Zarządzenie Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia 3 sierpnia 1994 r. w sprawie określenia kryteriów oceny zagrożeń naturalnych oraz trybu zaliczania złóż kopalin, ich części lub wyrobisk górniczych do poszczególnych stopni zagrożeń.

§ 1. Zarządzenie określa kryteria oceny następujących

zagrożeń

naturalnych. występujących w zakładach górniczych: tąpaniami, metanowego, wyrzutami gazów i skał,

wybuchem pyłu węglowego, wodnego, erupcyjnego. siarkowodorowego, radiacyjnego naturalnymi substancjami

promieniotwórczymi i działaniem pyłów szkodliwych dla

zdrowia, a także tryb zaliczania złóż (pokładów), ich części

lub wyrobisk (pomieszczeń) do poszczególnych stopni (kategorii, klas) zagrożenia .

§ 2. 1. Z zastrzeżeniem § 3, zaliczenia złóż kopalin, ich

części lub wyrobisk do odpowiednich stopni (kategorii, klas)

zagrożenia dokonuje w drodze decyzji właściwy organ pańs ­

twowego nadzoru górniczego na wniosek kierownika ruchu

zakładu górniczego.

2. Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, kierownik

ruchu zakładu górniczego obowiązany jest wystąpić niezwłocznie po stwierdzeniu okoliczności określonych w zarządzeniu. uzasadniających zaliczenie do danego stopnia

(kategorii, klasy) zagrożenia.

3. W razie niedopełnienia obowiązku określonego

w ust. 2, właściwy organ państwowego nadzoru górniczego

może nakazać . w drodze postanowienia, złożenie w oznaczonym terminie wniosku, o którym mowa w ust. 1. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

4. Jeżeliwniosek dotyczy zagrożeń: tąpaniami, metanowego, wyrzutami gazów i skał oraz wybuchem pyłu węg-

§ 3. Zaliczenia

1) wyrobisk (pomieszczeń) w polach metanowych do

poszczególnych stopni niebezpieczeństwa wybuchu

w zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny i sól,

2) wyrobisk do poszczególnych stopni zagrożenia wyrzutami gazów i skał w zakładach górniczych wydobywają­

cych węgiel kamienny w Dolnośląskim Zagłębiu Węg­

lowym,

3) wyrobisk (otworów wiertniczych) do poszczególnych

klas zagrożenia erupcyjnego przy wierceniach i eksploatacji złóż ropy naftowej i gazu ziemnego,

4) wyrobisk (otworów wiertniczych) do poszczególnych

kategorii zagrożenia siarkowodorowego przy wierceniach i eksploatacji złóż ropy naftowej i gazu ziemnego,

5) wyrobisk (pomieszczeń) do poszczególnych stopni zagrożenia siarkowodorowego w zakładach górniczych

wydobywających siarkę metodą otworową,

6) wyrobisk do poszczególnych klas zagrożenia radiacyjnego naturalnymi substancjami promieniotwórczymi

w podziemnych zakładach górniczych,

7) wyrobisk (pomieszczeń) do poszczególnych stopni zagrożenia działaniem pyłów szkodliwych dla zdrowia,

dokonuje kierownik ruchu zakładu górniczego niezwłocznie

po stwierdzeniu okoliczności określonych w zarządzeniu ,

uzasadniających zaliczenie do danego stopnia (kategorii,

klasy) zagrożenia.

Dział II

2) mogą wystąpić zjawiska tąpnięć.

ZAGROŻENIE TĄPANIAMI

Rozdział 1

Postanowienia ogólne

§ 4. W rozumieniu zarządzenia

1) zagrożenie tąpaniami - oznacza możliwość gwałtow­

nego zniszczenia struktury skał wokół wyrobiska górniczego, z równoczesnym dynamicznym ich przemieszczeniem do wyrobiska,

2) złożem (pokładem) lub jego częścią zagrożoną tąpania­

mi jest ta jego część skłonna do tąpań, w której występuje lub może wystąpić koncentracja naprężeń spowodowana warunkami geologiczno-górniczymi,

3) skłonność do tąpań - oznacza zdolność do akumulowania energii sprężystej i nagłego jej wyzwolenia

w chwili przekroczenia wytrzymałości skał,

4) wstrząs górotworu - oznacza wyładowanie energii

sprężystej nagromadzonej w górotworze, objawiające

się drganiem górotworu i zjawiskami akustycznymi,

5) odprężenie górotworu - oznacza wyładowanie energii

sprężystej nagromadzonej w górotworze, objawiające

się drganiami górotworu, zjawiskami akustycznymi, spę­

kaniem skał wokół wyrobisk, przemieszczeniem skał do

wyrobisk, które nie zmniejszają stateczności obudowy

i funkcjonalności wyrobisk,

6) tąpnięcie - oznacza gwałtowne wyładowanie energii

sprężystej nagromadzonej w górotworze, objawiające

się drganiami górotworu, niosącymi znaczną energię ,

połączone ze zjawiskami akustycznymi i falą uderzeniową ; zjawisko to powoduje zniszczenie struktury skał

stropu, spągu lub pokładu z równoczesnym dynamicznym przemieszczeniem skał do wyrobiska oraz powoduje zniszczenie lub uszkodzenie obudowy wyrobiska lub

maszyn i urządzeń.

Rozdział 2

Zagrożenie tąpaniami w zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny

§ 5. 1. Ustala się trzy stopnie zagrożenia tąpaniami

w zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny.

2. Do pierwszego stopnia zagrożenia tąpaniami zalicza

się pokłady lub części pokładów skłonnych do tąpań, w któ-

rych

1) dokonano odprężenia przez wybranie pokładu odpręża­

jącego z zawałem stropu w odległości nie większej niż

50 m pod pokładem odprężanym lub 20 m nad tym

pokładem albo jeżeli wybrano pokład odprężający

z podsadzką hydrauliczną w odległości nie większej niż

30 m pod pokładem odprężanym lub 15 m nad tym

pokładem lub w przypadku grubego pokładu przez

czyste wybranie warstwy tego pokładu . Skuteczność

tego odprężenia powinna być bieżąco potwierdzana

badaniami geofizycznymi lub analitycznymi,

Poz. 368

-

4. Do trzeciego stopnia zagrożenia tąpaniami zalicza się

pokłady lub części pokładów skłonnych do tąpań

1) w których wystąpiło tąpnięcie pomimo prowadzenia

eksploatacji w sposób zapobiegający koncentracji naprężeń, lub

2)

nieodprężone pokłady lub ich części w filarach ochronnych i oporowych oraz resztki pokładów, niezależnie od

tego, do którego stopnia zagrożenia tąpaniami dany

pokład był uprzednio zaliczony, lub

3)

nieodprężone części pokładów znajdujących się w strefach oddziaływania krawędzi eksploatacji i reszteksąsie­

dnich pokładów, niezależnie od tego, do którego stopnia

zagrożenia tąpaniami te pokłady lub ich części były

uprzednio zaliczone.

Rozdział 3

Zagrożenie tąpaniami w zakładach górniczych wydobywających rudy miedzi

§ 6. 1. Ustala się trzy stopnie zagrożenia tąpaniami

w zakładach górniczych wydobywających rudy miedzi.

2. Do pierwszego stopnia zagrożenia tąpaniami zalicza

się

1 ) złoże lub jego część , zbudowane ze skał skłonnych do

tąpań,

gdy w stropie występują skały pierwszej lub

drugiej klasy stropu, ci w spągu -skały pierwszej klasy

2) złoże lub jego część, przy którego nieprzerwanej eksploatacji w nie zmien ionych warunkach geologiczno-górniczych nie wystąpiło tąpnięcie lub wstrząs o energii

nie większej niż 106 J, zlokalizowane w rejonie frontu

eksploatacyjnego lub przed tym frontem .

1) złoże lub jego' część, zbudowane ze skał skłonnych do

tąpań , gdy w stropie występują skały drugiej lub trzeciej

. klasy stropu,'

ci w spąg u - skały pierwszej klasy spąg u,

,

2) złoże lub jego część, ' przy którego nieprzerwanej eksploatacji w nie zmienionych warunkach geologiczno-górniczych w ostatnich dwóch latach nie wystąpiło

tąpnięcie, lecz wystąpił wst r:ąąs o energii przekraczającej

106 J, zlokalizowany w rejonie frontu eksploatacyjnego

lub przed tym frontem .

