊci zwiàzane z regresem przemys∏ów tradycyjnych. Obok obszarów wiejskich (ze

wzgl´du na rozdrobnionà struktur´ agrarnà, w szczególnoÊci w Polsce wschodniej i po∏udniowo-wschodniej) zindywidualizowane zapotrzebowanie na dzia∏ania interwencyjne na rynku pracy i edukacji wykazujà

województwa, w których realizowane sà procesy restrukturyzacyjne w górnictwie w´gla kamiennego oraz

hutnictwie metali (koncentracja na Górnym Âlàsku,

w kilku powiatach na Dolnym Âlàsku, w pojedynczych

miastach — Krakowie, Stalowej Woli, Ostrowcu Âwi´tokrzyskim i innych), obszary i pojedyncze miasta,

w których wyst´puje przemys∏ zbrojeniowy oraz lekki

(w tym w∏ókienniczy).

Odr´bnym zagadnieniem zwiàzanym z rynkiem

pracy jest wspieranie aktywizacji zawodowej m∏odych i bezrobotnych na obszarach zagro˝onych bezrobociem strukturalnym oraz trwale zagro˝onych

spo∏ecznà marginalizacjà. Obok województw rolniczych Polski po∏udniowo-wschodniej taka sytuacja

wyst´puje na znacznym terenie województw pasa

pó∏nocnego.

Specyficznym dzia∏aniem jest odpowiednie

wzmocnienie zdolnoÊci kadry urz´dniczej do programowania, monitorowania i kontroli finansowej programów rozwoju regionalnego, zarówno na poziomie

centralnym, jak i regionalnym. B´dzie ono mia∏o decydujàce znaczenie dla efektywnoÊci prowadzenia polityki rozwoju, w tym mo˝liwoÊci pozyskania Êrodków

Wspólnoty przeznaczonych na wsparcie rozwoju regionalnego. Polityka rozwoju regionalnego paƒstwa

musi, w szczególnoÊci w okresie przedakcesyjnym,

wspomagaç te dzia∏ania na wszystkich szczeblach zarzàdzania krajem.

Priorytet ten ma dwa cele szczegó∏owe

a) zatrudnienie i rozwój zasobów ludzkich,

b) podniesienie umiej´tnoÊci kadr administracji publicznej do programowania i wdra˝ania polityki

spójnoÊci oraz rozwijanie partnerstwa.

a) Zatrudnienie i rozwój zasobów ludzkich

W ramach tego celu prowadzone b´dzie wsparcie

dzia∏aƒ samorzàdów w zakresie polityki zatrudnienia.

Zakres ten wyznaczajà priorytety Narodowej Strategii

Wzrostu Zatrudnienia i Rozwoju Zasobów Ludzkich

2000–2006 oparte na czterech filarach: poprawa jakoÊci

zasobów ludzkich (zdolnoÊci do bycia zatrudnionym),

wzrost przedsi´biorczoÊci, poprawa zdolnoÊci przedsi´biorstw do adaptacji i promocja równoÊci szans na

rynku pracy.

Dzia∏ania realizowane w ramach programów wojewódzkich b´dà mia∏y komplementarny charakter

w stosunku do programów realizowanych lokalnie

Poz. 851

i centralnie (MPIPS, Krajowy Urzàd Pracy, Ministerstwo Edukacji Narodowej) i koncentrowaç si´ b´dà na

dostosowaniu kwalifikacji kadr do potrzeb i kierunków

rozwoju regionu. Obejmowaç b´dà

1. Aktywne formy przeciwdzia∏ania bezrobociu (aktywizacja zawodowa osób bezrobotnych i zagro˝onych bezrobociem, m∏odzie˝y);

2. Przeciwdzia∏anie zjawisku wykluczenia spo∏ecznego (aktywizacja osób pozostajàcych w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy);

3. Rozwój powszechnej edukacji ustawicznej oraz dostosowanie kszta∏cenia zawodowego do potrzeb

rynku pracy;

4. Doskonalenie kadr gospodarki (zw∏aszcza w sektorze MSP) w zakresie wdra˝ania innowacji i nowoczesnych technologii oraz pomoc dla osób rozpoczynajàcych dzia∏alnoÊç gospodarczà (rozwój

przedsi´biorczoÊci);

5. Wyrównywanie szans kobiet na rynku pracy.

Wymienione dzia∏ania powinny byç realizowane

zgodnie z zasadà partnerstwa — zw∏aszcza w zakresie

wspó∏pracy z partnerami spo∏ecznymi (dotyczy g∏ównie programowania) i organizacjami pozarzàdowymi

(dotyczy g∏ównie realizacji dzia∏aƒ). Zasada partnerstwa znajdzie tak˝e odzwierciedlenie w postaci wsparcia dla lokalnych porozumieƒ na rzecz zatrudnienia. Za

udzielanie wsparcia technicznego jednostkom samorzàdu (zw∏aszcza samorzàdowym, wojewódzkim urz´dom pracy) w zakresie polityki rynku pracy i rozwoju

zasobów ludzkich odpowiada Ministerstwo Pracy i Polityki Spo∏ecznej.

Szczególny nacisk zostanie po∏o˝ony na problemy

strukturalne rynku pracy, a mianowicie na

1. Wspieranie procesu restrukturyzacji przemys∏u poprzez zastosowanie instrumentów aktywizujàcych

i promujàcych mobilnoÊç si∏y roboczej w przypadku zwalnianych pracowników, dostosowanie

przedsi´biorstw i ich pracowników do zmian technologicznych i rynkowych oraz rozwój przedsi´biorczoÊci;

2. Wsparcie procesu restrukturyzacji zatrudnienia na

obszarach wiejskich — g∏ówny nacisk zostanie po∏o˝ony na rozwój us∏ug poradnictwa i informacji

zawodowej oraz popraw´ szans edukacyjnych

m∏odzie˝y wiejskiej;

3. Stosowanie instrumentów aktywizujàcych w regionach szczególnie dotkni´tych bezrobociem.

O rodzaju stosowanych instrumentów b´dzie decydowaç specyfika sytuacji spo∏eczno-gospodarczej

regionów.

b) Podniesienie umiej´tnoÊci kadr administracji publicznej do programowania i wdra˝ania polityki

spójnoÊci oraz rozwijanie partnerstwa

Podniesienie kwalifikacji kadr administracji rzàdowej i samorzàdowej jest niezb´dnym warunkiem

uczestnictwa w polityce spójnoÊci Unii Europejskiej

oraz korzystania w jej ramach z zasobów funduszy

strukturalnych. Zakres niezb´dnych dostosowaƒ

w tym obszarze jest olbrzymi i obejmuje podwy˝szanie

umiej´tnoÊci programowania, monitorowania, kontroli finansowej, stosowania procedur wspó∏finansowania oraz zarzàdzania programami i projektami. W celu

sprawnej absorpcji Êrodków strukturalnych szacuje

si´, ˝e na wszystkich poziomach zarzàdzania dzia∏aniami ukierunkowanymi na te zagadnienia musi zostaç

obj´tych w Polsce do roku 2002 kilka tysi´cy osób.

Z uwagi na brak wykszta∏conych tradycji i stabilnych procedur udzia∏u spo∏ecznego wsparcie b´dzie

dotyczyç tak˝e dzia∏aƒ ukierunkowanych na budow´

spo∏eczeƒstwa obywatelskiego poprzez w∏àczanie

partnerów spo∏ecznych w proces formu∏owania i realizacji polityki spójnoÊci. Zwi´kszenie zaanga˝owania

osób i grup spo∏ecznych w realizacj´ polityki rozwoju

regionalnego paƒstwa, zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym, jest jednym z podstawowych

warunków sukcesu NSRR.

Wsparcie udzielane b´dzie w formie pomocy technicznej, organizacji seminariów i wizyt studyjnych,

a tak˝e zakupów wyposa˝enia zwiàzanego z realizowanym projektem szkoleniowym. Dla osiàgni´cia du˝ej

efektywnoÊci dzia∏aƒ szkoleniowych ukierunkowanych

na administracj´ publicznà cz´Êç z nich b´dzie wdra˝ana w ramach komponentu na zasadach partnerstwa instytucji publicznych z krajów kandydujàcych i cz∏onkowskich (tzw. twinning).

D. WSPARCIE OBSZARÓW WYMAGAJÑCYCH AKTYWIZACJI I ZAGRO˚ONYCH MARGINALIZACJÑ

Znaczne obszary Polski zagro˝one sà zjawiskami

trwa∏ej peryferyzacji i marginalizacji du˝ych grup spo∏ecznych. W szczególnoÊci dotyczy to obszarów Polski

wschodniej i po∏udniowo-wschodniej o charakterze

rolniczym, na których u∏omna i s∏abo rozwini´ta sieç

miejska nie spe∏nia ˝adnej roli aktywizujàcej, popegeerowskich obszarów Polski pó∏nocnej, niektórych

dzielnic najwi´kszych miast, g∏ównie o charakterze robotniczym, oraz szeregu miast o jedynej dotychczas

funkcji miastotwórczej, którà stanowi∏y zak∏ady przemys∏owe.

Wspólnymi cechami tych obszarów sà utrzymujàce

si´ d∏ugotrwa∏e bezrobocie, niskie dochody, w których

znaczny udzia∏ stanowi pomoc socjalna, niski poziom

wykszta∏cenia ludnoÊci oraz patologie spo∏eczne.

Cechà szczególnà obszarów Polski wschodniej jest

istotne opóênienie w zakresie mo˝liwoÊci dost´pu do

podstawowych urzàdzeƒ infrastrukturalnych, co skutkuje s∏abymi perspektywami rozwoju dzia∏alnoÊci pozarolniczej i ograniczonymi szansami dla m∏odzie˝y —

zw∏aszcza w kontekÊcie nieuchronnych przekszta∏ceƒ

strukturalnych na wsi. W Polsce pó∏nocnej, mimo relatywnie lepszych wskaêników wyposa˝enia infrastrukturalnego, brak jest perspektyw zatrudnienia i rozwoju

dla wi´kszoÊci mieszkaƒców osiedli popegeerowskich.

Problem ten, prawie wy∏àcznie o charakterze spo∏ecznym, wywo∏any jest niskim poziomem wykszta∏cenia

ogólnego mieszkaƒców, niskimi kwalifikacjami zawodowymi oraz swoistà dla tych obszarów izolacjà oÊrodków popegeerowskich zlokalizowanych w znacznej odleg∏oÊci od miast.

Poz. 851

Celem priorytetu jest aktywizacja spo∏eczna i gospodarcza obszarów zagro˝onych marginalizacjà oraz

w∏àczenie ich w procesy rozwojowe kraju i Europy.

W jego ramach wyró˝nia si´ nast´pujàce cele szczegó∏owe

a) aktywizacja obszarów wiejskich,

b) rewitalizacja bazy ekonomicznej miast,

c) rewitalizacja obszarów wielkomiejskich zagro˝onych marginalizacjà spo∏eczno-gospodarczà.

Spodziewane rezultaty obejmujà

• wzrost poziomu przedsi´biorczoÊci mierzony wzrostem liczby prywatnych MSP poza rolnictwem,

• ograniczenie zjawisk patologii spo∏ecznych na terenach wsi, w szczególnoÊci na obszarach popegeerowskich oraz restrukturyzowanych miast,

• podniesienie poziomu ˝ycia mieszkaƒców obszarów wiejskich i ma∏ych miast ,

• wzrost atrakcyjnoÊci miast i obszarów wiejskich

w zakresie lokalizacji przedsi´biorstw,

• podniesienie poziomu mobilnoÊci przestrzennej

ludnoÊci.

a) Aktywizacja obszarów wiejskich

W wojewódzkich strategiach rozwoju regionalnego

aktywizacja i wielofunkcyjny rozwój terenów wiejskich

sà jednymi z priorytetowych obszarów interwencji.

Dzia∏ania podejmowane na poziomie regionalnym

w tym obszarze sà postrzegane zarówno jako wype∏nianie, jak i uzupe∏nienie realizacji spójnej polityki

strukturalnej rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa.

W ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa b´dà finansowane wy∏àcznie te projekty, które nie uzyskajà wsparcia w ramach programów horyzontalnych

rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa, a b´dà przyczynia∏y si´ do tworzenia nowych miejsc pracy poza

rolnictwem, i których realizacja b´dzie mia∏a wymierny

wp∏yw na powodzenie ca∏ej strategii restrukturyzacji

i rozwoju, realizowanej przez województwo.

Wsparcie rozwoju regionalnego w zakresie aktywizacji terenów wiejskich b´dzie dotyczy∏o trzech celów

szczegó∏owych

• Rozwój i modernizacja infrastruktury na obszarach

wiejskich i w ma∏ych miastach; dzia∏ania b´dà ukierunkowane zarówno na wsparcie rozbudowy infrastruktury technicznej (w pierwszym rz´dzie sieci

wodociàgowej wraz z uzdatnieniem, budowie

i modernizacji kanalizacji i oczyszczalni Êcieków,

budowie dróg lokalnych, gospodarce odpadami

sta∏ymi, dywersyfikacji êróde∏ energii), jak i infrastruktury spo∏ecznej (w pierwszym rz´dzie modernizacji i wyposa˝enia szkó∏ oraz ochrony dorobku

kulturowego i to˝samoÊci wsi). Realizacja projektów infrastrukturalnych b´dzie prowadzona za pomocà funduszu ma∏ych dotacji. Wynika to ze struktury zapotrzebowania gmin wiejskich oraz z bardzo

niskich mo˝liwoÊci wspó∏finansowania du˝ych

projektów przez najbiedniejsze gminy wiejskie

i miejskie, do których ten komponent jest adresowany.

• Tworzenie nowych miejsc pracy poza rolnictwem

umo˝liwiajàce zagospodarowanie nadwy˝ek si∏y

roboczej wyst´pujàcej w wi´kszoÊci terenów rolniczych Polski w wyniku stymulowania rozwoju MSP.

• Aktywizacja zawodowa ludnoÊci wiejskiej, polegajàca na organizowaniu szkoleƒ i dostarczaniu mo˝liwoÊci przekwalifikowania si´ ludnoÊci wiejskiej,

w tym przede wszystkim m∏odzie˝y.

b) Rewitalizacja bazy ekonomicznej miast

Miasta sà podstawowym elementem struktury ekonomicznej kraju. W latach 90. cz´Êç miast Êredniej

wielkoÊci zosta∏o dotkni´tych upadkiem przemys∏u, na

którym opiera∏ si´ byt mieszkaƒców.

W szczególnie trudnej sytuacji sà miasta, które

utraci∏y dotychczasowà baz´ ekonomicznà w postaci

du˝ego zak∏adu przemys∏owego, niekiedy zatrudniajàcego kilka tysi´cy osób. Koncentracja tego typu zjawisk

majàcych powa˝ne konsekwencje dla rynku pracy

i mo˝liwoÊci rozwojowych ca∏ych regionów wyst´puje

na terenie Polski po∏udniowo-wschodniej (województwo podkarpackie) oraz Polski wschodniej. Innà kategorià miast problemowych sà niewielkie oÊrodki,

w przewa˝ajàcej mierze po∏o˝one na terenach województw wschodnich, o niedorozwini´tych funkcjach,

nie zapewniajàce ani w∏asnym, ani tym bardziej mieszkaƒcom okolicznych terenów wiejskich dost´pnoÊci do

podstawowej infrastruktury edukacyjnej, kulturalnej

i zdrowotnej. W miastach tych brak jest odpowiednio

przygotowanych instytucji otoczenia biznesu oraz infrastruktury technicznej.

Polityka regionalna paƒstwa wspieraç b´dzie kompleksowe dzia∏ania majàce na celu tworzenie i rozbudow´ bazy ekonomicznej ma∏ych miast, rozbudow´

i modernizacj´ infrastruktury lokalnej, infrastruktury

edukacji, ochron´ zabytków kultury materialnej i dziedzictwa kulturowego. Szczególna uwaga powinna byç

poÊwi´cona tym funkcjom miast, które s∏u˝à obs∏udze

procesów restrukturyzacyjnych i rozwojowych na

wsi.

c) Rewitalizacja obszarów wielkomiejskich zagro˝onych marginalizacjà spo∏eczno-gospodarczà

Procesy degradacji spo∏ecznej sà widoczne tak˝e

w wielu miastach du˝ych. Uzewn´trzniajà si´ one

g∏ównie w skali „sypialnianych” i poprzemys∏owych

dzielnic, ale wp∏ywajà niekiedy skutecznie na obni˝enie zainteresowania inwestorów ca∏ym miastem czy

nawet przyleg∏ym regionem. Problem zdegradowanych obszarów wielkomiejskich jest ju˝ dobrze rozpoznany w Europie. W Polsce natomiast jest nowym zjawiskiem. Europejska polityka regionalna wprowadzi∏a

do katalogu dzia∏aƒ ró˝norodne instrumenty zorientowane na rewitalizacj´ tego typu obszarów. Polityka rozwoju regionalnego b´dzie w pierwszym rz´dzie wspieraç kompleksowe projekty rewitalizacji miast du˝ych,

wp∏ywajàce na polepszenie atrakcyjnoÊci inwestycyjnej, tworzenie miejsc pracy, rozwój przedsi´biorczoÊci

i ochron´ Êrodowiska oraz ochron´ dziedzictwa kulturowego.

Poz. 851

E. ROZWÓJ WSPÓ¸PRACY REGIONÓW

Wspó∏praca pomi´dzy regionami, zarówno w kontekÊcie krajowym, jak i mi´dzynarodowym, jest jednym z motorów spójnoÊci spo∏eczno-gospodarczej

wspó∏czesnej Europy, a tak˝e wa˝nym czynnikiem budowania jej to˝samoÊci kulturowej. Polska od poczàtku

przemian ustrojowych aktywnie zaanga˝owa∏a si´

w procesy wspó∏pracy regionów europejskich, w tym

wspó∏pracy w ramach euroregionów. Reforma organizacji terytorialnej kraju i ustanowienie na poziomie regionalnym organów odpowiadajàcych za prowadzenie

polityki rozwoju rozszerzy∏a istotnie mo˝liwoÊci intensyfikacji takiej wspó∏pracy. We wspó∏pracy tej uczestniczà tak˝e aktywnie podmioty samorzàdowe dzia∏ajàce na poziomie lokalnym. Promowanie przez paƒstwo

wspó∏pracy pomi´dzy regionami i podmiotami samorzàdowymi dzia∏ajàcymi na szczeblu lokalnym powinno zapewniaç szybkie rozprzestrzenianie si´ najlepszych pomys∏ów rozwojowych powstajàcych, zgodnie

z zasadà subsydiarnoÊci, na najbardziej odpowiednim

poziomie zarzàdzania paƒstwem. BezpoÊrednia wspó∏praca pomi´dzy regionami powinna przyczyniaç si´

tak˝e do w∏aÊciwej koordynacji i zapewniania êróde∏ finansowania dla przedsi´wzi´ç o ponadregionalnym

charakterze, zarówno transgranicznych, jak i krajowych.

W ramach tego priorytetu wyró˝nia si´ nast´pujàce cele szczegó∏owe

a) rozwój wspó∏pracy przygranicznej,

b) rozwój wspó∏pracy mi´dzynarodowej w zakresie

planowania przestrzennego oraz wspó∏pracy pomi´dzy regionami i jednostkami lokalnymi

a) Rozwój wspó∏pracy przygranicznej

Wspó∏praca przygraniczna ma istotne znaczenie

dla przezwyci´˝ania problemów strukturalnych obszarów przygranicznych zwiàzanych z peryferyjnoÊcià po∏o˝enia, umo˝liwia rozprzestrzenianie si´ innowacji gospodarczych oraz przenikanie wp∏ywów spo∏eczno-kulturalnych, co jest niezb´dnym warunkiem poszanowania narodów zamieszkujàcych Wspólnot´ Europejskà.

