Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 października 1992 r. w sprawie założeń polityki społeczno-gospodarczej w 1993 r.

DZIENNIK URZ~DOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Nr 35

Warszawa, dnia 19 listopada 1992 r.

TREŚĆ

Poz .

UCHWAŁY

SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

247 -

z dnia 17 października 1992 r. w sprawie założeń polityki społeczno-gospodarczej w 1993 r. .

357

248 -

z dnia 30 października 1992 r. w sprawie restrukturyzacji województwa wałbrzyskiego i likwidacji

Dolnośląskiego Zagłębia Węglowego .

377

REZOLUCJA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

249 -

z dnia 30 października 1992 r. w sprawie zobowiązania Rządu do przedłożenia projektu ustawy

dotyczącej zakresu bezpłatnych świadczeń medycznych świadczonych w publicznych zakładach

opieki zdrowotnej oraz założeń finansowania opieki zdrowotnej

377

ZA RZĄDZ EN lA

250 -

nr 103 Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 listopada 1992 r. zmieniające zarządzenie w sprawie

określenia wysokości wynagrodzenia członków komisji Komitetu Badań Naukowych pochodzących

z wyboru

.

377

251 -

Ministra Finansów z dnia 21 października 1992 r. w sprawie trybu powoływania członków rady

nadzorczej przez pracowników banku państwowego .

377

252 -

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 października 1992 r. zmieniające zarządzenie w sprawie

świadczeń dla pracowników czasowo przeniesionych .

378

253 -

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 października 1992 r. zmieniające zarządzenie w sprawie

diet i innych należności z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju .

378

Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 4 listopada 1992 r. w sprawie ustalenia wzoru, próby

i wagi monety nominalnej wartości 200.000 zł oraz terminu wprowadzenia jej do obiegu

379

254 -

OBWI ESZCZENIA

255 -

Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 listopada 1992 r. w sprawie przeciętnego

wynagrodzenia miesięcznego w sferze produkcji materialnej w gospodarce narodowej w drugim

i w trzecim kwartale 1992 r. .

379

256 -

Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 listopada 1992 r. w sprawie przeciętnego

wynagrodzenia miesięcznego w trzecim kwartale 1992 r. .

379

Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie wskaźnika

waloryzacji oraz kwoty najniższej emerytury i renty od dnia 1 grudnia 1992 r.

380

257 -

KOMUNIKATY

258 259 -

Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 listopada 1992 r. w sprawie przeciętnego

wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w okresie trzech kwartałów 1992 r. .

380

Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie wysokości kwot

dochodu równych 60% i 120% kwoty bazowej miesięcznie oraz kwot granicznych dochodu w 1992 r

380

247

UCHWAŁA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 17 października 1992 r.

w sprawie założeń polityki społeczno-gospodarczej w 1993 r.

Uchwala się założenia polityki społeczno-gospodarczej w 1993 r., stanowiące załączniki nr 1 i 2 do uchwały .

Marszałek Sejmu : w z. J. Zych

-

-

Poz. 247

Załączniki do uchwały Sejmu Rzeczyposłolitej Polskiej z dnia 17 października

1992 r. (poz. 247)

Załącznik nr 1

ZAŁOŻENIA POLITYKI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ W 1993 R.

I. Cele polityki

1. Przekształcanie gospodarki ma doprowadzić do powstania w Polsce społecznej gospodarki rynkowej, w której

istnieje harmonijna równowaga pomiędzy indywidualną odpowiedzialnością człowieka za byt jego rodziny a solidarnoś­

cią społeczną. Osiągnięcie tego celu okazało się jednak

o wiele trudniejsze niż przypuszczano, wkraczając na drogę

przekształceń gospodarki odziedziczonej po bez mała pół ­

wieczu rządów komunistycznych. Minione trzy lata obnażyły

w sposób nieubłagany słabości gospodarki i całą niewydolność wykreowanych niegdyś instytucji społecznych . Trudności adaptacyjne, które napotyka gospodarka, mają swe

podłoże zarówno w procesach realnych, jak i w niedopasowaniu struktur instytucjonalnych oraz w świadomości licznych grup obywateli .

Rząd uważa, że dla gospodarki polskiej, dla polskiej racji

stanu, nie ma odwrotu od drogi, na którą weszliśmy 3 lata

temu .

2. Budowa gospodarki rynkowej charakteryzującej się

na wydatną poprawę poziomu

życia wszystkich mieszkańców kraju, wymaga przebudowy

prawa gospodarczego, struktur własności, restrukturyzacji

majątku narodowego i wykreowania instytucji działających

w nowoczesnych społeczeństwach demokratycznych. Czas

na zrealizowanie tego ogromnego zadania jest ograniczony.

Dyktuje to społeczna niecierpliwość, potrzeba oraz chęć

włączenia się na zasadach partnerskich do Wspólnot Europejskich.

sprawnością, która pozwoli

Od dokonanych teraz decyzji i wyborów w polityce

społeczno-gospodarczej zależy zarówno tempo procesu

przemian, jak i ich ostateczny rezultat.

3. Gospodarka polska dopiero zaczyna wychodzić z recesji, będącej konsekwencją załamania się tradycyjnych

rynków zbytu w związku z przemianami polityczno-gospodarczymi w Europie Środkowej i na terenie byłego ZSRR

oraz zastosowania zasad rachunku ekonomicznego do oceny

efektywności gospodarowania. W tych trudnych warunkach

ujawnia się cała złożoność podjętego przez polskie społe­

czeństwo dzieła oraz staje się coraz bardziej oczywiste, że

powodzenie reform uzależnione jest przede wszystkim od sił,

jakie drzemią w społeczeństwie i tkwią w polskiej gospodarce. Pomoc zewnętrzna może wspierać w działaniach, ale nie

zastąpi własnej pracy i determinacji·.

4. W nadchodzącym dziesięcioleciu gospodarka wymaga znaczących nakładów inwestycyjnych. Wstępne oceny

określają potrzebne środki na kwotę prawie równą rocznej

wartości produktu krajowego, bez uwzględniania odziedziczonego zadłużenia zagranicznego. Rząd podejmuje działa­

nia, które usuwać będą bariery legislacyjne, organizacyjne

i instytucjonalne, utrudniające zmianyefektywnościowe.

Jest to jednak proces wymagający czasu i środków, dlatego

w 1993 r. głównym celem polityki gospodarczej jest przezwyciężenie recesji. Utrzymanie tendencji wzrostowych

w gospodarce oraz dokonanie niezbędnych reform strukturalnych wymagać będzie świadomej zgody społecżeństwa

na ograniczanie bieżącej konsumpcji.

Rząd stworzy warunki, by inwestowanie kosztem konsumpcji odbywało się w formach atrakcyjnych dla obywatela

- przez podejmowanie osobiście działalności inwestycyjnej,

przez zakup akcji i udziałów w przedsiębiorstwach lub

bankach, wreszcie przez odkładanie oszczędności w formie

depozytów bankowych czy składek w instytucjach ubezpieczeniowych. Akumulowane oszczędności stanowić będą

kapitał niezbędny do finansowania procesu transformacji .

Poprzez ożywienie działalności inwestycyjnej możliwe

będzie efektywne wykorzystanie posiadanych zasobów krajowych i przyciągnięcie inwestorów zagranicznych .

5. Formułując cele polityki społeczno-gospodarczej na

1993 r. rząd musi dokonać wyboru, który obok zadań i celów

doraźnych uwzględnia także cele długofalowe . PogodziĆ to

może jedynie polityka zorientowana na

1) rozwój prywatnego sektora w gospodarce poprzez

wspieranie indywidualnej przedsiębiorczości, prywatyzację oraz tworzenie warunków dla inwestorów zagranicznych,

2) pobudzanie koniunktury gospodarczej poprzez ochronę

popytu na produkcję krajową oraz tworzenie warunków

do potanienia kredytów,

3) ochronę stabilności pieniądza poprzez sanację finansów

publicznych i ograniczanie inflacji .

Te cele ogólne wyznaczają warunki, w jakich rząd

zamierza w roku 1993 i latach następnych realizować programy uznane za swoje zadania priorytetowe

-

nowy ustrój i prywatyzacja przedsiębiorstw,

szanse dla rolnictwa i wsi,

sprawiedliwe i bezpieczne państwo,

uzdrowienie finansów publicznych,

bezpieczeństwo socjalne obywateli,

ograniczenie bezrobocia,

wspomaganie rozwoju gospodarczego,

dobra i nowoczesna szkoła,

dostępność mieszkań i rozwój budownictwa,

sprawna administracja i rozwój samorządu,

restrukturyzacja gospodarcza regionów .

Rząd podjął już odpowiednie decyzje zapoczątkowujące

realizację pięciu pierwszych spośród tych zadań; dalsze będą

sukcesywnie opracowywane i wdrażane w 1993 r.

6. Nowy ustrój przedsiębiorstw powstanie w wyniku

przyspieszenia prywatyzacji większości przedsiębiorstw pań­

stwowych oraz zmiany zasad zarządzania pozostałymi przedsiębiorstwami, co pozwoli zorientować działania tej grupy

podmiotów na zysk i rozwój. W wyborze przyszłej formy

organizacyjnej lub drogi prywatyzacji współdecydować będą

pracownicy przedsiębiorstw i działający w · imieniu właś­

ciciela przedstawiciel Skarbu Państwa, na warunkach okreś­

lonych w Pakcie o przedsiębiorstwie państwowym . Równolegle usuwane będą przeszkody dla rozwoju małych i śred­

nich przedsiębiorstw . Efektem tego programu będzie rozwój

układu podmiotów gospodarczych, właściwy modelowi gospodarki rynkowej, i przyspieszenie dostosowań do nowoczesnej konkurencji.

-

7. Głębokiej restrukturyzacji wymaga rolnictwo . Tegoroczna susza unaoczniła wielką wrażliwość tego sektora na

bodźce negatywne. Tymczasem jest to dziedzina dostarczająca środków do życia prawie 1/ 3 ludności kraju i decydująca o stanie wyżywienia narodu. Rolnictwo uzyskuje już

obecnie środki kredytowe na pomoc w przezwyciężaniu

następstw suszy oraz na niezbędne nakłady decydujące

o produkcji rolnej . Rząd będzie rozwijał formy instytucji

rynkowych stabilizujących warunki działalności rolnictwa,

ochraniał je przed nieuczciwą konkurencją zagraniczną,

wspierał rozwój rodzinnych gospodarstw rolnych, Działania

te uzupełniają programy długookresowe rozwoju cywiliza cyjnego wsi, których realizacja będzie wspierana także kredytami zagranicznymi.

Poz. 247

12. Polityka pienięzna .

W polityce pieniężnej zachowana zostanie zasada takiego kształtowania emisji pieniądza, aby jego nadmiar nie

powodował inflacji . Ponieważ rynek wewnętrzny ulegnie

w 1993 r. rozszerzeniu, m.in . o takie nowe oferty sprzedaży,

jak długi przedsiębiorstw, akcje i udziały przedsiębiorstw

prywatyzowanych, to nie będzie możliwe utrzymanie tempa

obiegu pieniądza takiego jak w 1992 r. Wzrośnie także

zapotrzebowanie podmiotów gospodarczych na środki finansowe w związku z wprowadzeniem podatku od towarów

i usług .

Jeżeli osiągnięte zostanie porozumienie z M iędzynarodowym Funduszem Walutowym, to pojawią się możliwości

wykorzystania nowych linii kredytów zagranicznych. Warun8. Budowa gospodarki rynkowej wymaga poszanowakiem wchłonięcia tych środków przez gospodarkę jest posiania prawa i bezpieczeństwa procesów gospodarczych, obydanie (lub możliwość zgromadzenia) odpowiednich środ­

wateli i państwa . Rząd wydał zdecydowaną walkę korupcji,

ków przez krajowych kredytobiorców. Podmioty gospodarprzemytowi i przestępstwom skarbowym. Rząd będzie twocze nie mogą na ogół wykazać się takimi zasobami , co

rzył warunki zwiększenia skuteczności instytucji odpowie powoduje słabe wykorzystywanie linii kredytowych już do dzialnych za przestrzeganie porządku prawnego. Wzmocstępnych bądź ubieganie się w wielu przypadkach o gwarannione zostaną służby chroniące interesy i bezpieczeństwo cje rządowe. Są one prawie niedostępne dla małych i śred­

państwa w stosunkach międzynarodowych .

nich przedsiębiorstw, zwłaszcza firm prywatnych, co opóźnia

transformację struktury własności , ale co wynika m.in . z nie9. Finanse państwa znajdują się w stanie kryzysu . 00znajomości istniejących zasad pozyskiwania poręczeń . Znachody państwa zmniejszają się w wyniku recesji. Nie zorne są także przypadki, że już uruchomione linie kredytowe nie

są wykorzystywane, a budżet zobowiązany jest do płacenia

ganizowano jeszcze odpowiedniej sieci służb poboru podatków; wielu podatników unika wywiązywania się z obowiązkosztów za ich gotowość. Utrzymywanie obecnych warunku podatkowego. Równocześnie rozszerza się skala wydatków udzielania kredytów krajowych nie pozwoli na poprawę

ków. Przyczyną tego stanu jest opóźnienie w przekształcaniu .. absorpcji kredytów zagranicznych, a zatem będzie opóźniać

form finansowania sfery społecznej oraz wzrastająca liczba

restrukturyzację gospodarki.

rodzin, które przejściowo muszą korzystać z pomocy społecz- ,

Rząd będzie inspirował wprowadzanie systemów gwanej. Uzdrowienie finansów publicznych polega na działarancji i ubezpieczeń kredytowych pozwalających na obniach zmierzających do zwiększenia dopływu strumienia

niżenie ryzyka banków, a tym samym obniżenie kosztu

dochodów do budżetu oraz na racjonalizacji jego wydatków,

pozyskania kredytów. Te systemy będą mogły znaleźć zaw tym usprawnieniu procedur inwestowania ze środków stosowanie zwłaszcza w następujących dziedzinach

_ eksport i inwestycje modernizacyjne wspierające ekspublicznych. Uświadomienie obywatelom, iż wywiązywanie

się z obowiązków podatkowych jest przejawem solidarności,

port.

jest także drogą do zwiększenia społecznej ' kontroli nad

_ 'rolnictwo, budownictwo mieszkaniowe,

celowością wydatków publicznych .

- inwestycje restrukturyzacyjne, głównie o krótkich cyk10. Rząd uważa za niezbędne, nawet w warunkach

lach realizacji, oparte o najnowsze rozwiązania technoszczupłości środków, gwarantować obywatelom pewien

logiczne i spełniające wymogi ekologiczne,

podstawowy zakres świadczeń socjalnych, uprawnień pra- wspieranie drobnej przedsiębiorczości .

cowniczych oraz usług zdrowotnych i edukacyjnych, które

składają się na bezpieczeństwo socjalne obywateli. NiezbędProponuje się utrzymanie dotychczasowej zasady peł­

na jest reforma wielu rozwiązań instytucjonalnych, aby zającego kursu walutowego, ustalanego w relacji do koszyka

usprawnić zarządzanie tą sferą, ograniczyć marnotrawstwo wpiut

środków, a równocześnie lepiej dostosować wachlarz oferoMalejąca inflacja oraz wymienione wyżej działania

wanych usług do rzeczywistych potrzeb: Rząd podejmuje sprzyjać będą obniżaniu poziomu stopy procentowej. Rząd

prace legislacyjne i organizacyjne umożliwiające włączenie

będzie wspierał tę tendencję. Obniżenie stopy procentowej

się instytucji i organizacji pozarządowych w budo'wę nowo- jest jednym z podstawowych warunków ożywienia inwesczesnej polityki społecznej.

.

.'

tycyjnego, a także elementem wspierającym starania zespołów pracowniczych o udział w procesie prywatyzacji,

11 . Realizacja podstawowych programów priorytetozwłaszcza przy leasingu majątku państwowego.

wych stworzy możliwości odzyskania zdolności rozwojowych przez gospodarkę i \(Vdrażanie dalszych programów.

13. P o I i t Y k a b u dż e t o w a .

Przede wszystkim jednak będzie Qznaczać dokonanie istotnych zmian w sposoQie funkcjonowania państw.a , i we

,. W 1993 r. budżet państwa będzie budowany tak, aby

wzajemnych stosunkach obywateli i państwa. Powinno to viti'elkość deficytu, mierzona relacją do produktu krajowego

ułatwiać budowę społecznej gospodarki r.ynkowej.

brutto, nie była większa od zrealizowanej w 1992 r. Wymaga

to stabilizacji dochodów budżetu oraz restrukturyzacji jego

'wyd~tków w kierunku stopniowej rozbudowy aktywnych

. II. Instrumenty polityki makroekonomicznej

wydatków w zakresie inwestycji i zabezpieczenia socjalnego,

a: 'także racjonalizacji pozostałych wydatków w oparciu

Działania rządu muszą być skoordynowane w ramach

o wdrażane zmiany w finansowaniu usług społecznych.

spójnej polityki makroekonomicznej, obejmującej takie polityki cząstkowe, jak pieniężna, budżetowa~ podatkowa, 'ceno . Konstrukcja budżetu oparta. będzie na następujących

zasadach

wa, dochodowa.