.

4. Do trzeciego stopnia zagrożenia tąpaniami zalicza się

1 ) złoże lub jego część, zbudowane ze skał skłonnych do

tąpań , gdy w stropie występują skały trzeciej lub czwartej klasy stropu, aw spągu - skały drugiej lub trzeciej

klasy spąg u,

2) złoże lub jego część, przy którego eksploatacji wostatnich dwóch latach wystąpiło tąpnięcie pomimo prowadzenia eksploatacji w sposób zapobiegający koncentracji naprężeń .

pokłady lub części pokładów skłonnych do tąpań , w których

1) dokonano odprężania przez wybranie pokładu sąsied­

niego, przy którym nie zostały zachowane parametry

ustalone dla pierwszego stopnia,

6. Klasy spągu, o których mowa w ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt

1 i ust. 4 pkt 1, określa kierownik ruchu zakładu górniczego

na podstawie wytrzymałości i grubości skał spągowych .

3. Do drugiego stopnia zagrożenia tąpan i ami zalicza się

'.'r.

3. Do drugiego stopnia zagrożen i a tąpaniami zalicza się

5. Klasy stropu, o których mowa w ust. 2 pkt 1, ust. 3

pkt 1 i ust. 4 pkt 1, określa kierownik ruchu zakładu

górniczego na podstawie wartości wskaźnika stateczności

stropu wyrażającego zależności między wytrzymałością skał,

grubością warstw oraz ich szczelinowatością.

2) po odprężeniu tąpania nie występują.

.

• j

spągu ,

~~

'f'

~ ,I

~

~

,

-

575

7. Określenia, o których mowa w ust. 5 i 6, kierownik

ruchu zakładu górniczego dokonuje na podstawie opinii

rzeczoznawcy (jednostki naukowo-badawczej) wskazanego

przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego.

Rozdział 4

Wymagania wniosku

§ 7. 1. Wniosek w sprawie zaliczenia do stopni zagrożenia tąpaniami, o których mowa w § 5 i 6, powinien

zawierać

1) opis budowy geologicznej złoża lub jego części,

2) opis czynników mających wpływ na zagrożenie tąpania­

mi,

3) oznaczenie proponowanego stopnia zagrożenia tąpa­

niami z uzasadnieniem i wynikami wymaganych badań,

4) w odniesieniu do złóż rud miedzi, określenie klasy stropu

i spągu oraz oznaczenie skał złożowych skłonnych do

tąpań.

Rozdział 2

Zagrożenie metanowe w zakładach

g6rniczych wy-

dobywających węgiel kamienny

§ 9. 1. Ustala się cztery kategorie zagrożenia metanowego w zakładach górniczych wydobywających węgiel

kamienny.

2. Udostępnione pokłady lub ich części zalicza się do

1) kategorii pierwszej zagrożenia metanowego, jeżeli

stwierdzono występowanie metanu pochodzenia naturalnego w ilości od 0,1 do 2,5 m 3j Mg w przeliczeniu na

czystą substancję węglową,

2) kategorii drugiej zagrożenia metanowego, jeżeli stwierdzono występowanie metanu pochodzenia naturalnego

w ilości od 2,5 do 4,5 m 3 j Mg w przeliczeniu na czystą

substancję węglową,

3) kategorii trzeciej zagrożenia metanowego, jeżeli stwierdzono występowanie metanu pochodzenia naturalnego

w ilości od 4,5 do 8 m 3 j Mg w przeliczeniu na czystą

substancję węglową,

2. Do wniosku należy dołączyć

1) mapę złoża (pokładu) w skali nie mniejszej niż 1 :5000

z uwidocznionymi zaszłościami eksploatacyjnymi do

odległości nie mniejszej niż 400 m od naniesionej

granicy stopnia zagrożenia,

2) przekroje geologiczne złoża (pokładu)w skali nie mniejszej niż 1: 200,

3) profile geologiczne złoża (pokładu), wraz ze skałami,

przedstawiające sytuację geologiczną do odległości nie

mniejszej niż 160 m w kierunku stropu i 60 m w kierunku

spągu,

4) w przypadku zakładów górniczych wydobywających

węgiel kamienny, mapy pokładów w skali nie mniejszej

niż 1 :2000, z naniesionymi krawędziami i resztkami

pokładów sąsiednich do odległości stwierdzonego

wpływu, jednak nie mniejszej niż 160 m w kierunku

stropu i 60 m w kierunku spągu pokładu.

Dział III

ZAGROŻENIE METANOWE

Rozdział 1

Postanowienia og61ne

§ 8. 1. W rozumieniu zarządzenia

1) metanonośność - oznacza ilość metanu pochodzenia

naturalnego, zawartą w jednostce wagowej lub objętoś­

ciowej w głębi calizny węglowej,

2) izolinie metanonośności oddzielają występujące w pokładach węgla obszary o zróżnicowanej metanonośno­

ści,

3) wyrobiska górnicze, w których stwierdzono występo­

wanie metanu, łącznie z drogami odprowadzającymi

powietrze z tych wyrobisk, stanowią pole metanowe.

2. Badania metanonośności, o której mowa w ust. 1

pkt l, przeprowadza rzeczoznawca (jednostka naukowo-badawcza) wskazany przez Prezesa Wyższego Urzędu

Górniczego.

4) kategorii czwartej zagrożenia metanowego, jeżeli

stwierdzono występowanie metanu pochodzenia naturalnego w ilości powyżej 8 m 3 j Mg w przeliczeniu na

czystą substancję węglową lub wystąpił nagły wypływ

metanu albo wyrzut metanu i skał.

3. Pokład lub jego część powinny być zaliczone do

wyższej kategorii zagrożenia metanowego, jeżeli zachodzą

okoliczności zwiększające stan tego zagrożenia.

4. Przy zaliczeniu pokładu lub jego części do odpowiednich kategorii zgrożenia metanowego powinny być uwzglę­

dnione wyniki badań zagrożenia metanowego w sąsiednich

zakładach górniczych.

§ 10. 1. W razie stwierdzenia występowania metanu

w części pokładu, pokład ten w granicach obszaru górniczego lub tej jego części, w której są planowane albo

prowadzone roboty górnicze, powinien być zaliczony do tej

samej kategorii zagrożenia metanowego.

2. W razie występowania w pokładzie zmian natural nych warunków geologicznych, powodujących zróżnicowa­

nie zagrożenia metanowego w poszczególnych częściach

pokładu (uskoki lub inne zaburzenia geologiczne przerywające ciągłość pokładu), części te mogą być zaliczone do

różnych kategorii zagrożenia metanowego.

3. Części

pokładu

o zróżnicowanej

metanonośności

można zaliczyć do różnych kategorii zagrożenia metanowe-

go, przy czym granice między częściami pokładu zaliczonymi

do odpowiednich kategorii zagrożenia metanowego powinny uwzględniać przebieg izolinii metanonośności o wielkościach określonych w § 9 ust. 2.

4. Niemetanowa część pokładu może być wydzielona

z pola metanowego tylko w razie przewietrzania tej części

niezależnym prądem powietrza.

§ 11. 1. W decyzji o zaliczeniu pokładu lub jego części

do odpowiednich kategorii zagrożenia metanowego właś­

ciwy organ państwowego nadzoru górniczego ustala granice

pól metanowych poszczególnych kategorii żagrożenia metanowego.

2. Granice pola metanowego należy ustalić tak, aby pole

to objęło pokład lub jego część, a także wyrobiska, którymi

-

odprowadzane jest powietrze z tego pola, oraz wyrobiska,

w których może nastąpić cofnięcie się metanu lub zmiana

kierunku przepływu powietrza.

3. Granice pola metanowego odpowiedniej kategorii

powinny obejmować wyrobiska, do których może się przedostać metan z pokładów węgla zaliczonych do odpowiedniej kategorii zagrożenia metanowego lub z wyrobisk w polach metanowych (np. przez zroby, tamy izolacyjne, uskoki

i zaburzenia geologiczne, spękany górotwór w strefach

oddziaływania eksploatacji oraz w następstwie tąpnięć lub

wyrzutów metanu i skał).

4. Wyrobiska kamienne przecinające pokłady zaliczone

do różnych kategorii zagrożenia metanowego, którymi odprowadza się powietrze do innych wyrobisk, powinny być

objęte granicami pola metanowego pokładu o najwyższej

kategorii zagrożenia metanowego. Granicami tego pola powinny być objęte również wyrobiska, do których doprowadzane jest powietrze z wymienionych wyrobisk kamiennych.