Inwestycyjne wsparcie rozwoju wspó∏pracy przygranicznej, poprzez rozbudow´ infrastruktury, g∏ównie

transportowej i ochrony Êrodowiska, rozwój MSP oraz

zasobów ludzkich prowadzone sà w Polsce na du˝à

skal´ od roku 1994 (w ramach Programu Wspó∏pracy

Przygranicznej Phare-Crossborder). Dotychczas dzia∏ania te koncentrowa∏y si´ na granicy polsko–niemieckiej, ale w zwiàzku z post´pem procesów integracyjnych oraz nowà sytuacjà polskiej granicy wschodniej

i po∏udniowo-wschodniej jako przysz∏ych granic zewn´trznych Unii Europejskiej muszà byç one jeszcze

w okresie przedakcesyjnym stopniowo rozszerzane.

Zgodnie z obecnymi zasadami, po wstàpieniu Polski

do UE granice wewn´trzne i zewn´trzne Unii Europejskiej zostanà obj´te programem INTERREG III A, co zapewni finansowanie wspó∏pracy przygranicznej proporcjonalnie do d∏ugoÊci granicy paƒstwa i skali problemów rozwojowych. Z uwagi na niski poziom rozwoju województw wschodnich oraz kszta∏towanie dobrych stosunków politycznych, gospodarczych i spo-

∏ecznych z sàsiadami pozostajàcymi poza strukturami

europejskimi wi´kszoÊç tych Êrodków musi zostaç

skoncentrowana na granicy wschodniej i po∏udniowej.

W ramach tego celu realizowane b´dà dzia∏ania z zakresu budowy i modernizacji infrastruktury transportowej, przejÊç granicznych, ochrony Êrodowiska, wspó∏pracy gospodarczej (w tym wsparcie dla MSP i organizacji targów), kulturalnej i naukowo-technicznej, majàce wymierny wp∏yw transgraniczny.

Realizowane b´dà równie˝ dzia∏ania zapewniajàce

rozwój ruchu turystycznego w strefie przygranicznej

m.in. poprzez prowadzenie wzajemnej promocji atrakcji turystycznych, informacji turystycznej w rejonach

przygranicznych, likwidacj´ barier ograniczajàcych

ruch turystyczny.

b) Rozwój wspó∏pracy mi´dzynarodowej w zakresie

planowania przestrzennego oraz wspó∏pracy pomi´dzy regionami i jednostkami lokalnymi

Od poczàtku lat 90. Polska wspiera rozwój wspó∏pracy w dziedzinie planowania przestrzennego oraz

wspó∏pracy mi´dzynarodowej regionów i miast zarówno poprzez tworzenie odpowiednich warunków prawnych, jak i stymulowanie procesu powstawania euroregionów. W szczególnoÊci w basenie Morza Ba∏tyckiego rozwin´∏a si´ wspó∏praca du˝ej liczby paƒstw, skutkujàca wieloma przedsi´wzi´ciami gospodarczymi

i projektami ekologicznymi, w których realizacji aktywnie uczestniczà po stronie polskiej organy samorzàdu

Poz. 851

terytorialnego. W zwiàzku z procesami integracyjnymi

w okresie realizacji niniejszej strategii coraz wi´ksze

znaczenie dla Polski b´dzie mia∏a tak˝e wspó∏praca

w tych dziedzinach z krajami po∏o˝onymi na po∏udnie

(obszar CADSES wg Europejskiej Perspektywy

Rozwoju Przestrzennego) oraz na wschód od Polski,

gdzie dotychczas kontakty by∏y najs∏absze. Budowa

systemu polityki regionalnej w Polsce w oparciu o zapisy ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego musi tak˝e uwzgl´dniaç potrzeby wspó∏pracy pojawiajàce si´ mi´dzy województwami i samorzàdami

lokalnymi chcàcymi realizowaç projekty o ponadregionalnej skali oddzia∏ywania.

Polityka rozwoju regionalnego paƒstwa b´dzie stymulowaç i wspomagaç samorzàdy województw w celu tworzenia nowych inicjatyw i projektów o randze

transeuropejskiej, a tak˝e samorzàdy lokalne w zakresie wymiany najlepszych doÊwiadczeƒ w zakresie prowadzenia i promowania rozwoju. BezpoÊrednie wsparcie finansowe, jeszcze w okresie przedakcesyjnym, b´dà mog∏y uzyskaç zg∏aszane wspólnie z krajami i regionami UE projekty z zakresu transgranicznego planowania przestrzennego (INTERREG III B) oraz wymiany gospodarczej, spo∏ecznej i kulturalnej pomi´dzy regionami Polski i Europy (INTERREG III C). Istotnym efektem

dzia∏aƒ podejmowanych w ramach tego komponentu

powinno byç tak˝e pog∏´bienie wiedzy i zwi´kszenie

efektywnoÊci podejmowanych dzia∏aƒ przez samorzàdy z zakresu polityki rozwoju.

IV. ZASADY I KRYTERIA URUCHAMIANIA ÂRODKÓW W RAMACH

POLITYKI ROZWOJU REGIONALNEGO PA¡STWA

Niniejsza strategia jest realizowana w oparciu

o Êrodki przeznaczane na realizacj´ programów wojewódzkich, programów wspó∏pracy przygranicznej,

programu rozwoju instytucjonalnego w sferze rozwoju

regionalnego, a tak˝e dzia∏ania pilota˝owe polityki regionalnej paƒstwa zgodnie z zasadami okreÊlonymi

ustawà z dnia 12 maja 2000 r. o zasadach wspierania

rozwoju regionalnego. Ich najwi´ksza cz´Êç b´dzie

udost´pniana na wsparcie realizacji programów wojewódzkich. WysokoÊç Êrodków, jak i szczegó∏owe warunki dost´pu do nich samorzàdów województw oraz

innych podmiotów zostanà okreÊlone w programie

wsparcia. Program wsparcia b´dzie tak˝e ustala∏ skal´

i kryteria dost´pu do Êrodków przeznaczonych na realizacj´ kontraktów wojewódzkich. Cz´Êç z nich b´dzie

pozostawa∏a w gestii ministrów w∏aÊciwych. Dla udzielania wsparcia ze Êrodków pozostajàcych w gestii ministrów w∏aÊciwych oraz Êrodków z funduszy zagranicznych mogà zostaç okreÊlone odmienne zasady ni˝

przedstawione poni˝ej dla Êrodków bud˝etu paƒstwa

b´dàcych w gestii ministra w∏aÊciwego do spraw rozwoju regionalnego i przeznaczonych bezpoÊrednio na

realizacj´ niniejszej strategii.

1. Ogólne zasady i kryteria wyodr´bniania

obszarów wsparcia

Terytorialny zasi´g i skal´ interwencji polityki rozwoju regionalnego paƒstwa do roku 2006 determinujà

cele i priorytetowe kierunki dzia∏aƒ ustalone w niniejszej strategii oraz dost´pne Êrodki finansowe. Obecnie

ca∏a Polska z punktu widzenia kryteriów dost´pu do

funduszy strukturalnych mog∏aby zostaç uznana za obszar mniej uprzywilejowany i jako taki kwalifikowaç si´

do obj´cia celem 1 polityki strukturalnej UE. Wsparcie

polityki rozwoju regionalnego ze Êrodków zagranicznych mog∏oby wi´c dotyczyç terytorium ca∏ego kraju.

Nie oznacza to jednak, ˝e przy ustalaniu skali i intensywnoÊci wsparcia realizacji programów wojewódzkich nie mogà byç stosowane preferencje wynikajàce

z celów i priorytetów polityki rozwoju regionalnego

paƒstwa. Warto tak˝e zauwa˝yç, ˝e w ramach Êrodków

strukturalnych UE przeznaczonych na cel 1 tylko cz´Êç

b´dzie przeznaczona na wsparcie programów operacyjnych rozwoju regionalnego, gdy wi´kszoÊç mo˝e

zostaç wydatkowana w ramach horyzontalnych programów strukturalnych. Poza tym na terytorium Polski

b´dà tak˝e realizowane Inicjatywy Wspólnoty, w tym

program wspó∏pracy przygranicznej INTERREG oraz finansowane w odr´bnym systemie inwestycje Funduszu SpójnoÊci. Proporcje finansowe w tym zakresie zostanà ustalone w Narodowym Planie Rozwoju oraz

Podstawach Wsparcia Wspólnoty. W okresie przedakcesyjnym, ze wzgl´du na mniejsze Êrodki krajowe i zagraniczne dost´pne na polityk´ rozwoju regionalnego

paƒstwa, niezb´dne jest ograniczenie zakresu interwencji przestrzennej i przedmiotowej polityki rozwoju

regionalnego paƒstwa. Obszary interwencji paƒstwa,

zgodnie z zapisami ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego, noszà nazw´ obszarów wsparcia.

Lista obszarów wsparcia b´dzie ustalana ka˝dorazowo w programach wsparcia w odniesieniu do mo˝liwoÊci finansowych bud˝etu paƒstwa w okresie obowiàzywania rozporzàdzenia oraz uszczegó∏owionych

celów i priorytetów interwencji regionalnej wynikajàcych z niniejszej strategii. Program wsparcia, zgodnie

z zapisami ustawowymi, mo˝e zostaç okreÊlony na poziomie województw, grup powiatów lub powiatów.

Polityka rozwoju regionalnego paƒstwa polega

g∏ównie na wspieraniu okreÊlonych w wyniku negocjacji zadaƒ wpisanych do kontraktu wojewódzkiego i wynikajàcych z programów wojewódzkich przygotowywanych przez w∏adze samorzàdowe ustawowo zobowiàzane do prowadzenia polityki rozwoju. Naturalne

jest wi´c, ˝e zarówno wielkoÊç Êrodków, jak i kierunki

wsparcia b´dà w pierwszym rz´dzie odnoszone do

województw. Pozwoli to na pe∏nà koordynacj´ dzia∏aƒ

podejmowanych w ramach strategii i programów wojewódzkich przez samorzàdy, a jednoczeÊnie umo˝liwi

pewnà niezb´dnà elastycznoÊç w alokacji Êrodków na

poziomie subregionalnym. Rozwiàzywanie skoncentrowanych terytorialnie problemów, takich jak np. bezrobocie, zmiany strukturalne w rolnictwie czy restrukturyzacja przemys∏owa, muszà byç przede wszystkim

postrzegane w kontekÊcie sytuacji regionu, a nie wyselekcjonowanych gmin czy powiatów. W odniesieniu do

szczególnych kategorii pomocy i problemów strukturalnych rzàd w programie wsparcia b´dzie okreÊla∏ inne ni˝ województwo obszary wsparcia, ale i wówczas

niezb´dne b´dzie zintegrowanie proponowanych dzia∏aƒ na obszarze wsparcia w programie operacyjnym

rozwoju regionalnego, który ukazywa∏by sytuacje tych

obszarów w szerszym kontekÊcie wysi∏ków rozwojowych podejmowanych w województwie. Obszary

wsparcia, inne ni˝ województwa, b´dà tak˝e wyznaczane dla niektórych specyficznych kategorii Êrodków

przeznaczonych na realizacj´ polityki rozwoju regionalnego paƒstwa, takich jak dzia∏ania pilota˝owe, wspó∏praca przygraniczna, transnarodowa, mi´dzyregionalna oraz wsparcie zdolnoÊci administracyjnych.

Bezwzgl´dnà zasadà stosowanà przy wyznaczaniu

obszarów wsparcia b´dzie nakreÊlanie ich granic

w sposób umo˝liwiajàcy kompleksowà realizacj´ celów i priorytetów NSRR lub jeÊli zachodzi taka potrzeba, w stosunku do szczególnych kategorii pomocy

i problemów strukturalnych, w odniesieniu do poszczególnych priorytetów i kierunków dzia∏aƒ NSRR.

Obszary wsparcia wyznaczone w odniesieniu do powiatów i grup powiatów nie powinny z zasady obejmowaç pojedynczych, izolowanych geograficznie jednostek.

W ca∏ym okresie obowiàzywania niniejszej strategi,

za szczególnie wa˝nà uznaje si´ zasad´ koncentracji.

Rozproszenie i brak nale˝ytej terytorialnej koordynacji

dzia∏aƒ interwencyjnych uznaje si´ za istotne zagro˝enie dla ich skutecznoÊci i efektywnoÊci z punktu widzenia celów i priorytetów polityki regionalnej paƒstwa.

Zasada ta b´dzie konsekwentnie uwzgl´dniana

przy formu∏owaniu rzàdowych programów wsparcia

Poz. 851

oraz powinna znaleêç swój wyraz w strategiach i programach wojewódzkich, je˝eli samorzàdy województw

wyst´powaç b´dà o wsparcie ich realizacji ze Êrodków

publicznych pozostajàcych w gestii rzàdu i jego organów (ministrowie w∏aÊciwi). Niezb´dne kryteria oceny

koncentracji terytorialnej, jako jednego z kryteriów

przyznania wsparcia województwom, okreÊlane b´dà

w ramach programu wsparcia.

Realizacja Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego b´dzie mia∏a dwie wyraêne fazy: pierwszà, w której nastàpi koncentracja dzia∏aƒ na ograniczonej liczbie

celów realizowanych w zdefiniowanych obszarach

wsparcia, oraz drugà, po akcesji, w której interwencja

w sferze rozwoju regionalnego podejmowana przez

paƒstwo b´dzie dotyczy∏a ca∏ego kraju — zgodnie

z wyznaczonymi celami strategii, i odpowiednio zró˝nicowana co do skali i intensywnoÊci.

a) Okres przedakcesyjny

Mo˝liwoÊci prowadzenia przez paƒstwo polityki regionalnej w tym okresie b´dà przede wszystkim zwiàzane z efektami koordynacji polityk horyzontalnych na

poziomie rzàdu, realizowanych przez poszczególnych

ministrów. Ârodki udost´pniane w ramach polityki regionalnej paƒstwa bezpoÊrednio na realizacj´ celów

i priorytetów strategii b´dà zatem ograniczone. Mo˝na

wyró˝niç trzy zasadnicze typy interwencji w ramach

polityki rozwoju regionalnego paƒstwa

1. Wsparcie dla wzmocnienia instytucjonalnego kadr

administracji publicznej w zakresie zwi´kszenia

umiej´tnoÊci programowania, monitorowania,

kontroli i realizacji b´dzie dotyczy∏o wszystkich województw ju˝ od pierwszego roku obowiàzywania

strategii. W pierwszej kolejnoÊci i w najwi´kszym

wymiarze pomoc ta obejmie województwa, w których realizowany jest program spójnoÊci spo∏eczno-gospodarczej Phare. Stopniowo, zgodnie

z przepisami ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego, pe∏nym zakresem dzia∏aƒ zostanà

obj´te wszystkie województwa.

2. Wsparcie realizacji programów wojewódzkich

w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa

w I fazie b´dzie mia∏o ograniczony zakres.

Istotnym êród∏em Êrodków finansowych na realizacj´ programów wojewódzkich b´dzie w tym

okresie program spójnoÊci spo∏eczno-gospodarczej Phare oraz towarzyszàce mu Êrodki krajowe.

Stopniowo, zgodnie z za∏o˝eniami Wst´pnego Narodowego Planu Rozwoju, program spójnoÊci spo∏eczno-gospodarczej Phare powinien pod koniec

okresu przedakcesyjnego objàç wszystkie województwa. W ramach programów wojewódzkich

b´dà te˝ wspierane inwestycje wieloletnie samorzàdu terytorialnego oraz na tyle, na ile b´dzie to

wynika∏o z mo˝liwoÊci bud˝etu paƒstwa i post´pów w racjonalizacji wydatków przeznaczonych na

dzia∏ania rozwojowe ze êróde∏ publicznych — tak˝e

innych dost´pnych Êrodków finansowych. Zak∏ada

si´, ˝e na wsparcie realizacji programów wojewódzkich b´dà stopniowo udost´pniane Êrodki celowe preliminowane z bud˝etu paƒstwa lub te, które dotychczas pozostawa∏y w gestii poszczegól-

nych ministrów. Pozwoli to na rozszerzenie zakresu celowej i zintegrowanej interwencji w ramach

polityki regionalnej paƒstwa, zarówno w jej zasi´gu terytorialnym, jak i w zakresie przedmiotowym.

W perspektywie wieloletniej relatywnie wi´cej

Êrodków skoncentrowane zostanie na obszarach

o najmniejszym poziomie PKB na mieszkaƒca. Lista województw mogàcych ubiegaç si´ o wsparcie

w ramach Êrodków polityki regionalnej paƒstwa

wraz z indykatywnymi alokacjami Êrodków finansowych pochodzàcych z bud˝etu paƒstwa, w tym

zagranicznych Êrodków pomocowych UE w okresie przedakcesyjnym, b´dzie okreÊlana w programach wsparcia. WielkoÊç alokacji na realizacj´ programów wojewódzkich obliczana b´dzie na podstawie dwóch podstawowych wskaêników

• poziomu PKB na mieszkaƒca — preferencje b´dà

mia∏y obszary, których poziom PKB na mieszkaƒca

nie przekracza 80% Êredniej krajowej. Ze wzgl´du

na du˝e zró˝nicowanie wewnàtrzregionalne poziomu PKB mo˝liwe b´dzie tak˝e okreÊlanie (po uzyskaniu danych GUS) alokacji wojewódzkich na

podstawie danych obliczonych na poziomie podregionów (NTS III),

• stopy bezrobocia — preferowane b´dà obszary,

w których stopa bezrobocia w ka˝dym z trzech

ostatnich lat przekracza 150% Êredniej krajowej. Ze

wzgl´du na koncentracj´ terytorialnà bezrobocia

kalkulacje alokacji wojewódzkich mogà byç dokonywane na podstawie danych obliczonych na poziomie podregionów (NTS III) lub powiatów,

odniesionych do liczby mieszkaƒców województwa

lub te˝ odpowiednio podregionów (NTS III) i powiatów;

Pomocniczo w obliczaniu alokacji mogà byç wykorzystywane inne wskaêniki odnoszàce si´ do problemów strukturalnych tworzàcych zagro˝enie marginalizacjà spo∏eczno-gospodarczà. Preferencje b´dà mia∏y obszary

a) w których udzia∏ zatrudnienia w rolnictwie przekracza 150% Êredniej krajowej,

b) w których udzia∏ pracujàcych w przemyÊle przekracza 125% z jednoczesnym wyst´powaniem stopy

bezrobocia przekraczajàcej 150% Êredniej krajowej,

c) miejskie (miasta), w których stopa bezrobocia d∏ugotrwa∏ego przekracza 150% Êredniej krajowej, istnieje wysoki poziom ubóstwa przy jednoczesnym

niskim poziomie wykszta∏cenia oraz wysoki poziom przest´pczoÊci.

Analiza obejmuje wskaêniki z ostatnich trzech lat. Alokacje wojewódzkie zostanà obliczone na podstawie

kalkulacji dokonanych na poziomie podregionów

(NTS III) lub powiatów; w przypadku obszarów miejskich obliczenia b´dà dokonywane na poziomie gmin

(NTS V);

Uzale˝nienie wielkoÊci Êrodków finansowych,

o które mogà ubiegaç si´ województwa od poziomu

PKB, stopy bezrobocia i wskaêników zwiàzanych ze

strukturà gospodarczà, ma na celu umo˝liwienie

zwi´kszenia poziomu interwencji paƒstwa w przelicze-

Poz. 851

niu na g∏ow´ mieszkaƒca przede wszystkim na tych obszarach, które wymagajà aktywizacji, sà zagro˝one

marginalizacjà bàdê te˝ pojawia si´ w nich koniecznoÊç

restrukturyzacji gospodarek regionalnych. Zwi´kszenie iloÊci Êrodków kierowanych do tych obszarów nie

powinno jednak eliminowaç mo˝liwoÊci realizacji innych celów i priorytetów polityki rozwoju regionalnego w pozosta∏ych województwach.