'I '

-

1) zwiększenie udziału dochodów budżetu państwa w produkcie krajowym będzie niewielkie, tak by nie wywołać

istotnego zmniejszenia popytu na rynku ze strony gospodarstw domowych i przedsiębiorstw,

2) zakres dotowania zostanie utrzymany, przy weryfikacji

form dotowania i przyjęciu zasady, iż łączna wielkość

dotacji nie może być realnie większa niż w 1992 r.;

podjęte będą działania zmierzające do racjonalizacji

wykorzystania środków finansowych pochodzących

z dotacji, a także budowy systemu wymuszającego

racjonalizację użytkowania energii,

3) zapoczątkowane zostaną zmiany w poziomie i strukturze

wydatków z budżetu na bezpośrednie i pośrednie

wspieranie inwestycji w kierunku

- weryfikacji zakresu finansowania inwestycji rozpoczętych w przeszłości jako inwestycje centralne,

-...,. powstrzymania się o·d rozpoczynania nowych dużych inwestycji ze wsparciem środków budżeto­

wych,

- zwiększenia środków wspomagających rozwój infrastruktury finansowej, umożliwiającej wspieranie

przez państwo inicjatyw inwestycyjnych,

4) opracowane i wdrożone zostaną zasady partycypowania

budżetu w inwestycjach w zakresie infrastruktury gospodarczej,

5)

rząd rozważy przeznaczenie części środków na szybko

rentujące projekty, przynoszące zwrot kosztów, a jedno-

cześnie rozwiązujące inne znaczące sprawy gospodarcze i społeczne (np. na rozwój przejść granicznych lub

wspieranie lokalnych programów inwestycyjnych w regionach zagrożonych bezrobociem, szybko zwrotne na kłady inwestycyjne związane z oszczędnością zużycia

energii w sferze budżetowej),

6) w celu racjonalizacji wydatków publicznych rząd opracuje i wprowadzi w życie przepisy określające zasady

przetargów na dostawy i roboty finansowane z udziałem

środków publicznych.

14. Po I i t Y k a pod a t k o w a .

W 1993 r. nastąpi

1) wprowadzenie podatku od towarów i usług,

2) uruchomienie systemu monitorowania przyznanych

w latach poprzednich ulg i wakacji podatkowych, zwła ­

szcza w odniesieniu do deklarujących podjęcie działal­

ności o określonym charakterze nowych podmiotów

gospodarczych,

3) zastosowanie zaproponowanego w "Pakcie o przed siębiorstwie państwowym" systemu modyfikacji podat ku od wzrostu wynagrodzeń,

4) zniesienie dywidendy obligatoryjnej w przedsiębiorst­

wach państwowych oraz opłaty za użytkowanie majątku

w jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa. Oba te

obciążenia byłyby regulowane w przedsiębiorstwach

państwowych odpisem z zysku na rzecz Skarbu Państwa

proporcjonalnym do sumy wypłat nagród i premii z zysku (wraz z obciążeniami na rzecz Funduszy: Ubezpieczeń Społecznych, Pracy oraz Gwarancji Roszczeń

Pracowniczych). Do rozważenia jest, aby system ten

działał z kwartalnym opóźnieniem, tzn . system wypłat

nagród i premii był uruchomiony w II kwartale, w skali

odpowiadającej wniesionym w I kwartale opłatom na

rzecz Skarbu Państwa. Takie rozwiązania umożliwią

kontrolę poprawności stosowania mechanizmu i po-

Poz. 247

zwolą zgromadzić przedsiębiorstwom pewną rezerwę na

okoliczności nagłego , przejściowego obn i żenia rentowności w kolejnych okresach roku . Będzie to poza tym

zgodne z zasadą, że z rozwiązania mogą korzystać tylko

podmioty wywiązujące się należycie ze swych zobowią­

zań podatkowych,

5) wprowadzenie - w podatku dochodowym od osób

fizycznych - zasady wyłączenia z opodatkowania dochodów kwot, w wysokości nie przekraczającej czterokrotności przeciętnego wynagrodzenia, wydatkowanych na nabycie udziałów lub akcji od Skarbu Państwa

oraz akcji prywatyzowanych przedsiębiorstw. Wyłączo­

ne z opodatkowania zostaną także wydatki na ten cel

ponoszone przez osoby prawne oraz zwiększone zostaną preferencje osobom reinwestującym zyski,

6) utrzyman ie dotychczas stosowanych ulg w podatku

dochodowym dla podmiotów działających w regionach

zagrożonych wysokim bezrobociem strukturalnym oraz

dodatkowo objęcie ulgami inwestorów krajowych rozpoczynających działalność na tych obszarach i kreują­

cych nowe miejsca pracy,

7) utrzymanie preferencji w systemie podatkowym dla

badań naukowych . Rząd podejmie prace zmierzające do

stworzenia systemu stymulującego innowacyjność gospodarki, w szczególności postęp techniczny w przemyś­

le.

15. Pol i t Y k a cenowa.

W 1993 r. w zakresie cen kontrolowanych przez państwo

warunk i do wytłumien i a inflacji oraz

wsparcia procesów adaptacyjnych przedsiębiorstw poprzez

rząd będzie tworzył

1) rozłożone w czasie, umiarkowane wzrosty cen kontrolowanych ,

2) ustalenie maksymalnych stawek obciążeń (np. opłat

eksploatacyjnych od zasobów naturalnych i z tytułu

użytkowania środowiska) na poziomie równym indeksowi cen realizacji produkcji w 1992 r.,

3) obligatoryjne przeszacowanie środków trwałych średnio

o 28% na równych zasadach dla wszystkich podmiotów

gospodarczych . Stworzy to podmiotom możliwość pozyskania środków na inwestycje, choć ma również

działanie proinflacyjne.

16. Pol i t Y k a d o c h od owa .

Celem będzie zachowan ie realnej wartości popytu gospodarstw domowych. Oznacza to konieczność przyjęcia

następujących ustaleń

1) zagwarantowania stałej realnej wartości płacy minimal nej w gospodarce narodowej. Zatrudnianie w pełnym

wymiarze czasu pracy za niższym wynagrodzeniem

powinno powodować wymierzan ie pracodawcy kary za

nieprzestrzeganie przepisów prawa,

2) utrzymania opodatkowania wzrostu wynagrodzeń zaliczanych w ciężar kosztów na obecnie obowiązujących

zasadach w przedsięb i orstwach państwowych oraz

w spółkach Skarbu Państwa . Z tego opodatkowania

mogą być zwalniane podmioty zawierające układy zbiorowe lub układy o menadżerskim sposobie zarządzania

przedsiębiorstwami. Podmioty te będą musiały jednak

spełniać warunek uregulowania wszystkich zobowiązań

zaległych wobec budżetu oraz regulować zobowiązania

podatkowe na b i eżąco ,

-

3) rząd przystępuje do odbudowywania sektora służby

publicznej. Rząd będzie - w miarę możliwości finansowych - dążył do odpowiedniego kształtowania wynagrodzeń pracowników sfery budżetowej. dokonując

podwyżek w III kwartale 1993 r. Podwyżki będą kal kulowane tak, aby nie dopuszczać do deprecjacji wynagrodzeń. Równocześnie rząd - w reformie sfery budże ­

towej - stworzy nowe warunki stabilizacji tych grup

pracowniczych,

4) waloryzacja emerytur i rent w 1993 r. dokonana będzie

według obowiązujących zasad . Jednocześnie, w związ­

ku z określonymi możliwościami budżetu państwa

w 1993 r., proponuje się obniżyć kwotę bazową waloryzacji emerytur i rent do 91 % średniego wynagrodzenia,

z jednoczesnym utrzymaniem waloryzacji najniższych

emerytur i rent do 100% średniego wynagrodzenia .

Analogiczne rozwiązania dotyczyć będą także systemów

zaopatrzeniowych, tj, wojska, policji oraz kombatantów .

W systemie ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych proponuje się ustalać kwotę podstawo wego świadczenia na poziomie 35 % kwoty bazowej

waloryzacji w systemie pracowniczym (zamiast na poziomie naj niższej emerytury).

5) w celu bardziej równomiernego udziału r óżnych grup

społecznych w ponoszeniu kosztów procesu transformacji proponuje się dokonać zmian w podatku od

dochodów osób fizycznych poprzez

- ustalenie dodatkowego progu podatkowego ze sta wką podatkową 50%,

-

odstąpienie od ustawowej zasady waloryzacji pro-

gów skali podatkowej w 1993 r.,

kumulatywne naliczanie zaliczek na podatek w trakcie roku, tak by zapewnić proporcjonalne do dochodów wpłaty w trakcie roku i przeciwdziałać

kumulowaniu się znacznych obciążeń podatników

po upływie roku podatkowego.

III. Nauka -

ekologia -

Poz. 247

361

bezpieczeństwo

Rząd specjalne znaczenie przywiązuje do rozwoju nauki,

do ochrony środowiska naturalnego oraz zagwarantowania

bezpieczeństwa państwa, podmiotów gospodarczych i oby wateli.

17. Polityka naukowa .

Rząd uznaje, że podstawowe i stosowane badania

naukowe są czynnikiem warunkującym wzrost gospodarczy

i cywilizacyjny oraz prestiż kraju we współczesnym świecie.

Nauka jest inwestycją o " efekcie odroczonym ", a każdy kraj

musi znaleźć adekwatne do swoich możliwości " nisze technologiczne" , w których mógłby skutecznie konkurować

z resztą świata. Polska dysponuje znacznym potencjałem

intelektualnym, wysoko cenionym w krajach najbardziej

rozwiniętych. Wykorzystanie tego potencjału może szybko

przynieść wymierne efekty gospodarcze. W tym celu podjęte

tostaną niezbędne kroki dla utrzymania badań naukowych na

poziomie adekwatnym do potrzeb kraju i jego możliwości

ekonomicznych.

Stworzone zostaną warunki do utrzymania zaplecza

naukowego wybranych dziedzin, przede wszystkim zaś

- ochrony zdrowia i środowiska,

- rolnictwa i gospodarki żywnościowej,

.,.- problemów społecznych i edukacyjnych,

- naj nowocześniejszych technologii , w tym związanych

z obronnością kraju,

- działania niezbędnych służb państwowych .

Tworzone będą warunki realizacji strategicznych programów rozwoju , opartych o wyniki ukierunkowanych (zamawianych) projektów badawczych i ekspertyz naukowych,

a także

- dokończona zostanie reforma nauki w Polsce, w tym

niezbędne zm iany legislacyjne,

- kontynuowana będzie konsekwentnie polityka f inansowania badań w oparciu o merytoryczną ocenę tematów i zespołów badawczych,

- wprowadzane będą rozwiązania systemowe promujące

rozwój pozabudżetowych źródeł finansowania badań

(przede wszystkim stosowanych).

- opracowany zostanie system wdrażania nowych, rodzi mych rozwiązań naukowych w gospodarce.

18. Polityka ekologiczna.

W 1993 r. podstawą polityki ekologicznej państwa

powinna być kontynuacja zasad ekorozwoju , zachowujące ­

go w sposób trwały walory i zasoby środowiska , oraz czynna

ochrona środowiska przyrodniczego. Zasady ekorozwoju

realizowane będą poprzez egzekwowanie wymagań środo­

wiska w każdej działalności gospodarczo-społecznej, przez

odpowiednią politykę w stosunku do krajów sąsiadujących

oraz podnoszenie świadomośc i społeczeństwa o odpowiedzialności każdego obywatela za ochronę środowiska i jego

zasobów.

Uzyskanie istotnych efektów w ochronie środowiska

wymaga przebudowy tych dziedzin gospodarki, które są

źródłem głównych zagrożeń ekologicznych, tj . energetyki,

przemysłu i transportu, a także tych, które związane są

bezpośrednio z eksploatacją zasobów naturalnych (górnict wo, rolnictwo, leśnictwo i inne). Ze względu na skalę

marnotrawstwa energii energetyka stanowi kluczowy problem ekorozwoju.

Priorytety pol ityki w zakresie ochrony środowiska

w 1993 r. i latach następnych - to

- zmiana profilu lub likwidacja produkcji bądź wprowadzenie przedsięwzięć ochronnych w trybie nadzwyczajnym w tych zakładach przemysłowych , które bezpośred­

nio zagrażają życiu i zdrowiu ludzi,

- realizacja programu wzbogacania węgla kamiennego,

- odczuwalne zmniejszenie emisji pyłów i gazów do

atmosfery, przede wszystkim na Górnym Sląsku 'oraz

w innych regionach ekologicznego zagrożenia (szczególnie redukcja emisji niskiej i nie zorganizowanej).

-

złagodzenie

deficytów czystej wody poprzez budowę

oczyszczalni ścieków, modernizację systemów wodociągowo-kanalizacyjnych, rozbudowę zbiornikówwodnych i reformę zarządzania gospodarką wodną (urealnienie opłat).

-

wprowadzenie programów redukujących ilości wytwa rzanych odpadów przemysłowych i komunalnych , ich

utylizację oraz unieszkodliwianie odpadów toksycz nych,

przeprofilowanie rolnictwa i uruchomienie procesu eli minacji produkcji żywności na glebach skażonych substancjami toksycznymi, budowa systemu' monitoringu

żywności ,

-

zapoczątkowanie

programu ograniczania uciążliwości

komunikacji i transportu, w tym wprowadzen.ie .po wszechnej atestacji wibroakustycznej maszyn, urządzeń

i środków transportu oraz atestacji układówspaląnia,

-

-

362

poprawa bezpieczeństwa ekologicznego na granicach

państwa poprzez stworzenie skutecznego systemu kontroli i ostrzegania przed napływem zanieczyszczeń oraz

powołanie międzynarodowych obszarów przyrody

chronionej.

podjęcie działań zmierzających do eliminacji skutków

masowego wprowadzania opakowań jednorazowych

z materiałów nie podlegających degradacji. opracowanie systemu stymulującego użytkowanie opakowań

wielokrotnego użycia .

-

ganizacji jego struktur. W tym celu państwo musi być

wyposażone w sprawnie działające instytucje. pozwalające

na zachowanie wewnętrznego porządku prawnego oraz

i bezpieczeństwa obywateli . Będzie

temu służyła reforma struktur administracji publicznej .

ochronę suwerenności

Działania służące wzmocnieniu

państwa będą polegać m.in. na

-

Powyższą listę zadań priorytetowych na najbliższy okres

uzupełniają

dwa dodatkowe o nieco odmiennym charakterze

- rozpoczęcie działań zmierzających do likwidacji skutków pożarów lasów w 1992 r .•

- edukacja ekologiczna społeczeństwa . ze szczególnym

uwzględnieniem kształtowania poczucia odpowiedzialności za stan środowiska oraz szacunku dla przyrody.

Alarmujący stan środowiska naturalnego w

Polsce wy-

maga przeznaczenia na jego poprawę rosnących nakładów

inwestycyjnych oraz uwzględniania kryteriów ekologicznych

w programach restrukturyzacji gospodarki .

19. Polityka g o s p o d a r c z o - o b r o n n a .

Głównym

celem

polityki

gospodarczo - obronnej

w 1993 r. będzie niedopuszczenie do osłabienia zdolności

obronnej państwa i stworzenie przesłanek racjonalnej przebudowy systemu bezpieczeństwa narodowego. Podstawowym czynnikiem decydującym o zdolności obronnej państ­

wa są odpowiednio wyposażone i wyszkolone siły zbrojne.

Konieczne jest też kontynuowanie przemian strukturalnych

w siłach zbrojnych oraz modernizacja techniczna armii .

W przemyśle zbrojeniowym w 1993 r. kontynuowane

będzie dostosowywanie zdolności produkcyjnych do aktualnych i przewidywanych potrzeb (zgodnie z przyjętą doktryną

obronną) oraz podnoszenie efektywności. konkurencyjności

i innowacyjności produkcji. Prowadzone będą również prace

związane z przekształceniami własnościowymi. zgodnie

z przyjętą przez rząd koncepcją określającą przedsiębiorstwa

o podstawowym znaczeniu dla produkcji zbrojeniowej.

Utrzymanie ciągłości prowadzenia najważniejszych prac

badawczo-rozwojowych związanych z obronnością wymaga przeznaczenia na ten cel środków finansowych w wyso kości 3-4% budżetu resortów Obrony Narodowej i Spraw

Wewnętrznych.

W 1993 r. przygotowania obronne w gospodarce narodowej koncentrować się będą na utrzymaniu w sprawności

użytkowej podstawowych elementów potencjału gospodarczo-obronnego, a także realizacji przedsięwzięć wynikają­

cych z nowej koncepcji systemu obronnego państwa. Przewiduje się sfinansowanie z budżetu państwa kosztów utrzymywania potencjału produkcyjnego niezbędnego w okresie

zagrożenia wojennego.

W 1993 r. zintensyfikowane zostaną działania w celu

bilateralnej współpracy gospodarczo-obronnej

z krajami NATO oraz państwami neutralnymi . Rozwinięta

zostanie współpraca w ramach Grupy Wyszehradzkiej oraz

podjęte zostaną kontakty z Rosją, Ukrainą i Białorusią.

nawiązania

20. Polityka bezpieczeństwa wewnętrzne­

go.