5. Wyłączenie wyrobiska kamiennego z granic pola

metanowego o wyższej kategorii i włączenie go do pola

metanowego o niższej kategorii lub do pola, w którym metan

nie występuje, jest dopuszczalne tylko w przypadkach, gdy

przecięty wyrobiskami pokład, zaliczony do odpowiedniej

kategorii zagrożenia metanowego, zostanie szczelnie odizolowany oraz gdy pokład ten nie jest eksploatowany w sąsie­

dztwie wyrobiska lub po stwierdzeniu zaniku wydzielania się

metanu z odsłoniętej calizny węglowej. Do wydania decyzji

w tym zakresie niezbędne jest przedstawienie wyników

badań, o których mowa w § 2 ust. 4.

6. Otamowane wyrobisko kamienne przecinające pokłady metanowe lub mające połączenie ze zrobami takich

pokładów powinno być objęte granicami pola metanowego

odpowiedniej kategorii na całej długości otamowanego

wyrobiska oraz na odcinku od tamy izolacyjnej do opływo­

wego prądu powietrza.

7. Wyrobisko, którym doprowadza się świeże powietrze

do pól metanowych, należy objąć granicami pola metanowego odpowiedniej kategorii co najmniej na odcinku przewietrzanym rejonowym prądem powietrza do skrzyżowania z najbliższym wyrobiskiem przewietrzanym grupowym prądem

powietrza. Wyłączenie takiego wyrobiska z pola metanowego może nastąpić tylko w przypadku, gdy wykluczona jest

możliwość cofnięcia się metanu.

§ 12. Postanowienia § 9, 10 i 11 stosuje się odpowiednio do wyrobisk podziemnych w kopalniach odkrywkowych

węgla brunatnego.

§ 13. 1. W zależności od stopnia zagrożenia wybuchem, wyrobiska (pomieszczenia) w polach metanowych

w zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny

dzieli się na wyrobiska

1) ze stopniem "a" niebezpieczeństwa wybuchu, tj. takie,

w których nagromadzenie metanu w powietrzu powyżej

0,5% jest wykluczone,

2) ze stopniem "b" niebezpieczeństwa wybuchu, tj. takie,

w których w normalnych warunkach przewietrzania

nagromadzenie metanu w powietrzu powyżej 1 % jest

wykluczone,

..

3) ze stopniem "c" niebezpieczeństwa wybuchu, tj. takie,

w których nawet w normalnych warunkach przewietrzania nagromadzenie metanu w powietrzu może przekroczyć 1 %.

PQz. 368

2. Kierownik ruchu zakładu górniczego lalicza wyrobiska (pomieszczenia) do poszczególnych stopni niebezpieczeństwa wybuchu, zgodnie z zasadami ustalonymi przez

rzeczoznawcę (jednostkę naukowo-badawczą) wskazanego

przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego.

Rozdział 3

Zagrożenie metanowe w

podziemnych ząkładach

górniczych wydobywających sól

§ 14. 1. Ustala się dwie kategorie zagrożenia metanowego w podziemnych zakładach górniczych wydobywają­

cych sól.

2. Udostępnione złoża soli lub ich części zalicza się do

1) kategorii pierwszej zagrożenia metanowego, jeżeli

stwierdzono w powietrzu występowanie metanu pochodzenia naturalnego albo metanu wraz z innymi

gazami wybuchowymi pochodzenia naturalnego o łącz­

nej zawartości powyżej 0,1%,

2) kategorii drugiej zagrożenia metanowego, jeżeli wystąpił nagły wypływ metanu pochodzenia naturalnego

oddzielnie lub łącznie z innymi gazami lub wyrzut

metanu i skał, w których wyniku zawartość gazów

wybuchowych w powietrzu była większa niż 1 %.

§ 15. Przepisy § 9 ust. 3 i 4, § 10 ust. 1, 2 i 4, § 11 ust. 1,

2 i 7 oraz § 13 stosuje się odpowiednio do podtien:mych

zakładów górniczych wydobywających sól.

Rozdział 4

Zagrożenie metanowe w zakładach górniczych

wydobywających rudy metali nieżelaznych

§ 16. 1. Ustala się dwie kategorie zagrożenia metanowego w zakładach górniczych wydobywających rudy metali

nieżelaznych.

2.

Udostępnione złoża rud metali nieżelaznych lub ich

części zalicza się do

1) pierwszej kategorii zagrożenia metanovvego, jeżeli

stwierdzono w powietrzu występowania metanu o zawartości powyżej 0,1 %,

2) drugiej kategorii zagrożenia metanowego, jeżeli występuje możliwość wzmożonego wydzielania lub nagłego wypływu metanu z górotworu lub wody dopływającej do wyrobisk.

§ 17. Przepisy § 9 ust. 3 i 4, § 10 ust. 1, 2 i 4, § 11 ust. 1,

2 i 7 oraz § 13 stosuje się odpowiednio do zakładów

górniczych wydobywających rudy metali nieżel~,nych.

Rozdział 5

Wymagania dotyczące wniosku ,

§ 18. 1. Wniosek w sprawie zaliczenia do kategorii

metanowego, o którym mowa w§ 9, 14 i 16,

powinien zawierać

zagrożenia

1) charakterystykę zagrożenia metanowego,

2) opis innych zagrożeń naturalnych, występujących

w złożu kopaliny lub jego części, które mogą mieć

wpływ na wzrost zagrożenia metanowego.

2. Do wniosku należy dołączyć

-

577

1) mapy wyrobisk górniczych w skali nie mniejszej niż

1 : 5000 z proponowanymi kategoriami zagrożenia metanowego złoża lub jego części oraz proponowanymi

granicami pól metanowych poszczególnych kategorii

zagrożenia metanowego,

2) wyniki badań metanonośności z określeniem przewidywanych kategorii zagrożenia metanowego oraz przewi dywanych gran ic pól metanowych poszczególnych kategorii zagrożenia metanowego.

Rozdział 2

Zagrożenie wyrzutami metanu ·i skał w zakładach

górniczych wydobywających węgiel kamienny

w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym

§ 20. 1. Ustala się dwie kategorie zagrożenia wyrzutami

metanu i skał pokładów węgla kamiennego lub ich części

w zakładach górniczych Górnośląskiego Zagłębia Węglowe ­

go

1) skłonne do występowania wyrzutów metanu i skał,

Dział

IV

ZAGROŻENIE WYRZUTAMI GAZOW I SKAŁ

Rozdział 1

Postanowienia ogólne

§ 19. W rozumieniu zarządzenia

1) całkowita gazonośność - oznacza zawartość dwutlenku węgla lub metanu, lub łączną zawartość tych oraz

innych gazów pochodzenia naturalnego w górotworze,

2) zagrożenie wyrzutami gazów i skał - oznacza naturalną

skłonność do występowania zjawisk gazogeodynamicznych w postaci wyrzutu gazów i skał lub nagłego

wypływu gazów z górotworu do wyrobiska górniczego,

3) wyrzut gazów i skał - oznacza dynamiczne przemiesz czenie rozkruszonych skał lub węgla z calizny do wyrobisk górniczych przez energię gazów wydzielonych

z górotworu w wyniku działania czynników geologiczno -górniczych, które mogą spowodować efekty akustyczne, podmuch powietrza, uszkodzenie obudowy

i u rządzeń, powstanie kawerny powyrzutowej, zaburzenie w przewietrzaniu wyrobisk, powstanie wybuchowego nagromadzenia metanu lub atmosfery niezdatnej do

oddychania,

4)

nagły wypływ gazów - oznacza przebiegające w krótkim czasie intensywne wydzielanie się gazów z górotworu, które może spowodować w wyrobisku wybuchowe nagromadzenie metanu lub atmosfery niezdatnej do

oddychania, nie związane ze skutkami zawału, tąpnięcia

i odgazowania urobionych ska ł (węgla) lub z zaburze niami w przewietrzaniu wyrobiska,

5) kawerna powyrzutowa - oznacza pustkę w stropie,

spągu lub ociosie wyrobiska, powstałą po wyrzucie

gazów i skał,

6) objawami wskazującymi na zwiększenie się zagrożenia

wyr.zutarni gazów i skał są

a) Zwiększone ilości zwiercin, wydmuchy zwiercin i gazów, zakleszczanie lub wypychanie wiertła w czasie

wiercenia otworów,

b) odpryskiwanie węgla z ociosów i czoła przodku oraz

trzaski w głębi calizny,

c) zwi,kszone wydzielanie gazów po robotach strzało­

wYch,

d) zwiększenie ilości urobku i jego rozrzucen ie na

większą odległość od przodka przy tej samej technologii wykonywania robót strzałowych,

e) zmniejszenie zwięzłości i zmiany struktury węgla

w czasie prowadzenia wyrobiska .