Pomimo faktu, ˝e naliczanie Êrodków finansowych

b´dzie mog∏o odbywaç si´ na poziomie powiatów lub

grup powiatów w odniesieniu do Êrodków pozostajàcych w gestii ministra w∏aÊciwego do spraw rozwoju

regionalnego, program wsparcia b´dzie okreÊla∏ sum´

alokacji na województwo oraz zakres, tryb i warunki

wspierania programów wojewódzkich, pozostawiajàc

dystrybucj´ Êrodków na poziomie subregionalnym

decyzjom samorzàdów wojewódzkich. Program

wsparcia b´dzie zawiera∏ szczegó∏owe cele wspierania

rozwoju regionalnego oraz zobiektywizowane kryteria

wyodr´bniania obszarów wsparcia. Umo˝liwi to w pe∏ni realizacj´ zasady subsydiarnoÊci oraz realizacj´ polityki rozwoju opartej o wybór optymalnych rozwiàzaƒ

dostosowanych do sytuacji regionalnej, a nie problemów poszczególnych gmin i powiatów.

Zgodnie z przyj´tymi priorytetami rozwoju regionalnego Polski ró˝nicowaniu b´dzie podlegaç tak˝e zestaw instrumentów stosowanych na poszczególnych

obszarach. Celem dzia∏aƒ podejmowanych w ramach

polityki rozwoju regionalnego jest tworzenie warunków dla wzrostu konkurencyjnoÊci regionów oraz niedopuszczenie do nadmiernego powi´kszenia si´ ró˝nic

w poziomie rozwoju pomi´dzy poszczególnymi województwami. B´dzie to osiàgane poprzez oddzia∏ywanie na czynniki wzmacniajàce konkurencyjnoÊç,

uwzgl´dniajàce dost´pnoÊç komunikacyjnà, popraw´

stanu wykszta∏cenia, uwypuklajàce naturalne walory

regionu i sprzyjajàce post´pom procesów urbanizacji.

Interwencja paƒstwa w ramach polityki regionalnej b´dzie dotyczyç w pierwszym rz´dzie wsparcia rozbudowy infrastruktury transportowej, po∏àczeƒ komunikacyjnych z oÊrodkami stanowiàcymi „centra wzrostu”

oraz wzmacniania poziomu wykszta∏cenia i potencja∏u

edukacyjnego.

3. Wsparcie realizacji programów wspó∏pracy przygranicznej dotyczyç b´dzie zasadniczo jednostek

statystycznych na poziomie NTS III przyleg∏ych do

granicy morskiej lub làdowej paƒstwa, a kryterium

podzia∏u Êrodków b´dzie uwzgl´dnia∏o liczb´ ludnoÊci, poziom PKB na mieszkaƒca i poziom bezrobocia. W okresie przedakcesyjnym pomoc b´dzie

obejmowa∏a przede wszystkim programy realizowane przy granicy polsko-niemieckiej, b´dzie jednak stopniowo zwi´kszana na granice z pozosta∏ymi paƒstwami sàsiadujàcymi i kandydujàcymi do

UE. Wsparcie realizacji programów wspó∏pracy

w zakresie planowania przestrzennego oraz

wspó∏pracy pomi´dzy regionami b´dzie dotyczy∏o

obszarów planistycznych zdefiniowanych w Europejskiej Perspektywie Rozwoju Przestrzennego,

a wsparcie dla rozwoju wspó∏pracy pomi´dzy miastami i regionami b´dzie dost´pne w ca∏ej Polsce.

W celu umo˝liwienia lepszej koordynacji wykorzy-

stania wszystkich Êrodków na poziomie wojewódzkim alokowanych na polityk´ rozwoju regionalnego paƒstwa wsparcie przedsi´wzi´ç z zakresu

wspó∏pracy przygranicznej z terenu województwa

powinno byç uwzgl´dniane przy przygotowywaniu

programów wojewódzkich.

Obok wymienionych typów interwencji w przebieg

procesów rozwojowych w województwach w ramach

polityki rozwoju regionalnego paƒstwa mo˝liwe b´dzie tak˝e prowadzenie, poza systemem kontraktów

wojewódzkich, dzia∏aƒ pilota˝owych i innowacyjnych

adresowanych bàdê to do województw, bàdê przeznaczonych na wspieranie polityki rozwoju na poziomie

lokalnym.

b) Okres cz∏onkostwa

W tym okresie, dzi´ki dost´pnoÊci Êrodków funduszy strukturalnych UE, nastàpi wydatne zwi´kszenie

mo˝liwoÊci prowadzenia dzia∏aƒ interwencyjnych polityki regionalnej paƒstwa. W odniesieniu do zdefiniowanych w ramach okresu przedakcesyjnego trzech typów dzia∏ania, polityka regionalna paƒstwa b´dzie

1. udziela∏a dalszego wsparcia instytucjom administracji publicznej wszystkich szczebli, niezb´dnych

do prowadzenia i uczestniczenia w polityce regionalnej,

2. wspiera∏a realizacj´ 16 wojewódzkich programów

rozwoju regionalnego, zgodnie z celami i priorytetami okreÊlonymi w niniejszej strategii oraz na zasadach i wed∏ug kryteriów okreÊlonych w programie wsparcia. Przy podziale Êrodków polityki regionalnej paƒstwa, w tym Êrodków funduszy

strukturalnych, stosowane b´dà preferencje dla

województw o najni˝szym PKB — w szczególnoÊci

pozostajàcych poni˝ej 80% Êredniej krajowej PKB

na mieszkaƒca w ciàgu ostatnich trzech lat, dla których dost´pne b´dà dane statystyczne przed okresem akcesji — oraz województw, w których stopa

bezrobocia przekracza 150% Êredniej krajowej

i w których wyst´pujà problemy strukturalne tworzàce zagro˝enie marginalizacji spo∏eczno-gospodarczej. Kalkulacja wysokoÊci Êrodków przeznaczonych dla województw mo˝e byç dokonywana

tak˝e na poziomie podregionów (NTS III) i powiatów,

3. wspiera∏a realizacj´ programów wspó∏pracy przygranicznej, g∏ównie w oparciu o zasoby programu

INTERREG. Obszar, na którym b´dzie udzielana pomoc, zostanie wyznaczony na poziomie NTS III

i b´dzie obejmowa∏ obszar przylegajàcy do granicy làdowej i morskiej Polski. W tym okresie wi´kszoÊç Êrodków przeznaczonych na rozwój wspó∏pracy przygranicznej b´dzie koncentrowa∏a si´ na

granicy wschodniej Polski, a kryterium podzia∏u

Êrodków na poszczególne jej odcinki pozostanie

niezmienione i b´dzie uwzgl´dnia∏o liczb´ ludnoÊci, poziom PKB na mieszkaƒca i poziom bezrobocia. Kontynuowane b´dzie na identycznych zasadach jak w okresie przedakcesyjnym wsparcie

w zakresie transgranicznego planowania przestrzennego oraz mi´dzynarodowej i krajowej

wspó∏pracy regionów i miast.

Poz. 851

Podobnie jak w okresie przedakcesyjnym, tak˝e

w okresie cz∏onkostwa mo˝liwa b´dzie realizacja dzia∏aƒ pilota˝owych o ma∏ej skali zaanga˝owania finansowego w wybranych województwach i na poziomie lokalnym. Dzia∏ania te b´dà mia∏y na celu wypracowanie

nowych i promowanie ma∏o znanych instrumentów

polityki regionalnej paƒstwa, wdra˝anych tak˝e poza

systemem kontraktów wojewódzkich.

2. Zasady i kryteria wsparcia finansowego

programów wojewódzkich i zadaƒ przewidzianych w ich ramach do realizacji

Realizacja celów i priorytetów Narodowej Strategii

Rozwoju Regionalnego przebiegaç b´dzie w warunkach wspólnej odpowiedzialnoÊci samorzàdów wojewódzkich oraz rzàdu za wypracowanie efektywnych instrumentów polityki rozwoju regionalnego oraz ich

stosowanie w konkretnej sytuacji problemowej.

Niniejszy rozdzia∏ przedstawia ogólne zasady

wsparcia przez paƒstwo rozwoju regionalnego i mo˝e

byç punktem odniesienia dla samorzàdów wojewódzkich przygotowujàcych wnioski o udzielenie wsparcia

i programy wojewódzkie.

Ocena wniosków i do∏àczonych do nich programów wojewódzkich, proponowanych do wsparcia

w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa oraz

zawartych w nich zadaƒ i proponowanych instrumentów realizacji, odbywaç si´ b´dzie na podstawie nast´pujàcych kryteriów

a) kompleksowego zapewnienia realizacji celów polityki rozwoju regionalnego paƒstwa,

b) zapewnienia celów polityki spójnoÊci spo∏eczno-gospodarczej Unii Europejskiej,

c) wp∏ywu na sytuacj´ spo∏eczno-gospodarczà w regionie,

d) stopnia akceptacji spo∏ecznej dla przedstawianych

propozycji,

e) stopnia przygotowania proponowanych zadaƒ do

wdro˝enia,

f) pozytywnych doÊwiadczeƒ we wdra˝aniu proponowanych metod i instrumentów realizacji programów rozwoju regionalnego,

g) pozytywnej oceny zasobów kadrowych i instytucjonalnych niezb´dnych do ich stosowania zarówno

w regionie, jak i na poziomie centralnym,

h) realnego zapewnienia przez beneficjenta mo˝liwoÊci wspó∏finansowania w horyzoncie realizacyjnym programu,

i) zgodnoÊci proponowanych dzia∏aƒ z zasadami konkurencji i przepisów o pomocy publicznej w Unii

Europejskiej i prawa polskiego,

j) pozytywnej oceny, jeÊli chodzi o skutki Êrodowiskowe i zgodnoÊç z zasadami zrównowa˝onego rozwoju.

Szczegó∏owe kryteria oceny wniosków, programów wojewódzkich i zadaƒ (projektów) b´dzie okreÊla∏

program wsparcia. Dodatkowe kryteria b´dà mog∏y

byç te˝ ustalane dla programów wspó∏pracy przygranicznej, programów pilota˝owych oraz innych programów rozwoju regionalnego wspó∏finansowanych ze

êróde∏ funduszy zagranicznych. Ustalanie dodatkowych kryteriów mo˝e dotyczyç tak˝e Êrodków stanowiàcych cz´Êç kontraktów wojewódzkich, ale pozostajàcych w gestii ministrów w∏aÊciwych, oraz funduszy

i agencji wymienionych w ustawie o zasadach wspierania rozwoju regionalnego.

Bezwzgl´dnym warunkiem uzyskania dofinansowania na realizacj´ programu wojewódzkiego oraz innych programów i dzia∏aƒ w ramach polityki rozwoju

regionalnego jest zapewnienie kompleksowej realizacji celów i priorytetów zawartych w niniejszej strategii

oraz innych dokumentach rzàdowych odnoszàcych si´

do tej problematyki. Niezb´dne b´dzie tak˝e zwracanie

uwagi na cele i priorytety polityki Unii Europejskiej,

w szczególnoÊci tam, gdzie w gr´ wchodzi wsparcie

Êrodkami Wspólnoty. Ocena zgodnoÊci w tym zakresie

nie b´dzie dotyczy∏a wy∏àcznie celów polityki strukturalnej, ale tak˝e innych polityk wspólnotowych: przede

wszystkim polityki ochrony Êrodowiska, zachowania

równoÊci szans na rynku pracy oraz przestrzegania zasad konkurencji.

Przyj´cie jako podstawy dzia∏aƒ w polityce rozwoju regionalnego zasady zintegrowanego podejÊcia

oznacza, ˝e proponowane przez samorzàdy dzia∏ania

nie mogà byç stosowane pojedynczo, w oderwaniu od

siebie. Powinny byç one wzgl´dem siebie komplementarne, dotyczyç mo˝liwie szerokiego zakresu rozwiàzywanych problemów, wynikajàcych z oceny sytuacji

spo∏eczno-gospodarczej oraz celów i priorytetów przyj´tych w strategii rozwoju województwa.

Spo∏eczna akceptacja realizowanych dzia∏aƒ z zakresu rozwoju regionalnego jest bezwzgl´dnym warunkiem ich powodzenia i zainteresowania mieszkaƒców udzia∏em w realizacji. Ocena stopnia akceptacji

proponowanych dzia∏aƒ i zadaƒ musi byç dokonywana

zarówno w gronie samorzàdów, jak i szerokiego spektrum organizacji spo∏ecznych i gospodarczych, w∏àczajàc w to ró˝nego typu stowarzyszenia i grupy nieformalne.

Ocena wp∏ywu proponowanych dzia∏aƒ na sytuacj´ spo∏eczno-gospodarczà regionów, jeszcze przed

rozpocz´ciem fazy realizacji, ma na celu zapewnienie

wyboru najbardziej efektywnego (tak˝e w sensie ekonomicznym) sposobu rozwiàzywania problemów i realizacji celów polityki rozwoju regionalnego.

Efektywna realizacja polityki rozwoju regionalnego

wymaga odpowiednio przygotowanych struktur administracyjnych oraz kadr. Chodzi tutaj zarówno o umiej´tnoÊci odbiorców pomocy, którzy muszà przygoto-

Poz. 851

wywaç wnioski, organizowaç przetargi i prowadziç odpowiednià sprawozdawczoÊç, jak i doÊwiadczenie,

sprawnoÊç organizacyjnà i zasoby kadrowe instytucji

poÊredniczàcych w uruchamianiu poszczególnych instrumentów: ministerstw, urz´dów centralnych, wojewodów i urz´dów marsza∏kowskich, agencji wdra˝ajàcych, instytucji otoczenia biznesu, agencji rozwoju regionalnego, organizacji szkoleniowych itp. Ocena zdolnoÊci do pos∏ugiwania si´ danymi instrumentami b´dzie podstawowym kryterium wyboru jednostek

uczestniczàcych we wdra˝aniu NSRR na poziomie krajowym i regionalnym. W przypadku wyboru instytucji

regionalnych wdra˝ajàcych komponenty zwiàzane

z regionalnymi programami wsparcia dla MSP oraz

dzia∏aƒ na rynku pracy i w edukacji, preferowane b´dà

otwarte konkursy lub przetargi pozwalajàce na wy∏onienie w pe∏ni profesjonalnych instytucji.

Czynnikiem, który warunkowaç b´dzie powodzenie

wdra˝ania NSRR oraz strategii regionalnych, jest opanowanie z∏o˝onych instrumentów implementacyjnych

oraz ich elastyczne stosowanie. Poczàtkowo preferowane b´dà instrumenty proste, przejrzyste i elastyczne, jako gwarantujàce relatywnie szybkà absorpcj´

Êrodków krajowych i zagranicznych oraz osiàgni´cie

efektów mno˝nikowych. Instrumenty bardziej z∏o˝one,

np. ró˝nego typu dop∏aty do kredytów czy zwolnienia

podatkowe, wymagajàce precyzyjnego i d∏ugotrwa∏ego przygotowania programowego i organizacyjnego,

b´dà stosowane na zasadach pilota˝u lub te˝ powierzane do realizacji wy∏àcznie instytucjom o odpowiednim doÊwiadczeniu.

Operacyjne uruchamianie poszczególnych instrumentów b´dzie mo˝liwe tylko w sytuacji jasnego okreÊlenia êróde∏ finansowania programów, przedsi´wzi´ç

i projektów zwiàzanych z ich zastosowaniem. Program

wsparcia mo˝e przy tym okreÊlaç zró˝nicowanie wymogu poziomu wspó∏finansowania w zale˝noÊci od regionu, typu przedsi´wzi´cia czy projektu.

W Uk∏adzie Europejskim ustanawiajàcym stowarzyszenie ze Wspólnotami Europejskimi i ich paƒstwami cz∏onkowskimi Polska zobowiàza∏a si´ do stosowania zasad pomocy publicznej okreÊlonych w Traktacie

Rzymskim oraz w przepisach z niego wynikajàcych. Podobne ograniczenia nak∏ada na Polsk´ cz∏onkostwo w

Âwiatowej Organizacji Handlu (WTO). Do tych zagadnieƒ odnosi si´ przede wszystkim ustawa o warunkach

dopuszczalnoÊci i nadzorowaniu pomocy publicznej

dla przedsi´biorców (która wchodzi w ˝ycie z dniem

1.01.2001). Zak∏ada si´ w niej mi´dzy innymi ustalenie

na podstawie rozporzàdzeƒ Rady Ministrów maksymalnych poziomów pomocy publicznej w poszczególnych regionach kraju, co b´dzie mia∏o bezpoÊredni

wp∏yw na zakres wspó∏finansowania przez paƒstwo

projektów wsparcia rozwoju przedsi´biorstw.

V. KOORDYNACJA I WDRA˚ANIE POLITYKI ROZWOJU REGIONALNEGO PA¡STWA

1. Instytucje wdra˝ajàce polityk´ rozwoju regionalnego

Polityka rozwoju regionalnego paƒstwa mo˝e staç

si´ skutecznym instrumentem osiàgni´cia celów poli-

tyki rzàdu tylko w przypadku stworzenia efektywnego

i skutecznego systemu zarzàdzania na poziomie krajowym i regionalnym. Zgodnie z zapisami ustawy

o wspieraniu rozwoju regionalnego oraz regulacjami

funduszy strukturalnych system ten musi zapewniç

efektywnà koordynacj´ dzia∏aƒ w obr´bie polityki rozwoju regionalnego oraz w odniesieniu do wszystkich

dzia∏aƒ rozwojowych podejmowanych przez rzàd,

a tak˝e umo˝liwiç sprawne programowanie, monitorowanie, ewaluacj´ i kontrol´ finansowà Êrodków finansowych wydatkowanych w jej ramach.

Kluczowymi aktami prawnymi zwiàzanymi z prowadzeniem polityki regionalnej sà: program wsparcia

oraz kontrakty wojewódzkie. W ich ramach precyzowane b´dà: sposób koordynacji instytucji oraz skala,

intensywnoÊç i formy wsparcia udzielanego przez rzàd

przedsi´wzi´ciom w sferze restrukturyzacji i rozwoju

przedstawianych w programach wojewódzkich.

AktywnoÊç administracji rzàdowej, koordynowana

przez ministra w∏aÊciwego do spraw rozwoju regionalnego, zgodnie z jego ustawowymi kompetencjami, b´dzie zatem skoncentrowana wokó∏ kontraktów wojewódzkich. SpójnoÊç polityki regionalnej rzàdu osiàgana b´dzie w kolejnych fazach programowania oraz

w fazie przygotowania i negocjowania kontraktów wojewódzkich. Tak˝e zadania i dzia∏ania wynikajàce z rzàdowych programów sektorowych oraz cz´Êci programów o charakterze horyzontalnym pozostajàce w kompetencji ministrów w∏aÊciwych b´dà koordynowane

z dzia∏aniami polityki regionalnej paƒstwa jako komponent ukierunkowanej regionalnie interwencji rzàdu,

wyra˝onej w formie kontraktu wojewódzkiego. W fazie

opracowywania rzàdowego programu wsparcia ministrowie w∏aÊciwi okreÊlà cele i priorytety w zakresie

podlegajàcych im spraw oraz przedsi´wzi´cia i zadania, które majà lub mogà mieç istotne konsekwencje

dla rozwoju regionalnego kraju lub poszczególnych regionów.