Podstawowym zadaniem w 1993 r. będzie obniżenie

niebezpiecznie wysokiego stanu zagrożenia porządku publicznego oraz bezpieczeństwa państwa i postępującej dezor-

Poz. 247

-

stanu bezpieczeństwa

ograniczeniu wypływu strategicznych dla państwa informacji politycznych. gospodarczych i obronnych poprzez rygorystyczne przestrzeganie regulacji prawnych

zawartych w nowej ustawie o ochronie tajemnicy państ­

wowej i służbowej.

skoordynowaniu polityki państwa w zakresie obrotu

produktami i towarami mającymi znaczenie dla bezpieczeństwa państwa,

-

-

stworzeniu prawnych i faktycznych gwarancji skuteczności zwalczania tzw. przestępczości zorganizowanej

rodzimej i międzynarodowej.

dopracowaniu skutecznych mechanizmów prawnych

stymulujących prawidłowe działanie organów podatkowych . nadzoru bankowego oraz służb celnych .

Popr awę porzą dku i bezpieczeństw a publicznego zape wnią działania prowadzące do ujawnian ia i ograniczania

przestępstw godzących w finansowe interesy państwa i gospodarkę narodową (m.in. przestępstwa podatkowe. celne.

bankowe. fałszowan i e pieniędzy, korupcja, przestępstwa

przeciwko własności intelektualnej oraz ekologiczne).

Zintensyfikowane zostaną także działania chroniące ży­

cie i mienie obywateli poprzez ujawnianie i ograniczanie

przestępczości kryminalnej, a zwłaszcza napadów rabunkowych, przemytu i produkcji narkotyków, oszustw w stosunkach umownych.

Wobec skali zagrożeń i zjawisk rejestrowanych na granicach i obszarach morskich państwa, rząd będzie tworzył

warunki dalszego umacniania i uszczelniania granic. przeciwdziałania m.in. zorganizowanemu przemytowi na wielką

skalę , nielegalnej migracji, zanieczyszczaniu środowiska

i nielegalnym odłowom na wodach granicznych i morskich.

IV. Polityka wobec przedsiębiorstw

21 . Przedsiębiorstwa państwowe stanowią dominującą

formę organizacji podmiotów gospodarczych z punktu widzenia wytwarzanej produkcji, oferowanych miejsc pracy.

zaangażowania majątku narodowego oraz źródeł przychodów budżetu . Nie można zatem rozważać dróg stymulowania

rozwoju gospodarczego bez poświęcenia szczególnej uwagi

tej grupie podmiotów.

22. W 1992 r. sfinalizowane zostaną prace nad projektem ustawy o zasadach reprezentowania Skarbu Państwa

i gospodarowania jego mieniem. Celem tej ustawy jest

wykreowanie nowej formy wypełniania funkcji właściciels ­

kich wobec majątku państwowego. Obok istniejącej już

Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, pełniącej rolę

właściciela w stosunku do państwowych gospodarstw rolnych, konieczne jest powołanie instytucji wypełniających te

funkcje wobec majątku państwowego zaangażowanego

w innych dziedzinach gospodarki . Rozmiary majątku państ­

wowego i jego znacząca dywersyfikacja z jednej strony,

a z drugiej świadomość. iż nadmierne scentralizowanie

funkcji właścicielskich może prowadzić do centralizacji uprawnień i utworzenia instytucji niezdolnej do sprawnego

działania . każą poszukiwać rozwiązań pośrednich umoż­

liwiających zróżnicowane podejście do składników majątku

Skarbu Państwa zaangażowanych w różnych dziedzinach

gospodarki.

-

Zasady zarządzania wyodrębnionymi częśc i ami mienia

-

Poz. 247

3)

małe przedsiębiorstwa państwowe niezależnie od

swojej sytuacji finansowej - będą mogły tworzyć spółki

pracownicze, które będą obejmować mienie w zarząd na

podstawie umowy leasingu bądź nabywać majątek na

własność . W przypadku przedsiębiorstw zadłużonych ,

spółki pracownicze, zamierzające objąć przedsiębiorst­

wo w leasing lub wydz i erżawić , będą musiały uzyskać

zgodę banku,

4)

przedsiębiorstwa , które same nie wybiorą drogi prywatyzacj i, będą przekształcane w jednoosobowe spółki

Skarbu Państwa z mocy ustawy, decyzją Ministra Przekształceń Własnościowych lub organu założycielskiego

(przedstawiciela Skarbu Państwa) . Przeds i ębiorstwa te

będą mogly być zarządzane na zasadach kontraktów

państwowego będą powierzone funduszom Skarbu Państ­

wa, pełniącym wobec tych części funkcje właściciela, tzn .

mającym uprawnienia do podejmowania decyzji o prywaty zacji i ewentualnych jej sposobach, dzierżaw i e i sprzedaży ,

a także nadzorującym i ocen i ającym osoby zarządzające

przedsiębiorstwami lub eksploatacją poszczególnych części

mienia państwowego .

23. Uregulowanie zasad gospodarowania mieniem

Skarbu Państwa prowadzi do zmian w obecnym zakresie

uprawnień organów założycielskich wobec przedsiębiorstw

państwowych . Uprawnienia te przejmą wspomniane wyżej

fundusze. Reforma organów założycielskich umożliwi poprawę funkcjonowania administracji i jej dostosowanie do

potrzeb gospodarki rynkowej.

24. Wydzielenie instytucji zarządzających mieniem Skarbu Państwa, podobnie jak i rozstrzygnięcia ostateczne

dotyczące zakresu, form i zasad reprywatyzacji, powinny

wspomóc procesy prywatyzacji . W 1993 r. wprowadzone

zostaną w ustawodawstwie zmiany pozwalające na bardziej

aktywny udział pracowników w decydowaniu o wyborze

dróg przekształcania przedsiębiorstw państwowych i zmianie

działania tej grupy podmiotów.

Zgodnie z proponowaną nowelizacją ustawy o przedsiębiorstwie państwowym oraz ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

1) pracownicy przedsiębiorstw państwowych wykazują­

cych się pozytywnymi wynikami ekonomicznymi doko nają wyboru ścieżki prywatyzacji w okresie około 3 miesięcy . Reprezentacja załogi w negocjacjach z dyrekcją

przedsiębiorstwa będzie mogła wybrać

-

2) w

sprzedaż przedsiębiorstwa dużemu inwestorowi kra-

jowemu lub zagranicznemu ,

sprzedaż akcji na publicznym przetargu,

wykup przedsiębiorstwa przez zarząd albo przez

pracowników,

przekazanie pakietu kontrolnego w powiernictwo

bankowi lub funduszowi inwestycyjnemu, np. emerytalnemu,

przedsiębiorstwach ,

które ut raciły płynność finan-

sową , pracownicy także mogą przystąpić do prywatyza-

cji, jednak pod warunkiem zawarcia porozumienia o postępowaniu układowym lub bankowego postępowania

ugodowego z wierzycielami . Warunkiem zawarcia takiego porozumienia jest opracowanie programu uzdrowie nia przedsiębiorstwa . Rząd będzie wspomagał działania

w tym zakresie poprzez organizację szkoleń i rozpowszechnianie informacji o sieci ekspertów.

Drugą drogą prywatyzacji, dostępną przedsiębiorst­

wom nie posiadającym płynności finansowej, jest zawarcie. kontraktu menadżerskiego z wybraną grupą specjalistów. Tak wyłoniony zarząd zawierałby kontrakt menadżerski z reprezentacją załogi

przedsiębiorstwa

i przedstawicielem właściciela (początkowo z organem

założycielskim, a następnie z właściwym reprezentantem

Skarbu Państwa) na realizację programu przywrócenia

przedsiębiorstwu płynności finansowej . Zarząd zyskiwałby uprawnienia do powiększania swego przyszłego

udziału właścicielskiego w przedsięb i orstwie, z począt­

kowo określanego w kontrakcie (np. 3% ) na rosnący

w miarę poprawy wyników działalności firmy (nie więcej

jednak niż 20% ) . Analogicznie w kontrakcie będz i e

określana zasada zwiększenia udziału własności załog i ,

od początkowych 10% do 40% w miarę poprawy

wyników firmy,

menadżerskich . Małe przedsiębiorstwa państwowe bę­

dą oddawane do odpłatnego korzystania spółce osób

fizycznych, sprzedawane lub wnoszone do innych spółek .

25. Powyższe zasady prywatyzacji nie obejmują pewnych grup przedsiębiorstw , a mianowicie

objętych programem powszechnej prywatyzacji,

- sektora energetyczno-paliwowego i zbrojeniowego,

- przedsiębiorst w , od których zależy funkcjonowanie

transportu szynowego, rurociągowego , lotniczego oraz

łączności ,

p rzedsiębiorstw o szczególnym znaczeniu (np. zakła­

dów przemysłowych działających przy zakładach karnych , przedsięb iorstw mających strategiczne znaczenie

dla ochrony przeciwpowodziowej kraju i zaopatrzenia

ludności i gospodarki w wod ę ) .

Zasady funkcjonowania tych grup przedsiębiorstw będą

opracowywane sukcesywnie przez Radę Ministrów. Również odrębne od ogólnie obowiązujących będą zasady pry watyzacji przedsiębiorstw z otoczenia rolnictwa , gdzie obok

partycypacji pracown ików przewidziano udz i ał producentów rolnych (np. obie grupy będą uzyskiwać nieodplatnie

taką samą część akcji przedsiębiorstwa).

26. W 1993 r. wprowadzone zostan ie specjalne uregulowanie ustawowe (ustawa o restrukturyzacji finansowej

przedsięb i orstw i banków) pozwalające przedsiębiorstwom

mającym opracowany program restrukturyzacji na zawarcie

porozumienia uk ł adowego z bankiem i co najmniej połową

wierzycieli o rozłożeniu długów w czasie lub zastąpieniu ich

akcjami p rzedsiębiorstwa przekształcanego w ramach tego

postępowania w jednoo s obową spÓłkę Skarbu Państwa .

Wzajemne zadłużenia przedsiębiorstw będą też likwidowane

poprzez publ iczny handel długami .

27 . Wspólnie z Bankiem Światowym prowadzone są

prace nad uruchomieniem w 1993 r. funduszu interwencyjnego, który mógłby stanowić źródło wsparcia kredytowego

dla przedsiębiorstw prezentujących programy restrukturyzacji, ale nie dysponujących możliwością zgromadzenia peł­

nych środków na sfinansowanie takiego programu. Fundusz

udzielalby kredytów pomocowych na podjęcie nowych rodzajów działalności, na dofinansowanie brakującej puli już

zgromadzonych środków , zwłaszcza dla dwóch grup: przeds i ębiorstw szczególnie ważnych dla lokalnego rynku pracy

bądź mających znaczenie w procesach kooperacyjnych .

28. Instytucjami wspierającymi powyższe procesy będą

także środki uzyskiwane w ramach współpracy międzynaro­

dowej na szkolenie kadr menadżerskich oraz ekspertów

opracowujących programy restrukturyzacji, a także będący

w fazie organ izacji fundusz gwarancyjny kredytów dla małych i średnich przedsiębiorstw w regionach o trudnej sytuacji ekonomicznej.

-

29. Realizacja tego scenariusza przekształceń zarządza­

nia

przedsiębio rstwami

kluczać .

30. Opracowane już studia sektorowe pozwalają na

podstawie kryteriów rynkowych , technologiczno-produkcyjnych, finansowych , a także społecznych wyodrębnić

kilka sektorów przemysłu wymagających odmiennych rozwiązań w programach restrukturyzacji . Do sektorów tych

można zaliczyć

-

-

państwowymi

i ich prywatyzacji

związana jest głównie z realizacją " Paktu o przedsiębiorstwie

państwowym " . Rozwiązania " Paktu ... " zostaną wsparte aktywną polityką przemysłową. Jej celem jest wzrost efektywności, konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw ,

a w najbliższym okresie: zahamowanie recesji, rozpoczęcie

konsekwentnej zmiany struktury przemysłu , realizacja przekształceń własnościowych, stymulowanie rozwoju małych

i średnich przedsiębiorstw . Polityka przemysłowa realizowana będzie przy zachowaniu aspektów problemowych i sektorowych . Obie te opcje nie powinny się wzajemnie wy-

-

-

przemysł obronny, paliwowo-energetyczny, przemysły

o wysokiej energo- i kapitałochłonności (hutnictwo,

przemysł stoczniowy, cementowy, ciężka chemia, drzewno-papierniczy) - tj. tzw . sektory strategiczne,

przemysły : petrochemiczny, elektroniczny, opakowaniowy, farmaceutyczny, środków produkcji dla rolnictwa, lekki , urządzeń dla ochrony środowiska - tj . tzw .

sektory wyższej potrzeby.

Koszty restrukturyzacji . będą ponosić same podmioty

i ich nowi właściciele . Jednak część będzie wymagała

pomocy rządu w postaci gwarancji na kredyty i środków na

oddłużenie. Rząd będzie sukcesywnie przedstawiał koncepcje tzw. kontraktów sektorowych dotyczących realizacji

restruktUryzacji poszczególnych sektorów.

Zważywszy na konieczność skoordynowania całości już

do'stępnych studiów sektorowych z możliwościami ich fi nansowania, a także z projektami zgłaszanymi przez inne

dziedziny gospodarki, rząd przedstawi propozycje działań

w latach 1993-2000 w postaci programu polityki długook­

resowej . Podkreślić należy, że dla rozstrzygnięć programu

strategicznego kluczowe jest podjęcie decyzji o wyborze

polityki silnie zorientowanej na wzrost oszczędzania i inwes towania, kosztem ograniczenia tempa wzrostu bieżącej konsumpcji .

v. Współpraca gospodarcza z zagranicą

31 . Istotną rolę w przełamywaniu recesji i pobudzaniu

gospodarki spełnia rozwój eksportu . Podstawowymi instrumęntami wspierającymi eksport w 1993 r. będą

~ wewnętrznie spójny system kredytowania i gwarancji

kredytowych dla eksportu towarów, w tym zwłaszcza

inwestycyjnych, których eksport jest realizowany na

rynku międzynarodowym z zasady na warunkach kredytowych,

- zmodyfikowany, w wyniku renegocjacji, sposób wykorzystania niektórych kredytów zagranicznych,

- usprawnienie systemu ubezpieczeń kredytów eksportowych od ryzyka handlowego i stworzenie systemu

ubezpieczeń od ryzyka niehandlowego (głównie politycznego i katastrofalnego),

- usprawnienie procedur bankowych i zmiany w przepisach dewizowych stwarzające warunki do pełniejszego

.. ; wykorzystania zagranicznych środków finansowych,

-

Poz. 247

stosowanie nadal zwrotu cła i podatku obrotowego od

importowanych surowców, materiałów i komponeóltów

do produkcji eksportowej . Po wprowadzeniu podatku

od towarów i uslug eksporterzy zyskają jeszcze silniejszą

ulgę podatkową w postaci zwrotu obciążeń tym podatkiem,

utrzymanie ulg w podatku od wzrostu wynagrodzeń dla

eksporterów,

dalsza prywatyzacja sektora handlu zagranicznego;

prywatyzacja jednostek handlu zagranicznego powinna

zmierzać do tego, aby wykorzystać te jednostki i atuty,

którymi one dysponują (wiedzę, doświadczenia i kapitały), dla tworzenia proeksportowej struktury gospodarki,

np. w postaci korporacji finansowo-przemysłowych .

32. Warunki traktatowe obrotów z zagranicą.

W rozwoju stosunków gospodarczych z zagranicą istotne znaczenie mają regulacje traktatowe, wśród których

pierwsze miejsce zajmuje Układ o stowarzyszeniu Polski

z EWG .

W związku z umową o stowarzyszeniu z EWG, negocjacjami z krajami EFTA w sprawie utworzenia strefy wolnego

handlu oraz renegocjacją protokołu akcesji Polski do GATT,

poziom stawek celnych w obrocie z tymi krajami będzie

stopniowo obniżany zgodnie z ustalonym harmonogramem .

W przypadku polskiego eksportu w 1993 r. nastąpi obniżenie

stawek celnych na znaczną część towarów, natomiast polskie

cła na importowane towary ulegną zmniejszeniu w nieznacznym stopniu.

Negocjowane obecnie porozumienia o liberalizacji handlu między Polską , Czecho-Słowacją i Węgrami powinny

przynieść w 1993 r. wzrost wzajemnej wym iany handlowej.

Powstaną również korzyści pośrednie wynikające ze zmniejszenia kosztów importu z tych rynków, co może spowodować spadek kosztów wytwarzania i cen w skali całej gospodarki .

Do stabilizacji warunków handlu i współpracy gospodarczej przyczynią się również umowy handlowe i gospodarcze zawarte z rządami Federacji Rosyjskiej, Ukrainy,

Białorusi, Litwy, Łotwy i Estonii oraz Republikami Mołdawii,

Armenii i Gruzji . Przewiduje się rozszerzenie istniejącej bazy

traktatowej o analogiczne umowy z pozostałymi krajami

obszaru byłego ZSRR . W celu przezwyciężenia trudności

w sferze współpracy gospodarczej i handlu z Rosją podejmowane są nowe inicjatywy i przedsięwzięcia, których celem

jest opracowanie propozycji systemowo-ekonomicznych,

w tym finansowo-bankowych, zmierzających do przełamy­

wania istniejących barier w wymianie towarowej oraz ułat­

wiania podmiotom gospodarczym handlu z Rosją .