..

~

2) zagrożone wyrzutami metanu i skał .

2. Do kategorii skłonnych do występowania wyrzutów

metanu i skał zalicza się pokłady węgla kamiennego lub ich

części, w których

1) metanonośność wynosi powyżej 8 m 3 j Mg w przeliczeniu na czystą substancję węglową, a zwięzłość węgla

jest mniejsza niż 0,3, lub

2) metanonośność wynosi powyżej 8 m 3 j Mg w przeliczeniu na czystą substancję węglową , a zwięzłość węgla

jest większa niż 0,3, jeżeli skłonność tych pokładów lub

ich części do występowania wyrzutów zostanie stwierdzona na podstawie przeprowadzonych badań, między

innymi desorpcj i.

3. Do kategorii zagrożonych wyrzutami metanu i skał

zalicza się pokłady węgla kamiennego lub ich części, w których

1) wystąpił wyrzut metanu i skał lub

2) wystąpił nagły wypływ metanu, lub

3) stwierdzono występowanie innych objawów wskazują­

cych na wzrost zagrożenia wyrzutami metanu i skał

wymienionych w § 19 pkt 6.

4 . Do zagrożonych wyrzutami metanu i skał zalicza się

również pokłady węgla kamiennego lub ich części skłonne

do występowania wyrzutów metanu i skał , w których stwierdzono intensywność desorpcji metanu powyżej 1,2 kPa (120

mm H 2 0), i jeżeli wystąpiły objawy wskazujące na zwięk­

szenie zagrożenia, o których mowa w § 19 ust. 1 pkt 6.

5. Dla zapewnienia prawidłowego i dokonanego we

właściwym

czasie zaliczen ia pokładu lub jego części do

kategorii zagrożonych wyrzutami gazów i skał wszystkie

pokłady węgla kamiennego lub ich części o metanonośności

powyżej 8 m 3 metanu na Mg w przeliczeniu na czystą

substancję węglową powinny być bieżąco badane przez

rzeczoznawcę (jednostkę naukowo-badawczą) wskazanego

przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego.

§ 21 . 1. Równocześnie z zaliczeniem pokładu węgla

kamiennego lub jego części do kategorii skłonnych do

występowania wyrzutów metanu i skał albo do kategorii

zagrożonych wyrzutami metanu i skał właściwy organ państ­

wowego nadzoru górniczego ustala granice pokładów lub

ich części skłonnych do występowania wyrzutów metanu

i skał albo granice pól zagrożonych tymi wyrzutami .

2. Granice pokładów węgla kamiennego lub ich części

skłonnych do występowania wyrzutów metanu

i skał oraz

granice pól zagrożonych wyrzutami metanu i skał powinny

być ustalone w taki sposób, aby obejmowały wszystkie

wyrobiska, w których skutki wyrzutu metanu i skał lub

nagłego wypływu metanu mogą stworzyć zagrożenie, o którym mowa w § 19 pkt 3 i 4, w tym również wyrobiska,

-

którymi odprowadzany jest metan oraz w których skutki

wyrzutu lub wypływu metanu mogą spowodować zaburzenia przewietrzania.

Rozdział 3

Zagrożenie wyrzutami gazów i skał w zakładach

górniczych wydobywających węgiel kamienny

w Dolnośląskim Zagłębiu Węglowym

§ 22. 1. Z zastrzeżeniem postanowień ust. 4, ustala się

dwie kategorie zagrożenia wyrzutami gazów i skał pokładów

węgla kamiennego lub ich części w zakładach górniczych

Dolnośląskiego. Zagłębia Węglowego.

2. Do pierwszej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów

i skał zalicza się pokłady lub ich części, w których nie

wystąpiły wyrzuty gazów i skał.

3. Do drugiej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów

i skał zalicza się

1) pokłady lub ich części, w których wystąpiły wyrzuty

gazów i skał,

2) pokłady lub ich części, w których nie wystąpiły wyrzuty

gazów i skał, ale istnieją objawy wskazujące na zwięk­

szenie się tego zagrożenia, określone w § 19 pkt 6.

4. Pokładów węgla lub ich części można nie zaliczać do

zagrożonych wyrzutami gazów i skał albo wyłączyć z zalicze-

nia, jeżeli stwierdzi się, że

1) całkowita gazonośność jest mniejsza od 6 m 3 j Mg czystej substancji węglowej,

2) całkowita gazonośność zawiera się w granicach od 6 do

16 m 3 j Mg czystej substancji węglowej, przy zwięzłości

węgla większej od 0,8,

3) wyniki prognozy nie wskazują na możliwość wystąpie­

nia zagrożenia wyrzutami gazów i skał.

5. Stwierdzenia, o których mowa w ust. 4, dokonuje się

według

zasad ustalonych przez rzeczoznawcę

(jednostkę

naukowo-badawczą) wskazanego przez Prezesa Wyższego

Urzędu Górniczego.

§ 23. 1. Wyrobiska korytarzowe drążone w pokładach

węgla

lub ich części, które zostały uznane za zagrożone

wyrzutami gazów i skał, oraz wyrobiska kamienne, mające na

celu udostępnienie takich pokładów, należy zaliczyć do

odpowiedniego stopnia zagrożenia wyrzutami gazów i skał.

2. Ustala się dwa stopnie zagrożenia wyrobisk wyrzutami gazów i skał.

3. Do pierwszego stopnia z<;lgrożeriia wyrzutami gazów

i skał zalicza się wyrobiska prowadzone w pokładach lub ich

częściach zaliczonych do pierwszej kategorii zagrożenia

wyrzutami gazów i skał.

4. Do drugiego stopnia zagrożenia wyrzutami gazów

i skał zalicza się

1) wyrobiska prowadzone w częściach pokładu zaliczonych do drugiej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów

i skał,

2) wyrobiska lub ich części drążone w pokładach lub ich

częściach zaliczonych do pierwszej kategorii zagrożenia

wyrzutami gazów i skał, jeżeli występują w nich okoliczności zwiększające to zagrożenie, takie jak

a) wpływ krawędzi eksploatacyjnych,

Poz. 368

b) zaburzenia geologiczne,

c) otwieranie wyrobiskiem kamiennym pokładów

i warstw węgla zagr.ożonych wyrzutami gazów i skał,

3) wyrobiska zaliczone do pierwszego stopnia zagrożenia

wyrzutami gazów i skał prowadzone · na ich począt­

kowym - dwudziestometrowym odcinku drążenia.

§ 24. Dla każdego wyrobiska zaliczonego do odpowiedniego stopnia zagrożenia wyrzutami gazów i skał kierownik

ruchu zakładu górniczego wyznacza gran.ice pól zagrożo­

nych skutkami wyrzutu, obejmujące wyrobiska górnicze, oraz

- w razie potrzeby -strefy na powierzchni wokół szybów,

a także oznacza te granice na przestrzennym schemacie

wentylacyjnym.

§ 25. Przepisy zarządzenia o zagrożeniu wyrzutami gazów i skał w zakładach górniczych wydobywających węgiel

kamienny w Dolnośląskim Zagłębiu Węglowym stosuje się

odpowiednio do złóż łupku ogniotrwałego występujących

w tych zakładach.

Rozdział 4

Zagrożenie wyrzutami gazów i skał

w podziemnych zakładach górniczych

wydobywających sól

§ 26 . .1. Ustala się trzy kategorie zagrożenia wyrzutami

gazów i skał w zakładach górniczych wydobywających sól.