Za ogólnà koordynacj´ polityki rozwoju regionalnego paƒstwa odpowiada Rada Ministrów oraz Komitet Rady Ministrów ds. Polityki Regionalnej i Zrównowa˝onego Rozwoju. Rada Ministrów przyjmuje Narodowà Strategi´ Rozwoju Regionalnego w formie

uchwa∏y, a w drodze rozporzàdzenia – program wsparcia, jest te˝ stronà kontraktu wojewódzkiego. Prace Komitetu Rady Ministrów ds. Polityki Regionalnej i Zrównowa˝onego Rozwoju b´dà zmierzaç do osiàgania kierunkowej zgodnoÊci polityki rozwoju regionalnego

paƒstwa z politykami sektorowymi, za które odpowiadajà ministrowie „w∏aÊciwi”. Komitet wydaje w tej

sprawie opinie i przedk∏ada wnioski do rozpatrzenia

przez Rad´ Ministrów.

Podstawowà rol´ w systemie polityki rozwoju regionalnego w Polsce pe∏ni minister w∏aÊciwy ds. rozwoju regionalnego2. Koordynuje on na bie˝àco

wszystkie dzia∏ania zwiàzane bezpoÊrednio z realizacjà

——————

2 Strukturà administracyjnà obs∏ugujàcà ministra w∏aÊciwego ds. rozwoju regionalnego jest Ministerstwo Rozwoju

Regionalnego i Budownictwa. Od sprawnoÊci i mo˝liwoÊci

dzia∏ania tej instytucji wspó∏pracujàcej z wieloma ministerstwami oraz podmiotami samorzàdowymi i prywatnymi

zale˝y w du˝ym stopniu funkcjonowanie systemu koordynacji i wdra˝ania polityki rozwoju regionalnego paƒstwa,

w dalszej perspektywie tak˝e polityki strukturalnej paƒstwa wspó∏finansowanej w ramach funduszy strukturalnych i funduszu spójnoÊci.

Poz. 851

polityki rozwoju regionalnego paƒstwa na podstawie

ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego

oraz wszystkich programów rozwoju regionalnego

wspó∏finansowanych przez Uni´ Europejskà. W zwiàzku z tym przygotowuje on projekt narodowej strategii

rozwoju regionalnego oraz projekty programów

wsparcia. Przy wykorzystaniu opinii wojewodów ocenia wnioski, strategie oraz programy wojewódzkie

przedk∏adane przez samorzàdy w celu uzyskania

wsparcia finansowego w ramach kontraktów wojewódzkich, a tak˝e programy operacyjne rozwoju regionalnego przygotowywane w ramach programów europejskich.

Minister w∏aÊciwy ds. rozwoju regionalnego przeprowadza w imieniu rzàdu negocjacje nad zawarciem

kontraktów wojewódzkich, wspó∏dzia∏ajàc w tym zakresie z wojewodami. W ramach swoich dzia∏aƒ koordynuje tak˝e Êrodki agencji i funduszy pozostajàcych

w gestii innych ministrów — w celu zapewnienia ich

zgodnoÊci z ustaleniami Narodowej Strategii Rozwoju

Regionalnego.

Minister w∏aÊciwy ds. rozwoju regionalnego jest

tak˝e odpowiedzialny za monitorowanie i ocen´ przebiegu realizacji programu wsparcia i kontraktów wojewódzkich. W tym celu minister w∏aÊciwy ds. rozwoju

regionalnego powo∏uje Krajowy Komitet Monitorujàcy, którego pracom przewodniczy. Odpowiada tak˝e za

programowanie, monitorowanie i realizacj´ funduszy

przedakcesyjnych przeznaczonych na rozwój regionalny w Polsce, w szczególnoÊci dotyczy to programu

spójnoÊci spo∏eczno-gospodarczej Phare3, a po przystàpieniu Polski do Unii Europejskiej wszystkich funduszy strukturalnych oraz Funduszu SpójnoÊci w Polsce.

W tym celu przygotowuje projekt Narodowego Planu

Rozwoju, który b´dzie podstawà do negocjacji z Komisjà Europejskà kierunków i zakresu wsparcia Wspólnoty na realizacj´ polityki strukturalnej, w tym polityki regionalnej w Polsce, a nast´pnie monitoruje i nadzoruje w imieniu rzàdu realizacj´ Wspólnotowych Ram

Wsparcia oraz programów operacyjnych przygotowywanych w jego ramach.

Kolejnà istotnà funkcjà ministra w∏aÊciwego ds.

rozwoju regionalnego jest odpowiedzialnoÊç za prowadzenie analizy realizacji kontraktów oraz innych programów zawierajàcych zadania z zakresu rozwoju regionalnego nie uj´te w kontraktach oraz ich zgodnoÊç

z politykà rozwoju regionalnego paƒstwa. Przygotowuje on raporty na temat stanu realizacji i efektów dzia∏aƒ

podejmowanych w kontekÊcie realizacji Narodowej

Strategii Rozwoju Regionalnego, programu wsparcia

i innych dokumentów programowych.

W celu niezb´dnego skoordynowania priorytetów

i zadaƒ w ramach projektu programu wsparcia, stanowiàcego podstaw´ dla negocjacji kontraktów wojewódzkich, w∏aÊciwi ministrowie przedstawiajà mini——————

3 Minister ds. rozwoju regionalnego powierzy∏ wdra˝anie

programu spójnoÊç spo∏eczno-gospodarcza Phare Polskiej

Agencji Rozwoju Regionalnego. Planuje si´, ˝e Agencja ta

b´dzie tak˝e wykonywaç zadania zwiàzane z realizacjà programów rozwoju regionalnego finansowanych z funduszy

strukturalnych.

strowi w∏aÊciwemu ds. rozwoju regionalnego zadania

przewidywane do realizacji w okresie obj´tym rzàdowym programem wsparcia o okreÊlonej przestrzennie

lokalizacji.

Minister w∏aÊciwy ds. rozwoju regionalnego w porozumieniu z ministrami odpowiadajàcymi za poszczególne sfery dzia∏alnoÊci spo∏eczno-gospodarczej rzàdu

dà˝y tak˝e do ustalenia

• zadaƒ nie zlokalizowanych przestrzennie (regionalnie), które mogà mieç istotny wp∏yw na procesy

rozwoju regionalnego,

• zadaƒ „horyzontalnych”, nie obj´tych programem

wsparcia, które mogà byç komplementarne wobec

zadaƒ i instrumentów przeznaczonych bezpoÊrednio na wspieranie rozwoju regionalnego,

• celów i priorytetów, którym s∏u˝yç ma realizacja

wymienionych zadaƒ oraz ich zbie˝noÊç z celami

i priorytetami NSRR,

• uwarunkowaƒ realizacji zadaƒ zwiàzanych z sytuacjà regionu (obszaru), ich lokalizacjà oraz oczekiwaniami co do wspó∏dzia∏ania (partycypacji) w∏aÊciwych samorzàdów terytorialnych i innych podmiotów.

Zgodnie z zapisami ustawy o samorzàdzie wojewódzkim oraz ustawy o zasadach wspierania rozwoju

regionalnego samorzàd województwa, a w jego imieniu zarzàd województwa, odpowiada za formu∏owanie

i realizacj´ polityki rozwoju w województwie. Odpowiada on wi´c za programowanie rozwoju i realizacj´

celów na poziomie regionalnym oraz za monitorowanie i nadzór nad ca∏oÊcià dzia∏aƒ podejmowanych

w województwie na rzecz rozwoju. Zadanie to obejmuje tak˝e przygotowanie strategii rozwoju województwa

oraz programu wojewódzkiego. Dzia∏ania rozwojowe

inicjowane, koordynowane i wdra˝ane przez samorzàd

województwa w ramach strategii rozwoju województwa oraz programu wojewódzkiego tylko w niewielkiej

cz´Êci b´dà mog∏y byç wspierane przez rzàd w ramach

polityki rozwoju regionalnego paƒstwa. Przygotowanie akceptowalnej spo∏ecznie, kompleksowej wizji rozwoju województwa jest jednak podstawà do racjonalizacji wydatków publicznych i koordynacji dzia∏aƒ na

poziomie regionalnym. JednoczeÊnie dokumenty te,

jakkolwiek przygotowane wed∏ug ró˝nej metodologii,

stanowià wraz z wnioskiem, którego sposób przygotowania okreÊli rozporzàdzenie dotyczàce programu

wsparcia, niezb´dny warunek do ubiegania si´ województw o uzyskanie dofinansowania proponowanych

przedsi´wzi´ç rozwojowych z bud˝etu paƒstwa.

Na poziomie wojewódzkim sejmik województwa

wyznacza g∏ówne kierunki polityki intraregionalnej poprzez uchwalanie strategii rozwoju regionalnego, programu województwa oraz, b´dàc stronà na równi z Radà Ministrów, zatwierdzanie kontraktów wojewódzkich. Wi´kszoÊç funkcji operacyjnych na poziomie wojewódzkim jest jednak dokonywana przez zarzàd województwa. Odpowiada on za w∏aÊciwe przygotowanie

i wdra˝anie kontraktów, programów rozwoju regionalnego wspó∏finansowanych ze êróde∏ zagranicznych

oraz poszczególne zadania realizowane w ich ramach.

Poz. 851

Na obecnym etapie tworzenia spójnego systemu

polityki rozwoju w Polsce niezwykle istotne jest, aby,

podobnie jak na szczeblu krajowym i na szczeblu regionalnym, zapewniony by∏ udzia∏ mo˝liwie szerokiego

kr´gu partnerów reprezentujàcych samorzàdy lokalne,

organizacje spo∏eczne, gospodarcze, naukowe i inne.

W∏àczanie tych podmiotów w proces programowania

i realizacji polityki rozwoju regionalnego mo˝e odbywaç si´ na zasadzie uzgodnieƒ oraz w sposób sformalizowany. Na poziomie krajowym dzia∏ania z zakresu

polityki rozwoju regionalnego paƒstwa b´dà opiniowane przez przedstawicielstwo partnerów spo∏ecznych wy∏onione na podstawie przepisów ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego, natomiast

zinstytucjonalizowanà formà uspo∏eczniania procesu

podejmowania decyzji przez samorzàd województwa

powinny staç si´ regionalne komitety sterujàce. Mog∏yby one pe∏niç funkcj´ doradczà dla zarzàdu województwa w sprawach przygotowania i realizacji poszczególnych programów rozwoju regionalnego oraz

kontraktów. W ich sk∏ad powinni wejÊç przedstawiciele zarzàdów województw, gmin, powiatów, Êrodowisk

gospodarczych, Êrodowisk pracowniczych, wojewody

i innych istotnych instytucji publicznych oraz organizacji spo∏ecznych.

Podstawowym celem powo∏ywania komitetów regionalnych jest zapewnienie szerokiego udzia∏u reprezentatywnych partnerów spo∏ecznych w dzia∏aniach

konsultacyjnych i koordynujàcych wdra˝anie polityki

rozwoju regionalnego na poziomie województwa,

ukierunkowanej na realizacj´ celów strategicznych województwa i zgodnych z nimi programów operacyjnych. W szczególnoÊci do zadaƒ Komitetów nale˝y

• opiniowanie i rekomendowanie do realizacji projektów przygotowanych i przedstawionych przez potencjalnych beneficjentów,

• wydawanie opinii nt. zgodnoÊci realizowanego

kontraktu, programu wojewódzkiego, innych programów rozwoju regionalnego ze strategià rozwoju województwa.

Tryb i sposób dzia∏ania Komitetów okreÊla zarzàd

województwa lub te˝, jeÊli dotyczy to programów

wspó∏finansowanych ze êróde∏ wspólnotowych, przedstawiciel rzàdu, nadzorujàcy dany program.

Rola wojewody w realizacji Narodowej Strategii

Rozwoju Regionalnego jest bardzo istotna. Wojewoda,

dzia∏ajàc z upowa˝nienia rzàdu reprezentowanego

przez ministra w∏aÊciwego ds. rozwoju regionalnego,

wspó∏pracuje przy organizowaniu rokowaƒ nad zawarciem kontraktu wojewódzkiego. W tym celu wspó∏uczestniczy w procesie analizy i oceny wniosków samorzàdów województw ubiegajàcych si´ o wsparcie

ze Êrodków bud˝etu paƒstwa, w tym ze Êrodków zagranicznych.

Na etapie wdra˝ania kontraktów wojewoda jest odpowiedzialny za transfer Êrodków bud˝etowych przeznaczanych na wsparcie rozwoju regionalnego do beneficjentów, nadzoruje proces monitorowania i przebieg wydatkowania Êrodków bud˝etowych na podstawie kontraktów wojewódzkich i umów mi´dzynarodo-

wych. Wojewoda przekazuje dotacje na rzecz dwóch

podstawowych kategorii podmiotów

• samorzàdu terytorialnego lub podleg∏ych mu jednostek administracyjnych z sektora finansów publicznych,

• lokalnych i regionalnych instytucji, organizacji

i podmiotów gospodarczych realizujàcych zadania

w ramach kontraktów oraz innych dzia∏aƒ podejmowanych w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa.

Wojewoda nadzoruje sposób wykorzystania dotacji i przebieg realizacji inwestycji, na które dotacja zosta∏a przyznana. Pe∏ni on tak˝e funkcj´ kontrolera finansowego w stosunku do ca∏oÊci programu oraz

w stosunku do poszczególnych podmiotów otrzymujàcych dotacj´.

Po stronie Rzàdu za obs∏ug´ finansowà programów wspierania rozwoju regionalnego przez paƒstwo odpowiada minister w∏aÊciwy ds. finansów publicznych. W systemie pomocy przedakcesyjnej istotnà rol´ odgrywa Pe∏nomocnik Rzàdu ds. obs∏ugi Êrodków pochodzàcych z Unii Europejskiej (tzw. „National

Authorising Officer” — NAO). Autoryzuje on p∏atnoÊci

dokonywane ze Êrodków bud˝etu paƒstwa oraz Êrodków pomocowych przeznaczonych na wspó∏finansowanie dzia∏aƒ okreÊlonych w dokumentach programowych i operacyjnych z zakresu polityki rozwoju regionalnego paƒstwa. Ârodki te b´dà sukcesywnie przekazywane do bud˝etu wojewody, zgodnie z przyj´tym

harmonogramem i wed∏ug ustalonych procedur operacyjnych. Mo˝liwe jest tak˝e, w przypadku wymagaƒ

dawcy, stosowanie innego sposobu wdra˝ania pojedynczych projektów.

Programy rozwoju regionalnego b´dà wdra˝ane

przy udziale profesjonalnych agencji i instytucji dzia∏ajàcych na szczeblu centralnym i regionalnym. Dotyczy to w szczególnoÊci komponentów programów rozwoju regionalnego ukierunkowanych na dostarczanie

us∏ug i bezpoÊrednie wspieranie przedsi´biorczoÊci

oraz zasobów ludzkich. Zgodnie z wymogami Komisji

Europejskiej w stosunku do realizacji programów Phare obecnie funkcj´ t´ pe∏nià g∏ównie instytucje szczebla centralnego. W przysz∏oÊci instytucje te powinny

mieç charakter wy∏àcznie koordynujàcy. Instytucje te,

desygnowane przez odpowiednich ministrów oraz samorzàdy województw lub te˝ wybierane w drodze

przetargów, powinny zapewniç efektywnà i profesjonalnà realizacj´ Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego oraz posiadaç wystarczajàcà do powierzenia

zadaƒ kadr´, doÊwiadczenie i wiarygodnoÊç w operowaniu Êrodkami publicznymi. Nieuniknionym procesem, który musi zajÊç w ciàgu okresu realizacji strategii — tj. najbli˝szych 6 lat — jest ukszta∏towanie si´ sieci profesjonalnych instytucji, mogàcych z jednej strony

zapewniç nale˝ytà jakoÊç us∏ug oraz wdra˝anie instrumentów polityki regionalnej paƒstwa na poziomie regionalnym, a z drugiej zagwarantowaç dost´p do informacji i us∏ug oferowanych w ramach programów horyzontalnych.

Ostatecznie Êrodki przeznaczane na polityk´ rozwoju regionalnego paƒstwa trafiajà do podmiotów samo-

Poz. 851

rzàdowych (samorzàdów wojewódzkich, powiatów,

gmin, zwiàzków gmin) instytucji lokalnych i regionalnie realizujàcych programy, np. promocji MSP lub rozwoju zasobów ludzkich; mogà nimi byç tak˝e podmioty paƒstwowe, których wspieranie stanowi integralny

element realizowanych programów rozwojowych. Te

instytucje i organizacje b´dà odbiorcami dotacji i sà zobowiàzane do przestrzegania wszelkich zasad i dotrzymania obowiàzków z tym zwiàzanych. B´dà one odpowiada∏y za wybór bezpoÊrednich wykonawców inwestycji oraz dostawców us∏ug i towarów. Odpowiadajà

one tak˝e za wykonanie wszelkich zaplanowanych i finansowanych dzia∏aƒ niezb´dnych dla osiàgni´cia wyznaczonych celów. Podmioty te sà odpowiedzialne za

gromadzenie odpowiedniej dokumentacji i danych pozwalajàcych na pe∏nà kontrol´ sposobu realizacji projektu. Indywidualne wsparcie dla podmiotów gospodarczych b´dzie dopuszczalne w ramach polityki rozwoju regionalnego jedynie przy zachowywaniu zasad

konkurencji przewidzianych w przepisach odnoszàcych si´ do udzielania pomocy publicznej.

2. Ogólne zasady i sposoby organizacji monitorowania i ewaluacji w polityce rozwoju

regionalnego

Wydatkowanie funduszy publicznych, w tym pochodzàcych ze êróde∏ zagranicznych, na finansowanie

dzia∏aƒ pobudzajàcych rozwój gospodarczy i spo∏eczny

wymaga stworzenia systemu instytucji i procedur, które zapewnià, ˝e Êrodki te b´dà wydatkowane efektywnie i oszcz´dnie. Elementem takiego systemu jest zestaw instrumentów s∏u˝àcych do monitoringu i oceny

zarówno konkretnych programów i projektów, jak i ca∏oÊciowo rozumianej polityki rozwoju regionalnego.

Potrzeba takiego podejÊcia wynika z obowiàzku jak

najlepszego zarzàdzania pieni´dzmi podatników zarówno polskich, jak i europejskich. Procedury w tym

zakresie obowiàzujà w stosunku do poszczególnych

programów Phare oraz innych Êrodków przedakcesyjnych, sà te˝ jednym z integralnych sk∏adników wdra˝ania systemu funduszy strukturalnych. Polska, budujàc

system polityki rozwoju regionalnego, który b´dzie

w cz´Êci wspó∏finansowany ze êróde∏ funduszy przedakcesyjnych, a nast´pnie strukturalnych UE przeznaczonych na wsparcie restrukturyzacji i rozwój gospodarczy, zobowiàzana jest do stosowania procedur

zgodnych z praktykà europejskà. Zapewni to jednolitoÊç podejÊcia i unikni´cie powielania tych samych

dzia∏aƒ podejmowanych w ramach ró˝nych systemów

sprawozdawczoÊci i kontroli.

W sferze kontroli finansowej istniejà ju˝ w Polsce

jasno sformu∏owane, ostre wymagania i procedury. Inna jest natomiast sytuacja w zakresie merytorycznego

monitoringu i oceny dzia∏aƒ w ramach polityki regionalnej, gdzie brak spójnego systemu. Dotychczasowe

dzia∏ania monitorujàce dotyczy∏y poszczególnych programów i nie tworzy∏y spójnego systemu o ustalonych

zasadach post´powania — stosowania i wyboru

wskaêników, sposobów i sk∏adu pracy komitetów monitorujàcych itp. Ustawa o zasadach wspierania rozwoju regionalnego przewiduje monitorowanie realizacji

kontraktów wojewódzkich i utworzenie w tym celu sieci komitetów monitorujàcych. Szczegó∏owe zadania,

sk∏ad i zasady dzia∏ania komitetów monitorujàcych

oraz wskaêniki monitorowania kontraktów wojewódzkich b´dà okreÊlone w programie wsparcia. Tryb i zakres monitorowania i ewaluacji wszystkich programów wojewódzkich rozwoju regionalnego oraz zadaƒ

uj´tych w kontraktach, zarówno finansowanych ze êróde∏ wy∏àcznie krajowych, jak i b´dàcych elementem

wsparcia Wspólnoty, b´dà ustalane w programie

wsparcia. Wymóg stosowania jednolitych zasad i procedur post´powania b´dzie obowiàzywa∏ wszystkie instytucje i beneficjentów polityki rozwoju regionalnego

paƒstwa.