33. W sytuacji pełnej liberalizacji w handlu zagranicznym niezbędne jest tworzenie formalnoprawnych warunków

do przeciwdziałania nieuczciwej konkurencji zagranicznej

poprzez

- uruchomienie procedur antydumpingowych i antysubwencyjnych wobec importu po sztucznie zaniżonych

cenach,

- ochronę rynku krajowego przed importem przetworzonych artykułów rolnych zawierających subsydiowany

wsad surowcowy,

- podejmowanie działań na rzecz ochrony interesów konsumenta poprzez zdecydowane zaostrzenie wymogów

jakościowych w odniesieniu do towarów z importu,

poprzez uregulowanie zasad kontroli jakości i certyfika-

-

-

365 -

cji towarów, kontroli fitosanitarnej oraz weterynaryjnej

dla produktów importowanych na tych samych zasa dach jak dla towarów krajowych ,

podejmowanie działań na rzecz zabezpieczenia ściągal­

ności należności podatkowych i celnych od uczestników wymiany towarowej z zagranicą (m .in. przez

uzależnien i e wydania pozwolenia wywozu/ przywozu

od rzetelności wywiązywania się podmiotu z zobowiązań celnych i podatkowych) .

I

34. W 1993 r. przewiduje się utrzymanie w obrocie

z zagranicą systemu koncesjonowania obrotu techniką

i usługami wojskowymi oraz zmianę zakresu koncesji w odniesien iu do wyrobów spirytusowych, tytoniowych i paliw.

Ograniczenie zakresu dotyczyć będzie działalności eksportowej, która zamiast koncesjonowaniu podlegać będzie obowiązkowi uzyskiwania pozwoleń wywozu.

Przeprowadzona zostanie nowelizacja Prawa celnego

w kierunku uelastycznienia przepływu towarów w obrocie

handlu zagranicznego oraz zwiększenia skuteczności dokonywania odpraw i kontroli celnych, Przewiduje się również

nowe uregulowania dotyczące m.in . organizacji administracji

państwowej w sprawach celnych. Nowelizacja Prawa celnego przyczyni się w 1993 r. do wzrostu dochodów budżeto­

wych z tytułu należności celnych i podatkowych .

Poz. 247

3) rozszerzeniu zakresu działania Agencji Rynku Rolnego,

która - poza skupem interwencyjnym i gromadzeniem

rezerw państwowych - aktywnie uczestniczyć będzie

w obrocie hurtowym i handlu zagranicznym towarami

rolno-spożywczymi, przeciwdziałając destabilizacji rynku żywnościowego, zarówno cenowej, jak i podażowej,

4) utrzymaniu, okresowo zastosowanych w 1992 r., instrumentów regulujących obroty w handlu zagranicznym towarami rolno-spożywczymi, ograniczających

nadmierny wywóz surowców rolniczych (zwłaszcza po

cenach zaniżonych) oraz powodujących napływ surowców (szczególnie pasz i komponentów paszowych po

umiarkowanych cenach, obniżonych poprzez okresowe

zawieszenie ceł),

5) stosowaniu preferencyjnego kredytowania skupu

i utrzymania zapasów rolnych celem zmniejszenia kosztów i strat związanych z sezonową produkcją rolniczą,

6) utrzymaniu systemu stanowienia cen minimalnych na

podstawowe produkty rolnicze,

7) wprowadzeniu opłat wyrównawczych w imporcie podstawowych towarów rolno-spożywczych oraz innych

instrumentów dla ochrony krajowych producentów.

37. W miarę stabilizacji rynku rolnego i wzrostu możliwości finansowych wspierane będą długookresowe działa­

VI. Rolnictwo

35. Obecna sytuacja w rolnictwie i całej gospodarce

stwarza szczególnie trudne warunki dla poprawy ekonomicznych i organizacyjnych warunków produkcji rolniczej oraz

zahamowania postępującego jej spadku w wyniku ograniczenia nakładów produkcyjnych.

Straty w produkcj i roślinnej, jakie wystąpiły w 1992 r.

w wyniku suszy glebowej oraz ograniczeń nakładów produkcyjnych , w tym zwłaszcza nawożenia i ochrony roślin,

spowodowały konieczność doraźnych działań wspomagają ­

cych rolnictwo i stabilizujących rynek żywnościowy. Ograniczone możliwości finansowe państwa powodują, że w części

odbędzie się to kosztem wspierania długookresowych działań na rzecz unowocześnienia rolnictwa i wsi.

36. W 1993 r. działania rządu koncentrować się będą na

rozwiązywaniu

problemów związanych z bieżącą sytuacją

rolnictwie i na rynku rolnym

oraz na tworzeniu warunków dla trwałych zmian efektywnościowych i strukturalnych w rolnictwie i na wsi. Kon tynuowane będą działania zmierzające do skrócenia okresu

strat w rolnictwie oraz niedopuszczenia do destabilizacji

rynku żywnościowego , a zwłaszcza nadmiernego wzrostu

cen żywności i w efekcie kosztów utrzymania ludności.

Działania te koncentrować się będą na

produkcyjno-ekonomiczną w

1) utrzymaniu w okresie wiosennym linii kredytowej o obniżonej stopie oprocentowania nie przekraczającej 20

punktów, przeznaczonej na sfinansowan ie nakładów

produkcyjnych, takich jak zakup materiału siewnego,

nawozów mineralnych, środków ochrony roślin, pasz

i paliwa. Różnica w stopie oprocentowania kredytów

pokryta zostanie z budżetu państwa i środków prze znaczonych na restrukturyzację rolnictwa,

2) udzielaniu bezpośredniej pomocy produkcyjnej gospodarstwom najbardziej poszkodowanym w wyniku suszy

i ograniczaniu nakładów, w postaci bonifikowanych

dostaw podstawowych środków produkcj i pozwalają­

cych na odtworzenie produkcji, a zwłaszcza materiału

siewnego na zasiewy wiosenne i nawozów mineralnych,

nia zmierzające do poprawy efektywności rolnictwa i zwięk­

szenia jego konkurencyjności poprzez tworzenie warunków

dla racjonalniejszego wykorzystania istniejącego potencjału

produkcyjnego, a zwłaszcza ziemi i pracy. W 1993 r. zamierza

się, jakkolwiek w ograniczonym zakresie, prowadzić działa­

nia na rzecz

1) stworzenia skutecznego systemu kreowania i upowszechniania postępu biologicznego i organizacyjno-technicznego, który w istotnym stopniu obniżyłby jednostkowe nakłady produkcyjne w rolnictwie,

2) wspierania procesów modernizacyjnych i restrukturyzacyjnych w rolnictwie oraz rozwoju infrastruktury wiejskiej (zwłaszcza sieci wodociągowo-kanalizacyjnej) przy

udziale środków z kredytów krajowych i - wspomagających te procesy w rolnictwie środków pomocy

zagranicznej, kredytów Banku Światowego oraz róż­

nych istniejących funduszy i fundacji na rzecz rozwoju

wsi i rolnictwa,

3) przemian własnościowych, strukturalnych i organizacyjnych państwowych gospodarstw rolnych, dokonywanych przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Preferowane będzie przeznaczanie ziemi na powięk­

szanie i tworzenie gospodarstw rodzinnych,

4) wielofunkcyjnego rozwoju wsi. Na terenach zacofanych

cywil izacyjnie i zagrożonych najwyższą stopą bezrobocia wspierać się będzie rozwój sieci usług, prywatnego

przetwórstwa rolno-spożywczego, rzemiosła i handlu.

Tworzony będzie system szkolenia ludności wiejskiej

w zawodach przydatnych poza rolnictwem,

5) stworzenia warunków do odrodzenia i rozwoju autentycznej spółdzielczości rolniczej i wiejskiej . Zagwarantowane zostaną korzystne warunki prawne, organizacyjne i ekonomiczne restrukturyzacji dotychczasowych

i powstawania nowych spółdzielni w otoczeniu rolnictwa.

38. Procesy przemian w rolnictwie wspierane będą

w 1993 r. także poprzez subsydia i kredyty preferencyjne na

wybrane zadania. Stymulowane w ten sposób będą przekształcenia strukturalne gospodarstw rolnych, a zwłaszcza

l

-

366 -

zakup i zagospodarowanie ziemi, prace scaleniowe, unowocześnianie gospodarstw i procesów produkcyjnych, podejmowanie produkcji żywności metodami ekologicznymi oraz

budowa obiektów służących ochronie środowiska .

VII. Polityka społeczna

39. Podstawowymi zadaniami polityki społecznej

w 1993 r. będą

- przygotowanie i stopniowe wdrażanie rozwiązall systemowych w polityce społecznej dostosowanych do

okresu przejściowego,

- rozwój aktywnych form polityki społecznej (edukacja,

przekwalifikowania oraz różne formy aktywnej polityki

rynku pracy),

- zwiększenie efektywności usług społecznych i zapewnienie stabilnych i jasnych zasad dostępności do tych

usług (zdrowie, edukacja),

- zagwarantowanie bezpieczeństwa socjalnego obywateli na poziomie podstawowym.

Istotnym zadaniem w 1993 r. będzie zahamowanie

degradacji usług społecznych, zwłaszcza tych, które tworzą

podstawy przyszłego wzrostu. Dotyczy to w szczególności

edukacji i ochrony zdrowia. Ciężar utrzymania tych sfer

spoczywał będzie nadal w podstawowej mierze na finansach

publicznych.

Niezbędne w tej sytuacji będą regulacje, pozwalające na

racjonalizację

gospodarki finansowej w tych dziedzinach,

ponoszonych nakła­

umożliwiające większą efektywność

dów.

Szczupłość środków, jakie będzie można przeznaczyć na

osłonę socjalną w 1993 r., wymagać będzie dalszego dosko-

nalenia systemu adresowania świadczeń, zarówno w części

związanej ze świadczeniami ubezpieczeniowymi, jak i w sfe-

rze pomocy obejmującej bezrobotnych i grupy naj uboższe .

Idzie tu zwłaszcza o to, by środki osłonowe trafiały do grup

wymagających rzeczywistego wsparcia, pozbawionych czasowo bądź trwale możliwości uzyskania dochodów z innych

źródeł.

40. G wa ra n cj e bez p i ecze ń stwa socja I n eg o

obywateli na poziomie podstawowym.

Instrumentem społecznej polityki państwa będą gwarancje dotyczące zakresu i poziomu świadczeń, obejmujące

- minimalny poziom wynagrodzenia,

- minimalny wymiar świadczeń emerytalno-rentowych

oraz innych świadczeń społecznych i mechanizmy ich

waloryzacji,

- wypłaty wynagrodzeń za okres do 3 miesięcy w przedsiębiorstwach i jednostkach organizacyjnych upadają­

cych lub podlegających likwidacji, z powoływanego

Funduszu Gwarancji Roszczeń Pracowniczych, tworzonego ze składek pracodawców,

- utrzymanie powszechności dostępu do świadczeń zdrowotnych, w zakresie gwarantowanego koszyka,

bezpłatny dostęp dzieci i młodzieży do szkolnictwa na

poziomie podstawowym i średnim oraz policealnym

i wyższym - w systemie dziennym.

41 . Polityka rynku pracy .

Nowy kierunek polityki rynku pracy, który rząd zamierza

sukcesywnie realizować od 1993 r., ma na celu przeciwdziałanie szybkiemu wzrostowi liczby bezrobotnych, w tym

l

.

Poz. 247

głównie przeciwdziałanie groźbie długotrwałego bezrobocia

w niektórych rejonach Polski lub zawodach i grupach

społecznych . Polityka rynku pracy musi się także przeciwstawiać tendencji do spadku udziału pracujących i zatrudnionych w ogólnej liczbie ludności kraju. Instrumenty tej

polityki realizują trzy główne cele

- cel osłonowy (zasiłki dla bezrobotnych według obecnych zasad wypłacane z Funduszu Pracy, z czasem

przekształconego w fundusz o charakterze ubezpieczeniowym, tworzony ze składek pracodawców i pracowników, dostępność świadczeń i usług, w tym opieki

lekarskiej) ,

- cel aktywizacyjny (pobudzanie mobilności pracowniczej, przygotowanie do nowych ról i zawodów, podtrzymywanie aktywności zawodowej u długotrwale bezrobotnych poprzez czasowe zatrudnianie ich przy pracach interwencyjnych i robotach publicznych),

- cel ekonomiczny (tworzenie nowych miejsc pracy

wspierane także zachętami ekonomiczno-finansowymi,

szczególnie w rejonach uznanych za zagrożone wysokim bezrobociem) .

Organizacja i funkcjonowanie rynku pracy wymaga

instytucji rządowych, samorządowych, organizacji pracodawców i związków zawodowych oraz pozarządowych instytucji pośrednictwa pracy i organizatorów

szkoleń i przekwalifikowań. Wymaga to także przyjęcia

pewnych priorytetów, do których należy zaliczyć

- dynamizację rynku pracy poprzez większe stosowanie

form aktywnego zwalczania bezrobocia (warunkiem

koniecznym jest wzrost udziału środków przeznaczonych na formy aktywne z Funduszu Pracy do 15%,

podwyższenie w imię solidaryzmu społecznego składki

z 2% do 3% oraz wyodrębnienie składki pracowniczej,

jak również gwarancja rytmiczności realizacji dotacji do

Funduszu Pracy),

- zróżnicowanie programów i form działania, adresowanych do różnych grup społecznych oraz regionalnych

rynków pracy (specjalne zestawy instrumentów oraz

programy skierowane do: rejonów zagrożonych, rejonów monitorowanych ze względu na groźbę wzrostu

bezrobocia, ludzi tracących pracę w państwowych gospodarstwach rolnych, osób niepełnosprawnych, osób

starszych - zawodowo immobilnych, absolwentów

długotrwale bezrobotnych, grup zawodowych z restrukturyzowanych gałęzi gospodarki celem zwaloryzowania

ich aktywności zawodowej),

- wzmocnienie instytucjonalnej obsługi rynku pracy (utworzenie Urzędu Pracy i administracji pracy, zwięk­

szenie zatrudnienia w biurach pracy do stanu pozwalają­

cego 1 pracownikowi obsługiwać 200 bezrobotnych,

a nie 350 jak obecnie, komputeryzacja biur, wypracowanie optymalnego modelu biura pracy pozwalającego

oddzielić jego funkcje pasywne i aktywne oraz wzmocnić realizację zadań sprawnego pośrednictwa i poradnictwa zawodowego, jak również funkcje kontrolne

w stosunku do bezrobotnych),

.

- zmianę systemu 'edukacji zawodowej (we współpracy

z MEN należy wypracować nowy model kształcenia

zawodowego, jak również kształcenia ustawicznego

dorosłych dostosowany do potrzeb gospodarczych

i realnego popytu na pracę).

współdziałania

Istotną rolę w aktywnej polityce rynku pracy powinno

odgrywać współdziałanie z samorządami na lokalnych rynkach

pracy. Na poziomie gmin samorząd powinien być wspierany

w realizacji rozbudowy infrastruktury technicznej, tworzo-

-

Poz. 247

nej w systemie lokalnych robót publicznych. Prace te powinny być finansowane z trzech źródeł : Funduszu Pracy (na

część wynag r odzeń bezrobotnych zaangażowanych do tych

prac ) . dotaCji l budżetu państwa na dofinansowanie inwestycji infrastrukturalnych (tylko w gminach uznanych za

zagrożone wysokim bezrobociem), środków własnych gmin.

Właściwe wykorzystanie tych środków wymaga równoległo­

ści planowania i realizowania wydatków z Funduszu Pracy

i dotacji oraz budżetów gmin.

-

społecznym,

-

-

42. D z i a ł a I n ość s o c j a I n a z a kła d ó w

oraz warunki pracy .