2. Złoża soli lub ·ich części zalicza się

1) do pierwszej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów

i skał, jeżeli

a) nie wystąpiły wyrzuty gazów i skał, lecz stwierdzono

co najmniej jeden nagły wypływ gazów, lub

b) stwierdzono swobodny wypływ gazów, ale budowa

geologiczna i stosunki gazowe złoża nie zostały

wystarczająco rozeznane za pomocą robót górniczych,

2) do drugiej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał,

jeżeli stwierdzono chociażby jeden wyrzut gazów i skał,

przy którym została wyrzucona do wyrobiska masa skał

do 10 Mg,

3) do trzeciej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał,

jeżeli nastąpił chociażby jeden wyrzut gazów i skał, przy

którym została wyrzucona do wyrobisk górniczych masa

skał powyżej 10 Mg.

Rozdział 5

Wymagania dotyczące wniosku

§ 27. 1. Wniosek w sprawie zaliczenia do kategorii

zagrożenia wyrzutami gazów i skał, o których mowa w § 20,

22 i 26, powinien zawierać

1) opis budowy geologicznej złoża lub jego części,

2) opis czynników charakteryzujących zagrożenie wyrzutami gazów i skał.

2. Do wniosku należy dołączyć

1) charakterystyczne prżekroje geologiczne,

2) mapy złoża lub jego części w skali nie mniejszej niż

1 : 5000, z oznaczeniem proponowanych granic kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał.

Dział

V

ZAGROŻENIE WYBUCHEM PYŁU WĘGLOWEGO

Rozdział 1

Postanowienia og61ne

§ 28. W rozumieniu zarządzenia

1) pył węglowy - oznacza ziarna węgla przechodzące

przez sito o wymiarach oczka równych 1 x 1 mm,

2)

Poz. 368

§ 30. Niezwłocznie po wykonaniu wyrobisk powinny

być przeprowadzone badania pokładu węgla lub jego części

pod względem zagrożęnia wybuchem pyłu węglowego .

Badania przeprowadza rzeczoznawca (jednostka naukowo-badawcza) wskazany przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego.

§ 31. Do czasu spełnienia wymagań określonych w § 30

pokłady węgla lub ich części stanowią klasę

pokład węgla zagrożony wybuchem pyłu węglowego

oznacza pokład, w którym stwierdzono ząwartość

Rozdział 2

części lotnych w węglu wyższą niż 10% w bezwodnej

i bezpopiołowej substancji węglowej,

Wymagania dotyczące wniosku

pył węglowy pochodzący z pokładu zagrożonego wybuchem pyłu węglowego jest bezpieczny, jeżeli zawiera

a) części niepalne stałe w ilości co najmniej 70%

w polach niemetanowych lub 80% w polach metanowych albo

b) wodę wolną w ilości uniemożliwiającej przenoszenie

wybuchu i pozbawiającej pył węglowy całkowicie

§ 32. Wniosek w sprawie zaliczenia do klas zagrożenia

wybuchem pyłu węglowego, o których mowa w § 29,

powinien zawierać

-

3)

B zagrożenia

pyłowego .

lotności,

4) pył węglowy niebezpieczny - oznacza pył nie odpowiadający warunkom określonym w pkt 3,

5) strefa zagrożenia wybuchęm pyłu węglowego obejmuje wyrobiska górnicze znajdujące się w zasięgu do

300 m w polach niemetanowych lub do 500 m w polach

metanowych od miejsca możliwego zapoczątkowania

wybuchu pyłu węglowego,

1) charakterystykę pokładu lub jego części, z uwzględ­

nieniem zagrożenia metanowego, pożarowego i tąpa­

niami.

2) opis czynników mających wpływ na zagrożenie wybuchem pyłu węglowego,

3) wyniki wymaganych badań, wraz z opinią rzeczoznawcy

(jednostki naukowo-badawczej),

4) oznaczenie proponowanej klasy zagrożenia pyłowego.

Dział

ZAGROŻENIE WODNE

6) miejscami możliwego zapoczątkowania wybuchu pyłu

Rozdział 1

węglowego są

a) miejsca wykonywania robót strzałowych,

b) miejsca urabiania węgla w wyrobiskach eksploatacyjnych lub korytarzowych,

c) miejsca stwierdzonych nagromadzeń metanu w ilości 1,5% i powyżej,

d) strefy znacznego nagromadzenia pyłu węglowego

na długości powyżej 30 m w rejonie, gdzie czynne są

maszyny i urządzenia elektryczne,

e) czynne pola pożarowe,

f) zbiorniki węgla,

g) składy materiałów wybuchowych,

h) strefy szczególnego zagrożenia tąpaniami w polach

metanowych trzeciej i czwartej kategorii,

i) wyrobiska z transportem linowym, kołowym lub

kolejkami o nachyleniu powyżej 10°, w których

zainstalowane są kable i przewody elektryczne z obwodami nieiskrobezpiecznymi.

§ 29. 1. Ustala się dwie klasy zagrożenia wybuchem

pyłu węglowego w zakładach górniczych wydobywających

węgiel kamienny.

2. Do klasy A zagrożenia pyłowego zalicza się pokłady

lub ich części oraz wyrobiska górnicze, w których

1) nie występuje niebezpieczny pył węglowy lub

2) w strefie zagrożenia nie ma odcinków wyrobisk dłuż­

szych niż 30 m z niebezpiecznym pyłem węglowym.

3. Do klasy B zagrożenia pyłowego zalicza się pokłady

węgla lub ich części oraz wyrobiska górnicze, w których

1) występuje niebezpieczny pył węglowy lub

2) w strefie zagrożenia są odcinki wyrobisk z niebezpiecznym pyłem węglowym dłuższe niż 30 m.

VI

Postanowienia ogólne

§ 33. W rozumieniu zarządzenia

1) zagrożenie wodne - oznacza możliwość wdarcia lub

niekontrolowanego dopływu wody (solanki, ługów)

albo wody z luźnym materiałem do wyrobisk górniczych

oraz do strefy spękań wokół tych wyrobisk, stwarzające­

go niebezpieczeństwo dla ruchu zakładu górniczego lub

jego pracowników,

2) zaliczenie zakładu górniczego lub jego części do odpowiedniego stopnia zagrożenia wodnego - oznacza

zaliczenie złoża lub jego części, w których obrębie

wykonano lub projektuje się wykonanie wyrobisk górniczych.

Rozdział 2

Zagrożenie

wodne w podziemnych zakładach górniczych, z wyłączeniem podziemnych zakładów górniczych wydobywających s61

§ 34. 1. Ustala się trzy stopnie zagrożenia wodnego

w podziemnych zakładach górniczych, z wyłączeniem podziemnych zakładów górniczych wydobywających sól.

2. Do pierwszego stopnia zagrożenia wodnego zalicza

się zakłady górnicze lub ich części, jeżeli

1) zbiorniki i cieki wodne na powierzchni oraz poziomy

wodonośne typu porowego, szczelinowego lub szczelinowo-kawernistego są izolowane kompleksem skał nieprzepuszczalnych od strefy górotworu (w tym złoża),

w której wykonano lub planuje się wykonanie wyrobisk

górniczych, lub

-

2) występujące w obrębie partii górotworu, w której istnieją wyrobiska górnicze oraz prowadzi się albo planuje

prowadzenie robót górniczych lub w jej bezpośrednim

sąsiedztwie poziomy wodonośne oraz zbiorniki wodne

w zrobach i nieczynnych wyrobiskach są (lub będą)

izolowane od istniejących oraz projektowanych wyrobisk górniczych kompleksem skał o wystarczającej miąż­

szości i ciągłości, lub

3) ze zbiorników w wyrobiskach podziemnych z poziomów

wodonośnych odprowadżono zasoby statyczne wód,

a dopływ z zasobów dynamicznych ma stałą intensywność umożliwiającą bieżące odwodnienie wyrobisk górniczych.

3. Do drugiego stopnia zagrożenia wodnego zalicza się

zakłady górnicze lub ich części, jeżeli

1) zbiorniki i cieki wodne na powierzchni oraz podziemne

zbiorniki wodne mogą w sposób pośredni, w szczegól ności przez infiltrację lub przeciekanie, spowodować

zawodnienie wyrobisk górniczych, lub

2) w stropie lub spągu złoża albo części górotworu, w których są wykonane lub przewidziane do drążenia wyrobiska górnicze istnieje poziom wodonośny typu warstwowego, nie oddzielony wystarczającą pod względem

mąższości i ciągłą warstwą izolującą od złoża albo

wyrobisk górniczych poza złożem, lub

3) występują uskoki wodonośne rozpoznane pod wzglę­

dem zawodnienia (potencjalnej wielkości dopływu)

i lokalizacji, lub

4) występują otwory wiertnicze nie zlikwidowane prawidłowo albo nie ma danych o sposobie ich likwidacji, jeżeli

otwory te stwarzają możliwość przepływu wód z powierzchniowych lub podziemnych zbiorników wodnych

oraz poziomów wodonośnych typu szczelinowego albo

szczelinowo-kawernistego.