System monitoringu i oceny opiera si´ na efektywnym systemie sprawozdawczoÊci. Ustawa o zasadach

wspierania rozwoju regionalnego okreÊla sposób organizowania sprawozdawczoÊci dotyczàcej realizacji

programu wsparcia i kontraktów wojewódzkich przez

ministra w∏aÊciwego. W jej ramach b´dà przygotowywane analizy, sprawozdania i raporty pozwalajàce na

podejmowanie decyzji przez Rad´ Ministrów odnoÊnie

do podsumowania efektów, kontynuacji, zmiany lub

zakoƒczenia programu wsparcia, a w jego ramach odpowiednio kontraktów wojewódzkich. Obok regularnych sprawozdaƒ relacjonujàcych przebieg danego

programu w okresach kwartalnych i szeÊciomiesi´cznych, a sporzàdzanych przez s∏u˝by wojewodów, samorzàdów wojewódzkich oraz instytucje wdra˝ajàce,

zastosowanie znajdà raporty pisane przez niezale˝nych

ekspertów, relacjonujàce wyniki ocen przeprowadzanych przed rozpocz´ciem programu, w jego trakcie i po

jego zakoƒczeniu.

Dla prawid∏owego prowadzenia polityki regionalnej i jej skutecznego monitorowania niezmiernie wa˝na jest wiedza wynikajàca z profesjonalnie i systematycznie prowadzonych badaƒ. Polska regionalistyka

dysponuje cenionym w Europie doÊwiadczeniem i potencja∏em naukowym. Niemniej jednak badania w tym

zakresie sà niewystarczajàco finansowane i koordynowane. Podstawà wielu badaƒ naukowych o charakterze diagnostycznym oraz wa˝nym elementem monitoringu powinny byç g∏ównie wyniki odpowiednich badaƒ statystyki publicznej. Oznacza to koniecznoÊç zapewnienia finansowania tych badaƒ z bud˝etu lub z innych êróde∏ w takim wymiarze, aby mo˝liwe by∏o uzyskanie obiektywnych wyników nie tylko w skali kraju,

ale tak˝e w niezb´dnych przekrojach regionalnych i lokalnych. Na potrzeby programowania i prowadzenia

polityki regionalnej zostanie uruchomiony program

badawczy, który dostarczy kompetentnej i wszechstronnej diagnozy rozwoju regionalnego w Polsce.

System monitoringu i oceny polityki regionalnej

obejmuje zadania w pi´ciu sferach

a. monitoring rozwoju sytuacji spo∏eczno–gospodarczej Polski w odniesieniu do celów sformu∏owanych w dokumentach rzàdowych, okreÊlajàcych ramy polityki rozwoju regionalnego,

b. monitoring realizacji celów Narodowej Strategii

Rozwoju Regionalnego, programu wsparcia oraz

kontraktów wojewódzkich (w przypadku Êrodków

Wspólnoty tak˝e celów uj´tych we Wst´pnym Narodowym Planie Rozwoju, Ramach Wsparcia

Wspólnoty),

Poz. 851

c. monitoring rozwoju sytuacji spo∏eczno–gospodarczej w ka˝dym z województw. Dane, zjawiska i trendy b´dà analizowane tak, aby umo˝liwiç porównania mi´dzywojewódzkie oraz wewnàtrzwojewódzkie,

d. monitoring realizacji celów wojewódzkich strategii

rozwoju, uj´tych nast´pnie w programach operacyjnych,

e. monitoring realizacji i przebiegu finansowania konkretnych programów i projektów.

System monitoringu zapewni tak˝e monitorowanie

poÊrednich i zewn´trznych efektów b´dàcych wynikiem realizacji konkretnych programów i projektów.

W jego ramach podj´ta zostanie obserwacja i ocena

zmian w otoczeniu wywo∏anych przez ka˝de z realizowanych przedsi´wzi´ç, zw∏aszcza w Êrodowisku przyrodniczym.

Funkcje monitorowania realizacji Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego na dwóch poziomach: krajowym i regionalnym pe∏niç b´dà komitety monitorujàce. B´dà one tworzone w celu monitorowania realizacji poszczególnych programów, lecz ich zadania i reprezentacja poszczególnych Êrodowisk powinny byç

podobne.

Bie˝àce monitorowanie programów rozwoju regionalnego wdra˝anych w województwach, w tym kontraktów wojewódzkich wdra˝anych w ramach realizacji

Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego, b´dzie

sprawowane na poziomie centralnym — jako zadanie

mi´dzyresortowe — przez ministra w∏aÊciwego ds. rozwoju regionalnego. W procesy monitorowania, opiniowania i oceny dzia∏aƒ z zakresu rozwoju regionalnego

w∏àczone b´dà tak˝e Komisja Wspólna Rzàdu i Samorzàdu Terytorialnego oraz powo∏ana na mocy ustawy

o zasadach wspierania rozwoju regionalnego Rada Polityki Regionalnej. Po przystàpieniu Polski do Unii Europejskiej post´p w realizacji Narodowego Planu Rozwoju oraz Podstaw Wsparcia Wspólnoty ze strony polskiej b´dzie nadzorowany i monitorowany przez ministra w∏aÊciwego ds. rozwoju regionalnego.

W sk∏ad komitetów monitorujàcych, dzia∏ajàcych

na poziomie krajowym, b´dà wchodzili przedstawiciele tych samych resortów i instytucji centralnych, które

sà reprezentowane w Komitecie Rady Ministrów do

Spraw Polityki Regionalnej i Zrównowa˝onego Rozwoju, przedstawiciele wojewodów, zarzàdów województw, GUS–u oraz Komisji Europejskiej.

Ze wzgl´du na podzia∏ odpowiedzialnoÊci za realizacj´ polityki rozwoju regionalnego paƒstwa na poziomie wojewódzkim komitetom monitorujàcym powo∏ywanym do nadzorowania przebiegu wdra˝ania kontraktów wojewódzkich oraz programów rozwoju regionalnego realizowanych przy udziale Êrodków zagranicznych przewodniczyç b´dzie wojewoda. Szczegó∏owe zasady funkcjonowania komitetów monitorujàcych

zostanà sformu∏owane przez ministra w∏aÊciwego ds.

rozwoju regionalnego w programie wsparcia.

Szczegó∏owe zasady funkcjonowania komitetów

monitorujàcych zostanà sformu∏owane przez ministra

w∏aÊciwego ds. rozwoju regionalnego w programie

wsparcia.

Dotychczasowe regionalne komitety sterujàce powo∏ywane dla realizacji poszczególnych programów

rozwoju regionalnego, dzia∏ajàce pod przewodnictwem marsza∏ka i pomagajàce na etapie programowania w wyborze projektów, mogà byç utrzymane jako

cia∏a doradcze zarzàdów województwa; ci´˝ar monitorowania przebiegu realizacji polityki regionalnej paƒstwa przeniesiony zostanie na komitety monitorujàce.

Pierwszoplanowym zadaniem wojewódzkich komitetów monitorujàcych b´dzie nadzorowanie realizacji

kontraktu i poszczególnych projektów wed∏ug ustalonego na etapie formu∏owania kontraktu bàdê programu rozwoju regionalnego zestawu wskaêników. Okresowo komitet dokonuje przeglàdu post´pu programu

i w przypadku stwierdzenia odchyleƒ od za∏o˝onych

rezultatów proponuje instytucjom wdra˝ajàcym kontrakt — samorzàdowi województwa oraz rzàdowi RP —

zmiany w zakresie sposobu implementacji programu.

Komitet wypowiada si´ tak˝e na temat okresowych raportów przygotowywanych przez strony kontraktu

przed przekazaniem ich ministrowi w∏aÊciwemu ds.

rozwoju regionalnego oraz wypowiada si´ na temat

propozycji zmian lub wypowiedzenia kontraktów wojewódzkich.

W sk∏ad wojewódzkich komitetów monitorujàcych,

powo∏ywanych na potrzeby realizacji kontraktów i poszczególnych programów rozwoju regionalnego, wejdà przedstawiciele: wojewody, ministra w∏aÊciwego

ds. rozwoju regionalnego, innych ministrów — odpowiednio do zaanga˝owania zarzàdu województwa,

urz´dów statystycznych, samorzàdów lokalnych,

przedstawiciele partnerów spo∏ecznych i gospodarczych. W województwach, które b´dà korzystaç ze

Êrodków funduszy przedakcesyjnych, w sk∏ad Komitetu Monitorujàcego wejdzie tak˝e przedstawiciel Komisji Europejskiej.

Organizacje i firmy wdra˝ajàce programy i projekty muszà stworzyç na podstawie podpisanych z nimi

kontraktów w∏asny system monitoringu jako element

systemu zarzàdzania programem czy projektem. Niezb´dne jest okreÊlenie, kto w zespole zarzàdzajàcym

odpowiada za prawid∏owe funkcjonowanie monitoringu i jak wyglàda system wewn´trznej sprawozdawczoÊci. Za nadzór nad sposobem prowadzenia monitorowania dzia∏aƒ na poziomie beneficjentów odpowiadaç

b´dzie minister w∏aÊciwy ds. rozwoju regionalnego

oraz upowa˝nieni poszczególni wojewodowie.

Poz. 851

ZasadnoÊç i skutki wydatkowania w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa Êrodków publicznych (krajowe i zagraniczne) b´dà podlega∏y ewaluacji

(ocenie) przed realizacjà, podczas i po zakoƒczeniu realizacji programu rozwoju regionalnego. Celem przeprowadzanej ewaluacji b´dzie ustalenie efektywnoÊci

pomocy publicznej poprzez oszacowanie jej skutków

w kontekÊcie priorytetów wyznaczonych w programie.

Tryb i zakres dokonywania ewaluacji zostanà okreÊlone w programie wsparcia przez ministra w∏aÊciwego

ds. rozwoju regionalnego.

Ewaluacja przed realizacjà programu (ex-ante) s∏u˝y g∏ównie ocenie, czy program rozwoju regionalnego

wychodzi naprzeciw problemom stojàcym przed danym regionem lub sektorem oraz czy posiada odpowiednio zidentyfikowane osie rozwoju, priorytety i cele strategiczne. Sprawdzaniu podlega tak˝e spójnoÊç

przedstawionego programu rozwoju regionalnego —

wniosku województwa ubiegajàcego si´ o wsparcie

paƒstwa — z celami i za∏o˝eniami polityki spo∏eczno–gospodarczej paƒstwa, a w szczególnoÊci zapisami

Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego. Ewaluacji

tej b´dà dokonywa∏y niezale˝ne cia∏a na zlecenie instytucji odpowiedzialnych za programowanie rozwoju regionalnego: na szczeblu centralnym — ministra w∏aÊciwego ds. rozwoju regionalnego, na szczeblu regionalnym — samorzàdu województwa. Ewaluacja ta powinna obejmowaç przede wszystkim analiz´ SWOT, analiz´ spójnoÊci strategii rozwoju i jej celów ze specyficznymi celami obszarów, których dotyczà, a tak˝e szacunek wp∏ywu planowanych dzia∏aƒ priorytetowych na

sytuacj´ spo∏eczno–gospodarczà regionu. Istotnym

elementem tej oceny jest tak˝e analiza skutków Êrodowiskowych i konsekwencji dla rynku pracy.

Ewaluacja podczas realizacji s∏u˝y oszacowaniu,

w Êwietle wyników ewaluacji przed realizacjà programu wst´pnych wyników pomocy, stopnia osiàgni´cia realizowanych celów, a tak˝e wykorzystanie Êrodków finansowych. Ewaluacji tej dokonuje instytucja

zarzàdzajàca.

Obowiàzek stosowania procedur ewaluacyjnych

b´dzie wprowadzony od pierwszego roku obowiàzywania niniejszej strategii i b´dzie dotyczy∏ tak˝e programów wspó∏finansowanych ze êróde∏ wspólnotowych. Pozwoli to przede wszystkim z jednej strony na

zwi´kszenie efektywnoÊci wydatkowania Êrodków publicznych, a ponadto na odpowiednio wczesne przygotowanie administracji rzàdowej i samorzàdowej do

spe∏niania wymogów funduszy strukturalnych.

Tabela 1

Struktura monitoringu polityki regionalnej w Polsce

a) monitoring sytu- b) monitoring reali- c) monitoring sytu- d) monitoring realiacji spo∏ecznozacji NSRR, proacji spo∏ecznozacji strategii

-gospodarczej

gramu wsparcia,

-gospodarczej

wojewódzkich

Polski

kontraktów wowojewództw

jewódzkich

Krajowy Komitet

Monitorujàcy

X

X

X

Wojewódzkie

komitety

monitorujàce

Systemy monitoringu na poziomie

poszczególnych

programów i projektów

X

X

e) na poziomie ka˝dego programu powinien powstaç system monitoringu, który

nie musi byç tworzony w formie niezale˝nego komitetu, lecz powinien staç si´

cz´Êcià systemu zarzàdzania programem przez organizacj´ lub firm´ wdra˝ajàcà. Taki system znacznie ulepszy zarzàdzanie i powinien byç wymogiem przy zawieraniu kontraktu na realizacj´ programu lub projektu

Monitoring i ocena poÊrednich i zewn´trznych efektów wdra˝ania strategii rozwoju regionalnego

VI. RAMY FINANSOWANIA NSRR

OkreÊlenie ram finansowych Narodowej Strategii

Rozwoju Regionalnego jest obarczone du˝à dozà niepewnoÊci. Problemy pojawiajà si´ zarówno przy okreÊlaniu êróde∏ finansowania, jak i w szczególnoÊci wysokoÊci sum przeznaczonych na realizacj´ NSRR. W szczególnoÊci niepewnoÊç dotyczy zakresu Êrodków przekazywanych na realizacj´ kontraktów b´dàcych w dyspozycji ministra ds. rozwoju regionalnego oraz ministrów

odpowiadajàcych za realizacj´ poszczególnych zadaƒ

paƒstwa. W obliczeniach przyj´to, zgodnie z deklaracjà

Rzàdu RP, dat´ 1 stycznia 2003 jako moment przyj´cia

Polski do UE. Za∏o˝ono tak˝e, ˝e nie nastàpià istotne

zmiany w sposobie obliczania Êrodków funduszy strukturalnych dla nowych paƒstw cz∏onkowskich.

1. èród∏a finansowania

Wprowadzenie nowej organizacji terytorialnej kraju, ustanowienie samorzàdu województwa odpowiedzialnym za prowadzenie polityki rozwoju na poziomie

województwa oraz perspektywa przystàpienia Polski

do Unii Europejskiej tworzà warunki i koniecznoÊç

przeznaczenia przez paƒstwo na rozwój regionalny

znacznie wi´kszych Êrodków ni˝ dotychczas. Bioràc

jednak pod uwag´ koszty dalszej transformacji i restrukturyzacji gospodarki polskiej nale˝y przypuszczaç,

˝e Êrodki na polityk´ rozwoju regionalnego paƒstwa

rosnàç b´dà stopniowo, proporcjonalnie do mo˝liwoÊci bud˝etu paƒstwa i hojnoÊci ofiarodawców zagranicznych, czyli niewàtpliwie w mniejszej skali do potrzeb i oczekiwaƒ samorzàdów. W tej sytuacji istotne

znaczenie dla mo˝liwoÊci rozwojowych poszczególnych województw obok Êrodków b´dàcych w dyspozycji ministra ds. rozwoju regionalnego przeznaczonych

na realizacj´ niniejszej strategii b´dà mia∏y Êrodki pozostajàce w gestii innych ministrów, agencji i funduszy

wymienionych w ustawie o zasadach wspierania rozwoju regionalnego, których skala i przeznaczenie b´dzie uzgadniane w procesie przygotowania programu

wsparcia oraz negocjacji i przygotowania kontraktów

wojewódzkich. Stopniowo rosnàce znaczenie powinno

mieç stosowanie zasady partnerstwa publiczno-prywatnego w realizacji i finansowaniu zadaƒ rozwoju regionalnego. Obecnie udzia∏ sektora prywatnego w realizacji programów rozwoju regionalnego ogranicza

si´ prawie wy∏àcznie do wspó∏finansowania projektów, których beneficjentami sà MSP. Niemniej jednak

z up∏ywem czasu równie˝ ta mo˝liwoÊç finansowania

systemu polityki regionalnej powinna byç wykorzystywana w znacznie wi´kszym ni˝ dotychczas stopniu (np.

w powiàzaniu z programem budowy autostrad, przy

przejmowaniu i modernizacji systemów infrastruktury

komunalnej przez prywatnych operatorów w aglomeracjach miejskich).

Kszta∏towanie si´ puli Êrodków przeznaczonych na

polityk´ rozwoju regionalnego w okresie 2001—2006

odbywaç si´ b´dzie w nast´pstwie dzia∏ania kilku czynników

• wyraênego zwi´kszenia Êrodków przeznaczonych

na polityk´ regionalnà w ramach funduszy pomocowych UE,

• efektywnie przeprowadzonej koordynacji i reorientacji wydatków z dzia∏aƒ o charakterze socjalnym

i sektorowym na dzia∏ania ukierunkowane regionalnie. Powinno to pozwoliç na zapewnienie wymaganego wspó∏finansowania programów pomocowych UE ze strony Polski, a jednoczeÊnie umo˝liwiç koncentracj´ Êrodków na obszarach najbardziej istotnych z punktu widzenia polityki regionalnej paƒstwa,

• stopniowego zwi´kszania udzia∏u samorzàdów

w strukturze dochodów i wydatków publicznych,

co b´dzie umo˝liwia∏o zwi´kszanie iloÊci Êrodków

na inwestycje rozwojowe realizowane samodzielnie bàdê w powiàzaniu ze Êrodkami krajowymi

i Êrodkami UE,

• wzmocnienia zdolnoÊci administracji publicznej do

programowania, zarzàdzania, monitorowania

i kontroli finansowej Êrodków przeznaczonych na

realizacj´ polityki spójnoÊci.

Zgodnie z zapisami ustawy o zasadach wspierania

rozwoju regionalnego inwestycje wieloletnie, finansowane z dotacji celowych na inwestycje w∏asne samorzàdów do czasu podpisania kontraktów wojewódzkich

w roku 2000 przechodzà do rezerwy celowej na wspieranie rozwoju regionalnego, b´dàcej w dyspozycji ministra w∏aÊciwego ds. rozwoju regionalnego. Podobnie

w kolejnych latach Êrodki te powinny zostaç przekazane do dyspozycji ministra w∏aÊciwego ds. rozwoju regionalnego. Ârodki na poszczególne inwestycje sà jednak ju˝ preliminowane na kilka lat do przodu i z tego

powodu mo˝liwoÊci racjonalizacji ich wykorzystania —

zgodnie z priorytetami polityki regionalnej — b´dà niestety ograniczone.

Stopniowo b´dzie tak˝e zwi´kszana skala zaanga˝owania w realizacj´ kontraktów wojewódzkich Êrodków finansowych b´dàcych w dyspozycji ministrów

odpowiadajàcych za poszczególne dzia∏y gospodarki

narodowej, w tym rezerw celowych, funduszy celowych i agencji paƒstwowych. Docelowo, jeszcze

w okresie obowiàzywania niniejszej strategii, kontrakty wojewódzkie powinny byç zasilane ze Êrodków b´dàcych w dyspozycji wszystkich ministrów, których

dzia∏ania majà istotne implikacje przestrzenne. Bioràc

jednak pod uwag´ czas niezb´dny do wykszta∏cenia si´

w pe∏ni operacyjnego systemu pozyskiwania tych

Êrodków dla realizacji kontraktów, nale˝y si´ liczyç poczàtkowo z ograniczeniem mo˝liwoÊci pe∏nego

uwzgl´dnienia wszystkich potencjalnych funduszy.