-

p rac y

W stosunku do pracowników objętych Kartą Nauczyciela zostanie zachowany dotychczasowy odpis na działalność

-

pozarządowych,

pomoc dla najuboższych rodzin wiejskich, ze szczególnym uwzględnien i em rodzin , w których żyje osoba

niepełnosprawna . Rodzaje pomocy dla tych rodzin mu szą uwzględniać specyfikę potrzeb tego środowiska ,

dostępność do dóbr i usług oraz możliwość integracji

43. P i e n i ę ż n e ś w i a d c z e n i a s p o ł e c z n e .

zweryfikowanie obowiązujących zasad przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnych warunkach lub wykonujących pracę

o szczególnym charakterze,

b) w systemie świadczeń chorobowych i macierzyńs­

kich wprowadzenie jednolitych dla wszystkich sektorów gospodarki zasad wypłaty świadczeń

- za 5 tygodni choroby w roku kalendarzowym

pracownikowi przysługiwać będzie odpowiednio

obniżone wynagrodzenie finansowane przez pracodawcę,

-

począwszy od 36 dnia choroby w danym roku

przysługiwać będzie zasiłek chorobowy ze środ ­

ków ubezpieczenia społecznego,

c) w systemie zasiłków rodzinnych

- zachowanie nominalnej wysokości kwoty przeznaczonej na zasiłki rodzinne w 1993 r.,

•

przyjęcie nowej formuły obowiązku ubezpieczenia społecznego, wed ł ug której obowiązek ubez pieczenia wynikałby z faktu osiągania określone ­

go dochodu z pracy; zmodyfikowanie statusu

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w powiązaniu

z nadaniem mu osobowości prawnej oraz rozszerzen iem możliwości dzia łania.

pomoc dla bezrobotnych tracących prawo do za si łku

poprzez tworzenie komplementarnego systemu działań

państwowej pomocy społecznej , biu r pracy i organizacji

W dziedzinie warunków pracy rozszerzone zostaną zobow i ązania pracodawców do zapewnienia pracownikom

bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

-

stworzenie podstawy do wyodrębnienia funduszy dla poszczególnych rodzajów ubezpieczenia

społecznego (emerytalno - rent owego, na wypa dek choroby i mac i erzyństwa , wypadkowego

oraz w przyszłości na wypadek bezrobocia) ,

opracowanie nowych zasad opłacania składek na

ubezpieczenie społeczne, w myśl których obowiązek opłacania składek ciążyłby na pracodaw cy i pracowniku,

44. Podstawowymi zadaniami pomocy społecznej

w 1993 r. będą

- kontynuowanie programów osłonowych - mieszkan io wego i dopłaty do leków,

- osłona rodzin , szczególnie rodzin niepełnych i wielo dzietnych, nie mogących zaspoko i Ć swoich elementarnych potrzeb życiowych ,

SOCjalną·

W 1993 r. kontynuowane będą reformy i modyfikacje

systemu ubezpieczeń społecznych

a) w systemie świadczeń emerytalno-rentowych

- zmodyfikowanie systemu orzecznictwa inwalidzkiego w celu ściślejszego powiązania świadczeń

z faktycznym stopniem niezdolności do pracy,

zracjonalizowanie wydatkowania śr odków na ten

cel poprzez bardziej selektywne adresowanie śro­

dków,

d) w systemie finansowania ubezpieczeń społecznych

Tylko aktywna polityka rynku pracy odwrócić może

niebezpieczny trend pasywności zawodowej dużych grup

społecznych i w dłuższym okresie przynieść oszczędności

w sferze wydatków czysto socjalnych związanych z bez robociem .

W sferze działalności socjalnej zakładów pracy od

1993 r. w miejsce dwóch funduszy zakładowych: socjalnego

i mieszkaniowego, tworzonych obligatoryjnie w zakładach

gospodarki uspołecznionej, utworzony zostanie Fundusz

Świadczeń Socjalnych . Odpis podstawowy na ten fundusz

tworzony będzie obligatoryjnie we wszystkich zakładach

pracy, niezależnie od formy własności . Przewiduje się, że

wysokość podstawowa odpisu , wynosząca 20 % przecięt ­

nego wynagrodzenia, będzie mogła być zwiększona w jednostkach sfery gospodarki materialnej w drodze negocjacj i

zw i ązków zawodowych z pracodawcami do wysokości

37,5 % przeciętnego wynagrodzenia . W sferze budżetowej

odpis podstawowy przewiduje się w wysokości 37,5 %

przeciętnego wynagrodzenia.

zm iana statusu tych św i adczeń z ubezpieczen iowych na socjaln e, co pozwoli rozsz e r z y ć zak res

podmiotowy osób uprawnionych do zasi ł ków na

rodziny lub osoby nie o bjęte ubezpieczeniem

społecznej,

-

podniesienie poziomu usług medycznych, socjalnych

i opiekuńczych domów pomocy społecznej .

45. Po I ityka s połeczn a n a rzecz osó b n i e-

pełnosprawnych.

Ludzie niepełnosprawni są istotnie ograniczani w korzystaniu z prawa do pełnego uczestnictwa w społeczeństwie

jako wolni i równi członkowie . Wymaga to ustanowien ia

i potwierdzenia podstawowych praw tych osób w jednym

akcie normatywnym, określonym Kartą Praw Osób Niepełno­

sprawnych. Istotne będzie również określenie zadań po szczególnych resortów i wyegzekwowanie realizacji tych

zadań oraz wzmocnienie i uaktywnienie istniejących struktur

pełniących znaczącą rolę w rozpoznawaniu potrzeb środowi­

ska lokalnego i rozwiązywaniu jego problemów we współ­

pracy z rodziną i samorządem.

Realizacja aktywnej polityki społecznej na rzecz osób

niepełnosprawnych będzie następować przy efektywnym za angażowaniu środków funduszu celowego, jakim jest Państ­

wowy Fundusz Rehabilitacj i Osób Niepełnosprawnych .

ł

46. E d u k a c ja.

-

Traktowanie edukacji jako swoistej inwestycji o odroczonym efekcie powoduje, że rząd otaczać będzie tę

dziedzinę sfery społecznej szczególną ochroną . W związku

z tym

utrzymane będą gwarancje państwa w zakresie bezpłat­

nej edukacji dzieci i młodzieży na poziomie szkoły

podstawowej i ponadpodstawowej w systemie dziennym oraz dzieci sześcioletnich objętych programem

nauczania w tzw. klasach zerowych,

- utrzymane zostanie bezpłatne kształcenie w szkolach

policealnych, kolegiach zawodowych i na wyższych

studiach - w systemie dziennym, przebiegające zgodnie z tokiem nauki. W szkołach tych będzie szeroko

praktykowane pobieranie opłat za powtarzanie roku

(semestru) . Jednocześnie dopuszcza się pobieranie

opłat, tzw. wpisowego, od słuchaczy i studentów rozpoczynających naukę . Zasady pobierania opłat i ich

wysokość uzależnia się od decyzji senatu uczelni, dyrektora szkoły lub kolegium,

- utrzymany zostanie system instytucji opiekuńczo-wy­

chowawczych (placówki opieki całkowitej, szkoły specjalne) dla dzieci i młodzieży wymagających ze strony

państwa wsparcia ze względu na sytuację rodzinną

i społeczną lub zaburzenia rozwojowe. Szczególną troską otoczone zostaną rodzinne formy opieki nad dziećmi

osieroconymi (rodziny zastępcze, rodzinne domy dziecka).

- utrzymany zostanie system bezpłatnych usług poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego, doradztwa i doskonalenia nauczycieli,

- utrzymany zostanie system pomocy materialnej dla mło­

dzieży uczącej się i studiującej, pochodzącej z rodzin

najsłabszych ekonomicznie; utrzymany zostanie system

stypendiów socjalnych i naukowych,

- utrzymany zostanie system dotacji dla szkół niepublicznych.

W 1993 r. kontynuowana będzie reforma systemu edukacji . Jej celem będzie m.in.

- opracowanie w szkolnictwie ogólnokształcącym i zawodowym programów nauczania szerokoprofilowego

w odróżnieniu od dotychczasowego kształcenia wąsko­

specjalistycznego,

- zwiększenie naboru młodzieży do liceów ogólnokształ­

cących i średnich szkół zawodowych przy jednoczesnym

ograniczeniu naboru do zasadniczych szkół zawodowych,

- wprowadzenie elementów mechanizmów rynkowych

w przypadku praktycznej nauki zawodu poprzez stworzenie szkołom możliwości zlecania praktycznej nauki

zawodu innym podmiotom,

- wprowadzenie odpłatności za usługi edukacyjne

w szkolnictwie wieczorowym, zaocznym oraz doskonaleniu i przekwalifikowaniu zawodowym,

-

reforma wynagradzania nauczycieli w dostosowaniu do

zmian w ustawie Karta Nauczyciela w kierunku

zwiększenia obowiązkowego wymiaru czasu pracy

(pensum oraz pięć godzin do dyspozycji dyrektora

szkoły),

-

-

rozwój pozapaństwowych instytucji edukacyjnych, jednakże gwarantujących jakość kształcenia co najmniej na

poziomie gwarantowanym w instytucjach państwo­

wych,

•

Poz. 247

podjęcie prac mających na celu opracowanie systeml,J

kredytowania usług edukacyjnych.

47. Ochrona zdrowia.

Wprowadzony zostanie gwarantowany przez państwo

system bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli, określający

zakres powszechnie dostępnych i bezpłatnych świadczeń

zdrowotnych dla wszystkich uprawnionych. Określony bę­

dzie również zakres i rodzaj działań służących zdrowiu

publicznemu (zapobieganie, promocja zdrowia, nadzór sanitarny) dostępny bezpłatnie każdemu obywatelowi. Gwarancje państwa nie będą obejmowaly świadczeń ponadstandardowych, uzupełniających proces leczenia, niektórych środ­

ków pomocniczych i badań diagnostycznych. Nie będą nimi

objęte również badania prowadzone na życzenie pacjenta

oraz racjonowane będą drogie procedury i technologie

stosownie do posiadanych środków i wagi indywidualnych

przypadków. Wzrost niektórych opłat (np. za wyżywienie

i zakwaterowanie w sanatoriach) uwzględniać będzie rzeczywiste koszty.

Utworzony zostanie system państwowej kontroli jakości

świadczeń medycznych, obejmujący placówki niezależnie od

ich sektorowego podporządkowania i formy własności .

Zgodnie z ustawą o zakładach opieki zdrowotnej od

1993 r. wprowadzone będą powszechnie w publicznych

zakładach

opieki zdrowotnej nowe zasady ewidencji dochodów i kosztów . Umożliwi to uzyskanie obiektywnych

danych o kosztach usług w kontraktowaniu świadczeń

zdrowotnych. Zasada kontraktowania uslug będzie upowszechniana jako instrument zwiększania efektywności systemu opieki zdrowotnej . Alokacja środków finansowych

w układzie terytorialnym przeprowadzana będzie w oparciu

o obiektywne zasady.

Polityka zatrudnienia kadry medycznej będzie zmierzała

w kierunku podniesienia poziomu zatrudnienia w podstawowej opiece zdrowotnej. Ponadto podjęta będzie racjonalizacja wykorzystania i rozmieszczenia kadr, a także ograniczenie

zadań bądź przesunięcia kadrowe z tych zakładów, w których

występują przerosty kadrowe.

W 1993 r. rozstrzygnięcia wymagać będzie kwestia

systemu finansowania ochrony zdrowia,

w tym zwłaszcza koncepcja wprowadzenia powszechnych

ubezpieczeń zdrowotnych.

długofalowego

W celu stworzenia warunków dla wdrożenia Narodowego Programu Zdrowia utworzony zostanie międzyresortowy

mechanizm koordynacji, monitorowania i kontroli realizacji

tego programu. Pierwszeństwo uzyskają zadania związane

z profilaktyką i leczeniem chorób układu krążenia i nowotworowych oraz zwiększające skuteczność opieki zdrowotnej nad matką i dzieckiem.

48. P o I i t Y k a k u I t u r a I n a .

Zdecydowana większość znaczących instytucji kultury

pozostanie w najbliższej przyszłości w gestii państwa, tzn.

Ministra Kultury i Sztuki (instytucje kultury rangi narodowej)

lub wojewodów. Państwo nadal sprawować będzie funkcje

najpoważniejszego mecenasa twórczości artystycznej .

Elementy nowego ustroju kultury - to: decentralizacja

(przekazywanie części uprawnień ministra wojewodom)

i uspołecznienie (przekazywanie części uprawnień wojewodów samorządom) oraz wspieranie najistotniejszych dla

życia kulturalnego instytucji i przedsięwzięć.

-

Do sfer chronionych,

pozostających

369

pod szczególną

opieką państwa , należeć będą ochrona zabytków oraz mecenat nad książką .

Za stan zabytkowych dóbr kultury odpowiadają ich

właściciele i użytkownicy, państwo natomiast powinno tworzyć sprzyjające tej ochron ie warunki. Pilnym zadaniem jest

określenie , kto jest właścic i elem i gospodarzem poszczególnych materialnych elementów dziedzictwa narodowego.

Umożliwi to reprywatyzacja, prywatyzacja i komunalizacja

mienia i ustanowienie instytucji Skarbu Państwa .

-

W celu ochrony czytelnictwa i książki przewiduje się

opiekę nad książką niskonakładową (m.in. automece nat),

dotacje do wybranych wydawnictw (m.in. utrzymanie

patronackich czasopism przez Ministra Kultury i Sztuki) ,

wprowadzenie rejestru wydawnictw i udoskonalenie

informacji bibliograficznej (Biblioteka Narodowa),

przygotowan ie nowej ustawy o bibliotekach (i o egzem plarzu obowiązkowym) ,

ochrona istniejącej sieci bibliotek.

Jednym z celów polityki kulturalnej państwa będzie

wspieranie rozwoj u pozabud żetowych źródeł zasilania . instytucj i i przedsięwzięć kulturalnych (samorządowych , prywatnych) . Rozszerzona będzie praktyka celowego, konkursowego dotowania przedsięwzięć kulturalnych - nie zaś

utrzymywan ia działalności podstawowej poszczególnych instytucji (tzw. dotowania podmiotowego) .

49. Ochrona praw

lokatora

i

dostępność

mieszkań .

Przewidywana reforma w zakresie dysponowania i gospodarowania zasobami mieszkaniowymi zakłada m.in. zniesienie szczególnego trybu najmu i przejście na rozwiązania

cywilnoprawne przy najmie lokali oraz sukcesywną ekonomizację czynszów. Proces urynkowienia czynszów wymagać

będzie stworzenia systemu pomocy w formie dodatków

mieszkaniowych (o charakterze obligatoryjnym) dla gospodarstw domowych o niskich dochodach. Do czasu wprowadzenia powyższych dodatków utrzymana zostanie, po

dokonaniu niezbędnych modyfikacji, dotychczasowa pomoc

świadczona w formie tzw. dopłat mieszkaniowych . Stworzo ne zostaną jednocześnie regulacje prawne gwarantujące

ochronę lokatorów (ochrona przed nadmiernym wzrostem

czynszów, ochrona warunków najmu).

W celu tworzenia w i ększego dostępu do m i eszkań ,

w 1993 r. należałoby skoncentrować prace zmierzające do

- wdrożenia systemu długofalowego oszczędzania na

mieszkania, połączonego z instytucją kredytu kontraktowego. Systemy samokredytowania społecznego po winny w przyszłości stanowić dominującą formę finansowania budowy (kupna) mieszkań przez rodziny

o skromniejszych dochodach,

- kontynuacji prac nad uruchomieniem systemu budowy

tanich mieszkań czynszowych (na wynajem), głównie

dla młodych , niezamożnych rodzin. Budowa tych mieszkań realizowana byłaby przez niedochodowe organizacje (tzw. non profit) , w których głównymi udziałowcami

byłyby władze komunalne,

- stworzenia warunków budowy mieszkań komunalnych

typu socjalnego realizowanych przez gminy ze środków

własnych , z ewentualnym wspomaganiem z budżetu

państwa .

W 1993 r. podjęte zostaną rozstrzygnięcia warunkujące

stworzenie jednego rynku mieszkaniowego starych i nowych

-

Poz. 247

zasobów, m.in . dz i ęk i postępowi w porządkowaniu stosunków własnościowych w mieszkalnictwie.

Utrzymana będzie pomoc z budżetu państwa dla dotychczasowego systemu kredytowania budownictwa pod

zastaw hipoteczny, gwarantująca kredytobiorcom ograni czenie bieżących obciążeń z tytułu spłaty kredytu do 25 %

dochodu ich gospodarstwa domowego.

VIII. Polityka regionalna

50. Polityka regionalna koncentruje się obecnie na

skutkach transformacji występujących szczególn ie silnie

w regionach podlegających restrukturyzacji gospodarczej,

zagrożonych wysokim bezrobociem strukturalnym. Drugim

nurtem dzialań jest współpraca gospodarcza i kulturalna

z krajami sąsiadującymi. Trzecim polem aktywności jest

rozwój różnych instyt ucji współrealizujących politykę na

szczeblach lokalnych i regionalnych.

51 . W województwach : katowickim, ł ódzkim, wałbrzy­

skim, w Polsce północno-wschodniej oraz w niektórych

rejonach Polski południowo-wschodniej , zdominowanych

przez duże zakłady państwowe , kontynuowane będą prace

w zakres ie tworzenia rozw i ązań i instytucji umożliwiających

sprawne oddziaływanie na procesy restrukturyzacji. Wymaga

to aktywności i skuteczności działania adm inistracji w sferze

rozw i ązań prawnych, organ izacyjnych, instytucjonalnych

oraz instrumentalnych. W ten sposób rząd stwarzać będzie

warunk i dla organów samorządu terytorialnego, podmiotów

niepubl icznych, zaangażowanych w rozwój i restrukturyza cję regionów. Dotyczy to przede wszystkim powoływania

fundacji rozwoju regionalnego kumulujących dostępne śro­

dki finansowe oraz zarządzających nimi kom itetów regionalnych, grupuj ących przedstawicieli gospodarki oraz środo­

wisk politycznych i społecznych w regionach oraz administracj i.