4. Do trźeciego stopnia zagrożenia wodnego zalicza się

zakłady górnicze lub ich części, jeżeli

1) zbiorniki lub cieki wodne na powierzchni stwarzają

możliwość bezpośredniego wdarcia się wody do wyrobisk górniczych lub

2)

bezpośrednio przy partii górotworu, w której wykonano

lub projektuje się wykonanie wyrobisk górniczych, lub

w obrębie tej partii górotworu istnieje poziom wodonoś­

ny typu szczelinowego lub szczelinowo-kawernistego,

lub

Poz. 368

Rozdział 3

Zagrożenie wodne w podziemnych

zakładach górniczych wydobywających sól

§ 35. 1. Ustala się trzy stopnie zagrożenia wodnego

w .podziemnych zakładach górniczych wydobywających sól.

2. Do pierwszego stopnia zagrożenia wodnego zalicza

istnieje warstwa

izolująca zbiorniki wodne, uniemożliwiająca przepływ wód

do wyrobisk górniczych.

się zakłady górnicze lub ich części, jeżeli

3. Do drugiego stopnia zagrożenia wodnego zalicza się

górnicze lub ich części, jeżeli istnieje warstwa

izolacyjna między złożem a występującymi w jego otoczeniu

poziomami wodonośnymi oraz w złożu występują naturalne

zbiorniki solanek lub ługów, a dopływ z nich do wyrobisk

górniczych jest malejący.

zakłady

4. Do trzeciego stopnia zagrożenia wodnego zalicza się

górnicze lub ich części, jeżeli brak jest warstwy

izolacyjnej między złożem a występującymi w jego otoczeniu

poziomami wodonośnymi lub warstwa izolacyjna nie stanowi wystarczającego zabezpieczenia ze względu na naruszenie jej robotami górniczymi.

zakłady

Rozdział 4

Zagrożenie wodne w

odkrywkowych zakładach górniczych wydobywających węgiel brunatny

§ 36. 1. Z zastrzeżeniem § 37, ustala się dwa stopnie

zagrożenia

wodnego w odkrywkowych zakładach górniczych wydobywających węgiel brunatny.

2 . .Do pierwszego stopnia zagrożenia wodnego zalicza

się zakłady górnicze lub ich części, jeżeli

1) zlokalizowane są w części zlewni morfologicznej narażonej na częściowe zatopienie w przypadku wystąpienia

nawalnych opadów atmosferycznych lub

2) występujące na powierzchni zbiorniki i cieki wodne są

tak usytuowane lub posiadają taką objętość albo wielkość przepływu, że nie zachodzi możliwość zatopienia

wyrobisk odkrywkowych, jednak występuje infiltracja

wody ze zbiorników lub cieków do wyrobisk górniczych,

3) występują wypływy wody ze skarp lub spągów wyrobisk, a ilość wypływającej wody lub wody z luźnym

materiałem nie ma istotnego znaczenia dla bezpieczeńs­

twa ruchu zakładu górniczego.

3. Do drugiego stopnia zagrożenia wodnego zalicza się

zakłady górnicze lub ich części, jeżeli

3)

bezpośrednio w partii górotworu, w której wykonano

lub planuje się wykonanie wyrobisk górniczych, albo

w jej stropie występują zbiorniki wodne, lub

1) zlokalizowane są w części zlewni morfologicznej, narażonej bezpośrednio na zatopienie w przypadku wystąpienia nawalnych opadów atmosferycznych, lub

4)

bezpośrednio w spągu wykonanych i projektowanych

2) występujące na powierzchni terenu zbiorniki i cieki

wodne stwarzają możliwość bezpośredniego wdarcia

się wody do wyrobisk górniczych, lub

wyrobisk górniczych występują zbiorniki, w których

woda jest pod ciśnieniem, lub

5) występują uskoki wodonośne o niedostatecznie rozpoznanym zawodnieniu i lokalizacji, lub

6) występują warunki kwalifikujące zakład lub jego część

do drugiego stopnia zagrożenia wodnego, ale nie są one

rozpoznane w wystarczającym stopniu, lub

7) istnieje możliwość wdarcia się wody lub wody z luźnym

materiałem z innych źródeł niż określone w pkt 1-5.

3) występują wypływy wody ze skarp i spągu wyrobisk,

a ilość wypływającej wody lub wody z luźnym materiałem może stworzyć zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu zakładu górniczego. '

§ 37. 1. W razie gdy w odkrywkowym zakładzie górniczym wydobywającym węgiel brunatny znajdują się lub są

projektowane wyrobiska podziemne, dla tej części zakładu

górniczego ustala się trzy stopnie zagrożenia wodnego.

-

Poz. 368

2. Do pierwszego stopnia zagrożenia wodnego zalicza

się część zakładu górniczego, jeżeli

1) opis budowy geologicznej i warunków hydrogeologicznych,

1) nad wyrobiskami podziemnymi nie występują powierzchniowe zbiorniki i cieki wodne lub występują, ale są

izolowane kompleksem skał nieprzepuszczalnych, a wykonane wyrobiska podziemne nie spowodują utraty

izolacji, lub

2) opis źródeł zagrożenia wodnego,

2) pomiędzy poziomem wodonośnym a podziemnymi wyrobiskami górniczymi zachowano półkę bezpieczeńst­

wa.

3. Do drugiego stopnia zagrożenia wodnego zalicza się

część zakładu górniczego, jeżeli

1) występujące na powierzchni zbiorniki i cieki wodne są

tak usytuowane i posiadają taką objętość lub wielkość

przepływu, że może nastąpić pośrednie przelanie się

wód do wyrobisk podziemnych, stwarzając zagrożenie

bezpieczeństwa ruchu zakładu górniczego lub jego

pracowników, albo może wystąpić infiltracja wód o istotnym znaczeniu dla wyrobisk podziemnych, lub

2) zlewnia wód powierzchniowych jest tak ukształtowana

i posiada taką powierzchnię, że spływ wód z nawalnych

opadów atmosferycznych lub roztopów może spowodować zatopienie wyrobisk górniczych, stwarzając zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu zakładu górniczego,

lub

3)

pomiędzy poziomem wodonośnym a podziemnymi wyrobiskami górniczymi zachowano półkę bezpieczeńst­

wa, lub

4) występują uskoki wodonośne rozpoznane pod wzglę­

dem zawodnienia i lokalizacji, lub

5) występują otwory wykonane z powierzchni, które nie

zostały zlikwidowane prawidłowo lub co do których

brak informacji o sposobie ich likwidacji.

4. Do trzeciego stopnia zagrożenia wodnego zalicza się

część zakładu górniczego, jeżeli

1) występujące na powierzchni zbiorniki i cieki wodne

stwarzają możliwość bezpośredniego wdarcia się wody,

przy czym ilość wody w zbiornikach lub wielkość

przepływów w ciekach wskazuje, że ilość wypływającej

wody lub wody z luźnym materiałem może stanowić

zagrożenie bezpieczeństwa ruchu zakładu górniczego,

lub

2) wielkość

półki bezpieczeństwa pomiędzy poziomem

wodonośnym a podziemnymi wyrobiskami górniczymi

jest mniejsza od półki bezpieczeństwa wymaganej dla

drugiego stopnia zagrożenia wodnego, lub

•

3) występują uskoki o niedostatecznym rozpoznaniu zawodnienia i lokalizacji, lub

4) występują zawieszone poziomy wodonośne w złożu,

z których istnieje możliwość bezpośredniego wdarcia się

wody lub wody z luźnym materiałem w ilości stwarzają­

cej zagrożenie bezpieczeństwa ruchu zakładu górniczego.

5. Wielkość półek bezpieczeństwa, o których mowa

w ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3, określa załącznik do zarządzenia.