W tym kontekÊcie, obok Êrodków przeznaczonych

bezpoÊrednio na realizacj´ polityki rozwoju regionalnego paƒstwa oraz zaanga˝owanych Êrodków podmiotów publicznych i prywatnych, kluczowe znaczenie

dla efektywnego osiàgania celów rozwojowych sformu∏owanych w niniejszej strategii i strategiach wojewódzkich b´dzie mia∏a koordynacja sposobu wydatkowania Êrodków pozostajàcych obecnie w gestii ró˝nych ministerstw, resortowych agencji oraz funduszy

celowych, a tak˝e usuni´cie przeszkód w absorpcji funduszy zagranicznych.

Obok bezwzgl´dnego wymogu zapewnienia koordynacji rozwiàzaniem, które mog∏oby uproÊciç system

finansowania polityki rozwoju regionalnego w Polsce

oraz zapewniç proporcjonalnà do skali wyzwaƒ iloÊç

Êrodków udost´pnianych przez paƒstwo na realizacj´

kontraktów, jest stopniowe zwi´kszanie Êrodków b´dàcych bezpoÊrednio w dyspozycji ministra w∏aÊciwego

ds. rozwoju regionalnego. Proces ten, obok zwi´kszania Êrodków zagranicznych i towarzyszàcego mu

wspó∏finansowania ze strony Êrodków krajowych publicznych i prywatnych, móg∏by te˝ objàç — poprzez

Poz. 851

zmiany ustawowe w kolejnych latach i ka˝dorazowo

z poczàtkiem nowego roku bud˝etowego — niektóre

dotychczasowe rezerwy celowe o wyraênej orientacji

regionalnej, obecnie uruchamiane na podstawie odr´bnych ustaw i rozporzàdzeƒ RM oraz stopniowe

przesuwanie zasobów funduszy i agencji, zw∏aszcza

dofinansowywanych z bud˝etu paƒstwa, do dyspozycji ministra w∏aÊciwego ds. rozwoju regionalnego.

Dodatkowe Êrodki w systemie finansowania polityki regionalnej w Polsce pozwoli∏yby jeszcze w okresie

przedakcesyjnym na zapewnienie realizacji w pe∏ni zintegrowanych programów rozwoju regionalnego typu

celu 1 we wszystkich województwach jeszcze przed

okresem akcesji niezale˝nie od wyniku negocjacji

z Unià Europejskà na temat geograficznego przeznaczenia Êrodków Phare spójnoÊci — spo∏eczno-gospodarczej.

2. WysokoÊç Êrodków na realizacj´ NSRR

WysokoÊç Êrodków przeznaczonych na realizacj´

niniejszej strategii b´dzie w du˝ej mierze zale˝a∏a od

transferów uzyskiwanych od Unii Europejskiej w ramach — poczàtkowo funduszy przedakcesyjnych, a nast´pnie — funduszy strukturalnych i Funduszu SpójnoÊci. Finansowanie ze êróde∏ polskich b´dzie obejmowa∏o Êrodki

• bud˝etu paƒstwa

— przeznaczone na wspó∏finansowanie programów rozwoju regionalnego w okresie przedakcesyjnym (Phare spójnoÊç spo∏eczno-ekonomiczna, programy wspó∏pracy przygranicznej

i wzmocnienia instytucjonalnego) i po akcesji

(programy operacyjne rozwoju regionalnego

celu 1 oraz Inicjatywy Wspólnotowe),

— przekazane do dyspozycji ministra w∏aÊciwego

ds. rozwoju regionalnego i przeznaczone na realizacj´ polityki rozwoju regionalnego paƒstwa,

• samorzàdów terytorialnych zaanga˝owanych we

wspólne projekty,

• inne publiczne, w tym pochodzàce z zasobów funduszy celowych,

• prywatne.

Odr´bnie nale˝y obliczaç kwot´ Êrodków koordynowanych w ramach polityki rozwoju regionalnego

paƒstwa, wykazywanych w programie wsparcia i przeznaczonych na realizacj´ kontraktów, ale pozostajàcych w gestii ministrów odpowiadajàcych za poszczególne dzia∏ania horyzontalne oraz w gestii agencji

i funduszy, okreÊlonych w ustawie o zasadach wspierania rozwoju regionalnego.

Ze wzgl´du na zró˝nicowane mo˝liwoÊci pozyskiwania Êrodków przeznaczonych na polityk´ regionalnà

paƒstwa finansowanie Narodowej Strategii Rozwoju

Regionalnego nale˝y podzieliç na dwie fazy

• I faza — do momentu przystàpienia Polski do UE

(zgodnie z deklaracjà rzàdu ma to nastàpiç w roku

2003),

• II faza — od momentu wstàpienia Polski do UE do

koƒca roku 2006.

Faza I

W fazie I mo˝liwoÊci finansowania NSRR b´dà bardzo ograniczone i dopiero pod koniec tego okresu

wszystkie województwa uczestniczyç b´dà w jednolitym, zintegrowanym systemie polityki regionalnej.

W tej fazie dzia∏ania rzàdu b´dà skierowane szczególnie na wsparcie budowy instytucjonalnych i kadrowych podstaw prowadzenia polityki regionalnej oraz

realizacji kontraktów i programów rozwoju regionalnego w ograniczonej liczbie obszarów okreÊlonych w

programie wsparcia. Punktem wyjÊcia do okreÊlenia

Êrodków dost´pnych na realizacj´ NSRR w tej fazie jest

szacunkowe okreÊlenie mo˝liwych do uzyskania Êrodków w ramach Phare, zarówno programu spójnoÊci

spo∏eczno-gospodarczej, jak i wspó∏pracy przygranicznej.

Ârodki krajowe sà zasadniczo traktowane jako uzupe∏niajàce finansowanie Êrodków zagranicznych. Za∏o˝ono przy tym, ˝e — zgodnie z zasadà dodatkowoÊci —

Êrodki bud˝etu paƒstwa przeznaczone na realizacj´

NSRR b´dà co najmniej równe wysokoÊci Êrodków dotychczas przeznaczonych na rozwój regionalny, tj. do

czasu wejÊcia w ˝ycie ustawy o zasadach wspierania

rozwoju regionalnego.

Ze wzgl´du na krótki okres funkcjonowania i zwiàzany z tym brak pe∏nych danych na temat zachowaƒ inwestycyjnych samorzàdów wojewódzkich i powiatowych za∏o˝ono, ˝e ich udzia∏ w finansowaniu realizacji

I fazy NSRR b´dzie przede wszystkim polega∏ na zapewnieniu wymaganego wspó∏finansowania programów Phare, niezale˝nie od tego, czy Êrodki te b´dà pochodzi∏y z dochodów w∏asnych, subwencji bud˝etowych, dotacji z funduszy celowych, po˝yczek bankowych, czy innych êróde∏.

Istotnym êród∏em finansowania kontraktów b´dà

Êrodki na dofinansowanie inwestycji wieloletnich, stanowiàcych zadanie w∏asne samorzàdów. Ustawa bud˝etowa na rok 2000 przewiduje na lata 2000—2002 ∏àcznà

kwot´ wydatków z tego tytu∏u na ponad 4,1 mld z∏.

Cz´Êç kontraktów wojewódzkich b´dzie tak˝e finansowana ze Êrodków pozostajàcych w gestii innych resortów, ale formalnie ich wydatkowanie b´dzie podporzàdkowane celom polityk horyzontalnych i jedynie

uzgadniane (dostosowywane) z celami polityki regionalnej paƒstwa. Na obecnym etapie prac nie mo˝na

okreÊliç dok∏adnie sumy tych Êrodków.

Odr´bnym zagadnieniem pozostaje uwzgl´dnienie

w kontraktach wojewódzkich Êrodków funduszy przedakcesyjnych SAPARD i ISPA oraz np. programu rozwoju obszarów wiejskich wspó∏finansowanych przez po˝yczk´ Banku Âwiatowego. Finansowanie zadaƒ zbli˝onych do g∏ównego nurtu wsparcia polityki regionalnej

paƒstwa powinno byç w du˝ym stopniu koordynowane w ramach tej polityki nie tylko poprzez negocjacje

zwiàzane z zawarciem kontraktów wojewódzkich, ale

tak˝e w jednolitym systemie komitetów sterujàcych

i monitorujàcych. Instytucjà odpowiedzialnà za koordynacj´ ww. komitetów jest Ministerstwo Rozwoju Regionalnego i Budownictwa.

Poz. 851

Na podstawie finansowych decyzji Szczytu Berliƒskiego (marzec 1999 r.), projekcji alokacji poszczególnych funduszy przedakcesyjnych dla Polski na rok 2000

oraz bioràc pod uwag´ zdolnoÊç administracyjnà

i mo˝liwoÊci wspó∏finansowania, szacuje si´, ˝e

indykatywne alokacje Êrodków przedakcesyjnych dla

Polski, w du˝ej mierze przeznaczone na realizacj´

polityki strukturalnej, mogà si´gaç Êredniorocznie

ok. 920—950 mln EURO, z tego ok. 200—250 mln EURO

z zasobów programu Phare (Phare spójnoÊç spo∏eczno-ekonomiczna, program wspó∏pracy przygranicznej

oraz programy wzmocnienia instytucjonalnego) b´dzie przeznaczone bezpoÊrednio na realizacj´ celów niniejszej strategii.

¸àcznie alokacje ze êróde∏ unijnych na realizacj´

polityki rozwoju regionalnego paƒstwa w Polsce powinny wynieÊç w latach 2001—2002 (zgodnie z zapisami Wst´pnego Narodowego Planu Rozwoju) ∏àcznie

co najmniej 420 mln EURO, z czego

• 300 mln EURO zostanie przeznaczone bezpoÊrednio na program wsparcia spójnoÊci spo∏eczno–gospodarczej Phare,

• 110 mln EURO z zasobów programu Phare-Crossborder,

• 10 mln EURO na wsparcie wzmocnienia instytucjonalnego kadr administracji publicznej do uczestniczenia w polityce strukturalnej, w tym regionalnej,

Wspólnoty.

Alokacje krajowych Êrodków publicznych niezb´dnych do zapewnienia wspó∏finansowania tej sumy

Êrodków zagranicznych wyniosà oko∏o 207 mln EURO.

Zak∏ada si´, ˝e oko∏o 1/2 tej sumy pochodziç b´dzie

z bud˝etu paƒstwa, a pozosta∏a kwota z bud˝etów

jednostek samorzàdu terytorialnego oraz innych êróde∏ publicznych. ¸àcznie z zak∏adanym dofinansowaniem ze strony bud˝etu paƒstwa suma Êrodków publicznych alokowana na realizacj´ polityki rozwoju regionalnego paƒstwa wyniesie do roku 2002 minimum

627 mln EURO (aneks — tabela finansowa 1).

Ârednia stopa wspó∏finansowania pomocy Wspólnoty ze strony Êrodków publicznych w ramach polityki

rozwoju regionalnego osiàgnie wi´c oko∏o 33%, ale b´dzie ona znacznie zró˝nicowana w zale˝noÊci od typu

inwestycji, zdolnoÊci absorpcyjnej samorzàdów i nasilenia problemów strukturalnych w danym województwie. W ramach programu spójnoÊci spo∏eczno–gospodarczej Phare 2000, który b´dzie realizowany w pi´ciu województwach (warmiƒsko-mazurskim, podlaskim, lubelskim, podkarpackim, Êlàskim) Êredni udzia∏

strony polskiej we wspó∏finansowaniu projektów wyniós∏ nawet ponad 42%, w tym 15,4% udzia∏ bud˝etu

paƒstwa oraz 22,1% udzia∏ jednostek samorzàdu terytorialnego.

Indykatywne Êrednie stawki wspó∏finansowania ze

êróde∏ krajowych NSRR w latach 2001—2006 zawiera

tabela 2.

Tabela 2

Indykatywny poziom finansowania Êrodkami bud˝etu paƒstwa (Êrodki zagraniczne oraz krajowe) Narodowej

Strategii Rozwoju Regionalnego (w %)

Ârodki

zagraniczne

oraz Êrodki

krajowe

∏àcznie

Lp.

Nazwa

Ârodki

zagraniczne

1

Dostosowanie administracji publicznej do realizacji

polityki regionalnej

75

10

85

2

Programy wojewódzkie rozwoju regionalnego

(realizowane w ramach kontraktów)

65

10

75

3

Programy wspó∏pracy przygranicznej

60

15

75

4

Programy pilota˝owe

—

—

85

3. Poziom wspó∏finansowania i kierunki wydatkowania Êrodków

Mo˝liwoÊci finansowania wydatków inwestycyjnych przez jednostki samorzàdu terytorialnego,

w czasie obj´tym niniejszà strategià, nie powinny globalnie stanowiç bariery mo˝liwoÊci absorpcji Êrodków pomocowych UE. Wg danych Instytutu Badaƒ

nad Gospodarkà Rynkowà4 w latach 2001—2006 samorzàd terytorialny b´dzie w stanie przeznaczyç na

nowe zadania inwestycyjne finansowane ze Êrodków

w∏asnych ok. 69,5 mld z∏. Jedna trzecia tych Êrodków

(ok. 23 mld z∏, tj. 5,75 mld EURO) mog∏aby zostaç przeznaczona na wspó∏finansowanie projektów realizowanych przy wspó∏udziale zagranicznych Êrodków

pomocowych i bud˝etu paƒstwa. Suma ta jest wystarczajàca dla zapewnienia wspó∏finansowania programów rozwoju regionalnego na poziomie 25%—50%

w ca∏ym okresie obowiàzywania niniejszej strategii.

Bardziej realnà barierà w zakresie absorpcji Êrodków pomocowych w tej sytuacji wydaje si´ znaczne

rozproszenie Êrodków w dyspozycji samorzàdu terytorialnego pomi´dzy ponad 2,5 tys. podmiotów oraz

techniczne mo˝liwoÊci przygotowania odpowiedniej

iloÊci i jakoÊci projektów aspirujàcych do wspó∏finansowania ze Êrodków pomocowych. Problemem mo˝e

byç tak˝e przestrzenne zró˝nicowanie potencja∏u inwestycyjnego jednostek samorzàdu terytorialnego. Najwi´ksze mo˝liwoÊci finansowania dzia∏aƒ rozwojowych, w przeliczeniu na mieszkaƒca, majà samorzàdy

województwa mazowieckiego, natomiast najmniejsze

— samorzàdy województwa warmiƒsko-mazurskiego.

Istnieje tak˝e du˝e zró˝nicowanie wewnàtrzwojewódzkie i tak np. mo˝liwoÊci wspó∏finansowania projektów

przez gminy warszawskie sà nieporównywalne z mo˝——————

4 Tomasz Kaczor, Marcin Tomalak, Potencja∏ inwestycyjny

jednostek samorzàdu terytorialnego, IBnGR, Warszawa,

2000.

Bud˝et paƒstwa

liwoÊciami ma∏ych gmin wiejskich województwa mazowieckiego. Bez wprowadzenia zatem mechanizmów

wyrównawczych oznaczaç to mo˝e koncentracj´

wsparcia przez paƒstwo rozwoju regionalnego nie

tam, gdzie istniejà najwi´ksze, mierzalne za pomocà

obiektywnych wskaêników potrzeby rozwojowe, ale na

obszarach, w których poziom udzia∏u finansowego samorzàdów lokalnych b´dzie najwi´kszy.

W tym kontekÊcie istotne jest za∏o˝enie, ˝e w zale˝noÊci od typu inwestycji oraz skali problemów strukturalnych, mierzonych wskaênikiem poziomu PKB na

mieszkaƒca oraz stopà bezrobocia, poziom wspó∏finansowania zadaƒ w ramach polityki rozwoju regionalnego paƒstwa mo˝e byç ró˝nicowany. Pomiar wymienionych wskaêników b´dzie dokonywany na poziomie województw, a w dalszej perspektywie na poziomie jednostek NTS III (po przystàpieniu do Unii NUTS

III), natomiast maksymalne stawki dofinansowania zostanà okreÊlone w programie wsparcia. Dopuszczalny

poziom wsparcia projektów inwestycyjnych przedsi´biorców w poszczególnych regionach kraju uregulujà

przepisy wykonawcze do ustawy o warunkach dopuszczalnoÊci i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsi´biorców. Wsparcie to w najbardziej problemowych

regionach b´dzie mog∏o maksymalnie si´gaç 50% wartoÊci inwestycji poczàtkowej (65% w przypadku MSP).

Ocenia si´, ˝e w wi´kszoÊci regionów b´dzie si´ jednak

kszta∏towa∏o na poziomie 20—30%.

Szacunkowy Êredni poziom dofinansowania poszczególnych priorytetów Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego wynikaç b´dzie przede wszystkim ze

zró˝nicowanej mo˝liwoÊci zapewnienia wspó∏finansowania projektów — w zale˝noÊci od ich charakteru

(projekty MSP, wspierania rozwoju zasobów ludzkich,

infrastruktury o znaczeniu krajowym i regionalnym, infrastruktury lokalnej). Podzia∏ wszystkich dost´pnych

Êrodków na realizacj´ poszczególnych priorytetów Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego musi

uwzgl´dniaç cele polityki spo∏eczno–gospodarczej rzàdu, cele polityki rozwoju regionalnego paƒstwa, za∏o˝enia wojewódzkich strategii rozwoju oraz zak∏adany,

zró˝nicowany przestrzennie stopieƒ absorpcji.

Zak∏ada si´, ˝e w ramach realizacji Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego najwi´cej Êrodków zostanie przeznaczone na wsparcie rozbudowy i modernizacji infrastruktury, przede wszystkim o znaczeniu krajowym i regionalnym w ramach wojewódzkich programów operacyjnych, programów wspó∏pracy przygranicznej i innych dzia∏aƒ o charakterze pilota˝owym.

Podzia∏ Êrodków na poszczególne priorytety realizowane w ramach wojewódzkich programów opera-

Poz. 851

cyjnych rozwoju regionalnego b´dzie wynika∏ z realizowanej strategii rozwoju danego województwa. Niemniej jednak, bioràc pod uwag´ skal´ problemów

strukturalnych oraz preferowane kierunki wsparcia polityki regionalnej paƒstwa, przyj´to indykatywny podzia∏ Êrodków na poszczególne priorytety Narodowej

Strategii Rozwoju Regionalnego. W okresie przedakcesyjnym indykatywny podzia∏ Êrodków odpowiada podzia∏owi przyj´temu we Wst´pnym Narodowym Planie

Rozwoju dla osi 6 „Wzmocnienie potencja∏u rozwojowego regionów i przeciwdzia∏anie marginalizacji niektórych obszarów”. Przyj´ty podzia∏ mo˝e stanowiç

punkt odniesienia dla konstruowania podzia∏u Êrodków w ramach strategii wojewódzkich i wojewódzkich

programów operacyjnych rozwoju regionalnego.

Tabela 3

Indykatywny podzia∏ Êrodków przeznaczonych na realizacj´ polityki regionalnej paƒstwa wed∏ug priorytetów

Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego (w %) (Êrodki Wspólnoty Europejskiej oraz Êrodki krajowe niezb´dne dla zapewnienia wspó∏finansowania)

Lp.