-

-

Ponadto przewiduje się w tych regionach

sukcesywne usuwanie barier i luk prawnych występują­

cych w procesach restrukturyzacji (zidentyfikowanych

na przykładzie przebiegu procesów restrukturyzacyjnych

w województwie wałbrzyskim),

tworzenie specjalnych rozwiązań ekonom icznych pro mujących rozwój drobnej przedsiębiorczośc i (inkubato ry, leasing maszyn i urządzeń , ułatw i ony dostęp do

terenu , wykorzystanie części mienia przedsiębiorstw

państwowych) .

52. Wsparcie ekonomiczne w regionach zagrożonych

wysokim bezrobociem strukturalnym będzie w 1993 r. realizowane poprzez

1) lepsze wykorzystanie już istniejących instrumentów,

takich jak przyspieszona amortyzacja, dotacje do inwestycj i infrastrukturalnych, zwolnienie spółek od podatku

dochodowego, gdy wkłady podm iotów zagran icznych '

przekraczają kwotę 2 mln ECU , uprawnienie podmiotów

gospodarczych opodatkowanych w form ie karty podatkowej do zatrudnienia większej liczby pracowników,

ulgi w podatku dochodowym z tytułu szkolenia pracowników,

2) wprowadzenie nowych rozwiązań, takich jak

-

okresowe ulgi w podatku dochodowym dla inwestorów krajowych tworzących nowe miejsca pracy na

tych obszarach,

-

kredyty preferencyjne dla inwestorów "smali busi ness", o ile uzyskane zostaną środki pomocowe

z zagranicy na ten cel,

-

-

-

370

gwarancje kredytowe dla małych i średnich przedsiębiorstw, udzielane przez tworzony Fundusz Gwa rancji Kredytowych,

dotacje na inwestycje infrastrukturalne zamiast

wprowadzonych w 1992 r. dotacji na tworzenie

nowych miejsc pracy. Sprzyjać to będzie pow i ązaniu

robót infrastrukturalnych z robotami publicznymi,

finansowanymi z Funduszu Pracy, co zw i ększy efektywność wydatkowania środków.

63. W 1993 r. przyspieszone zostanie tworzenie infrastruktury instytucjonalnej nowoczesnej polityki regionalnej

w Polsce, dostosowanej do standardów EWG. Sprzyjać temu

będzie program rozwoju strukturalnego w wybranych regionach - STRUDER, finansowany ze środków pomocowych

EWG . Będzie on służył wspieraniu rozwoju nowych elemen tów struktur gospodarczych wybranych regionów, a nie

rekonstrukcji starych elementów tych struktur. Ze środków

funduszu będą przede wszystkim wspierane inwestycje w sektorze drobnej przedsiębiorczości, tworzące nowe miejsca

pracy. Część tych środków będzie jednocześnie wykorzystywana na rozwój lokalnej infrastruktury, działan i a promocyj ne i przekwalifikowanie siły roboczej.

W 1993 r. programem STRUDER będzie objętych zapewne 6 województw: łódzkie, wałbrzyskie, suwalskie, olsztyń ­

skie i rzeszowskie. Powstaną tam bądź zaadaptowane zostaną do nowych potrzeb instytucje już istniejące (agencje,

-

Poz. 247

fundacje, fundusze). zdolne do absorpcji i efektywnej alokacji środków przeznaczonych na rozwój regionalny . .Jedno cześnie wspierane będzie tworzenie podobnych struktur

w innych województwach, co umożliwi rozszerzenie zaSięgu

programów pomocowych w latach następnych.

54. Szczególne znaczenie mieć będzie realizacja skoordynowanych dwustronnie przedsięwzięć w regionach graniczących z Niemcami. Zainicjowana zostanie także współ­

praca przygraniczna z Czechami i Słowacją oraz Ukrainą ,

Litwą, Białorusią i rosyjskim Obwodem Kaliningradzkim.

Priorytetem państwa w 1993 r. będzie rozbudowa istnieją­

cych i uruchomienie nowych przejść granicznych, przede

wszystkim na zachodniej i wschodniej granicy. Zostanie

także rozwinięta współpraca z państwami nadbałtyckimi

w zakresie przygotowania strategicznego planu regionalnego dla strefy bałtyckiej .

55. Dokonywany będzie monitoring regionalnego przebiegu procesów dostosowawczych do gospodarki rynkowej

w zakresie: zmian na rynku pracy, zmian w strukturze

podmiotowej gospodarki (w tym prywatyzacji) , inwestycji

zagranicznych oraz tworzenia właściwego środowiska dla

przedsiębiorczości, szczególnie na obszarach, gdzie transformacja i restrukturyzacja przebiega najtrudniej. Umożliwi to

bardziej elastyczne i szybsze reagowanie ośrodków decyzyjnych na najpoważniejsze zagrożenia .

Załącznik nr 2

UZUPEŁNIENIE DO ZAŁOŻEN POLITYKI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ W 1993 R.

I. Wybrane elementy stanu gospodarki

1. Począwszy od kwietnia bieżącego roku obserwuje się

powolny wzrost produkcji przemysłowej. Ogólne rozmiary tej

produkcji po ośmiu miesiącach są niższe tylko o 0,8%

w stosunku do analogicznego okresu ubiegłego roku . Produkcja budowlano-montażowa jest po 8 miesiącach br. o 3,8%

wyższa niż przed rokiem . Zwiększa się udział sektora prywat nego. W produkcji przemysłowej udział tego sektora wyniósł

po I półroczu br. 27% wobec 21 ,5% przed rokiem, a w budownictwie 75,4% wobec 59,6 % w analogicznym okresie

ubiegłego roku . Od II kwartału br. wzrasta wydajność pracy

w przemyśle. co jest także potwierdzeniem, iż rozpoczęły się

procesy proefektywnościowe i antyrecesyjne w tym dziale.

Tegoroczne warunki klimatyczne spowodowały straty w produkcji rolniczej . Szacuje się, że w 1992 r. produkcja roślinna

będzie o ok. 21 % niższa niż przed rokiem, a produkcja

zwierzęca zmaleje o ok. 6% . Produkcja globalna tego działu

gospodarki będzie o ok. 14% niższa od ubiegłorocznej .

Wtransporcie jedynie w żegludze oraz transporcie rurociągo­

wym wyniki są po 8 miesiącach nieco lepsze niż w analogicz nym okresie ubiegłego roku. W ciągu 8 miesięcy br. obroty

handlowe z zagranicą charakteryzowały się wzrostem wpły ­

wów z eksportu towarów o 12,1 % przy wypłatach za import

na niezmienionym poziomie w stosunku do analogicznego

okresu ubiegłego roku . W rezultacie obroty zamknęły się

dodatnim saldem w wysokości 1006 mln dolarów USA (w

roku ubiegłym saldo było ujemne i wyniosło 80 mln dolarów) .

Przebieg procesów realnych wskazuje. że gospodarka

byłaby zdolna przełamać w bieżącym roku trend recesyjny,

jednak zostało to zahamowane wysoce niekorzystną sytuacją

rolnictwa.

2. Obserwowanej poprawie wskaźników dotyczących

zmian ilościowych nie towarzyszy również silna poprawa

sytuacji finansowej podmiotów gospodarczych . Wskaźnik

rentowności produkcji od kilku miesięcy oscyluje wokół

3,3%, a zyskowność jest nadal ujemna i po ośmiu miesiącach

wynosi ok. 8 zł straty na każdy 1000 zł przychodów.

Przedsiębiorstwa były zmuszone włączyć w swoją kalkulację

kosztów kilka istotnych czynników wzrostu kosztów: wzrost

cen energii. taryf przewozowych i opłat telekomunikacyjnych, skokową dewaluację złotego w lutym br., wzrost opłat

eksploatacyjnych (np. kopalin wykorzystywanych w budownictwie) , a także zmiany stawek celnych oraz zakresu

poboru podatku obrotowego, wzrost narzutów na płace oraz

wzrost płacy minimalnej, wzrost podatków i opłat na rzecz

budżetów samorządowych oraz opłat za korzystanie ze

środowiska naturalnego.

Koszty działalności, które w grudniu 1991 r. stanowiły

94%, w pierwszym kwartale br. wzrosły do 96,2% przychodów i utrzymują się nadal na tym poziomie. Zahamowany

został jednak proces zwiększania liczby przedsi ębiorstw

deficytowych, w lutym 46,4% podmiotów zamykało swą

działalność stratą. a w lipcu ich odsetek zmalał do 44,2%.

Udział tej grupy w przychodach przedsiębiorstw , wynoszący

w lutym 25,4%. obecnie szacowany jest na ok. 24,2%.

Pomimo utrzymywania się silnych prokosztowych impulsów o charakterze zewnętrznym w stosunku do przed siębiorstw, podmioty gospodarcze w roku bieżącym o wiele

lepiej niż w latach ubiegłych adaptują się do nowych

warunków działania. Sprzyja temu rosnący udział sektora

prywatnego i rozpad niektórych dużych struktur przedsię­

biorstw państwowych, a także postęp w budowie instytucji

rynkowych, w tym powstanie lokalnych rynków pracy.

Przedsiębiorstwa wykorzystały również stworzone w bieżą­

cym roku nieliczne możliwości konkurowania z importem na

rynku wewnętrznym oraz szanse na niepogorszenie efektywności eksportu.

3. Zarysowane powyżej akcenty pozytywne, wskazują­

ce na szansę zapoczątkowania procesu przełamywania recesji, nie mogą przesłaniać szeregu problemów i zjawisk

negatywnych.

Przede wszystkim należy dostrzec, że w 1992 r. nie został

zahamowany trend spadkowy rozmiarów nakładów inwestycyjnych. Postępuje dekapitalizacja majątku narodowego,

a zdolność do akumulowania środków na odtworzenie

i rozwój jest nadal niska.

Nie funkcjonują w sposób prawidłowy mechanizmy

alokacji wolnych środków finansowych. Wynika to zarówno

z niedorozwoju instytucji rynkowych decydujących o alokacji (system bankowy, giełda, fundusze inwestycyjne, kasy

pożyczkowe), jak i z ogólnie odczuwanego niedoboru środ­

ków.

Adaptacyjność

podmiotów gospodarczych mogłaby

być większa, gdyby mogły one uruchomić programy restruk -

turyzacyjne i inwestycyjne. Przeszkadza jednak bariera niedoboru środków własnych (obciążenie wyniku finansowego

po I półroczu bieżącego roku wynosi 127,5 % wobec 98,2%

w I półroczu 1991 r.), utrzymująca się trudna dostępność

kredytów na rynku krajowym oraz kredytów zagranicznych,

a także słabe sygnały alokacyjne płynące z rynku i brak

długofalowych programów restrukturyzacyjnych w skali gospodarki narodowej. a w przypadku przedsiębiorstw sektora

państwowego także niejasne perspektywy prywatyzacyjne.

4. Rok 1992 przyniósł dalsze zmiany w sytuacji dochodowej ludności. Przypuszczalnie narasta rozwarstwienie

dochodów gospodarstw domowych.

Przemawiają za tym następujące fakty

-

rosnąca nadal, choć w tempie wolniejszym niż w

roku

ubiegłym, rejestrowana liczba bezrobotnych. W tej gru -

-

-

pie w ostatnich miesiącach powiększa się liczba osób

pozbawionych prawa korzystania z zasiłku,

utrzymujący się od stycznia br. spadek realnej płacy

w grupie pracowników 6 podstawowych działów gospodarki,

rosnąca liczba właścicieli i pracowników w sektorze

prywatnym,

spadek realnej wartości przeciętnych świadczeń emerytalno-rentowych,

utrata oczekiwanych dochodów rolników dotkniętych

klęską suszy i potencjalny wzrost dochodów pozostałych producentów rolnych.

Zmiany w strukturze dochodowej rodzin nakładają się na

istotne przekształcenia struktury wydatków gospodarstw

domowych, wynikające ze zmian w cenach żywności oraz

wydatków o charakterze sztywnym (opłaty za utrzymanie

i eksploatację mieszkań, opłaty komunikacyjne oraz podatki) .

Ograniczeniu ulega także dla wielu rodzin dostępność usług

finansowanych do niedawna w całości z budżetu (opłaty za

leki, sanatoria, niektóre usługi służby zdrowia).

Poz. 247

Powoduje to z jednej strony wzrost liczby rodzin ubiega -

jących się o wsparcie ze świadczeń socjalnych z zakładów

pracy lub pomocy społecznej, a z drugiej strony narastanie

nastrojów frustracji i pesymizmu w grupach zawodowych

niepewnych swej przyszłośc i . Rośnie poczucie alienacji

i wrogości wobec reform i grup, które są w stan ie wykorzys tywać nowe rozwiązania systemowe dla pomnażan i a swych

dochodów i wyraźnej poprawy sytuacj i bytowej .

Zasygnalizowane wyżej, a trudne do skwantyfikowan ia

procesy przemian w dochodach, sprawiają , iż popyt konsumpcyjny płynący z większości gospodarstw domowych jest

ograniczony do dóbr podstawowych i ma niewielką elastyczność cenową. Grupa ciągle jeszcze najliczniejsza, utrzymują ­

ca się z pracy w sektorze publicznym, ma wysoce ograniczone możliwości oszczędzania, zakupu artykułów trwałej konsumpcji czy inwestowania.

Grupa potencjalnych inwestorów jest ciągle jeszcze

nieliczna i niezbyt kapitałowo zasobna.

5. Budżet jest znaczącym kreatorem popytu w skali

gospodarki narodowej. Niedobór dochodów powoduje jednak, że maleje rola budżetu jako stymulatora procesów

restrukturyzacyjno-modernizacyjnych . Od dwóch lat wyda tki budżetu podlegają istotnym ograniczeniom oraz głębokim

zmianom strukturalnym; rosną w budżecie wydatki zw i ązane

z obsługą długu i koniecznością finansowania osłony społe ­

cznej dla grup dotkniętych najsilniej skutkami procesu transformacji, tzn . bezrobotnych, najuboższych oraz emerytów

i rencistów. Ograniczane są wydatki na inwestycje publiczne,

restrukturyzację sektorów, postęp naukowo-techniczny oraz

kreowanie instytucji rynkowych . Budżet wycofuje s i ę z ulg

podatkowych mogących sterować zachowaniami podmio tów gospodarczych.

Maleją wpływy budżetu od przedsiębiorstw państwo­

wych, a jednocześnie brak jest skutecznych instrumentów

pozwalających na egzekucję podatków z rozwijającego się

sektora prywatnego.

Narastający deficyt budżetu państwa ma swoje główne

źródło w opóźnieniu zapoczątkowania procesu transformacji

systemu finansowania sfery budżetowej oraz systemu ubezpieczeń społecznych, dla którego budżet jest pełnym gwa rantem . W rezultacie sztywne płatności budżetu z tytułu

spłaty zadłużenia oraz dopłat do ubezpieczeń społecznych

z jednej strony ograniczają możliwości finansowania wydatków bieżących i majątkowych, a z drugiej, wobec braku

wydolności strony dochodowej. wymuszają narastanie dłu­

gu wewnętrznego.

W ciągu 9 miesięcy br. budżet pozyskał ok. 215 bln zł,

tzn. ok. 63,7 % wpływów planowanych w ustawie budżeto ­

wej . Na taki stan złożyło się kilka przyczyn , Po pierwsze

- brak wpływów z prywatyzacji, po drugie - mniejsze niż

przewidywano przychody z podatku dochodowego od osób

prawnych oraz podatku obrotowego. Mniejsze też były od

założonych wpłaty przedsiębiorstw państwowych z tytułu

dywidendy.

Wydatki budżetu wyniosły 254,5 bln zł, tzn . 63,1 % kwot

planowanych. W okresie od stycznia do września br. deficyt

budżetu wyniósł ponad 39,3 bln zł .

6. Za podstawową zasadę polityki pieniężnej w 1992 r.

uznano kształtowanie podaży pieniądza na takim poziomie,

aby jego nadmiar nie stał się samoistnym czynnikiem inflacji

i jednocześnie aby niedostatek pieniądza nie utrudnia ł proce sów gospodarczych . W związku z tym przyjęto zasadę , i ż

wzrost podaży pien i ądza wynika głównie z przewidywanego

wzrostu produktu krajowego i prognozowanej stopy inflacj i.

Przyjęto także, iż tempo obiegu pieniądza pozostanie na

poziomie 1991 r.

-

Zarówno jednak proces transformacji gospodarki, jak

i niedorozwój i niedowład w funkcjonowaniu instytucji

charakteryzujących gospodarkę rynkową w naturalny sposób wzmagają popyt globalny na pieniądz . Ze strony sektora

gospodarczego nie znajduje to bezpośredniego odzwierciedlenia w zgłoszonympopycie na kredyt w sektorze bankowym.

Wynika to przede wszystkim z wysokiej ceny kredytu oraz

wzrostu wymagań banków wobec kredytobiorców. Banki

preferują angażowanie się w kredytowanie sektora rządowe­

go, który jednocześnie oferuje bardzo korzystne dla banków

formy lokaty wolnych środków, bez ryzyka towarzyszącego

kredytowaniu przedsiębiorstw. W konsekwencji po 8 miesią­

cach br. budżet angażuje ponad połowę przyrostu kredytów

uruchomionych w systemie bankowym.