Rozdział 5

Wymagania dotyczące wniosku

§ 38. 1. Wniosek w sprawie zaliczenia do stopni zao których mowa w § 34, 35, 36 i 37,

grożenia wodnego,

powinien zawierać

I

3) oznaczenie proponowanego stopnia zagrożenia wodnego,

2. Do wniosku należy dołączyć

1) mapy wyrobisk górniczych w skali nie mniejszej niż

1 : 5000, z wyszczególnionymi źródłami zagrożenia wodnego oraz proponowanymi granicami części zakładu

górniczego, zaliczonymi do odpowiedniego stopnia zagrożenia wodnego,

2) przekroje hydrogeologiczne,

3) mapy hydroizohips poziomów wodonośnych, stwarzających zagrożenie wodne.

D z i ał VII

ZAGROŻENIA ERUPCYJNE I SIARKOWODOROWE

W ZAKŁADACH GÓRNICZYCH WYDOBYWAJĄCYCH

KOPALINY OTWORAMI WIERTNICZYMI

Rozdział 1

Postanowienia ogólne

§ 39. W rozumieniu zarządzenia

1) zagrożenie erupcyjne - oznacza możliwość wystąpie­

nia zagrożenia wywołanego erupcją wiertniczą rozumianą jako przypływ płynu złożowego do otworu wiertniczego spowodowanego naruszeniem równowagi

między ciśnieniem złożowym a ciśnieniem dennym,

2) anormalnie duże zagrożenie erupcyjne występuje w otworach wiertniczych, gdy w nie orurowanej części

otworu zalegają poziomy o ciśnieniu złożowym bliskim

wartości ciśnienia szczelinowania innych skał odkrytych

bądź gdy gradient ciśnienia złożowego jest większy od

0,13 MPa/1 O m,

3) erupcja otwarta -

oznacza nie kontrolowany wypływ

płynu złożowego na powierzchnię w wyniku uszkodze-

nia urządzeń zabezpieczających wylot otworu wiertniczego,

4) zagrożenie siarkowodorowe - oznacza możliwość powstania zagrożenia w wyniku wypływu płynu złożowe­

go, zawierającego siarkowodór, podczas erupcji otwartej z otworów w czasie wiercenia lub wydobywania

kopalin płynnych, stwarzające niebezpieczeństwo dla

ruchu zakładu górniczego, jego pracowników i okolicznej ludności.

Rozdział 2

Zagrożenie erupcyjne przy wierceniach

i eksploatacji złóż ropy naftowej i gazu ziemnego

§ 40. Ustala się dwie klasy zagrożenia erupcyjnego przy

wierceniach i eksploatacji złóż ropy naftowej i gazu ziemnego

1) do klasy A zagrożenia erupcyjnego zalicza się otwory

wiertnicze o anormalnie dużym zagrożeniu erupcyjnym

oraz otwory wiercone w rejonach nie rozpoznanych

geologicznie i nie znanej charakterystyce złożowej,

-

582

2) do klasy B zagrożenia erupcyjnego zalicza się otwory

wiertnicze wiercone w rejonach o znanej budowie

geologicznej i znanej charakterystyce złożowej, gdy

gradient ciśnienia złożowego nie przekracza 0,13 M Pal

10 m.

Rozdział 3

szonego stężenia w wyniku uszkodzeń instalacji lub

urządzeń ochronnych,

2) do drugiej kategorii zagrożenia siarkowodorowego zalicza się te pomieszczenia i miejsca, w których istnieje

możliwość występowania siarkowodoru w powietrzu

o stężeniu przekraczającym 7 ppm.

Zagrożenie siarkowodorowe przy wierceniach

Dział VIII

i eksploatacji złóż ropy naftowej i gazu ziemnego

ZAGROŻENIE RADIACYJNE NATURALNYMI SUBSTAN-

§ 41. Ustala się cztery kategorie zagrożenia siarkowodorowego dla otworów w wierceniu oraz otworów wydobywczych na złożach ropy naftowej i gazu ziemnego

1) do pierwszej kategorii zalicza się te otwory, z których

maksymalny wypływ siarkowodoru jest większy od 120

m 3 /min.,

2) do drugiej kategorii zalicza się te otwory, z których

wypływ siarkowodoru mieści s i ę w granicach od 18 do

120 m 3/min.,

3) do trzeciej kategorii zalicza się te otwory, z których

wypływ siarkowodoru mieści się w granicach od 6,0 do

18 m 3 /min.,

4) do czwartej kategorii zalicza się te otwory, z których

wypływ siarkowodoru mieści się w granicach od 0,6 do

6,0 m 3 / min .

§ 42. Kategorie zagrożenia siarkowodorowego określo­

ne w § 41 należy odnosić do otworów w rejonach o znanej

wydajności i koncentracji siarkowodoru .

§ 43. Przy ustaleniu kategorii zagrożenia siarkowodorowego

1) dla otworów w wierceniu oraz dla otworów wydobywczych w okresie dowiercania i rekonstrukcji oraz dla

otworów wydobywczych, eksploatujących płyn złożo­

wy przez rurki wydobywcze należy przyjąć największą

możliwą wydajność wypływu siarkowodoru wydobywającego się z otworu przez ostatnią kolumnę rur

okładzinowych podczas erupcji otwartej (przy przeciwciśnieniu na wylocie otworu równym zero),

2) w rejonach nie znanych, przy wierceniu otworów poszukiwawczych, wypływ siarkowodoru należy określić

szacunkowo dla danej struktury geologicznej,

CJAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI W PODZIEMNYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH

§ 45. W rozumieniu zarządzenia zagrożenie radiacyjne

naturalnymi substancjami promieniotwórczymi oznacza występowanie w wyrobiskach podziemnych zakładów górniczych zagrożenia promieniowaniem jonizującym, wynikającego z możliwości

1) wchłonięcia do organizmu krótkożyciowych produktów

rozpadu radonu lub izotopów radu, lub

2) ekspozycji na promieniowanie gamma emitowane przez

osady dołowe i skały górotworu.

§ 46. 1. Ustala się dwie klasy zagrożenia radiacyjnego

naturalnymi substancjami promieniotwórczymi w podziemnych zakładach górniczych.

2. Do klasy A zagrożenia radiacyjnego naturalnymi

substancjami promieniotwórczymi zal icza się wyrobiska,

w których istnieje, zagrożenie otrzymania rocznego 'efektywnego równoważnika dawki większej niż 5 mSv, ale nie

przekraczającej wartości 20mSv.

3. Do klasy B zagrożenia radiacyjnego naturalnymi

substancjami promieniotwórczymi zal icza się wyrobiska,

w których istnieje zagrożenie otrzymania rocznego efektywnego równoważnika dawki większej niż 20 mSv.

§ 47. Przy zaliczeniu wyrobiska do poszczególnych klas

o których mowa w § 46, należy uwzględnić

zagrożenia,

następujące wskaźniki zagrożenia

1) stężenie energii potencjalnej alfa krótkożyciowych produktów rozpadu radonu,

2) moc dawki promieniowania gamma,

3) stężenie izotopów radu w wodach i osadach dołowych.

3) ustalenia szacunkowe określone w pkt 2 należy skorygować po opróbowaniu pierwszego odwierconego otworu

na danej strukturze geologicznej.

ZAGROŻENIE DZIAŁANIEM PYŁÓW

Rozdział 4

SZKODLIWYCH DLA ZDROWIA

W PODZIEMNYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH

Zagrożenia siarkowodorowe w zakładach górniczych

wydobywających siarkę

IX

§ 48. W rozumieniu zarządzenia zagrożenie działaniem

pyłów szkodliwych dla zdrowia w podziemnych zakładach

§ 44. Ustala się dwie kategorie zagrożenia siarkowodorowego w zakładach górniczych, wydobywających siarkę

1) do pierwszej kategorii zagrożenia siarkowodorowego

zalicza się te pomieszczenia i miejsca, w których przy

normalnych warunkach pracy stężenie siarkowodoru

w powietrzu nie przekracza wartości 7 ppm.; jednak

należy się liczyć z okresowym wystąpieniem zwięk-

ł

Dział

1

górniczych oznacza występowanie w wyrobiskach oraz

w pomieszczeniach na powierzchni, związanych bezpośred­

nio z prowadzeniem ruchu, pyłu całkowitego lub respirabilnego o stężeniu przekraczającym najwyższe dopuszczalne

wartości, określone w odrębnych przepisach.