Nazwa priorytetu i komponentu

Faza I

2001—2002

Faza II

2003—2006

1

Rozbudowa i modernizacja infrastruktury s∏u˝àcej wzmacnianiu

konkurencyjnoÊci regionów

33

40

2

Restrukturyzacja bazy ekonomicznej regionów i tworzenie warunków

jej dywersyfikacji

18

15

3

Rozwój zasobów ludzkich

15

15

4

Wsparcie obszarów wymagajàcych aktywizacji i zagro˝onych

marginalizacjà

10

20

5

Rozwój mi´dzynarodowej wspó∏pracy regionów

24

10

W okresie cz∏onkostwa w warunkach znacznego

zwi´kszenia si´ iloÊci Êrodków dost´pnych na realizacj´ polityki rozwoju regionalnego paƒstwa zmieni si´

procentowy udzia∏ wydatków na poszczególne priorytety NSRR. Ulegnie wyraênemu zwi´kszeniu udzia∏

Êrodków przeznaczonych na priorytet pierwszy „Rozbudowa i modernizacja infrastruktury s∏u˝àcej wzmacnianiu konkurencyjnoÊci regionów”. Wydatnemu

zmniejszeniu ulegnie natomiast udzia∏ programów

wspó∏pracy przygranicznej w ogólnej wartoÊci Êrodków przeznaczonych na realizacj´ polityki rozwoju regionalnego paƒstwa.

Zwi´kszenie pomocy zagranicznej oznaczaç b´dzie

koniecznoÊç przeznaczenia z bud˝etu paƒstwa rocznie,

wy∏àcznie na wspó∏finansowanie Êrodków UE przeznaczonych na polityk´ rozwoju regionalnego paƒstwa, od

130 do 230 mln z∏ oraz od 100 do 170 mln z∏ z bud˝etów

jednostek samorzàdów terytorialnych. Dane na temat

projekcji wydatków na polityk´ rozwoju paƒstwa zawiera aneks — tabela finansowa 3.

Indykatywna wysokoÊç Êrodków do roku 2002 przeznaczonych na rozwój regionalny w podziale na poszczególne lata i województwa zostanie okreÊlona

w programie wsparcia, natomiast ze wzgl´du na charakter roczny programowania Phare w okresie przedakcesyjnym wielkoÊci szczegó∏owe b´dà ustalane corocznie.

Powy˝sze wyliczenie nie obejmuje konsekwencji

ewentualnych zmian w sposobie wdra˝ania programów sektorowych i skierowania przewidzianych

w nich Êrodków do systemu polityki regionalnej jeszcze przed rokiem 2003 oraz mo˝liwoÊci wspó∏finansowania niektórych przedsi´wzi´ç NSRR z programów

pomocy bilateralnej dla Polski. ¸àcznie te dwa êród∏a

stwarzajà dodatkowe, znaczàce mo˝liwoÊci finansowania polityki rozwoju regionalnego paƒstwa. Dotyczy to

przede wszystkim ewentualnych nowych Êrodków oddanych do dyspozycji ministra w∏aÊciwego ds. rozwoju regionalnego oraz aktualnie realizowanych programów: restrukturyzacji sektorów przemys∏u, pomocy

dla gmin zagro˝onych bezrobociem strukturalnym,

wsparcia dla ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw oraz

wsparcia wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich.

Faza II

Polska, po przystàpieniu do Unii Europejskiej, przestanie korzystaç z funduszy przedakcesyjnych, a stanie

si´ beneficjentem funduszy strukturalnych i Funduszu

Poz. 851

SpójnoÊci. Fundusze te dysponujà o wiele wi´kszà pulà Êrodków pieni´˝nych i wspó∏finansujà szerszy zakres przedsi´wzi´ç. Szacuje si´, ˝e po akcesji pomoc

unijna dla Polski wzroÊnie 4—8-krotnie i w latach

2003—2006 wyniesie 18,9 mld EURO, tj. 4,7 mld EURO

Êredniorocznie. Zgodnie z obowiàzujàcym paƒstwa

cz∏onkowskie UE pu∏apem, potencjalne transfery nie

b´dà mog∏y jednak przekroczyç 4% PKB Polski rocznie

(ok. 8 mld EURO).

Tabela 4

Prognozowane Êrodki na dzia∏ania strukturalne dla Polski po akcesji w mln EURO (Êrodki na p∏atnoÊci5)

Prognozowane przez Ministerstwo

Finansów Êrodki na dzia∏ania strukturalne

dla Polski

2003

2004

2005

2006

2003—2006

2 964

4 097

5239

6585

18 885

Konkretna kwota Êrodków przeznaczonych na realizacj´ Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego ze

Êrodków unijnych b´dzie rezultatem negocjacji z Komisjà Europejskà, w których liczàcymi si´ argumentami

b´dzie wiarygodnoÊç Narodowego Planu Rozwoju,

sprawnoÊç mechanizmów polityki rozwoju regionalnego i stopieƒ przygotowania kadr do jej efektywnego

prowadzenia.

G∏ównie dzi´ki Êrodkom funduszy strukturalnych

mo˝liwoÊci finansowania zadaƒ polityki rozwoju regionalnego paƒstwa w okresie cz∏onkostwa znacznie si´

zwi´kszà. Zgodnie z szacunkami Ministerstwa Finansów z roku 1999 r. obliczeƒ dokonano przy za∏o˝eniu, ˝e

udzia∏ Êrodków przeznaczonych na realizacj´ NSRR b´dzie stanowi∏ oko∏o 35% wszystkich Êrodków strukturalnych uruchamianych na podstawie Narodowego

Planu Rozwoju. Przy za∏o˝eniu znacznego zwi´kszenia

si´ dochodów w∏asnych samorzàdów terytorialnych

udzia∏ programów operacyjnych rozwoju regionalne——————

5 Ârodki na p∏atnoÊci opisujà wielkoÊç faktycznych wydatków z bud˝etu unijnego w danym roku.

go w ogólnej puli Êrodków móg∏by jednak wzrosnàç

nawet do 2/3 wszystkich nak∏adów na realizacj´ Narodowego Planu Rozwoju.

Dok∏adne nak∏ady finansowe na realizacj´ II fazy

NSRR zostanà okreÊlone w Narodowym Planie Rozwoju oraz w kolejnych programach wsparcia, które b´dà

uwzgl´dniaç zwi´kszone mo˝liwoÊci finansowania rozwoju regionalnego w Polsce. Aktualnie mo˝na oszacowaç, ˝e ∏àcznie na realizacj´ tej fazy zostanie przeznaczone oko∏o 36,5 mld z∏ ze Êrodków funduszy publicznych, to jest nieca∏e 10 mld z∏ Êredniorocznie. Szacunkowe dane dotyczàce alokacji wysokoÊci i kierunków

wydatkowania Êrodków w II fazie realizacji NSRR zawiera aneks — tabela finansowa 2.

Zak∏ada si´, ˝e w okresie cz∏onkostwa w Polsce b´dzie ju˝ funkcjonowaç w pe∏ni rozwini´ty system koordynacji Êrodków przeznaczonych na realizacj´ niniejszej strategii ze Êrodkami pozostajàcymi w gestii ró˝nych ministrów, funduszy i agencji. Pozwoli to na wykorzystywanie wszystkich Êrodków strukturalnych wydatkowanych w Polsce w korelacji z celami i priorytetami wyznaczonymi w niniejszej strategii.

Za∏àcznik

Zestawienie ekspertyz wykonanych na potrzeby NSRR

• Wojciech Dziemianowicz

Zró˝nicowania mi´dzyregionalne i wewnàtrzregionalne, ich skala i specyfika jako przes∏anka delimitacji obszarów problemowych polityki regionalnej

paƒstwa w latach 2000—2006.;

• Grzegorz Gorzelak

Perspektywy rozwoju wschodnich regionów Polski

ze szczególnym uwzgl´dnieniem wspó∏pracy transgranicznej w aspekcie rozwoju regionalnego Polski

w latach 2000—2006;

• Bohdan Gruchman

Perspektywy rozwoju zachodnich regionów Polski

ze szczególnym uwzgl´dnieniem wspó∏pracy transgranicznej w aspekcie strategii rozwoju regionalnego Polski w latach 2000—2006;

• Bogdan Ja∏owiecki

Metropolie polskie w Êredniookresowej strategii

rozwoju regionalnego w latach 2000—2006;

• Jerzy Ko∏odziejski

Rozwój zrównowa˝ony (sustainable) w strategii rozwoju regionalnego Polski w perspektywie Êredniookresowej lat 2000—2006;

• Tadeusz Kud∏acz

Analiza projektów: koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju oraz za∏o˝eƒ strategii rozwoju

regionalnego — sporzàdzonych w RCSS — oraz

wnioski do projektu NSRR do 2006 r.;

• Florian Kuênik

Regionalna struktura, skala i specyfika procesów restrukturyzacji przemys∏u, z okreÊleniem obszarów

problemowych z punktu widzenia strategii rozwoju

regionalnego w latach 2000—2006;

• Tadeusz Markowski

Regionalne systemy innowacji w aspekcie strategii

rozwoju regionalnego Polski w latach 2000—2006;

• Jerzy Regulski

Zasady subsydiarnoÊci i partnerstwa w funkcjonowaniu polityki rozwoju regionalnego paƒstwa —

wnioski praktyczne dla projektowania i realizacji

strategii rozwoju regionalnego Polski w latach

2000—2006 oraz strategii i programów regionalnych;

• Janusz Zaleski

Decentralizacja finansów publicznych jako warunek

zwi´kszenia skutecznoÊci i efektywnoÊci polityki

rozwoju regionalnego Polski w latach 2000—2006;

• Tadeusz Markowski

Zasady delimitacji obszarów wsparcia oraz kryteria

okreÊlenia skali intensywnoÊci wsparcia programów wojewódzkich w Êwietle dyspozycji ustawowych oraz za∏o˝eƒ projektu na lata 2000—2006.

ANEKS

Spis map

1. PKB (wg PPS) na mieszkaƒca wg regionów poziomu NUTS II,

w krajach Unii Europejskiej i krajach kandydujàcych, Êrednia z lat

1995—97

14. Osoby fizyczne i spó∏ki cywilne na 1000 mieszkaƒców, 1998 r.

2. Podzia∏ Polski na jednostki NTS

3. PKB na mieszkaƒca w 1998 roku

16. Inwestorzy zagraniczni wed∏ug liczby lokalizacji, 1999; atrakcyjnoÊç inwestycyjna województw, 1999 r.

4. Prognoza PKB na mieszkaƒca w 2006 roku w stosunku do Êredniej UE, 1997/2006

17. Instytucje otoczenia biznesu na 100 000 ludnoÊci, ranking województw

5. PKB (wg PPS) na mieszkaƒca w stosunku do Êredniej UE, Êrednia

z lat 1995—1997

18. Aktywne ma∏e i Êrednie przedsi´biorstwa na 1000 mieszkaƒców,

1998

6. Stopa bezrobocia, dynamika zmian XII 1998/XII 1999 r.

19. Nak∏ady na dzia∏alnoÊç innowacyjnà w przemyÊle w z∏ na mieszkaƒca w 1998 r.

7. Stopa bezrobocia (stan w dniu 31 XII 1999 r.)

15. Liczba podmiotów gospodarczych z udzia∏em kapita∏u zagranicznego na 10 000 mieszkaƒców, 1998 r.

8. Bezrobotni pozostajàcy bez pracy powy˝ej 12 miesi´cy (stan

w dniu 31 XII 1999 r.)

20. Drogi publiczne o twardej nawierzchni, 1998

9. Stopa bezrobocia wed∏ug powiatów (stan w dniu 31 III 2000 r.)

22. Abonenci telefonii przewodowej na 1000 mieszkaƒców, 1999

10. G´stoÊç zaludnienia (stan w dniu 31 XII 1999 r.)

23. G´stoÊç sieci wodociàgowej i kanalizacyjnej w km/100 km2, 1998

11. LudnoÊç w miastach, 1998

24. Wybrane zjawiska majàce wp∏yw na konkurencyjnoÊç regionów

wg grup powiatów (NTS III)

12. LudnoÊç z wy˝szym wykszta∏ceniem, 1995; liczba studentów

w roku szkolnym 1998/99

13. Pracujàcy wg rodzaju dzia∏alnoÊci w 1998 r.

21. Stan i ochrona Êrodowiska, 1998

25. Wybrane zjawiska majàce wp∏yw na konkurencyjnoÊç regionów

wg powiatów (NTS IV)

Spis schematów

1. NSRR jako element programowania funduszy strukturalnych

2. NSRR jako element programowania polityki regionalnej paƒstwa

Spis tabel statystycznych

6. Potencja∏ gospodarczy województw — efektywnoÊç (wybrane

elementy)

1. Sytuacja spo∏eczno-ekonomiczna województw

2. Pracujàcy w 1998 r. Stan w dniu 31 XII

3. Potencja∏ gospodarczy województw — przedsi´biorczoÊç (wybrane elementy)

4. Potencja∏ gospodarczy województw — infrastruktura (wybrane

elementy)

7. Sytuacja spo∏eczno-gospodarcza Polski na tle krajów UE

8. PKB per capita wg parytetu si∏y nabywczej w USD w zale˝noÊci

od ró˝nicy tempa wzrostu gospodarczego w UE i w Polsce (dane

Ministerstwa Gospodarki)

5. Potencja∏ gospodarczy województw — Êrodowisko (wybrane elementy)

Spis tabel finansowych

1. Szacunkowa kwota alokacji na realizacj´ NSRR na lata

2001—2002. Ârodki Wspólnoty oraz Êrodki krajowe niezb´dne dla

zapewnienia wspó∏finansowania (w MEURO)

2. Szacunkowa kwota alokacji na realizacj´ NSRR na lata

2003—2006. Ârodki Wspólnoty oraz Êrodki krajowe niezb´dne

dla zapewnienia wspó∏finansowania (w MEURO)

3. Szacunkowe wydatki na realizacj´ NSRR na lata 2000—2006.

Ârodki Wspólnoty oraz Êrodki krajowe niezb´dne dla zapewnienia wspó∏finansowania (w MEURO)

Mapa 1. Produkt krajowy brutto (wg PPS*) na mieszkaƒca wg regionów poziomu NUTS II,

w krajach Unii Europejskiej i krajach kandydujàcych, Êrednia z lat 1995—97

PPS* — parytet si∏y nabywczej EU (15) = 100

< 30

30— 50

50— 75

75—100

100—125

> = 125

èród∏o: EUROSTAT. IV 2000 r.

brak danych

Mapa 2. Podzia∏ Polski na jednostki NTS

NTS I

— Polska

NTS II — województwa (16)

NTS III — podregiony (44)

NTS IV — powiaty ∏àcznie z miastami na prawach powiatu (373)

NTS V — gminy (2489)

Mapa 3. Produkt krajowy brutto na mieszkaƒca w 1998 r.

Polska = 100

105,8 do 146,1

97,7 do 105,8

91,0 do 97,7

77,2 do 91,0

72,5 do 77,2

èród∏o: Obliczenia w∏asne na podstawie Produktu krajowego brutto wed∏ug województw w 1998 r., GUS, Katowice 2000

Mapa 4. Prognoza PKB na 1 mieszkaƒca w 2006 roku w stosunku do Êredniej UE, 1997/2006

PKB na 1 mieszkaƒca

w tys. USD

PKB w roku 2006

wskaênik UE (15) = 100

17,3

55 do 71

51 do 55

43 do 51

37 do 43

33 do 37

rok 1997

rok 2006

èród∏o: Obliczenia w∏asne na podstawie danych EUROSTAT, IV 2000 r., dane Ministerstwa Gospodarki

Mapa 5. PKB (wg PPS*) na mieszkaƒca w stosunku do Êredniej UE, Êrednia z lat 1995—1997

39 do 49

31 do 39

27 do 31

24 do 27

PPS* — parytet si∏y nabywczej

èród∏o: EUROSTAT, IV 2000 r.

Mapa 6. Stopa bezrobocia, dynamika zmian XII 1998/XII 1999 r.

wskaênik UE (15) = 100

XII 1998 r. = 100

133,8 do 135,6

126,3 do 133,8

124,3 do 126,3

123,4 do 124,3

114,8 do 123,4

èród∏o: Biuletyn Statystyczny nr 3/2000 GUS, Warszawa 2000

Mapa 7. Stopa bezrobocia (stan w dniu 31 XII 1999 r.)

Stopa bezrobocia w %

Êrednia krajowa = 13,1

17,5 do 22,5

15,1 do 17,5

13,8 do 15,1

12,5 do 13,8

9,5 do 12,5

èród∏o: Rocznik statystyczny województw 1999, GUS, Warszawa

Mapa 8. Bezrobotni pozostajàcy bez pracy powy˝ej 12 miesi´cy (stan w dniu 31 XII 1999 r.)

Ârednia krajowa = 38,7

(w % ogó∏u bezrobotnych)

42,0 do 45,4

40,2 do 42,0

36,6 do 40,2

35,1 do 36,6

32,4 do 35,1

èród∏o: Rocznik statystyczny województw 1999, GUS, Warszawa

Mapa 9. Stopa bezrobocia wed∏ug powiatów (stan w dniu 31 III 2000 r.)

Ârednia krajowa = 13,9

(w %)

18,1 do 29,4

14,6 do 18,1

11,7 do 14,6

9,0 do 11,7

1,6 do 9,0

èród∏o: Bezrobocie rejestrowane w Polsce I kwarta∏ 2000, GUS, Warszawa 2000

Mapa 10. G´stoÊç zaludnienia (stan w dniu 31 XII 1999 r.)

Ârednia krajowa = 124

(ludnoÊç na 1 km2 powierzchni ogólnej)

213 do 396

120 do 213

116 do 120

89 do 116

61 do 89

èród∏o: Zak∏ad Badaƒ Statystyczno-Ekonomicznych GUS i PAN, Warszawa

Mapa 11. LudnoÊç w miastach, 1998

Ârednia krajowa = 61,8%

69,7 do 79,5

64,8 do 69,7

60,1 do 64,8

52,5 do 60,1

41,1 do 52,5

èród∏o: Rocznik statystyczny województw 1999, GUS, Warszawa

Mapa 12. LudnoÊç z wy˝szym wykszta∏ceniem, 1995; liczba studentów w roku szkolnym 1998/99

LudnoÊç z wy˝szym wykszta∏ceniem

(w wieku 15 lat i wi´cej w % ogó∏em)

7,1 do 9,81

6,3 do 7,1

6,0 do 6,3

5,8 do 6,0

5,0 do 5,8

Liczba studentów na 10 000 ludnoÊci

500

èród∏o: Obliczenia w∏asne na podstawie Rocznika statystycznego województw 1999, GUS, Warszawa

Mapa 13. Pracujàcy wg rodzaju dzia∏alnoÊci w 1998 r.

Ârednia krajowa w %

rolnictwo 27,4, przemys∏ i budownictwo 28,8, us∏ugi rynkowe 29, us∏ugi nierynkowe 14,8

50,10

25,05

5,01

rolnictwo

przemys∏

us∏ugi rynkowe

us∏ugi nierynkowe

èród∏o: Rocznik statystyczny województw 1999, GUS, Warszawa

Mapa 14. Osoby fizyczne i spó∏ki cywilne na 1000 mieszkaƒców, 1998 r.

Ârednia krajowa = 65,9

75,1 do 80,4

66,7 do 75,1

64,3 do 66,7

54,3 do 64,3

48,3 do 54,3

èród∏o: Powiaty w Polsce, GUS, Warszawa 1999

Mapa 15. Liczba podmiotów gospodarczych z udzia∏em kapita∏u zagranicznego na 10 000

mieszkaƒców, 1998 r.

Ârednia krajowa = 9,5

14,8 do 24,8

10,0 do 14,8

5,8 do 10,0

4,1 do 5,8

2,1 do 4,1

èród∏o: Rocznik statystyczny województw 1999, GUS, Warszawa

Mapa 16. Inwestorzy zagraniczni wed∏ug liczby lokalizacji, 1999; atrakcyjnoÊç inwestycyjna

województw, 1999 r.