Niedostateczne jest tempo rozwoju instytucji rynku

kapitałowego, nie mogą uzyskać pożądanego tempa procesy

przekształceń własnościowych,

nie osiąga możliwej skali

absorpcja kapitałów zagranicznych . W rezultacie nie wykształcają się właściwe gospodarce rynkowej mechanizmy

i kryteria alokacji wolnych środków finansowych. Słaba

aktywność inwestycyjna podmiotów gospodarczych nie pozwala na szybką poprawę efektywności i konkurencyjności

gospodarki. Nadal kapitał sektora prywatnego, a także część

środków napływających z zagranicy, lokuje się w dziedzinach pozwalających na szybkie zyski. z reguły trudne do

skontrolowania przez budżet.

II. Projekcja makroproporcji

Kształtowanie

się

podstawowych makroproporcji

w 1993 r. oceniono zakładając utrzymanie się korzystnych

tendencji obserwowanych w bieżącym roku. Uwzględniono

także przewidywane skutki proponowanych w "Założe­

niach .. ." zmian mechanizmów ukierunkowanych na ożywie­

nie produkcji i niezbędne zmianyefektywnościowe. Przewiduje się, że nastąpi zahamowanie tempa spadku produkcji

i usług zarówno w sferze produkcji materialnej, jak i w sferze

usług niematerialnych, wyrażające się wzrostem wartości

globalnej łącznie o 1,4%.

W sferze produkcji materialnej wzrost wystąpi w prze(o 3%).

Spadek produkcji natomiast będzie się utrzymywał w rolnictwie jako kontynuacja skutków katastrofalnej suszy z roku

1992 (spadek wystąpi zwłaszcza w produkcji zwierzęcej) .

myśle (o 2%), w budownictwie (o 2,5%). handlu

Wzrost o 2% produkcji w przemyśle oznacza utrzymanie

obserwowanych w bieżącym roku korzystnych tendencji (od

kwietnia br. realizowany jest wzrost produkcji średnio za

okres pięciu miesięcy o 4,5%) i wejście na ścieżkę wzrostu po

blisko 3-letnim okresie spadku produkcji.

Wzrost produkcji w 1993 r. zakłada się prawie we

wszystkich grupach gałęzi, z wyjątkiem przemysłu elektromaszynowego (w którym spadek produkcji był najgłębszy)

oraz metalurgicznego. W przemysłach tych procesy dostosowawcze przebiegają znacznie wolniej z uwagi na głębsze

uzależnienie od rynku krajów byłej RWPG.

Utrzymanie korzystnych tendencji w produkcji i przeła­

manie recesji w podstawowych działach oznacza, że tylko

w budownictwie i handlu produkcja będzie wyższa od

. poziomu z 1990 r. Produkcja w przemyśle, pomimo wzrostu

o 2%, będzie nadal niższa niż w 1990 r. (91 % ).

Kontynuacja obserwowanych korzystnych tendencji

z bieżącego roku oraz wprowadzenie mechanizmu zapew-

-

Poz. 247

nlaJącego

niezbędny poziom opłacalności eksportu były

prognozowania wzrostu obrotów w handlu zagranicznym (po 8 miesiącach br. wpływy z eksportu w bilansie płatniczym wynoszą blisko 9,3 mld USD , a wypłaty za

import ok. 8,3 mld USD) . W ujęciu towarowym zakłada się,

że w roku przyszłym eksport wzrośnie o 5% , a import o 5,2%,

przy uwzględnieniu zmiany struktury importu na rzecz szybszego wzrostu importu inwestycyjnego (o 9,9 %), związane­

go z zakładanym wzrostem inwestycji (o 3,3 %) , oraz zaopatrzeniowego (związanego ze wzrostem produkcji, w tym

zwłaszcza eksportowej) . Saldo dolarowe utrzyma się na

poziomie przewidywanym dla bieżącego roku (600 mln

USD), natomiast wzrośnie nieco saldo złotówkowe w wyniku korzystniejszej relacji terms of trade, obniżając nieco

produkt krajowy do podziału .

podstawą

W konsekwencji wyżej wymienionych procesów, w tym

produkcji w podstawowych działach, nastąpi

zahamowanie tempa spadku zatrudnienia w gospodarce

narodowej, a także tempa wzrostu liczby bezrobotnych,

których stan na koniec 1993 r. określa się liczbą 3,3 mln

osób.

ożywienia

Produkt krajowy brutto wzrośnie o 2% i będzie w znaczącym stopniu wynikiem wzrostu wydajności pracy. Społe­

czna wydajność pracy wzrośnie o 4% przy spadku liczby

pracujących w gospodarce narodowej o 2%. Na wzrost

produktu krajowego brutto będzie wpływał także spadek

ogólnego wskaźnika poziomu zużycia pośredniego (kosztów) oraz kontynuacja korzystnych zmian w strukturze

produkcyjnej i własnościowej (udział sektora prywatnego

w tworzeniu produktu krajowego brutto w 1990 r. wynosił

31,4%, w 1991 r. 46,1 % , a w 1993 r. przekroczy 50 % ).

Produkt krajowy do podziału będzie wyższy o 1,7 %.

W podziale produktu krajowego brutto zakłada się szybsze

tempo wzrostu akumulacji i inwestycji brutto (o 3,3%).

natomiast wolniejsze tempo wzrostu spożycia ogółem (o

1,3%). W wyniku zakładanego wzrostu udziału ludności

w finansowaniu spożycia dóbr i usług dotychczas finansowanych z tzw. funduszy społecznych nastąpi przesunięcie

ich części do spożycia z dochodów osobistych. W konsekwencji wzrost spożycia z dochodów osobistych (o 2%)

nastąpi w tempie nieco szybszym niż spożycie ogółem przy

spadku spożycia zbiorowego (o 1 %) .

Przyspieszone tempo wzrostu cen żywności we wrześ­

niu br. spowodowało zmianę dotychczasowej prognozy

inflacji w 1992 r., a tym samym przewidywań na rok przyszły .

Przy szacowaniu wskaźników cen przyjęto zasadę , iż kurs

walutowy zmienia się według tej samej zasady co w roku

bieżącym (1,8-1,9% miesięcznie) . Stabilizacja yvarunków

działalności eksporterów będzie utrzymana, ponieważ nie

nastąpi aprecjacja złotówki względem koszyka walut.

Szacunek podziału PKB wykorzystanego w kraju oparto

na założeniach

1) płace realne utrzymają się na poziomie 1992 r.,

2) poprawa koniunktury gospodarczej oraz dalszy rozwój

. eksportu spowodują wzrost inwestycji w gospodarce

narodowej .

Wyniki symulacji uzyskanych na podstawie przyjętych

założeń zawiera tablica .

-

-

Poz. 247

PODSTAWOWE MAKROPROPORCJE

Według SNA

ceny 1990 r.

.

Lp .

Wyszczególnienie

J ed nostka

miary

1990

1991

1992

1993

1

2

3

4

5

6

1

Wartość globalna

bln zł

1229.4

1138.5

575.9

104.9

111 .7

574.2

50.0

522 .7

382 .0

2

3

w tym

- w przemyśle

- w budownictwie

- w rolnictwie

Produkt krajowy wytworzony

brutto

Saldo

Produkt wykorzystany w kraju

Spożycie ogółem

-

4

5

6

7

spożycie prywatne

(z docho-

dówosobistych)

- spożycie zbiorowe

Akumulacja ogółem

- inwestycje brutto

Stopa inwestycji

Import w dolarach (ceny bieżące)

Eksport wdolarach (ceny bieżące)

Saldo h. z. - dolarowe (ceny

bieżące)

8

9

10

11

12

13

14

15

16

"

"

"

"

"

"

"

"

"

"

"

%

mln USD

"

7

5 :4

8

"

6 :5

9

7 :6

10

1124.4

1140.7

92.6

98 .8

101 .4

513 .9

114.3

101 .7

514.0

117.7

87 .5

524.2

120.7

83.1

89.2

109.0

91 .0

100.0

103.0

86 .0

102 .0

102.5

95.0

532 .7

12.4

515 .3

394 .5

522 .0

27.9

494 .1

378 .1

532 .5

29.6

502 .7

382 .9

92 .8

98 .0

102.0

98 .6

103.3

95.9

95.8

101 .7

101.3

268.7

288.6

284.0

113.3

105.9

94 .1

140.7

120.8

116.0

110.7

106.5

115.9

22.17

21.48

21 .55

15465

8254

15400

12020

14641

16000

289.7

93 .2

119.8

110.0

21 .88

16200

16800

107.4

93 .5

85.9

95 .5

98.4

88 .9

96 .0

96.2

102.0

99 .0

103 .3

103.3

187.4

121 .8

99 .6

109.3

105.2

105.0

101 .2

105.5

109.9

92 .5

102.9

97 .7

95 .6

101 .7

101.0

Import inwestycyjny

Udział importu inwestycyjnego

w inwestycjach brutto

Produkt krajowy brutto na 1 mie-

bln zł

"

3766

16.1

- 824

16.3

600

17.2

600

18.9

'10

13.9

14.7

16.2

17.2

szkańca

tys. zł

"

15063.4

10021 .2

13928.6

10315.1

13607.9

9856.6

13838.4

9950.6

tys . osób

16511

15609

15100

14800

94.5

96 .7

98. 0

"

11375

10466

9800

9600

92.0

93 .6

98 .0

..

11 26

2156

2700

3300

191.5

125.2

122 .2

"

626

6.3

1641

11 .8

2420

15.0

3000

18.0

262.1

x

147.5

x

124.0

x

170.3

160.4

146.0

144.6

138.0

128.0

Spożycie ogółem na 1 mieszkańca

Pracujący w gospodarce narodo-

wej

Zatrudnienie w gospodarce narodowej

Liczba zarejestrowanych bezro botnych (w k ońcu okresu )

Przeciętna liczba zarejestrowanych bezrobotnych

Stopa bezrobocia (koniec roku)

Wskaźnik cen towarów i usług

konsumpcyjnych

- średniorocznie

- grudzień/ grudzień

%

I

O

/o

%

Podkreślić należy, że w symulacjach nie uwzględniono

zmian w polityce podatkowej w IV kwartale br. ani te ż

konsekwencji innych rozwiązań proponowanych w korekcie

ustawy budżetowej na 1992 r.

III. Następstwa finansowe zmian proponowanych

przez rząd

Wprowadzenie kilku nowych rozwiązań w polityce społe ­

czno-gospodarczej wpływa na poziom dochodów budżetu .

Przyjmując, że założenia dotyczące poziomu dochodów podmiotów gospodarczych i gospodarstw domowych ukształtują

się zgodnie z prezentowanymi wyżej makroproporcjami oraz

że nie nastąpią gwałtowne zmiany w obecnych strukturach

dochodów czy obserwowanych proporcjach angażowania

środków na obciążenia podatkowe, oszacowano

1) ubytek z tytułu odstąpienia od naliczan ia "popiwku" od

nagród i premii z zysku i inne zmiany na około 8 bln zł ,

2) następstwo wprowadzenia podatku od towarów i usług

- skutkujące zwiększeniem obciążeń podatkiem po średnim z około 6% do około 8 %

21 bln zł ,

II

!

3) wzrost przychodów podatku dochodowego od osób

fizycznych spowodowany zmianami proponowanymi

7- 8 bln zł

w " Założeniach ... "

4) odstąpienie od obecnej formuły naliczania dywidendy

O bln zł

Łącznie wymienione efekty po stronie przychodów sza cuje się

na około 20- 21 bln zł

Równolegle proponowane w "Założeniach .. ." oszczęd n oś c i

w wydatkach ocenia się

na około 41 bln zł

(szerzej na ten temat w rozdziale VIII) .

Takie ukształtowanie przychodów i oszczędności po zwala na nieco szerszą niż dotychczas skalę działań promują­

cych inwestycje, tzn .

-

uruchomienie ulg w podatku dochodowym dla inwestorów,

-

przeznaczenie środków na założenie funduszy ubezpieczeń kredytowych i jednocześn i e ograniczenie defi cytu budżetowego .

-

IV. Ocena czynników pro- i antyinflacyjnych zawartych w "Założeniach" z próbą oszacowania ich iloś­

ciowego wpływu na stopę inflacji

1. O skali inflacji w 1993 r. decydować będzie szereg

czynników o różnej sile oddziaływania. Do czynników proin flacyjnych zalicza się

1) silny wzrost cen żywności, jaki wystąpił począwszy od

sierpnia bieżącego roku - spowodowany suszą w rolnictwie - wywoła efekt przeniesienia na 1993 r.,

2) przeszacowanie majątku trwałego u wszystkich podmiotów gospodarczych według jednolitej stawki. Ocenia się , iż udział tego przeszacowania w globalnym

wskaźniku inflacji, liczonym grudzień 1993 do grudnia

1992, wyniesie około 1,5-2,0 punktu,

3) wprowadzenie podatku od towarów i usług stanowić

będzie, zwłaszcza w pierwszym okresie jego wprowadzenia, czynnik proinflacyjny. Szacuje się, że średnio­

roczny efekt jego wprowadzenia wyniesie około 3,3

punktu, biorąc zaś pod uwagę możliwość jego wprowadzenia nie wcześniej niż z dniem 1 lipca 1993 r.

- w wysokości około 1,7 punktu dla roku 1993,

4) pewien wzrost cen kontrolowanych . Obejmie on zarówno nośniki energetyczne, jak i sferę usług związanych

z mieszkalnictwem, opłaty za abonament rtv, niektóre

leki oraz wyroby akcyzowe. Dla osłabienia oddziaływa­

nia tego wzrostu zarówno na poziom kosztów w gospodarce, jak i w budżetach gospodarstw domowych

zakłada się umiarkowany, nieskokowy, rozłożony w czasie wzrost tych cen . Szacuje się, że udział tego wzrostu

wyniesie około 0,9 punktu we wskaźnikach miesięcz­

nych. Licząc grudzień 1993 do grudnia 1992, łączny

wpływ tych decyzji wyniesie 11.4 punktu,

5) zasadę płynnego wzrostu kursu . Nie wywoła ona wprawdzie jednorazowego wzrostu kosztów w gospodarce,

jednakże w efekcie kumulatywnym wpłynie na wzrost

globalnego wskaźnika w 1993 r. o 2,2 %.

Łącznie więc z wymienionych wyżej tytułów w 1993 r.

szacuje się (grudzień 1993 do grudnia 1992) wzrost cen

towarów i usług konsumpcyjnych na nieco ponad 28%,

natomiast średnio rocznie o 38%, co spowodowane jest

wpływem inflacji z 1992 r.

Tak więc inflacja w 1993 r. będzie niższa niż prognozowana na 1992 r. Oznacza to więc utrzymanie trzyletniego trendu ograniczania inflacji .

2. Ostrożna polityka pieniężna, jaka została sformuło­

wana w "Założeniach ... ", zawiera szereg trudnych do skwantyfikowania rozwiązań, które działać będą antyinflacyjnie.

Pozwoli to na utrzymanie trendu ograniczania inflacji . Do

czynników antyinflacyjnych zalicza się

1) dążenie do ograniczenia w 1993 r. wielkości deficytu

budżetowego,

2) wprowadzenie systemów gwarancji i ubezpieczeń kredytowych pozwalających na obniżenie ryzyka banków,

a tym samym obniżenie kosztów pozyskania kredytów,

w szczególności w takich sferach gospodarczych jak

- eksport i inwestycje modernizacyjne wspierające

eksport.

- rolnictwo i budownictwo mieszkaniowe,

-

inwestycje restrukturyzacyjne głównie w krótkich

cyklach realizacji, oparte o najnowsze rozwiązania

technologiczne i spełniające wymogi ekologiczne,

- wspieranie drobnej przedsiębiorczości,

3) równomierne, a nie skokowe podwyższanie cen kontrolowanych, podobnie jak i utrzymanie zasady pełzają-

Poz. 247

cego wzrostu kursu (to rozwiązanie pozwala obniżyć

inflację o około 6 punktów).

4) utrzymanie zakresu dotowania i przyjęcie zasady, iż

łączna kwota dotacji nie może być realnie większa niż

1992 r. Zasada ta wsparta będzie działaniami racjonalizującymi sposób wykorzystania środków finan sowych pochodzących z dotacji,

5) ograniczenie skali waloryzacji stawek opłat za użyt­

kowanie środowiska poprzez przyjęcie zasady, iż podstawę waloryzacji stanowić będzie indeks wzrostu cen

realizacji produkcji przemysłowej (o około 10 punktów

niższy od indeksu wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych),

6) kontrolę wzrostu wynagrodzeń i dochodów ludności

poprzez podatek od dochodów osób fizycznych , utrzymanie opodatkowania wzrostu wynagrodzeń w ciężar

kosztów w przedsiębiorstwach publicznych, obniżenie

skali waloryzacji emerytur i rent oraz zamrożenie kwoty

przeznaczonej na zasiłki rodzinne,

7) reformę zarządzania w sektorze publicznym, sprzyjającą

zwiększeniu zainteresowania kierownictwa i pracowników zyskiem w okresach dłuższych niż rok.

w

V. Elementy polityki przemysłowej

Głównym celem rządu w 1993 r. jest podtrzymywanie

koniunktury gospodarczej i tworzenie klimatu sprzyjającego

inwestycjom w przedsiębiorstwach (publicznych i prywat nych) mających wyższą od przeciętnej efektywność .