§ 49. Ustala się trzy stopnie zagrożenia działaniem pyłów szkodliwych dla zdrowia

I

-

Stopień

zagrożenia

Rodzaj zapylenia

powietrza

1

2

Pierwszy

pył całkowity mgj m3 1)

Trzeci

pył całkowity mgj m3

-

Poz. 368

Zawartość wolnej krzemionki w pyle (Si0 2 )

poniżej

od 2%

do 10%

4

od 10%

do 50%

5

powyżej

2%

3

ponad 10

do 20

-

-

-

ponad 2

do 4

ponad 1

do 2

ponad 0,3

do 0,6

-

-

-

ponad 4

d08

ponad 2

do 4

ponad 0,6

do 1,2

-

-

-

ponad 8

do 20

ponad 4

do 8

ponad 1,2

do 4

pył respirabilny mgj m3 2)

Drugi

583

-

ponad 20

do 40

pył respirabilny mg/m 3

-

pył całkowity mgj m3

ponad 40

do 100

pył respirabilny mgj m3

-

50%

6

Pył całkowity - zbiór cząstek osadzónych na sączku pomiarowym, gdy prędkość liniowa zasysanego powietrza zawiera się w przedziale

0,3 - 1,6 m/s.

2) Pył respirabilny zbiór cząstek przechodzących przez selektor wstępny o charakterystyce przepuszczalności według wymiarów cząstek opisanej

logarytmiczno-normalną funkcją prawdopodobieństwa, ze średnią wartością średnicy aerodynamicznej 3,5 + 0,3 !lm i z geometrycznym

odchyleniem standardowym 1,5 + 01 "~ o

1)

Dział

X

PRZEPISY PRZEJSCIOWE I KOŃCOWE

podstawie dotychczasowych przepisów, jeżeli nie są sprzeczne z zarządzeniem.

§ 50. Zachowują moc zaliczenia do poszczególnych

stopni (kategorii, klas) zagrożeń naturalnych dokonane na

§ 51. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem 2 września

1994 r.

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego: J. Steinhoff

DZIENNIK URZ~DOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Nr 45

Warszawa, dnia 19 sierpnia 1994 r.

TREŚĆ

Poz.

ZARZĄDZENIE

368 -

Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia 3 sierpnia 1994 r. w sprawie określenia kryteriów oceny

naturalnych oraz trybu zaliczania złóż kopalin, ich części lub wyrobisk górniczych do

poszczególnych stopni zagrożeń

zagrożeń

573

368

ZARZĄDZENIE PREZESA WYŻSZEGO URZĘDU GORNICZEGO

z dnia 3 sierpnia 1994 r.

w sprawie określenia kryteriów oceny zagrożeń naturalnych oraz trybu zaliczania złóż kopalin. ich części lub

wyrobisk górniczych do poszczególnych stopni zagrożeń.

Na podstawie art. 73 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r.

Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96)

zarządza się, co następuje

-

lowego. należy do niego dołączyć wyniki badań przeprowadzonych przez rzeczoznawcę (jednostkę naukowo-badawczą) wskazanego przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego.

Dzi ał I

PRZEPISY WSTĘPNE

Załącznik

do zarządzenia Prezesa Wy-

ższego Urzędu Górniczego z dnia 3 sierp-

nia 1994 r. (poz. 368)

Wielkości półek bezpieczeństwa pomiędzy poziomami wodnymi a podziemnymi wyrobiskami

w odkrywkowych zakładach górniczych wydobywających węgiel brunatny

1. Kryteria zaliczenia do poszczególnych stopni ustala

w zależności od budowy geologicznej i warunków

hydrogeologicznych, a w szczególności od wielkości ciś­

nienia wody w poziomie wodonośnym oraz od minimalnej

miąższości warstwy węgla i utworów nieprzepuszczalnych,

oddzielających wyrobisko górnicze od poziomu stwarzające­

go zagrożenia wodne.

się

2. Półkę bezpieczeństwa stanowi warstwa węgla brunatnego znajdująca się w spągu lub stropie wyrobiska,

łącznie z miąższością warstwy utworów nieprzepuszczalnych, znajdujących się w stropie lub spąg u pokładu węgla.

3. Wzajemna zależność pomiędzy opornością półki a ciśnieniem wody w poziomie wodonośnym, stwarzającym

zagrożenie wodne, przedstawiają wzory, o których mowa

w pkt 4 i 5, a odpowiadające im wielkości określono na

rys. 1-4.

górniczymi

2) H 2 ~ SW l (rys. 2),

3) H3 ~ SW l + Sn l (rys. 3) .

5. Wielkość półki bezpieczeństwa pomiędzy stropem

lub spągiem poziomu wodonośnego i wyrobiskami w "

stopniu zagrożenia wodnego wynosi

1) 5 m < H 1 ~ 20 m (rys. 1),

2) SW l < H 2 ~ 20 m (rys. 2),

3) SW l + Sn l < H3 ~ 20 m + SW l + Sn l (rys. 3),

4) H4 ~ 30 m + SW 2 + Sn 2 (rys. 4).

6. Wielkości podane w pkt 4 i 5 oznaczają

1) Hl' H 2 , H3, H4 - ciśnienie wody wyrażone w m słupa

wody, mierzone od stropu lub spągu poziomu wodonośnego albo wyrobiska górniczego, zależnie od sytuacji; patrz rys. 1-4,

4. Wielkość półki bezpieczeństwa pomiędzy stropem

lub spągiem poziomu wodonośnego i wyrobiskami w I stopniu zagrożenia wodnego wynosi

2) Sn l Sn 2 - grubość warstwy utworów nieprzepuszczalnych w m,

1) Hl ~ 5 m (rys. 1),

3) Sw l , SW2 -

grubość półki węgla w m.

Rysunek 2

Rysunek 1

.'

••

•••

;

• . , t , . 't

•

Ił

•• '

•••

,

"

'.

,

."

• , 0.

.'

"

t"

tt

tł

.',

°ł °0 • • • • o'

'. '.

o

•

••

••

•

•

~

,

,

'.

.;

••

••

'

.'

•

~.y

-:~

.'

, ••••

tt

, '

, , ,

! . Ił.

.... .

I.:""

.....

..

...........

. ....

'. . '. .. ...

..

'. ..'. ... .....

. .' . '. .

. . ..

'.

.

..... .

. .' ..

•

II

,

,

••

. . ,. ' .. ., ,. . .

, '

, "

. ..'., ' ,

. . . .. .

'

'

• • • • • • 0, •

, ,

Rysunek 4

Rysunek 3

• '

'.

.~~

.'

.1

~

.. "'1

" ..

~,'" Ił .. ..

.

1; ',\.", '

, - , . , ._. . .

-'••.••

o, "'"".......

, .. ,~~ . ' 1\

.~

?l.~: !~ii:Z~:;;~:~:'.l~·:·~::,· ~:j·

..

,

'-"

, '

....

ł·'

•

'.

• • ( 0

' .

-:.'

• ""

ł

'

.

::::~: . ...... °l

o . ' :, : : •• 0

.. '

;

, , • .a..:: \t::.."..... ' . ' ~ •••~-.'.,•. ., . SWA ' :.... ...... : :,,·'ł.,.... . . . ' -:'

•• • •

::~

lo

••

: - , -....

~.1 i . #"

•

•

'j. . :,ł,

. :~ ....... .'.. .;.. •..,

~-~-~-~-~-~-~~~---­

-~-~-~-~-~-~-~-~-~-

~~~~~~~~~-S~~~~~~~~

.

.

..

, ... :: .

" , ,. . .. . . . . . .......

.

.......

. . . . . ..

, .,

~-~-~-~-~-~-

, , ,

•

•

,

•

,

•

ł

•

'

-~-~

-.....

--..,

,,'

•

Lege n d a

. .....

.. .'ł,'

'ł

warstwy przepuszczalne,

-- .

warstwy nieprzepuszczalne,

"

'

......

• • '

węgiel,

y

zwierciadło wody ustalone,

zwierciadło wody nawiercone.

Wydawca: Urząd Rady Ministrów

Redakcja: Biuro Prawne, 00-583 Warszawa, Al. Ujazdowskie 1/ 3, P-29.

Organizacja druk~ i kolportaż: Wydział Wydawnictw i Poligrafii, 00-979 Warszawa, ul. Powsińska 69/71, P-1,

tel. 694-67-03 i 694-67-50, telefaks (2) 694-62-06.

Tłoczono z pOlecenia Prezesa Rady Ministrów w Zakładach Graficznych " Tamka"

lam. 2485- 1300-94.

ISSN 0209-214X

S.A., lakład nr 1, Warszawa, ul. Tamka 3.

Cena 6000 zł