Klasa atrakcyjnoÊci

A

B

C

D

E

483,0

241,5

48,3

èród∏o: Instytut Badaƒ nad Gospodarkà Rynkowà, Polska Regionów nr 4 — AtrakcyjnoÊç Inwestycyjna Nowych Województw,

Gdaƒsk, 1999; dane Paƒstwowej Agencji Inwestycji Zagranicznych

Mapa 17. Instytucje otoczenia biznesu na 100 000 ludnoÊci, ranking województw

Ranking województw

E

D

C

B

A

19,6

9,8

1,96

otoczenie biznesu

èród∏o: Instytut Badaƒ nad Gospodarkà Rynkowà, Polska Regionów nr 4 — AtrakcyjnoÊç Inwestycyjna Nowych Województw,

Warszawa, 1999

Mapa 18. Aktywne ma∏e i Êrednie przedsi´biorstwa na 1000 mieszkaƒców, 1998

Ârednia krajowa = 45

52 do 56

47 do 52

44 do 47

37 do 44

33 do 37

èród∏o: Dane Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma∏ych i Ârednich Przedsi´biorstw, 2000, Warszawa

Mapa 19. Nak∏ady na dzia∏alnoÊç innowacyjnà w przemyÊle w z∏ na mieszkaƒca w 1998 r.

548,7

274, 35

54,87

èród∏o: Obliczenia w∏asne na podstawie Rocznika statystycznego województw 1999, GUS, Warszawa

Mapa 20. Drogi publiczne o twardej nawierzchni, 1998

Ârednia krajowa = 27,9

(drogi gminne i lokalne miejskie w km na 100 km kw.)

34,0 do 87,5

30,9 do 34,0

26,0 do 30,9

16,0 do 26,0

7,4 do 16,0

èród∏o: Powiaty w Polsce, GUS, Warszawa

Mapa 21. Stan i ochrona Êrodowiska, 1998

Emisja py∏ów (w t/km kw.)

Ârednia krajowa = 0,8 t/ km kw.

1,3 do 4,5

0,8 do 1,3

0,5 do 0,8

0,2 do 0,5

Emisja gazów (bez CO2) w tys. t/rok

Polska = 2266,7 t/rok

488

244

48,8

èród∏o: Rocznik statystyczny województw 1999, GUS, Warszawa

Mapa 22. Abonenci telefonii przewodowej na 1000 mieszkaƒców, 1999

Ârednia krajowa = 251,6

271 do 324

254 do 271

230 do 254

202 do 230

èródlo: Opracowanie wg Biura Pe∏nomocnika Rzàdu do Spraw Telekomunikacji na Wsi

Mapa 23. G´stoÊç sieci wodociàgowej i kanalizacyjnej w km/100 km2, 1998

Sieç kanalizacyjna

Ârednia krajowa = 13,7

17,3 do 42,6

12,9 do 17,3

12,4 do 12,9

10,5 do 12,4

5,3 do 10,5

Sieç wodociàgowa

Ârednia krajowa = 62,3

139

69,5

13,9

èród∏o: Obliczenia w∏asne na podstawie Rocznika statystycznego województw 1999, GUS, Warszawa

Infrastruktura sáuĪąca wzmacnianiu

konkurencyjnoĞci regionów

2632,0

2507,2

626,8

61,7

148,0

64,8

155,5

658,0

111,0

102,5

203,6

116,6

107,2

213,9

40,0

10,0

10,0

IB

1640,0

410,0

41,0

98,4

73,8

61,5

135,3

SSE

Fundusze Przedakcesyjne

ISPA SAPARD

Wkáad Wspólnoty

827,2

206,8

20,7

49,6

37,2

31,0

68,3

ogóáem

ĝrodki publiczne

ObjaĞnienia

IB - projekty wzmocnienia instytucjonalnego

SSE - program spójnoĞci spoáeczno-ekonomicznej Phare, Phare- Crossborder, Phare-INTERREG IIIB,C

JST - jednostki samorządu terytorialnego

MIF - miĊdzynarodowe instytucje finansowe

w mln záotych (1 EURO=4,0 zá)

áącznie w MEURO

2 Restrukturyzacja bazy

ekonomicznej regionów i tworzenie

warunków sprzyjających jej

dywersyfikacji

3 Rozwój zasobów ludzkich

4 Wsparcie obszarów wymagających

aktywizacji i zagroĪonych

marginalizacją

5 Rozwój wspóápracy regionów

1

Lp.

Priorytety

Koszt

caákowity ogóáem

82,7

8,3

19,8

14,9

12,4

27,3

440,4 330,8

110,1

11,0

26,4

19,8

16,5

36,4

56,0

14

1,4

3,4

2,5

2,1

4,6

celowe

Wkáad paĔstwa

inne, w tym

budĪet JST

fundusze

paĔstwa

ĝrodki Wspólnoty oraz Ğrodki krajowe niezbĊdne dla zapewnienia wspóáfinansowania (w MEURO)

Tabela finansowa 1. Szacunkowa kwota alokacji na realizacjĊ Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego na lata 2001-2002

124,8

31,2

3,1

7,5

5,6

4,7

10,3

Ogóáem

w tym EBI

Sektor informacyjnie

prywatny

MIF

Rozwój zasobów ludzkich

Wsparcie obszarów

wymagających aktywizacji i

zagroĪonych marginalizacją

3

4

810

9112

36448

1404

1478

853

990

39604

1632

1152

4114

ogóáem

2176

1280

4114

JST - jednostki samorządu terytorialnego

MIF - miĊdzynarodowe instytucje finansowe

ObjaĞnienia

áącznie w MEURO

w mln zá ( EURO=4,0 zá)

Rozwój wspóápracy regionów

Restrukturyzacja bazy

ekonomicznej regionów i

tworzenie warunków

sprzyjających jej dywersyfikacji

2

5

Infrastruktura sáuĪąca

wzmacnianiu konkurencyjnoĞci

regionów

1

Lp.

Priorytety

Koszt

caákowity

512

6400

25600

960

1088

960

2880

Wkáad

Wspólnoty

(fundusze

strukturalne)

298

272

0848

444

544

192

1234

ogóáem

85

236

4944

222

326

192

411

budĪet

paĔstwa

222

218

0

617

213

270

5080

JST

ĝrodki publiczne

Wkáad paĔstwa

0

206

824

0

0

0

206

inne, w tym

fundusze

celowe

ĝrodki Wspólnoty oraz Ğrodki krajowe niezbĊdne dla zapewnienia wspóáfinansowania (w MEURO)

43

789

356

74

544

128

0

Sektor

informacyjnie

prywatny MIF

Ogóáem

w tym

EBI

Tabela finansowa 2. Szacunkowa kwota alokacji na realizacjĊ Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego na lata 2003-2006

Tabela finansowa 3. Szacunkowe wydatki na realizacjĊ

Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego na lata 2000 – 2006 *.

ĝrodki Wspólnoty oraz Ğrodki krajowe niezbĊdne dla zapewnienia

wspóáfinansowania (w MEURO).

TreĞü

Wkáad Wspólnoty

Phare 2000r.

Phare 2001r.

Phare 2002r.

PORR

Fund. Stru. 2003r.

PORR

Fund. Stru. 2004r.

PORR

Fund. Stru. 2005r.

PORR

Fund. Stru. 2006r.

Razem w MEURO

w mln zá (1 EURO=4,0 zá)

ĝrodki publiczne

200

105,6

42,0

2002

86,4

73,5

42,0

2003

2004

2005

2006 Razem

192,0

210,0

210,0

94,5

73,5

94,5

320,0

560,0

720,0

1600,0

320,0

560,0

720,0

1600,0

320,0

560,0

880,0

1600,0

6400,0

320,0

1600,0

6400,0

320,0

5012,0

20048,0

147,6

590,4

201,9

807,6

488,0

1952,0

974,5

3898,0

30,1

11,0

24,8

19,3

11,0

24,8

19,3

24,8

61,8

108,2

139,1

61,8

108,2

139,1

309,1

61,8

108,2

170,0

309,1

1236,4

61,8

309,1

1236,4

61,8

1015,0

4060,0

BudĪet paĔstwa

Phare 2000r.

Phare 2001r.

Phare 2002r.

PORR

Fund. Stru. 2003r.

PORR

Fund. Stru. 2004r.

PORR

Fund. Stru. 2005r.

PORR

Fund. Stru. 2006r.

Razem w MEURO

w mln zá (1 EURO=4,0 zá)

194,8

779,2

54,9

55,0

55,1

309,1

41,1

164,4

55,1

220,4

105,9

423,6

22,7

8,4

18,6

14,4

8,3

18,6

14,4

18,6

63,5

111,1

142,9

63,5

111,1

142,9

317,5

63,5

111,1

174,6

317,5

1270,0

63,5

317,5

1270,0

63,5

997,1

3988,4

Jednostki samorządu

terytorialnego

Phare 2000r.

Phare 2001r.

Phare 2002r.

PORR

Fund. Stru. 2003r.

PORR

Fund. Stru. 2004r.

PORR

Fund. Stru. 2005r.

PORR

Fund. Stru. 2006r.

Razem w MEURO

w mln zá (1 EURO=4,0 zá)

31,1

124,4

41,3

165,2

96,5

386,0

193,2

772,8

41,3

41,4

41,3

317,5

Fundusze celowe

Phare 2000r.

Phare 2001r.

Phare 2002r.

PORR

Fund. Stru. 2003r.

PORR

Fund. Stru. 2004r.

PORR

Fund. Stru. 2005r.

PORR

Fund. Stru. 2006r.

Razem w MEURO

w mln zá (1 EURO=4,0 zá)

3,8

1,4

3,2

2,4

1,4

7,0

7,0

7,0

3,2

2,4

3,2

10,3

18,0

23,2

10,3

18,0

23,2

51,5

10,3

18,0

28,3

51,5

206,0

10,3

51,5

206,0

10,3

162,6

650,4

31,5

126,0

51,5

5,2

20,8

7,0

28,0

15,9

63,6

172,4

62,7

141,0

109,7

62,7

141,0

109,7

141,0

455,6

797,3

1025,1

455,6

797,3

1025,1

2278,0

455,6

797,3

1252,9

2278,0

9112,0

455,6

2278,0

9112,0

455,6

7204,7

28818,8

Caákowity wkáad

Ğrodków publicznych

Phare 2000r.

Phare 2001r.

Phare 2002r.

PORR

Fund. Stru. 2003r.

PORR

Fund. Stru. 2004r.

PORR

Fund. Stru. 2005r.

PORR

Fund. Stru. 2006r.

Razem w MEURO

w mln zá (1 EURO=4,0 zá)

1393,9

5575,6

313,4

313,4

313,4

2278,0

235,1

940,4

313,4

1253,6

706,3

2825,2

8,6

3,1

7,0

5,5

3,1

7,0

5,5

7,0

39,4

69,0

88,7

39,4

69,0

88,7

197,1

39,4

69,0

108,4

197,1

788,4

39,4

197,1

788,4

39,4

588,8

2355,2

Sektor prywatny

Phare 2000r.

Phare 2001r.

Phare 2002r.

PORR

Fund. Stru. 2003r.

PORR

Fund. Stru. 2004r.

PORR

Fund. Stru. 2005r,

PORR

Fund. Stru. 2006r.

Razem w MEURO

w mln zá (1 EURO=4,0 zá)

11,7

46,8

15,6

62,4

51,9

207,6

115,4

461,6

15,6

15,6

15,6

197,1

148,0

115,2

65,8

329,0

329,0

329,0

Koszt caákowity

Phare 2000r.

Phare 2001r.

Phare 2002r.

PORR

Fund. Stru. 2003r.

PORR

Fund. Stru. 2004r.

PORR

Fund. Stru. 2005r.

PORR

Fund. Stru. 2006r.

Razem w MEURO

w mln zá (1 EURO=4,0 zá)

181,0

65,8

246,8

987,2

329,0

1316,0

148,0

115,2

148,0

495,0

866,3

1113,8

495,0

866,3

1113,8

2475,1

495,0

866,3

1361,3

2475,1

9900,4

495,0

2475,1

9900,4

495,0

7793,5

31174,0

758,2

3032,8

1509,3

6037,2

2475,1

ObliczeĔ dokonano przy zaáoĪeniu wydatkowania

20% alokacji na pierwszy rok

35% alokacji na drugi rok

45% alokacji na trzeci rok

Phare 2000

55% alokacji na pierwszy rok

ObjaĞnienia

PORR Fund. Stru. – Programy Operacyjne Rozwoju Regionalnego finansowane

z Funduszy Strukturalnych

* ObliczeĔ dokonano na podstawie „WstĊpnego materiaáu dotyczącego ustalenia ram finansowych dla

opracowania ĝredniookresowych Strategii Sektorowych i Narodowego Planu Rozwoju”, opracowanego

przez Ministerstwo Finansów, wrzesieĔ 1999r. oraz WstĊpnego Narodowego Planu Rozwoju przyjĊtego

przez Komitet Integracji Europejskiej w grudniu 1999r.

852

DECYZJA MINISTRA GOSPODARKI

z dnia 20 grudnia 2000 r.

utrzymujàca w mocy decyzj´ z dnia 12 lipca 2000 r. w sprawie ustanowienia nieautomatycznej rejestracji

przywozu w zwiàzku z nadmiernym przywozem na polski obszar celny glin ogniotrwa∏ych palonych pochodzàcych z Ukrainy.

Na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. — Kodeks post´powania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), po rozpatrzeniu wniosków, z∏o˝onych na podstawie art. 127

§ 3 Kodeksu post´powania administracyjnego przez

˚arowskie Zak∏ady Materia∏ów Ogniotrwa∏ych w ˚arowie, Przedsi´biorstwo Materia∏ów Ogniotrwa∏ych

S.A., Gliwickie Zak∏ady Materia∏ów Ogniotrwa∏ych

S.A., Cz´stochowskie Zak∏ady Materia∏ów Ogniotrwa∏ych S.A., Instytut Materia∏ów Ogniotrwa∏ych S.A.

i Wroc∏awskie Zak∏ady Materia∏ów Ogniotrwa∏ych

S.A., o ponowne rozpatrzenie sprawy zakoƒczonej wydaniem decyzji Ministra Gospodarki z dnia 12 lipca

2000 r. w sprawie ustanowienia nieautomatycznej re-

jestracji przywozu w zwiàzku z nadmiernym przywozem na polski obszar celny glin ogniotrwa∏ych palonych pochodzàcych z Ukrainy (Monitor Polski Nr 22,

poz. 456),

postanawia si´

utrzymaç w mocy wymienionà decyzj´ Ministra Gospodarki z dnia 12 lipca 2000 r.

Uzasadnienie

W dniach 10, 16, 18, 21, 23 i 24 sierpnia oraz

27 wrzeÊnia 2000 r. wy˝ej wymienione przedsi´bior-

438. Grzegorska Stefania, 439. Iwan Stanis∏aw, 440.

Iwan Marianna, 441. JajeÊniak Andrzej, 442. JajeÊniak Irena, 443. JajeÊniak Stanis∏aw, 444. JajeÊniak

Marianna, 445. Januchta Mieczys∏aw, 446. Januchta

Janina, 447. Kaczmarek Henryk, 448. Kaczmarek Zofia, 449. KapuÊciƒski W∏adys∏aw, 450. KapuÊciƒska

Maria, 451. K∏osowski Józef, 452. K∏osowska Stanis∏awa, 453. Ko∏ek Edward, 454. Ko∏ek Krystyna, 455.

Koprowski Franciszek, 456. Koprowska Janina, 457.

Kowalski Walery, 458. Kowalska Marianna, 459. Koz∏owski Czes∏aw, 460. Koz∏owska Lucyna, 461. Kr´˝elewski Czes∏aw, 462. Kr´˝elewska Boles∏awa, 463.

Krzywicki W∏adys∏aw, 464. Krzywicka Marianna, 465.

Kuc Boles∏aw, 466. Kuc Aniela, 467. Kuca Ludwik,

468. Kuca Zofia, 469. Kumorowski Stanis∏aw, 470.

Kumorowska Genowefa, 471. Lewandowski Leon,

472. Lewandowska Janina, 473. Lis Teofil, 474. Lis

Wanda, 475. ¸abuda Edward, 476. ¸abuda Genowefa, 477. ¸asisz Stanis∏aw, 478. ¸asisz Apolonia, 479.

¸yczek Czes∏aw, 480. ¸yczek Aniela, 481. Malec W∏odzimierz, 482. Malec Dominika, 483. Mróz Bronis∏aw,

484. Mróz Stanis∏awa, 485. Parkita Jan, 486. Parkita

Maria, 487. Parkita Stanis∏aw, 488. Parkita Feliksa,

489. Partyka Zdzis∏aw, 490. Partyka Marianna, 491.

Pietrzyk Jan, 492. Pietrzyk Janina, 493. Pisarek W∏adys∏aw, 494. Pisarek Alfreda, 495. Piwowarczyk Stefan, 496. Piwowarczyk Janina, 497. Pokrzywa W∏adys∏aw, 498. Pokrzywa Kazimiera, 499. Popielski Franciszek, 500. Popielska Marianna, 501. Przemyski Cze-

Poz. 850 i 851

s∏aw, 502. Przemyska Genowefa, 503. Raczyƒski Kazimierz, 504. Raczyƒska Genowefa, 505. Ró˝alski Józef, 506. Ró˝alska Marianna, 507. Sepio∏o Jan, 508.

Sepio∏o Janina, 509. Skawiƒski Marian, 510. Skawiƒska Irena, 511. S∏apek W∏adys∏aw, 512. S∏apek Cecylia, 513. Smyka Marian, 514. Smyka Janina, 515. Stolarski Kazimierz, 516. Stolarska Stanis∏awa, 517.

Strychalski Marian, 518. Strychalska Marianna, 519.

Strychalski W∏adys∏aw, 520. Strychalska Julianna,

521. Styczeƒ Tadeusz, 522. Styczeƒ Helena, 523. Szyposzyƒski Stanis∏aw, 524. Szyposzyƒska Marianna,

525. Âwiàtek Edward, 526. Âwiàtek Ewa, 527. Tarasiƒski Tadeusz, 528. Tarasiƒska Stanis∏awa, 529. Tar∏owski Micha∏, 530. Tar∏owska Józefa, 531. Tasak Stanis∏aw, 532. Tasak Genowefa, 533. Wiaderny Tadeusz, 534. Wiaderna Marianna, 535. Wiaderny Tadeusz, 536. Wiaderna Stefania, 537. Wiekiera Stanis∏aw, 538. Wiekiera El˝bieta, 539. W∏udarczyk Franciszek, 540. W∏udarczyk Wac∏awa, 541. Woêniak Teodor, 542. Woêniak Krystyna, 543. Wróbel Józef, 544.

Wróbel Leokadia, 545. Wróbel Stanis∏aw, 546. Wróbel Krystyna, 547. Zar´bski Józef, 548. Zar´bska Marianna, 549. Zbojak W∏odzimierz, 550. Zbojak Janina,

551. Zdeb Wincenty, 552. Zdeb Marianna, 553. Zielonka Henryk, 554. Zielonka Stanis∏awa, 555. Zi´ba

Marian, 556. Zi´ba Marianna.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. KwaÊniewski

851

UCHWA¸A Nr 105 RADY MINISTRÓW

z dnia 28 grudnia 2000 r.

w sprawie przyj´cia Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2001—2006.

Na podstawie art. 11 ust. 7 ustawy z dnia 12 maja

2000 r. o zasadach wspierania rozwoju regionalnego

(Dz. U. Nr 48, poz. 550, Nr 95, poz. 1041 i Nr 109,

poz. 1158) Rada Ministrów uchwala, co nast´puje