Działania rządu będą się koncentrować na

1) oddłużeniu przedsiębiorstw państwowych , które legitymują się programem restrukturyzacj i (ustawa oddłu ż e ­

niowa),

2) preferencjach (przyspieszona amortyzacja, ulgi w poda tku dochodowym) dla inwestujących w regionach zagrożonych bezrobociem,

3) utworzeniu - w porozuminiu z Bankiem Światowym

- funduszu restrukturyzacji dla przedsiębiorstw . Po wstanie funduszu uzależnione jest od akceptacji Mię­

dzynarodowego Funduszu Walutowego dla programu

polityki społeczno-gospodarczej,

4) zorganizowaniu Funduszu Gwarancji Kredytowych dla

małych i średnich przedsiębiorstw ,

5) ulgach w podatku dochodowym dla osób prawnych

i fizycznych reinwestujących zyski ,

6) rozwoju aktywnych form zwalczania bezrobocia (szkolenie w nowych zawodach , pożyczki dla podejmujących

pracę na rachunek własny, dotacje do inwestycji infrastrukturalnych na lokalnych rynkach) ,

7) uproszczeniu zasad leasingu,

8) zmianach w zasadach gospodarki finansowej przedsiębiorstw publicznych wzrost wartości odpisów

amortyzacyjnych, odstąpieniu od obecnej formuły naliczania dywidendy i opłaty za użytkowanie majątku

Skarbu Państwa,

9) kontynuowaniu restrukturyzacji kopalń węgla kamiennego, PKP, przemysłu zbrojeniowego.

VI. Pobudzanie do oszczędzania i inwestowania

Problematyka ta znajduje w "Założeniach ... " odzwierciedlenie zarówno przy omawianiu celów polityki gospodarczej, jak i instrumentów ich realizacji poprzez odpowiednie

oddziaływanie na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa .

-

Przy czym trzeba podkreślić, że w opinii rządu podstawowym

działaniem VIi tym zakresie jest przyspieszenie prywatyzacji

większości przedsiębiorstw państwowych oraz zmiana zasad

zarządzania pozostałą

ich częścią, tak by uczynić z · nich

podmioty zorientowane w swoim działaniu na zysk i rozwój.

Równolegle z tym rząd będzie wspierał indywidualną przedsiębiorczość oraz tworzył warunki dla przyciągnięcia inwestorów zagranicznych . Te generalne kierunki działania znajdą

wsparcie w wielu rozwiązaniach szczegółowych.

Pobudzeniu oszczędności obywateli służyć będzie tworzenie różnorodnych dróg przekształcania tych oszczędności

w aktywny kapitał (osobiste podejmowanie działalności

inwestycyjnej, zakupy akcji prywatyzowanych przedsię­

biorstw, wreszcie lokaty bankowe i składki w instytucjach

ubezpieczeniowych, które będą pełnić rolę inwestora instytucjonalnego). Z opodatkowania dochodów osób fizycznych zostaną wyłączone kwoty, w wysokości nie przekraczającej czterokrotności przeciętnego wynagrodzenia,

wydatkowane na nabycie udziałów lub akcji od Skarbu

Państwa oraz akcji prywatyzowanych przedsiębiorstw. Wyłączone z opodatkowania zostaną także wydatki na ten cel

ponoszone przez osoby prawne.

W odniesieniu do pracowników przedsiębiorstw państ­

wowych zachętę do zwiększenia oszczędności stanowi moż­

liwość prywatyzacji przedsiębiorstwa drogą jego wykupu

przez zarząd albo pracowników. Podobnie będzie oddziały­

wać przejmowanie przedsiębiorstwa przez spółkę pracowniczą na podstawie umowy leasingu.

Mobilizacji środków finansowych na cele inwestycyjne

sprzyjać będzie również

-

-

-

-

-

zwiększenie środków własnych przedsiębiorstw z amortyzacji w wyniku przeceny środków trwałych,

zwiększenie absorpcji kredytów zagranicznych drogą

tworzenia odpowiednich warunków dla inwestorów

zagranicznych oraz rozwój form partycypacji między­

narodowych instytucji finansowych w restrukturyzacji

przedsiębiorstw (np. fundusz inwestycyjny Banku

Światowego na wsparcie programów restrukturyzacyjnych przedsiębiorstw, fundusz gwarancyjny kredytów

dla małych i średnich przedsiębiorstw, zmodyfikowanie

- w wyniku renegocjacji - sposobu wykorzystania

niektórych kredytów zagranicznych),

inspirowane przez rząd wprowadzenie systemu gwarancji i ubezpieczeń kredytowych, pozwalających na obniżenie ryzyka banków,

opracowanie i wdrożenie zasad partycypowania budże­

tu w inwestycjach w zakresie infrastruktury gospodarczej.

przeznaczenie części środków z budżetu na szybko

rentujące projekty (np. rozwój przejść granicznych,

przedsięwzięcia związane z oszczędzaniem energii

w sferze budżetowej),

zwiększenie w budżecie państwa środków wspomagających rozwój infrastruktury finansowej.

Pobudzanie skłonności podmiotów gospodarczych do

inwestowania zamierza się osiągnąć między innymi poprzez

działania w kierunku obniżenia inflacji i stopy procentowej,

stwarzanie perspektyw rozwojowych w ramach opracowywanych programów sektorowych oraz systemu ulg i zachęt

dla rozwoju produkcji eksportowej, "smali business'u" i podmiotów podejmujących inwestycje w regionach szczególnie

zagrożonych bezrobociem. Działać w tym kierunku będzie

również udział państwa w inwestycjach infrastrukturalnych

oraz w kosztach restrukturyzacji przemysłu (gwarancje kredytowe, środki na oddłużenie).

Poz. 247

Proinwestycyjnemu nastawieniu przedsiębiorstw sprzyJac będą również proponowane modyfikacje podatku od

wzrostu wynagrodzeń, zniesienie dywidendy obligatoryjnej.

utrzymanie dotychczasowych ulg w podatku dochodowym

podmiotów działających w regionach zagrożonych wysokim

bezrobociem . Ponadto dla tych regionów przewiduje się

tworzenie specjalnych rozwiązań ekonomicznych promują­

cych rozwój drobnej przedsiębiorczości (inkubatory, leasing

maszyn i urządzeń, ułatwiony dostęp do terenu, wykorzystanie części mienia przedsiębiorstw państwowych, okresowe

ulgi w podatku dochodowym dla inwestorów krajowych

tworzących nowe miejsca pracy).

Indywidualną i zbiorową skłonność do inwestowania

powinna również pobudzić aktywna polityka rynku pracy,

nastawiona na pobudzanie mobilności pracowniczej, przygotowanie do nowych zawodów i ról (w tym pracy na własny

rachunek). tworzenie nowych miejsc pracy. Istotną rolę

powinno tu odegrać wsparcie państwa dla działań samorządów w realizacji rozbudowy infrastruktury technicznej.

tworzonej w systemie lokalnych robót publicznych, finansowanych ze środków własnych gmin, Funduszu Pracy,

a także z dotacji budżetowej.

Stabilizacji warunków działania potencjalnych inwestorów sprzyjać będzie także tworzenie formalnoprawnych

warunków dla przeciwdziałania nieuczciwej konkurencji zagranicznej (procedury antydumpingowe, zasady kontroli

jakości i certyfikacji, zasady kontroli fitosanitarnej i weterynaryjnej) .

Działania te są w większości pośrednie i będą budowały

skłonność do oszczędzania i inwestowania nie tylko w roku

1993, ale i w latach następnych. Efekty ich uruchomienia

w 1993 r. będą jeszcze skromne.

VII. Działania sprzyjające lepszej absorpcji kredytów

W 1993 r. przewiduje się

- uruchomienie bankowego postępowania ugodowego,

które umożliwi uwolnienie banków państwowych oraz

BGŻ od części "złych kredytów",

- przygotowanie banków państwowych do prywatyzacji,

- utrzymanie kredytów preferencyjnych dla rolników,

-- usprawnienie zasad kredytowania mieszkalnictwa przez

zwiększenie maksymalnej kwoty kredytu (z 36 do 47krotności dochodu miesięcznego rodziny) oraz obniże­

nie wielkości odsetek kapitalizowanych z 125% do

110% procentowej stopy kredytu refinansowego,

- tworzenie instytucji ubezpieczeń kredytowych dla małych i średnich przedsiębiorstw,

- powołanie instytucji gwarancji kredytowych dla eksporterów,

- nowe zasady udzielania poręczeń Skarbu Państwa dla

kredytów zagranicznych,

- uzyskanie, jako efekt wznowienia porozumienia z Mię­

dzynarodowym Funduszem Walutowym, dostępu do

nowych linii kredytowych z zagranicy,

- ewentualne renegocjacje niektórych umów kredytowych z partnerami zagranicznymi.

VIII. Problemy polityki pieniężnej świadczeń

społecznych

1. Jednym z podstawowych zadań biur pracy, okreś­

lonych przepisami ustawy z 16 października 1991 r. o zatrud nieniu i bezrobociu, jest ograniczenie skutków bezrobocia

Moni tor Polski Nr 35

"

-

376

po przez realizację aktywnych form przeciwdziałania bezro bociu . Zadania te powinny być realizowane w drodze

in icjowan ia, organizowania i finansowania z Funduszu Pracy

- przyuczenia do zawodu lub przekwalifikowania bezrobotnych ,

- prac interwencyjnych oraz robót publicznych,

- tworzenia miejsc pracy w drodze udzielania pożyczek

bezrobotnym na podjęcie działalności gospodarczej oraz

zakładom pracy na utworzen ie dodatkowych miejsc

pracy dla bezrobotnych,

- aktywizacji zawodowej absolwentów, w drodze refun dacji zakładom pracy części wynagrodzenia (do wyso kości zasiłku) za skierowanych i zatrudnionych absolwentów w zawodach, w których występuje szczególny

niedobór ofert pracy.

Prowadzenie aktywnej polityki zatrudnienia spełnia dwa

podstawowe cele: umożliwia podjęcie pracy przez część

bezrobotnych oraz stanowi dodatkowy instrument spraw dzania gotowości bezrobotnych do podjęcia zatrudnienia,

a tym samym pozbawiania prawa do zasiłku osób nie

zainteresowanych pracą .

Aby zadania te mogły być realizowane, niezbędne jest

zabezpieczenie na ten cel odpowiednich środków.

W założeniach polityki społeczno-gospodarczej na

1993 r. proponuje się, aby na aktywne formy walki z bezrobociem przewidziane zostały środki w wysokości 15 %

łącz nych wydatków z Funduszu Pracy. Stanowiłoby to

kwotę około 5,4 bln zł.

W ramach powyższej kwoty istn i ałaby możliwość objęcia aktywnymi formami przeciwdziałania bezrobociu okoł o

283 tys. bezrobotnych, to jest około 9,5 % planowanej liczby

zarej estrowanych bezrobotnych w 1993 r. (średniorocznie) .

Przewiduje się, że w 1992 r. aktywnymi formami prze bezrobociu objętych zostanie około 100 tys.

bezrobotnych.

ciwdz iałania

Dodatkowe dochody Funduszu Pracy z tytułu podwyż­

szen ia z 2 na 3% składki na Fundusz Pracy wyniosłyby około

4.150 mld zł. Jednocześnie dochody budżetu państwa

uległyby z tego powodu zmniejszeniu o około 1,6 bln zł.

A zatem obciążenie netto zakładów pracy wyniosłoby około

2,6 bln zł (około 0,1-0,2% kosztów ogółem). Należy jednak

na dmienić , że pozostawienie składki na dotychczasowym

2% poziomie oznaczałoby konieczność zwiększenia dotacji

budżetu państwa do Funduszu Pracy o analogiczną kwotę .

Należy również podkreślić , że udział dotacji budżetu państwa

w Funduszu Pracy, pomimo podwyższenia składki do 3%,

i tak wynosić będzie około 63 % planowanych dochodów

tego funduszu w 1993 r.

2. W 1993 r. kontynuowana będzie reforma ubezpieczeń społecznych . Jej istotnym etapem było wprowadzenie

w 1991 r. ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach

ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw,

.

która w szczególności

- zlikwidowała tzw. stare portfele emerytur i rent,

- wprowadziła nowy wymiar emerytur i rent,

- zob i ektywizowała zasady ustalania podstawy wymiaru

emerytur i rent,

-

ściślej powiązała wymiar świadczeń z wysokością opła­

canych składek i długością okresu opłacania składek .

Przedstawione w "Założeniach polityki społeczno-gos ­

podarczej na 1993 r. " modyfikacje w systemie emerytalno-rentowym będą kontynuacją tej reformy i opracowanie

projektu nowej, kompleksowej ustawy emerytalno-rentowej

przewidziane jest w grudniu bieżącego roku . Oszczędności

dla budżetu państwa z tego tytułu mogą wystąpić począwszy

od 1994 r. i będą odczuwalne w dłuższym okresie.

Poz. 247

Jednocześnie przygotowywana jest reforma systemu

finansowania ubezpieczeń społecznych; odpowiednie projekty ustaw będą przedłożone do rozpatrzenia przez rząd

w terminach : listopad - grudzień 1992 r.

Przewidywane oszczędności w wydatkach z budżetu

państwa w 1993 r. wynikać będą w szczególności z

-

-

proponowanego w projekcie zmiany ustawy budżeto­

wej na 1992 r. obniżenia w grudniu br. podstawy

wal oryzacji emerytur i rent do 91 % przeciętnego wynagrodzenia (z wyłączeniem najniższych emerytur i rent) .

Oszczędność z tego tytułu w 1993 r. wyniesie około 23

bln zł (łącznie z emeryturami i rentami rolników indywidualnych),

z tytułu zamrożenia kwoty zasiłku rodzinnego na pozio mie czerwca 1992 r. - w wysokości 10 bln zł,

przyjęcia przez Sejm R P (przedłożonych już przez rząd)

nowych rozwiązań w zakresie świadczeń pieniężnych

z tytułu choroby i macierzyństwa - oszczędności z tego

tytułu w wydatkach budżetowych wyniosłyby w 1993 r.

około 2 bln zł .

IX. Wynagrodzenia w sferze budżetowej

Sprawą kluczową jest określenie globalnej kwoty środ­

ków, jakie mogą być w skali całego roku przeznaczone na

podwyżki wynagrodzeń , a nie harmonogram tych podwyżek.

Kwota globalna będzie ustalona tak, aby przeciwdziałać

spadkowi realnego poziomu wynagrodzeń przeciętnych, ale

wymuszać dalszą racjonalizację zatrudnienia w sferze budże­

towej .

Dokonywanie podwyżek w różnych terminach dla poszczególnych grup zawodowych prowadzi do powstawania

nominalnych różnic w poziomie podwyżek (wcześniej otrzymujący podwyżk i uzyskują kwoty niższe), dlatego też okres

przyznawania podwyżki należy ograniczyć do 2- 3 miesięcy .

Za wyborem III kwartału przemawia dodatkowo fakt, że jest

to okres o naj niższych wskaźnikach inflacji, co pozwala

zredukować do minimum różnice nominalne w kwotach

podwyżek dla poszczególnych grup pracowników.

X. Problemy rozmiarów nakładów inwestycyjnych

W " Założeniach polityki społeczno-gospodarczej

w 1993 r." podano, że "W nadchodzącym dziesięcioleciu

gospodarka wymaga znaczących nakładów inwestycyjnych .

Wstępne oceny określają potrzebne środki na kwotę prawie

równą rocznej wartości produktu krajowego, bez uwzględ­

niania odziedziczonego zadłużenia zagranicznego".

W latach 1986- 1991 udział wydatków inwestycyjnych

w produkcie krajowym podzielonym wynosił około 23 %,

natomiast w 1992 r. udział ten przewiduje się w wysokości

21 ,6% . Dynamika wydatków inwestycyjnych w tych latach

wykazywała tendencję spadkową od 105,1 % w 1986 r. do

96,2% w 1992 r. (p.w.). Przewidywane wydatki na inwestycje w 1992 r. wyniosą (w cenach 1990 r.) 106, 5 bln zł.

Zachowując nie zmieniony poziom inwestowania w cią­

gu przyszłych 10 lat, suma poniesionych nakładów wyniosła­

by 1.065 bln zł = (10 x 106,5) .

Zakładając natomiast przyspieszenie inwestowania i następujące

tempo wzrostu nakładów inwestycyjnych

w 1993 r. - 103,3%, w 1994 r. i 1995 r. -106,0% oraz od

1996 r. do 2002 r. średniorocznie, o 9%, suma nakładów

w tych latach wyniesie około 1580 bln zł .

Przyspieszenie inwestowania w nadchodzącym 10-leciu wymaga więc zwiększenia nakładów o 515 bln zł (1580

minus 1065), wobec wartości PKB w 1992 r. ocenianej na

około 522 bln zł (w cenach 1990 r.).

W przypadku takiego przyspieszenia roczna stopa inwestycji wyniosłaby średnio w najbliższym dziesięcioleciu

około 26 % wobec 21 ,6% w 1992 r.